title: M. Poncelet, L’invention des sciences coloniales belges, Paris, Éditions Karthala, 2008, 420 p.
text: Van Berkel eindigt zijn geschiedenis met een cliffhanger. Aan de vooravond van het tweede deel, in
  1914, gaat het goed met de leden die de ene na de andere Nobelprijs in de wacht hebben gesleept: nie-
  
  mand twijfelt meer aan nut en noodzaak van hun
  Akademie. Tegelijkertijd zien zij de teloorgang van de
  wereld in de grootste oorlog tot dan toe. Hoe zal de
  stem van de wetenschap de rampen en snelle ontwikkelingen van de twintigste eeuw overleven?
  Deel één is volgens Van Berkel ‘de geschiedenis van
  een pretentie’ (p. 9). Dat is hem gelukt: wie wil weten waar de moderne wetenschap vandaan komt,
  wie zij wilde zijn en hoe daar gestalte aan werd gegeven, heeft met dit boek de juiste titel in handen. De
  pretentie van de KNAW komt het duidelijkst aan
  het licht als Van Berkel ook haar behoudende en
  zelfs reactionaire profiel beschrijft. ‘Het nieuwe’ in de
  wetenschap moest zich eerst nog maar even bewijzen
  bij de oude heren. Dat blijkt vooral uit de prachtige
  omschrijving van de afdeling Letterkunde als ‘een stelletje conservatieve, mopperende notabelen die vanuit
  de ramen op de eerste verdieping van het Trippenhuis
  naar een wereld [van de jaren 1880] keken die zij niet
  meer begrepen’ (p. 458). Met De stem van de wetenschap kunnen voorbijgangers eindelijk naar hen wuiven. Als Van Berkel de pretentie in deel twee helemaal
  doorbreekt – een behoudende reputatie heeft de
  KNAW nog altijd – dan zwaaien de leden zelfs terug.
  Jouke Turpijn (Universiteit van Amsterdam)
  
  D.J. van de Kaa en Y. De Roo, De leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Een demografisch perspectief, 1808 tot 2008 (Amsterdam:
  KNAW Press 2008). 422 pp., ISBN 978-90-6984-552-4.
  €45,00.
  De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen bereikte in 2008 de kaap van de 200 jaar.
   Dit ging niet onopgemerkt voorbij. Hiervoor zorgde
  het boek van Van de Kaa en De Roo. Zij produceerden een vlot geschreven historisch overzicht van de
  Akademie.
  De auteurs beperkten zich niet tot een klassieke
  beschrijving van de instelling. Het eerste en meest
  prominente deel van het boek is een demografische
  geschiedenis. We krijgen een inzicht in tal van demografische kenmerken van de instelling, zoals de
  leeftijdsverdeling bij de benoeming van de leden van
  de Akademie, de leeftijdsopbouw van het totale ledenbestand, de samenstelling naar geslacht en nog
  veel meer. Het centrale thema hierbij is de veroudering van het ledenbestand. Bijzonder is dat de auteurs
  zich op basis van de gevonden gegevens wagen aan
  een simulatie van toekomstscenario’s. Eén van de
  zaken die de auteurs berekenen, is de voorspelde ge-
  
  232
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  233
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  middelde leeftijd van de leden indien de Akademie
  zou opteren voor een vaste actieve zittingsduur. Uit
  de simulatie blijkt dat hoe korter die vaste zittingsduur gehouden wordt, hoe jonger de gemiddelde
  leeftijd van de leden zou zijn. Het tweede deel omvat
  voornamelijk gedetailleerde beschrijvingen van de
  verschillende onderscheiden perioden in de geschiedenis van de Akademie. Dit levert enkele interessante bevindingen op. Zo leren we dat Maria Curie
  het eerste vrouwelijke lid was. Zij werd benoemd in
  1913. Een andere leuk weetje is dat de in Gent geboren wonderboy Quetelet al benoemd werd voor hij
  dertig werd – wat in het licht van de geschiedenis uitzonderlijk jong was. Tenslotte bevat het boek annexen met lijsten van de leden van de Akademie,
  alsook een wegwijzer naar bijkomende informatie
  over de leden aan de hand van een overzicht van beschikbare levensberichten.
   Dit alles levert een boeiende geschiedenis van deze
  instelling op. Dit is alvast interessant voor degenen
  die specifiek in deze vereniging geïnteresseerd zijn.
  Maar is het ook relevant voor anderen? Jazeker. Veroudering van het ledenbestand is uiteraard geen fenomeen dat zich beperkt tot de Akademie. Andere
  organisaties met soortgelijke problemen vinden in
  het boek een bron van inzichten die kan toegepast
  worden op de eigen organisatie. Ook vanuit het licht
  van de wetenschapsgeschiedenis is het boek waardevol.
  Kenmerken zoals de veranderingen in de indeling in
  vakgebieden en het relatieve gewicht van die vakgebieden verraden de evolutie van de wetenschappelijke
  hiërarchie. De evolutie van de geografische rekruteringsbasis van de Akademie (zowel in het binnen- als
  het buitenland) toont dan weer de wisselende wetenschappelijke ranking van de Nederlandse provincies
  als van de natiestaten. Bij de Nederlandse provincies
  zijn Noord en Zuid-Holland de logische koplopers
  met bijna 500 leden gedurende de afgelopen 200
  jaar, terwijl Drenthe het met amper 22 leden moet
  stellen. Wat het buitenland betreft, is de opkomst
  van de Verenigde Staten na de Tweede Wereldoorlog
  een opvallende maar logische bevinding. Spijtig genoeg beperken de auteurs hier zich tot een beschrijvende aanpak en duiden ze de geschetste evoluties
  amper in het licht van theoretische perspectieven
  aangaande de geschiedenis van de wetenschappen.
   Ten slotte heeft het boek ook haar waarde vanuit een
  totaal ander perspectief. De leden van de Akademie
  kunnen we beschouwen als laboratoriumratten. Het is
  een geselecteerde groep van mensen die specifieke levensomstandigheden kennen. De leden zijn een sociaal-economische en intellectuele elite. Een razend
  interessante bevinding, bijvoorbeeld, heeft betrek-
  
  king op de sterfte van de Akademieleden. Voor de
  Tweede Wereldoorlog is er nauwelijks een verschil in
  sterfte met de totale (mannelijke) bevolking. Deze
  bevinding ondersteunt de idee dat sociale ongelijkheid in sterfte eigenlijk een recent fenomeen is. Zelfs
  deze laboratoriumratten met hun goede economische
  omstandigheden en hun scherp verstand slaagden er
  niet in de gepaste middelen op de juiste manier in te
  zetten opdat ze hun leven zouden kunnen verlengen.
  Wie zou het dan wel kunnen?
  Bart Van de Putte (Universiteit Gent)
  
