title: Working Paper 22-10 - Adéquation des pensions et coût budgétaire du vieillissement: impacts de réformes et de scénarios alternatifs
text: 2.1.2. De ‘benefit ratio per pensioenstatuut’ neemt toe
  Hierna wordt niet langer de ‘globale’ benefit ratio maar de benefit ratio in een bepaald pensi‐
  oenstatuut bestudeerd, met name het pensioen t.o.v. het brutoloon. Figuur 4 illustreert het ver‐
  loop van het gemiddeld pensioen van de twee meest voorkomende pensioenstatuten: dat van
  de gehuwde man met het bedrag alleenstaande en dat van de ongehuwde vrouw.
  Alhoewel de ‘globale’ benefit ratio in het referentiescenario 0,7 procentpunt lager is in 2060
  t.o.v. 2008 (zie Figuur 2), is dat niet het geval voor de ‘benefit ratio per statuut’.
  Voor de gehuwde man met het bedrag alleenstaande zou die ratio toenemen van 28,3% in 2007
  tot 32,9% in 2020 om vervolgens te verminderen tot 29,8% in 2060. Enkel in de variant met een
  hogere loonevolutie is de benefit ratio van de man vanaf 2052 lager dan in 2007.
  De ongehuwde vrouw verbetert haar pensioen van 21,7% van het brutoloon in 2007 tot 30% in
  2040 om vervolgens te dalen tot 28,5% in 2060 in het referentiescenario en tot 26,1% in de vari‐
  ant.
  9
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 4
  
  Gemiddeld pensioen in % van het brutoloon, uitgedrukt per pensioenstatuut
  
  34
  32
  Geh. Man, bedrag
  all.(loon +1.5%/j)
  
  30
  28,3
  
  28
  
  Geh. Man, bedrag
  all.(loon +1.75%/j)
  
  26
  
  Ongeh. Vrouw (loon
  +1.5%/j)
  
  24
  22
  
  Ongeh. Vrouw (loon
  +1.75%/j)
  
  2060
  
  2056
  
  2052
  
  2048
  
  2044
  
  2040
  
  2036
  
  2032
  
  2028
  
  2024
  
  2020
  
  2016
  
  2012
  
  2008
  
  2000
  
  20
  
  2004
  
  21,7
  
  De benefit ratio per pensioenstatuut wordt bepaald door het pensioen van de nieuw gepensio‐
  neerden en door de jaarlijkse welvaartsaanpassingen van het pensioen van de overige gepensi‐
  oneerden.
   2.1.3. Evolutie van de benefit ratio voor de nieuw gepensioneerden
  Voor de berekening van het werknemerspensioen worden over de lengte van de loopbaan,
  gaande van t‐1 het laatst verdiende brutoloon, tot maximum t‐45 jaar voor een volledige loop‐
  baan, de verdiende lonen eerst begrensd tot de loongrens van het jaar dat het loon verdiend is.
  Vervolgens worden die begrensde lonen vermenigvuldigd met de tussentijdse prijsevolutie zo‐
  dat ze uitgedrukt zijn aan de prijs van het jaar t‐1, en tenslotte gesommeerd over de lengte van
  de loopbaan, waarbij ieder jaarloon meetelt voor 1/45ste.
  Vervangingsratio
  
  pensioen
  
  Loon verdiend tijdens de loopbaan i
  begrensd tot loongrens in het jaar i en getoetst
  aan het minimumrecht van het jaar t
  
  t
  
  = 60%
  
  ⋅
  
  t
  
  ∑
  
  i = t − 45
  
  Wi
  45
  
  75% voor gezinshoofd
  
  ⋅
  
  ri
  
  in vaste prijs van t-1
  
  lengte volledige loopbaan
  
  Het aldus verkregen basisloon wordt vervolgens vermenigvuldigd met de vervangingsratio
  van 60%, behalve in het geval van het gezinshoofd die omwille van de echtgeno(o)t(e) ten laste
  het percentage van 75% geniet. Het is duidelijk dat via die formule het pensioen wordt beïn‐
  vloed én door de historische loonevolutie én door de historische evolutie van de loongrens.
  10
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  a. De historische loonevolutie verbetert gedurende enkele decennia de benefit ratio van
  het nieuw berekend pensioen.
   Figuur 5 illustreert de historische evolutie van het loon Wi
  
  . r (stippellijn) omgezet in een vas‐
  i
  
  te prijsindex. De volle lijn toont de evolutie van de gesommeerde lonen over 45 jaar waarbij ie‐
  der jaarloon voor 1/45ste wordt meegeteld:
  t
  
  ∑
  
  i = t −
  
  45
  
  W
  45
  
  i
  
  ⋅
  
  ri
  
  De figuur toont duidelijk hoe het gesommeerde loon met meer dan 30 jaar vertraging de loone‐
  volutie uit het verleden volgt, weliswaar afgevlakt omdat het een gemiddeld loon is over 45
  jaren.
  Omwille van die vertraagde invloed van de loonevolutie op het nieuw berekend pensioen zal
  de benefit ratio tijdens de periode 2000‐2025 toenemen. Nadien zal die ratio terug afvlakken,
  des te meer naarmate de loonevolutie hoger zou zijn dan het stijgingsritme van het gesom‐
  meerde loon. Dat is het geval tijdens de periode 2029‐2056 in het referentiescenario en omzeg‐
  gens vanaf 2023 tot 2056 in de variant met jaarlijks 1,75% loonstijging.
   Figuur 5 Invloed loonevolutie: reële toename van het brutoloon en van het gesommeerde brutoloon over t-45jaar, in %
  6.0
  
  In het geval van de gepensioneerde man
  5.0
  
  Loonevolutie (1.5 vanaf
  2018)
  
  4.0
  
  Loonevolutie (1.75 vanaf
  2021)
  
  3.0
  
  2.0
  
  som lonen over t-45j
  (loon +1.5%/j)
  
  1.0
  
  som lonen over t-45j
  (loon +1.75%/j)
  
  2058
  
  2053
  
  2048
  
  2043
  
  2038
  
  2033
  
  2028
  
  2023
  
  2018
  
  2013
  
  2008
  
  2003
  
  1998
  
  1993
  
  1988
  
  1983
  
  1978
  
  1973
  
  1968
  
  1963
  
  1958
  
  0.0
  
  De sterke loonevolutie vanaf het begin van de jaren 60 tot begin de 80’ jaren maakt dat het ge‐
  sommeerde loon boven de 3% uitstijgt en dat tot in 2006. Vervolgens daalt het gesommeerde
  loon van 5% in 2006, 2,7% in 2009, 2% in 2015 en tot 1,5% in 2019 onder invloed van de loonver‐
  traging sedert de tweede helft van de jaren 80. Pas in 2056, na ruim 35 loopbaanjaren met een
  loonstijging van 1,5% (hypothese in het referentiescenario) bereikt ook het gesommeerde loon
  datzelfde stijgingsritme van 1,5%. In de variant, wanneer de loonevolutie versnelt van 1,5%
  naar 1,75% (fijne ‐ i.p.v. dikkere stippellijn), duurt het ook tot op het einde van de periode alvo‐
  rens het gesommeerde loon de 0,25% verhoging heeft ingehaald (streepjes lijn i.p.v. volle lijn).
  11
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 6
  
  Invloed loonevolutie: toename gesommeerd brutoloon van de vrouw over
  t-45jaar vergeleken met die van de man, in %
  
