title: None
text: Laurens Reuben voerde het fregat de « St Anna », groot 50 vat,
  waarvoor een paspoort op 19 oktober 1695 verkregen werd (Brussel,
  Alg. Rijksarchief, Admiraliteit, 575). Over dit schip in 1697, zie
  RAB, Npt, 4866 bis.
  terugschrokken. De firma wed. Clock en zoon te Bor­
  deaux, die handelde in opdracht van Vleeschouwer, durfde
  het niet aan op eigen risiko de kooplieden te verzekeren
  dat hun goederen bij aankomst te Oostende niet zouden
  aangeslagen worden97. Dit bleef zo duren tot Vleeschouwer
  een schriftelijke opdracht zond aan de firma Clock. Deze
  bleef uiteindelijk borg voor 14 vat wijn van de firma
  Van den Brande98.
  Kostbare tijd was echter verstreken en Lootens vracht­
  prijs gedaald tot 110 fl. per v a t99. Zonder verdere hin­
  dernissen bereikte hij tegen einde december 1696 zijn
  volle lading (168 vat), waaronder 10 vat op half-winst
  van de handelaar Martinus Hagens 10°. Hij vertrekt op
  6 januari 1697 en arriveert op 14 februari te Oostende na
  diverse Franse havens te hebben aangedaan om proviand,
  nl. La Rochelle, Camaret-sur-Mer en Landerneau101. Het
  grootste deel van de bemanning wordt afgedankt met uit­
  zondering van degenen nodig voor bewaking en ontlading.
  Op 16 maart 1697 was alles gelost te Brugge, op 2 vat
  wijn na, bestemd voor Oostende. Van de bemanning blijven
  nu alleen 2 man en 1 jongen102. Jan Priem heeft opnieuw
  97. Looten aan Vleeschouwer, 27 november 1695 (Ibidem, 5883).
  Van der Haeghe behandelt hetzelfde probleem in zijn brief van
  5 december 1696 (Ibidem, 5888).
  98. Akte verleden voor de notaris Lemoine teBordeaux op 14
  december 1696 (Ibidem, 48 6 6 bis) ; weduwe Clock aan Vleeschouwer,
  Bordeaux 18 december 1696 (Ibidem, 5897).
  99. Looten aan Vleeschouwer, 27 november 1696 (Ibidem, 5883).
   Ook het schip de « Hertog van Beieren » en Frans Snoeck bedongen
  een vrachtprijs van 110 gulden wisselgeld per vat. Bruneau aan
  Vleeschouwer, Bordeaux, 29 december 1696 en 8 januari 1697
  (Ibidem, 5896).
  100. Volgende kooplieden van Bordeaux hadden de 166 1/6 vat
  wijn geladen in het schip van Looten : Cornelis Delffgauw, Besson,
  Denis, Brunnaud, Walsch, Hendricq Lutkens, Martinus Hagens,
  Philippe van den Brande, Jasper Pett, weduwe Clock. De tien vat
  geladen op half-winst met M. Hagens werden door Jan Priem te Brug­
  ge verkocht op 10 maart 1697 (Ibidem, 4866bis).
  101. Ibidem, 4866 bis ; Camaret-sur-Mer (Dep. Finistère, arr. Châteaulin) ; Landerneau (Dep. Finistère, arr. Brest).
  102. Looten aan Vleeschouwer, 16 maart 1697 (Ibidem, 5883).
  de leiding van de verkoop van de wijn op half-winst en
  de inzameling van de vrachtgelden. De afrekening ge­
  beurt samen met deze van de eerste tocht. De onkosten
  van de tweede Bordeaux-reis beliepen 10.110 fl. courant
  en de bruto-inkomsten 20.312 fl. ct., zodat er een batig
  saldo bleef van 10.202 fl. ct. '®.
  3.
  Hoewel de derde reis van de hoeker voor ons van
  minder nut is — ten andere de financiële gegevens hier­
  over zijn uiterst sommair — is hij toch niet van alle
  belang ontbloot en wel om de duidelijke tegenstelling met
  de vorige. Deze derde tocht verloopt immers op een ogen­
  blik dat de Vrede van Rijswijk reeds gesloten is (20 sep­
  tember 1697) en aldus een einde heeft gesteld aan de
  Negenjarige Oorlog.
  De ophanden zijnde vrede werd reeds lang aangevoeld
  in handelsmiddens en had er een duidelijke weerslag op.
   In februari 1697 zijn er berichten uit Bordeaux dat de
  vrachtprijzen gedaald zijn tot 48 à 50 fl., terwijl de
  bestellingen uit Vlaanderen zeer schaars zijn 104. In april-juni
  geschiedt de bevrachting grotendeels op half-winst basis ;
  dit is bv. het geval met Jacob de Wymer, Pieter Winnaert,
  Cornelis Valckenier, Thomas Bekue, terwijl de vracht
  schommelt tussen 32 en 45 fl. 105.
  In september laat Roelens een gunstig geluid horen :
  „ Ick sau van advijs wesen tschip St Frans claer te maecken
  om naer Bordeaux te vaeren, daer tseer bequaem toe is.
  tSal genouch sijn vregt crigen op deen platse ofte dander.
  De vrinden alhier presenteren te laeden voor 60 fl. tvatt
  103. Ibidem, 4866 bis.
  104. Bruneau aan Vleeschouwer, Bordeaux 2 februari 1697 :
  « Nooyt binnen d ’orders van costy soo schrael gew eest» (Ibidem,
  5896).
  105. Bruneau aan Vleeschouwer, Bordeaux 27 april en 12 juli 1697
  (Ibidem ).
  om dat hier aan den vrede niet en wordt getwyffelt ;
  maecken staet dat die in corte dagen sal geteeckent wor­
  den
  De door Roelens geopperde belangstelling van de
  Hollanders voor een rechtstreekse aanvoer van Franse wijn
  — mogelijk gemaakt door het aanstaande vredesverdrag —
  was voor de Vlamingen geen geheim. Zij zouden trachten
  de Hollanders voor te zijn 106.
  Op 1 september trekt Looten aan boord voor nazicht.
  Het groot want moest immers vervangen worden, wat
  niet belet dat hij op 30 september te Oostende zeilree
  lig t107 en op 5 oktober naar Bordeaux vertrekt om daar
  in gezelschap van een aantal andere Vlaamse schepen op
  14 oktober aan te leggen 108.
   Het is voor Looten onmiddellijk duidelijk dat het op­
  timisme van Roelens geen grond raakt. De lading zal een
  probleem worden ; vrachten op Amsterdam bv. lopen van
  15 tot 23 fl. „ Hier heeft men een dieppois op 20 fl. al
  bevragt en men zoude verscheijde andere op tzelve voet,
  ja oock betercoop hier cunnen bevinden ” , zo schrijft
  Pierre Bruneau uit Bordeaux en Looten voegt er bitter
  aan toe „ datter soo veele scheepen sijn, die het sullen
  voeren voor 15 gulden per vadt, soo is het beeter dat men
  mij ten eerste voort helpt. Men moet op geen vrecht
  betrauwen ” 109.
  Bij het vernemen van dit nieuws, besluiten de reders
  — indien geen voordelige vracht kan bekomen worden —
  het schip voor eigen rekening te laden met bestemming
  Rotterdam. De berichten uit Amsterdam en Rotterdam
  106. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 7 september 1697
  (Ibidem, 5889).
  107. Looten aan Vleeschouwer, 2 september 1697 (Ibidem, 5883).
  108. Jan Priem aan C.F. de Pouillon te Gent, Brugge 8 oktober
  1697 : « Joannes Looten, Lauwerens Reuben en Pieter Valckenier
  en Cornelis Vermeulen sijn op den 5 deser per Bordeaux vertrocken »
  (Gent, Rijksarchief, Raad van Vlaanderen, I e reeks, 3955) ; Looten
  aan Vleeschouwer, 15 oktober 1697 (RAB, Npt, 5883).
  109. Looten aan Vleeschouwer, 15 oktober 1697 (Ibidem, 5883) ;
  Bruneau aan Vleeschouwer, 15 oktober 1697 (Ibidem, 5896).
  zijn immers unaniem : „ Hier konden de wijnnen heel wat
  gelden en hier mogen se nu vrij incomen ” no. Te Brugge
  is de nieuwe wijn onverkoopbaar 111.
   Roelens vindt het een goede oplossing : „ Tijs wel
  tgeene UE met de redders hebt geresolveert, soo hij met
  sijn arrivement geen goede vraght voorvalt, geresolveert
  hebt groote partie voor tschipsrekeningh te ordonneren
  goede mostighe cruijden. Die sijn hier gelt wert en dat
  UE hem hier naer toe suit laeten comen om deeste te
  wesen, die met nieuwe vruchten sal arriveren, dat al wel
  is. Daer sin van hier noch geen schepen naar Vranckrick
  vertrocken. Daer sin 2 schepkens die claer maecken om
  daer naer toe te gaen ” m.
  Het lang uitblijven van deze beslissing om voor eigen
  rekening 80 vat wijn en 60 stukken pruimen te laden op
  Rotterdam, heeft Looten enkele goede kansen doen missen.
  Intussen zijn er wel 25 hollandse en Zeeuwse schepen
  aangekomen „ dije deeden de vrechten daelen ” U3. Ook
  Roelens schrijft dat er reeds circa 20 oktober 10 à 12
  schepen uit Vlissingen zijn vertrokken met bestemming
  Bordeaux 114. Het oorspronkelijk projekt dat Looten tegen
  10 november zijn volle vracht zou hebben, valt falikant
  uit. Dit gebeurde eerst tegen 23 november en hij zal
  slechts op 3 december zeilree zijn. Dit uitstel zal nadelig
  uitvallen voor de reders of zoals Roelens beweert : „ Dat
  Looten daer soo lange moet blijven liggen, dat seer grooten
  intrest is voor de reeders. Deeste schepen, die met nieuwe
  110. Willem van Nes van Amsterdam aan C.F. de Pouillon te
  Gent, 24 oktober 1697 ; Jacob Houtman van Rotterdam aan de­
  zelfde, 25 oktober 1697 (Gent, Rijksarchief, Raad van Vlaanderen,
  1' reeks, 3955).
  111. Jan Priem van Brugge aan C.F. de Pouillon, 26 oktober 1697
  (Ibidem ).
  112. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 12 oktober 1697
  (RAB, Npt, 5889).
  113. Looten aan Vleeschouwer, 23 november 1697 (Ibidem, 5883).
   114. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 2 november 1697
  (Ibidem, 5889).
  wijnen sullen comen, sullen wel slaen, want ider roept
  hier om nieuwe wijn ” 115.
  Lootens lading bestaat nu uit I 3IV2 vat wijn en 144
  stukken pruimen à rato van 4 stukken per vat, wat een
  totaal van 167½ vat geeftm. Hiervan zijn 80 vat wijn
  en 60 stukken pruimen voor eigen rekening. De rest is
  vracht à 20 fl. wisselgeld per vat m, waarover Roelens
  duidelijk zijn ongenoegen te kennen geeft : „ Dat is een
  groote misslach voor 20 fl. te vrechte te laeden. Sau meer
  contentement daer in hebben dat hij voor de reeders heel
  hadden gelaeden ” , en verder : „ Ben moyelick in mijnen
  geest, dat gie toe hebt gestaen dat ons schip te vrechte
  gaet laeden op 20 fl. per vat. U E hebt voor eeter vier
  geseten. De reeders moeten bange wesen
  Intussen zal
  Roelens trachten 3 à 400 pond groot op schip en lading
  te verzekeren à rato van 3 à 3V2 % . Er zijn echter
  moeilijkheden, gezien de voortdurende aktiviteit van de
  Biskaaise kapers 118.
  De terugreis van Looten loopt niet van een leien dakje.
  Geplaagd door kontinueel stormweer, mist en sneeuw­
  buien, drijft het schip uit zijn koers en strandt op de
  zuidkust van Engeland nabij Shoreham. Het kostte heel
  wat geld om het opnieuw vlot te krijgen en met een
  oostenwind de franse kust te bereiken. Op 29 januari
  1698 ligt hij voor Calais en gaat voor anker te Ambleteuse 119. Bij zijn aankomst te Duinkerke op 8 februari is
  de tocht nog niet ten einde. Naast een verlies van tijd
  115. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 15 november 1697
  (Ibidem ).
   116. Looten klaagt er over dat men te Bordeaux 4 stukken pruimen
  rekent voor één vat, wat met een gewicht van 3.000 pond over­
  eenstemt, Looten aan Vleeschouwer, 23 november 1697 (Ibidem,
  5883). De weduwe Clock schreef daarentegen aan Guillaume Looten
  op 22 oktober 1695 dat 1 stuk pruimen ongeveer 1.000 à 1.100 pond
  woog en dat 2 stukken gerekend werden voor één vat (Ibidem, 5461).
  117. Looten aan Vleeschouwer, 23 november 1697 (Ibidem, 5883).
  118. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg, 8 en 14 december
  1697 (Ibidem, 5889).
  119. Looten zendt op 30 januari 1698 een kompleet verslag van
  
