title: WP 04-21 - Réformes régionales des allocations familiales – Une analyse d’impact avec le modèle de microsimulation EXPEDITION
text: WORKING PAPER 4-21
  Federaal
  Planbureau
  
  Economische analyses en vooruitzichten
  
  Regionale kinderbijslaghervormingen
  Een impactanalyse met het microsimulatiemodel EXPEDITION
  
  Mei 2021
  Hendrik Nevejan, hn@plan.be
  Guy Van Camp, gvc@plan.be
  Dieter Vandelannoote, dvdl@plan.be
  
  Belliardstraat 14-18
  1040 Brussel
  e-mail: contact@plan.be
  https://www.plan.be
  
  Federaal Planbureau
  Het Federaal Planbureau (FPB) is een instelling van openbaar nut die beleidsrelevante studies en vooruitzichten maakt over economische, socio‐economische en milieuvraagstukken. Daarnaast bestudeert
  het de integratie van die vraagstukken in een context van duurzame ontwikkeling. Het stelt zijn wetenschappelijke expertise onder meer ter beschikking van de regering, het Parlement, de sociale gesprekspartners, nationale en internationale instellingen.
  De werkzaamheden van het FPB worden steeds gekenmerkt door een onafhankelijke benadering, transparantie en aandacht voor het algemeen welzijn. De kwaliteit van de gegevens, een wetenschappelijke
  methodologie en de empirische geldigheid van de analyses staan daarbij centraal. Tot slot zorgt het FPB
  voor een ruime verspreiding van de resultaten van zijn werkzaamheden en draagt zo bij tot het democratisch debat.
  Het Federaal Planbureau is EMAS en Ecodynamische Onderneming (drie sterren) gecertificeerd voor
  zijn milieubeheer.
  https://www.plan.be
  e-mail: contact@plan.be
  Overname wordt toegestaan, behalve voor handelsdoeleinden, mits bronvermelding.
  Verantwoordelijke uitgever: Philippe Donnay
  Wettelijk depot: D/2021/7433/8
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Federaal Planbureau
  Belliardstraat 14-18, 1040 Brussel
  tel.: +32-2-5077311
  e-mail: contact@plan.be
  https://www.plan.be
  
  Regionale kinderbijslaghervormingen
  Een impactanalyse met het microsimulatiemodel EXPEDITION
  
  Mei 2021
  Hendrik Nevejan, hn@plan.be
  Guy Van Camp, gvc@plan.be
  Dieter Vandelannoote, dvdl@plan.be
  
  Abstract - Deze Working paper plaatst de beleidskeuzes die gemaakt zijn bij de regionale hervormingen
  van de kinderbijslag in perspectief. Met behulp van het microsimulatiemodel EXPEDITION worden de
  verwachte directe effecten van die hervormingen op de kinderbijslaguitgaven en de inkomensverdeling
  in kaart gebracht. Bijzondere aandacht gaat hierbij uit naar de effecten op het gesimuleerd armoederisico bij (gezinnen met) kinderen, aangezien dit een gedeelde bezorgdheid was bij de hervormingen in
  de verschillende regio’s.
   Jel Classification - C63, D31, H55, I32, P46
  Keywords - microsimulatie, kinderbijslag, inkomensverdeling, armoederisico
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Inhoudstafel
  Synthese .............................................................................................................. 1
  Synthèse .............................................................................................................. 4
  1.
  Inleiding ........................................................................................................ 7
  
  2.
  Hervorming van de kinderbijslag en armoedebestrijding ............................................ 8
  
  3.
  De kinderbijslag voor en na de regionale hervormingen ............................................14
  
  3.1. Situatie voor hervorming
  
  14
  
  3.2. Situatie na hervorming
  
  16
  
  a. Kinderen geboren of ingeweken sinds de hervorming ........................................... 16
  b. Kinderen geboren voor de hervorming ............................................................. 19
  3.3. Recente ingrepen
  4.
  20
  
  De evaluatiemethode .......................................................................................21
  
  4.1. Methode
  
  21
  
  a. Het microsimulatiemodel EXPEDITION ............................................................. 21
  b. De beleidsvarianten ................................................................................... 23
  c. De resultaatindicatoren .............................................................................. 24
  4.2. Basisgegevens
  5.
  25
  
  De evaluatieresultaten .....................................................................................29
  
  5.1. Effect op kinderbijslaguitgaven
  
  29
  
  5.2. Winnaars en verliezers langsheen de inkomensverdeling
  
  31
  
  a. Scenario ‘bestaande gezinnen’...................................................................... 31
  b. Scenario ‘nieuwe gezinnen’ ......................................................................... 33
  5.3. Effecten op het gesimuleerd armoederisico: situatie vóór hervorming
  
  34
  
  5.4. Effecten op het gesimuleerd armoederisico: situatie na hervorming
  
  38
  
  a. Scenario ‘bestaande gezinnen’...................................................................... 38
  b. Scenario ‘nieuwe gezinnen’ ......................................................................... 41
  6.
  Besluit ..........................................................................................................45
  
