title: Working Paper 22-10 - Adéquation des pensions et coût budgétaire du vieillissement: impacts de réformes et de scénarios alternatifs
text: WORKING PAPER 22-10
  
  Bureau fédéral
  du Plan
  
  Federale Overheidsdienst
  Sociale Zekerheid
  
  Federaal
  Planbureau
  
  Service Public Fédéral
  Sécurité sociale
  
  Toereikendheid van het pensioen en budgettaire kosten van
  de vergrijzing: evaluatie van beleidsmaatregelen en van
  alternatieve scenario’s
  Adéquation des pensions et coût budgétaire du vieillissement:
  impacts de réformes et de scénarios alternatifs
  December / Décembre 2010
  
  Greet De Vil (gdv@plan.be), Gijs Dekkers (gd@plan.be), Raphaël Desmet (rd@plan.be), Marie‐Jeanne
  Festjens (mjf@plan.be), Equipe ʹSociale bescherming, demografie en verkenningʹ (maltese@plan.be)
  
  Ce working paper est issu du projet de recherche ʺMIDAS‐MALTESEʺ financé par le SPF Sécurité sociale et réalisé en
  collaboration avec celui‐ci. Les auteurs tiennent à remercier Guy van Camp ainsi que les participants au séminaire
  ʺAdéquation des pensions et coût budgétaire du vieillissement : évaluation de réformes et scénarios alternatifsʺ qui s’est
  tenu le 26 févier 2010 pour leurs commentaires. Ce working paper reflète les idées personnelles des auteurs et n’exprime
  pas nécessairement la position du SPF Sécurité sociale. Reproduction autorisée, sauf à des fins commerciales, moyennant
  mention de la source.
  De studie in deze Working Paper maakt deel uit van het onderzoeksproject “MIDAS‐MALTESE” in samenwerking met en
  gefinancierd door de FOD Sociale Zekerheid. De auteurs houden eraan Guy van Camp te bedanken alsook de deelne‐
  mers aan het seminarie “Toereikendheid van de pensioenen en budgettaire kosten van de vergrijzing: evaluatie van
  hervormingen en alternatieve scenario’s” dat plaats had op 26 februari 2010, voor hun bijdrage. De Working Paper
  weerspiegelt de meningen van de auteurs die niet noodzakelijk gedeeld worden door de FOD Sociale Zekerheid.
  Overname wordt toegestaan behalve voor handelsdoeleinden, mits bronvermelding.
   Wettelijk Depot / Dépôt légal ‐ D/2010/7433/38
  Verantwoordelijke uitgever / Editeur responsable ‐ Henri Bogaert
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Toereikendheid van het pensioen en budgettaire kosten van
  de vergrijzing: evaluatie van beleidsmaatregelen en van
  alternatieve scenario’s
  Adéquation des pensions et coût budgétaire du vieillissement:
  impacts de réformes et de scénarios alternatifs
  December / Décembre 2010
  
  Greet De Vil (gdv@plan.be), Gijs Dekkers (gd@plan.be), Raphaël Desmet (rd@plan.be), Marie‐Jeanne
  Festjens (mjf@plan.be), Equipe ʹSociale bescherming, demografie en verkenningʹ (maltese@plan.be)
  
  Abstract – Sinds het begin van de jaren 90 bestudeert het FPB de budgettaire houdbaarheid van
  de wettelijke pensioenen op lange termijn met behulp van een macrobudgettair model
  MALTESE. Sedert enige jaren hanteert het FPB ook een dynamisch microsimulatiemodel
  MIDAS om de budgettaire houdbaarheid aan te vullen met evaluaties van sociale houdbaarheid
  of toereikendheid van de wettelijke pensioenen. Deze Working Paper illustreert de mogelijkhe‐
  den van het op elkaar afstemmen van beide modellen, dit aan de hand van de analyse van ver‐
  scheidene scenario’s, met ofwel een andere macro economische omgeving (inzake werkgele‐
  genheid en productiviteitsgroei) ofwel de impact van beleidsmaatregelen.
  Depuis le début des années 90, le BFP étudie la soutenabilité budgétaire à long terme des
  pensions légales à l’aide du modèle macro‐budgétaire MALTESE. Depuis quelques années, le
  BFP dispose aussi du modèle de microsimulation dynamique MIDAS qui permet de compléter
  l’analyse de la soutenabilité budgétaire par celle de la soutenabilité sociale, ou, autrement dit,
  de l’adéquation des pensions légales. Ce Working Paper illustre la complémentarité de ces deux
  modèles au travers de l’analyse de différents scénarios macroéconomiques (concernant l’emploi
  et la croissance de la productivité) et de différentes réformes.
   Jel Classification – H53, H55, I3, J14, D31, I32
  Keywords – Social zekerheid, wettelijke pensioenen, adéquation, microsimulation
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Synthese
  Sinds het begin van de jaren 90 bestudeert het Federaal Planbureau de budgettaire gevolgen
  van de vergrijzing op de sociale uitgaven en op de overheidsfinanciën in het algemeen. Hier‐
  voor maakt zij gebruik van het macrobudgettaire model MALTESE (Model for Analysis of Long
  Term Evolution of Social Expenditures). In 2001 voorziet de “Wet tot waarborging van een
  voortdurende vermindering van de overheidsschuld en oprichting van een Zilverfonds” in de
  oprichting van de Studiecommissie voor de Vergrijzing (SCvV), binnen het kader van de Hoge
  Raad voor de Financiën. Het FPB wordt belast met het administratieve en technische secretari‐
  aat van de SCvV voor de opmaak van haar jaarlijks verslag waarin de budgettaire en sociale
  gevolgen van de vergrijzing op lange termijn worden onderzocht.
  Het analyseren van de budgettaire kosten van de vergrijzing, of de toename in de uitgaven voor
  sociale prestaties uitgedrukt in procent van het bbp, gebeurt door gebruik te maken van
  MALTESE. Dat model bestaat uit verscheidene onderling afhankelijke semi‐geaggregeerde mo‐
  dellen, die het toekomstig aantal gerechtigden berekent met de bijbehorende gemiddelde uitke‐
  ringen overeenkomstig een bepaalde wetgeving. Die projecties gaan uit van scenario’s met hy‐
  pothesen inzake sociaal beleid, demografische, macro‐economische en sociaaleconomische ont‐
  wikkelingen die door de SCvV worden aangenomen. Hieruit kan dan de impact van recente
  ontwikkelingen en van een bepaald sociaal beleid op de financiële houdbaarheid van pensioe‐
  nen, gezondheidszorg, van de sociale zekerheid alsook van de globale overheid worden afge‐
  leid en dat tot 2060.
   Naast de financiële houdbaarheid bestudeert de SCvV ook de sociale houdbaarheid (of toerei‐
  kendheid) van de pensioenen. Om het dynamisch en prospectief karakter ook bij de analyse van
  de sociale houdbaarheid in te brengen, is het FPB enige jaren geleden, in een internationaal sa‐
  menwerkingsverband en ondersteund door de FOD Sociale Zekerheid, begonnen met de ont‐
  wikkeling van het dynamische microsimulatiemodel MIDAS (Microsimulation for the Deve‐
  lopment of Adequacy and Sustainability). In het Jaarverslag editie 2009 van de SCvV zijn de
  resultaten van MIDAS voor de eerste keer opgenomen.
  In tegenstelling tot MALTESE is MIDAS niet gebaseerd op semi‐geaggregeerde eenheden maar
  op individuen en de huishoudens waar ze deel van uitmaken. Het heeft als startpunt een repre‐
  sentatieve steekproef van de bevolking (golf 2002 van de Panel Survey on Budget Households,
  PSBH) en simuleert de individuele levensloop van personen, en dat ook tot 2060. MIDAS is ge‐
  baseerd op demografische, macro‐economische, socio‐economische en sociale beleidsscenario’s
  die identiek zijn aan degene die aangenomen zijn in MALTESE voor de berekening van de bud‐
  gettaire kosten van de vergrijzing. Op die manier wordt de financiële en sociale houdbaarheid
  binnen een coherent kader bestudeerd.
  WORKING PAPER 22-10
  