  te Duinkerke als gevolg van moeilijkheden met de be­
  manning 12°, komt hij op 24 februari 1698 voor Vlaardingen
  in het ijs te zitten m, iets waarvoor Roelens reeds in
  december 1697 gewaarschuwd had 122. Het duurt nog tot
  3 maart eer hij te Rotterdam voet aan wal zet. Hij is
  buiten tijd om nog een goede marktprijs voor wijn en
  pruimen te kunnen bedingen. Reeds op 10 januari 1698
  had de Rotterdamse firma Valck en Leuven aan Vleesschouwer geschreven dat „ ondertusschen soo sijn de wijnen
  hier stijf overvolct en sijn hier de heele weeck deur alle
  avonde 5 à 6 verkoopinge ” 123, en op 17 januari laat de­
  zelfde firma weten nopens de verkoop van de wijn geko­
  men met het schip de „ St Anna ” van Jacob de Wymer :
  „ Had die wijn van U L ter behoorelijker tijd hier geweest,
  het soude seer veel in de prijs gescheelt hebben, dog men
  kan niet meer als sijn devoir doen. Gods weer en wint
  heeft de selvige soo lange doen trayneeren ” 124. En het
  zou nog meer dan één maand duren eer Looten aankwam.
   De firma Valck en Leuven te Rotterdam verkocht de
  wijn en de pruimen en zamelde de vrachtgelden in.
  Er is nog één detail van deze reis bekend. Het eind­
  resultaat was een batig saldo van 7.16.0 fl. ct., waarin
  zijn reis aan Vleeschouwer (Ibidem, 5883). De onkosten van het
  stranden te Shoreham (Engeland, co. Sussex) waren hoog «w andt
  de steenen in dat landt hebben ons geldt gevracht ». De brief van
  30 januari werd geschreven te « Reede Abel Teeuse of ander St Jan »
  nl. te Ambleteuse (Dep. Pas-de-Calais, arr. Boulogne-sur-Mer).
  120. Looten aan Vleeschouwer, 8 februari 1698 (Ibidem, 5883).
  121. Looten aan Vleeschouwer, 3 maart 1698 (Ibidem, 5883).
  122. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 21 december 1697
  (Ibidem, 5889) : « ...moet niet zo jagen, alsoo hij de Mase niet sal
  connen aendoen over den swaren isganck die der sal gaen ». De
  harde en lange winter van 1697/98, zoals meegedeeld door Looten,
  kadert zeer goed in het resultaat van het werk van E. Le Roy Ladurie,
  Histoire du climat..., blz. 54 : « On ne trouve réellement une série
  noire d ’années très froides qu’à l’extrême fin du X V II“ siècle entre
  1687 et 1704 ».
  123. Valck en Leuven aan Vleeschouwer, Rotterdam 10 januari
  1698 (RAB, Npt, 5900).
  124. Valck en Leuven aan Vleeschouwer, Rotterdam 17 januari
  1698 (Ibidem ).
  ook de onkosten van het stranden te Shoreham zijn ver­
  rekend 125.
  Hiermede lag Looten met zijn hoeker te Rotterdam.
   De schade aan het schip, veroorzaakt door de stranding,
  was minder erg dan gevreesd. Daarentegen was er een
  volstrekte onmogelijkheid om voor het schip een lading te
  krijgen bestemd voor Lissabon, de Kanarische Eilanden
  of Porto 126. Ook Marseille bood geen uitkomst gezien er
  te Amsterdam twee schepen met ieder 30 stukken geschut
  te vracht lagen127. Er was een kans het schip te verkopen
  voor 8.000 gulden, doch het schip zou een beetje moeten
  gekalfaat worden128. Er is diskussie tussen de reders.
  Vleeschouwer is wel geneigd te verkopen. Van der Haeghe
  en zijn Duinkerkse vrienden willen het schip naar Bor­
  deaux, Bayonne of La Rochelle zenden. Van der Haeghe
  stelt zelfs voor Vleeschouwers aandeel in de hoeker te
  ruilen voor zijn 1/8 deel in het schip van Frans Snoeck 129.
  Onderwijl is Looten bezig de nodige herstellingswerken
  uit te voeren.
  De uiteindelijke beslissing was verkoop van de hoeker
  samen met het katschip van Jacob de Wymer, dat meer
  dan één maand vroeger dan Looten te Rotterdam was
  aangekomen. De beslissing betreffende het katschip werd
  genomen te Nieuwpoort op 8 mei 1698 13°. Wat betreft
  de hoeker is het wel eigenaardig dat de boedel van Guil­
  laume Looten, die in de hoeker geïnteresseerd was, even­
  eens op 8 mei 1698 gekrediteerd werd voor 1/16 van
  de verkoop ervan nl. 8.000 gulden hollands. Beide schepen
  schijnen dus rond hetzelfde tijdstip verkocht te zijn 01.
  125. Ibidem, 4866 bis.
  126. Looten aan Vleeschouwer, 18 maart
  1698(Ibidem, 5883).
  127. Looten aan Vleeschouwer, 11 april 1698 (Ibidem, 5883).
  128. Looten aan Vleeschouwer, 18 maart
  1698
  (Ibidem ).
  129. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 25 maart 1698
  (Ibidem, 5888) ; Roelens was ook bereid tot verkoop, cfr Roelens
  aan Vleeschouwer op 15 februari 1698 (Ibidem, 5889).
  130. Ibidem, 5900.
  131. Ibidem, 5893.
   Hiermee was de odyssea van de hoeker „ St Fransois /
  St Jan ” ten einde.
  4.
  De winst gerealiseerd door deze hoeker tussen novem­
  ber 1695 en mei 1698 is daarmee niet opgehelderd.
  1. De eenvoudige boekhouding van Vleeschouwer, die
  in juni 1697 de eerste twee reizen van de hoeker besloot
  met de woorden : „ Dus kompt den voors. schepe a saldo
  deser boni, boven dat ditto schip suijver is inghewonnen,
  noch 13.614.8.4 fl. ct. ” kan als basis gebruikt worden,
  doch geeft een bedrieglijk beeld van de netto-winst132.
  Prof. Davis wees er op dat de 17eeuwse reders een
  aantal elementen die momenteel een integraal deel uit­
  maken van de scheepsboekhouding, niet in aanmerking
  namen. Hieronder verstaat hij de depreciatie van het
  schip of de jaarlijkse afschrijving op de scheepswaarde
  en de intrest van het kapitaal, dat aan uitreding moet
  besteed worden. Over dit kapitaal zal de reder slechts
  kunnen beschikken na de terugkeer van het schip, wanneer
  de vrachtgelden zijn geïnd en de balans is opgemaakt 133.
  We zullen nu trachten deze diverse elementen, die niet
  in de 17eeuwse boekhouding zijn opgenomen, op te spo­
  ren om aan de hand daarvan een preciezer beeld van de
  winst te schetsen.
  2. De kostprijs van het schip is betrekkelijk duidelijk.
  Op 1 oktober 1695 kocht Roelens te Vere de hoeker
