title: De Amazighrenaissance in Noord-Afrika. ZemZem - Tijdschrift over het Midden-Oosten, Noord-Afrika en islam, 2013, 3, pp.25-33. &#x27E8;hal-01111651&#x27E9;
text: De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  Mena B. Lafkioui
  
  To cite this version:
  Mena B. Lafkioui. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika. ZemZem - Tijdschrift over het MiddenOosten, Noord-Afrika en islam, 2013, 3, pp.25-33. �hal-01111651�
  
  HAL Id: hal-01111651
  https://hal.science/hal-01111651
  Submitted on 30 Jan 2015
  
  HAL is a multi-disciplinary open access
  archive for the deposit and dissemination of scientific research documents, whether they are published or not. The documents may come from
  teaching and research institutions in France or
  abroad, or from public or private research centers.
  L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est
  destinée au dépôt et à la diffusion de documents
  scientifiques de niveau recherche, publiés ou non,
  émanant des établissements d’enseignement et de
  recherche français ou étrangers, des laboratoires
  publics ou privés.
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  Lafkioui, Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika. ZemZem - Tijdschrift over het
  Midden-Oosten, Noord-Afrika en islam, 2013, n° 3 : 25-33.
  De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  Lange tijd werden de Amazightalen en –culturen niet erkend in Noord-Afrika. De
  laatste decennia is daar een kentering in gekomen. Dankzij intensiever wetenschappelijk
  onderzoek, een groeiende culturele productie en de promotie van materieel en
  immaterieel erfgoed kennen de Amazighculturen een toegenomen zichtbaarheid en kan
  men spreken van een renaissance.
  Mena Lafkioui
  De Imazighen (meervoud van Amazigh) zijn de oorspronkelijke inwoners van Noord-Afrika
  (ook bekend als Tamazgha), een gebied waar Tamazight (Amazightaal of -talen) wordt
  gesproken en dat zich in de Oudheid uitstrekte van de Canarische Eilanden tot in Egypte, en
  van de Middellandse Zee tot aan de Sahel. Noord-Afrika werd in de Oudheid opgesplitst in
  drie regio’s, die Mauretanië (westelijk deel), Numidië (centrum) en Libië (oostelijk deel)
  werden genoemd. Het grootste deel van de huidige Noord-Afrikaanse bevolking stamt af van
  de Imazighen.
   Hoewel de regio veel invasies heeft gekend - van de Feniciërs, de Grieken, de Romeinen, de
  Vandalen, de Westgoten, de Noormannen, de Arabieren en de Europese kolonisten – vormden
  de veroveraars steeds een kleine minderheid en bleef hun macht beperkt. Door de veelvuldige
  en verscheidene contacten met deze veroveraars is er veel informatie over Imazighen te
  vinden in andere talen dan het Tamazight, zoals het Fenicisch, het Grieks, het Latijn en het
  Arabisch. Zo zijn belangrijke Numidische vorsten als Massinissa en Jugurtha bekend dankzij
  Latijnse historici. Verschillende Latijnse schrijvers die hun literaire werk in de taal van Rome
  schreven, kwamen oorspronkelijk uit Noord-Afrika en hadden vaak het Tamazight als
  moedertaal. Apuleius is daar een voorbeeld van, maar ook Martianus Capella, auteur van de
  eerste encyclopedie in de Oudheid. Bovendien was Noord-Afrika de bakermat van de Latijnse
  Kerk. De heilige Augustinus werd er geboren, net als een groot aantal andere christelijke
  auteurs, pausen en heiligen.
  Taalfamilie
  De overkoepelende benaming Tamazight (of de lokale varianten van de naam zoals Tmazixt,
  Tamajeq, Tamaheq, Mazight) is enigszins misleidend omdat het de indruk wekt dat er sprake
  is van één taal. Dit beeld wordt naar voren gebracht door de meeste activisten, maar ook door
  sommige academici. In feite verwijst deze verzamelnaam naar een taalfamilie van een
  veertigtal talen en hun lokale variëteiten, die niet steeds duidelijk van elkaar te onderscheiden
  zijn doordat het zogenaamde 'taalcontinuüm' dat verhindert, net zoals bij het Germaanse of
  Romaanse continuüm, waar de ene taalvariëteit overgaat in de andere zonder welafgebakende grenzen.