  Deze Working Paper illustreert de complementariteit van beide modellen aan de hand van twee
  alternatieve scenario’s en twee beleidsmaatregelen. Het referentiescenario is dat van het Jaar‐
  verslag 2009 van de SCvV. Het eerste alternatieve scenario veronderstelt een versnelling van de
  langetermijntoename van de productiviteit en het tweede een hogere werkgelegenheidsgraad
  van ouderen. De twee beleidsmaatregelen zijn eind 2006 ingevoerd: de verhoging van het mi‐
  nimumrecht per loopbaanjaar en de verhoging van de inkomensgarantie voor ouderen (IGO).
  Hierna worden de resultaten van de verschillende simulaties geanalyseerd en dit zowel op vlak
  van de gevolgen voor de financiële als voor de sociale houdbaarheid.
   In het referentiescenario bedragen de budgettaire kosten van de vergrijzing1 in 2060 t.o.v. 2008
  8,2% van het bbp. De resultaten op basis van de alternatieve scenario’s tonen aan dat, zowel een
  hogere productiviteit als het langer werken van ouderen, bijdragen tot een vermindering van
  die meerkosten. Maar, in elk van de drie scenario’s blijven de budgettaire kosten van de vergrij‐
  zing een belangrijke uitdaging voor de financiële houdbaarheid van de openbare financiën en
  dat niet alleen omwille van de omvang van die kosten maar eerst en vooral te wijten aan de re‐
  cente economische crisis en zijn weerslag op de overheidsfinanciën.
  Terwijl het referentiescenario op lange termijn uitgaat van een jaarlijkse loonstijging van 1,5%,
  is dit in het scenario met hogere productiviteitsgroei 1,75%. In dat scenario zouden de budget‐
  taire kosten van de vergrijzing 1,2 procentpunt lager liggen dan in het referentiescenario. De
  belangrijkste vermindering situeert zich bij de uitgaven voor pensioenen ten gevolge van een
  sterkere daling van de globale benefit ratio. Het sociaal beleid blijft in beide scenario’s identiek
  want het is bepaald door de wet van 23 december 2005 met betrekking tot het Generatiepact2.
   Gegeven dat dit sociaal beleid geen binding heeft met de loonevolutie, zullen de sociaal gerech‐
  tigden ten opzichte van de welvaart van de werknemers, jaar na jaar 0,25 procentpunt meer
  achterstand oplopen in het alternatieve scenario ten opzichte van het referentiescenario. Noch‐
  tans zal het pensioen in de variant geleidelijk aan hoger zijn, naarmate er steeds meer “nieuwe
  intredes” (met in de pensioenberekening steeds meer loopbaanjaren aan het hogere loon) deel
  zullen uitmaken van de stock gepensioneerden. De loongrens, die in beide scenario’s een iden‐
  tiek groeiritme heeft, zal de volledige aanpassing van het pensioen aan het hogere loon afrem‐
  men. Dus, ondanks het hogere pensioen in het alternatieve scenario zal de ontkoppeling ten
  opzichte van de welvaart (in termen van werknemersloon) groter zijn dan in het referentiesce‐
  nario.
  In een tweede alternatief scenario wordt er een hogere werkgelegenheidsgraad voor 55‐plussers
  verondersteld. Ten opzichte van het referentiescenario verminderen de budgettaire kosten van
  de vergrijzing met 1,2 procentpunt. Dat is in belangrijke mate te wijten aan een daling van de
  uitgaven voor werkloosheid en brugpensioenen als gevolg van een aanzienlijke vermindering
  1
  2
  
  De toename in de uitgaven voor sociale prestaties in 2060 t.o.v. 2008, in % van het bbp.
  Meer bepaald de wettelijke parameters die gehanteerd worden voor de berekening van de grootte van de beschik‐
  bare enveloppe voor welvaartsbinding: een jaarlijkse verhoging van 1,25% voor de loongrenzen en het minimum‐
  recht, van 1% voor de minima en forfaitaire bedragen en van 0,5% voor alle overige niet forfaitaire uitkeringen. Na‐
  derhand zal de regering beslissen over de toewijzing van die enveloppe via concrete maatregelen.
   WORKING PAPER 22-10
  
  in hun aantal gerechtigden. Daarnaast zorgt de stijging in de werkgelegenheid voor een hogere
  groei waardoor het gewicht van de pensioenuitgaven in het bbp vermindert. Door langer te
  werken wordt ook de intrede in het pensioen uitgesteld waardoor de pensioneringsgraad (aan‐
  deel gepensioneerden in de bevolking van 60‐plussers) vermindert. Dat verminderend effect op
  de pensioenuitgaven wordt grotendeels gecompenseerd door een hogere benefit ratio voor de
  gepensioneerden als gevolg van de langere loopbanen, in een context waarin de sociale norm in
  termen van levensstandaard (gewaardeerd op basis van het loonniveau) niet verandert.
  Merk op dat de daling in de globale benefit ratio in de verschillende scenario’s in belangrijke
  mate volgt uit de toenemende beroepsdeelname van de vrouw. Hierdoor zullen steeds meer
  vrouwen hun eigen pensioenrechten opbouwen zodat één gezinspensioen (berekend aan 75%)
  steeds frequenter zal ontdubbeld worden in een eigen pensioen voor zowel de man als de
  vrouw, beiden berekend aan het bedrag alleenstaande (60%). Vanuit het oogpunt van relatieve
  welvaart van gepensioneerden is het dan ook gepast om de benefit ratio te bestuderen opge‐
  splitst naar geslacht, pensioenstatuut en leeftijd. Die gedetailleerde benefit ratio’s tonen aan dat
  ze in de toekomst meestal een hoger niveau halen dan in 2008.
   In termen van adequaatheid van pensioenen blijkt uit de resultaten van MIDAS dat de alterna‐
  tieve scenario’s tot een stijging in de armoederisicograad3 bij gepensioneerden en tot een grotere
  ongelijkheid4 tussen de gepensioneerden leiden. Een scenario met een hogere productiviteits‐
  toename en hogere loonstijging resulteert in een groter groeiverschil tussen de lonen en de pen‐
  sioenen, omdat de welvaartsbinding van de pensioenen niet verandert, want die volgt de wette‐
  lijke percentages ongeacht de loonevolutie. De toename van dat verschil veroorzaakt de stijging
  in de armoedegraad bij gepensioneerden. Dit verklaart ook de kleine toename in inkomenson‐
  gelijkheid tussen gepensioneerden. De geforfaitariseerde pensioenen (minimumpensioen en
  pensioenen berekend na toepassing van het minimumrecht per loopbaanjaar) veranderen niet
  ten opzichte van het referentiescenario terwijl daarentegen de niet‐forfaitaire pensioenen toe‐
  nemen als gevolg van de sterkere loongroei. Hierdoor ontstaat er een groter inkomensverschil
  tussen de gerechtigden op geforfaitariseerde pensioenen en niet‐forfaitaire pensioenen.
  Het alternatief scenario met meer werkgelegenheid van ouderen leidt, op lange termijn, ook tot
  een stijging van armoede bij ouderen. In dit scenario neemt het aandeel werkenden toe ten kos‐
  te van het aandeel gepensioneerden waardoor de armoededrempel stijgt. De toename van de
  armoede die daaruit volgt, wordt voor een deel beperkt door de stijging in de pensioenen als
  gevolg van langere loopbanen. Op basis van dit scenario stijgt ook de ongelijkheid tussen de
  gepensioneerden, en dit met dezelfde grootte‐orde als in geval van het scenario met hogere
  productiviteit. Als gevolg van een extra loopbaanjaar, zal een gerechtigde met een geforfaitari‐
  seerd pensioen zijn pensioen minder sterk zien toenemen dan een gerechtigde op een niet‐
  forfaitair pensioen.
  3
  