  voor 1.351 pond groot. Dit bedrag schijnt onvolledig te
  zijn. Hoger werd gezegd dat allerlei noodzakelijke ele­
  menten, die verdwenen waren, moesten aangekocht wor­
  den om het schip zeilwaardig te maken, zodat Roelens
  Vleeschouwer op 25 oktober 1695 debiteert voor een
  bedrag van 1.846 pond groot „v o o r ’t schip Ste F ra n s”.
  132. Ibidem, 4866 bis.
   133. R. Davis, Earnings of capital in the English shipping industry,
  1670-1730, in Journal of Economic History, X V II (1957) blz. 409-425.
  We nemen aan dat dit laatste bedrag de juiste kostprijs
  van de hoeker inhoudt, nl. 11.950 fl. courant134.
  3.
  De uitredingskosten vormen een moeilijkheid. Ze zijn
  wel te berekenen voor de eerste twee reizen, doch voor
  de derde ontbreekt ieder financieel gegeven. Daarom zullen
  we ons beperken tot reis 1 en 2. Ten andere — zoals
  reeds opgemerkt — de derde tocht heeft voor ons minder
  belang gezien deze gebeurde in vredestijd.
  3a. Konkrete cijfers van uitreding en andere kosten
  (administratieve, proviandering e.d.) gemaakt tijdens de
  eerste Bordeaux-reis (oktober 1695 - mei 1696) zijn niet
  voorhanden. Zij kunnen nochtans in min of meerdere
  mate teruggevonden worden.
  In de eerste plaats is er het bedrag van 195 pond groot
  ( ± 1.270 fl. ct.), dat Roelens op 5 november 1695 op
  de debetrekening van Vleeschouwer plaatst „ voor geit
  en goederen tot behouf van t’schip St Frans ” 135.
  3b. Voor de verdere kosten van het tweede deel van
  deze eerste reis (Duinkerke - Bordeaux - Brugge) moet
  een kleine berekening gemaakt worden. We vertrekken
  van het bedrag van 16.295 fl. ct. genoteerd door Vleesch­
  ouwer als „ov er het eerste retour vreght en provenu
  van vercochte coolen en visch
  Volgens een losse nota
  van Vleeschouwer in het dossier, bedroeg de netto op­
  brengst van voornoemde kolen en vis 7.650 fl. c t .136. Het
  verschil tussen beide cijfers nl. 16.295 — 7.650 = 8.645
  fl. ct. geeft de netto-opbrengst van de vrachtgelden, waar­
  van afgetrokken de diverse kosten opgelopen tijdens deze
  reis.
   3c. De bruto-vrachtgelden kunnen bij benadering opge­
  zocht worden. Het schip had een volle lading, dus 168
  vat à 100 gl. wisselgeld per vat. Van deze 168 vat moet
  134. Roelens aan Vleeschouwer, 1 oktober 1695 ; Rekening-kourant
  van Roelens met Vleeschouwer, 1695 (RAB, Npt, 5889).
  135. Ibidem.
  136. Ibidem, 4866 bis.
  echter 25 vat afgetrokken worden, gezien deze geladen
  werden voor eigen rekening. De vracht moet dus — ruw
  gerekend — ongeveer 14.300 fl. wisselgeld of 15.500 fl. ct.
  opgebracht hebben. Daarbij dient nog de averij gevoegd.
  Gezien er zich geen speciale moeilijkheden hebben voor­
  gedaan, nemen we hetzelfde bedrag dat door de reders
  voor de tweede reis berekend werd nl. 500 fl. c t 137. Het
  totaal inkomen van de eerste vracht bedroeg dus 16.000
  fl. ct. Het verschil tussen deze 16.000 fl. en het batig
  saldo van 8.645 fl. (sub 3b) nl. 7.355 fl. ct geeft een
  eerste beeld van de kosten opgelopen tijdens het tweede
  deel van de eerste reis. Hierbij moet inderdaad nog een
  1.000 pond tourn. gevoegd, die Sauvage aan Looten te
  Bordeaux heeft uitbetaald en die afzonderlijk (samen met
  de 25 vat wijn gekocht voor eigen rekening) door Vlee­
  schouwer werd geboekt en betaald 138. Dit blijkt o.m. uit de
  boedelrekening van G. Looten, waarbij deze laatste ge­
  debiteerd wordt voor 1/16 van deze rekening. Deze 1.000
  pond geven 800 fl. c t 139, zodat de totale kosten van deze
  eerste reis bedragen : 7.355 + 800 + 1.270 (sub 3a) =
  9.425 fl. ct.
  3d. De onkostennota van de tweede reis is veel gede­
  tailleerder en werd door Vleeschouwer zelf berekend aan
  de hand van de bewijsstukken van het dossier op 10.109
  fl. c t 140.
   3e. Rekapitulatie van het geïnvesteerde kapitaal :
  Aankoop schip
  11.950 fl. ct
  Kosten eerste reis
  9.425 fl. ct
  Kosten tweede reis
  10.109 fl. ct
  4. De samenstelling van de bruto-winst moet er onge137. Ibidem.
  138. Genoteerd op de rekening van H. Sauvage van Bordeaux
  van 21 januari 1696 (Ibidem, 5893).
  139. De omzetting gebeurde volgens de verhouding genomen door
  Joannes Looten in zijn onkostennota nl. 2093 ponden tourn. = 1813
  gulden courant (Ibidem, 48 6 6 bis).
  140. Ibidem.
  veer als volgt uitzien : netto-opbrengst van de vracht van
  de eerste reis 8.645 fl. ct (sub 3b) ; deze van de tweede
  reis 10.202 fl. ct, volgens opgave van Vleeschouwer. Daar­
  naast werd nog een winst gerealiseerd op de verkoop van
  vis en kolen te Duinkerke en op de aanvoer van 25 vat
  wijn, gekocht voor eigen rekening, te Brugge in mei 1696.
  Deze twee laatste posten vergen echter een nader on­
  derzoek.
  4a. De aankoop van de kolen bedroeg volgens de op­
  gave van Roelens op 11 november 1695 423 pond groot
  of ± 2.700 fl. c t 141. De kostprijs van de vis is niet voor­
  handen, doch kan wel geanalyseerd worden uit de voor­
  handen zijnde totale bedragen. De eerste debetpost van
  de algemene scheepsrekening beloopt 18.140 fl. ct en
  omvat de aankoop van het schip en de lading nl. vis en
  kolen142. Welnu schip en uitreding hebben gekost 11.950
  (sub 2) en 1.270 fl. ct (sub 3a), zodat voor de vis en de
  kolen rest 4.920 fl. ct. Netto-opbrengst van deze lading
  resulteerde in sub 3b geciteerde bedrag van 7.650 fl. ct,
  zodat er een winst van 2.730 fl. ct werd gemaakt.
   4b. De wijn door H. Sauvage voor de reders aangekocht
  bedroeg volgens een rekening van 21 januari 1696 4.260
  pond tourn. of 3.400 fl. ct. De verkoop ervan te Brugge
  door Jan Priem gaf een netto-opbrengst te zien van 5.256
  fl. e t 1“0. Hier was de winst dus : 1.856 fl. ct.
  4c. Rekapitulatie van de winst :
  Netto-vracht eerste reis
  Winst op de wijn
  Winst op vis en kolen
  Netto-vracht tweede reis
  