  Willem Gerard Vijvers, Alexander Borodin. Een biographische studie (Utrecht: Digital Printing Partners
  Utrecht 2007) [Proefschrift Universiteit van Amsterdam 2007]. 313 pp., ISBN 978-90-812269-1-2.
  Compositeur pourtant peu prolifique, Alexandre
  Borodine (1833-1887) est plus connu comme musicien que comme scientifique. Or il fut un professeur
  de chimie à qui la musique tenait lieu de loisir. Cette
  thèse de doctorat d’un chimiste et musicien amateur,
  fasciné par la figure et la double vie de Borodine, entend le replacer dans son contexte. Non seulement
  celui de la musique ou celui de la chimie, mais aussi
  celui de son époque et de la société dans laquelle il évolua: une société marquée par l’abolition du servage et
  une modernisation de la Russie telle que l’historienne
  Hélène Carrère d’Encausse a pu qualifier cette époque
  de ‘Printemps de la Russie’.
   Fils illégitime d’un prince géorgien, Borodine tient
  son état civil d’un serf de son père. Le jeune Alexandre reçoit une éducation soignée, musique et langues
  étrangères, mais son statut de serf lui interdit l’entrée
  à l’université. Il s’inscrit à l’Académie médico-chirurgicale de Saint Petersbourg où le professeur de
  chimie, Nicolaï Zinine le remarque très vite et devient son mentor: il en fait son assistant, supervise ses
  recherches et lui obtient une bourse pour compléter
  sa formation en Europe occidentale. Pendant trois
  ans (1859-1862), Borodine fera, à l’instar de son compatriote Dimitri Mendeleev et beaucoup d’autres
  savants russes, un tour d’Europe qui le mènera à
  Heidelberg, mais aussi en Italie et en France. Déjà, la
  musique tient une part importante dans sa vie, augmentée encore par la rencontre avec sa future épouse,
  pianiste de talent.
  De retour dans la mère patrie, Borodine devient
  professeur dans son alma mater: officiellement
  médecin, il formera désormais des médecins en la
  chimie organique. Il rejoint Mili Balakirev, Nicolaï
  
  233
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  234
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  Rimski-Korsakov, Modeste Mussorgsky et César Cui,
  pour former le Groupe des Cinq (en russe ou ‘puissant
  petit groupe’) qui entend créer un style national
  russe. Autodidacte comme eux, Borodine deviendra
  ‘compositeur du dimanche’, comme il le répétait à ses
  amis qui se lamentent de le voir composer si peu.
  Sans doute, l’absence d’un cercle d’intimes qui
  croient en ses talents et ne cessent de le presser de publier explique-t-il pour une grande part une moisson
  scientifique maigre malgré des débuts prometteurs.
   Son nom est malgré tout attaché à quelques réactions
  et procédés de la chimie organique, entre autres la
  préparation du fluorure de benzoyle par substitution
  d’un atome de chlore. Le manque de moyens, l’éloignement relatif de la Russie, l’impossibilité de promouvoir des docteurs, une vie conjugale pesante,
  autant de facteurs défavorables selon Vijvers. Borodine n’étant pas fondateur d’une école, il est arrivé
  que des résultats originaux et novateurs soient tout
  simplement ignorés puis oubliés. Il étudia par exemple la réaction du brome sur le sel d’argent d’un acide
  carboxylique, soit l’une des façons de synthétiser des
  halogénures organiques. Cette réaction fut redécouverte par Hans et Cläre Hunsdiecker en 1935. L’auteur
  n’insiste pas assez sur un trait de caractère de Borodine
  qui explique pourtant l’abandon progressif de ses recherches: son manque de pugnacité naturelle. Lent
  à écrire, Borodine était par contre prompt à se retirer
  de la scène. Ainsi, ayant observé ce qui sera ensuite désigné sous le terme d’aldolisation lors d’une réaction
  avec un aldéhyde (le valéraldehyde en l’occurrence), il
  entreprend une étude systématique des produits formés mais vivement pris à partie par Auguste Kekulé
  qui l’accuse de marcher sur ses plates-bandes, il abandonne un domaine pourtant prometteur.
  Après l’assassinat d’Alexandre II en 1881, la politique change radicalement de cap, et les soulèvements estudiantins se multiplient: Borodine vient
  au secours des élèves emprisonnés. Il défend aussi la
  cause de l’enseignement supérieur pour les femmes.
  Borodine, qui atteint le sommet de sa carrière scientifique en 1873, oriente ensuite progressivement ses
  activités autour de la musique. Ainsi ses voyages
  scientifiques en Europe lui permettent avant tout de
  rencontrer Franz Liszt et de connaître un début de
  reconnaissance, entre autres en Belgique. Lorsque la
  mort le frappe, il est déjà davantage connu comme
  compositeur que comme chercheur.
   Vijvers dresse en annexe la liste des compositions
  musicales et des publications scientifiques. La bibliographie, très fournie, reprend exclusivement les
  titres cités dans le texte. Un résumé en anglais clôt
  l’ouvrage. L’absence d’un index est regrettable.
  Au terme de cette biographie, le mystère demeure de
  savoir comment chimie et musique interfèrent. Dès
  l’introduction, Vijvers a tranché: Borodine gardait les
  deux sphères d’activité bien disctinctes. L’exposé juxtapose de ce fait les faits historiques, agencés de façon
  critique à partir des sources imprimées (nombreuses
  correspondances, mémoires, …) et de travaux parus
  pour la plupart dans le domaine de l’histoire de la
  musique. Le problème auquel sont confrontés les
  biographes de Borodine est la torsion du travail de
  mémoire dès son décès. Son exécuteur testamentaire en effet voulait assurer l’achèvement et la publication de l’opéra Prince Igor. Alexandre Dianine,
  successeur de Borodine à la chaire de chimie organique, et époux de sa fille adoptive, conserve la correspondance que son fils Serge Dianine, publiera en
  1927 soit 40 ans plus tard. Entretemps, l’oubli a fait
  son œuvre et le contexte de la Russie tsariste en
  pleine modernisation puis en pleine contre-réforme
  sous Alexandre III est étranger à l’URSS qui vient de
  naître. Vijvers dresse ce constat sans indiquer comment
  y remédier. Ce livre constitue donc une compilation
  minutieuse, mise à la disposition des chercheurs en
  histoire des sciences, et une invitation à développer
  plus avant la biographie de celui qui fut à la fois
  compositeur de fresques musicales et manipulateur
  de molécules organiques.
  Brigitte Van Tiggelen (Mémosciences absl / Université Catholique de Louvain, Louvain-la-neuve)
  
