title: Après nous le déluge
text: ECONOMISCH OVERZICHT.
  Apr~s nous le d6hJge
  War heden ten dage de menschheid als geheel doet, verschilt
  in beginsel niet van war op het einde der achttiende eeuw
  de absolute monarchie en de bevoorrechte klassen deden.
  Het is echter uit den aard der zaak een reel grooter kwaad,
  omdat her geen laag der maatschappij onaangetast laat, in-.
  plaats van zich te bepalen tot een kleine kaste.
  Gepredikt wordt : zuinigheid, eenvoud van levenswijze, matigingvan eischen, hard werke.n en samenwerking: Gedaan.
  wordt juist her tegenovergestelde: matiging alleen in bet
  werken, voortdurende opschroeving van eischen, oorlog van
  allen tegen allen.
  De menschheid is haar geestelijk evenwicht kwijt; dat drijR
  haar onverbiddelijk naar den materieelen ondergang. Zoodra
  de mensch vergeet dat hij geen rechten heeit, dan die hij zich
  door werken verovert, gaan ziin eischen zijn.praestaties overtreifen. In een .primitieve maatschappij kan dat niet lang
  duren, daar wreekt de tekortkoming zich op hem, die haar
  beging. In onze oneindig gecompliceerde samenleving, waar
  iedere verandering gevolgen heeft, die voor her oogenblik niet
  na te speuren zijn, en de feiten oorzaken hebben, die zich
  verborgen houden, kan zulk een proces langzaam de maatschappelijke welvaart ondermijnen, tot opeens alles ineenstort.
  Een groot materieel en een groot geestelijk euvel gaan op
  het oogenblik hand aan hand. De belooning van arbeid, opgedreven door dwang of vastgesteld .door de overheid, is vet.
   valscht; en nu komt ieder met eischen, denkt slechts aan
  eischen; en denkt niemand meer aan de eenvoudige vraag:
  waar her alles vandaan moet komen. In zulk een maatschappij,
  waar ieder slechts op voordeel ten koste van den ander uit
  is, gaat her cement, dat alles samen bind ontbreken; zij moet
  in brokken uit elkaar vallen,
  
  856
  Die veeleischendheid van her tegenwoordige geslacht maakt
  het kenmerkend verschil uit tusschen de factoren, die thans
  ons lot-bepalen en die het honderd jaar geleden deden. Toen
  waren wij door een bittere school heengegaan. Zullen wij die
  nu weer noodig hebben, voor de" wijsheid komt, die alleen
  redden kan 7 Wij moeten terug, en dat is de moeilijkste phase
  in her leven van een maatschappij. En veel moeilijker hog in
  een democratische dan in een van bovenaf geregeerde.
  Er is bijna geen onderdeel onzer economische politiek, of
  wij zijn er mee op-den verkeerden weg. Waar is de man, die
  de kracht heeft, het sein voor den terugtocht te geven 7 te
  breken met de leuzen eener schijndemocratie, die de gevaarlijkste vijand eener ware democrafie is. Want voor een werkelijke democratie is het bestaan eener zekere economische
  welvaart een eerste vereischte. Krijgt de malaise te grooten
  omvang, dan staat de deur open voor iedere dictatuur. E n
  dictatuur van wien dan ook, en democratie zijn elkaars tegenvoeters.
   Er is niets ontmoedigenders dan den blik te slaan op de
  recente economische gebeurtenissen, op de maatregelen, die
  in den laatsten tijd genomen of aangekondigd zijn, omdat zij
  vrijwel zonder uitzondering erop gemaakt zijn om den toestand
  te verergeren; en in de hoogste mate dat economische doorzicllt ontberen, dat noodig is om het economische leven van
  e e n yolk in goede banen te leiden. Protectie, gedwongen verkorting van den arbeidsdag, duurtewetten, indirecte belastingen, opdrijving van loonen, belemmering van den woningbouw,
  anarchie in her geldwezen, steeds verdergaande bemoeiing
  met, ingrijpen in de productieverhoudingen, dat zijn de. opwekkende [eiten, die zich aan ons voordoen. Hoe verder de
  pogingen gaan om hulp te bieden, hoe sterker de ontevredenheld wordt. Dat is altijd het kenmerk van een bemoeiing m e t
  her economisch leven, die in de verkeerde richting gaato Want
  dergelijke bemoeiing is zelden onschuldig. Zoo zij niet op
  inzicht berust en voordee~ig is, is zij bijna steeds in de hoogste
  mate schadelijk. En de nadeelen, ~ie wij zlen op de meest
  verschillende gebieden, zijn dan ook niet onafhankelijk van
  elkaar, in tegendeel, zij houden allen verband met elkaar, en
  k o m e n in laatste instantie alle uit dezelfde oorzaak voort: het
  uit h e r oog verliezen van het verband tusschen de produetie
  en de belooning der productiefactoren.