  7.
  Bibliografie ....................................................................................................48
  
  8.
   Bijlage ..........................................................................................................50 WORKING PAPER 4-21 Lijst van tabellen Tabel 1 Beknopt overzicht van de kinderbijslag VOOR hervorming ···········································15 Tabel 2 Beknopt overzicht van de kinderbijslag NA hervorming ··············································17 Tabel 3 Telling rechtgevende kinderen – Vergelijking EXPEDITION met Famifed-observaties (situatie op 31 december 2018) ··········································································26 Tabel 4 Telling bijslagtrekkende gezinnen – Vergelijking EXPEDITION met Famifed-observaties (situatie op 31 december 2018) ··········································································28 Tabel 5 Effecten van gezinsbijslagen op armoederisico in Brussel, Vlaanderen en Wallonië – situatie vóór hervorming ·····························································································36 Tabel 6 Effecten van hervormingen op armoederisico voor ‘bestaande gezinnen’ in Brussel, Vlaanderen en Wallonië····················································································39 Tabel 7 Effecten van hervormingen op armoederisico voor ‘nieuwe gezinnen’ in Brussel, Vlaanderen en Wallonië ··································································································43 Tabel 8 Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in BRUSSEL ····················51 Tabel 9 Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in BRUSSEL (vervolg) ········52 Tabel 10 Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in VLAANDEREN ···············53 Tabel 11 Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in VLAANDEREN (vervolg) ···54 Tabel 12 Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in WALLONIË ··················55 Tabel 13 Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in WALLONIË (vervolg) ······56 Lijst van figuren Figuur 1 Armoederisicograad van de totale bevolking en de min-18-jarigen, EU27 en het Verenigd Koninkrijk, inkomensjaar 2017 ············································································ 8 Figuur 2 Armoederisicograad van de totale bevolking en de min-18-jarigen, België, inkomensjaren 2002-2017 ····································································································· 9 Figuur 3 Armoederisicograad van de min-18-jarigen (met 95%-betrouwbaarheidsinterval), België en de regio’s, inkomensjaar 2017 ········································································10 Figuur 4 Relatieve vermindering van de armoederisicograad van min-18-jarigen door gezinsgerelateerde uitkeringen, EU27 en het Verenigd Koninkrijk, inkomensjaar 2015 ········10 Figuur 5 Uitgaven voor gezinsgerelateerde uitkeringen in procent bbp, EU27 en het Verenigd Koninkrijk, 2017 ·····························································································11 Figuur 6 Min-18-jarigen in werkarme huishoudens: aandeel in procent (PCT) en armoederisicograad (AR), EU27 en het Verenigd Koninkrijk, inkomensjaar 2017 ·········································12 Figuur 7 Meer- of minderuitgaven van de regionale kinderbijslaghervormingen ····························29 Figuur 8 Aandeel van selectief gedeelte in de kinderbijslaguitgaven ·········································30 WORKING PAPER 4-21 Figuur 9 Winnaars en verliezers bij ‘bestaande’ gezinnen met kinderen in Brussel volgens inkomensdeciel ······························································································31 Figuur 10 Winnaars en verliezers bij ‘bestaande’ gezinnen met kinderen in Vlaanderen volgens inkomensdeciel ······························································································32 Figuur 11 Winnaars en verliezers bij ‘bestaande’ gezinnen met kinderen in Wallonië volgens inkomensdeciel ······························································································32 Figuur 12 Winnaars en verliezers bij ‘nieuwe’ gezinnen met kinderen in Brussel volgens inkomensdeciel ······························································································33 Figuur 13 Winnaars en verliezers bij ‘nieuwe’ gezinnen met kinderen in Vlaanderen volgens inkomensdeciel ······························································································33 Figuur 14 Winnaars en verliezers bij ‘nieuwe' gezinnen met kinderen in Wallonië volgens inkomensdeciel ······························································································34 Figuur 15 Effect van kinderbijslag op armoederisico bij gezinnen met kinderen - situatie vóór hervorming ···································································································35 Figuur 16 Decompositie van het neerwaartse effect van kinderbijslag op armoederisico bij gezinnen met kinderen (in procentpunt) - situatie vóór hervorming ···········································35 Figuur 17 Decompositie van het neerwaartse effect van kinderbijslag op armoederisico na de hervorming voor ‘bestaande gezinnen’ ·································································38 Figuur 18 Decompositie van het neerwaartse effect van kinderbijslag op armoederisico na de hervorming voor ‘nieuwe gezinnen’ ·····································································41 WORKING PAPER 4-21 Synthese In deze Working paper plaatsen we de beleidskeuzes die gemaakt zijn bij de regionale hervormingen van de kinderbijslag in perspectief. Kinderen hebben in België een relatief hoog armoederisico, zelfs al tempert de kinderbijslag dit in belangrijke mate. Regionaal zijn de kinderarmoedecijfers erg verschillend. De problematiek is het grootst
  in Brussel, gevolgd door Wallonië en dan Vlaanderen.
  Het beleidsdebat over de aanpak van kinderarmoede reikt verder dan de inkomensondersteuning van
  gezinnen met kinderen. Ook de ondersteuning van de arbeidsparticipatie van ouders, bijvoorbeeld,
  komt erin aan bod. Daarnaast stelt zich bij een hervorming van die inkomensondersteuning, in het bijzonder van de kinderbijslag, ook de politieke vraag in welke mate die op armoedebestrijding gericht moet
  zijn. De kinderbijslag wordt immers gekenmerkt door een dubbele herverdelingsdoelstelling. Enerzijds
  kan de kinderbijslag opgevat worden als een financiële tegemoetkoming voor de kosten die gepaard
  gaan met het opvoeden van kinderen en houdt ze derhalve een horizontale herverdeling in tussen gezinnen met en zonder kinderen. Anderzijds wordt via de kinderbijslag ook verticale herverdeling beoogd,
  door de financieel zwakkere gezinnen extra te ondersteunen. Met de beleidsaandacht voor kinderarmoede komt de klemtoon bij de hervorming eerder bij deze laatste doelstelling te liggen.
   In dat kader maken we in de effectenanalyse het onderscheid tussen het universeel gedeelte van de kinderbijslag, toegankelijk voor (bijna) alle gezinnen, en het selectief gedeelte, alleen toegankelijk voor gezinnen die aan welbepaalde voorwaarden voldoen. Vóór de hervormingen betroffen die voorwaarden
  in essentie het socio-professioneel statuut (‘categoriale selectiviteit’) en het inkomen (‘inkomensselecti‐
  viteit’) van de ouders. Na de hervormingen werd het selectief gedeelte in alle regio’s losgekoppeld van
  het socio-professioneel statuut. Bovendien werd de koppeling met het inkomen van de ouders verder
  verfijnd met onder meer de invoering van een bijkomende inkomensschaal die recht geeft op een (lagere)
  aanvulling van de bijslag, in Vlaanderen en Wallonië weliswaar alleen voorbehouden voor ‘nieuwe’
  kinderen (geboren na de inwerkingtreding van de hervorming). Daarnaast hielden de hervormingen
  voor nieuwe kinderen ook in dat de hoogte van de bedragen niet langer ranggebonden en (veel) minder
  leeftijdsgebonden zijn. In het selectief gedeelte blijven de bedragen gekoppeld aan de gezinsgrootte,
  doch met bedragen per kind die voortaan hoger liggen voor grote dan voor kleine gezinnen. De ‘be‐
  staande’ kinderen (geboren voor de inwerkingtreding van de hervorming) in Vlaanderen en Wallonië
  behielden de bedragen van voor de hervorming (behoudens de jaarlijkse leeftijdsbijslag, de vroegere
  ‘schoolpremie’, in Vlaanderen). Voor Vlaanderen moeten we hierbij ook een indexsprong in acht nemen.
  In Brussel is geopteerd voor de ‘inkanteling’ van het bestaande stelsel in het nieuwe stelsel waarbij
  gezinnen, onder voorwaarden, de kinderbijslag behielden die ze net voor de hervorming ontvingen als
  dat voor hen financieel gunstiger was.
   1
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Gegeven dat de nieuwe regels verschillen naargelang de kinderen voor of na de hervorming geboren
  zijn, onderscheiden we in de effectenanalyse voor elke regio twee hervormingsscenario’s, respectieve‐
  lijk voor de ‘bestaande’ en ‘nieuwe’ gezinnen, Hierbij simuleren we telkens alsof álle gezinnen volledig
  in het ene of het andere systeem zitten. In werkelijkheid is er elk jaar tegelijk een uitstroom van bestaande kinderen en een instroom van nieuwe kinderen, en zijn er gemengde gezinnen met kinderen
  geboren voor en na de inwerkingtreding van de hervormingen. De scenario’s geven derhalve respectie‐
  velijk het begin- en eindpunt van dit overgangsproces weer, los van toekomstige ontwikkelingen in de
  bevolking. Vandaag leunt de situatie dus het sterkst aan bij die van de bestaande kinderen.
  De resultaten bevestigen op regionaal niveau dat de kinderbijslag voor de hervorming al een belangrijke
  rol speelde in het verminderen van het armoederisico. Zo neemt bij de gezinnen met kinderen het armoederisicopercentage in Brussel af met 11,2 procentpunt (tot 27,8%), in Vlaanderen met 5,5% procentpunt (tot 7,7%) en in Wallonië met 8,0 procentpunt (tot 15,3%). Hoewel de kinderbijslag de regionale
  verschillen in het armoederisicopercentage verkleint, blijven ze wel aanzienlijk. Tegelijk konden we
  vaststellen dat de selectiviteit in het kinderbijslagstelsel voor de hervorming maar in geringe mate bijdraagt tot dit resultaat. Bepaalde gezinnen met kinderen blijven geconfronteerd met hoge armoederisico’s, in het bijzonder de grote gezinnen en de eenoudergezinnen, hoewel ze op hogere bijslagen kunnen rekenen via respectievelijk de rangkoppeling van de basisbijslagbedragen en de toekenning van
  eenoudertoeslagen.
   Dat (inkomens)selectiviteit na de hervorming meer gewicht krijgt in het kinderbijslagstelsel blijkt duidelijk uit de toename van het percentage van de uitgaven dat aan het selectief gedeelte van de kinderbijslag besteed wordt. In het scenario voor de nieuwe gezinnen stellen we minstens een verdubbeling
  van dit percentage vast. In Brussel neemt dit percentage toe van 10,3% tot 24,7%, in Vlaanderen van 5,5%
  tot 11,2% en in Wallonië van 9,4% tot 18,8%. In het scenario voor de bestaande gezinnen nemen de
  percentages eveneens toe, doch minder uitgesproken. Uit de raming van de impact op de uitgaven is
  voorts gebleken dat de Brusselse ‘inkanteling’ een relatief hoge kostprijs heeft. De indexsprong die in
  Vlaanderen in de aanloop van de kinderbijslaghervorming plaatsvond, zorgt daarentegen dat de meeruitgaven van de kinderbijslaghervorming bij bestaande gezinnen volledig worden opgevangen.
  Het effect van meer inkomensselectiviteit komt ook tot uiting in het overzicht van de winnaars en verliezers van de hervorming langsheen de inkomensverdeling. Hier komt naar voor dat de hervormingen
  vooral de gezinnen met een laag inkomen ten goede komen. De gezinnen in de laagste inkomensdecielen boeken gemiddeld het meeste winst en tellen het meeste winnaars, in het scenario van de nieuwe
  gezinnen meer nog dan in dat van de bestaande gezinnen. Verder konden we vaststellen dat deze gezinnen met een laag inkomen in Brussel er het meest op vooruit gaan, gevolgd door Wallonië en vervolgens Vlaanderen.
   Daarop volgt de vraag in hoeverre dit zich ook vertaalt in een (nog) hogere impact van de kinderbijslag
  op het armoederisico bij gezinnen met kinderen. Het antwoord is dat de regionale hervormingen van
  de kinderbijslag globaal relatief weinig impact hebben. Nemen we bijvoorbeeld de armoederisicograad
  bij gezinnen met kinderen, dan stellen we vast dat die weinig of amper afneemt. In het scenario voor
  nieuwe gezinnen gaat de afname van 0,1 procentpunt (tot 7,6%) in Vlaanderen, 0,2 procentpunt (tot
  15,2%) in Wallonië en 1,1 procentpunt (tot 26,9%) in Brussel. De selectieve inkomensverhogingen blijken
  