   Het Tamazight is de traditionele term voor om het even welke Amazightaal; het staat
  bijvoorbeeld zowel voor de taal van de Toearegs uit de Ahaggar in het zuiden van Algerije als
  voor die van de Kabyliërs in Noord-Algerije. Het Tamazight kent ook oude taalvormen die
  worden gegroepeerd onder de noemer Numidisch en het kent een speciaal schrift, Tifinagh,
  dat tot op de dag van vandaag door de Toearegs wordt gebruikt. Sinds enkele decennia wordt
  dit schrift ook in noordelijkere regio’s van Noord-Afrika gebruikt. Hoewel de term Tamazight
  
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  dus wijdverbreid is, worden de laatste tijd met name voor de noordelijke Amazightalen ook
  nieuwe benamingen gebruikt. Zo wordt in Marokko de benaming Tarifit gebruikt voor de taal
  die wordt gesproken in het Rifgebied. Tamazight duidt de taal aan die wordt gesproken in de
  Midden-Atlas, en de term Tasjelhit de meeste taalvariëteiten uit Zuid-Marokko.
   Vandaag de dag kent het Tamazight zo’n veertig miljoen sprekers, waarvan ongeveer zes
  miljoen in de diaspora. Door demografische, politieke en methodologische moeilijkheden zijn
  er geen exacte cijfers bekend, maar er wordt aangenomen dat het grootste aantal personen dat
  ten minste één Amazighvariëteit spreekt zich in Marokko bevindt. De schattingen variëren
  tussen vijftig en zeventig procent van de totale bevolking. Ondanks de eeuwenlange
  overheersing door de Arabische taal zijn de Imazighen en hun taal nog steeds aanwezig in alle
  landen van Noord-Afrika. Naast de drie hoofdtalen van Marokko (Tarifit, Tamazight en
  Tashelhit) hebben de Amazightalen van Algerije, waaronder vooral het Taqbaylit of
  Kabylisch, en het Tachawit, in het Auresgebied, en de Toearegtalen in de Sahara (de
  Sahelzones van Niger, Mali en Burkina Faso inbegrepen) miljoenen sprekers. Ook wordt er
  Tamazight gesproken in Libië (voornamelijk in Jebel Nefousa bij Tripoli: circa 600.000
  sprekers), in het zuiden van Tunesië en op het eiland Jerba (circa 200.000) en in Mauritanië
  (circa 10.000). Ook in Egypte spreekt men nog Tamazight (circa 20.000 sprekers), namelijk in
  de oase Siwa, langs de grens met Libië. Lang geleden werd er zelfs Tamazight gesproken tot
  in de westelijke aftakkingen van de delta; in de Oudheid bestonden er in Egypte dynastieën
  met Amazighfarao’s, zoals die van Sjosjenq I.
  Tamazight werd vroeger ook gesproken door de Guanchen, de autochtone bevolking van de
  Canarische eilanden. Zij hebben de taal nieuw leven ingeblazen, en gebruiken die
  voornamelijk als symbool voor hun identiteit en om hun claim voor recht op eigen cultuur en
  bestuur te ondersteunen.
   Strijd
  De komst van de Arabieren in de zevende eeuw stuitte op hevig verzet in Noord-Afrika. Na
  een roemrijke verzetsstrijd, aangevoerd door de 'Kahina', de koningin van de Imazighen, werd
  Noord-Afrika rond 700 deel van het islamitische kalifaat. Noord-Afrika bleef op de kaart
  staan als geboorteplaats van talrijke belangrijke personages en luisterrijke dynastieën, zoals de
  dynastie van de Almoraviden en de Almohaden, die Andalusië tot haar hoogtepunt hebben
  gebracht. Het waren trouwens voornamelijk Imazighen die Spanje hebben veroverd. Ze
  werden aangevoerd door de Amazighgeneraal Târiq Ibn Ziyyâd, naar wie Gibraltar genoemd
  is: Jabl Târiq, ‘berg van Tarik’.
  Het waren ook de Imazighen die zich het langst en het hevigst hebben verzet tegen de
  Europese kolonisatie van Noord-Afrika. In Algerije heeft de regio Kabylië, dat maar een
  honderdtal kilometer van de hoofdstad ligt, na het begin van de bezetting nog dertig jaar
  weerstand geboden tegen de Fransen. Ook in Marokko waren grote delen van het binnenland
  nog een tijdlang onafhankelijk. In het noorden, in het Rifgebied, dat te kampen had met zowel
  de Spaanse als Franse bezetting, werd zelfs een onafhankelijke República del Rif (Tagduda n
  Arrif) gesticht, die standhield tot 1926.