  2
  1.9
  1.8
  1.7
  1.6
  
  som lonen VROUW
  over t-45j (loon
  +1.5%/j)
  
  1.5
  1.4
  1.3
  1.2
  1.1
  
  PM: som lonen MAN
  over t-45j (loon
  +1.5%/j)
  
  1
  
  In Figuur 6 wordt de evolutie van de gesommeerde lonen over 45 jaar, ditmaal van de vrouw,
  vergeleken met die van de man.
   Het gesommeerde loon van de nieuwe generaties gepensioneerde vrouwen wordt beïnvloed
  door twee maatschappelijke ontwikkelingen. Vooreerst zullen de opeenvolgende nieuwe gene‐
  raties vrouwen steeds talrijker hoger geschoold zijn met een beter betaalde job dan de vorige
  generaties waardoor een inhaalbeweging op gang komt t.o.v. de man (in de figuur tijdens de
  periode 2030‐2050). Maar tegelijkertijd hebben die nieuwe generaties steeds talrijker deeltijds
  gewerkt, vooral sedert de tweede helft van de jaren 70, hetgeen het stijgingsritme van het ge‐
  sommeerde loon dan weer afremt tot 2030.
  b. De evolutie van de loongrens heeft in het algemeen een afremmende invloed op de
  benefit ratio
  Onderstaande figuur illustreert het procentueel aantal werknemers wiens verdiensten in het
  jaar t hoger zijn dan de loongrens van het jaar t. In dat geval wordt niet het verdiende loon
  maar de loongrens aangerekend bij de pensioenberekening. We tonen het geval van de manne‐
  lijke bediende en dat van de vrouwelijke bediende; de twee beroepstatuten die het meest getrof‐
  fen worden door de loongrens2.
  2
  
  12
  
  Om het gewicht van de lonen die hoger respectievelijk lager zijn dan de loongrens te berekenen wordt een verde‐
  ling van de inkomens per loonklasse gebruikt, vanaf 1982 geobserveerd volgens geslacht en beroepsstatuut (arbei‐
  der of bediende). Voor de toekomstige jaren wordt de vorm van de laatst geobserveerde verdeling constant veron‐
  dersteld.
   WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 7
  
  Procentueel aantal werknemers die meer verdienen dan de loongrens
  
  47
  
  Mannelijke bediende
  (loon +1.5%/j)
  
  42
  37
  32
  
  Mannelijke bediende
  (loon +1.75%/j)
  
  27
  22
  
  Vrouwelijke bediende
  (loon +1.5%/j)
  
  17
  12
  7
  1986
  1989
  1992
  1995
  1998
  2001
  2004
  2007
  2010
  2013
  2016
  2019
  2022
  2025
  2028
  2031
  2034
  2037
  2040
  2043
  2046
  2049
  2052
  2055
  2058
  
  2
  
  Vrouwelijke bediende
  (loon +1.75%/j)
  
  Tot en met 1980 was de loongrens voor de berekening van de bijdragen dezelfde als die voor de
  pensioenberekening: onbegrensd voor de arbeiders en begrensd voor de bedienden. Toen in
  1981 de loongrenzen voor bijdrageheffing werden opgetrokken en vervolgens afgeschaft, werd
  het uitkeringsplafond losgekoppeld voor de bedienden en ingevoerd voor de arbeiders.
  Vanaf 1981 tot en met 1998 is de loongrens in de pensioenregeling enkel aangepast geweest aan
  de prijsstijgingen zodat de verdiensten van een toenemend gedeelte werknemers boven de
  loongrens stegen: van 24% van de mannelijke bedienden in 1986 tot 35% in 1998. Tijdens de pe‐
  riode 2001‐2010 is de loongrens tijdelijk iets sterker verhoogd dan de loonevolutie. En vanaf
  2011 stijgt de loongrens met 1,25% door toepassing van het wettelijk percentage voorzien in het
  Generatiepact. Dat de lijnen gerafeld zijn heeft te maken met de verhogingen van de loongrens
  die om de twee jaren ingaan.
  Wanneer de loonevolutie sterker toeneemt dan 1,25% stijgt opnieuw het percentage werkne‐
  mers dat meer verdient dan de loongrens: in het geval van de mannelijke bediende van 31% in
  2017 tot ruim 38% in 2060 volgens het referentiescenario, of zelfs tot 48% in 2060 wanneer de
  loonevolutie zou toenemen met 1,75% zoals in de variant.
  Ook voor de vrouwelijke bediende wordt de invloed van de loongrens steeds belangrijker; dat
  was zeker het geval tijdens de voorbije 25 jaren (van 2,3% in 1986 tot 12,2% in 2010).
   Figuur 8 vergelijkt de evolutie van het gesommeerde loon (volle lijn) ‐komt overeen met de vol‐
  le lijn in Figuur 5 maar ditmaal uitvergroot‐ met het gesommeerde ‘begrensde’ loon (streepjes
  lijn), telkens opgeteld over t‐45jaar, en in geval van een beroepsloopbaan van de man. Beide
  evoluties worden getoond in een minder dikke lijn vanaf 2021, in geval van de hogere loonstij‐
  ging in de variant.
  De afstand tussen beide lijnen (volle lijn t.o.v. streepjes lijn) illustreert de belangrijke invloed
  van de historische evolutie van de loongrens op de toekomstige pensioenberekening. Enkel re‐
  
  13
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  kening houdend met de historische loonevolutie zou de toename van het pensioen van de man
  jaarlijks meer dan 1,5% bedragen tot 2028 (volle lijn). Maar onder invloed van de geblokkeerde
  loongrens tijdens de periode 1981‐1998 wordt die toename naar beneden gedrukt tot onder de
  1,3% (streepjes lijn). Het verschil tussen beide toenamepercentages stijgt van 0,25% in 2014 tot
  0,42% in 2027.
   Figuur 8
  
  Invloed van de loongrens: jaarlijkse toename van de gesommeerde lonen respectievelijk van de gesommeerde ‘begrensde’ lonen over de voorbije 45 jaar, in %
  
  Man
  
  2
  1.9
  
  som lonen over t-45j
  (loon +1.5%/j)
  
  1.8
  1.7
  
  + 0.25
  
  1.6
  
  som lonen over t-45j
  (loon +1.75%/j)
  
  1.5
  1.4
  1.3
  
  + 0.1
  
  som geplaf. lonen over
  t-45j (loon +1.5%/j)
  
  1.2
  1.1
  1
  
  som geplaf. lonen over
  t-45j (loon +1.75%/j)
  
  Vervolgens daalt dat verschil tot amper 0,04 procentpunten in 2046 omdat de loongrens tijdens
  de periode 2001‐2011 zelfs vlugger toeneemt dan het loon (zie Figuur 7) en naarmate er steeds
  minder jaren van vóór 1999 deel uitmaken van het gesommeerde ‘begrensde’ loon. Omdat de
  loongrens vanaf 2015 trager evolueert dan de loonevolutie stijgt opnieuw het aantal werkne‐
  mers dat meer verdient dan de loongrens (zie vette lijn in Figuur 7) waardoor de invloed van de
  loongrens opnieuw toeneemt na 2046.
  Op het einde van de periode, na ruim 35 jaar met 1,5% loongroei, bereikt het gesommeerde loon
  ook 1,5%. Maar omwille van de tragere toename van de loongrens (1,25% i.p.v. 1,5%) bereikt de
  som van de geplafonneerde lonen 1,35%, dus een inlevering van 0,15% in het referentiescenario.
  De volledige invloed van de loongrens op het pensioen komt pas na 45 jaar op kruissnelheid.
  In de variant met 1,75% loonstijging vanaf 2021 duurt het 35 jaar alvorens die stijging volledig
  wordt ingehaald in de gesommeerde lonen (pijl in volle lijn) terwijl de som van de geplafon‐
  neerde lonen pas na 40 jaar met amper 0,10% verbetert.
   Het stijgingsritme van het toekomstige pensioen van de man zal vertragen, onder invloed van
  de loonvertraging vanaf de tweede helft van de jaren 80 en wordt daarenboven nog eens afge‐
  remd omwille van de geblokkeerde loongrens tijdens de periode 1981‐1998. Vandaar dat het
  