  2
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  dus meestal ontoereikend om gezinnen boven de armoedegrens te tillen. Voor de meest kwetsbare gezinnen, in het bijzonder grote gezinnen en éénoudergezinnen, blijkt de afname van het armoederisico
  nog minder sterk of is zelfs sprake van een toename. Dit laatste is het geval voor gezinnen met 4 of meer
  kinderen in Vlaanderen en Wallonië en voor eenoudergezinnen in Vlaanderen. De resultaten voor de
  bestaande gezinnen leveren een beeld op dat globaal gelijkaardig is. Voor de meest kwetsbare gezinnen
  oogt de balans wel minder negatief in vergelijking met het scenario voor nieuwe gezinnen.
   De resultaten doen besluiten dat de uitdagingen op het vlak van armoedebestrijding bij (gezinnen met)
  kinderen ook na de kinderbijslaghervormingen aanzienlijk blijven. Al moet hierbij worden opgemerkt
  dat, door de hervormingen, de kinderbijslag als inkomensondersteuningselement doelgerichter kan
  worden ingezet, zeker in de toekomst wanneer in het kinderbijslagstelsel de nieuwe kinderen sterker
  gaan doorwegen. Door de hervormingen krijgt de inkomensselectiviteit immers veel meer gewicht in
  het kinderbijslagstelsel, waardoor de bijdrage van het selectief gedeelte van de kinderbijslag tot de vermindering van het armoederisico sterk toeneemt. Zo stellen we voor nieuwe gezinnen met kinderen in
  Brussel vast dat de vermindering van de armoederisicograad, als gevolg van het selectieve gedeelte,
  verdrievoudigt (van 1,3 tot 4,0 procentpunt). In Vlaanderen en Wallonië verdubbelt deze impact van
  het selectieve gedeelte (resp. van 0,7 tot 1,4 procentpunt en van 1,4 tot 2,5 procentpunt). Dat de afname
  van de bijdrage van het universeel gedeelte dit effect bijna volledig tenietdoet, neemt niet weg dat de
  hervormingen toch een perspectief creëren om het risico op armoede effectiever aan te pakken, samen
  met de inzet van andere hefbomen zoals de ondersteuning van de arbeidsparticipatie van ouders.
  3
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Synthèse
  Ce Working paper met en perspective les choix de politique posés lors des réformes régionales des allocations familiales. Les effets directs attendus de ces réformes sur les dépenses d’allocations familiales et
  la distribution des revenus sont estimés à l'aide du modèle de microsimulation EXPEDITION. Cette
  étude accorde une attention particulière aux effets sur le risque de pauvreté simulé des (familles avec)
  enfants étant donné que les différentes Régions partageaient cette préoccupation au moment des réformes.
   En Belgique, les enfants sont exposés à un risque de pauvreté relativement élevé, même s’il est considé‐
  rablement atténué par les allocations familiales. Les chiffres de la pauvreté chez les enfants diffèrent très
  sensiblement d’une Région à l’autre. La problématique est la plus aiguë à Bruxelles, suivie de la Wallo‐
  nie et de la Flandre.
  Le débat politique autour de la lutte contre la pauvreté des enfants va au-delà de l'aide aux revenus des
  familles avec enfants. Il porte également, par exemple, sur le soutien à la participation des parents au
  marché du travail. Lors d’une réforme des aides aux revenus, et plus particulièrement des allocations
  familiales, se pose en outre la question politique de savoir dans quelle mesure celle-ci doit être orientée
  vers la lutte contre la pauvreté. En effet, les allocations familiales se caractérisent par un double objectif
  de redistribution. D'une part, les allocations familiales peuvent être considérées comme une contribution financière aux coûts de l'éducation des enfants et entraînent donc une redistribution horizontale
  entre les familles avec et sans enfants. D'autre part, les allocations familiales visent également un objectif
  de redistribution verticale, en apportant un soutien supplémentaire aux familles précarisées. La politique
  étant orientée vers la lutte contre la pauvreté des enfants, la réforme tend à mettre l'accent sur ce dernier
  objectif.
   Dans ce cadre, nous avons distingué, dans notre analyse d’impact, la composante universelle de l’alloca‐
  tion familiale, accessible à (pratiquement) toutes les familles, et la composante sélective, accessible uniquement aux familles qui répondent à des conditions bien définies. Avant les réformes, ces conditions
  concernaient essentiellement le statut socioprofessionnel (sélectivité selon la catégorie) et les revenus
  des parents (sélectivité selon les revenus). Après les réformes, le statut socio-professionnel n’entre plus
  en ligne de compte pour la composante sélective, et ce dans toutes les Régions. De plus, le lien avec les
  revenus des parents a été affiné, notamment par l'introduction d'un barème de revenu supplémentaire
  qui donne droit à un supplément (moins élevé). En Flandre et en Wallonie, ce supplément n’est octroyé
  qu’aux enfants nés après l'entrée en vigueur de la réforme. En outre, les montants s’appliquant doréna‐
  vant aux enfants nés après l’entrée en vigueur des réformes ne sont plus liés au rang de l’enfant et
  varient (beaucoup) moins en fonction de l’âge. S’agissant de la composante sélective, les montants res‐
  tent liés à la taille de la famille mais les montants par enfant sont désormais plus élevés pour les familles
  nombreuses que pour les familles de petite taille. En Flandre et en Wallonie, les enfants nés avant l’entrée
  en vigueur de la réforme conservent les montants qu’ils percevaient avant la réforme (à l'exception du
  supplément d’âge annuel, à savoir l'ancienne ‘schoolpremie’ en Flandre). Pour la Flandre, il convient
  également de tenir compte d’un saut d’index. À Bruxelles, l’ancien système a basculé vers le nouveau
  