   Nadat Noord-Afrika deel uit was gaan maken van het islamitische rijk, won het Arabisch er
  terrein als officiële taal, vooral in de steden, door haar bevoorrechte rol als taal van de islam
  en dus ook van de jurisprudentie. Opmerkelijk is dat veel Imazighen, vooral bij de vorming
  van de onafhankelijke natiestaten in de twintigste eeuw, niet alleen het Arabisch als voertaal
  zijn gaan hanteren, maar zich ook een Arabisch-islamitische identiteit hebben eigengemaakt,
  waardoor tegenwoordig veel Noord-Afrikanen zich als Arabieren beschouwen, ook al zijn ze
  van oorsprong Amazigh. Het arabiseringsproces, dat aanvankelijk gestaag maar zeer traag
  verliep, versnelde na de onafhankelijkheid doordat het een centrale positie kreeg in het beleid
  van de pasgevormde natiestaten. Dit fenomeen is bijzonder, omdat elders in de islamitische
  
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  wereld de bekering tot de islam en/of het verwerven van de Arabische taal doorgaans niet
  heeft geleid tot het verwerpen of vergeten van de autochtone talen en identiteiten. In Iran
  hebben de Perzische taal en cultuur een centrale plaats behouden in de maatschappij, ook
  nadat de sjiitische islam zijn intrede had gedaan. Ook in andere culturen is dit een zeldzaam
  verschijnsel. Zo hebben de Kelten in Ierland en in Schotland ondanks de massale
  anglicisering hun culturele identiteit niet verloren.
  Op dit moment worden eigenlijk alleen Noord-Afrikanen die een Amazightaal spreken als
  Amazigh beschouwd. Daarmee staat taal dus gelijk aan identiteit: wie Tamazight spreekt is
  Amazigh! Dat is ook de reden dat de strijd voor meer rechten voor de Imazighen in het teken
  staat van de rechten voor Amazightalen. Het Tamazight is dus het symbool bij uitstek van de
  Amazighidentiteit, mede omdat via taal belangrijke institutionele machtsverhoudingen
  worden gevormd.
   Grondwet
  Ondanks hun belangrijke rol in de verzetsstrijd in Noord-Afrika werden de Imazighen bij de
  onafhankelijkheid en de vorming van de nieuwe natiestaten buiten elke besluitvorming en
  institutionele macht gehouden. Die absolute ontkenning van de rechten van de
  Amazighvolkeren blijkt uit het feit dat de Amazightalen uit de grondwet werden gelaten; het
  Klassiek Arabisch werd als enige nationale en officiële taal geproclameerd. Arabisering paste
  in de nationalistische staatsvorm die de Noord-Afrikaanse landen aannamen na de
  onafhankelijkheid en die geïnspireerd was door enerzijds het Franse centralistische
  jacobinisme en anderzijds het Nasseristische en Baathistische panarabisme. Ze droegen
  hetzelfde principe van uniformiteit uit: één natiestaat voor één grondgebied, met één taal en
  één cultuur. De Noord-Afrikaanse naties wilden zich bij de panarabistische bewegingen
  aansluiten om een blok te vormen tegen de koloniale machten, maar in feite betekende het dat
  ze opteerden voor hetzelfde gedachtegoed waar ze tegen gevochten hadden: het weg
  assimileren van diversiteit in taal, cultuur en identiteit. Arabisering heeft tot op heden als doel
  het instellen van het Arabisch als nationale taal, waarbij de islam als rechtvaardiging wordt
  gebruikt.
   Niger, Mali en Burkina Faso vormen een uitzondering. Daar werden, in het kader van het
  panafrikanisme, de Toearegtalen erkend als nationale talen. Die ideologie erkent het belang
  van de lokale talen voor de sociaaleconomische ontwikkeling van de regio’s. Dat is een van
  de redenen waarom, in vergelijking met de noordelijke Amazighregio’s, communautaire
  kwesties bij de Toearegs meestal niet worden uitgevochten via de taal. Dit beleid ten gunste
  van taaldiversiteit geldt echter niet voor het schrift. Al in de jaren zestig werd geopteerd voor
  een uniformisering van de transcriptie van nationale talen om het pan-afrikaanse
  gedachtegoed te bevorderen. Voor die transcriptie wordt Latijns schrift gebruikt. Die
  homogeniserende maatregel kreeg veel politieke bijval en financiële steun van internationale
  organisaties en van religieuze instituten. De uniformisering werd echter niet altijd met open
  armen ontvangen door de Toearegs, die in het Tifinagh al eeuwenlang een eigen schrift
  hadden.