  8.645 fl. ct
  1.856 fl. ct
  2.730 fl. ct
  10.202 fl. ct
  23.433 fl. ct
  
  141. Rekening-kourant
  (Ibidem, 5889).
  142. Ibidem, 4866 bis.
  143. Ibidem.
  van
  
  Roelens
  
  met
  
  Vleeschouwer,
  
  1695
  
  5. De periode waarin deze winst verwezenlijkt werd
  liep van november 1695 tot oogst 1697, datum waarop
  een eerste afrekening tussen de reders gebeurde volgens
  een rekening opgemaakt door de boekhouder van het
  schip, nl. Carel de Vleeschouwer, dus een termijn van 22
  maanden. De aandeelhouders konden dus slechts vanaf
  september 1697 over hun geïnvesteerde kapitalen beschik­
  ken. Dit is bv. het geval voor Gillis Roelens, die reeds
  vanaf 25 oogst 1696 voortdurend geïnsisteerd had op een
  afrekening.
   6 . Dit uitblijven van de afrekening is er oorzaak van
  dat de aandeelhouders gedurende de bovengenoemde ter­
  mijn van 22 maanden geen beschikking over him geïnves­
  teerde kapitalen hadden. Deze niet-beschikking betekende
  voor de eigenaars een verlies van intrest, die eventueel
  had kunnen verwezenlijkt worden. Nu wordt deze intrest
  door prof. Davis op 5 % geraamd 144. Indien we dit per­
  centage aanvaarden en toepassen op de door reders belegde
  kapitalen, komt men tot volgend resultaat :
  11.950 (sub
  4.920 (sub
  9.425 (sub
  3.400 (sub
  10.109 (sub
  