  4
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  mais les familles ont pu conserver, sous certaines conditions, les allocations familiales qu'elles percevaient juste avant la réforme si ces dernières étaient financièrement plus avantageuses.
   Étant donné que les nouvelles règles diffèrent selon que les enfants sont nés avant ou après les réformes,
  deux scénarios de réforme, appelés « familles existantes » et « nouvelles familles », ont été simulés par
  Région dans le cadre de l'analyse d'impact. Les enfants/familles sont simulés de manière telle qu’ils
  relèvent tous d’un système ou de l’autre. Dans la réalité, des enfants sortent du système « familles existantes » chaque année tandis que d’autres entrent dans le système « nouvelles familles » et certaines
  familles sont composées à la fois d’enfants nés avant ou après l’entrée en vigueur des réformes. Les
  scénarios représentent donc respectivement le début et la fin de ce processus de transition, indépendamment de l'évolution future de la population. Aujourd’hui, la situation se rapproche le plus du scé‐
  nario « familles existantes ».
  Les résultats régionaux confirment que les allocations familiales jouaient déjà, avant la réforme, un rôle
  important dans la réduction du risque de pauvreté. Ainsi, pour les familles avec enfants, les allocations
  familiales font baisser le taux de risque de pauvreté de 11,2 points de pourcentage à Bruxelles (à 27,8 %),
  de 5,5 points en Flandre (à 7,7 %) et de 8,0 points en Wallonie (à 15,3 %). Bien que les allocations familiales réduisent les différences régionales de taux de risque de pauvreté, les écarts restent substantiels.
  Dans le même temps, nous avons pu observer que la sélectivité du système d’allocations familiales, qui
  existait avant la réforme, ne contribue que marginalement à ce résultat. Certaines familles avec enfants,
  en particulier les familles nombreuses et les familles monoparentales, sont toujours exposées à des
  risques élevés de pauvreté, bien qu'elles bénéficient d’allocations plus élevées, respectivement grâce à
  la liaison des allocations de base au rang et à l’octroi de suppléments aux familles monoparentales.
   L'augmentation du pourcentage des dépenses consacrées à la composante sélective des allocations familiales montre clairement l'importance accrue de la sélectivité (selon les revenus) après la réforme.
  Dans le scénario « nouvelles familles », ce pourcentage fait plus que doubler : il passe de 10,3 % à 24,7 %
  à Bruxelles, de 5,5 % à 11,2 % en Flandre et de 9,4 % à 18,8 % en Wallonie. Dans le scénario « familles
  existantes », les pourcentages augmentent aussi, mais dans une moindre mesure. L’estimation de l’im‐
  pact des réformes sur les dépenses montre que la réforme bruxelloise avec son basculement dans le
  nouveau système a un coût relativement élevé. En revanche, le saut d'index appliqué en Flandre à l'approche de la réforme a compensé la hausse des dépenses consécutive à la réforme pour les familles
  existantes.
  Les effets d’une sélectivité accrue selon les revenus transparaissent également de l’analyse des gagnants
  et perdants de la réforme, dans l’optique de la distribution des revenus. Les résultats montrent que les
  réformes profitent surtout aux familles à faibles revenus. En moyenne, les familles relevant des déciles
  de revenus les plus bas réalisent le plus de gains et recensent le plus de gagnants et ces résultats sont
  encore plus marqués dans le scénario « nouvelles familles ». Nous avons également constaté que ces
  familles à faibles revenus en tirent le plus grand avantage à Bruxelles, suivie de la Wallonie et enfin de
  la Flandre.
   Se pose également la question de savoir dans quelle mesure ces résultats se traduisent par un impact
  (encore) plus marqué des allocations familiales sur le risque de pauvreté des familles avec enfants. La
  réponse est que les réformes régionales des allocations familiales ont globalement relativement peu
  