  Anti-Amazighbeleid
  In de taalpolitiek van de Noord-Afrikaanse staten heeft institutionele arabisering nog steeds
  een centrale rol, ook in het beleid ten aanzien van migranten. Bilaterale akkoorden met de
  'ontvangende landen' dragen bij aan de nadelige machtsverhoudingen in de sociaal-politieke
  situatie van de Amazightalen en -culturen. Imazighen worden gediscrimineerd op alle
  terreinen van de maatschappij. Vaak wordt nog steeds publiek gebruik van het Tamazight
  gestigmatiseerd, en soms ook gesanctioneerd. Iedereen die geen Arabisch spreekt, wordt
  uitgesloten van officiële instanties (onderwijs, administratie, financiële wereld). Bovendien
  
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  investeren regeringen meestal niet in de Amazightalige regio’s. Uitzonderingen zoals de
  recente investeringen in Al Hoceima (Noord-Marokko) na de aardbeving van 2004 maken
  deel uit van een economische en politieke agenda waar weinig plaats iets voorzien voor de
  Amazightaal en –cultuur.
   Naast arabisering hebben de nieuwe natiestaten vele andere beleidsstrategieën toegepast om
  de Imazighen te doen afzien van hun taal en tradities. Een van de meest ingrijpende
  maatregelen is territoriumbeheer: overal in Noord-Afrika werden Amazighgroepen verplaatst
  naar zogenaamde moderne nederzettingen in ver gelegen regio’s. Dit beleid is met name in
  Tunesië en Libië uitgevoerd. Een ander onderdeel van deze territoriale strategie is de
  gedwongen sedentarisatie van de nomadenvolkeren, een fenomeen dat voornamelijk bij de
  Toearegs in de Sahara, maar bijvoorbeeld ook in het steppegebied in Oost-Marokko
  plaatsvond, en nog steeds plaatsvindt.
  Een andere veel voorkomende strategie is het vestigen van Arabischtalige bevolkingsgroepen
  in Amazightalige regio’s. Andere ingrijpende maatregelen zijn het vernielen van de talrijke en
  roemrijke archeologische Amazighsites en het versnipperen van de historische centra en
  regio’s in kunstmatige administratieve eenheden. Een befaamd voorbeeld is Regio III in
  Kabylië, die geherstructureerd werd in negen wilâyât (provincies) die voornamelijk
  Arabischtalig zijn. Maar ook het feit dat er alleen in regio’s nabij Arabischtalige stadscentra
  en niet in landelijke zones waar veel Imazighen wonen wordt geïnvesteerd, maakt deel uit van
  het anti-Amazighbeleid van de Noord-Afrikaanse natiestaten.
  De Amazighlente
  Intensiever en uitgebreider wetenschappelijk onderzoek, een groeiende en diverse culturele
  productie en verspreiding, en de promotie van materieel en immaterieel erfgoed hebben
  ervoor gezorgd dat tijdens de laatste twee decennia de Amazightalen en -culturen in NoordAfrika een sterke dynamiek kennen die tot meer sociale en politieke zichtbaarheid leidt. Al
  voor de Arabische Lente van 2011 – waarin Noord-Afrika een prominente rol speelde –
  hebben de Imazighen twee lentes gekend. In 1980 was er in Kabylië een opstand die tot op
  heden wordt herdacht als de Amazighlente (Tafsut n Imazighen). Die gebeurtenis gaf het
  startschot voor een reeks protestacties waarbij een grote rol voor het Tamazight als taal en
  cultuur werd geclaimd.