  4
  
  De armoederisicograad is gedefineerd als het percentage individuen die leven in een huishouden waarvan het
  equivalent inkomen lager is dan 60% van het mediaan equivalent inkomen van de totale bevolking.
   Ongelijkheid is gemeten op basis van de Gini‐coëfficiënt.
  WORKING PAPER 22-10
  
  Naast de twee alternatieve scenario’s worden in deze studie ook de effecten van twee recente
  beleidsmaatregelen op de budgettaire houdbaarheid en toereikendheid van de pensioenen ge‐
  analyseerd. Meer bepaald betreft dit de verhoging van het minimumrecht per loopbaanjaar
  (werknemerspensioenen) en van de IGO (bijstandsregeling voor ouderen) in 2006. In beide ge‐
  vallen gaat het om een belangrijke verhoging van de uitkering waardoor ook hun toepassings‐
  gebied verruimt (meer gerechtigden). Doch, het verschil op de totale pensioenuitgaven zonder
  en met de verhoging is relatief klein omdat de maatregelen gericht zijn op beperkte groepen
  van ouderen. In 2060 verhogen de maatregelen de uitgaven met 0,07% van het bbp in het geval
  van het minimumrecht en met 0,04% in het geval van de IGO.
  Met betrekking tot de effecten op de adequaatheid van pensioenen, vermindert enkel het op‐
  trekken van de IGO het armoederisico bij ouderen. De herwaardering van het minimumrecht
  per loopbaanjaar lijkt geen invloed te hebben op de armoedegraad bij gepensioneerden, en dat
  wegens de IGO‐aanvulling tot dezelfde benedengrens. Met andere woorden, terwijl de verho‐
  ging van de IGO betrekking heeft op het laatste vangnet in de strijd tegen armoede, is dat bij het
  minimumrecht niet de primaire doelstelling van dat systeem.
  De herwaardering van de IGO creëert ook minder ongelijkheid tussen gepensioneerden. Het
  verhogen van de ondergrens in de inkomensverdeling van gepensioneerden zorgt er voor dat
  die verdeling minder gespreid is. Het optrekken van het minimumrecht heeft daarentegen geen
  effect op de inkomensongelijkheid bij gepensioneerden. Gegeven dat de gerechtigden op het
  minimumrecht redelijk gelijk verdeeld zijn over de inkomensverdeling van gepensioneerden,
  verandert deze herwaardering de vorm van de globale inkomensverdeling omzeggens niet en
  dus ook niet de inkomensverdeling tussen gepensioneerden.
   De resultaten van deze studie werden uiteengezet tijdens het seminarie “Toereikendheid van de pensioe‐
  nen en budgettaire kosten van de vergrijzing: evaluatie van hervormingen en alternatieve scenario’s”
  georganiseerd door het Federaal Planbureau en de FOD Sociale Zekerheid op 26 februari 2010.
  WORKING PAPER 22-10
  