  5
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  d’impact à ce niveau. Si l’on considère par exemple le taux de risque de pauvreté chez les familles avec
  enfants, on constate qu’il diminue peu ou à peine. Dans le scénario « nouvelles familles », la baisse est
  de 0,1 point de pourcentage (à 7,6 %) en Flandre, -0,2 point (à 15,2 %) en Wallonie et de -1,1 point (à
  26,9 %) à Bruxelles. Ces hausses de revenus sélectives s’avèrent donc généralement insuffisantes pour
  élever les familles au-dessus du seuil de pauvreté. Pour les familles les plus vulnérables, en particulier
  les familles nombreuses et les familles monoparentales, la diminution du risque de pauvreté est encore
  plus faible ou il est même question d’une augmentation. Ce dernier cas de figure est observé dans les
  familles de quatre enfants ou plus en Flandre et en Wallonie et dans les familles monoparentales en
  Flandre. Le tableau est globalement similaire pour les familles existantes. Pour les familles les plus vulnérables, le bilan semble cependant moins négatif par rapport au scénario des nouvelles familles.
   Les résultats nous amènent à la conclusion que les défis dans le domaine de la lutte contre la pauvreté,
  pour les (familles avec) enfants restent importants, même après la réforme des allocations familiales. Il
  convient toutefois de noter que les réformes permettent une utilisation plus ciblée des allocations familiales en tant qu’élément d’aide aux revenus, certainement à l'avenir, lorsque les enfants nés après les
  réformes auront un poids plus important dans le système d'allocations familiales. Suite à la réforme, la
  sélectivité selon les revenus joue bien davantage dans le système d'allocations familiales, ce qui augmente considérablement la contribution de la partie sélective des allocations familiales à la réduction
  du risque de pauvreté. Nous observons ainsi pour les « nouvelles familles » à Bruxelles que l’effet de la
  composante sélective permet de tripler la réduction du risque de pauvreté (de 1,3 à 4,0 points de pourcentage). En Flandre et en Wallonie, l’impact de cette composante sélective double la diminution du
  risque de pauvreté (respectivement de 0,7 à 1,4 point de pourcentage et de 1,4 à 2,5 points). Bien que
  l’effet de la composante sélective soit pratiquement annulé par le recul de la contribution de la compo‐
  sante universelle, les réformes créent néanmoins une perspective pour lutter plus efficacement contre
  le risque de pauvreté, parallèlement à d'autres leviers tels que le soutien à la participation des parents
  au marché du travail.
   6
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  1. Inleiding1
  Ingevolge de zesde staatshervorming werd op 1 juli 2014 de federale bevoegdheid inzake kinderbijslag
  officieel overgeheveld naar vier deelentiteiten: de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap die
  deze bevoegdheid vervolgens overdroeg aan het Waalse Gewest, de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (bevoegd op het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest) en de Duitstalige Gemeenschap. Na de zesde staatshervorming bleek al snel dat de kinderbijslag de inzet zou worden
  van hervormingen. Het kwam dus niet als een verrassing dat in de regionale regeerakkoorden voor de
  legislatuur 2014-2019 hervormingen werden vooropgesteld. Deze traden uiteindelijk in werking op 1
  januari 2019 in Vlaanderen, Wallonië (eerste fase) en de Duitstalige Gemeenschap en op 1 januari 2020
  in Brussel en Wallonië (tweede fase).
  In deze Working paper wensen we de beleidskeuzes die hierbij zijn gemaakt in perspectief te plaatsen
  met behulp van het microsimulatiemodel EXPEDITION. Dit model is door het Federaal Planbureau
  ontwikkeld, met het oog op de bij wet vastgelegde doorrekening van de verkiezingsprogramma’s in
  2019 (zie Federaal Planbureau (2018)). EXPEDITION laat toe om de verwachte directe effecten in te schatten van bepaalde hervormingen inzake sociaal beleid op de overheidsuitgaven en/of -ontvangsten en
  op de inkomensverdeling. Dit zijn ook vragen die de regionale kinderbijslaghervormingen oproepen en
  die we in deze paper trachten te beantwoorden. Bijzondere aandacht gaat hierbij uit naar de effecten op
  het gesimuleerd armoederisico bij (gezinnen met) kinderen, aangezien dit toch een gedeelde bezorgdheid was bij deze hervormingen. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de kinderbijslaghervorming
  in de Duitstalige Gemeenschap buiten beschouwing blijft. Afzonderlijke impactanalyses voor deze deelentiteit zijn met de huidige versie van EXPEDITION immers niet mogelijk. De basisgegevens voor dit
  model laten niet toe om de inwoners van de Duitstalige Gemeenschap te onderscheiden. In
  EXPEDITION zijn in dit geval de Waalse kinderbijslagregels van toepassing.
   Deze Working paper vindt aansluiting bij eerdere impactanalyses voor de kinderbijslaghervormingen in
  Vlaanderen (zie Decoster en Vanheukelom (2017) en Van Lancker, Vinck en Cantillon (2016)) en in Brussel (zie Bozek e.a. (2017))2. Zulke analyses leiden niet alleen tot een beter inzicht in de gevolgen van de
  gemaakte beleidskeuzes maar zijn ook relevant voor toekomstig beleid wanneer opnieuw prioriteiten
  moeten worden vastgelegd. We denken hierbij, bijvoorbeeld, in de nasleep van de COVID-19-pandemie,
  aan beslissingen over bijkomende inkomenssteun en aan wie deze het best wordt uitgereikt.
  De structuur van de tekst is als volgt. In de volgende sectie schetsen we kort de uitdagingen waar België
  en de regio’s voor staan inzake de bestrijding van kinderarmoede en de rol van de kinderbijslag hierbij.
  Vervolgens beschrijven we in sectie 3 de regionale kinderbijslaghervormingen. In sectie 4 volgt een toelichting over hoe we bij de effectenanalyse te werk gaan. De resultaten van deze analyse stellen we voor
  in sectie 5. We vatten tot slot de belangrijkste bevindingen samen.
  1
  
  2
  
  We wensen Wim Van Lancker (CeSO, KULeuven) en Geneviève Geenens (Statbel) te bedanken voor het bezorgen van extra
  EU-SILC-resultaten. Ook bedanken we Wim Van Lancker voor de constructieve opmerkingen bij een eerdere versie van deze
  Working paper.
  Voor Wallonië zijn ons geen gelijkaardige impactanalyses bekend. Stassart (2020) geeft in dit verband aan dat in de voorbereiding van de Waalse kinderbijslaghervorming geen microsimulaties zijn ingezet.
   7
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  2. Hervorming van de kinderbijslag en armoedebestrijding
  Bij de regionale hervormingen van de kinderbijslag ging veel aandacht naar de inkomens- en levensomstandigheden waarin kinderen opgroeien. Ook internationaal staat dit prominent op de beleidsagenda, zoals o.a. blijkt uit de beleidsbrief ‘Poor children in rich countries: why we need policy action’ die de
  Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in 2018 uitbracht en uit de aanbevelingen die de Europese Commissie in 2013 formuleerde onder de titel ‘Investeren in kinderen: de
  vicieuze cirkel van achterstand doorbreken’ en in 2017 een vervolg kreeg met de inschrijving van het recht
  van kinderen op bescherming tegen armoede in de Europese pijler van sociale rechten. Hiermee samen
  hangt de bekommernis om de negatieve gevolgen op korte en lange termijn van opgroeien in armoede
  op onder meer gezondheid, schoolresultaten en vooruitzichten op de arbeidsmarkt (voor een literatuuroverzicht zie Griggs en Walker, 2008; Cooper en Stewart, 2013 en Cooper en Stewart, 2017). In dit verband wees de Europese Commissie er ook op dat de overheidsuitgaven om die gevolgen te remediëren
  doorgaans hoger zijn dan de uitgaven die nodig zijn om op vroege leeftijd in te grijpen.
   Figuur 1
  35
  
  Armoederisicograad van de totale bevolking en de min-18-jarigen, EU27 en het Verenigd Koninkrijk,
  inkomensjaar 2017
  
  35
  
  30
  
  30
  
  25
  
  25
  20,1
  
  20
  
  20
  
  15
  
  15
  
  10
  
  10
  
  5
  
  5
  
  0
  
  CZ DK FI SI PL NL HU DE EE IE CY LV PT AT SE HR FR BE EU SK MT LU EL UK LT IT BG ES RO
  Min-18-jarigen
  
  0
  
  Totale bevolking
  
  Bron: Eurostat, EU-SILC-enquête 2018
  
  Op het vlak van de bestrijding van kinderarmoede blijkt België alvast voor een uitdaging te staan. In
  figuur 1 wordt voor elke lidstaat van de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk de armoederisicograad voor min-18-jarigen vergeleken met die voor de totale bevolking op basis van gegevens uit de
  jaarlijkse enquête naar de inkomens- en levensomstandigheden van private huishoudens (EU-SILC).
  Deze maatstaf geeft het percentage individuen weer uit gezinnen die een equivalent beschikbaar inkomen3 hebben dat lager ligt dan de conventionele Europese armoedegrens, d.i. 60% van de mediaan van
  