  2 )à 5%
  4a) à 5 %
  3c) à 5 %
  4b) à 5 %
  3d) à 5 %
  
  (22 maanden)
  (22 maanden)
  (20 maanden) 145
  (20 maanden)
  (10 maanden) 146
  
  1.958 fl. ct
  451 fl. ct
  791 fl. ct
  282 fl. ct
  420 fl. ct
  3.902 fl. ct
  
  7.
  Daarnaast is er nog de depreciatie van het schip. Ge­
  bruik en ouderdom verminderde inderdaad de waarde er­
  van. In dit specifieke geval zal echter ook de veranderde
  ekonomische konjunktuur nog een rol spelen. Prof. Davis
  had immers berekend dat met een jaarlijkse waardever­
  144. R. Davis, Earnings..., in Journ. Econ. History, X V II (1957),
  blz. 410412.
  145. Januari 1696 - oogst 1697.
  146. Oktober 1696 - oogst 1697.
  mindering van 4 % moest rekening gehouden worden 147.
  In ons geval ligt dit percentage ver beneden de werke­
  lijkheid.
   De aankoop bedroeg immers in oktober 1695 11.950
  fl. ct. ; de verkoop in mei 1698 leverde daarentegen slechts
  8.230 fl. ct op, zodat er een verlies was van 3.720 fl. ct
  in een periode van 30 maanden, wat neerkomt op circa
  12 % per jaar. We vermoeden dat de scheepsmarkt hier
  wel voor een deel toe bijdroeg. Het verlies waarmede
  we echter moeten rekening houden tijdens de door ons
  bestudeerde 22 maanden, komt op 2.728 fl. ct.
  8 . Het totaal verlies aan kapitaalintrest en waardever­
  mindering bedroeg aldus : 3.902 (sub 6) + 2.728 (sub 7)
  = 6.630 fl. ct.
  9. Het verwerken van dit laatste element moet een juist
  beeld geven van de netto-winst. Aldus wordt van de reeds
  berekende winst (sub 4c) 23.433 fl. ct het sub 8 supple­
  mentaire verlies van 6.630 fl. ct afgetrokken met als eind­
  resultaat : 16.803 fl. ct.
  Dit laatste cijfer zou moeten overeenstemmen met de
  werkelijkheid. Naast een investering van 30.582 fl. ct werd
  een zuivere winst van 16.803 fl. ct verwezenlijkt tijdens
  een termijn van 22 maanden, wat overeenkomt met een
  jaarlijkse intrest van 28 %.
  Het ligt voor de hand dat deze winst moeilijk te verge­
  lijken is met de cijfers door prof. Davis bekomen met
  uitzondering misschien van het resultaat van een 120 ton
  metend schip ingelegd op Malaga in 1635 ; maar prof. Davis
  twijfelt aan de juistheid van zijn bevindingen en maakt
  enig voorbehoud 148.
  147. R. Davis, Earnings..., in Journ. Econ. Hist., X V II (1957),
  blz. 410-411.
   148. R. Davis, The rise of the English shipping..., blz. 379. Ook
  te Nantes wordt op het einde van de 18e eeuw een grote ver­
  scheidenheid van winstmarges vastgesteld, cfr de winsten van de
  firma Bouteiller tussen 1752 en 1784. Er wordt eveneens voorbehoud
  gemaakt enerzijds wegens de enorme tijdspanne tussen investering
  
  Het verschil ligt in de abnormale omstandigheden. De
  reizen van de hoeker „ St.-Fransois ” gebeurden in oorlogs­
  tijd met uitzonderlijk hoge vrachtprijzen (100 - 110 fl. wis­
  selgeld ) 149 als gevolg van de uitschakeling van de konkurrentie en door het vermijden van verzekeringskosten, die op dat
  ogenblik minstens 20 à 25 % zouden hebben bedragen 15°,
  en dit door het spelen onder één hoedje met de Fransen.
  De grote bemanning ( ± 30 man), die circa J/j van de
  lopende kosten opslorpte 151, maar die — zoals Looten
  opmerkte — uiteindelijk in het voordeel van het schip zou
  opereren, kon gemakkelijk gedragen worden. Wanneer men
  dezelfde hoeker in vredestijd zou inleggen met alle gevolgen
  van dien nl. moeilijk te krijgen vracht met als gevolg lange
  wachttijd, lage vrachtprijzen (20 fl. wisselgeld), kleine
  bemanning ( + 10 man) 152 en lage verzekeringskosten
  ( ± 3 % ) dan zou het vermoedelijk resultaat bij een voor­
  delige reis niet hoger liggen dan Davis’ cijfers nl. 3 à 4 %.
  Doch voordelige reizen waren problematisch.
  Al met al is het niet te ontkennen dat een dergelijke kans
  en afrekening (kan soms 50 jaar duren) en anderzijds omdat de
  firma Bouteiller ook eigen plantages bezat op San Domingo. Dit
  laatste speelde in de winstvorming een wezenlijke rol (J. Meyer,
  L ’armement Nantais dans la deuxième moitié du X V III'' siècle,
  Paris, 1969, blz. 239-241).
   149. Deze hoge vrachtprijzen gelden niet alleen voor BordeauxBrugge. In 1691 was de vrachtprijs Bayonne-Brugge ook 100 fl. per
  vat (Brussel, Alg. Rijksarchief, Admiraliteit, 527, bundel 50). Voor
  de tocht Nantes-Brugge is een betrekkelijk volledige reeks voor­
  handen : 80 à 90 fl. (1691) ; 80 à 90 fl. (1692) ; 70 à 83 fl. (1693) ;
  90 à 92 fl. (1694) ; 20 fl. (1698) (RAB, Npt, 5896 ; Ibidem, 5864,
  f °s 20, 51, 73, 107). Ook te Nantes werden op het einde van de
  18“ eeuw in oorlogstijd enorme winsten gemaakt. De firma Chaurand
  schrijft in 1783 : « Nous avons plus gagné pendant la guerre que
  nous ne pouvons perdre en p a ix » (J. Meyer, L ’armement Nantais...,
  blz. 246).
  150. Verzekeringspremie St-Malo-Oostende bedroeg te Antwerpen
  op 27 juli 1697 2 0 % (RAB, Npt, 5887).
  151. De loonlast bedroeg 3.441 fl. op een totale uitgave van
  10.109 fl., dus meer dan 1/3 (Ibidem, 4866bis).
  152. Dezelfde hoeker was te voeren in vredestijd door een be­
  manning van 9 mannen en 2 jongens. Hiervoor moesten alleen de
  masten gekort en de zeilen verbreed worden, Looten aan Vleeschou­
  wer, 11 april 1698 (Ibidem, 5883).
   op winst tijdens de oorlogsjaren de Vlaamse reders moet
  gestimuleerd hebben. In hoever is ons niet bekend. Dit is
  immers slechts één voorbeeld en één vogel maakt nog geen
  lente 153. Niet alle reizen hebben een gunstig resultaat af­
  geworpen. Reeds in de inleiding werd op de keerzijde
  van de medaille gewezen. Hoe groot is immers het verlies
  aan schepen door kapers of door storm ? Door kapers ge­
  nomen was schip en lading verloren 154 ; storm kan het schip
  gedeeltelijk beschadigen, zoals in het geval van het fregat
  de « St.-Anna », dat Oostende op 19 september 1697 verliet
  en Bordeaux eerst in januari 1698 binnenliep in een deernis­
  wekkende toestand nl. met gebroken masten en beroofd
  van zijn want. De scheepsherstellingen liepen zeer hoog op,
  zodat de reders uiteindelijk met een abnormaal groot verlies
  hadden af te rekenen 153.
  De animatie echter, waarvan de « fransvaart » in de jaren
  1695-1698 blijk geeft, schijnt er op te wijzen dat de winst
  de zeer hoge risiko’s dekte 156. Om deze animatie te bepalen,
  153. « Les exigences de l’historien économiste sont identiques :
  le fait isolé n’est que matériau d’attente, souvent précieux d ’ailleurs ;
  la série homogène et continue seule fonde les conclusions» (R.
   Richard, Le financement des armements maritimes du Havre au
  X V III" siècle, in Revue d’histoire économique et sociale, X L V II
  (1969), blz. 6). Ons voorbeeld is inderdaad niet alleenstaand. We
  kunnen het voorbeeld aanhalen van het schip van Frans Snoeck
  dat na een reis Nantes-Brugge zijn rekening afsloot op 21 mei 1694
  met een boni van 10.200 fl. (RAB, Npt, 5864, fos 94-95). Maar
  welke onkosten waren in dit boni verrekend ?
  154. Als voorbeeld halen we een passus uit een brief van Jan
  Stalpaert aan Vleeschouwer, Nantes 1 juni 1694 : « Schipper Jacobus
  de Wymmer neffens d’andere schepen, ontrent de 80, met een con­
  voyer voor t’cannael gedestineert liepen op 23s passado voor de
  3 8 mael huijt en wierden gerencontreert van 3 engelsche oorloghscheepen, die de convoyer met 6 anderen tegen strand jougen en
  2 fluyten met sout gelaeden naemen ; d’andere salveerden. De
  Capitein van de convoyer stack de brand in sijn schip, een galioot
  met bomben gelaeden wiert door de vlam mede aengestoocken en
  de d ’andere gebleeven, waer onder een van Dunquerque tschip
  d ’Elisabeth, schipper Boussion, met sout gelaeden. Godt getroost de
  geintresseerde en verhelpe d ’andere salvo » (RAB, Npt, 5896).
  155. De vrachtprijs was 21 gulden wisselgeld ; het saldo toonde
  een verlies van 2.336 fl. (Ibidem, 48 6 6 bis).
  156. Er is een duidelijke stijging van de belangstelling voor Bor-
  