  14
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  groeiritme van het nieuw berekend rustpensioen van de man vertraagt van 1,9% in 2011 tot on‐
  der de 1,2% tijdens de periode 2030‐2040. Vervolgens zal het stijgingsritme van het nieuw bere‐
  kend rustpensioen hernemen al naargelang de hypothese inzake loonevolutie (1,5% vanaf 2018
  of 1,75% vanaf 2021).
  Zoals we hierna zullen zien in Figuur 10 belet dit niet dat de benefit ratio hoger kan zijn dan
  vandaag omdat die ratio het pensioen vergelijkt met het courante loon (en niet met het gesom‐
  meerde loon zoals in vorige figuren).
  c. De benefit ratio van de vrouw zal de komende jaren toenemen dankzij de verlenging
  van haar beroepsloopbaan in beter betaalde jobs.
  In volgende Figuur 9 wordt, telkens overeenkomstig het referentiescenario, de evolutie van de
  gesommeerde lonen over 45 jaar van de vrouw vergeleken met de gesommeerde ‘geplafon‐
  neerde’ lonen over 45 jaar en vervolgens met het uiteindelijk berekend pensioen dat beïnvloed
  is door haar sociaal‐economisch gedrag.
   Figuur 9
  
  2
  1.9
  
  Invloed van de loongrens en het sociaal-economisch gedrag op het pensioen van de
  vrouw, toename in %
  
  Ongehuwde vrouw,
  bedrag alleenstaande
  
  1.8
  1.7
  1.6
  
  som lonen over t-45j
  (loon +1.5%/j)
  
  1.5
  1.4
  1.3
  
  som geplaf. lonen over
  t-45j (loon +1.5%/j)
  
  1.2
  1.1
  1
  
  berekend pensioen
  (loon +1.5%/j)
  
  De nieuwe generaties gepensioneerde vrouwen, steeds hoger geschoold en met verdiensten die
  steeds meer convergeren met het loon van de man, worden daarom relatief sterker getroffen
  door de loongrens (zie afstand tussen stippellijn en streepjes lijn). Tot 2025 wordt het stijgings‐
  ritme van het pensioen van de nieuwe generaties mannen jaarlijks afgeremd met gemiddeld
  0,34%. In het geval van de vrouw zou dat gemiddeld 0,54% bedragen over de periode 2011‐
  2025. Bovendien wordt het verlies te wijten aan het deeltijds werken slechts in beperkte mate
  gecompenseerd (soms via gelijkstelling in geval van onvrijwillige werkloosheid, loopbaanon‐
  derbreking, tijdskrediet en of bonusjaren voor opvoeding van kinderen).
  15
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  En toch zal de vrouw haar pensioen sterk verbeteren dankzij de verlenging van de loopbaan
  (zie volle lijn t.o.v. streepjeslijn in Figuur 9).
  Volgende figuur toont de evolutie van het nieuw berekend pensioen in procent van het loon,
  met name de benefit ratio van de nieuw gepensioneerde gehuwde man met het bedrag alleen‐
  staande en van de nieuw gepensioneerde ongehuwde vrouw. Deze figuur weerspiegelt de sa‐
  menvatting van de hiervoor uiteengezette analyse.
   Figuur 10
  
  Gemiddeld pensioen van de nieuwe intredes in % van het brutoloon
  
  38
  36
  Geh. Man, bedrag
  alleenst. (loon +1.5%/j)
  
  34
  32
  
  Geh. Man, bedrag
  alleenst. (loon +1.75%/j)
  
  30
  28
  
  Ongeh. Vrouw (loon
  +1.5%/j)
  
  26
  24
  
  Ongeh. Vrouw (loon
  +1.75%/j)
  
  2000
  2003
  2006
  2009
  2012
  2015
  2018
  2021
  2024
  2027
  2030
  2033
  2036
  2039
  2042
  2045
  2048
  2051
  2054
  2057
  2060
  
  22
  
  Tot 2015 stijgt het nieuw berekend rustpensioen sneller dan de loonevolutie van de werkne‐
  mers, die in het recent verleden amper 1% bedroeg. Dus stijgende benefit ratio: van 34% in 2008
  tot 36,5% in 2015 in geval van de gepensioneerde man. Nadien vertraagt de stijging van het
  rustpensioen tot onder de 1,5% loonevolutie, zodat de benefit ratio opnieuw afneemt tot 32,6%
  in 2060 ingeval van 1,5% loongroei (vette volle lijn) en tot 30% in de variant met 1,75% loontoe‐
  name (dunne volle lijn).
  In het geval van de nieuwe generaties vrouwen is er aanvankelijk een inhaalbeweging t.o.v. de
  man tot in 2020 en vervolgens daalt de benefit ratio minder snel. In haar geval evolueert de ratio
  van 30,4% in 2008 tot 34% in 2020 en vervolgens tot 31,9% in 2060 ingeval van de 1,5% loongroei
  (vette stippellijn) en tot 29,4% in de variant met 1,75% loontoename (dunne stippellijn).
  Alhoewel het pensioen in de variant hoger zal zijn, is de ontkoppeling t.o.v. de welvaart van de
  werknemers groter, waardoor de ‘relatieve welvaart’ vermindert in de variant.
  16
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  2.1.4. Benefit ratio gevoeliger
  pensioen veroudert
  
  aan welvaartsaanpassingen
  
  naarmate
  
  het
  
  Eens het pensioen berekend wordt het aangepast aan de prijsevolutie en aan de welvaartstoe‐
  name, dat laatste om de ‘erosie van het pensioen doorheen de verblijfsduur van de gepensio‐
  neerden’ te compenseren.
   Om het begrip ‘erosie van het pensioen doorheen de verblijfsduur’ te verduidelijken volgt hier
  een voorbeeld.
  Nemen we even als voorbeeld dat het pensioen van de nieuw gerechtigde steeds 1,3%3 hoger is
  dan het pensioen van de nieuw gerechtigde van het vorige jaar. Dan kan het pensioen van een
  oudere generatie (Ba) uitgedrukt worden t.o.v. het nieuw berekend pensioen (B0) met volgende
  formule, waarbij de verblijfsduur varieert van 0 tot a jaren:
  
  B a = B 0 •∏
  a
  
  ( 1 + 0 . 005 )
  ( 1 + 0 . 013 )
  