  3
  
  8
  
  Het equivalent beschikbaar inkomen is het beschikbaar inkomen dat gecorrigeerd wordt voor verschillen in gezinsgrootte en
  -samenstelling, door het te delen met een ‘equivalentiefactor’ die berekend wordt met behulp van de gewijzigde OESO-schaal.
  Hierbij krijgt de refentiepersoon in het huishouden een gewicht ’1’, elke andere persoon in het huishouden vanaf 14 jaar een
  gewicht ‘0,5’ en elke persoon jonger dan 14 jaar een gewicht ‘0,3’.
   WORKING PAPER 4-21
  
  de nationale verdeling van het equivalent beschikbaar inkomen. In 2017 bedroeg de armoederisicograad
  voor min-18-jarigen in België 20,1%. Dit percentage ligt relatief hoog in vergelijking met veel andere
  Europese landen. De resultaten tonen daarnaast dat min-18-jarigen in veel landen meer risico op armoede lopen dan de bevolking in het algemeen. In België is dit eveneens het geval. Het verschil met de
  armoederisicograad voor de totale bevolking liep in 2017 op tot 3,7 procentpunt (20,1% versus 16,4%).
  Dit is meer dan wat we optekenen voor alle Europese landen samen, namelijk 3,1 procentpunt (20,2%
  versus 17,1%). Een verhoogd armoederisico voor min-18-jarigen is echter geen wetmatigheid. In acht
  landen, waaronder onze buurlanden Nederland en Duitsland, ligt het armoederisico voor min-18-jarigen lager dan voor de totale bevolking.
  Figuur 2
  
  Armoederisicograad van de totale bevolking en de min-18-jarigen, België, inkomensjaren 2002-2017
  
  22
  
  20
  
  18
  
  16
  
  14
  
  12
  
  10
  2002
  
  2003
  
  2004
  
  2005
  
  Totale bevolking
  
  2006
  
  2007
  
  2008
  
  Min-18-jarigen
  
  2009
  
  2010
  
  2011
  
  2012
  
  2013
  
  Trend Totale bevolking
  
  2014
  
  2015
  
  2016
  
  2017
  
  Trend Min-18-jarigen
  
  Bron: Eurostat, EU-SILC-enquêtes 2008-2018
  
  Wanneer we het armoederisico voor min-18-jarigen in België in tijdsperspectief plaatsen, suggereren de
  resultaten bovendien een stijgende trend, zie figuur 2. Ook voor de totale bevolking lijkt die trend aanwezig, doch minder uitgesproken. Vandaag komt daar de COVID-19-pandemie bij, en de economische
  schok die daarmee gepaard gaat, waarvan nog moet blijken wat de gevolgen zullen zijn voor de inkomensverdeling, in het bijzonder voor de gezinnen met kinderen.
   9
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Figuur 3
  
  Armoederisicograad van de min-18-jarigen (met 95%-betrouwbaarheidsinterval), België en de regio’s,
  inkomensjaar 2017
  
  60
  
  50
  42,5
  40
  
  30
  
  26,0
  20,1
  
  20
  
  11,8
  10
  
  0
  
  België
  
  Brussel
  
  Vlaanderen
  
  Wallonië
  
  Bron: Berekeningen door Geneviève Geenens (Statbel) o.b.v. EU-SILC-enquête 2018
  
  Daarnaast valt op te merken dat het kinderarmoederisicocijfer voor België sterke regionale verschillen
  verhult, zoals blijkt uit figuur 3. De armoederisicograad van min-18-jarigen ligt met 42,5% het hoogst in
  Brussel en met 11,8% het laagst in Vlaanderen. In Wallonië bedraagt dit percentage 20,6%. De betrouwbaarheidsintervallen (BI) zijn echter groot, waardoor we deze resultaten omzichtig dienen te interpreteren.
  Figuur 4
  
  Relatieve vermindering van de armoederisicograad van min-18-jarigen door gezinsgerelateerde uitkeringen, EU27* en het Verenigd Koninkrijk, inkomensjaar 2015
  
  70%
  
  60%
  
  50%
  
  40%
  
  35,2%
  
  30%
  
  20%
  
  10%
  
  0%
  
  ES
  
  PT
  
  LT
  
  IT
  
  EL
  
  PL
  
  SK
  
  SE
  
  CZ
  
  LV
  
  NL
  
  EE
  
  DK
  
  * Exclusief BG, CY, HR, MT en RO wegens ontbrekende gegevens
  Bron: Berekeningen door Wim Van Lancker (CeSO, KULeuven) o.b.v. EU-SILC-enquête 2016
  
  10
  
  FR
  
  BE
  
  LU
  
  SI
  
  IE
  
  DE UK HU AT
  
  FI
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  De inkomensondersteuning gericht op gezinnen met kinderen speelt in de meeste Europese landen een
  belangrijke rol in het verminderen van het armoederisico van kinderen. Figuur 4 geeft op basis van de
  EU-SILC-gegevens de relatieve vermindering weer van de armoederisicograad van de min-18-jarigen
  door gezinsgerelateerde uitkeringen. Deze uitkeringen hebben niet alleen betrekking op de kinderbijslag
  (met inbegrip van de geboortepremie) maar ook op inkomensvervangende uitkeringen in het geval van
  moederschaps- en ouderschapsverlof. In België neemt het armoederisico voor min-18-jarigen met ruim
  één derde af door deze inkomensondersteuning. Opvallend is dat de relatieve vermindering van het
  armoederisico voor min-18-jarigen sterk varieert: van 1,3% in Spanje tot 59,6% in Finland.
   Figuur 5
  
  Uitgaven voor gezinsgerelateerde uitkeringen in procent bbp, EU27 en het Verenigd Koninkrijk, 2017
  
  2,5%
  
  2,0%
  1,7%
  1,5%
  
  1,0%
  
  0,5%
  
  0,0%
  
  ES MT NL PT LT IT CY BG RO HR SI IE SE FI DK LV EL FR SK CZ HU BE UK AT DE PL EE LU
  Geboortepremie en kinderbijslag
  
  Overige uitkeringen
  
  Bron: Eurostat, European System of integrated Social PROtection Statistics (ESSPROS)
  
  De uitgaven voor inkomensondersteuning van gezinnen met kinderen liggen in België, met 1,7% van
  het bruto binnenlands product (bbp) in 2017, relatief hoog, zie figuur 5. De uitgaven slaan in België
  grotendeels op de kinderbijslag4, wat lang niet in elk land het geval is. In de Scandinavische en Baltische
  landen bijvoorbeeld wegen de uitkeringen voor moederschaps- en ouderschapsverlof veel sterker door.
  De verschillen in samenstelling tussen inkomensvervangende en -aanvullende uitkeringen bemoeilijken een vergelijking van de doelmatigheid van de inkomensondersteuning in de bestrijding van kinderarmoede. In de overige uitkeringen zijn trouwens ook terugbetaalbare belastingkredieten voor kinderen ten laste, zoals ook België dit kent5, verrekend. Dit is niet het geval in de EU-SILC-gegevens over
  de inkomensondersteuning aan gezinnen waarop figuur 4 gebaseerd is.
  4
  