   De andere, recentere lente, is die van 2001, die vanwege het hoge aantal doden en gewonden
  de Zwarte Lente wordt genoemd (Tafsut Taberkant). Die tragische gebeurtenis, die ook in
  Kabylië plaatsvond, kreeg echter weinig aandacht (om niet te zeggen geen) van de
  internationale gemeenschap, ondanks de vele noodkreten van activisten uit alle hoeken van
  Noord-Afrika. Als reactie hierop organiseerden de Kabyliërs zich in een massale
  burgerbeweging, de Mouvement citoyens des Aarchs, die is geïnspireerd op traditionele
  lokale waarden en structuren (de Arouch). Ze verenigden hun eisen in het Plateforme d’El
  Kseur, en riepen op tot de officiële erkenning van het Tamazight en om staatshervormingen.
  De enige concessie van de regering van Bouteflika was de erkenning van het Tamazight als
  nationale taal - maar niet als officiële taal - en een financiële compensatie voor een aantal
  slachtoffers van de repressie. In dezelfde periode werd de Mouvement pour l’autonomie de la
  Kabylie (MAK) opgericht. In 2010 kwam hieruit het Gouvernement Provisoire Kabyle (GPK)
  voort, de Voorlopige Kabylische Regering, met Ferhat Mehenni als president. Maar niet alle
  Kabyliërs accepteren het als orgaan dat hen vertegenwoordigt, en het GPK wordt niet officieel
  erkend, noch door Algerije noch door de internationale gemeenschap.
  In tegenstelling tot Algerije, waar het tijdens de Arabische Lente opmerkelijk stil is gebleven
  in de Amazighbeweging, hebben in Marokko de politieke oppositiepartijen (de liberalen, de
  linkse partijen en de islamisten) op 20 februari 2011 duizenden burgers kunnen mobiliseren.
   Bij de protesten die toen plaatsvonden waren Amazighactivisten massaal aanwezig. Tegen
  
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  elke verwachting in kondigde de Marokkaanse monarch op 9 maart 2011 een constitutionele
  hervorming aan die op 1 juli 2011 per referendum werd geratificeerd met een duidelijk 'ja'. De
  hervorming had als doelstelling waarden als diversiteit, individuele vrijheden en
  mensenrechten te ondersteunen. Ook kregen verkozen instellingen meer macht, hoewel de
  soeverein het vetorecht behield bij elke beslissing die hij belangrijk acht.
  De nieuwe Marokkaanse constitutie heeft een schok teweeggebracht bij de pan-arabistische
  natiestaten, vooral die van Noord-Afrika, omdat artikel 5 de status van officiële taal toekent
  aan een taal die niet het Arabisch is, namelijk het Tamazight. Veel Amazighactivisten
  beschouwen het echter als een teken dat de Arabische taal wordt bevoordeeld. Ook heeft niet
  iedereen vertrouwen in de maatregel, aangezien de monarchie en haar makhzen (‘regime’) niet
  altijd woord houdt. Zo werd eerder beloofd dat het onderwijs van het Tamazight, dat van start
  ging in 2003, jaarlijks zou worden uitgebreid, zodat in 2010 elk niveau (van basis- tot
  universitair onderwijs) over heel Marokko gedekt zou zijn. Het onderwijs beslaat op dit
  moment echter niet meer dan het niveau van de lagere school, waar op 29 procent van de
  Marokkaanse scholen aan niet meer dan 7 procent van het totale aantal schoolplichtigen wordt
  lesgegeven (bron: IRCAM, Centre de la Recherche Didactique et des Programmes
  Pédagogiques). Wel begon in 2007 de eerste Amazighopleiding aan een Marokkaanse
  universiteit, namelijk de Ibn Zuhr-universiteit in Agadir, later gevolgd door gelijksoortige
  opleidingen in Fes en in Oujda.
   Een van de grootste problemen ten aanzien van de constitutionele hervorming is het feit dat
  een geleidelijke formalisering van de Amazightaal wordt beoogd, door middel van besluiten
  waarvoor in het parlement moeten worden gestemd. Door die formulering vrezen
  Amazighactivisten dat de officiële erkenning van hun taal vooral een symbolische daad is,
  want het politieke gewicht van de voorstanders van het nationalistische panarabisme (de PJD
  en de Istiqlal) is groot, zeker nu de PJD in de regeringscoalitie zit. Dat die vrees niet
  ongegrond is blijkt bijvoorbeeld uit de controverse rond Amazighnamen. Marokkaanse
  administratieve instellingen weigeren nog steeds Amazighvoornamen voor pasgeborenen te
  registreren, omdat die niet op de lijst van erkende Arabische en islamitische namen staan,
  ondanks de officiële erkenning van het Tamazight als 'gemeenschappelijk patrimonium van
  alle Marokkanen zonder uitzondering' (artikel 5 van de hervormde constitutie). Zelfs de
  oprichting van de Nationale Raad van de Marokkaanse Talen en Culturen, die als taak heeft
  het Arabisch, het Tamazight en de verscheidene Marokkaanse culturele expressies te
  beschermen en te bevorderen, kan in de huidige omstandigheden geen concrete uitvoering van
  het Amazighproject garanderen. Toch is er door de recente wetshervorming iets meer ruimte
  gekomen voor onderhandeling en politieke acties, niet enkel voor Amazighactivisten, maar
  voor oppositie in het algemeen.