   857
  Het onderwerp, dat op her oogenblik misschien d e aandacht
  het meest gespannen houdt, is de vraag: of de prijzen zullen
  dalen. Een werkelijke en blijvend e prijsdaling, a[gezien van
  den geldfactor in de prijzen, kan natuurlijk alleen her gevolg
  zijn van een productie, die zich in sterker mate uitzet, dan
  het verbruik. Tijdelijke en gedeeltelijke prijsverhoogingen en
  verlagingen kunnen d i e a l g e m e e n e tendentie doorbreken, hetzij door speculatie, door tijdelijk terughouden, en daarna gedwongen op de markt werpe n van waren, hetzij ten. aanzien
  van waren, die aan wisselvallige pr0ductiefactoren onderworpen zijn, als landbouwvoortbrengselen. H e t . i s dan ook ten
  eenenmale onmogelijk een dergelijke algemeene tendentie in
  een korten tijd waar te nemen. Zij zet langzaam in, en werkt
  langzaam door. Men denke maar eens, hoe lang het geduurd
  hee{t, voor de volkomen ontblooting met waren door den 0orlog zich openbaarde, omdat men jaren kon leven op d e opgestapelde voorraden, en de detailhandel de gew0onte heeft,
  niet als handelaar in den werkeIijken zin van her woord op
  te treden, niet t e speculeeren, maar zich te gedragen als
  administrateur, een vaste marge van winst te berekenen, inplaats van met vraag en aanbod rekening te houden; een
  gewoonte die ons thans noodlottig geworden is. Immers zij
  maakte de rem tegen het verbruik van voorraden, die uitgeput
  raakten, werkeloos. De winkelier verkocht zijn oude voorraden
  tegen den ouden prijs, tegen een andgrea prijs, dan de
  nieuwe. Had hij anders gedaau, en meer z~jn eigenbelang
  gezocht, dan zouden de verbruikers eerder gewaarschuwd zijn
  geworden, hoe het met de pr0ductie stond. Een voorbeeld uit
  vele, hoe her eigenbelang in het algemeen nut kan werken.
   Natuurlijk handelden die winkeliers niet uit altruisme, maar
  volgens een traditie; tradities en vaste gebruiken zijn ook op
  economisch gebied een sterke factor, die .a!tijd werkt in de,
  richting van een verlangzaming van de .werking :van nieuw
  ingetreden omstandigheden.
  Evenals in den oorlog de duurte veel langzamer kwam dan
  de a~neming der productie, zal nu de prijsdaling vermoedelijk
  langzamer komen dan de verbetering der productie. De daling
  die wij thans zien, kan een deel van die werkelijke daling zijn,
  maar zij kan ook zeer goed her gevolg van speculatief vasthouden van waren alleen zijn, en weer gevolgd worden door
  een stijging.
  Econ. t920.
  6t
  
  858
  Hoe dit zij, het eenige war ons behoeft te interesseeren, is
  de productie en de zuinigbeid. Of die productie nu werkelijk
  in zulke mate toeneemt, als noodig is niet alleen voor de
  gewone voorziening in de behoeften, zooals voor den oorlog,
  maar ook om in te halen, war wij in die oorlogsiaren achterop
  zijn gekomen al is her dan ook hog zoo langzaam, dat is wel
  zeer aan twijfel onderhevig. Er moet harder gewerkt worden,
  dan v66r den oorlog, en er wordt, dank zij de ongelukkige
  propaganda v o o r een bovenmatig korten arbeidsdag, waarschijnliik reel minder gewerkL Zeer belangriik zijn daarom
  de enquires die op touw zijn gezet, om de werking van den
  achturigen arbeidsdag op de productie te onderzoeken. Een
  daarvan gaat uit van het Internationale Arbeids-Bureau van
  den Volkenbond en is op verzoek van de Italiaansche werkgevers ingesteld. Een andere betreft 0ns eigen land, en werd
  door de Maatschappij van Nijverheid op touw gezet.
   De rneening over de nieuwe arbeidswet, in 1919 met zoo
  grooten jubel ingehaald, is reeds aari her kenteren, gelijk wij
  toen dadelijk meenden te mogen voorspellen dat gebeuren
  zou. Ook die werkgevers, die in her algemeen het heilzame
  van een niet overmatig langen arbeidsdag helder inzien - en ieder humaan mensch moet dat inzien - - kunnen toch
  niet anders dan de uniforme regeling van boven af voor de
  meest verschillende soorten werk, die op den geest en de
  ziel en her lichaam van den werkman zeer verschillend inwerken, afkeuren. Een onzer tijdschriften voorspelde dezer
  dagen dan ook reeds: ,,dat men de verplichte vijf-en-veertige
  werkweek binnen weinige jaren als een der grootste economische flaters zal beschouwen, die in dezen tijd hadden kunhen gemaakt worden". En wij deelen die zienswiize geheel.
  Her is een wonderlijke gedachte dat, terwijl de door de
  grootste economische denkers gevonden waarheden volslagen
  genegeerd plegen te worden, omdat zij niet in den srnaak
  vallen :can het groote publiek, en dus niet van die regeerders,
  die her als hun eerste taak beschouwen w~l in den smaak te
  vallen bij de groote menigte, deze geheele regeling weer bet
  directe uitvloeisel is van de zonderlingste theorie, die ooit
  ter wereld verkondigd is geworden: van her Marxisme. Marx
  heeft geleerd, dat de arbeidskracht van den arbeider betaald
  wordt met zijn noodzakelijk levensonderhoud. Wanneer de
  arbeider dat dus in zes uur kan verdienen, dan betaalt de
  
  859
  kapitalist hem ook maar zes uur, al laat hij hem twaal[ uur
  werken.
