title: Eenheid in verscheidenheid: Cultuurtransfers in Zuid-Nederlandse tijdschriften voor 1830
text: Aan de hand van uiteenlopende strategieën – het verbergen dan wel het ophemelen van vertaling of meertaligheid bijvoorbeeld – en een tactische inzet van
  verschillende talen en taalvarianten probeerden literatoren en intellectuelen
  met zeer uiteenlopende achtergronden een Zuid-Nederlandse cultuur vorm
  te geven. Deze ideologische, taalkundige en culturele verschillen uiten zich
  ook in de hier bestudeerde tijdschriften. Hun samenstelling onthult de manier
  waarop verschillende vertogen in elkaar overvloeien en zich met elkaar verstrengelen: politieke teksten, literaire bijdragen en zelfs de schrijftaal worden
  (on)bewust met elkaar verknoopt in de culturele identiteitsvorming van de
  Zuidelijke Nederlanden. Deze tijdschriften werken actief mee aan hetzelfde
  23
  
  Reynaud (2014) beargumenteert dat deze participatieve vorm van journalistiek, die zich voornamelijk op
  lezersbrieven baseert, in de tweede helft van de achttiende eeuw opgang maakt en zo een “communauté de
  lecteurs” met haar eigen waarden bestendigt. Wauters (2012) geeft aan dat deze lezersgemeenschap vóór 1800
  voornamelijk ideologisch en politiek geduid werd, maar meer en meer in culturele termen wordt geformuleerd
  in de eerste decennia van de negentiende eeuw.
  340
  
  EENHEID IN VERSCHEIDENHEID
  
  doel: de Zuid-Nederlanders een culturele traditie en nationale eigenheid meegeven.
   Hoewel deze tijdschriften ingebed waren in zeer verschillende politieke
  contexten en zeker niet representatief zijn voor alle tijdschriften uit de lange achttiende eeuw, blijkt dat de strategieën die ingezet werden om transfers
  uit andere culturen en talen in meer of mindere mate te veruitwendigen niet
  noodzakelijk sterk van elkaar verschillen: de kwestie van de meertaligheid in
  de Zuidelijke Nederlanden en de vraag naar de wenselijkheid van culturele
  uitwisseling liggen steeds aan de grondslag van deze keuzes. Een intensief
  discours over het ‘buitenland’, met name Frankrijk en de Noordelijke Nederlanden, was steeds aanwezig, en bepaalde zelfs de vorm en het taalgebruik
  van deze tijdschriften. De (meertalige) contacten die redacteurs onderhielden
  binnen en buiten de Zuidelijke Nederlanden spelen daar zeker geen kleine rol
  in, en behoeven dan ook verdere uitdieping. Deze continuïteit wijst erop hoe
  belangrijk het is om culturele transfers te betrekken in het beschrijven van het
  literaire veld van de lange achttiende eeuw. Als we ons laten leiden door de
  tijdschriften zelf – en dus geen vooropgezette, binaire polen veronderstellen,
  noch een geografische ruimte afbakenen –, laat een analyse van de veelvormige culturele transfers die in deze tijdschriften aanwezig zijn ons bovendien toe
  om verschillende, uiteenlopende aspecten van identiteitsconstructie te capteren, te interpreteren en te contextualiseren. Dit kan gaan, zoals we hebben
  gezien, over de creatie van een nationaal volkskarakter via literatuur tijdens de
  pre-revolutionaire periode tot de creatie van een autonome Vlaamse literatuur
  aan het begin van de negentiende eeuw.
  Bibliografie
  Beetham, M. (1990). Towards a Theory of the Periodical as a Publishing Genre. In L.
  Brake, A. Jones, & L. Madden (Eds). Investigating Victorian Journalism, 19-32.
  Macmillan.
  Brems, E., Réthelyi, O., & Van Kalmthout, T. (2017). Doing Double Dutch. The international circulation of literature from the Low Countries. Leuven: University
  Press.
   Brétéché, M. (2020). L’utilité publique des journaux au XVIIIe siècle (ou comment un
  ministre autrichien a gouverné par les médias entre 1753 et 1770 à Bruxelles). Revue d’histoire culturelle XVIIIe-XIXe siècles [Online]. URL: https://revues.mshparisnord.fr/rhc/index.php?id=437.
  Brolsma, M. (2008). Cultuurtransfer en het tijdschriftenonderzoek. COnTEXTES
  [Online]. URL: http://contextes.revues.org/sommaire2983.html.
  Charles, S. (1992). Récit et réflexion : Poétique de l’hétérogène dans Le Pour et le
  contre de Prévost. Oxford: Voltaire Foundation.
  De Clercq, A., & Deprez, A. (1996). Bouwstoffen voor de geschiedenis van de Vlaamse
  literatuur in de negentiende eeuw. 2: Bibliografie van de Vlaamse tijdschriften in
  de negentiende eeuw. Gent: Cultureel Documentatiecentrum.
  EENHEID IN VERSCHEIDENHEID
  
