title: L'obligation morale et l'ethique de la prosperite : le retour du sujet responsable
text: 2
  Het idee van morele verplichting, of kortweg de plicht,
  wordt historisch in drie stappen in de westerse filosofie ontwikkeld. Eerst
  door de ontwikkeling van het begrip «zelf-bewust zijn» in verband met het
  griekse«kenjezelf»(Sokrates),dandoordeonthulling vande intentionaliteit
  van de menselijke aktie in haar relatie tot het absolute (Christendom),
  tenslotte door de bevestiging van de autonomie van het verstand, waardoor
  de verplichting de formele basis van de ethiek wordt (Kant). Daarna wordt
  uiteengezet hoe het bewustzijn van deze verplichting een onmiddellijk
  gegeven van het subjektieve geweten wordt, hoe het dus onmogelijk is
  geworden om daarna een objektieve en wetenschappelijke verklaring van
  
  273
  
  de verplichting te geven zonder haar als zodanig te vernietigen. Dit is
  geïllustreerd door vier kritische analysen: eerst een psychologische uitleg
  (Fu 1 liquet), daarna een vital istische (Guyau), dan een sociologische (Durkheim),
  en eindelijk een veelomvattendesociaal-vitalistischeuiteenzetting (Bergson).
  Als konklusie wordt gesteld dat de taak van de huidige filosofie erin bestaat
  een nieuwe théorie van de morele verplichting te formuleren om de existentiële
  ethische vragen van onze tijd te kunnen beantwoorden.
  3
  Deze nieuwe théorie is gebouwd op de twee dimensies
  van de ethiek: de subjektieve, formele dimensie waardoor de subjektiviteit
  van de morele mens naar voren komt; en een objektieve, materiële dimensie,
  gebaseerd op een normatieve relatie met anderen, zodat ze intersubjektieve
  objektiviteit kan worden genoemd. Men erkent dater een moreel feit bestaat
  in die zin dat de mens als de enige auteur van zijn daden beschouwd moet
  worden. Een niet-subjektieve morele beoordeling is zodoende mogelijk
  waardoor de menselijke daden als goed of slecht beoordeeld kunnen worden.
  Dit ethisch «bewust worden» is de oorsprong van een nieuwe kennis van de
  mens zelf, die in dit boek morele anthropologie wordt genoemd.
   4
  Uitgaande van deze erkenning van de twee dimensies
  van de ethiek wordt de konkreet beleefde ervaring van de morele verplichting
  geanalyseerd. Dit helpt de verschillende betekenissen van de subjektiviteit
  zelf te verhelderen en haar relatie tegenover de anderen. De beleefde
  ervaring van de morele verplichting en haar veeleisendheid is de oorsprong
  van een menselijke «zelf-erkenning» en draagt dus direkt bij aan de opbouw
  van het subjekt tot complete menselijke persoon. Morele filosofie wordt dus
  een originele «filosofie van het bestaan», een soort metaphysika van de
  menselijke aktie, als een voorwaarde voor het «mens worden». De morele
  aktie wordt aldus gezien als een gelegenheid om zichzelf tot persoon te
  ontwikkelen.
  5
  Omdat de sociale dimensie van ethiek de mens in zijn
  relatie tot anderen stelt, staat het idee van samenleving centraal in de analyse
  van de morele verplichting. In dit verband wordt het verschil tussen verplichting
  en de verschillende vormen van morele dwang beschreven. Dit kan diffuus
  en onbewust, of openbaar en wettelijk georganiseerd zijn, en drukt vaak heel
  zwaar op de menselijke handelingen. Deze analyse onderstreept hoegevaarlijk
  het voor de moraliteit kan zijn, indien zij tot een aanpassing van gedrag aan
  uiterlijke eisen gereduceerd wordt.
  6
  De sociale dwang moet inderdaad overstegen worden.
  Dat betekent dat de samenleving niet alleen het gesloten milieu voor een
  beperkende ethiek moet zijn, maar ook de kans moet geven tot de creatie
  van nieuwe waarden. In dit hoofdstuk worden diverse morele attitudes
  geanalyseerd en wordt angetoond hoe de morele verplichting verder gaat in
  de opbouw van de moraliteit dan de traditionele deugd-ethiek in de richting
  van een maatschappelijke verplichting ten opzichte van de anderen.
   274
  