  Anne Hilde van Baal, In search of a cure. The patients
  of the Ghent homoeopatic physician Gustave A. van
  den Berghe (1837-1902) (Rotterdam: Erasmus Publishing 2008). 331 pp., ISBN 978-90-5235-197-1. €34,50.
   Van Baal approaches her subject from the perspective
  of medical history ‘from below’, and from socio-cultural constructivism. Her main sources are Van den
  Berghe‘s 23 casebooks and his several notebooks. The
  casebooks contain Van den Berghe’s serial patients’
  notes from 1865 to 1902. They were not written with
  the intention to publish.
  The first chapter introduces the reader to Van den
  Berghe, who was educated in orthodox medicine. He
  set up a medical practice in 1863, and in 1865, changed
  to homoeopathy for unidentified reasons. He was a
  practitioner rather than a militant of homoeopathy.
  This is true even for his book Homoeopathy and its
  opponents (published in 1881) and for his presidency
  of the Cercle médical homoeopathique des Flandres
  from 1887 to 1897. A social engagement supplemented
  
  234
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  235
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  his medical practice. From his very first day in his
  Ghent practice Van den Berghe established a free
  dispensary for the impecunious and treated poor
  people for free. 8% of his clientele did not pay, and
  20% of the children was treated for free (p. 64). There
  was a female predominance among the patients, which
  was normal in a city where work in industrial and domestic service was available.
  In the third chapter, Van Baal outlines Ghent’s
  health conditions in the period of industrialisation.
  The population was growing, young, predominantly
  female, and some 50% belonged to the working
  classes. While epidemics did not demand excessive
  numbers of victims, Ghent workers had to cope with
  the health risks of industrial work. Next to the services
  offered by 100 to 120 licensed medical practitioners (in
  a population of circa 150,000), family medicine and
  the services of unlicensed healers were often used.
   Chapter 4 discusses how Van den Berghe’s clientele
  changed over time in two ways. The female dominance increased, and so did the number of working
  class patients. This process coincided with a decline
  of upper and middle class patients. Thus Van den
  Berghe became a popular homoeopath. Though Van
  den Berghe gained a growing popularity among female
  patients, he was not a specialist women’s doctor, nor
  did his patients consult him with mainly special
  women’s complaints.
  The fifth chapter looks at Van den Berghe’s everyday medical activities. His usual treatment of the
  many children he saw in his practice consisted of medication for the child and instructions for the parents
  about the diet of the child and self-medication. Van
  Baal is able to follow several patient families for a
  longer time, but even in these cases, it is clear that consultations were not frequent as compared to today. Van
  Baal remains cautious in comparing Van den Berghe’s
  patients with those of ‘allopathic’ physicians.
  Chapter six gives an overview of the diseases
  treated, and of the length and frequency of treatment. Among the diseases most frequently treated
  were cough and expectoration, and abdominal and
  intestinal complaints. The consultation frequency
  differed extremely, and the length of time during
  which a patient was treated was mostly short. Van
  den Berghe separated his poor from his paying patients by using different consultation hours and different entrances to his practice for both. The fees
  were adapted to the patient’s financial situation.
  Many patients circulated between Van den Berghe
  and other practitioners, or medicated themselves in
  addition to consulting Van den Berghe. The patients
  explained their diseases by natural and medical
  
  causes, or – especially the women – by emotional alterations (p. 212).
   Van Baal concludes by stressing that the patients’
  attitudes dominated the medical encounter. If they
  felt that their health was not improving, even working class or poor patients ignored Van den Berghe’s
  prescriptions or continued the use of other remedies
  or healers. As for homoeopathy, the patients’ ways to
  come to Van den Berghe were rather contingent;
  they depended on the short distance to a doctor in
  the neighbourhood rather than on holistic considerations (p. 259). In this respect, the clientele of a
  homeopath like Van den Berghe differed from the
  typical popular physician in an industrial city in the
  first half of the nineteenth century.
  Van Baal describes her sources from the perspective of social history of medicine, which has found
  applications in Great Britain and Germany. Van Baal
  lifts many interesting stories from Van den Berghe’s
  casebooks, which serve to illustrate the quantitative
  data. In this book the reader then finds a good mix
  of qualitative and quantitative information.
  Gunnar Stollberg (University of Bielefeld)
  