   Alles wat de arbeider meet dan het minimum, noodig voor
  levensonderhoud, werkt, is dus den kapitalist geschonken. Deze
  leer moet een politiek ten gevolge hebben om den arbeider zoo
  dicht mogelijk het minimum te doen naderen, immers dan is
  de ,,meerwaarde" verdwenen; dan wordt de arbeider voor
  ieder uur dat hij werkt b'etaald. En al is die leer van Marx
  nu nog zoo onhoudbaar gebleken; al heeft hiizelf haar feitelijk
  geheel ondersteboven geworpen; al heeft hijzelf ~enslott'e her
  b estaan van een samenhang toegegeven die neerkomt op niets
  anders, dan dat de wet van vraag en aanbod ook voor den
  prijs van den arbeid geldt; toch speelt die meerwaardeleer
  nog altiid een Iatale rol in de hoofden der menigte en heeft
  zonder eenigen twijfel ook de noodlottige tout tengevolge gehad, die ten grondslag ligt aan den achturigen werkdag; d e
  meening, dat de verkorting van den werkdag geen verlaging
  van her loon fen gevolge behoefde te hebbeno
  Her heeft nu wel den schijn, dat d a t mogelijk is gebleken;
  immers de loonen ziin niet gedaald. Maar men vraagt niet, of
  de prijsverhooging, die her gevolg van den verkorten arbeidsdag moest zijn, voorzoover de arbeidspraestatie erdoor achteruilging, niet dezelfde beteekenis heeft als een loonsverlaging. En men vraagt ook niet, in hoeverre werkloosheid het
  gevolg is van gelijkgebleven loon bii verkorten werktijd,
  waarmede men dus niet de arbeiders, maar enkelen ten koste
  van anderen zou hebben bevoordeeld. Men ziet deze dingen
  niet, omdat de gecomplieeerde productie oorzaken verbergt;
  maar wanneer ieder arbeider voor zichzelf werkte, .zijn eigen
  baas was, dan zou er geen enkele zoo dom zijn, te denken, dat
  hij evenveel product kon verkrijgen door minder te werken.
   Men zou zich intusschen vergissen wanneer men dacht, dat
  de gemiddelde arbeider deze feiten thans niet zag. Er zijn
  vele teekenen, die erop wijzen, dat zelfs de meerderheid ze
  wel begint ie zien. Wie zijn oor te luisteren legt, twijfelt er
  niet aan, of de groote meerderheldvan ons yolk heeft gezond
  verstand en werklust. Maar de arbeidersorganisatie heeft,.
  naast groote voordeelen, ook sterke schaduwziiden: I n een
  politieke organisatie zijn het zelden de bezadigden, die het
  meeste in te brengen hebben. Er is op her oogenblik een ontzaglijke hoeveelheid meer of minder bewuste terrorisatie. Ook
  J.
  860
  is den leiders wel eens de macht naar her hooM geslagen, en
  machtswellust is geen gezond regeerinstinct, zoomin bij den
  arbeidei als bij den absoluten monarch. Van de beste elementen uit de arbeiderswereld kan men de uiting hooren, dat het,
  met de voortdurende loonacties en daaraan verbonden stakingen, geen leven meer is.
  Ook in de S. D. A. P. ontbreekt allerminst her inzicht in bet
  noodlottige der fouten, die begaan.worden, en die dan ook
  in geenen deele samenhangen met her socialisme, in den zin
  van een gedroomde toekomstige regeling der productie. En als
  zoodanig bestaat bet socialisme toch alleen hog maar; de wetenschap, her Marxisme, is dood. D e groote four van he~
  tegenwoordige regime is de inconsequentie. De uit~oerbaarheid van her socialisme - - of, zooals her volgens de tegenwoordige mode heet, de socialisatie - - daargelaten; 6~n ding staat
  vast: dat men niet van twee wallen eten kan; dat een productie-regeling of socialistisch of individualistisch moet zijn.
   Men moet ze of ann her individu overlaten oI van staatswege
  regelen. Dit inzicht is echter bij de tegenwoordige regeering
  geheel zoek. En niet alleen daar. Uit her Fusie-program zou
  men opmaken, dat ze ook bij geen enkele der vroegere liberale
  partijen meet te vinden is; en dat er voorshands dus van geen
  enkele zijde meet redding te wachten is van de vervalsching
  van her productie-proces, die door her van elkaar losmaken
  van praestatie en beldoning ons naar ,,le d~luge" voert.
  Tegenover de van nile kanten bepleitte noodzakelijkheid
  van grootere p r o d u c t i e doer de groote werkloosheid niet alleen
  wonderlijk aan, maar ook het felt, .dat verschillende takken
  van productie moeilijke dagen doormaken, ja geheel stilliggen.