  kan bv. verwezen worden naar het aantal schepen waarin
  Vleeschouwer in deze periode belangen had : de hoeker
  « St.-Fransois » ; de hoeker, schipper Pieter de Corte ; het
  fregat de « St.-Anna »; het fregat « De Pauw » en het fregat
  schipper Renier Oudestadt b7. Daarbij moet men bedenken
  dat de « fransvaart » zich niet enkel tot Bordeaux beperkte.
   Er zijn nog Nantes, La Rochelle, Bayonne, waarmede Vlaan­
  deren in een direkt kontakt stond en verder nog een drukke
  zouthandel met de baai van Bourgneuf onderhield.
  Een zaak is echter zeker nl. dat de op handen zijnde vrede
  in 1697/98 iedere winstgevende onderneming uitsloot. De
  vrachtprijzen daalden tot hun vooroorlogs minimum en uit
  de brieven van Looten komt duidelijk naar voor dat het
  voor de Vlaamse schepen praktisch onmogelijk was een
  vracht te krijgen. De voor de hand liggende oplossing was
  de verkoop, wat dan ook blijkt te gebeuren met de schepen
  van Jacob de Wymer en Jan Looten te Rotterdam.
  Dat de nog bestaande koopvaardij op de traditionele
  routes een uitzonderlijk moeilijke tijd tegemoet ging, kan
  getoetst worden aan volgend konkreet voorbeeld. In oktober
  1698 koopt Charles Heuribloc 158 te Brugge — langs Vlee­
  schouwer om — een vierde part in een fluitschip de « St.Pieter », groot 140 vat, kapitein Passchier de Rudder, voor
  de prijs van 1.200 fl. wisselgeld 159. De eerste vier reizen
  deaux waar te nemen, cfr het statistisch materiaal uitgegeven door
  J . De Smet, Tables de commerce..., in Hand. Kon. Comm. Gesch.,
  X C IV (1930), blz. 190-195 : er worden in 1695 4 schepen uit Bor­
  deaux genoteerd, in 1696 17 en in 1697 24.
  157. Vleeschouwer aan Charles Francois de Pouillon te Gent,
  Nieuwpoort 10 december 1697 (Gent, Rijksarchief, Raad van Vlaan­
  deren, I e reeks, 3955).
  158. Charles Heuribloc, zoon van Charles, heer van Hondswalle,
  schepen van het Brugse Vrije, burgemeester van het Westkwartier,
  was gehuwd met Jeanne Pierloot. Hij stierf 15 september 1716
  (J . Gailliard, Bruges et Ie Franc ou leur magistrature et leur noblesse,
  Brugge, 1857-1864, 6 din., IV , blz. 391).
   159. Vleeschouwer aan Heuribloc, Nieuwpoort 19 oktober 1698 :
  « Alsoo last hebbe ghestelt een vierde part int schip van schipper
  Passchier de Rudder dat UI onder mij suit hebben, conforme mij
  dito schip cost, dat present t’ Ostende light, sijnde een fluijtbootje
  