  341
  
  De Foere, L. (1815-1823). Le Spectateur Belge. Brugge: De Moor.
  De Geest, D., Meylaerts, R., (Eds.) & Blanckhaert, G. (2004). Littératures en Belgique : Diversités culturelles et dynamiques littéraires. Brussel: PIE/Lang.
  D’hulst, L. (2012). (Re)locating translation history: From assumed translation to assumed transfer. Translation Studies, 5(2), 139-155.
  D’hulst, L. (2018). Un auteur à la recherche d’une littérature : Clavareau en ‘Belgique’ pendant la période ‘hollandaise’. Revue belge de Philologie et d’Histoire,
  96(4), 1313-1325.
  D’hulst, L., Gonne, M., Lobbes, T., Meylaerts, R., & Verschaffel, T. (2014). Towards
  a multipolar model of cultural mediators within multicultural spaces. Cultural
  mediators in Belgium, 1830-1945. Revue belge de philologie et d’histoire, 92(4),
  1255-1275.
  Dumouchel, S. (2016). Le journal littéraire en France au dix-huitième siècle. Emergence d’une culture virtuelle. Oxford: Voltaire Foundation.
  Espagne, M., & Werner, M. (Dir.) (1988). Transferts. Les relations interculturelles
  dans l’espace franco-allemand (XVIIIe et XIXe siècle). Parijs: Editions Recherches
  sur les Civilisations.
  Espagne, M. (2013). La notion de transfert culturel. Revue Sciences/Lettres [Online],
  1. https://doi.org/10.4000/rsl.219.
  Gravet, C. & Lievois, K. (2020). La littérature belge francophone en traduction : méthodes, pratiques et histoire. Parallèles, 32(1), 3-27.
   Johannes, G.-J. (1995). De barometer van de smaak. Tijdschriften in Nederland,
  1770-1830. Den Haag: Sdu.
  Judge, J. (2018). The United States of Belgium: The story of the first Belgian Revolution. Leuven: University Press.
  Krefting, E., Nøding, A., & Ringvej, M. (2015). Eighteenth-century periodicals as
  agents of change: Perspectives on Northern Enlightenment. Leiden: Brill.
  Latham, S., & Scholes, R. (2006). The rise of periodical studies. Publications of the
  Modern Language Association, 121(2), 517-531.
  Lebrocquy, J.-H. (1820). Letter- en Staatkundig Dagblad. Gent: G. De Busscher.
  Lebrocquy, P. (1842). Souvenirs d’un ex-journaliste. Brussel: Géruzet.
  Leerssen, J. (2014). Networks and Patchworks: Communication, Identities, Mediators. Revue belge de philologie et d’histoire. 92(4), 1395-1402.
  Lesbroussart, J-B. (1786). Journal littéraire et politique des Pays-Bas autrichiens.
  Brussel: Lemaire.
  Leyder, D. (2002). Eendere hoofden onder eendere pruiken? Het Latijns onderwijs te
  Gent en op het omliggende platteland rond het einde van het Ancien Régime. Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent: Nieuwe
  Reeks Deel LVI, 56, 185-249.
  Lissens, R.F. (2000). Een lectuur van ‘Le Spectateur Belge’ (1815-1823) van Leo de
  Foere. Traditionalisme in actie. Gent: Koninklijke Academie voor Nederlandse
  Taal- en Letterkunde.
  Meylaerts, R., D’hulst, L., & Verschaffel, T. (Eds.). (2017). Cultural mediation in
  Europe (1800-1950). Leuven: University Press.
  Mus, F., Vandemeulebroucke, K., D’hulst L., & Meylaerts, R. (2010). Lokaal, nationaal of internationaal? Een eeuw intra- en internationale relaties in België (18501950). Tijdschrift voor tijdschriftstudies, 14(27), 31-44. URL: https://www.dbnl.
  org/tekst/_tst001201001_01/_tst001201001_01_0004.php
  