  Synthèse
  Depuis le début des années 90, le Bureau fédéral du Plan étudie les conséquences budgétaires
  du vieillissement sur les dépenses sociales et, plus largement, sur l’ensemble des finances
  publiques à l’aide du modèle macro‐budgétaire MALTESE (Model for Analysis of Long Term
  Evolution of Social Expenditures). En 2001, la « Loi portant garantie d’une réduction continue
  de la dette publique et création d’un Fonds de vieillissement » crée le Comité d’étude sur le
  vieillissement (CEV) au sein du Conseil supérieur des Finances. Le Bureau fédéral du Plan est
  chargé du secrétariat technique et administratif du CEV lors de la réalisation de son rapport
  annuel qui analyse les conséquences budgétaires et sociales à long terme du vieillissement.
  Le coût budgétaire du vieillissement ou l’augmentation de l’ensemble des dépenses sociales
  exprimée en pourcent du PIB, est estimé grâce au modèle MALTESE. Celui‐ci est constitué de
  plusieurs modèles semi‐agrégés interdépendants, permettant de calculer un nombre futur
  d’allocataires ainsi que leur allocation moyenne, dans un cadre législatif prédéterminé. Ces
  projections sont basées sur des scénarios démographique, socio‐économique, macroéconomique
  et de politique sociale, retenus par le CEV. Les conséquences de développements récents et de la
  politique sociale sur la soutenabilité financière des pensions, des soins de santé, de la sécurité
  sociale et de l’ensemble des finances publiques peuvent ainsi être déterminées jusqu’en 2060.
   Outre la soutenabilité financière, le CEV étudie également la soutenabilité sociale (ou
  l’adéquation) des pensions. Afin de pouvoir réaliser une analyse dynamique et prospective en
  matière de soutenabilité sociale, le Bureau fédéral du Plan développe depuis quelques années le
  modèle de microsimulation dynamique MIDAS (Microsimulation for the Development of
  Adequacy and Sustainability). Ce développement s’inscrit dans un contexte de collaboration
  internationale et bénéficie du soutien du SPF Sécurité sociale. Les résultats de MIDAS ont été
  publiés pour la première fois dans l’édition 2009 du rapport annuel du CEV.
  Contrairement au modèle MALTESE, MIDAS n’est pas basé sur des unités semi‐agrégées mais
  sur des individus et les ménages dont ils font partie. Il est fondé sur un échantillon représentatif
  de la population (vague 2002 du Panel Survey on Budget Households, PSBH) et simule les
  comportements individuels jusqu’en 2060. MIDAS est basé sur des scénarios démographique,
  macroéconomique, socio‐économique et de politique sociale identiques à ceux retenus par le
  modèle MALTESE pour l’évaluation du coût budgétaire du vieillissement. La soutenabilité fi‐
  nancière et la soutenabilité sociale du vieillissement sont dès lors étudiées dans un cadre cohé‐
  rent.
   Ce Working Paper illustre la complémentarité de ces deux modèles au travers de l’analyse de
  deux scénarios alternatifs et de la simulation de deux mesures récentes de revalorisation des
  allocations sociales. Le scénario de référence est celui du rapport annuel 2009 du CEV. Le
  premier scénario alternatif suppose une croissance à long terme plus soutenue de la
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  productivité et le second un taux d’emploi des âgés plus important. Les deux mesures
  concernent les augmentations du droit minimum par année de carrière et de la garantie de
  revenus aux personnes âgées (GRAPA), introduites fin 2006. Les résultats de ces simulations
  sont analysés tant au niveau de la soutenabilité financière que de la soutenabilité sociale.
  Le coût budgétaire du vieillissement1 s’établit à 8,2% du PIB entre 2008 et 2060 dans le scénario
  de référence du CEV. Les résultats des scénarios alternatifs montrent qu’une productivité plus
  élevée ou qu’une augmentation de l’emploi des âgés mènent à une diminution de ce coût.
  Toutefois, dans ces trois scénarios, le coût budgétaire du vieillissement reste un défi majeur
  pour les finances publiques, pas seulement par son ampleur en tant que telle, mais surtout en
  raison de la crise économique récente et ses répercussions sur les dépenses publiques.
   Alors que la croissance annuelle de la productivité de long terme est de 1,5% dans le scénario de
  référence, celle‐ci est fixée à 1,75% dans le scénario de croissance plus élevée. Dans ce scénario,
  le coût budgétaire du vieillissement est inférieur de 1,2 point de pourcent à celui du scénario de
  référence. La réduction de dépenses la plus importante se situe dans la branche des pensions en
  raison d’une plus forte diminution du benefit ratio global. La politique sociale, déterminée par
  la loi du 23 décembre 2005 relative au Pacte de solidarité entre les générations2, est identique
  dans les deux scénarios. Dès lors, dans ce scénario, comparativement au scénario de référence,
  les allocations sociales enregistreront, année après année, un handicap relatif en matière de
  bien‐être de 0,25 point de pourcent par rapport au bien‐être des travailleurs salariés.
  Cependant, avec l’entrée en pension de nouvelles générations ayant bénéficié de croissance
  salariale plus importante (pour un nombre d’années de carrière de plus en plus important), le
  niveau moyen de la pension est progressivement plus élevé dans la variante. Le plafond salarial
  empêche néanmoins une adaptation intégrale de la pension aux salaires plus élevés. Dès lors,
  malgré une pension plus élevée dans ce scénario, le bien‐être relatif des pensionnés (mesuré
  comparativement aux salaires du secteur privé) est en recul.
   Le deuxième scénario alternatif envisage une croissance de l’emploi des plus de 55 ans plus
  soutenue que dans le scénario de référence. Par rapport à ce dernier, le coût budgétaire du
  vieillissement diminue de 1,2 point de pourcent. Cette diminution provient de la baisse des
  dépenses de chômage et de prépension faisant suite à une réduction du nombre de bénéficiaires
  dans ces branches. De plus, l’augmentation de lʹemploi entraîne une croissance plus soutenue et
  dès lors, le poids des dépenses de pension dans le PIB est également réduit. Par ailleurs,
  l’augmentation de l’emploi se traduit par un report des entrées en pension, ce qui contribue à
  diminuer le taux de pensionnement (part des pensionnés dans la population des 60 ans et plus).
  La réduction des dépenses de pension consécutive à la baisse du taux de pensionnement est
  toutefois compensée par la hausse du benefit ratio résultant de carrières plus longues, dans un
  1
  2
  
  L’augmentation des dépenses sociales entre 2008 et 2060 en pourcent du PIB.
  Elle détermine les paramètres utilisés lors du calcul de l’enveloppe budgétaire disponible: une augmentation
  annuelle de 1,25% des plafonds et du droit minimum, de 1% des minima et des montants forfaitaires et de 0,5% des
  autres allocations non forfaitaires. Le gouvernement décide par la suite de l’allocation de cette enveloppe au travers
  de mesures concrètes.
  WORKING PAPER 22-10
  
  contexte de norme sociale en termes de niveau de vie (évalué sur base du niveau des salaires)
  inchangée.
   Notons que la baisse du benefit ratio global dans les différents scénarios découle en grande par‐
  tie de la hausse du taux dʹactivité des femmes. De plus en plus de femmes ouvrent le droit à une
  pension propre et, dès lors, de plus en plus de ménages se composent de deux bénéficiaires
  d’une pension calculée au taux isolé (à 60%) plutôt que d’un seul bénéficiaire d’une pension
  calculée au taux ménage (à 75%). Dans l’optique de l’évaluation du bien‐être relatif des pen‐
  sionnés il est donc pertinent d’analyser le benefit ratio ventilé par sexe, âge et type de pension.
  Selon la plupart de ces ventilations, les benefit ratios atteignent dans les années à venir un ni‐
  veau supérieur au niveau initial de 2008.
  En termes d’adéquation des pensions, les résultats de MIDAS montrent que les scénarios
  alternatifs ont pour effet une augmentation du taux de risque de pauvreté3 des pensionnés ainsi
  que de l’inégalité4 parmi ceux‐ci. Dans un cadre légal où les adaptations au bien‐être sont fixes,
  un taux de croissance plus soutenu de la productivité et des salaires entraîne un différentiel de
  croissance plus important entre les salaires et les pensions. L’augmentation de ce différentiel est
  la cause d’un accroissement du taux de pauvreté des pensionnés. Celui‐ci explique également la
  légère augmentation de l’inégalité de revenus parmi les pensionnés. En effet, les pensions
  forfaitarisées (pensions minimums et pensions valorisées au droit minimum par année de
  carrière) ne varient pas par rapport au scénario de référence contrairement aux pensions non‐
  forfaitarisées qui augmentent suite à la croissance plus soutenue des salaires. Une plus grande
  différence de revenus apparaît donc entre les bénéficiaires de pensions non‐forfaitarisées et les
  bénéficiaires de pensions forfaitarisées.
   Le scénario d’évolution plus favorable de l’emploi des âgés a également pour effet, à long
  terme, une augmentation de la pauvreté chez les pensionnés. Ce scénario se caractérise par une
  augmentation de la proportion de travailleurs au détriment de celle des pensionnés, ce qui a
  pour effet un relèvement du seuil de pauvreté. L’augmentation de la pauvreté qui en résulte est
  en partie contrée par le relèvement du niveau des pensions résultant de carrières plus longues.
  Ce même scénario a aussi comme conséquence une augmentation de l’inégalité parmi les
  pensionnés de même ampleur que celle relative au scénario avec productivité plus soutenue. En
  effet, suite à une année de carrière supplémentaire, un bénéficiaire de pension forfaitarisée
  verra sa pension augmenter de manière moins importante qu’un bénéficiaire de pension non‐
  forfaitarisée.
  Outre les deux scénarios alternatifs, cette étude comprend également l’analyse des effets de
  deux mesures récentes sur la soutenabilité budgétaire et sur lʹadéquation des pensions. Il s’agit
  d’une part de lʹaugmentation du droit minimum par année de carrière (régime des travailleurs
  salariés) intervenue en 2006 et, d’autre part, de l’augmentation de la GRAPA (régime
  3
  
