title: Ph. Godding, Le droit privé dans les Pays-Bas meridionaux du 12e au 18e siècle
text: RECENSIES
  
  Het algemeen besluit verdient onze aandacht. Verhulst stelt er dat een van de kenmerken van
  de Belgische landbouw het overwicht van de kleine bedrijven is. Verder stelt hij dat er een
  verschil in evolutie te bespeuren valt binnen de grenzen van het huidige koninkrijk, de Schelde
  vormt de grens tussen de gebieden met een sterkere en een zwakkere inplanting van het
  domaniaal regime. Vanaf het midden van de zeventiende eeuw echter komt de kleine exploitatie
  steeds meer onder druk om gedurende het tweede kwart van de negentiende eeuw ten onder te
  gaan.
  Ieder hoofdstuk bestrijkt een bepaalde periode in de geschiedenis, de afbakening was echter
  niet gemakkelijk, maar wij kunnen de auteur volledig bijtreden in zijn keuze. Beslaan de
  hoofdstukken niet altijd een even lange periode, inhoudelijk zijn ze zeer evenwichtig uitgewerkt: ieder aspect van de rurale geschiedenis komt er aan bod en de auteur is er in geslaagd een
  werkelijke Précis voor te stellen die gesteund is op een nagenoeg perfecte kennis van de
  voorhanden zijnde literatuur. Daar het werk enerzijds niet gebukt gaat onder een loodzwaar
  notenapparaat en anderzijds vlot geschreven werd waarbij de illustraties, tabellen en grafieken
  een terechte plaats toebedeeld krijgen, mogen wij ons verheugen over de komst van deze 'grote
  synthese' die het beroemde maar te technische en te weinig historische Geschiedenis van de
  landbouw in België van Lindemans niet alleen aanvult maar ook vervangt. Wij kunnen alleen
  maar hopen dat, wanneer eenmaal de door inleider G. Despy gewilde systematische studie van
  de landbouw in Wallonië is gepubliceerd, Verhulst een Geschiedenis van de Belgische
  landbouw het levenslicht laat zien.
   P. Vandewalle
  
  Ph. Godding, Le droit privé dans les Pays-Bas méridionaux du 12e au 18e siècle (Mémoires de
  la classe des lettres XIV, 1; Brussel: Paleis der academiën, 1987, 598 blz., ISBN 2 8031 0061
  4).
  Wie dit boek ter lezing opneemt moet moed hebben, maar wie het doet wordt beloond voor de
  lange inspanning. Het werk is ontstaan uit een project van de Algemene praktische rechtsverzameling, dat thans mede door het Comité voor rechtsgeschiedenis (opgericht in de schoot van
  de Koninklijke Academie) wordt uitgewerkt en dat historische bijdragen zou omvatten voor alle
  domeinen van het recht. De oorspronkelijk gevraagde bijdrage over het zakenrecht is uitgegroeid tot een historische studie over alle gebieden van het privaatrecht. De twee bestaande
  studies, namelijk Britz (1846, huwelijksgoederenrecht, erfenisrecht, verbintenissen en koopkontract) en Defacqz ( 1873, Algemeen deel, personenrecht en zakenrecht) waren onvolledig en
  hadden weinig rechtshistorische pretentie, daar zij alleen een praktisch belang nastreefden,
  namelijk het kennen (in de eerste helft van de negentiende eeuw) van de op het einde van het
  ancien régime geldende regels. De bedoeling van de auteur was dan ook dubbel: de gegevens
  van Britz en Defacqz aanvullen voor het einde van het ancien régime, maar ook de geschiedenis
  van de instellingen van het privaatrecht opnieuw schrijven, een opzet waarin hij schitterend is
  geslaagd.
   Het gaat om het privaatrecht van de twaalfde eeuw tot 1794 (inval van de Franse legers) in de
  Zuidelijke Nederlanden (Spaanse Nederlanden en de geestelijke vorstendommen Luik en
  Stavelot), een gebied dat reeds vanaf de dertiende eeuw tamelijk vaste grenzen kende. In die
  eeuwen werd het privaatrecht gevormd: ordonnanties, oorkonden, privileges, stadsregelingen,
  optekeningen van praktizijns en costumen, sedert Karel V al of niet gehomologeerd. Het was
  essentieel een gewoonterecht, teruggaand op Germaans recht, maar met verschillen niet alleen
  303
  