  J.C. Zadoks, On the political economy of plant disease
  epidemics. Capita selecta in historical epidemiology
  (Wageningen: Wageningen Academic Publishers
  2008). 249 pp., ISBN 978-90-8686-086-9. €39,00.
  This book was published in Jan Zadoks’ eightieth
  year and is the culmination of a distinguished career
  in plant pathology. It looks at selected historical
  plant disease epidemics and emphasises the human
  consequences of the ensuing loss. It is a valuable addition to the literature, as a summary of some major
  crises of food crop disease and as a reference resource for those historians of science who may wish
  to investigate the emergence of specialist knowledge
  in plant epidemiology.
   The plant scientist author of this book uses the
  term ‘political economy’ in its title, leading to an
  epistemological tension. There is relatively little social, economic or political analysis in any of the
  senses normally attached to political economy, and
  Professor Zadoks’ style owes more to the clipped, factual style of a scientific journal than to the discursive
  and contextualised method of food history, agricultural history, or economic history. But this hardly matters if one is prepared to enjoy the book on its own
  terms, as a blend of historical sources, primary and
  secondary, with state-of-the-art botanical knowledge.
  235
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  236
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  For me, as a food historian, chapters 2 and 3 are the
  main strength of the book. They present a fascinating account of the short period 1844-48, when there
  were multiple challenges to the subsistence of working people from the failure of staple cereals. In 1846,
  for instance, the rye crop was infested with yellow
  rust. This appeared first in Gelderland in April, following the standard epidemiological phases of a wet
  summer, followed by a dry autumn and a mild winter.
  As a fungal disease, it spread on the wind in several
  provinces of the Netherlands, Belgium and Denmark, reducing yields by half, and also in various
  German states, where losses were even higher. A
  helpful map shows estimates of the impact in the various countries and regions of Europe, and there are
  several appendices of quotations and data on yellow
  rust and other cereal rusts.
   The 1840s are also well known for the Irish famine
  that followed several episodes of potato blight. A
  great deal has been written about this demographic
  and political disaster, particularly around the time of
  the recent 150th anniversary, but less has been published in English about potato disease and crop failures on the continent. Professor Zadoks provides a
  narrative of what he calls ‘late blight’, beginning in
  Belgium in 1844, then affecting many countries in
  1845 and 1846. Because potatoes had become such an
  important part of both rural and urban diets across
  Europe by the middle of the nineteenth century, the
  consequences were catastrophic. One estimate presented tentatively here is that there were 750,000 excess deaths in continental western Europe in the
  years 1846-48 if one combines the dip in both cereal
  and potato yields. There were political ramifications
  due to food shortages and related price rises, and this
  provided one element of the instability that led to the
  year of revolutions in 1848.
  Chapters 4 and 5 jump forward several decades
  and present statistical analyses of crop losses in the
  Netherlands and Germany in the First World War.
  The war effort of the latter was considerably undermined by a series of unexpected problems. Potato degeneration was one, where particular genotypes were
  troubled by a succession of infestations. Normally,
  importing fresh seed potatoes from different ecological zones would have been sufficient to counter
  this problem but several international borders were
  blockaded by the Allies. Germany also suffered a series of bad harvests. In 1914 the problem was rust in
  wheat, in 1915 there was a drought, in 1916 potato
  blight, and in 1917 a succession of damaging frosts. As
  a result, food security was weak, with poor supplies
  both in the trenches and on the home front.
   The book ends with additional vignettes on plant
  disease and crop failure in history, ranging from ergotism in early modern Europe to speculations about
  brown spot on rice in the Bengal famine of 1942/3.
  Overall, the book is more successful in its accounts
  of the origins and spread of disease than in its commentaries on food policy and links to historical
  events. Its condensed format, with many lists and
  inventories, is a little dry at times, but much of this
  information is original and in the long run it may
  prove to be the book’s major contribution.
  Peter Atkins (Durham University)
  
  Raf de Bont, Darwins kleinkinderen. De evolutietheorie in België 1865-1945 (Nijmegen: Vantilt 2008). 528
  pp., ISBN 978-90-77503-75-1. €34,90.
  In 2008 verscheen bij de Nijmeegse uitgeverij Vantilt
  Raf de Bonts studie over de intellectuele geschiedenis van de evolutietheorie in België, van de laatste
  helft van de negentiende eeuw tot en met de eerste
  helft van de twintigste. Het is een bewerkte versie van
  het proefschrift waarop de auteur drie jaar eerder in
  Leuven promoveerde.
   Het boek is geen klassieke studie van de receptie
  van de ideeën van Darwin geworden maar is een
  van de vele gedegen studies die het afgelopen decennium in Leuven zijn gedaan naar de relatie tussen de
  wetenschap en de intellectuele cultuur, waarbij haarfijn intellectuele debatten rond een bepaald begrip in
  de geschiedenis van de lage landen in kaart werden
  gebracht, zoals Kaat Wils’ studie over het positivisme
  in België en Nederland uit 2005. Darwins kleinkinderen doet voor die andere Leuvense studies in ambitie
  en resultaat niet onder. Het 500 pagina’s tellend boek
  (inclusief uitgebreid notenapparaat en bibliografie)
  behandelt niet alleen de Belgische omgang met
  Darwins transformistische theorie maar ook met
  varianten daarop. De Bont maakt gebruik van veel én
  veelzijdig bronnenmateriaal en bedt het goed in in de
  internationale historische literatuur van de laatste decennia. Vooral de vele verwijzingen naar de historicus
  Peter Bowler vallen op. Ook worden terecht concepten
  van Richard Burkhardt, Lynn Nyhart en Robert Kohler gebruikt om de ideeëngeschiedenis te koppelen
  aan een geschiedenis van onderzoeksruimtes en opeenvolgende generaties.
   Het boek valt uiteen in drie chronologische delen:
  de periodes 1865-1885 (met als titel ‘standpuntbepaling’), 1875-1910 (‘hoogconjunctuur van een begrip’) en 1900-1945 (‘het einde van de logica’). Elk van
  
  236
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  237
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  deze delen valt dan weer uiteen in vier thematische
  hoofdstukken: telkens gaat het eerste hoofdstuk over
  de relaties tussen het evolutionisme en het materialisme in de desbetreffende periode (katholieken, liberale spiritualisten en/of kunstenaars), het tweede
  hoofdstuk over de betekenis van de evolutietheorie
  voor het debat over de oorsprong van de mens en het
  ontstaan van rassenverschillen, het derde hoofdstuk
  over de wetenschappelijke praktijken van de evolutionaire biologen zelf en het vierde hoofdstuk over de
  toe-eigening van de natuurwetenschappelijke evolutietheorie door ‘humane wetenschappers’(politiek
  economen, sociologen, pedagogen en crimineel antropologen).
  De Bont balanceert in zijn boek vaak tussen bovengenoemd structurerend kader en de noodzakelijke
  eigenheid van elk hoofdstuk. Zo is het eerste hoofdstuk geen brede studie van de relatie tussen het evolutionisme en het materialisme in de periode 18651885, maar een vlot geschreven hoofdstuk over het
  transformisme bij de gerenommeerde geoloog JeanBaptiste d’Omalius d’Halloy (1783-1875), waarbij De
  Bont niet alleen het gedachtegoed van de geoloog behandelt maar ook ingaat op zijn sociaal en politiek
  kapitaal. Meer dan een intellectuele biografie wordt het
  dan een inleidende cultuurgeschiedenis van een periode waarin de Brusselse Académie royale nog een centrale rol speelde in de wetenschappelijke cultuur van
  België.
  De andere elf hoofdstukken spelen zich vooral af
  in en om de universiteiten die vanaf het einde van de
  negentiende eeuw een sterke onderzoeksimpuls ontwikkelen en het evolutiedebat in die hoedanigheid
  domineren; alleen het Brusselse Musée Royal d’Histoire Naturelle en een aantal antropologische en katholiek-wetenschappelijke genootschappen spelen
  daarnaast in dit boek een rol van betekenis.
   Raf de Bonts kader van drie maal vier hoofdstukken komt het beste tot zijn recht in de onderbroken
  hoofdstukkenserie over het transformisme in de biologische wetenschappen. Bij de biologen is er in de
  eerste periode voorzichtig enthousiasme, dat echter
  vrij snel gevolgd wordt door een periode van hoogconjunctuur van toegepaste evolutiekunde, waarop
  weer een nieuwe fase van aarzelingen volgt. De wetenschappers verhuisden eerst van de studeerkamer en
  het veld naar het morfologisch laboratorium om uiteindelijk op een meer bescheiden schaal het veld weer
  terug te koloniseren, in een periode dat de laboratoria
  meer en meer plaatsen van experimenten werden. Het
  evolutiedebat was het sterkst geïntegreerd in de werkzaamheden van het evolutionair-morfologische laboratorium en de hernieuwde voorzichtigheid na 1900
  