  4
  
  Le taux de risque de pauvreté est défini comme le pourcentage d’individus appartenant à un ménage dont les
  revenus équivalents sont inférieurs à 60% du revenu équivalent médian de l’ensemble de la population.
  L’inégalité est mesurée à l’aide du coefficient de Gini.
   WORKING PAPER 22-10
  
  d’assistance sociale) intervenue la même année. Dans les deux cas l’augmentation significative
  de la prestation entraîne également une augmentation du nombre des bénéficiaires. Toutefois,
  l’impact de ces revalorisations sur les dépenses totales de pension est relativement faible étant
  donné que ces mesures sont limitées à des groupes relativement restreints de pensionnés. En
  2060, les dépenses sociales augmentent de 0,07% du PIB suite à lʹaugmentation du droit mini‐
  mum par année de carrière et de 0,04% suite à l’augmentation de la GRAPA.
  En matière d’adéquation des pensions, seule la revalorisation de la GRAPA diminue le taux de
  risque de pauvreté chez les personnes âgées. En effet, la revalorisation du droit minimum par
  année de carrière semble n’avoir aucune influence sur le taux de pauvreté des pensionnés,
  notamment en raison du caractère résiduaire de la GRAPA. En d’autres termes, alors que la
  première de ces mesures concerne le dernier rempart contre la pauvreté, la seconde concerne un
  instrument dont le but premier n’est pas la lutte contre la pauvreté.
  La revalorisation de la GRAPA tend également à réduire l’inégalité de revenus parmi les
  pensionnés : un tel relèvement de la limite inférieure des revenus des pensionnés réduit la
  dispersion de ces revenus. La revalorisation du droit minimum n’a, en revanche, pas d’effet sur
  l’inégalité de revenus entre pensionnés : dans la mesure où les bénéficiaires du droit minimum
  sont répartis relativement uniformément par rapport à la distribution des revenus des
  pensionnés, cette revalorisation ne modifie pratiquement pas le profil général de la distribution
  et par là même l’inégalité de revenus parmi les pensionnés.
   Les résultats de cette étude ont fait l’objet d’une présentation au cours du séminaire « Adéquation des
  pensions et coût budgétaire du vieillissement : évaluations de réformes et de scénarios alternatifs »
  organisé par le Bureau fédéral du Plan et le SPF Sécurité sociale le 26 février 2010.
  WORKING PAPER 22-10
  
  Inhoudstafel
  I
  
  Impact van beleidsmaatregelen en van alternatieve scenario’s op de budgettaire kosten
  van de vergrijzing: een evaluatie met het model MALTESE .......................................................... 1
  
  1.
  Bondig overzicht van de gebruikte methode en hypothesen ......................................................... 2
  
  2.
  Analyse van alternatieve scenario’s ................................................................................................. 6
  2.1. Scenario met hogere productiviteitsgroei in vergelijking met het referentiescenario
  (van de SCvV, editie 2009)
  6
  2.1.1. Daling benefit ratio te wijten aan de ontdubbeling van het gezinspensioen
  8
  2.1.2. De ‘benefit ratio per pensioenstatuut’ neemt toe
  9
  2.1.3. Evolutie van de benefit ratio voor de nieuw gepensioneerden
  10
  2.1.4. Benefit ratio gevoeliger aan welvaartsaanpassingen naarmate het pensioen veroudert 17
  2.2. Scenario met hogere werkgelegenheidsgraad in vergelijking met her referentiescenario
  (van de SCvV, juni 2009)
  20
  2.3. Krachtlijnen aan de hand van de analyse van drie scenario’s
  23
  3.
  Analyse van twee maatregelen........................................................................................................ 25
  3.1. Verhoging minimumrecht per loopbaanjaar met 17% op 1.10.2006
  25
  3.1.1. Korte beschrijving van de regeling
  25
  3.1.2. Invloed verhoging minimumrecht op het nieuw berekend pensioen van de vrouw
  27
  3.1.3. Budgettaire gevolgen van de verhoging van het minimumrecht per loopbaanjaar
  29
  3.2. Verhoging inkomensgarantie voor ouderen met 13,7% op 1.12.2006
  29
  3.2.1. Korte beschrijving van de regeling
  29
  3.2.2. Beschrijving van de maatregel
  31
  3.2.3. Budgettaire gevolgen van de verhoging van de IGO bedragen
  33
  II
  
  Impacts de réformes et de scénarios alternatifs sur l’adéquation des pensions:
  projections réalisées à l’aide du modèle MIDAS ........................................................................... 36
  
  1.
  Le modèle MIDAS ............................................................................................................................. 37
  
  2.
   Impact de scénarios alternatifs sur l’adéquation des pensions................................................... 39
  2.1. Scénario alternatif de croissance de la productivité
  39
  2.2. Scénario alternatif relatif au taux d’emploi des âgés
  44
  3.
   Impact de réformes sur l’adéquation des pensions ...................................................................... 49
  3.1. Revalorisation de la Garantie de Revenu aux Personnes Agées
  49
  3.2. Revalorisation du droit minimum par année de carrière
  52
  3.2.1. Introduction
  52
  3.2.2. Analyse descriptive du droit minimum
  53
  3.2.3. Impact de la revalorisation du droit minimum sur l’adéquation des pensions
  57
  III
  
  Conclusion générale ........................................................................................................................ 60
  
  Bibliographie .............................................................................................................................................  Eerst wordt er een bondig overzicht gegeven van het systeem MALTESE met onderling af‐
  hankelijke semi‐geaggregeerde modellen en van de gehanteerde hypothesen. Vervolgens
  wordt de impact bestudeerd op de budgettaire kosten van de vergrijzing1 van twee macro‐
  economische varianten inzake productiviteitstoename en evolutie van de werkgelegenheid,
  respectievelijk van twee recent getroffen maatregelen. In het kader van deze studie wordt bij‐
  zondere aandacht besteed aan de evolutie van de benefit ratio voor gepensioneerden.
  1
  
  De toename in de uitgaven voor sociale prestaties in 2060 t.o.v. 2008, in % van het bbp, zoals gedefinieerd in het
  Jaarlijks Verslag van de Studiecommissie voor de Vergrijzing (SCvV) editie 2009. Die sociale prestaties omvatten al‐
  le socialezekerheidsuitgaven, de pensioenen van de overheid, van de overheidsbedrijven ten laste van de staat en
  de inkomensgarantie voor ouderen, en alle overheidsuitgaven voor gezondheidszorg inclusief thuiszorg, initiatie‐
  ven voor beschut wonen en bijstand in het dagelijkse leven van hulpbehoevenden.
  1
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  1.
  Bondig overzicht van de gebruikte methode en hypothesen
  