  Voor ieder bijkomend jaar verblijf in de pensioenregeling verliest de gepensioneerde 1,3% t.o.v.
  de één jaar jongere generatie, en deze laatste op zijn beurt t.o.v. de één jaar jongere generatie,
  enz... Dat verlies wordt gedeeltelijk gecompenseerd door ieder bijkomend jaar van verblijf in de
  pensioenregeling een welvaartsaanpassing toe te kennen. In onze projecties wordt er veronder‐
  steld dat die aanpassing jaarlijks 0,5% zou bedragen, zodat het verlies beperkt wordt tot 0,8%
  per bijkomend jaar verblijf in de pensioenregeling.
  Volledigheidshalve moet hier opgemerkt worden dat, hoe hoger de stijging van het
  rustpensioen van de nieuwe generaties is, des te groter is ook het achterop geraken van het
  pensioen doorheen de verblijfsduur van de gepensioneerde, wanneer de jaarlijkse
  welvaartsaanpassingen gelijk blijven aan 0,5%.
  Figuur 11 illustreert de spreiding van het pensioen van de opeenvolgende generaties (verblijfs‐
  duur van de gepensioneerden), toestand in 2040 in het referentiescenario.
  3
  
  De gemiddelde toename van het nieuw berekend pensioen van de man bedraagt 1,3% per jaar tijdens de periode
  2011‐2060 in het referentiescenario. Voor de ongehuwde vrouw bedraagt die toename gemiddeld 1,5%.
   17
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 11
  
  Het gemiddeld pensioen per generatie in % van het nieuw berekend pensioen (=100)
  
  100
  
  Toestand in 2040
  
  95
  90
  
  Geh. Man, bedrag
  alleenst. (loon
  +1.5%/j)
  
  85
  80
  
  Ongeh. vrouw
  (loon +1.5%/j)
  
  75
  70
  0j
  
  2j
  
  4j
  
  6j
  
  8 j 10 j 12 j 14 j 16 j 18 j 20 j 22 j 24 j 26 j 28 j 30 j
  
  In het geval van de gehuwde man, bedrag alleenstaande (volle lijn), is het rustpensioen na 30
  jaar nog gelijk aan 79% van het rustpensioen van de nieuw gepensioneerde man omwille van de
  gedeeltelijke welvaartsbinding (jaarlijks 0,5% volgens het Generatiepact).
  In het geval van de ongehuwde vrouw, bedrag alleenstaande (stippellijn) is het rustpensioen na
  30 jaar gelijk aan 72% van het rustpensioen van de nieuw gepensioneerde vrouw; het verschil
  tussen de stijging van het telkens nieuw berekend pensioen enerzijds en de 0,5% welvaartsaan‐
  passingen anderzijds is hier groter dan in het geval van de man.
  Omdat bij hypothese de welvaartsaanpassingen gedurende 30 jaar jaarlijks 0,5% bedragen (de
  wettelijke percentages in het Generatiepact) en dat gelijk voor alle leeftijden, terwijl het pensi‐
  oen van de nieuwe generaties tijdens die periode toeneemt met 1,1% tot 1,3% (zie som gepla‐
  fonneerd loon in Figuur 8), verlopen de curven (in 2040 na 30 jaar toepassing) omzeggens vlak
  naar beneden (zie Figuur 11). Gedurende 30 jaar is de loskoppeling van de welvaartsbinding
  t.o.v. het loon bijna constant (0,6% tot 0,8%). De welvaartsaanpassingen van het voorbije decen‐
  nium waren daarentegen toegespitst op de kleinste pensioenen en proportioneel hoger naarma‐
  te het pensioen langer geleden was ingegaan, zodat het pensioen vooral op hogere leeftijden
  werd verhoogd.
   Figuur 12 toont de spreiding van het pensioen over de verblijfsduur van de gepensioneerden,
  maar ditmaal uitgedrukt t.o.v. het brutoloon; dus de benefit ratio per generatie.
  18
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 12
  
  Benefit ratio per generatie (verblijfsduur in de regeling): toestand in 2040 en in 2010
  
  36
  Geh. Man, alleenst.
  (loon +1.5%/j) in 2040
  
  34
  32
  
  Geh. Man, alleenst.
  (loon +1.75%/j) in
  2040
  
  30
  
  Ongeh. vrouw (loon
  +1.5%/j) in 2040
  
  28
  
  Ongeh. vrouw (loon
  +1.75%/j) in 2040
  
  26
  
  Geh. Man, bedrag
  alleenst. in 2010
  
  24
  
  Ongeh. vrouw in 2010
  
  22
  0 j 2 j 4 j 6 j 8 j 10 j 12 j 14 j 16 j 18 j 20 j 22 j 24 j 26 j 28 j 30 j
  
  In 2040 zou het rustpensioen van de gehuwde man bedrag alleenstaande, gemiddeld over alle
  generaties, 31,8% van het brutoloon bedragen in het referentiescenario en 30,4% in de variant
  met 1,75% loonstijging. Figuur 12 illustreert dat er achter die gemiddelde benefit ratio een waai‐
  er van pensioenbedragen schuilgaat: gaande van 34,1% voor de nieuw gepensioneerde (vette
  volle lijn) tot 27% van het brutoloon voor de man die 30 jaar vroeger werd gepensioneerd. In
  geval van de variant zou het pensioen van diezelfde man met ingangsjaar t‐30 nog 25,5% van
  het brutoloon bedragen (dunne volle lijn). Ook de 95 jarige vrouw heeft amper 24% van het ge‐
  middelde loon in het referentiescenario (vette stippellijn) en 22,6% in de variant (dunne stippel‐
  lijn). In vergelijking met de toestand in 2010 is de benefit ratio nochtans niet lager behalve voor
  de jongste generaties mannen.
   De jaarlijkse welvaartsaanpassing met 0,5%, en dat over de gehele duur van het pensioen, ter‐
  wijl het loon sedert geruime tijd matig toeneemt waardoor ook het stijgingsritme van het pensi‐
  oen van de nieuwe generaties wordt gematigd, zorgen voor het vlakke verloop van de curven
  in 2040. De curve voor 2010 heeft daarentegen een sterkere helling omdat het pensioen van de
  opeenvolgende generaties beïnvloed is door de hoge loonstijging van het verleden (zie Figuur
  5) terwijl de welvaartsaanpassingen meer achterblijven op die pensioentoename dan in 2040. De
  helling is nog sterker in het geval van de vrouw waar iedere nieuwe generatie haar pensioen
  bijkomend verbetert met een langere loopbaan. De schommelingen van de benefit ratio van de
  vrouw in 2010 zijn te wijten aan het pensioneringsgedrag tijdens de jaren dat de wettelijke pen‐
  sioneringsleeftijd werd verhoogd (in 1997, 2000, 2003, 2006 en 2009 volgens de Pensioenwet van
  1996): de nieuwe pensioengerechtigden van die jaren hebben een hoger pensioenbedrag dan het
  gemiddelde want zij voldoen aan de loopbaanvereiste van minstens 35 loopbaanjaren.
  Bovendien wordt de gemiddelde benefit ratio beïnvloed door de spreiding van de gepensio‐
  neerden over de opeenvolgende generaties: die gemiddelde ratio zal zich in 2020 eerder op een
  
  19
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  jongere leeftijd situeren, na een decennium van talrijke nieuwe generaties gepensioneerden, en
  10 jaar later op een hogere leeftijd wanneer die talrijke generaties verouderen.
  Uit voorgaande leren we dat de benefit ratio, zelfs per statuut, enkel een ruwe aanduiding geeft
  van de hoogte van het pensioen, omdat achter ieder gemiddeld bedrag andere evoluties kunnen
  schuilgaan inzake i) evolutie van de lonen en de loongrens en ii) invloed van gedeeltelijke wel‐
  vaartsaanpassingen gekoppeld aan het steeds ouder worden van de gepensioneerden. Vandaar
  het belang van een meer gedetailleerd onderzoek naar de toereikendheid van pensioenen.
   2.2. Scenario met hogere werkgelegenheidsgraad in vergelijking met het
  referentiescenario (van de SCvV, juni 2009)
  De projectie van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt kan als volgt schematisch worden sa‐
  mengevat:
  •
  