  had alles te maken met het prestigeverlies van dit
  soort laboratoria vanaf dat moment.
  Soms doet de hoofdstukindeling echter wat geforceerd aan. De hoofdstukken over de sociale wetenschappen en over de studies naar de oorsprong
  van de mens hadden wat meer van elkaar afgebakend
  kunnen worden of juist meer in elkaar gevlochten
  kunnen worden. De Bont schrijft zo enthousiasmerend over de zelfbenoemde eolithendeskundige Aimé
  Rutot dat zijn behandeling misschien een eigen
  hoofdstuk had verdiend; de rest van het hoofdstuk
  over de prehistorische antropologie na 1900 had dan
  weer meer geïntegreerd kunnen worden in het
  twaalfde hoofdstuk over de sociale wetenschappen in
  de derde periode.
  Desalniettemin is dit boek in mijn ogen onmisbaar
  voor iedereen die zijn onderzoek wil uitbreiden naar
  de cultuurgeschiedenis van de moderne Belgische
  biologie (en de daarmee corresponderende intellectuele cultuur).
  Robert-Jan Wille (Radboud Universiteit Nijmegen)
  
  L.A.H. Hogenhuis, Cognition and recognition: On
  the origin of movement. Rademaker (1887-1957): A biography (Leiden and Boston: Brill 2009) [History of
  Science and Medicine Library 6]. Xviii + 353 pp.,
  ISBN 978-90-0416-836-7. €99,00.
   It has been some seven years now since Thomas
  Söderqvist has diagnosed, in the Journal of the history
  of the neurosciences (2002), the unusual preponderance
  of (auto)biographical writings in a field that is perhaps all too casually referred to by this one, singular
  title. The neurosciences, a label hardly in use still
  thirty years ago, no doubt carve out a distressingly diverse array of historical lineages. And since, anyhow,
  the situation has considerably changed. A growing
  number of book-length studies by professional historians of science have begun to map the sciences of
  the nervous system in the twentieth century from
  very different vantage points than the biographical
  one. They usually come with a strong focus on representing – imaging – the brain. Meanwhile, biographical works on neural scientists do continue to pile
  up, and Leon A.H. Hogenhuis’ account of the life and
  work of the Dutch neurophysiologist Gysbertus
  Rademaker, a little remembered, indirect product of
  the famous ‘Sherrington school’ of physiology, belongs to the most recent, and maybe more timely, additions to the corpus.
   Himself a pupil of Rademaker’s, Hogenhuis’ book
  
  237
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  238
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  also and definitely belongs to the hagiographic end
  of the biographical spectrum and it comes with all
  the problems inherent to the genre. Indeed, professional historians of science will find much to despair
  in Hogenhuis’ detailed account of Rademaker’s oeuvre, from a ‘scientific confirmation of the value of being the son of a clergyman’ (Rademaker being one)
  (p. 11) to an epilogue on Rademaker’s ‘four epiphanies’. Neither is there much analysis, contextualizing
  or historical argument going on in Hogenhuis’ biography. It largely follows the chronological order
  and comes interspersed with in-depth and at times
  very technical discussions of Rademaker’s experimental forays into the neurophysiology of posture
  control and muscle tonus, in particular, of Rademaker’s seminal work Das Stehen (1931). Rademaker,
  a pupil of the German-born Sherrington disciple
  Rudolf Magnus (himself renowned for his work on
  body posture), we learn, emerged as the celebrated
  master of Sherrington’s decerebrated animal preparations; he pioneered cinematographic analysis in
  experimental neurology during the 1920s studying
  reflex-control by way of delabyrinthized animals in
  free fall; he trained a whole generation of influential
  Dutch neurologists; later in his life, Rademaker
  emerged as a major spokesperson for cybernetics in
  Holland.
   Perhaps best labelled an experimental reflexologist, Rademaker’s work was all about motion, balance, and control. At home in both the clinic and the
  laboratory, movement he saw, it sounds intriguing
  enough, as a ‘series of postures’ (p. 302). In the meantime, Rademaker himself moved from being a general
  practitioner to Magnus’ assistant at the University of
  Utrecht to becoming successor, in 1928, of Willem
  Einthoven as Professor of Physiology in Leiden. It is
  not a merely Dutch story. Active during a period of
  crucial transformations as regards neurology as a
  medical specialty and self-styled international community, Rademaker’s main interlocutors included no
  lesser figures than the neurologists Fulton, DennyBrown, Dusser de Barenne, Ranson, and Walshe. Too
  often, however, in Hogenhuis’s account technical content swamps biography and analysis. For example, in
  a work titled on the Origin of Movement, one would
  have liked to hear much more indeed than in a few
  sentences about what presumably was Rademaker’s
  formative scientific period – the six years between
  1916-1922 which Rademaker spent as a young surgeon
  in Dutch Indonesia on horse racing tracks – as an ‘advisor’ in the business of horse racing (p. 17). Neither
  does one learn much about the deeper significance of
  the ‘cine-film’ to Rademaker’s experimental work, a
  
  dimension of Rademaker’s experimental life with
  potentially much interest to historians of science,
  the body and film. And one does get little sense of the
  tensions and disciplinary politics one suspects lurking behind the precarious fusion of experimental
  neurology, animal studies, and the wards which
  Rademaker actively cultivated.
   All this is very unfortunate, for Hogenhuis – especially if read against the grain – does have an important case to make. Despite its many shortcomings,
  his account of Rademaker’s ‘laboratoire des images’
  does deserve to find a wide readership among historians of the neurosciences in particular. It is a powerful reminder, as Hogenhuis very rightly emphasizes
  (p. 274), of the centrality of the body, of the peripheral nervous system, of muscles and bodily motions
  in the study of the nervous system. Neural science is
  not and was not about brains and minds only. In our
  present times of image-mediated brain-centredness,
  Hogenhuis’ book hopefully may contribute against
  too much forgetting on part of the professional historians of neuroscience.
  Max Stadler (Imperial College, London)
  