  5
  
  In België bedroegen de kinderbijslaguitgaven in 2017 6 497,9 miljoen euro en volgens regio (tussen haakjes: in procent van het
  totaal): 3 508,5 miljoen euro (54,0%) in Vlaanderen, 2 182,5 miljoen euro (33,6%) in Wallonië, 772,7 miljoen euro (11,9%) in
  Brussel en 34,3 miljoen euro (0,5%) in de Duitstalige Gemeenschap (gebaseerd op de gegevens uit de overheidsrekeningen, te
  raadplegen via https://stat.nbb.be).
   In België is het zo dat de belastingvrije sommen voor kinderen ten laste die niet verrekend kunnen worden wegens onvoldoende inkomsten, aanleiding geven tot een terugbetaalbaar belastingkrediet. Het terugbetaalbare belastingkrediet wordt berekend tegen de marginale aanslagvoet van de echtgenoot met het hoogste belastbaar inkomen en wordt beperkt tot maximum
  470 euro per jaar per kind ten laste (aanslagjaar 2021).
   11
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Figuur 6
  
  Min-18-jarigen in werkarme huishoudens: aandeel in procent (PCT) en armoederisicograad (AR), EU27 en
  het Verenigd Koninkrijk, inkomensjaar 2017
  
  100
  
  AR min 18-jarigen in werkarm gezin
  
  95
  
  MT
  
  RO
  SE
  
  SK
  
  90
  85
  
  LV
  AT
  
  LU
  
  80
  
  CZ
  
  EE
  75
  
  SI
  
  HU
  
  70
  
  PT
  
  HR
  ES
  IT
  FR
  EU
  
  NL
  
  LT
  BG
  
  BE
  
  CY
  EL
  
  DE
  DK
  
  65
  
  UK
  
  60
  
  PL
  
  IE
  
  55
  
  FI
  
  50
  0
  
  2
  
  4
  
  6
  
  8
  
  10
  
  12
  
  14
  
  16
  
  PCT min-18-jarigen in werkarm gezin
  Bron: Eurostat, EU-SILC-enquête 2018
  
  De inkomensondersteuning van gezinnen met kinderen is een belangrijke hefboom in de bestrijding
  van kinderarmoede, maar het is zeker niet de enige hefboom. De ondersteuning van de arbeidsparticipatie van ouders kan evenzeer van belang zijn. Dit niet in het minst in België, dat af te rekenen heeft
  met een ‘dubbele polarisering’ (zie Vandenbroucke en Vinck, 2015): in vergelijking met andere Europese
  landen telt België niet alleen veel min-18-jarigen die in ‘werkarme’ gezinnen leven, tegelijk ligt het armoederisico van de min-18-jarige in die ‘werkarme’ gezinnen erg hoog6. Dit wordt geïllustreerd in figuur 6 op basis van EU-SILC-gegevens over de werkintensiteit (WI) van een gezin. De werkintensiteit
  van een gezin geeft de verhouding weer tussen het totale aantal maanden dat alle gezinsleden op arbeidsleeftijd7 hebben gewerkt gedurende het referentiejaar en het totale aantal maanden dat dezelfde
  gezinsleden theoretisch in dezelfde periode zouden kunnen gewerkt hebben. ‘Werkarme’ gezinnen ver‐
  wijzen hier naar gezinnen met een werkintensiteit lager dan twintig procent. Behoudens in Ierland leven nergens meer min-18-jarigen in een werkarm gezin dan in België: 11,9% tegenover gemiddeld 7,5%
  in de EU en het Verenigd Koninkrijk. De armoederisicograad voor min-18-jarigen in een werkarm gezin
  ligt in België erg hoog, en dit niet alleen in absolute maar ook in relatieve termen: 84,0% tegenover
  gemiddeld 74,0% in de EU en het Verenigd Koninkrijk. Een vergelijking van de resultaten tussen Europese landen laat ook geen afruil uitschijnen tussen het percentage van min-18-jarigen in werkarme gezinnen en de armoederisicograad van min-18-jarigen in werkarme gezinnen. Vanuit beleidsoogpunt is
  het niet of minder werkarme gezinnen of minder armoederisico bij werkarme gezinnen. De aanbevelingen van de OESO (2018) en de Europese Commissie (2013) geven in dit verband aan dat de bestrijding
  
  6
  
  7
  
  12
  
  In een te verschijnen Working paper gaan De Vil e.a. (2021) dieper in op deze problematiek voor de bevolking beneden 60
  jaar.  Een persoon op arbeidsleeftijd is een persoon van 18 t.e.m. 59 jaar, met uitsluiting van studenten in de leeftijdsgroep van 1824 jaar.
  WORKING PAPER 4-21
  
  van kinderarmoede best gebaseerd is op geïntegreerde strategieën waarin tegelijk wordt ingezet op een
  adequate inkomensbescherming en het ondersteunen van de arbeidsparticipatie van ouders.8
  Of ouders al dan niet een job kunnen opnemen, hangt onder meer samen met hun opleidingsniveau.
   De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW, 2021) rapporteert in dit verband dat in België het aandeel van de laaggeschoolden in de totale werkgelegenheid sinds het begin van de jaren negentig met
  meer dan 20 procentpunten is gedaald.9 Ditzelfde rapport illustreert ook dat volwassenen met een laag
  opleidingsniveau, in vergelijking met hoog- en middengeschoolden, een verhoogd armoederisico hebben, minder over een eigen woning beschikken en een zelf beoordeelde gezondheidstoestand hebben
  die slechter is dan die van de hoog- en middengeschoolden.10 Ook bij de werkende armen zijn de laaggeschoolden oververtegenwoordigd in vergelijking met de hoog- en middengeschoolden.11
  Het beleidsdebat over de bestrijding van kinderarmoede betreft dus niet alleen de inkomensondersteuning van gezinnen met kinderen. Daarnaast stelt zich bij een hervorming van die inkomensondersteuning, in het bijzonder van de kinderbijslag, ook de politieke vraag in welke mate die gericht moet zijn
  op armoedebestrijding. De kinderbijslag wordt hier immers gekenmerkt door een dubbele herverdelingsdoelstelling. Enerzijds, houdt de kinderbijslag een horizontale herverdeling in tussen gezinnen met
  en zonder kinderen. Vanuit die logica wordt de kinderbijslag opgevat als een financiële tegemoetkoming voor de kosten die gepaard gaan met het opvoeden van kinderen. De kinderbijslag zorgt zo dat
  een gezin bij uitbreiding met één of meer kinderen niet (te fel) aan levensstandaard verliest. Anderzijds
  wordt via de kinderbijslag ook verticale herverdeling beoogd, door de financieel zwakkere gezinnen
  extra te ondersteunen. Met de beleidsaandacht voor kinderarmoede komt de klemtoon bij de hervorming te liggen bij de verticale herverdelingsdoelstelling. Hier ligt ook de focus in deze Working paper,
  zoals aangegeven in de inleiding12. Hoe dit zich concreet vertaald heeft in de vormgeving van de regionale kinderbijslagstelsels is het voorwerp van de volgende sectie.
   8
  