  342
  
  EENHEID IN VERSCHEIDENHEID
  
  Polasky, J. (1987). Revolution in Brussels, 1787-1793. Brussel: Académie Royale de
  Belgique.
  Reynaud, D. (2014). « Associer le public dans son entreprise » : les premières lettres
  de lecteurs dans la presse française. Études Épistémè [Online], 26. https://doi.
  org/10.4000/episteme.300.
   Roegiers, J. (1975). De jansenistische achtergronden van P.F. de Neny’s streven naar
  een ‘Belgische Kerk’. Bijdragen en Mededelingen Betreffende de Geschiedenis der
  Nederlanden, XCI(3), 429-454.
  Roegiers, J. (1983). Sociocultureel leven in de Zuidelijke Nederlanden, 1794-1814.
  Algemene Geschiedenis der Nederlanden, XI, 70-83.
  Roegiers, J. (1991). P.S. Van Eupen (1744-1804): Van Ultramontaan tot Revolutionair. Het Einde van het Ancien Régime in België. Colloquium (P. Lenders, Ed.),
  XCIII, 263-328.
  Smeyers, J. (1959). Vlaams taal- en volksbewustzijn in het Zuidnederlands geestesleven van de achttiende eeuw. Gent: Koninklijke Vlaamse Academie van Taal- en
  Letterkunde, VI(83).
  Stockhorst, S. (Ed.). (2010). Cultural Transfer through Translation. The Circulation
  of Enlightened Thought in Europe by Means of Translation. New York: Rodopi.
  Suleiman, S., Mcdonald, C. (2011). French Global. A new Approach to Literary History. Columbia: University Press.
  Vanacker, B., van Hooijdonk, C., Van Puyvelde, V., & Verschaffel, T. (2022). Fashioning “Belgian” Literature and Cultural Mediatorship in the Journal littéraire et politique des Pays-Bas autrichiens (1786)’, Journal of European Periodical Studies,
  7(2), 130–146. doi: https://openjournals.ugent.be/jeps/article/id/81951/
  Vanacker, B., & Verschaffel, T. (2022). Cultural Transfer and Multilingualism. Periodicals and the Shaping of a Proto-Belgian Literature in the Eighteenth Century.
  Interférences littéraires / Literaire interferenties 26(1), 108-132. http://interferenceslitteraires.be/index.php/illi/article/view/1183
  Vanasten, S., & Sergier, M. (2011). Literaire belgitude littéraire. Beelden en bruggen,
  vues du Nord. Louvain-la-Neuve: Presses universitaires de Louvain.
  Van Dam, P. (2012). Vervlochten geschiedenis: hoe ‘histoire croisée’ de natiestaat
  bedwingt. Tijdschrift voor Geschiedenis, 125(1), 96-109.
  Vercruysse, J. (1977). Journalistes et Journaux. In R. Mortier & H. Hasquin (Eds.),
  Bruxelles au XVIIIe siècle : Etudes sur le XVIIIe siècle (4th vol., 117-127).
  Verschaffel, T. (1998). De hoed en de hond. Geschiedschrijving in de Zuidelijke Nederlanden, 1715-1794. Hilversum: Verloren.
  Verschaffel, T. (2017). De weg naar het binnenland. Geschiedenis van de Nederlandse
  literatuur, 1700-1800: De Zuidelijke Nederlanden. Amsterdam: Bert Bakker.
   Vosters, R., Rutten, G., der Wal, M. & Vandenbussche, W. (2012). Spelling and identity in the Southern Netherlands (1750–1830). In A. Jaffe, J. Androutsopoulos, M.
  Sebba, & S. Johnson (Eds.), Orthography as social action (pp. 135-160). Berlijn:
  De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9781614511038.135
  Wauters, É. (2012). Le Procédé épistolaire dans la presse française de la Révolution
  à la Restauration. In G. Pinson (Ed.), La Lettre et la presse : poétique de l’intime
  et culture médiatique [Online]. URL: http://www.medias19.org/index.php?id=327.
  Weijermars, J. (2011). De Belgische Muzen-Almanak en de Zuidelijke letterkunde in
  de Hollandse tijd. In R. Vosters & J. Weijermars (Eds.), Taal, cultuurbeleid en na-
  
  EENHEID IN VERSCHEIDENHEID
  
  343
  
  tievorming onder Willem I: Verhandelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie
  van België voor Wetenschappen en Kunsten, 23, 111-128.
  Weijermars, J. (2012). Stiefbroeders. Zuid-Nederlandse letteren en natievorming onder Willem I, 1814 – 1834. Hilversum: Verloren.
  Werner, M., & Zimmerman, B. (2006). Beyond comparison: Histoire croisée and the
  challenge of reflexivity. History and Theory, 45(1), 30-50.
  De onderzoeksresultaten die in dit artikel worden besproken, werden gefinancierd door
  het FWO-project "Shaping "Belgian" literature before 1830. Multilingual patterns and
  cultural transfer in Flemish and French periodicals in the Southern Low Countries"
  (referentienummer G079620N).
  ‘LUKRETIA GESCHONDEN ZACH GEEN WRAAK, IK AL’
  
  Geeraardt Brandt, De Veinzende Torquatus (Amsterdam: Jacob Lescaille,
  1645; herdruk Amsterdam: Jan J. Bouman, 1664), Universiteitsbibliotheek
  Leiden 1091 G 56, fol. π1v.
  