  Marc Poncelet, L’invention des sciences coloniales
  belges (Paris: Éditions Karthala 2008). 420 pp., ISBN
  978-2-8111-0007-0. €32,00.
  Op het eerste gezicht kleeft aan de Belgische koloniale onderneming in Afrika weinig ‘nationaal gevoel’,
  zeker in vergelijking met buurlanden zoals Frankrijk.
  Men heeft het veelal over de ‘Belgische kolonisator’,
  zelden over ‘het koloniale werk van België’. Betreft het
  een toevallige kolonisatie ‘zonder metropool’ waaraan amper een plan of gedachte ten grondslag ligt?
  Een kolonisatie zonder gerichte kennisvergaring, of
  althans een kennisvergaring die voortdurend ontoereikend werd bevonden? Een kolonisatie ondanks
  en niet dankzij de omstandigheden? Vanuit deze vragen vertrekt een nieuw boek van Marc Poncelet,
  hoogleraar aan de Universiteit van Luik, over de geschiedenis van de overzeese wetenschappen in België
  sinds het derde kwart van de negentiende eeuw.
   Al meteen wijst de auteur op de gigantische kennisproductie in de voorbije honderd jaar, de exploratie
  van de Congolese rivieren, de enorme cartografische
  operaties, de creatie van koloniale instituten en zelfs
  van een koloniale universiteit, de talloze geologische,
  botanische, zoölogische en etnologische onderzoeksmissies, de gedetailleerde studies van de Afrikaanse
  talen, enzovoort, waaruit blijkt dat het ‘onbekende
  
  238
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  239
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  Afrika’ juist voortdurend het leitmotiv is geweest voor
  een enorme ‘machine’ die tot doel had gegevens te
  verzamelen, te klasseren en te analyseren, wat tot een
  mobilisatie heeft geleid van ‘koloniale geleerden’ – een
  nieuwe groep in de Belgische intellectuele wereld.
  De internationale aardrijkskundige conferentie
  van Brussel in 1876 vormt het evidente vertrekpunt
  voor een boeiende en vooral rijk gedocumenteerde
  tocht langsheen tal van bijeenkomsten, genootschappen, laboratoria, publicaties en kringen van
  geleerden die met het verglijden van de jaren uit de
  aandacht zijn verdwenen, maar die gedurende korte
  of langere tijd hun stempel hebben gezet op het complexe proces van kennisverwerving. Van de aardrijkskundige genootschappen van Antwerpen en Brussel
  en de periodiek Le mouvement géographique van Jules Wauters, over de Société d‘études coloniales en de
  wereldtentoonstellingen met hun etnologische ambities tot de koloniale juristen van de Leopoldiaanse
  tijd, wordt een indringend beeld geschetst van het
  ontstaan van een koloniale ideologie die hand in
  hand gaat met de vormgeving van een koloniale wetenschap.
   Poncelet doorbreekt het beeld van een monolitische koloniale geleerde beweging en legt de verschillende interne polemieken en crisissen bloot, vooral
  met betrekking tot de etnologie en de link naar de
  politiek ten aanzien van de Congolese bevolking in
  de periode van structurering van het koloniale
  onderzoeksveld (1908-1920). Daarbij komen de
  tegenstellingen tussen de voorstanders van een ‘zuivere etnologie’ en de ‘functionalisten’, die de etnologie opvatten als een hulpmiddel van de inlanderpolitiek, goed uit de verf. De auteur geeft een volledig
  en innoverend panorama van de ‘gouden tijd’ van de
  koloniale geleerdheid tot aan de Tweede Wereldoorlog, met de bepalende rol van het Koninklijk Belgisch
  Koloniaal Instituut, de activiteiten van onder andere, de
  universiteiten van Gent, Leuven, Luik en Brussel in
  Congo, en het ontstaan van de grote nationale instituten zoals het NILCO.
  Het is op iedere bladzijde van dit boek duidelijk
  dat de auteur een socioloog is en de humane en sociale wetenschappen in het verhaal laat primeren. De
  exacte en de natuurwetenschappen blijven daardoor
  enigszins onderbelicht. Toch gaat het hier zeker om
  een waardevolle studie die omstandig de kenmerken
  blootlegt van een Belgische geleerde wereld die een
  koloniale ideologie onderschrijft zonder dat een
  lange imperiale traditie dit rechtvaardigt, en die ondanks zijn heterogene verschijningsvorm in zijn geheel genomen een instrumentele functie heeft gehad
  ten aanzien van de exploitatie van Congo.
  Voor het schrijven van dit boek heeft de auteur tal
  van onontgonnen brochures, boeken en tijdschriften
  geraadpleegd. Een meerwaarde is ongetwijfeld dat hij
  ook gebruik heeft gemaakt van interviews met afrikanisten én met tal van mensen die zelf nog een actieve
  rol hebben gespeeld in het wetenschapsbedrijf op de
  grens tussen de (late) koloniale en postkoloniale periode.
  Jan Vandersmissen (FRFC – Université de Liège)
  