  (oktober 1698 - juni 1700) vertoonden een nadelig saldo
  van 1.024 fl. wisselgeld 16°. Daarentegen vertoonde de af­
  rekening van de boekhouder, Mattheus de Moor van Oosten­
  de, in juni 1702 een fiktief overschot van 362 fl. wisselgeld
  161, fiktief, omdat het schip tijdens de laatste reis verloren
  ging, zodat van het batig saldo niet de waardevermindering
  van het schip zou moeten gededuceerd worden, doch het
  totale kapitaal. De investering van Heuribloc was dus een
  fiasko op de ganse lijn, waarbij niet alleen zijn oorspronke­
  lijk kapitaal van 200 pond groot verloren ging, maar waarbij
  hij tevens nog zijn vierde deel in de tekorten van de diverse
  reizen had bij te passen. Het zal aanleiding geven tot een
  proces, dat nog in 1720 hangende was.
  Bij een dergelijke ekonomische konjunktuur ligt het voor
  de hand dat de Vlaamse reders zich nieuwe routes en nieuwe
  markten hebben trachten te verzekeren. Is het mogelijk dat
  deze druk van onderuit Bergeyck in 1698 dwong tot het op­
  richten van de Oostindische Kompagnie ? Deze laatste zal
  echter eerst in 1722 effektief worden en dan nog slechts
  voor een korte termijn. De buitenlandse konkurrenten zul­
  len opnieuw paal en perk stellen aan een uitbreiding van
  de Vlaamse koopvaardij.
  O. MUS.
  van 140 vat groot, dat naer Bourdeaux sal seilen met d’eerste oostewint om nieuwe wijn, deel op vrecht en de partije voor schipsrekeninghe, waeruijt UI jaerelijckx sijn provisie wijn suit hebben
  en de verhoope voor niete suit drincke... » (RAB, Npt, 5876).
   160. Deze vier reizen waren de volgende :
  Oostende - Bordeaux - Oostende (ok. 1698-febr. 1 6 9 9 );
  Oostende - Le Croisic - Riga - Oostende ( april 1699 - ? ) ;
  Oostende - Nantes - Oostende (nov. 1699-jan. 1700) ;
  Oostende - Kristianstad (Zweden) - Oostende (april 1700-juni 1700)
  (Ibidem ).
  161. «O v er soo veele UI comt over 1/4 part in fl. 1.267.3.6 wgt
  par rekeninghe van den bouckhouder Mattheus de Moor over en
  de tot den tijdt tschip van schipper Passchier de Rudder is ghebleven
  in wgt fl. 362.1.0.» (Ibidem ).
  De grenzen van de Onze-LieveVrouweparochie te Brugge
  vóór en na 1800
  De agglomeratie, die later tot de stad Brugge zou uit­
  groeien, ontstond in de 8e eeuw. Ze ontwikkelde zich
  op de grens van twee karolingische gebieden : ten westen
  dat van Snellegem, ten oosten dat van Sijsele. Elk domein
  had vanzelfsprekend min of meer vaste grenzen, die,
  eenmaal vastgelegd, niet gemakkelijk gewijzigd werden
  en doorgaans lange tijd onveranderd bleven.
  Met de kerstening van onze gewesten werden kerken
  opgericht en kwamen parochies tot stand. De eerste
  kerken zijn meestal in het centrum van het domaniale,
  karolingische gebied gebouwd. Dat schijnt ook het geval
  geweest te zijn te Snellegem en te Sijsele. De grenzen
  van deze primitieve kerkgebieden of parochies kwamen
  met de grenzen van het betrokken domein overeen. Te
  Snellegem en te Sijsele kwamen de parochies in de tweede
  helft van de 8e eeuw tot stand.
   De gemeenschappelijke grens van domeinen en primi­
  tieve parochies Snellegem en Sijsele liep door het gebied
  waar later de stad Brugge zou groeien ; ze werd aldaar
  gevormd door het vrij ingewikkelde net van kreken en
  waterlopen van Zwin en Reie met hun talloze vertak­
  kingen. Ten gevolge van het lage peil en de vele over­
  stromingen was dit waternet vrij onstabiel.
  De verdere kerstening en de toename van de bevolking
  noopte weldra tot de oprichting van nieuwe parochies.
  Na het midden van de 8e eeuw ontstonden aldus de
  nieuwe parochies van Sint-Michiels uit Snellegem en van
  Sint-Kruis uit Sijsele. Ook op de grens van de beide
  primitieve parochies, waar de Brugse agglomeratie was
  ontstaan, zouden nieuwe parochies worden gesticht. In
  het begin van de 9e eeuw was dat het geval met de
  Sint-Salvatorsparochie in het primitieve domein van Snel­
  legem, en omstreeks het midden van dezelfde eeuw met
  de Onze-Lieve-Vrouweparochie in het primitieve domein
  van Sijsele.
  Dat de twee nieuwe parochiekerken zo dicht bij elkaar
  werden gebouwd — de afstand tussen beide kerken
  bedraagt amper 150 meter — laat vermoeden dat het
  er veeleer om te doen was de voordelen, die de nieuwe
  agglomeratie opleverde, te verzekeren, dan in de behoef­
  ten van de bevolking te voorzien.
   Deze twee parochies waren ruim voldoende voor de
  bevolking van de ontluikende stad Brugge van de 9e,
  10e, 11e en 12e eeuw. Nieuwe parochies zouden pas in
  de 13e eeuw noodzakelijk blijken. De intussen tot stad
  uitgegroeide nederzetting met haar randgebied kende in
  deze tijd een ongemeen snelle ontwikkeling gepaard met
  een uitzonderlijke economische bloei. Op hun beurt wer­
  den de Sint-Salvator en de Onze-Lieve-Vrouw de moeder­
  kerken van nieuwe parochies. Uit de Sint-Salvator ont­
  stonden tussen 1198 en 1220 de parochie van Sint-Pietersop-de-Dijk en vermoedelijk omstreeks dezelfde jaren de
  parochie van Sint-Baafs. Verder zien we van 1239 af de
  Sint-Walburgaparochie en de Sint-Jacobparochie uit de­
  zelfde Sint-Salvator, en de Sint-Gillisparochie en de SintCatharinaparochie uit de Onze-Lieve-Vrouw tot stand
  komen Hiermede was de parochiale indeling van Brugge
  1.
  De Sint-Donaasparochie, die in 1089 uit de Sint-Salvators werd
  afgescheiden, en het Begijnhof, dat in 1245 tot afzonderlijke parochie
  werd ingericht, hebben wij hier buiten beschouwing gelaten, omdat
  deze twee parochies een speciaal karakter hadden en niet als normale
  parochies kunnen gerekend worden.
  voor lange tijd verzekerd : ze zou zogoed als ongewijzigd
  tot in de 19e eeuw behouden blijven2.
  De wijzigingen, die in de 19e eeuw aan de grenzen
  van de Brugse parochies werden aangebracht, waren het
  gevolg van het Concordaat van 1801, gesloten tussen paus
  Pius V II en Napoleon'3. Artikel 9 van het Concordaat
  schreef inderdaad voor dat de bisschoppen moesten over­
  gaan tot een nieuwe omschrijving van de parochies van
  hun bisdom, welke omschrijving door het Franse Gouver­
  nement moest goedgekeurd worden4.
   Mgr Etienne André François Fallot de Beaumont, bis­
  schop van de samengevoegde bisdommen Gent en Brugge
  met zetel in de eerstgenoemde stad, stelde zich dadelijk
  aan het w erk5. Reeds op 30 november 1802 kon hij in
  een omzendbrief de herinrichting van de parochies van
  zijn bisdom bekend maken. De grensafbakening van de
  verschillende parochies zou weldra volgen.
  De toenmalige Brugse parochies, met uitzondering van
  de Sint-Donaas6, zouden alle behouden worden maar hun
  grenzen zouden nogal grondige wijzigingen ondergaan.
  Vooral de uitgestrekte parochie van Onze-Lieve-Vrouw
  mocht terecht vrezen heel wat van haar grondgebied te
  2. Bovenstaande uiteenzetting is ontleend aan de meest recente
  en bovendien merkwaardige studie van prof. dr. E .I. Strubbe, De
  parochies te Brugge vóór de X I I e eeuw, in Studies over de kerkelijke
  en kunstgeschiedenis van West-Vlaanderen opgedragen aan Z.E.H.
  Michiel Englisch, Brugge, 1952, blz. 355-380.
  3. Zie : P. Verhaegen, La Belgique sous la domination française, IV,
  Brussel-Parijs, 1929, blz. 128-180.
  4. Art. 9. Les évêques feront une nouvelle circonscription des
  paroisses de leurs diocèses, que n’aura d ’effet que d’après le consen­
  tement du Gouvernement.
  5. Over Mgr. Fallot de Beaumont, zie : Biographie nationale... de
  Belgique, V I (Brussel), kol. 878-880.
  6. De oude Sint-Donaasparochie werd niet alleen afgeschaft, maar
  bovendien werd de Sint-Donaaskerk in 1799 voor afbraak verkocht
  en in de volgende jaren tot de grond afgebroken. Zie : A. Viaene,
  Het einde van een kathedraal. De Sint-Donaaskerk te Brugge ver­
  kocht en afgebroken, in Biekorf, dl. L (1949), blz. 169-180.
   zullen verliezen. En vermits iedere verminking van het
  territorium onvermijdelijk een vermindering van inkom­
  sten en van prestige ten gevolge zou hebben, zag de
  geestelijkheid en de leden van de kerkfabriek de komende
  grenswijziging met lede ogen tegemoet. Ze waren dan
  ook niet geneigd zomaar de afkondiging van de nieuwe
  grenzen af te wachten en er goedschiks of kwaadschiks
  genoegen mede te nemen. Wel integendeel. Met alle
  mogelijke middelen waarover ze beschikten, hebben ze
  getracht, zoniet de oude grenzen van hun parochie te be­
  houden, tenminste de verminkingen ervan tot het minimum
  te beperken.
  Een van de aangewende middelen was het sturen van
  een rekwest aan de bisschop van Gent, waartoe in mei
  1803 door de kerkfabriek werd besloten. In dit rekwest,
  hierna als Bijlage I afgedrukt, brengt zij in achttien punten
  overwegingen naar voren, waarmede de bisschop verzocht
  wordt rekening te willen houden.
  In het rekwest wordt gewezen op de hoge kosten die
  jaarlijks aan het onderhoud van de parochiekerk, die een
  zeer oud en zeer ruim gebouw is, moeten besteed worden,
  en op de nadelige invloed die een vermindering van het
  aantal parochianen voor het onderhoud en de noodzakelijke
  opschikking van het kerkgebouw zou hebben. Wel wordt
  aangenomen dat er andere overwegingen bij de omschrij­
  ving van de nieuwe parochiegrenzen een rol spelen, zoals
  bijvoorbeeld de uitgestrektheid van het parochiale gebied
  en de verre afstand van bepaalde woonhuizen van de
  parochiekerk. Niettemin dient rekening gehouden met het
  feit, dat het verlies van grondgebied zou slaan op het
  meest interessante gedeelte, namelijk op de zogenaamde
  gouden portie7, waar zogoed als uitsluitend vermogende
  lieden wonen. Bovendien zou dit gedeelte overgaan naar
  de nieuwe Sint-Donaasparochie, dit is de voormalige Sint7.
   De uitgestrekte Onze-Lieve-Vrouweparochie werd bediend door
  drie pastoors, die elk een wel omschreven deel van het parochiaal
  