  9
  10
  11
  12
  
  Dit neemt niet weg dat er toch vragen kunnen zijn over hoe die inkomensbescherming inspeelt op de ‘werkincentives’ van
  de ouders en welke hervormingen beide bekommernissen kunnen verzoenen. Deze onderzoeksvragen vallen echter buiten
  het bestek van deze Working paper.
  HRW (2021, blz. 11).
  HRW (2021, blz. 144-145).
  HRW (2021, blz. 99).
  Omtrent de horizontale herverdelingsdoelstelling kunnen we verwijzen naar Storms en Bogaerts (2012) die onderzochten in
  welke mate de tegemoetkomingen voor kinderen ten laste (vóór de hervorming van de kinderbijslagstelsels) voldoende hoog
  zijn om de minimumkosten van kinderen te compenseren. Daarnaast ontwikkelden Verbist en Van Lancker (2016) een analytisch kader voor het evalueren van kinderbijslagstelsels waarin beide herverdelingsdoelstellingen geïntegreerd zijn. Ze illustreerden dit voor 31 Europese landen.
  13
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  3. De kinderbijslag voor en na de regionale hervormingen
  We schetsen hier de hoofdlijnen van de regionale kinderbijslaghervormingen die in werking traden op
  1 januari 2019 (Vlaanderen en Wallonië, eerste fase) en op 1 januari 2020 (Brussel en Wallonië, tweede
  fase). Het kinderbijslagstelsel is een geheel van verschillende premies en bijslagen: de geboorte- en
  adoptiepremie, de basisbijslag, de (verhoogde) wezenbijslag, de forfaitaire bijslag voor geplaatste kinderen (bij een particulier), de leeftijdsbijslagen, de sociale bijslagen, de toeslag voor eenoudergezinnen
  en de bijkomende bijslag voor kinderen met een aandoening. Om de beleidskeuzes beter in perspectief
  te plaatsen (zie vorige sectie) geven we hieronder een vereenvoudigde voorstelling van het kinderbijslagstelsel, voor en na hervorming. Daarbij splitsen we het bijslagbedrag telkens op in een universeel
  gedeelte, gericht op (bijna) alle gezinnen, en een selectief gedeelte, gericht op gezinnen die aan welbepaalde voorwaarden voldoen. Hierbij laten we de bijkomende bijslag voor kinderen met een aandoening, die niet is hervormd, buiten beschouwing13.
   3.1. Situatie voor hervorming
  Het recht op kinderbijslag hangt in beginsel samen met de arbeidspositie van (één van) de ouders. De
  ouder doet het recht ontstaan door zijn arbeid als werknemer, zelfstandige of ambtenaar. Tot voor de
  officiële bevoegdheidsoverheveling naar de gemeenschappen en gewesten op 1 juli 2014, bestonden
  drie afzonderlijke kinderbijslagstelsels: voor de werknemers, zelfstandigen en ambtenaren, elk met hun
  eigen toekenningsregels en uitkeringen. Om de bevoegdheidsoverdracht te vergemakkelijken trad op
  30 juni 2014 de Algemene Kinderbijslagwet (AKBW) in werking die de regels heeft geharmoniseerd.
  Voor wie niet onder de AKBW of een andere buitenlandse of internationale regeling valt, bestaat de
  ‘gewaarborgde gezinsbijslag’. Dit is een ultiem vangnet, met bedragen die dezelfde zijn als die onder
  de AKBW, maar die, zoals iedere toekenning van sociale bijstand, wordt voorafgegaan door een onderzoek naar de bestaansmiddelen.
  Daarnaast moet ook het rechtgevend kind voorwaarden vervullen. De leeftijd is hierbij belangrijk. Voor
  elk kind wordt de kinderbijslag onvoorwaardelijk toegekend tot 31 augustus van het kalenderjaar
  waarin hij/zij 18 jaar wordt. Voor het kind met een aandoening wordt de kinderbijslag toegekend tot 21
  jaar. Onder voorwaarden wordt de kinderbijslag verlengd tot 25 jaar voor leerjongens en -meisjes, studenten en werkzoekende schoolverlaters tijdens de beroepsinschakelingstijd (en dus geen inschakelingsuitkering ontvangen).
   Tabel 1 geeft een beknopt overzicht van de bedragen van de geboortepremie en de (gewone) kinderbijslag. De bedragen zijn uitgedrukt aan de spilindex 105,10 (basisjaar 2013), die van toepassing was tot
  februari 2020. Wat Vlaanderen betreft, houden deze bedragen voor hervorming geen rekening met de
  
  13
  
  14
  
  De term “kinderen met een aandoening” is de term die gebruikt wordt in de Algemene Kinderbijslagwet. In het Vlaamse
  “Groeipakket” spreekt men over ‘Zorgtoeslag voor kinderen met een specifieke ondersteuningsbehoefte’. De medische eva‐
  luatie van deze kinderen wordt uitgevoerd door de artsen van Kind en Gezin. Voor Brussel en Wallonië wijzigde er niets De
  medische evaluaties voor de bijkomende bijslag worden nog steeds door de FOD Sociale Zekerheid (DG Personen met een
  Handicap) uitgevoerd.
  WORKING PAPER 4-21
  
  indexsprong die in 2017 plaats vond. Deze indexsprong maakte immers deel uit van de kinderbijslaghervorming die toen in de steigers werd gezet (zie verder).
  Tabel 1
  
  Beknopt overzicht van de kinderbijslag VOOR hervorming14
  Maandbedragen, aan index 105,10
  1ste kind
  2de kind
  3de e.v. kinderen
  
  1. Geboortepremie (éénmalig bedrag)
  
  1 297,92€
  
  976,53€
  
  976,53€
  
  97,57€
  116,29€
  126,52€
  132,16€
  
  179,04€
  214,35€
  233,44€
  249,00€
  
  266,44€
  301,75€
  320,84€
  336,40€
  
  2. Gewone bijslag
  2.a Universeel
  0-5 jaar
  6-11 jaar
  12-17 jaar
  18-24 jaar
  2.b Selectief (volgens statuut en inkomen van ouders)
  Inkomensgrenzen (alleenstaande/koppel)
  0-5 jaar
  6-11 jaar
  12-17 jaar
  18-24 jaar
  Extra wanneer alleenstaande ouder
  Extra wanneer langdurig zieke ouder(s)
  
  48,77€
  65,36€
  74,22€
  86,83€
  56,16€
  
  2 501,28€/2 582,00€
  30,90€
  31,61€
  32,18€
  32,92€
  -
  
  5,98€
  6,69€
  7,26€
  8,00€
  19,07€
  -
  
  Het bedrag van de geboortepremie voor de eerstgeborene (1 297,92€) ligt ruimschoots hoger dan dat
  voor de volgende kinderen (976,53€). Ook voor meerlingen wordt het hoger bedrag toegekend.
  