  //oo/i/5/uA: 7
  De «ethiek van de welvaart» wordt beschreven als de
  dominante ethiek in onze tijd, met kenmerken zoals de idéologie van de
  welvaart en een overheersend individualistisch kapitalisme. Deze ethiek
  wordt gezien als een echte sociale dwang die, omdat zij exclusief op
  kwantiteit is gebouwd, in het geheel geen bevredigende doelstelling voor
  de mens kan betekenen. Een aanvaardbare sociale ethiek tegen het neoliberalisme in de huidige économie gaat uit van een verantwoordelijk
  subjekt dat zich bewust is van zijn verplichting ten opzichte van hemzelf
  en van de anderen.
  De nieuwe ethiek wordt b e s c h r e v e n als een
  rechtvaardigheidsethiek. Het kan niet een abstrakte en tijdloos met perfekte
  begrippen beschreven rechtvaardigheid zijn, maar alleen een historische,
  dynamische realiteit die door individuen en maatschappij bevorderd kan
  worden. Deze ethiek van de recthvaardigheid moet de notie van de oude
  welvaartsethiek vervangen. De staten en sociale organisaties zouden dit als
  een fundamentele verplichting moeten beschouwen. Rechtvaardigheid betekent
  meerdaninkomensherverdeling,eensoortgemoraliseerde«verzorgingsstaat»,
  maar veeleer als een gezamenlijke participatie in welvaart, welzijn en
  verantwoordelijkheid. Dus het subjekt wordt niet aan een oppervlakkig
  egalitarisme onderworpen, maar is lid van een bewuste solidariteit.
  Woo/ifsfui 9
  Tenslotte, probeerthet boek een uiteenzetting tegeven
  overdebetekenisvandeevolutievandemoraliteit in de geschiedenis. Hier
  wordt onderstreept dat, al is het mogelijk over een vooruitgang van morele
  waardendoordeeeuwentespreken,ditnietgeldt voordebcleefdemoraliteit.
  Ideeën hebben is niet voldoende; de moraliteit moet in ieder individueel
  leven opnieuw beleefd worden door daden ge'inspireerd door morele
  verplichting. De mens is verantwoordelijk voor zijn eigen vooruitgang.
   275
  
  CURRICULUM VITAE
  
  Gabriel Fragnière est né à Lausanne (Suisse) le 4 mars 1934. Il termine ses
  études secondaires à la Stiftschule, Engelberg, et poursuit des études de
  philosophie et lettres à l'Université de Lausanne, où il obtient le titre de
  Licencié es Lettres avec un mémoire sur «La philosophie de la personne
  chez Jacques Maritain». Il poursuit des études de science politique et de
  sociologie au Collège d'Europe de Bruges, et complète sa formation par
  deux années de recherches (1966-1968) aux Etats-Unis, Université de
  Stanford et American University (Washington D.C.).
  Depuis 1969, il poursuit une carrière de recherches en matière d'éducation
  et de formation au niveau européen, et participe activement à la mise en
  place de structures de coopération universitaire en Europe. Il a été, de 1980
  à 1981, Directeur du Centre européen travail et société, à Maastricht, et est
  actuellement Directeur du département d'études européennes à la «Central
  European University» à Prague.
  Parmi ses publications principales il faut noter:
  Le royaume de / '/iomm«, Essai sur la religion et la démocratie (Genève, Les
  éditions du Mont-Blanc, 1973)
  L 'e"dwcarion cr&jf nce, Fondation européenne de la culture (Paris-Bruxelles,
  Elsevier Sequoia, 1975)
  L'/iomme ef /a We, Biologie contemporaine et éthique (Paris, Le Centurion,
  1978)
  Le «on-travfl/7 ( Werifcen zom/er Bonenj (Bruxelles, Fondation Roi Baudoin,
  1985)
  ef cont/ifion /lumame au XX/e jièc/e (Bruxelles, Presses
  Interuniversitaires Européennes, 1991)
  
  276.
  