  Walburgaparochie8, waarvan alle parochianen tot de ge­
  goede of de middenklasse mogen gerekend worden en
  waarvan de parochiekerk slechts minieme onderhoudskosten
  vergt, vermits het kerkgebouw betrekkelijk nieuw is en
  in zeer goede staat verkeert. Aldus zou de Onze-LieveVrouw aan de Sint-Donaasparochie wellicht moeten af­
  staan : het beluik van de Waterhalle9, één zijde van de
  Vlamingstraat, het Beursplein, de Spinola- en de Spiegelrei,
  de Sint-Annarei en een gedeelte van de Hoogstraat, het­
  geen op zichzelf reeds de drie vierden van de Sint-Donaas­
  parochie zou uitmaken. Maar daarmede schijnbaar nog niet
  tevreden, maakt de Sint-Donaas daarenboven nog aan­
  spraak op de gehele Hoogstraat, derwijze dat de Groenerei
  en de Steenhouwersdijk als grensscheiding tussen de beide
  parochies zou dienen ‘°.
  Tegenover deze aanspraken dienen evenwel volgende
  beschouwingen in overweging genomen te worden. Voor­
  eerst zou de Onze-Lieve-Vrouweparochie aldus haar ge­
  hele gouden portie komen te verliezen. Anderzijds behoort
  de ene zijde van de Hoogstraat sedert onheugelijke tijden
  tot het gebied van de Onze-Lieve-Vrouw. Het verlies van
  deze delen zou neerkomen op een beroving van de ene
  partij ten voordele van de andere. Daarbij komt nog dat
  gebied tot werkterrein hadden. Wat de zielzorg betreft, was de
  parochie aldus in drie delen verdeeld, ook wijken of porties geheten.
  De eerste wijk of portie noemde de gouden portie, de tweede wijk
  of portie werd de zilveren portie genaamd, en de derde wijk of
  portie werd de loden portie betiteld.
  8. Bij de heropening van de kerken in 1802, had
  de Sint-Walburgaparochie de titel van de afgeschafte Sint-Donaas overgenomen.
  Zie : A. Duclos, Bruges, histoire et souvenirs, Brugge, 1910, blz. 556.
   Wanneer we verder in ons betoog van de Sint-Donaaskerk en
  -parochie spreken, bedoelen we de voormalige Sint-Walburgakerk - en
  parochie.
  9. Bedoeld wordt de oostzijde van de Markt, waar voorheen de
  Waterhalle had gestaan. Zie : A. Duclos, a.w., blz. 344, 433.
  10. Op 16 oktober 1803 werd de kerkfabriek er door pastoor
  Jooris over ingelicht dat er zelfs sprake was ook de oostzijde van
  de Wollestraat en de noordzijde van de Predikherenstraat bij de SintDonaasparochie te voegen, maar dat door zijn tussenkomst hiervan
  werd afgezien. Zie : Bijlage II.
  de Onze-Lieve-Vrouw nog meer grondgebied staat te ver­
  liezen, onder meer de gehele Spanjaardstraat, ten voordele
  van de Sint-Gillisparochie. En ten slotte is de Groenerei Steenhouwersdijk als grensscheiding veel minder stabiel
  dan de Hoogstraat, want er zijn te Brugge al heel wat
  waterlopen in straten of openbare pleinen veranderd 11.
   Deze overwegingen in acht genomen, vragen de rekwes­
  tranten aan de bisschop om hun parochiaal gebied als
  volgt te willen omschrijven. Wat de grens met de SintDonaasparochie aangaat : de rechte weg van de Molenbrug
  over de Hoogstraat, de Burg en de Breidelstraat tot aan
  de Steenstraat, met dien verstande dat de linkerzijde van
  deze weg tot de Onze-Lieve-Vrouwe-parochie en de rech­
  terzijde tot de Sint-Donaasparochie zou behoren. Met deze
  grens aan te nemen zou de Sint-Donaas een onbeduidend
  verlies ondergaan, dat echter ruim zou gecompenseerd
  worden door winst uit de Onze-Lieve-Vrouw,2. Wat de
  grenzen met de Sint-Salvatorsparochie betreft, wordt voor­
  gesteld een lijn te trekken van de hoek van de Markt
  door de Steenstraat tot aan het Vleeshuis (thans Simon
  Stevinplaats), vandaar links afslaande door de Mariastraat
  tot aan de Mariabrug, en vervolgens de loop van de Reie
  te volgen tot aan het Minnewater, met dien verstande
  dat het gebied aan de linkerzijde van deze lijn tot de
  Onze-Lieve-Vrouwe-parochie en het gebied aan de rechter­
  zijde tot de Sint-Salvatorsparochie zou behoren. Aldus zou
  de Onze-Lieve-Vrouw weliswaar een kleine aanwinst boe­
  ken ten nadele van de Sint-Salvator — welk deel wordt
  niet nader gepreciseerd — doch in ruil hiervoor zou de
  Sint-Salvator een evenwaardig deel van de Onze-Lieve11. Kort vóór 1773 was het Pandreitje en in 1787 was de Kraanrei,
  van aan de Kraanplaats tot aan de Spiegelrei, overwelfd en in straten
  of pleinen veranderd. Zie : A. Duclos, a.w., blz. 518, 579.
  12. De Sint-Donaas zou slechts de zuidzijde van de Burg verliezen ;
  de Onze-Lieve-Vrouw daarentegen zou o.m. afstand doen van de
  oostzijde van de Markt, van de Vlamingstraat en van het Beursplein
  alsmede van enkele straten oostwaarts, zoals de Spiegelrei ende
  Spinolarei. Zie verder in ons betoog.
  