   De tegenstelling van die twee feiten laat maar ~ n uitlegging
  toe: Her is ten eenenmale ondenkbaar, dat er ooit teveel zou
  zijn geproduceerd; algemeene overproducties ziin onbestaaaabaar. D a t e r in de tegenwoordige omstandigheden, waar zooveel gebrek geleden wordt geen sprake van kan zijn, _ligt voor
  de hand. Dus moet er een four in de productie zijn. Die four
  kan van twe~erlei aard zijn: de loonen zijn te hoog, zoodat de
  opbrengst de kosten niet goed maakt; of de productie heeft
  zich i n . e e n verkeerde richting bewogen; er moet niet minder
  maar anders geproduceerd worden. De laatste four is onverm i j d e l i i k - i n .een tijd, waarin de productie zoozeer nieuwe
  banen zoeken moet; de eerste daarentegen is allerminst on-
  
  861
  vermijdelijk, en alleen een gevolg van de kunstmatige Ioonopdrijving. Het 10on is vooruitbetaald deel van de opbrengst,
  en wanneer de opbrengst het loon niet goedmaakt, wordt de
  productie i ngekrompen. ZOo gebeurt her thans, terwijl de heele
  wereld gebrek lijdt. Zoo zijn b.v. de hooge transportarbeidersloonen, waarop de vakactie zoo trotsch is, niet alleen mede
  schuld aan den woningnood, maar oorzaak van her stilstaan
  van vele bedrijven. De transportkosten in de havens zijn er
  mede 0pgedreven tot een hoogte, die in geen enkel verband
  meer staat tot de overige onkosten.
  In plaats van nu nijverheid en-handel zoo vrij mogelijk te
  laten, zoodat zij zoo spoedig mogelijk de nieuw wegen zouden
  vinden, hebben de moeilijkheden der industrie bij onze regeering alweer de neiging tot protectie, doen ontwaken. De beer
  de Wijkerslooth heeit in de Tweede Kamer reeds inv.oerverboden bepleit, omdat ,,onze" industrie" niet zou kunnen concurreeren met ,,her buitenland", en ,,dreigt ten onder te gaan".
   {In 1895 bereikte de Tweede Kamer een telegram, daf de
  Landbouw onverwijld beschermd moest worden, wilde zi~ niet
  ten onder gaan. Zij werd niet beschermd, en ging niet ten
  onder, integendeel.} En dat pleidooi betro~ niet een enkele
  industrie, maar ,,een reeks industrifin", die door de werking
  der ,,valuta" te gronde zouden gaan. En heele reeks invoerverboden dus, om industri~n op de been te houden.
  En de minister antwoordde, ,,dat de volle aandacht der
  regeering gevestigd was op de aangelegenheid, dat tal van
  artikelen in verband met deft lagen valutastand in de ons omringende landen worden ingevoerd op prijzen, waarmede de
  Nederlandsche industrie onmogelijk kan concurreeren." Wij
  werden dan o o k reeds verblijd met de, zij het dan ook war
  prematuur gebleken mededeeling, dat een wetsontwerp zou
  zijn ingediend tegen het zoogenaamd "dumpinggevaar".
   Laten wij aanstonds erkennen, d a t de verantwoordelijkheid
  voor een dergelijk gedrocht van wetgeving niet uitsluitend op
  de Rechterzijde valt. Wij hebben maanden lang de beweringen
  van her Handelsblad bestreden, dat de ,,valuta" onzen uitvoer
  zou belemmeren, Duitschen invoer zou begunsfigen, omdat
  deze opvalting onvermijdelijk vroeg of laat op protectie nit
  moest Ioopen. Dat is duidelijk. Her Handelsblad heeft dan ook
  aan her plan zijn principiee!e goedkeuring reeds verleend,
  geheel op-dezelfde gronden, die de heer de Wijkerslooth aan-
  
  862
  voerde. ,,Men moet.geen starre dogma's aanhangen, wij hebben
  immers ook uitvoerverboden gehad." I-Iet blad v e r g e e t , d a t - d e
  twee zaken in geen enkel opzicht gelijkstaan. Wij laten de al
  of niet noodzakelijkheid der uitvoerverboden geheel daar; ook,
  dat zij thans lang hadden ingetrokken moeten zijn; maar zij
  werden in ieder geval gegeven in een tijd, waarop aanvoer
  belemrnerd was, en hongersnood dreigde, tenbate van de oerbruikers; zij vonden hun oorzaak in een stilstaan van den internationalen handel.
  V/at men thans wil is doodgewone protectie van enkele producenten tegen kansen zooals de handel ze steeds loopt; een
  beletten van den internationalen handel. De opvatting, dat
  ,,de valuta" den Duitschen invoer begunstigt is principieel on-.
  juist en een gevolg van het {eit, dat men de ecoffomische {eiten
  op oppervlakkige wijze beschouwt, zonder dieper in de oorzaken door te dringen.