  Eerst gebeurt er een projectie van de potentiële beroepsbevolking (bevolking in werkge‐
  legenheid, in werkloosheid en bruggepensioneerden) per geslacht en in elke leeftijds‐
  klasse (5j) in de veronderstelling dat de ‘kansen om in de potentiële beroepsbevolking
  te blijven’ van de opeenvolgende generaties in het algemeen constant blijft. Zodoende
  wordt er ook rekening gehouden met de historische activiteitstoename van de vrouw.
  •
  
  Vervolgens wordt de beroepsbevolking bekomen door de potentiële beroepsbevolking
  te verminderen met het aantal brugpensioenen. Deze laatsten komen overeen met de
  recent waargenomen toetredingskansen, aangevuld met gedragsveranderingen te wij‐
  ten aan de verhoging van de toetreedleeftijd na het Generatiepact.
  •
  
  De toename van de werkgelegenheid in elke leeftijdsklasse is gekoppeld aan een daling
  van de werkloosheidsgraad in elke leeftijdsklasse.
  •
  
  Wat betreft de werkgelegenheid op 60 jaar en ouder wordt er rekening gehouden met
  het pensioneringsgedrag per leeftijdsjaar, beïnvloed door de pensioenhervorming van
  1996 en de recent ingevoerde pensioenbonus voor langer werken. In beide gevallen
  werd er een grondige studie ondernomen wat de weerslag zou zijn op de arbeidsmarkt.
  In het referentiescenario gaan we ervan uit dat op lange termijn de werkgelegenheidsgraad met
  5 procentpunten toeneemt. Aangezien de werkgelegenheid bij de overheid evenredig verloopt
  met de beroepsbevolking, en in het onderwijs parallel met de schoolgaande jeugd, zal de werk‐
  gelegenheid in de private sector vlugger toenemen dan de beroepsbevolking, tot een structurele
  werkloosheidsgraad, bepaald op 8% van de beroepsbevolking, wordt bereikt.
  Tijdens de samenkomst van de Europese Raad te Stockholm (2001) werd benadrukt dat de ba‐
  byboomgeneratie moet worden aangemoedigd om langer op de arbeidsmarkt te blijven zodat
  de effectieve pensioneringsleeftijd verhoogt.
   20
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Deze variant met een hogere werkgelegenheidsgraad voor ouderen past in dat kader, temeer
  omdat in België de werkgelegenheidsgraad van de 55‐plussers slechts 36,7% bedraagt in 2007
  en in het referentiescenario zou die toenemen tot 49% op lange termijn. In vergelijking met het
  huidige gemiddelde in de Scandinavische landen zou België op lange termijn nog altijd 14 pro‐
  centpunt lager blijven, m.a.w. er is een onderbenut potentieel. Vandaar het belang van deze va‐
  riant met een hogere werkgelegenheidsgraad.
  Figuur 13
  
  Werkgelegenheidsgraad in het referentiescenario respectievelijk in de variant met hogere werkgelegenheid van ouderen, in %
  
  80
  75
  70
  65
  
  60
  55
  50
  
  45
  40
  35
  30
  2008
  
  2018
  
  2028
  
  2038
  
  2048
  
  2058
  
  15 - 64 referentiescenario
  
  15 -64 variant hogere werkgelegenheid
  
  55 -64 referentiescenario
  
  55 -64 variant hogere werkgelegenheid
  
  Om die aanzienlijke verhoging van de werkgelegenheidsgraad van de 55‐plussers met 14 pro‐
  centpunt te bereiken wordt:
  – de structurele werkloosheidsgraad verminderd van 8% tot 6,5%
  – de instroom in brugpensioen afgeremd tot nog een kwart van die in het referentiescenario
  – de kans om voort te werken na 60 jaar verhoogd.
  Zo wordt er een werkgelegenheidsgraad van 63% bereikt voor de 55‐64 jarigen op lange termijn
  (i.p.v. 49% in het referentiescenario) en de globale werkgelegenheidsgraad neemt dan toe tot
  71% (i.p.v. 68%).
   Tabel 3
  
  Budgettaire kosten van de vergrijzing: toename in % van het bbp, tussen 2008 en 2060
  Referentiescenario
  (1,5% loontoename)
  
  Variant hogere
  productiviteitsgroei
  (1,75% loontoename)
  
  Variant hogere
  werkgelegenheid
  van ouderen
  
  Pensioenen (alle regelingen)
  
  5,3
  
  4,5
  
  4,7
  
  Geneeskundige zorgen
  
  4,2
  
  4,2
  
  4,2
  
  Overige
  
  -1,4
  
  -1,7
  
  -1,9
  
  Totaal
  
  8,2
  
  7,0
  
  7,0
  
  Bron: Jaarverslag van de Studiecommissie voor de Vergrijzing, editie van juni 2009
  
  21
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Met deze variant willen we meten in welke mate de kost van de vergrijzing gevoelig is aan een
  hogere werkgelegenheidsgraad van de 55‐plussers.
  Ook in deze variant vermindert de budgettaire kost van de vergrijzing met 1,2 procentpunt van
  het bbp. Die daling is vooral te wijten aan:
  – de minderuitgaven voor werkloosheid en brugpensioenen omwille van het lager aantal ge‐
  rechtigden (zie overige ‐1,9% i.p.v. ‐1,4% van het bbp in het referentiescenario);
  – en ook de minderuitgaven voor pensioenen (van 5,3% tot 4,7% van het bbp).
  Figuur 14
  
  Meeruitgaven voor pensioenen tussen 2008 en 2060, in % van het bbp
  
  Pensioenuitgaven
  bevolking ≥ 60 gepensioneerden bevolking 15 − 64 gemiddeld pensioen
  •
  •
  •
  =
  bevolking 15 − 64 bevolking ≥ 60 werkgelegenheid BBP / werkgelegenheid
  BBP
  Ref 1,5.
  5,3
  
  5,7
  
  1,1
  
  -0,8
  
  -0,7
  
  Var. 1,75
  
  4,5
  
  5,7
  
  1,1
  
  -0,8
  
  -1,4
  
  Var. Werkgeleg . 4,7
  
  5,7
  
  0,9
  
  -1,2
  
  -0,5
  
  Afhankelijkheidsco
  ëfficiënt van de
  ouderen
  
  1/
  werkgelegenheidsgraad
  Pensioneringsgraad
  
  Benefit
  ratio
  
  Overeenkomstig de geraamde budgettaire kosten van de vergrijzing in het Jaarlijks Verslag van de SCvV, editie 2009.
  De lagere toename van de pensioenuitgaven in deze variant heeft meerdere redenen.
  – Door langer te werken wordt de intrede in het pensioen uitgesteld waardoor het aantal ge‐
  pensioneerden en dus ook de pensioneringsgraad minder hoog is.
  – De toegenomen werkgelegenheid vermindert de vergrijzingkost met additioneel 0,4%, het
  noemereffect.
   Daarentegen is de benefit ratio hoger omdat zij die langer werken ook een langere loopbaan
  zullen hebben (bij de pensioenberekening), bovendien aangevuld met een hogere pensioenbo‐
  nus4.
  4
  