  Arjan van Rooij, The Company that changed itself.
   R&D and the transformations of DSM (Amsterdam:
  Amsterdam University Press 2007). 317 pp., ISBN
  978-90-5356-955-9. €39,50.
  Among the many publications dedicated to the history of the chemical company DSM (Dutch State
  Mines), Arjan van Rooij’s book deserves a special
  mention. Focusing on the research & development
  (R&D) capacities at DSM, this volume not only gives
  us a fresh and clear account of the transformations
  of the R&D department within the company (the
  role of the Central laboratory, works labs, research
  management, etc.), it addresses a more central issue
  about the role of R&D in the overall transformations
  encountered by the company. Interweaving these
  threads, Van Rooij seeks to examine the conditions
  under which industrial research, generally taken, has
  been put at the core or the periphery of corporate
  strategies.
  Created in 1902 as a coal mining company and
  spurred by the Dutch state, DSM diversified shortly
  after World War I when it started the building of coke
  oven plants. Diversification, in a way, became DSM’s
  keyword as the company underwent, according to
  Van Rooij, ‘three transformations’: (1) from coal and
  coke ovens to fertilisers; (2) from fertilisers to synthetic fibre intermediates, plastics, and resins; (3)
  from bulk chemicals to high value-added products.
   Van Rooij argues with crucial evidence that research
  played a major role in initiating and ensuring the
  viability of these three transformations. Relations
  between research and business have never been linear, however. After the Second World War, research
  projects were manifold and heading toward different
  directions (three case studies enable the reader to
  grasp this on a micro-level). Although R&D was independent at DSM, Van Rooij insists that it was
  never isolated from industrial aims. Nevertheless,
  the 1950s and 1960s witnessed a period granting researchers substantial room to manoeuvre. The results
  
  239
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  240
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  of this relative hands-off industrial research policy
  were mixed: some half of the research projects
  yielded to commercialized products. The first signs
  of the energetic crisis marked an interruption in
  these practices and led the upper management to the
  recasting of R&D within tighter frameworks. Ironically, what effectively resulted in a starker dependence of research activities to short-term market objectives was labelled as the ‘Large Leap Forward’. At
  this stage, Van Rooij aptly examines the importance
  of previous research-initiated failures in the framing
  of the management’s Realpolitik and connects the latter with the structural reorganization of R&D into
  divisions. The third and final transformation occurring in the 1980s gave way to a balanced compromise
  between research and business interests after the low
  tide of the 1970s. But it also coincided with a more
  formalised strategy of research cooperation with
  universities and other industries on a national, then
  on an international scale (especially from the 1990s
  onwards, as is told in the brief epilogue).
   Throughout the book, Van Rooij maintains a good
  equilibrium between micro and macro levels, detailed and general issues. He frequently resorts to
  comparative standpoints and theoretical interpretations drawn from a specialised literature, which he
  renders accessible to a larger audience (one can regret, however, that no clear distinction is being made
  between published sources and scientific bibliography in the reference list). Last but not least, the conclusion, which captures the three roles of industrial
  research in the hundred years of the company’s existence, is a piece of art in its own. Some questions remain silent: the activities of the laboratory during the
  wars, the tensions between the coal and chemicals
  divisions, and a more ‘political’ analysis of the socalled ‘Large Leap Forward’. These are but minor
  shortcomings of a book which sheds a stimulating
  light on the historiography of industrial research
  and innovation. The latter, too often blinded by the
  performance of giant concerns, has somehow led
  scholars astray in framing universal R&D models. In
  this sense, The Company that Changed Itself should
  spark off similar ventures in medium-sized companies and bring about a fresh picture of the flexible
  importance of industrial research in a company’s
  history.
  Kenneth Bertrams (Belgian National Fund for Scientific Research – Université Libre de Bruxelles)
  
  Tom Sintobin (red.), ‘Getemd maar rusteloos’. De
  Zuiderzee verbeeld – een multidisciplinair onderzoek
  (Hilversum: Verloren 2008). 268 pp., ISBN 978-90870-4039-0. €25,00.
   In 2007 was het 75 jaar geleden dat de Afsluitdijk
  werd gedicht en in 2008 was het 90 jaar geleden dat
  in de Tweede Kamer de wet op de Zuiderzeewerken
  werd goedgekeurd. Beide data zijn zonder veel gerucht aan het grote publiek voorbij gegaan, maar
  voor neerlandicus Tom Sintobin was het aanleiding
  om een diverse groep onderzoekers bij elkaar te brengen voor een multidisciplinair project. Het resultaat
  daarvan werd in 2008 gepubliceerd in de bundel
  ‘Getemd maar rusteloos’. De Zuiderzee verbeeld – een
  multidisciplinair onderzoek.
  Het is een uitdagend idee om onderzoekers uit
  verschillende disciplines naar één onderzoeksobject
  te laten kijken. Niet alleen omdat het huidige academische klimaat dat meer en meer van de menswetenschappen eist, maar omdat het ramen en vensters opent die anders voor de respectieve
  wetenschappen gesloten blijven. Terminologische
  begrippenapparaten worden uitgewisseld en in het
  ideale geval aan elkaar getoetst, politieke procedures
  worden naast dichterlijke verbeeldingen gelegd en de
  geschiedenis wordt aan de zijde van de herinnering
  geplaatst. Het zijn initiatieven als Getemd maar rusteloos die ons veelzijdige en genuanceerde verhalen
  over vaak eenzijdig belichte thema’s kunnen geven.
  Toch slaagt dit boek over de verbeeldingen van de
  Zuiderzee niet helemaal in dit opzet. Het project was
  te klein om er ook daadwerkelijk een interdisciplinair
  onderzoek van te maken. De vele disciplines hebben
  – ondanks kleine dwarsverbanden hier en daar –
  toch vooral gewerkt aan een min of meer klassieke
  essaybundel met losse stukken over een centraal
  thema en niet aan één veelzijdig verhaal.
   In de essays staat evenwel altijd op een of andere
  manier het gebruikte discours, de woordelijke of picturale verbeelding van de (afsluiting en drooglegging
  van de) Zuiderzee centraal, zodat Sintobin in zijn inleiding naast multidisciplinariteit voorzichtig gewag
  maakt van interdiscursiviteit. Is er in al die verschillende vertogen een constante waar te nemen? Ja zo
  blijkt, al staat naast de constatering dat er een grote
  vertelling over de getemde Zuiderzee bestond, ook de
  vaststelling dat er een constante stroom van tegenwerpingen, zelfs ridiculiseringen van die ‘officiële’
  vertelling waren. Dat blijkt een onderstroom die zo
  sterk is dat generaliserende uitspraken deels buiten
  het bereik van dit boek vallen. Sintobin merkt bijvoorbeeld terecht op dat er in de hier verzamelde ar-
  