   Men vergeet weer eens voor de zooveelste maal, dat in- en
  uitvoer elkaar betalen; en dat meer invoer ook meer uitvoer
  beduiden zou. Een land kan ziin invoeren niet uitbreiden zonder zijn uitvoeren eveneens uit te zetten; tenzij er buiten den
  handel gelegen oorzaken zijn voor invoeren, b.v. vorderingen
  op het buitenland. A1 het gejammer over de ,,ongunstige handelsbalans", waaraan tot ongeluk voor ons land een man met
  her gezag van Mr. -Treub meedoet, is dan o o k zonder eenigen
  grond.
  E n wanneer d e industrle hier te lancle naar men meent
  nadeel ondervindt van de valuta, dan beteekent dat alleen, dat
  zij zich te orienteeren heeft naar de nieuwe toestanden; dat
  Duitschland andere dingen in- en uitvoert dan ~vroeger en wii
  ook andere dingen in- en uit te voeren hebben. De doorwerking van d at proces te willen verhinderen door kunstmatig
  industrie~n in het leven-te houden op een voet, waarop zij op
  natuurlijke wijze niet kunnen bestaan, zou een ontzaglijk verlies
  voor de volkswelvaart beduiden. Her zou beteekenen een kunstmatige in-, en een kunstmatige uitvoer, Men vergete toch niet
  dat men niet 66n onderdeel van onzen internationalen handel
  kunstmatig beinvloeden .kan, zonder ook alle andere deelen
  daarmede te beinvloeden. Wie meent, dat de ,,valuta" een als
  bet ware geheel bijkomstige factor van buiten a~ is, die weer
  verdwijnen zal, die toont niet te besefien,, dat de valuta weer
  niet anders is, dan een uitdrukkingswijze van het prijsniveau.
  863
  
  Wanneer deze uitdrukkingswijze, door de groote schokken, die
  het prijsniveau ondervonden heeit,-veel minder doorzichtig is
  dan vroeger, dan is dat slechts een reden temeer voor regeeringen, de handen era[ te houden.
   En waar wel ingrijpen toe zou lijden, dat blijkt sprekend uit
  het voorstel dat het Handelsblad doer, Natuurlijk, meent dit
  blad, mag maar niet iedere zaak geholpen worden, maar
  alleen degenen die her verdienen, die voor d e n oorlog reeds
  bestonden, en . . . . die hun afnemers in den oorlog goed behandeld hebben ! Een zeer nauwkeurig boekenonderzoek dus
  door accountants, om uit te maken, o{ een onderneming tot
  de ,,brave" hoort~ en ondersteund, zal worden. Ziet men dan
  niet ,hoe men op deze wijze op weg is naar de jammerlijkste
  corruptie ? Naar allerlei persoonlijke bevoorreehting ?
  Intussehen, wie zulke politiek durft te veroordeelen, die
  krijgt dooddoeners te hooren: dat men niet aan oude theori~n
  en starre dogma's moet vasthouden. Niet onaardig vroeg de
  heer Ketelaar den minister op dezen uitval: o{ zijn theorie dan
  soms nieuw was. En wat de starre dogma's betreIt, daarmede
  wordt iedere bestrijding tegen het proteetionisme steeds a[gewezen. Daarmede zijn de starre waarheden echter hog niet
  weerlegd.
  In den allereersten tijd'van den vrijhandel al, heeit men aange~oond, dat internationale handel niet geboren wordt, uit versehillende voortbrengingsmoeite van alle producten in de versehillende lan~len, maar uit relatieF verschillende voortbrengingsmoeite van verseMllende producten in versehillende landen. Toch meent men nu weer, dat Duitsehland thans een
  algemeenen voorsprong bij den uitvoer zou hebben. Alsof het
  doel van den uitvoer niet invoer ware. En alsof dat voordeel
  bij den uitvoer niet zou worden opgewogen" door een evenzoo
  groot nadeel bij den invoer.
   Duitsehl~nd zou in zulk een bevo0rrechte positie zijn omdat
  de loonen er zoo laag zijn, d.w.z, de economisehe toestand er
  ellendig is! Een {raaie redeneering. Invoer en uitvoer staan
  niet op zichzelf, maar vormen tesamen den internationalen
  goederenruil, en deze ~uil komt alleen tot stand als er van
  weerszijden voordeel bij is, Dat wil zeggen, als beide volkeren
  iets inruilen wat zij met meer moeite zelI zoudenLhebben geproduceerd, dan die zij aan h e r uitvoerproduct besteed hebben.
  En een groote in- en uitvoer zijn alleen d a a r o m een voordeel,
  
  864
  omdat zij her teeken zijn van een zeer ver door~edreven a r beidsverdeeling. Gedwongen in- en uitvoer echter beteekenen
  heelemaal niets.
  Een sprekende critiek op het protectionisme wordt geleverd
  door Amerika. Het heeft voor milliarden meer uit dan ing.evoerd. Men zou-denken, dat het nu, van het standpunt van een
  protectionist, wel tevreden zou zijn. Neen; her is zoo bang voor
  invoer, dat het alweer een verhooging van het tarief aan het
  overwegen is. Zoo is her met een protectionistisch ,,gemoed".
  Her is als Hollebolle Gijs, nooit tevreden..Al is een balans nog
  zoo ,,gunstig", toch moet er beschermd.