  22
  
  In de pensioenregeling voor werknemers alsook die der zelfstandigen wordt er 2 euro extra pensioen toegekend per
  gewerkte dag vanaf de leeftijd van 62 jaar. Bij de ambtenaren wordt het pensioen verhoogd met 1,5% per gewerkt
  jaar vanaf 61 jaar, oplopend met de leeftijd tot 2%.
   WORKING PAPER 22-10
  
  2.3. Krachtlijnen aan de hand van de analyse van drie scenario’s
  In het referentiescenario van de SCvV (editie 2009) bedraagt de budgettaire kost van de vergrij‐
  zing 8,2% van het bbp (2060 t.o.v. 2008). De benefit ratio voor gepensioneerden daalt. De analy‐
  se van deze laatste leert ons dat die daling hoofdzakelijk te wijten is aan de toenemende ver‐
  vanging van het gezinspensioen door twee aparte pensioenen voor de koppels dubbelverdie‐
  ners, waardoor de pensioneringsgraad toeneemt en de benefit ratio afneemt. De ‘benefit ratio
  per pensioenstatuut’ daarentegen heeft een andere evolutie. Alhoewel het stijgingsritme van het
  pensioen van de nieuwe generaties mannen zal vertragen, te wijten aan de lagere loontoename
  sedert de 2de helft van de jaren 80 en de geblokkeerde loongrens tijdens de periode 1981‐1998,
  blijft dat stijgingritme tot 2025 hoger dan de loontoename zodat de ‘benefit ratio per pensioen‐
  statuut’ toeneemt (zie Figuur 4). Vervolgens vertraagt het groeiritme van het nieuw berekend
  pensioen tot onder het niveau van dat van de loonevolutie zodat de benefit ratio afneemt om in
  2060 nog altijd een hoger niveau te bereiken dan in 2007 (in het referentiescenario met 1,5%
  loontoename). In het geval van de vrouw neemt de benefit ratio sterker toe en wordt de afname
  na 2025 afgeremd, telkens omwille van de verlenging van de beroepsloopbaan. Op enkele uit‐
  zonderingen na is ook de ‘benefit ratio per pensioenstatuut én opgesplitst per leeftijd’ in 2040
  hoger dan in 2010 (zie Figuur 12).
   In het scenario met hogere productiviteit is de budgettaire kost van de vergrijzing 1,2 procent‐
  punt lager dan in het referentiescenario. Die daling is te wijten aan de lagere benefit ratio voor
  de gepensioneerden. Omwille van de berekeningswijze van het pensioen in de werknemers‐ en
  zelfstandigenregeling wordt de hogere welvaart slechts geleidelijk aan (ieder bijkomend jaar
  voor 1/45 ste) opgenomen in het pensioen van de nieuwe intredes en nog later in het gemiddeld
  bedrag, in de mate dat die nieuwe intredes steeds meer deel zullen uitmaken van de stock ge‐
  pensioneerden. Daarenboven is er nog de invloed van de loongrens, wiens evolutie in de vari‐
  ant niet verandert zodat zelfs op zeer lange termijn de aanpassing van het pensioen aan het ho‐
  gere loon maar gedeeltelijk blijft. Alhoewel het pensioen in de variant hoger zal zijn, is de ont‐
  koppeling t.o.v. de welvaart van de werknemers groter, waardoor de ‘relatieve welvaart’ ver‐
  mindert in de variant.
  Ook in het scenario met een hogere werkgelegenheid van ouderen is de budgettaire kost van de
  vergrijzing 1,2 procentpunt lager. Dit scenario is nochtans voordeliger omdat het gepaard gaat
  met minder werkloosheid(suitkeringen) en minder gepensioneerden en bovendien zal het pen‐
  sioen relatief hoger zijn in een omgeving waar de sociale norm van welvaart niet verandert.
  In elk van de drie scenario’s blijven de budgettaire kosten van de vergrijzing een belangrijke
  uitdaging voor de financiële houdbaarheid van de openbare financiën en dat niet alleen omwil‐
  le van die meeruitgaven maar eerst en vooral te wijten aan de recente economische crisis en zijn
  weerslag op de overheidsfinanciën.
   Om na te gaan welke inspanning er vereist is om de budgettaire houdbaarheid te garanderen
  op lange termijn kan er een indicator, de ‘sustainability gap’ of kortweg ‘S2’ genoemd, worden
  
  23
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  berekend naar het voorbeeld van de Europese Commissie. De sustainability gap meet de “in
  één klap” en “permanent aan te houden” inspanning, in termen van primair overschot, om te
  voorkomen dat de overheidsschuld explosief wordt op lange termijn. Die aangehouden correc‐
  tie moet het primair saldo, de rentelast en de overheidsschuld stabiliseren in % van het bbp5.
  In het geval van het referentiescenario bedraagt S2 6,2% van het bbp. In de varianten daalt S2
  tot 5,3% van het bbp in geval van 0,25% hogere productiviteitsgroei en tot 4,8% in het scenario
  met langer werken van ouderen. In een scenario dat de hogere productiviteitgroei combineert
  met langer werken zou S2 dalen tot 3,9%. Dit toont aan dat een mix van allerlei scenario’s niet
  zal volstaan om de toekomstige budgettaire kosten van vergrijzing op te vangen. Een sanering
  van de overheidsfinanciën is niet alleen noodzakelijk maar ook dringend op korte termijn.
  5
  
  24
  
  Zie SAINTRAIN M., WEEMAES S. (2008).
  WORKING PAPER 22-10
  
  3.
  Analyse van twee maatregelen
  
  Naast de analyse van alternatieve scenario’s leent het model MALTESE zich ook tot het bestu‐
  deren van specifieke maatregelen. De invoering van de flexibele pensioenleeftijd in 19916, de
  verhoging van de pensioenleeftijd van de vrouw (Pensioenwet 1996)7, de maatregelen van het
  Generatiepact ter bevordering van de werkgelegenheid van ouderen8 zijn enkele voorbeelden.
  Meestal heeft de studie van hervormingen geleid tot een verdere ontwikkeling en verfijning van
  het model MALTESE.
  Hierna bestuderen we twee recente maatregelen: de verhoging van het minimumrecht per
  loopbaanjaar in de pensioenregeling voor werknemers (1.10.2006) en de verhoging van de in‐
  komensgarantie voor ouderen (1.12.2006).
   3.1. Verhoging minimumrecht per loopbaanjaar met 17% op 1.10.2006
  3.1.1. Korte beschrijving van de regeling
  Met de Pensioenwet van 1996 werd een nieuwe regeling van minimumrecht per loopbaanjaar
  ingevoerd, als begeleidende maatregel van de geleidelijke invoering (1997‐2009) van de gelijke
  pensioenleeftijd voor mannelijke en vrouwelijke werknemers.
  Toen er in 1996 beslist werd om man en vrouw gelijk te behandelen wat betreft pensioenleeftijd
  werd ook de eis gesteld om die gelijke behandeling toe te passen op de verdiensten die in reke‐
  ning worden gebracht bij de pensioenberekening. De gelijke beloning van man en vrouw voor
  eenzelfde werk werd pas halverwege de jaren 70 ingevoerd. Daarom moest, bij de pensioenbe‐
  rekening, het minimumrecht per loopbaanjaar de systematische onderbetaling van de vrouw in
  het verleden verbeteren.
  Voor elk loopbaanjaar wordt er nagegaan of het geherwaardeerde verdiende loon, eventueel
  omgerekend naar een voltijdse tewerkstelling, minstens gelijk is aan het minimumrecht dat
  geldt bij de pensioenberekening. Indien dat niet het geval is, wordt niet het geherwaardeerde
  verdiende loon maar het minimumrecht genomen als basisloon van het betrokken loopbaanjaar.
  Onderstaande figuur illustreert het mechanisme in het geval van de vrouwelijke arbeider.
  6
  7
  8
  