   Symbool
  Ook in Libië, Tunesië en Egypte, waar de voormalige totalitaire regimes elke uiting van
  Amazighidentiteit in de kiem smoorden, is sinds de revolutie een verandering zichtbaar. In
  Libië is zelfs sprake van een ware Amazighrenaissance, mede doordat de Imazighen actief en
  intensief hebben bijgedragen aan de bevrijding. Door die strijd konden zij plaatsnemen in het
  Conseil national de transition (CNT), waarin ook Amazighverzetstrijders als Othman Ben
  Sassi zetelden. Inmiddels is het CNT vervangen door het Congrès national général, en ook
  daarin zetelen een aantal Imazighen, waaronder voorzitter Nouri Abusahmain. Maar de zaken
  waarvoor ze vochten, zoals de officiële erkenning van het Tamazight, lijken weinig
  vooruitgang te boeken.
   De spanningen tussen de verschillende politieke lobby’s zijn zo groot dat meerdere verkozen
  Imazighen zich teruggetrokken hebben uit het parlement. Een van hun bezwaren is dat de
  Constitutie is gebaseerd op het meerderheidsprincipe, wat per definitie in het nadeel is van
  
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  minderheden, wat het geval is bij deze Imazighen. Wel hebben de Libische Imazighen
  vooruitgang geboekt in het onderwijs van het Tamazight op lokaal niveau en hun
  zichtbaarheid op nationaal en internationaal niveau kunnen vergroten, onder meer via Libya
  Ibraren TV. Ook is hun deelname aan het Congrès mondial amazigh (CMA) aanzienlijk
  gestegen sinds de bevrijding. Fethi Benkhalifa, die eerder lid was van het CNT, is nu zelfs
  voorzitter van het CMA. Het CMA is een transnationale culturele vereniging waarvan de
  eerste bijeenkomst in 1995 in Tafira op Gran Canaria werd gehouden. Met het veranderde
  politieke klimaat in Noord-Afrika zijn de afgevaardigden van de verscheidene regio’s talrijker
  dan ooit, allen vertegenwoordigd door de Amazighvlag die, samen met het teken ⵣ ('Z' van
  het woord ⵎ ⵣ ⵖ ‘Amazigh’), symbool staat voor de collectieve transnationale
  Amazighidentiteit. Het laatste CMA, dat dateert van 2011, werd zelfs gehouden op Jerba in
  Tunesië, een land waar de Imazighen en hun cultuur tot voor kort enkel werden getolereerd
  als folklore ter bevordering van het toerisme. Wegens hun minderheidspositie in de complexe
  en delicate politieke context van Tunesië en Egypte is voor de Imazighen de weg naar een
  formele erkenning van hun oorspronkelijke taal en cultuur nog langer. Desalniettemin ziet
  men voor het eerst sinds lange tijd bij deze Imazighen de uitdrukkelijke wens om te ijveren
  voor hun identiteit en erfgoed, voorlopig nog via protestacties en culturele wegen, zoals de
  Association de la culture amazigh de Djerba.
   De Azawadkwestie
  Wat de Sahara betreft, de vraag van de Toearegs naar autonomie, die al bij de
  onafhankelijkheid duidelijk werd geformuleerd, maar geen enkele weerklank kreeg bij de
  toenmalige staatsleiders, is vandaag de dag sterker dan ooit. Net zoals de Imazighen in andere
  Afrikaanse staten, kennen de Toearegs sinds de onafhankelijkheid niets anders dan een beleid
  van marginalisatie en onderdrukking op alle maatschappelijke terreinen. Er waren niet veel
  reacties mogelijk: ofwel rebelleren tegen de dramatische opzettelijke marginalisering van de
  streek, ofwel assimileren (al dan niet onder dwang van het leger of het bestuursstelsel), ofwel
  immigreren naar andere regio’s in Afrika of naar het Westen.