  In ieder geval, war Amerika ongestraft kan doen, kan
  Nederland niet doen. Er is geen beter en sneller middel, de
  welvaart van een klein land, dat met geen mogelijkheid self
  containing kan zijn, in den grond te boren, dan bescherming.
   ,,Degelijke kennis en wetenschappelijke methode zijn noodig
  voor hem, die zich aan een oplossing van de maatschappelijke
  vraagstukken wijdt". De minister Ruys had geen juister woord e n kunnen spreken. Maar jammer genoeg meent men hier
  te lande maar al te veel die wetenschappelijke methode en
  die kennis te kunnen beperken, tot sociale onderwerpen, dat
  wil zeggen tot beschri]vende economische kennis, inplaats van
  ze ook uit te breiden tot theoretische dat wil zeggen Cansale
  kennis. Alle :[outen, die tegenwoordig begaan worden, w o r d e n
  begaan in den naam van een wraking der alleen m a a r als hinderlijk en. onaangename gevoelde theoretische* economie.
  Even weinig perspectieI als in de handelspolitiek der regeering zit er in hare Iinancieele p o l i t i e k.
   H e t . s p r e e k t vanzelf, dat de waardedaling van .het g e l d uitgaven en inkomsten sterk heeft laten stijgen: daarin is eenerzijds niets verontrustends, anderzijds geen reden tot blijdschap. Maar wel verontrustend is, dat de lasten, zoowel hier
  te lande als in Ned. Oos't-Indi~ tot een zoodanig percentage
  gestegen zijn dat, gelijk de betrokken ministers zelf getuigen,
  er. niets meer bij kan. En zoo wordt hier als daar gegrepen
  naar zakelijke en indirecte belastingen en tariefverhooging~
  Door den minister van financi~n zijn, in het vooruitzicht gesteld: een verhooging van den drankaccijns, een herziening van
  het tarief, den weeldebelasting, e n in her algemeen indirecte
  belastingen. Tegen het eerste-zal niemand bezwaar hebben,
  al is de'[iscale beteekenis van den maatregel zeer twijfelachtig,
  
  865
  De drie andere maatregelen hebben alle tegen, dat zij her
  bedrijfsleven verstoren en belemmeren, terwijl een tariefherziening altijd een protectionistisch tintje heeft. Een weeldebelasting zal ongeloofelijk hinderlijk voor den middenstand
  zijn en waarsqhijnlijk evenveel kosten, als hjj opbrengt, in die
  richting wijzen althans de ervaringen, die men er in her buitenland mede op deed. Heel war beret zou een verhoogde
  verteringsbelasting zijn. En treurig is her, dat de indirecte belastingen, in welker afschaffing men een halve eeuw geleden
  zulk een groote stap vooruit op fiscaal gebied zag, nu weer
  worden ingehaald d o o r een absoluut richting- en stuurloos
  financieel beleid.
   Minstens even gevaarlijk schijnen mij de voorgestelde Indischebelasting~m: buiten en behalve de reeds bestaande overwinst- en extra-v~instbelastingen, hog een productenbelasting
  en verhoogde in- en uitvoerrechten. Her moge verleidelijk zijn
  v a n de groote winsten, die op enkele producten als suiker en
  kina gemaakt zijn, voor de schatkist te willen profiteeren,
  twee~rlei groot nadeel is daaraan verbonden; her eene betreft
  de schatkist: her andere her bedriifsleven. De inkomsten uJt
  speciale conjunctuur-winsten zijn uit den aard der zaak in de
  hoogste mate wisselvallig en her daarop baseeren van een
  groot deel der uitga,~en is d u s roekelooze politiek. Maar erger
  is misschien nog her tweede bezwaar. Indi~ ligt nog voor her
  grootste deel onge~xploiteerd. Exploi~atie is slechts te wachten
  van her particuliere kapitaal. Ze kan groote winsten afwerpen,
  maar bergt even groote risico's. In zulke omstandigheden is her
  afschrikken van her kapitaal, dat wel moet gaan vreezen, de
  risico's te loopen, maar als her op d e winsten aankomt taillable
  et corv6able a merci te zullen zijn, een groote dwaasheid:
  Daarbij komt een omstandigheid die deze politiek nog tot een
  groote cnvoorzichtigheid maakt. Millioenen, m e n spreekt over
  400 millioen, buitenlandsch kapitaal zijn in Indi~ belegd, Daarom zal de maatregel groote bitterheid in her buitenland wekken, en zeker te eeniger tijd tot de een of andere weerwraak
  uitl'okken.
  Er gaan ook geruchten van een nieuwe duurtewet; her" doel
  daarvan zou echter in hoofdzaak slechts zijn: her vaststellen
  van standaard- of normaal prijzen; een begrip waarover, dunkt
  mij, ieder koopman lachen zal. In ieder geval .zou de wet
  dan vrij onschadelijk zijn, alleen reel last veroorzaken, en
  
  866
  weer een heel aantal nieuwe ambtenaren gelegenheid verschaffen uit de staatsruif te eten; zoo weinig kwaad valt eehter
  m'aar van weinige der tegenwoordige wettelijke maatregeten
  te zeggen.