  240
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  241
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  tikelen veel beleidsmakers, planologen en folkloristen
  aan het woord worden gelaten, maar dat de stem
  van de ingedijkte vissers en de kolonisten van het op
  de Zuiderzee gewonnen land nog ontbreekt. Het lijkt
  een uitdagend perspectief voor verder discursief
  onderzoek.
   Maar ondertussen biedt Getemd maar rusteloos te
  veel om lang stil te staan bij wat er (nog) niet is. In
  tien hoofdstukken, steeds twee aan twee gepresenteerd in vijf thema’s, wordt er een fascinerend beeld
  geschetst van een grotendeels onderbelichte geschiedenis. De Zuiderzeewerken vormen althans
  geen bepalend moment in de Nederlandse historiografie. Dit terwijl Nederland zichzelf in de jaren tussen de definitieve beslissing (1918) en het in gebruik
  nemen van de Noordoostpolder (1957) grotendeels
  lijkt te hebben heruitgevonden. Eerst als viriele staat
  die ondanks zijn neutrale opstelling tijdens de Eerste
  Wereldoorlog strijdvaardig genoeg was om nieuw land
  te veroveren op een aloude ‘vijand’, vervolgens – en onder druk van internationale ontwikkelingen – als vredelievend volk dat zijn gebied zónder wapengekletter
  wist uit te breiden en ten slotte als een soort vroegpolderende natie die het beste recept probeerde uit te
  dokteren voor de stichting van nieuwe gemeenschappen.
  Of de vertogen die in die evolutie een rol hebben
  gespeeld nu unificerend (zoals bijvoorbeeld Remco
  Ensel en Marnix Beyen laten zien), polariserend (bijvoorbeeld in de casus van Barbara Henkes) of meervoudig waren (zie de bijdragen van Ben de Pater en
  Tom Sintobin), in alle discussies zijn de overwegingen te vinden die uiteindelijk het hedendaagse
  Nederland hebben gevormd. De bundel Getemd
  maar rusteloos biedt met andere woorden belangwekkende visies op een ingrijpende episode in de
  Nederlandse (cultuur)geschiedenis.
   end is, blijft na lezing de behoefte dit stukje geschiedenis in een bredere context te zien. Hoe ontwikkelde
  de psychologie zich in Nederland, Europa en de Verenigde Staten? Welke plaats neemt de UvA in ten opzichte van andere universiteiten? Hoe keek men aan
  tegen de groei in belangstelling voor het vak en de
  toestroom van studenten? En over de recente geschiedenis waarin veel belang wordt gehecht aan publicaties in internationale tijdschriften: welk gewicht
  leggen de onderzoekers uit de UvA in de schaal?
  Busato maakt duidelijk dat er in de afgelopen
  eeuw bij de subfaculteit psychologie eminente wetenschappers belangrijke bijdragen hebben geleverd.
  Na de pioniers in Nederland, waarvan Révész de
  Amsterdamse variant was en waartoe ook de volgende generatie Amsterdammers (Duijker, De Groot
  en Vuyk) wordt gerekend, passeert een indrukwekkende lijst namen en onderwerpen de revue. Voor
  zijn beschrijving van het prille begin van de psychologie maakt Busato overigens veelvuldig gebruik van
  Geschiedenis van de Nederlandse Psychologie van Eisenga uit 1978. Deze studie is met haar bredere blikveld veel informatiever en daardoor ook boeiender
  dan de, overigens knappe, samenvatting van Busato.
  Het begin van de psychologie in Nederland is niet
  erg heroïsch. De eerste drie decennia van de twintigste eeuw komt er nauwelijks iets van de grond. Terwijl er in de Verenigde Staten in 1895 al 24 psychologische laboratoria waren en men aan de meeste
  universiteiten psychologie kon studeren, wordt in
  Nederland pas in 1932 de eerste hoogleraar psychologie benoemd, in de persoon van een gevluchte
  Hongaar, Révész. Voor de Tweede Wereldoorlog zijn
  er in Nederland tenslotte 47 psychologen afgestudeerd waarvan slechts zeven in Amsterdam. Waarom
  waren er zo weinig studenten terwijl de psychologie
  zo veel interesse wekte? Een verklaring geeft Busato
  niet. Wellicht bood een studie psychologie nog te
  weinig uitzicht op een maatschappelijke carrière.
   Typerend voor Révész waren zijn internationale
  oriëntatie, de sterke nadruk op theorievorming en de
  diversiteit aan onderwerpen waarvoor hij zich interesseerde. De schets over het leven van Révész van
  Busato is boeiend, doet uitzien naar een biografie, en
  maakt duidelijk dat Révész een vruchtbare voedingsbodem leverde voor de volgende generatie. Aan twee
  van zijn opvolgers besteedt Busato veel aandacht: De
  Groot en Duijker. De Groot wordt, in navolging van
  ‘serieuze wetenschappelijke publicaties’ opgevoerd
  als de belangrijkste Nederlandse psycholoog. Met
  zijn proefschrift over het denken van de schaker is hij
  één van de intellectuele voorlopers van de cognitieve psychologie, en zijn hoofdwerk Methodologie
  
  Matthijs de Ridder (Universiteit Antwerpen)
  
  Vittorio Busato, Leve de psychologie! Honderd jaar
  psychologische wetenschap aan de UvA (Amsterdam:
  Bert Bakker 2008). 256 pp., ISBN 978-90-351-3255-9.
  €39,95.
  De psychologie aan de Universiteit van Amsterdam
  (UvA) bestond kortgeleden honderd jaar. Vittorio
  Busato kreeg de opdracht in kaart te brengen wat er
  zich in deze tijdspanne zoal heeft afgespeeld, zowel
  op wetenschappelijk als organisatorisch vlak. Met
  zevenmijlslaarzen snelt de auteur door de jaren en
  langs de ontwikkelingen. Hoewel dit op zichzelf boei-
  
  241
  
  STUDIUM_4_2009:170 x 240 1-1
  
  15-01-2010
  
  13:21
  
  Pagina
  
  242
  
  Boekbesprekingen / Comptes Rendus
  wordt een standaardwerk voor empirisch onderzoek.
  Met name is de naam van De Groot verbonden aan
  ‘de empirische cyclus’ van het empirisch wetenschappelijk onderzoek: observatie, inductie, deductie, toetsen en evaluatie. Wanneer men De Groot zo
  vlak na Révész geplaatst ziet komt als vanzelf de gedachte op dat zijn empirische cyclus veel weg heeft
  van de vierfasentheorie waarmee Révész trachtte het
  creatieve proces te beschrijven: geconcentreerde
  voorbereiding, incubatie, inspiratie en vormgeving.
  