  De werking van het model MALTESE kan als volgt bondig worden samengevat.
  Figuur 1
  
  MALTESE: systeem van onderling afhankelijke modellen
  
  DEMOGRAFISCHE
  HYPOTHESEN
  
  DEMOGRAFISCHE
  PROJECTIE
  per leeftijdsklasse en per
  geslacht (DEMO)
  
  SOCIAAL‐
  DEMOGRAFISCHE
  HYPOTHESEN
  
  MACRO‐ECONOMISCHE
  HYPOTHESEN
  
  MACRO‐ECONOMISCHE
  PROJECTIE
  Lonen, werkgelegenheid, winst,
  B.B.P.
  SOCIAAL‐DEMOGRAFISCHE
  PROJECTIE
  per leeftijdsklasse en geslacht
  (MALTDEMO – HORBLOK)
  
  UITGAVEN voor
  SOCIALE PRESTATIES PER TAK
  
  Aantal
  gerechtigden
  
  GENEESKUNDIGE
  ZORGEN
  
  Gem. bedragen
  (PENSION,
  PUBLIC, MOSES, …)
  
  REKENING VAN DE
  SOCIALE ZEKERHEID
  ontvangsten, uitgaven, saldi, schuld
  
  HYPOTHESEN VAN SOCIAAL BELEID
  HYPOTHESEN: BUDGETTAIR BELEID
  
  REKENING: GLOBALE OVERHEID:
  ontvangsten, uitgaven, saldi, schuld
  
  Met behulp van demografische hypothesen (vruchtbaarheid, mortaliteit en migraties) levert het
  model DEMO bevolkingsvooruitzichten naar leeftijd en geslacht.
   De bevolking wordt vervolgens opgedeeld in sociaal‐demografische groepen: schoolbevolking,
  beroepsbevolking, invaliden en gepensioneerden (model MALTDEMO). Vervolgens worden
  die groepen opgesplitst per regeling en de gepensioneerden ook per pensioenstatuut, afhanke‐
  lijk van de historische en geprojecteerde verdeling van de werkgelegenheid en evoluties in de
  burgerlijke staat (model HORBLOK). Voor het aantal gepensioneerden per leeftijd, geslacht en
  pensioenstatuut wordt een gemiddeld pensioenbedrag berekend. Hiertoe zijn drie aparte mo‐
  dellen ontwikkeld die rekening houden met de eigenheid van elke pensioenregeling (PENSION
  voor de werknemers, PUBLIC voor de ambtenaren en MOSES voor de regeling der zelfstandi‐
  gen) en met het veranderend beroeps‐ en pensioneringsgedrag.
  Parallel is er een macro‐economische omgeving gebouwd met behulp van hypothesen voor de
  activiteitsgraad en de werkloosheidsgraad, de toename van de productiviteit en het jaarloon,
  zodat de bevolking verder kan opgesplitst worden in sociaal‐economische eenheden (werkne‐
  mers, zelfstandigen, ambtenaren, gerechtigden op een vervangingsinkomen), met hun overeen‐
  
  2
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  komstige inkomens uit arbeid of met een sociale uitkering. Alzo worden de toekomstige inko‐
  mensstromen gegenereerd en ook het bbp, dat gebruikt wordt als draagvlak om de meerkost
  van de vergrijzing te meten.
  De publieke gezondheidszorguitgaven zijn opgesplitst in acute en langdurige zorguitgaven. De
  acute zorg wordt geschat aan de hand van een uitgavenprofiel per geslacht en leeftijd. De niet‐
  leeftijdsgebonden uitgaven per hoofd worden gemodelleerd als een functie van het bbp per
  hoofd, dat het effect van zowel aanbod‐ als vraagfactoren capteert (o.m. de capaciteit om de
  kosten als gevolg van medische technologische vooruitgang te financieren). De langdurige zorg
  wordt geraamd met een hiërarchisch keuzemodel dat het aantal gebruikers van formele zorg
  schat en verdeelt over thuiszorg en residentiële zorg naar graad van zorgbehoefte.
   Het netwerk van alle perifere modellen, die interactief of na elkaar simuleren, maakt gebruik
  dezelfde hypothesen. Het referentiescenario werkt met de hypothesen die overeengekomen zijn
  door de SCvV. Op die manier wordt er nagegaan hoe groot de impact van de vergrijzing zou
  kunnen zijn op de rekening van de sociale zekerheid en die van de openbare financiën.
  Tabel 1
  
  Hypothesen van het referentiescenario in het verslag van de Studiecommissie voor de
  Vergrijzing, editie van juni 2009
  
  Demografische hypothesen
  Vruchtbaarheid
  
  2007
  
  (aantal kinderen/vrouw)
  
  Levensverwachting
  
  bij de geboorte (op 65 jaar):
  
  - mannen
  - vrouwen
  
  Migratiesaldo (x 1000)
  Sociaaleconomische
  
  hypothesen: graad van scholing
  
  2060
  
  1,81
  
  1,77
  
  77,3 (82,2)
  83,3 (85,9)
  
  85,3 (87,7)
  90,9 (92,3)
  
  55,5
  
  28,7
  
  , activiteit, invaliditeit, …, pensionnering
  
  Projectie : de kans van toetreden tot of uittreden, tussen de verschillende sociaal -economische statuten
  leeftijdscohorte en per geslacht (geobserveerd gedrag en gedragswijzigingen te wijten aan maatregelen).
  Hypothesen van sociaal
  
  -
  
  per
  
  b eleid: wet betreffende het Generatiepact
  
  2009 -2010: maatregelen beslist door de sociale partners en/of beslist door de regering
  ? 2011: toepassing van de wettelijke percentages bij de berekening van de grootte van de
  beschikbare welvaartsenveloppe
  ( werkhypothese
  : maatregelen=enveloppe)
  Loongrens en minimumrecht per loopbaanjaar
  Alle niet-forfaitaire uitkeringen
  Forfaitaire bedragen en minimumuitkeringen
  
  +1,25%/jaar
  +0,50%/jaar
  +1,00%/jaar
  
  Macro - e conomische hypothesen
  - Middellange termijn: Federaal Planbureau,
  - Lange termijn
  
  “Economische vooruitzichten 2009
  
  -2014” , mei 2009
  
  : - structurele werkloosheidsgraad: 8% van de beroepsbevolking
  - productiviteit per werkende en loonstijging: + 1,50%/jaar
  
  Niet alleen de hypothesen zijn exogeen. Ook de instrumenten, die het beleid kan hanteren om
  bij te sturen, zijn zoveel als mogelijk opgenomen als exogene sleutelparameters. Wanneer die
  parameters niet veranderen bekomen we een simulatie bij constante wetgeving.
   Het sociaal economisch gedrag wordt in het algemeen constant gehouden, maar houdt toch re‐
  kening met bepaalde trends (zoals de toenemende activiteit van de vrouw) en met gedragsver‐
  