   Naast de Rijksfinanci~n hebben -de gemeentelinanci~n
  in den laatsten tijd zeer de aandacht in beslag genomen, zoo
  van de Volksvertegenwoordiging als van de Vereeniging voor
  Staathuishoudkunde en Statistiek. Ook hier ligt de oorzaak
  der d~bacl.e ten deele op sociaal-economisch, ten deele op
  zuiver financieel gebied.-De gemeenten zijn roekeloos in het
  doen van uitgaven, en zij dekken die ultgaven op een verkeerde wijze. Voor het laatste ligt voor een groot deel de
  schuld bij de geldpolitiek. Door een reel te laag disconto zijn
  de gemeenten aangemoedigd een groot deel van hun schuld
  vlottend te houden. Nu zij aan die aanmoediging gehoor hebben gegeven, ziet men te laat de [out in, en" gee~t de sehuld
  aan d e gemeenten. En in de tweede plaats heeft men door het
  te lage disconto de Gemeenten in de illusie gebracht van een
  reel lager kapitaalrente, dan in werkelijkheid geldt. Dit verklaart haar ~chec bij verschillende gelegenheden. Want hoe
  weinig vertrouwen de [inanci~n van enkele groote gemeenten
  ook in mogen boezemen, zoo erg, dat zij absoluut geen crediet
  meer zouden kunnen krijgen, is het natuurlijk nog lang niet.
  Het crediet is een rentequaestie; en de geboden rente bleek te
  laag.
  Onder de sociaal-economische oorzaken van de d~bficle der
  gemeente-financi~n zijn er twee" die ook in her atgemeen op
  den voorgrond treden: de woning- en de salaris-quaestie.
  Ten aanzien van de woning-quaestie heeft men zich nu zoo
  in het rnoeras gewerkt, dat redding niet meer mogelijk schijnt.
  Zoo ergens, dan is bier een man noodig, die den augiasstal
  eens durft reinigen. Aan geen enkel onderwerp hebben de
  fouten in de economische p61itlek zich zoo bitter gewroken.
   Er heerscht een ontzettende woningnood. Oorzaak daarvan
  is in de eerste plaats, dat men, toen in de eerste oorlogsiaren
  het bouwen toch al bemoeilijkt werd door verschillende omstancligheden, het voorgoed afgeschrikt heeft, door de huurwetten. Terwijl alle andere waren van nabij de marktprijzen
  moesten volgen, omdat anders de productie of aanvoer geheel
  zou zijn stop gezet, meende men .in woningen een object te
  hebben, waarvan m e n den priis gemakkelijk eens voor~ al vast
  
  867
  kon zetten. Gemakkelijk was het inderdaad, maar men bedacht
  niet, dat men nu ook den aanmaak voorgoed had stopgezet.
   Tlaans is men in den onzinnigen toestand gekomen, dat men
  twee soorten huizen heeft: de oude met (gedwongen} huurprijzen, die niet her minste verband met de waardedaling van
  het geld houden en de nieuwe, die ongeveer het driedubbele
  zouden moeten kosten. Daar moet eenheid in komen; her is
  duidelijk, dat dit e e n eerste vereischte is, zal inderdaad de
  woningaanmaak weer ter hand genomen x~orden. En nu is er
  maar ~ n weg, wanneer men althans van nu at alle eigenaars
  van nieuwe, huizen niet met ongeveer 60 % wil subsidieeren
  (men is a l op dit onzalige pad !}: men moet de huren hun
  natuurlijk peil laten vinden. Maar bet is onmogelijk n u met
  een schok te laten gebeuren, wat zonder de fatal~ werking
  der huurwetten op .natuurlijke wijze zijn beslag had gekregen
  in een langzame stijging - - zooals alle andere zaken ook gestegen zijn. Daarom moet men nu die stijging toch nog tegenhouden - - en daarmede~houdt men dan den woningbouw ook
  weer tegen. Alle lapmiddelen kunnen hler .niet helpen. Daartegenover staat echter, dat zonder twij~el het verschil in
  bouwkosten tusschen een nieuwe en een oude woning r e e l
  grooter is dan noodig door de kunstmatig opgedreven
  loonen. Het is dwaasheid van de ,,woekerwinsten" der huiseigenaren te spreken; men vergeet daarbij geheel de waardedaling van het geld, De vermeerdering in de gelduitdrukking
  van een object als winst te beschouwen, is niets als misverstand. Maar voorzoover de kosten van bouwen inderdaad
  buitensporig zijn geworden, zijn waarschijnlijk iuist zij daaraan schuld, die er het meeste aanstoot aan nemen. Men heeft
  dit wel eens trachten t e weerleggen, door uit te rekenen, hoe
  klein her a a n d e e l van her loon bij den bouw van een huts was.
   Maar men vergat, dat men dan alleen het direct verwerkte
  loon in aanmerking nam, en dat i n i eder der verwerkte materialen ook weer loon in allerlei vorm, transportarbeidersloon
  o.a. niet te vergeten, aanwezig is; immers, in laaiste instantie
  is alles, but*ten den grond, arbeidsproduct. Komt men dus hier
  tot gezondere toestanden, dan zal dat onmiddellijk zijn invloed
  op den woningbouw doen gevoelen.