  RECENSIES
  
  tussen verschillende streken (huwelijksgoederenrecht, erfenisrecht) maar tevens tussen stad en
  platteland (zakenrecht, verbintenissen).
  Ratione materiae wordt naast de materie die het voorwerp uitmaakt van ons huidig privaatrecht, tevens aandacht besteed aan enkele elementen van publiek recht, namelijk de standen,
  voogdijcontrole van de overheid, rol van de overheid bij uitvoering van verbintenissen,
  wetgeving op de dode hand, woekerbestrijding, enz. ...
  De auteur dient zijn werk aan als een handboek ten behoeve van de vorsers, vooral deze van
  de lokale geschiedenis. Het is gebaseerd op meestal uitgegeven bronnenmateriaal. De rechtspraak wordt dus weinig gebruikt aangezien daar geen grondige studies over bestaan. De auteur
  heeft vooral interesse voor de evolutie van het gewoonterecht, zoals het door de eeuwen heen
  door de praktizijns gestalte krijgt, al of niet beïnvloed door het kanoniek recht, het romeins recht
  en de wetgeving.
  De opbouw van het werk volgt de geledingen van het Burgerlijk Wetboek: personen- en
  familierecht (deel I); zakenrecht (deel II); huwelijksgoederenrecht (deel III); erfrecht, zowel ab
  intestat als testamentair (deel IV); verbintenissen- en contractenrecht.
   De opbouw van het werk is exemplarisch. Elk onderdeel van enige waarde is ingeleid door een
  oriënterende bibliografie. Op nagenoeg elke uiteenzetting volgt, duidelijk verscheiden in de
  bladspiegel, een woorduitleg, een verduidelijkende verklaring, een specifiërende bibliografie,
  een grondiger discussie in verband met een of andere theorie. Elke gedachteneenheid draagt een
  nummer: dit verhoogt de consulteerbaarheid van het werk. Hoewel aangeduid als een handboek
  is het werk diepgaand en laat het geen enkel aspect onbesproken. De erfopvolging ab intestat
  kan hier als duidelijk voorbeeld gelden: de eerste afdeling (A. 'Caractères généraux') oriënteert
  de lezer uitstekend: 1 'Complexité et diversité des règles du droit-successoral'; 2 'Les groupes
  de coutumes 'flamingant' et 'picard-wallon': l'apport de J. Yver;' 3 'Les théories de E. M.
  Meyers'; 4 'Les vues de R. Jacob'; 5 'Droit urbain et droit rural'; 6 'L'évolution du droit
  successoral'. Nooit heb ik betere uiteenzettingen gelezen, zowel naar analyse als naar synthese,
  van de bevindingen.
  Een uitstekende index van plaats- en persoonsnamen, en een zakenindex maken het boek tot
  een handig naslagwerk. 14 kaarten brengen de uiterst gediversifieerde materie van het privaatrecht in beeld: hoe moeilijk het is, maar hoe verhelderend, blijkt uit de kaarten zelf. Een kaart
  van de Zuidelijke Nederlanden kan uitgeplooid naast de leestekst situerend helpen.
  Een groot werk! Men kan stellen dat de rechtspraak als bron ontbreekt, dat de inleidende
  bibliografie in een paar gevallen grondiger had gekund, bijvoorbeeld het huwelijk (deel 1, hfdst.
   VI). Maar wie het boek herleest en opnieuw consulteert wordt getroffen door de heldere,
  volledige en gestoffeerde uiteenzetting, die zó gefundeerd en definitief (!) is. Het boek is de
  neerslag van een hele carrière in dienst van de geschiedenis van het privaatrecht. Een groter
  afscheidscollege kon de rechtsgeschiedenis zich niet toewensen. Schreef Horatius niet:
  'Monumentum exegi aere perennius'? Zo'n monument is dit werk ook!
  D. Lambrecht
  K. A. H. W. Leenders, Verdwenen venen. Een onderzoek naar de ligging en exploitatie van thans
  verdwenen venen in het gebied tussen Antwerpen, Turnhout, Geertruidenberg en Willemstad
  (1250-1750) (Reeks landschapsstudies XIII, Historische uitgaven van het Gemeentekrediet van
  België LXXVII1; Brussel-Wageningen: Pudoc, 1989, 351 blz., ƒ65,-, ISBN 90 220 0991 2).
  Dat er eertijds in West-Brabant veen gelegen heeft, wordt door niemand ontkend. Over de
  uitgebreidheid van die voormalige veenbedekking en de betekenis van dat veen voor de
  304.
  