  3
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  anderingen te wijten aan hervormingen (zoals de verhoging van de wettelijke pensioenleeftijd
  van de vrouw alsook die van het brugpensioen ten gevolge van het Generatiepact).
  In Tabel 1 worden de hypothesen van het referentiescenario opgesomd. Bij de bespreking van
  de verschillende scenario’s, wordt er dieper ingegaan op de invloed van sommige hypothesen
  op de bekomen resultaten.
  Wat betreft de levensverwachting wordt er aangenomen dat die blijft toenemen, en dat vooral
  op hogere leeftijden; bijvoorbeeld op 65 jaar: met 5,5 jaar voor de man (van 82,2 jaar in 2007 tot
  87,7 jaar in 2060) en met 6,4 jaar voor de vrouw (van 85,9 jaar in 2007 tot 92,3 jaar in 2060). Hier‐
  door zouden grotere aantallen gepensioneerden hogere leeftijden bereiken en daardoor langer
  ‘verblijven’ in de pensioenregeling, waardoor hun pensioen achterop geraakt t.o.v. de welvaart‐
  stoename van de werkende bevolking. Vandaar het belang van ‘welvaartsaanpassing van het
  pensioen doorheen de opeenvolgende leeftijden’.
  In dat kader definieert de wet van 23 december 2005 (betreffende het Generatiepact) het begin‐
  sel van binding van de sociale uitkeringen aan de algemene welvaartsevolutie, bovenop de au‐
  tomatische prijsindexering, volgens een procedure in twee stappen.
   In een eerste fase bepaalt de wet hoe de grootte van de enveloppe moet worden berekend. Die
  moet minimaal overeenstemmen met «de som van volgende geraamde uitgaven in alle takken
  van de sociale zekerheid» zowel in de werknemersregeling als in de regeling der zelfstandigen:
  een jaarlijkse verhoging met 1,25% van de grenzen in aanmerking genomen voor de berekening
  van de inkomensvervangende uitkeringen en van het minimumrecht per loopbaanjaar, met 1%
  van alle forfaitaire uitkeringen en met 0,5% van alle inkomensvervangende uitkeringen uitge‐
  zonderd de forfaitaire uitkeringen. Die wettelijke percentages zijn gedefinieerd los van de loon‐
  evolutie.
  In een tweede fase beslist de regering over de grootte van de enveloppe en hoe die enveloppe
  zal worden verdeeld: een wijziging van een plafond, een inkomensdrempel of van een al dan
  niet minimale uitkering. Die beslissing wordt voorafgegaan door een gezamenlijk advies van de
  Nationale Arbeidsraad (NAR) en de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven (CRB), voor wat be‐
  treft de werknemersregeling, en een gezamenlijk advies van het Algemeen Beheerscomité voor
  het sociaal statuut der zelfstandigen en de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, voor wat be‐
  treft de regeling der zelfstandigen.
  De vooruitzichten houden rekening met de maatregelen voorzien in de opeenvolgende enve‐
  loppen tot en met 2010, alsook met de maatregelen beslist op eigen initiatief van de regering.
  Voor de daarop volgende jaren (vanaf 2011) zijn de socialezekerheidsuitkeringen gebonden aan
  de welvaart overeenkomstig de wettelijke regels voor de ‘berekening’ van de enveloppe (dus
  1,25%, 1% en 0,5%).
   4
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  In de mate dat de regering vrij is de welvaartsenveloppen in meerdere of mindere mate toe te
  wijzen aan sommige uitkeringen of sommige categorieën van uitkeringsgerechtigden, ongeacht
  de SZ‐tak, maar telkens binnen de enveloppe gedefinieerd per regeling, kunnen de uitgaven in
  elke SZ‐tak dan ook verschillen van die opgenomen in deze vooruitzichten.
  5
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  2.
  Analyse van alternatieve scenario’s
  
  De kracht van het model MALTESE bestaat ondermeer uit de analyse van alternatieve scena‐
  rio’s, om na te gaan in welke mate de kost van de vergrijzing gevoelig is aan een andere loone‐
  volutie of hogere werkgelegenheidsgraad, of andere welvaartsaanpassingen, eventueel een ver‐
  andering van de berekeningsregels. De resultaten van het model zijn aldus projecties, en tevens
  een verkenning van mogelijk toekomstige evoluties, om zo toekomstige problemen te situeren
  maar ook manoeuvreerruimten te identificeren, en dit telkens binnen een duidelijk gedefinieerd
  kader.
  Hierna worden de resultaten van het referentiescenario vergeleken met die van een alternatief
  scenario met hogere productiviteitsgroei en vervolgens een scenario met hogere werkgelegen‐
  heid. Bijzondere aandacht zal besteed worden aan de evolutie van de benefit ratio als eerste be‐
  nadering van de sociale houdbaarheid van het pensioen, het thema dat centraal staat in de ana‐
  lyse met behulp van het model MIDAS in het tweede deel van deze Working Paper.
  Bij onderhavige analyse worden vooral figuren gebruikt omdat zij evoluties over een lange pe‐
  riode 2000‐2060 overzichtelijk kunnen voorstellen. Bovendien is de analyse bondig en beperkt
  tot de belangrijkste evoluties.
   2.1. Scenario met hogere productiviteitsgroei in vergelijking met het referentiescenario (van de SCvV, editie 2009)
  Zoals aangeduid in Tabel 1 wordt de loontoename van de middellangetermijnvooruitzichten
  2009‐2014 (mei 2009) overgenomen. In het referentiescenario wordt er vervolgens verondersteld
  dat de loontoename van 1,25% in 2014 geleidelijk verhoogt tot 1,5% vanaf 2018. In het alterna‐
  tief scenario zou de arbeidsproductiviteit en de loontoename verder verhogen tot 1,75 % vanaf
  2021.
  Het sociaal beleid is in beide scenario’s afgesteld op de wet van 23 december 2005 met betrek‐
  king tot het Generatiepact: een jaarlijkse verhoging met 1,25% van de loongrenzen en het mini‐
  mumrecht, met 1% van de minima en forfaitaire bedragen en met 0,5% van alle overige niet‐
  forfaitaire uitkeringen. In het referentiescenario komt die welvaartsbinding overeen met wel‐
  vaartsaanpassingen die respectievelijk 0,25% (1,5‐1,25 voor de loongrenzen en het minimum‐
  recht), 0,5% (1,5‐1 voor de minima en forfaitaire bedragen) en 1% (1,5‐0,5 voor alle overige niet‐
  forfaitaire uitkeringen) losgekoppeld zijn t.o.v. de loonevolutie. In het alternatief scenario waar
  de jaarlijkse loontoename 0,25% hoger is zullen de sociaal gerechten, relatief ten opzichte van de
  welvaart van de werknemers, jaar na jaar 0,25% meer achterstand oplopen dan in het referentie‐
  scenario, want de wet voorziet geen binding tussen de welvaartsaanpassingen en de loontoe‐
  name.
   6
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Tabel 2
  