  Maar ook op de salarisquaestie oefent de loonopdrijving een
  ~atalen invloed uit. Salarissen moeten altijd een resultaat van
  
  868
  schatting zijn. Dat onderscheidt hen van de commercieele
  loonen, en wel op zeer ongunstige wijze. Want er is maar 6~n
  ,,rechtvaardig" loon, n.l.: het arbeidsproduct. Dat wordt langs
  den weg, dien de Oostenrijksche school tot h a a r onvergan kelijke eer in haar ,,verdee!ingstheorie" heeI t aangewezen, op
  natuurliike wijze vastgesteld in her productieproces: bij den
  overheidsdienst is dat echter niet mogelijk. Daar moet dus
  steeds gezocht worden naar een zekere Verhouding tot her
  loon dat voor dergelijken arbeid in her vrije bedrijI betaald
  wordt. Men kan h e r salaris tot zekere hoogte als een verzekering beschouwen. De gesalarieerde loopt niet d e risico's, die
  men in her bedrijf loopt, maar hij heeft ook niet de kansen.
  Hiermede zijn allerlei regelingen verklaard, die in het begrip:
  ,,loon" niet thuis hooren als kindertoeslag en dergelijke.
   Her karakteristieke van her salaris is dus, dat het arbitrair)
  niet natuurlijk wordt vastgesteld. Daaruit vloeit een fataal
  gevolg voort voor iederen staat, waarin de ambtenaren beginnen te overwegen: in z u l k een staat doet de corruptie, in
  welken vorm dan ook, haar intrede. Zoodra een groot getal
  kiezers van de gekozenen d e honoreering voor hun arbeid te
  w a c h t e n hebben, staan de gekozenen niet meer vrij. Dit simpele felt moet naar het mij voorkomt, gegeven de menschelijke
  natuur, een socialisfische staatsinrichting al doen veroordeelen. Staan wij reeds aan het begin van zulk een proces ? Her
  ambt begint regel te worden, inplaats van uitzondering te zijn.
  9W a n n e e r dit kwaad voortwoekert, en daar ziet het wel naar
  uit, dan is de gezonde volkskracht gebroken. Want dan zal
  een steeds grooter volksdeel beloond worden, niet naar zijn
  praestaties, maar naar wat het d o o r allerlei ,,actie" van
  de overheid zal weten te verkrijgen. Op het oogenblik zijn
  de eischen om salarisverhooging niet van de lucht.
  Is salarissen vaststellen altijd een moeilijk werk - - m~en
  denke maar eens aan her verschil in de salarieering van wetenschappelijke posities in verschillende landen v56r den oorlog
  - - thans is her bijna een onbegonnen werk. D e toestanden
  hebben zich hOg niet geconsolideerd. Niemand weet, wat de
  kosten~ van levensonderhoud het volgend jaar zullen zijn,
  Want niemand weet, hoe het dan met de productie zal zijn.
   Onder dit gezichtspunt van de onzekerheid der geldwaarde
  moet re.i. de questie der onderwijzerssalarissen beschouwd
  Wordem De onderwijzers hebben blijkbaar niet bese!t voor hoe
  
  869
  moeilijke vragen de regeering ten aanzien van de vaststelling
  stond. Zij waren aangestoken door de algemeene ziekte van her
  ,,halen war er van te halen is", van. het ,,apr~s nous le dfiluge". Wanneer zij eens bedacht hadden, .dat zij tot het intellectueele deel van onze natie behooren; e n d e intellectueelen
  over de heele wereld het als van zelfsprekend hebben beschouwd dat zij thans materieel her sterkst lijden ; wanneer
  zlj het ,,noblesse oblige" eens hadden laten gelden, zouden hunne protesten dan niet anders hebben geklonken? Ergens moet het eischen een eind hebben. W a s her niet meer
  ter eere van den onderwijzersstand geweest, als hi] die dam
  ware geweest ? En wordt het materieele niet reel te veel op
  den voorgrond gesteld tegenwoordig ? W e l k een eischen worden er aan her leven gesteld. Laten wij eens een eeuw terugdenken. W e l k een gebrek hebben toen o.a. o n z e predikantsfamilies geleden. Maar geklaagd werd er niet. Thans danken
  wij aan de Mstammelingen uit die predikantsfamilies onze
  beste staatsburgers.
  Wie den onderwijzerss.tand hoogstelt, zal hooge eischen aan
  zijn vertegenwoordigers stellen. Wie dat doer, zal tevens hopen, dat, als de chaotische toestand van onze financi~n eens
  weer tot bezonkenheid is gekomen, het hoogst gewichtig en
  verantwoordelijk werk der onderwijzers ruim bezoldigd zal
  kunnen worden. Tot zoolang zou men wenschen, dat onze onderwijzers eenigelzelfbeheersching betrachtten.
  9
  
  oo
  
  E. C. VAN DORP.
  