  Sinds de eerste Toearegrebellie (Alfellaga) in 1962-1964 zijn er veel opstanden geweest, die
  weinig constructieve resultaten hebben opgeleverd, maar vooral tot meer repressie hebben
  geleid. De rampzalige consequenties van decennialang wanbeleid door de centrale regeringen
  hebben de onderontwikkeling van de Sahararegio zodanig in de hand gewerkt dat bepaalde
  Toeareggroepen in Noord-Mali, samen met andere etnische groepen uit deze regio (vooral
  Songhaï en Arabieren), in 2012 de wapens ter hand hebben genomen. De Mouvement national
  de libération de l’Azawad (MNLA) heeft op 6 april 2012 een onafhankelijk Azawad (een
  gebied in het noordoosten van Mali dat al jaren naar onafhankelijkheid streeft) afgekondigd.
  De jihadistische bewegingen die hierdoor ook op het toneel verschenen samen met andere
  locale en regionale pressiegroepen, alsook de complexe politieke en handelsbetrekkingen
  tussen de verschillende belangengroepen, en de internationale politieke en militaire
  interventie maakt deze kwestie bijzonder ingewikkeld en brengt een positieve afloop nog
  verder uit het zicht.
   Diaspora
  Sinds enige tijd speelt de diaspora een belangrijke rol in de Amazighbeweging. Vooral
  Frankrijk functioneerde al vroeg als een centrale plek van waaruit Amazighactivisme werd
  georganiseerd. Dat was hoofdzakelijk het geval voor de Kabylische organisaties, die tot in
  1990 verboden waren in Algerije. In 1968 werd in Parijs de Académie berbère opgericht, een
  niet-gouvernementeel Kabylisch genootschap dat net zoals de Association Marocaine de la
  Recherche et de l’Échange Culturel (AMREC), die in 1967 in Marokko werd opgericht, het
  behoud en de promotie van het taalkundig en cultureel erfgoed van de Imazighen beoogd.
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  Deze twee verenigingen waren belangrijk voor de ontwikkeling en verspreiding van het
  wetenschappelijk onderzoek naar Amazightalen en -culturen, waarbij speciale aandacht werd
  besteed aan vraagstukken over taalstandaardisering. Hun activiteiten hebben ook bijgedragen
  aan de totstandkoming van een postkoloniale intellectuele Amazighelite. Door het
  vermeerderen, diversifiëren en verspreiden van artistieke producties heeft de diaspora een rol
  gespeeld in de emancipatie van de Amazighvolkeren.
  Het is echter pas met de technologische (r)evolutie, en nog meer met Web 2.0, dat er sprake is
  van een ware explosie aan culturele Amazighexpressies, vaak gekenmerkt door hun hybride
  vorm en inhoud. Meer dan ooit fungeren de Amazightalen als een centrale bron voor het
  creëren van een collectieve Amazighidentiteit. In dit proces spelen alfabetisering en digitale
  media een belangrijke rol. Talrijke websites, waarvan een significante hoeveelheid een
  Nederlandstalige interface hebben, worden gecreëerd om de Amazightalen en -culturen te
  valoriseren en te promoten.
   Het internet is ook uitzonderlijk bevorderlijk voor het informele onderricht van het
  Tamazight, via YouTube bijvoorbeeld. Offline is men er nog steeds niet in geslaagd, ook in
  Europa niet, om volwaardig onderwijs van Amazightalen op basisniveau en secundair niveau
  op te starten. Zo is men in Frankrijk bijvoorbeeld niet verder gekomen dan het
  Conventiekader van 2006, dat het mogelijk maakte een aantal experimentele lessen van het
  Tamazight in enkele lycea te organiseren.
  Vandaag de dag wordt het Tamazightonderwijs in de diaspora en ook grotendeels in NoordAfrika nog steeds door niet-gouvernementele netwerken op lokaal niveau (verenigingen,
  familie, radio en televisie) en internationaal niveau (nieuwe media) gegeven. Dat informele
  sociale netwerk houdt zich jaarlijks bezig met het klaarstomen van ongeveer 2000 kandidaten
  voor het eindexamenvak Langues berbères in Frankrijk. Zolang er dus geen doeltreffende
  maatregelen worden getroffen om minderheidstalen, waaronder de Amazightalen, te
  ondersteunen, hebben de Imazighen geen andere keuze dan zichzelf te organiseren, en daarbij
  spelen nieuwe media een fundamentele rol.