  Budgettaire kosten van de vergrijzing, toename in % van het bbp, tussen 2008 en 2060
  Referentiescenario
  (1,5% loontoename)
  
  Variant hogere productiviteitsgroei
  (1,75% loontoename)
  
  Pensioenen (alle regelingen)
  
  5,3
  
  4,5
  
  Geneeskundige zorgen
  
  4,2
  
  4,2
  
  Overige
  
  -1,4
  
  -1,7
  
  Totaal
  
  8,2
  
  7,0
  
  Bron: Jaarverslag van de Studiecommissie voor de Vergrijzing, editie van juni 2009
  
  Volgens het jaarverslag van de SCvV, editie van juni 2009, zouden in het referentiescenario de
  uitgaven voor alle pensioenen, inclusief die ten laste van de overheid, toenemen met 5,3% van
  het bbp tussen 2008 en 2060 (zie Tabel 2). De uitgaven voor geneeskundige zorgen zouden toe‐
  nemen met 4,2% van het bbp. De overige sociale prestaties verminderen hun aandeel in het bbp
  met 1,4%, waarvan 0,4% voor kinderbijslag en 0,8% voor werkloosheid, brugpensioenen en
  tijdskrediet. Van de totale toename van de uitgaven voor sociale prestaties, namelijk 8,2% van
  het bbp, vertegenwoordigen de pensioenuitgaven omzeggens tweederde.
  In de variant met een jaarlijkse loonstijging van 1,75% vanaf 2021, zou de totale kost van de
  vergrijzing nog toenemen met 7% van het bbp, 1,2 procentpunt minder dan in het referentiesce‐
  nario. De belangrijkste correctie gebeurt in de uitgaven voor pensioenen: van 5,3% van het bbp
  in het referentiescenario naar 4,5% in de variant.
  Om een beter inzicht te verwerven in de 5,3% respectievelijk 4,5% bijkomende pensioenuitga‐
  ven worden die uitgaven in Figuur 2 opgesplitst in zijn samenstellende componenten.
  Figuur 2
  
  Meeruitgaven voor pensioenen tussen 2008 en 2060, in % van het bbp
  
  Pensioenuitgaven
  bevolking ≥ 60 gepensioneerden bevolking 15 − 64 gemiddeld pensioen
  •
  •
  •
  =
  bevolking 15 − 64 bevolking ≥ 60 werkgelegenheid BBP / werkgelegenheid
  BBP
  Ref 1,5.
   5,3
  
  5,7
  
  1,1
  
  -0,8
  
  -0,7
  
  Var. 1,75
  
  4,5
  
  5,7
  
  1,1
  
  -0,8
  
  -1,4
  
  Afhankelijkheids-
  
  1/
  werkgelegenheidsgraad
  
  coëfficiënt van de
  ouderen
  Pensioneringsgraad
  
  Benefit
  ratio
  
  Overeenkomstig de geraamde budgettaire kosten van de vergrijzing in het Jaarlijks Verslag van de SCvV, editie 2009.
  Louter omwille van demografische ontwikkelingen zouden de pensioenuitgaven stijgen met
  5,7% van het bbp, wanneer de andere componenten niet veranderen. Dat is de demografische
  uitdaging.
  7
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  De pensioneringsgraad zorgt voor 1,1% bijkomende uitgaven. De toenemende beroepsdeelna‐
  me van de vrouw sedert de jaren 60 opent voor een toenemend aantal vrouwen het recht op een
  eigen rustpensioen. Vandaar dat in de toekomst steeds frequenter één gepensioneerde met een
  gezinspensioen zal vervangen worden door twee gepensioneerden, man en vrouw, met elk hun
  eigen pensioen (fenomeen ontdubbeling van het gezinspensioen).
  De bevolking van 15 tot 64 jaar gedeeld door de totale werkgelegenheid, of 1/ werkgelegen‐
  heidsgraad draagt bij tot de financiering van de vergrijzing en vermindert de meerkost voor
  pensioenen met 0,8% van het bbp.
  De evolutie van de benefit ratio zorgt voor een daling van de meerkost met 0,7% van het bbp in
  het referentiescenario en zelfs met 1,4% in de variant met een hogere loontoename.
  Wat betekent die daling van de benefit ratio?
  Omdat de pensioenen van de overheid een perequatie genieten zal dat achterop geraken van
  het gemiddeld pensioen t.o.v. het loon (meer bepaald het bbp per werkende) zich vooral mani‐
  festeren in de pensioenregeling voor zelfstandigen en die van de werknemers. Ruim 70% van
  de toekomstige gepensioneerden zullen het werknemersstatuut hebben, vandaar dat we hierna
  de evolutie van de benefit ratio in de werknemersregeling analyseren.
  De benefit ratio wordt beïnvloed door het sociaal‐economisch gedrag van de toekomstige ge‐
  pensioneerden, de wijze waarop het pensioen van de nieuwe generaties wordt berekend en de
  welvaartsbinding van de pensioenen.
   2.1.1. Daling benefit ratio te wijten aan de ontdubbeling van het gezinspensioen
  Vanaf 2010 stijgt het aantal ouderen, maar het aantal gepensioneerden stijgt sterker (bijdrage
  van 1,1% van het bbp in de kosten van de vergrijzing, zie Figuur 2). De nieuwe generaties ge‐
  pensioneerden zijn tevens andere generaties, namelijk koppels dubbelverdieners waarbij de
  vrouw steeds talrijker haar eigen pensioenrechten heeft opgebouwd.
  Figuur 3
  
  Ontdubbeling gezinspensioen: aantal gepensioneerden per pensioenstatuut, x1000
  
  500
  
  450
  
  400
  
  Gehuwde MAN, bedrag alleenst.
  Gehuwde VROUW, bedrag alleenst.
  Gehuwde MAN, gezinsbedrag
  
  350
  
  300
  
  250
  
  200
  
  8
  
  WORKING PAPER 22-10
  
  Figuur 3 illustreert dat het koppel met één gezinspensioen berekend aan 75% (volle lijn), steeds
  meer zal vervangen worden door nieuwe generaties gehuwde koppels van tweeverdieners, met
  elk hun eigen pensioen berekend aan 60%.
  Het gezamenlijk pensioen van het koppel met elk hun eigen pensioen was in 2006 amper 9%
  hoger dan het pensioen uitgekeerd aan het gezinshoofd (met echtgenote ten laste).
  In 2060, zou het gezamenlijk pensioen van het koppel dubbelverdieners, dat geteld is voor twee
  pensioengerechtigden, 32% hoger zijn dan het pensioen van het gezinshoofd met echtgenote ten
  laste en geteld voor één pensioengerechtigde. Dus indien het gezinspensioen gelijk gesteld
  wordt aan 100 dan bedraagt het gezamenlijk pensioen van het koppel dubbelverdieners 132,
  maar per gepensioneerde bedraagt dat pensioen nog maar 66. Dit geeft een idee van de mate
  waarin de ontdubbeling van het gezinspensioen bijdraagt tot een ‘mechanische’ daling van de
  benefit ratio.
  