  Zie FESTJENS M.‐J. (1992).
  Zie FESTJENS M.‐J. (1997).
  Zie Hoge raad van Financiën (2006), hoofdstuk II: Impact van de maatregelen van het Generatiepact.
   25
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 15
  
  Illustratie van de verhoging van het minimumrecht per loopbaanjaar met 17%
  (1.10.2006) in het geval van de vrouwelijke arbeider
  
  20000
  18000
  
  17.328,5 euro
  
  16000
  
  14.810,7 euro
  
  14000
  Jaarloon in lopende
  prijzen
  
  12000
  10000
  
  Jaarloon in constante
  prijs 2005
  
  8000
  
  Minimumrecht op
  1.1.2006
  
  6000
  4000
  
  Minimumrecht op
  1.10.2006: +17 %
  
  2000
  
  1960
  1962
  1964
  1966
  1968
  1970
  1972
  1974
  1976
  1978
  1980
  1982
  1984
  1986
  1988
  1990
  1992
  1994
  1996
  1998
  2000
  2002
  2004
  2006
  
  0
  
  In Figuur 15 illustreert de stippellijn de evolutie van het (gemiddeld) jaarloon van een arbeid‐
  ster over haar loopbaan, gestart in 1960 tot 2005; een volledige loopbaan van 45 jaar. Bij de pen‐
  sioenberekening in 2006 wordt dat jaarloon omgezet in prijzen van 2005 (volle lijn); zonder de
  regeling van het minimumrecht zou dat het basisloon zijn van de pensioenberekening waarbij
  ieder loopbaanjaar meetelt voor 1/45ste. Sedert de invoering van het minimumrecht wordt voor
  ieder loopbaanjaar getoetst of het verdiende loon minstens gelijk is aan het minimumrecht. In
  dit voorbeeld is dat niet het geval voor de periode 1960‐1990: op 1 januari 2006 wordt voor die
  periode niet het basisloon maar het minimumrecht van 14 810,7 euro genomen bij de pensioen‐
  berekening.
  Door de verhoging van het minimumrecht tot 17 328,5 euro zal er vanaf 1.10.2006 niet alleen
  voor de loopbaanjaren 1960‐1990 een hoger minimumrecht gehanteerd worden maar komen
  tevens de loopbaanjaren 1991‐1997 in aanmerking voor de verhoging. Dus ook het toepassings‐
  gebied van het minimumrecht wordt uitgebreid na de verhoging met 17%.
   De verhoging van het minimumrecht met 17% maakt dat de toepassing van dat verhoogd recht
  over een volledige loopbaan een bedrag oplevert dat gelijk is aan het minimumpensioen. Daar‐
  entegen wordt het minimumpensioen slechts toegekend vanaf een tweederde loopbaan en mits
  een minimum aan voltijdse dagequivalenten (gewerkt of in gelijkstelling).
  De voorwaarden van het minimumrecht zijn minder streng: een tewerkstelling of in gelijkstel‐
  ling als werknemer bewijzen van minstens 15 kalenderjaren met minstens één derde van een
  voltijdse arbeidsregeling. Bovendien mag het uiteindelijk berekend pensioen niet hoger zijn dan
  een maximumbedrag (dat vandaag 5,4% hoger is dan het minimumpensioen). Daardoor zal in
  omzeggens alle gevallen het minimumrecht voordeliger uitkomen dan het minimumpensioen,
  
  26
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  zodat het minimumpensioen in de praktijk steeds meer zal vervangen worden door een feitelijk
  “minimumpensioen per loopbaanjaar”, mits aan de gestelde voorwaarden is voldaan.
  3.1.2. Invloed verhoging minimumrecht op het nieuw berekend pensioen van de
  vrouw
  Figuur 16 illustreert de verhoging van het basisloon tijdens de kalenderjaren 1965‐2009 in geval
  van een vrouwelijke arbeider en een vrouwelijke bediende, beiden tijdens hun pensioenbereke‐
  ning in 20109. De grijze lijnen (a) geven de verhoging van het basisloon te wijten aan het mini‐
  mumrecht indien dat laatste niet met 17% zou zijn verhoogd, terwijl de zwarte lijnen (b) de ver‐
  hoging van het basisloon weergeven na toepassing van de verhoging met 17%. We geven hier
  het voorbeeld van de vrouw omdat vooral zij zal genieten van de toepassing van het minimum‐
  recht per loopbaanjaar.
   Figuur 16
  
  Procentuele verhoging van het basisloon over de kalenderjaren 1965-2009 door toepassing van het minimumrecht per loopbaanjaar, ingangsjaar van het pensioen in 2010
  
  2.2
  
  2
  
  (a) Zonder verhoging minimumrecht in 2006
  (b) Na de verhoging van het minimumrecht in 2006
  
  1.8
  Vr. arbeider (a)
  1.6
  
  Vr. arbeider (b)
  Vr. bediende (a)
  Vr. bediende (b)
  
  1.4
  
  1.2
  
  1
  1965
  
  1970
  
  1975
  
  1980
  
  1985
  
  1990
  
  1995
  
  2000
  
  2005
  
  De verhoging van het minimumrecht met 17% komt vooral ten goede aan de arbeidster: verho‐
  ging met 12% van het basisloon (i.p.v. 8%) in het kalenderjaar 2009, tot 43% (i.p.v. 24%) in het
  kalenderjaar 1975 en tot meer dan een verdubbeling in het kalenderjaar 1965 (x2,35 i.p.v. x2). De
  hoge aanpassing van de loopbaanjaren vóór 1975 is te wijten aan de hoge loonstijging tijdens
  die periode.
  9
  
  Om het gewicht van de lonen die lager zijn dan het minimumrecht te berekenen wordt een verdeling van de inko‐
  mens per loonklasse gebruikt, geobserveerd op verscheidene tijdstippen in het verleden en opgesplitst volgens ge‐
  slacht en beroepsstatuut (arbeider of bediende). Voor de toekomstige jaren wordt de vorm van de laatst geobser‐
  veerde verdeling constant verondersteld.
  27
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Ook het basisloon van de man tijdens de periode vóór 1975 zou in aanmerking komen voor een
  verhoging, evenwel in veel mindere mate, maar meestal zal dat leiden tot een pensioen dat ho‐
  ger is dan het gestelde maximumbedrag. In dat geval ontvangt hij het maximumbedrag of doet
  hij afstand van de toepassing van het minimumrecht zodat ook het gestelde maximum niet
  meer geldt.
   Figuur 17
  
  Het pensioen van de nieuw gepensioneerde vrouw in % van het brutoloon
  
  34
  
  (a) Zonder verhoging van het minimumrecht in 2006
  
  33
  
  (b) Na de verhoging van het minimumrecht in 2006
  
  32
  31
  
  Geh. Vrouw, bedrag
  alleenst.(a)
  
  30
  29
  
  Geh. vrouw, bedrag
  alleenst.(b)
  
  28
  
  Ongeh. Vrouw (a)
  