  Een nieuw imago…
  Al deze veranderingen op sociaal-politiek en cultureel vlak in Noord-Afrika en in de diaspora
  hebben een wezenlijk effect gehad op de beeldvorming over Imazighen, zowel bij Imazighen
  zelf als bij niet-Imazighen. Er kan nu moeilijk nog publiekelijk beweerd worden dat de
  Imazighen een etnische minderheid van afvalligen zijn, een bende onbehouwen vreemden en
  vreemdelingen die eigenaardige variëteiten van het Arabisch spreken, onruststokers wier
  enige doel het zaaien van tweedracht en het schaden van de nationale eenheid van de NoordAfrikaanse natiestaten zou zijn.
  Mena Lafkioui is professor in de linguïstiek en sociolinguïstiek aan de Universiteit Gent. Ze is
  een specialiste op het gebied van Noord-Afrika.
   Referenties
  Mena Lafkioui, Reconstructing Orality on Amazigh Websites. In : M. Lafkioui & D. Merolla
  (red.), Oralité et nouvelles dimensions de l’oralité. Intersections théoriques et
  comparaisons des matériaux dans les études africaines. Parijs: Publications Langues O’,
  2008, pag.111-125.
  Lafkioui, Mena, 'Identity construction through bilingual Amazigh-Dutch “digital” discourse'.
  In: M. Lafkioui & V. Brugnatelli (red.), Berber in contact: linguistic and sociolinguistic
  perspectives, Keulen, Rüdiger Köppe Verlag, 2008, pag. 217-231.
  Lafkioui Mena. De Amazighrenaissance in Noord-Afrika
  
  Mena Lafkioui, 'Interactions digitales et construction identitaire sur les sites Web berbères'.
  Etudes et Documents Berbères, 29-30 (Mélanges en l’honneur de Pierre Encrevé), 2011,
  pag. 233-253.
  Mena Lafkioui, 'La question berbère: politiques linguistiques et pratiques langagières',
  Langues et cité (Bulletin de l’observatoire des pratiques linguistiques - La délégation
  générale à la langue française et aux langues de France), 2013, 23.
  Baz Lecocq, Gregrory Mann, Bruce Whitehouse, Lotte Pelckmans, en Dida Badi, 'One
  hippopotamus and eight blind analysts: a multivocal analysis of the 2012 political crisis
  in the divided republic of Mali', Review of African Political Economy, 137, 2013, pag.115.
  Daniela Merolla, 'Migrant Websites, WebArt, and Digital Imagination'. In Ponzanesi S. &
  Merolla D. (red.), Migrant Cartographies: New Cultural and Literary Spaces in PostColonial Europe. Oxford, Lexington Books, 2005, pag. 217-228.
  Dossier 'Imazighen: una primavera berbera', LIMES Rivista italiana di geopolitica (2011/5):
  Vermondo Brugnatelli, 'Non solo Arabi: le radici berbere nel nuovo Nordafrica', LIMES,
  5(11): 2011, pag. 257-264.
  Tassadit Yacine, 'La lunga lotta dei Berberi d’Algeria', LIMES, 5(11): 2001, pag. 265-268.
  Manour Ghaki, 'La Rivincità degli Imazighen nella nuova Tunisia', LIMES, 5(11): 2011, pag.
  269-273.
  Madghis Fathi Bouzakhar, 'Il Manifesto berbero del dopo-Gheddafi', LIMES, 5(11): 2011,
  pag. 275-277.
  Mena Lafkioui, Il Marocco fa i conti con la sua ‘Amazighità’. LIMES, Rivista italiana di
  geopolitica, 5(11): 2011, pag. 279-286.
   Figuur 1 Protestactie in Marokko – Bron: Internet
  Figuur 2 Manifestatie in Tripoli ter ere van het 1ste Congres van de Imazighen in Libië (26
  september 2011) – Bron: Madghis (Vereniging TIRA)
  Figuur 3 Amazighvlag – Bron: Internet
  Figuur 4 Protestactie in Tunesië (2011) – Bron: Internet
  Extra foto: Manifestatie Libië – Bron: Internet
  Voor de figuren, zie tijdschrift.
  