  27
  26
  
  Ongeh. Vrouw (b)
  
  2006
  2009
  2012
  2015
  2018
  2021
  2024
  2027
  2030
  2033
  2036
  2039
  2042
  2045
  2048
  2051
  2054
  2057
  2060
  
  25
  
  De afstand tussen de grijze lijnen en de zwarte lijnen toont de invloed van de verhoging van het
  minimumrecht met 17% op de benefit ratio van de nieuw gepensioneerde vrouw.
  In het geval van de ongehuwde vrouw verhoogt de benefit ratio met 0,32% van het loon in 2007,
  met 0,40% in 2010, oplopend tot 0,52% in 2038 om vervolgens lichtjes af te nemen tot 0,45% van
  het loon in 2060. Die evolutie volgt uit verscheidene bewegingen die elkaar doorkruisen. Ener‐
  zijds, naarmate de loopbaanjaren van vóór 1975 (vrouwelijke bedienden) tot zelfs vóór 1985
  (vrouwelijke arbeiders) geen deel meer uitmaken van de loopbaan (zie Figuur 16) wordt de im‐
  pact van de maatregel kleiner. Anderzijds hebben de nieuwe generaties vrouwen mettertijd een
  langere loopbaan, dus meer loopbaanjaren waarvoor het minimumrecht kan worden toegepast.
  Daarenboven hebben de nieuwe generaties steeds talrijker het statuut van bediende met hogere
  verdiensten, waardoor de impact van de maatregel dan weer wordt afgeremd.
   In het geval van de gehuwde vrouw verbetert de benefit ratio met 0,21% van het loon in 2007,
  0,24% in 2010, vervolgens oplopend tot 0,46% in 2045 om nadien te verminderen tot 0,44% van
  het loon in 2060. Ook voor de gehuwde vrouw gelden dezelfde ontwikkelingen op langere ter‐
  mijn als in het geval van de ongehuwde vrouw. Aanvankelijk heeft de gehuwde vrouw welis‐
  waar een ander loopbaanprofiel: bij de nieuw gepensioneerde gehuwde vrouwen van vandaag
  zijn er nog huisvrouwen die omwille van gezinslast hun loopbaan hebben onderbroken of zelfs
  gestopt. Zij kunnen het voordeligste kiezen tussen een eigen pensioen of ten laste zijn van de
  echtgenoot waardoor die recht krijgt op een gezinspensioen (berekend aan 75% i.p.v. 60%). Dat
  
  28
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  uitfilteren van de kleinste pensioenen (ondermeer die met de laagste verdiensten) in dit sta‐
  tuut10 maakt dat de maatregel aanvankelijk het pensioen minder verhoogt. Mettertijd zal ook de
  gehuwde vrouw steeds meer vervangen worden door nieuwe generaties met een langere en
  beter betaalde loopbaan.
  3.1.3. Budgettaire gevolgen van de verhoging van het minimumrecht per
  loopbaanjaar
  Het verschil in pensioenuitgaven zonder en met verhoging is uiterst klein omdat de maatregel
  uiterst gericht is en afgebakend voor een wel bepaalde groep van gepensioneerden: +0,01% van
  het bbp in 2010, +0,05% in 2030 wanneer de maatregel op kruissnelheid komt en +0,07% in 2060.
  3.2. Verhoging inkomensgarantie voor ouderen met 13,7% op 1.12.2006
  3.2.1. Korte beschrijving van de regeling
  De IGO vormt de bijstandsregeling voor personen van 65 jaar en ouder11 en werd in juni 2001
  ingevoerd12 ter vervanging van het gewaarborgd inkomen voor bejaarden (GIB). Enkel ouderen
  voor wie het bestaande GIB voordeliger was dan de IGO, behielden bij de overgang het GIB.
   De IGO wordt toegekend na een toets van de bestaansmiddelen die onder meer rekening houdt
  met inkomen uit arbeid, inkomen uit roerend en onroerend vermogen, pensioenen en de eigen‐
  dom van een huis, van zowel de aanvrager als van diegenen waarmee hij samenwoont. Indien
  de bestaansmiddelen een bepaalde drempel (namelijk het maximumbedrag van de IGO) niet
  bereiken, dan zal de IGO‐uitkering het verschil aanvullen.
  Er bestaan twee maximale bedragen van de IGO: samenwonenden (al dan niet gehuwd) kun‐
  nen ieder afzonderlijk het “basisbedrag” van de IGO ontvangen. Alleenwonenden kunnen een
  beroep doen op het “verhoogd basisbedrag” dat 1,5 keer het basisbedrag is ter compensatie van
  de proportioneel hogere vaste kosten. Sinds 1 januari 2010 bedraagt het basisbedrag 599 euro
  per maand en het verhoogd basisbedrag 898 euro (599 x 1,5). Een koppel 65‐plussers dat beiden
  de aanvraag indient, heeft elk apart recht op het basisbedrag (dus 2x 599 euro). Voor de bereke‐
  ning van hun respectievelijke IGO wordt de helft van het totaal van de bestaansmiddelen van
  beiden in aanmerking genomen.
  10
  
  11
  
  12
  
  De pensioenhervorming heeft via de gestelde loopbaanvoorwaarde van 35 jaren de vervroegde pensionering sterk
  afgeremd waardoor een bijzonder profiel van gehuwde gepensioneerde vrouwen uit de statistieken verdwijnt: na‐
  melijk de 60 jarige vrouw die voorheen haar pensioenrechten opvroeg in afwachting van de pensionering van de
  echtgenoot. De uitfiltering van dat type pensioneringsgedrag heeft de benefit ratio van de gehuwde vrouw het
  voorbije decennium sterker doen toenemen dan dat van de ongehuwde vrouw.
  Net zoals de wettelijke pensioenleeftijd werd de leeftijd voor de IGO geleidelijk aan opgetrokken tot 65 jaar vanaf 1
  januari 2009. In tegenstelling tot de pensioenregeling is vervroegde toetreding tot de IGO‐regeling niet mogelijk.
  Koninklijk Besluit van 23 mei 2001 tot instelling van een algemeen reglement betreffende de inkomensgarantie voor
  ouderen.
   29
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Begin jaren 90 was 7% van de 65‐plussers gerechtigd op het GIB. Sindsdien is hun aantal ge‐
  daald tot iets meer dan 5% in 2000. Die daling volgt uit hogere pensioenen aangezien de bij‐
  standsuitkering vaak een aanvulling is op het pensioen. De verhoging van het aantal gerechtig‐
  den in 2001 met de invoering van de IGO, weerspiegelt de vernieuwingen in de sociale bij‐
  standsregeling, zoals de individualisering van het recht, een versoepelde berekeningswijze en
  verhoogde bedragen waardoor meer ouderen er een beroep op konden doen. Nadien daalde het
  aantal GIB‐ en IGO‐gerechtigden weer tot in 2006. De sterke verhoging van de IGO‐uitkering in
  december 2006 veroorzaakte opnieuw een toename van het aantal gerechtigden dat in 2008
  ruim 5% van de 65‐plussers bedraagt.
  Kenmerken van de IGO‐gerechtigden (januari 2008):
  Tabel 4 presenteert de verdeling van de ontvangers van een IGO‐uitkering naar geslacht en uit‐
  keringscategorie. Daaruit blijkt dat de IGO‐ontvangers vooral vrouwen en alleenstaanden zijn
  en hun IGO combineren met een pensioen.
  