title: Planning paper 113 - Visions à long terme - Concepts et application au développement durable
text: b. De prioritaire thema's van de DDO's in de Europese standpunten voor Rio+20
  De conclusies van de Raad Milieu van 9 maart 2012 anticipeerden erop dat Rio+20 mogelijke
  thematische clusters of prioritaire thema's zou bepalen waarin DDO's zouden kunnen worden
  51
  
  Zoals de tweede alinea van deel 1 eraan herinnert, kan de ontwikkeling van een samenleving gedefinieerd worden zonder
  normatieve inhoud, als "de verandering van haar levensomstandigheden, in wisselwerking met haar mogelijkheden om beslissingen te
  nemen en acties te ondernemen, onder meer op politiek vlak".
  47
  
  PLANNING PAPER 113
  
  aangenomen. §17 van die conclusies bevat dus volgens de Europese Unie prioritaire thema's voor een
  routekaart voor een groene economie, die ook als kandidaten voor DDO’s zouden kunnen worden
  beschouwd. Maar de lijst van thema's van §18 verschilt daar nog van, aangezien de Europese
  Commissie die paragrafen heeft voorgesteld als opening voor eventuele voorstellen van andere
  partijen dan de Unie. Zelfs wanneer die twee paragrafen samen worden genomen, blijven ze bijzonder
  zwak wat betreft de sociale component van duurzame ontwikkeling en blijven ze de voorkeur van de
  Commissie weerspiegelen om enkel DDO's over de milieucomponent voor te stellen, zonder enige
  aandacht voor de transversale sociale vraagstukken.
   1.5.4. Resultaten van Rio+20
  De tijdens Rio+20 aangenomen tekst heeft het duidelijkst de doelstelling bereikt om de internationale
  verbintenis over duurzame ontwikkeling te hernieuwen met de beslissingen over de doelstellingen van
  duurzame ontwikkeling (DDO's) (UN, 2012a). Na te hebben herinnerd aan het nut van de MOD's en na
  de krachtige bevestiging van de verbintenis om die zonder koerswijziging te verwezenlijken, heeft die
  tekst immers erkend dat doelstellingen nuttig zouden zijn om richting te geven aan een coherente actie
  voor duurzame ontwikkeling. Wat de door die DDO’s te vervullen voorwaarden betreft, valt het niet te
  ontkennen dat de in de Europese conclusies gevraagde kenmerken (i tot en met iv in 1.5.3.a) in ruime
  mate overeenstemmen met die gevraagd in de goedgekeurde Rio-tekst. En wat de domeinen van die
  DDO’s betreft, heeft Rio+20 het proces gelanceerd dat in de VN zal beheerd worden in een open
  werkgroep, maar zonder enig ander spoor uit te zetten dan dat van de thema’s in het slotdocument.
  a. De kenmerken van de DDO's in het slotdocument van Rio+20
  Rio+20 besliste een proces te starten om een set DDO's uit te werken die “nuttig zouden zijn voor een
  gerichte en coherente actie voor duurzame ontwikkeling” (§246) en met de volgende kenmerken (§247
  en volgende).
  i. DDO's conform de waarden van duurzame ontwikkeling
  – De beginselen van Rio ten volle respecteren, rekening houdend met het verschil in context,
  hulpbronnen en prioriteiten van elk land en steunend op vroegere verbintenissen zoals Agenda 21
  en
  
  het
  
  Implementatieplan
  
  van
  
  de
  
  wereldtop
  
  over
  
  duurzame
  
  ontwikkeling,
  
  zonder
  
  de
  
  millenniumontwikkelingsdoelstellingen te vergeten.
  – Conform het internationaal recht zijn en bijdragen aan de volledige uitvoering van de teksten van
  de grote economische, sociale en milieutopconferenties, met inbegrip van de prioritaire domeinen
  van het slotdocument van Rio+20 om duurzame ontwikkeling te realiseren.
   ii. Tegelijk universele en concrete DDO’s
  – Actiegericht zijn, beknopt en gemakkelijk te communiceren, beperkt in aantal en ambitieus,
  mondiaal van aard en universeel toepasbaar in alle landen maar rekening houdend met
  verschillende nationale realiteiten, capaciteiten en ontwikkelingsniveaus en met eerbiediging van
  nationaal beleid en nationale prioriteiten.
  48
  
  PLANNING PAPER 113
  
  – De vooruitgang in de realisatie van de doelstellingen moet geëvalueerd worden en dat moet
  samengaan met cijferdoelen en indicatoren, waarbij rekening gehouden wordt met verschillende
  nationale omstandigheden, capaciteiten en ontwikkelingsniveaus.
  iii. DDO’s die rekening houden met de drie componenten en de verbanden ertussen
  – Op een evenwichtige wijze rekening houden met de drie componenten van duurzame ontwikkeling
  en met hun onderlinge verbanden.
  – Vastgesteld zijn met de hulp en de bijdragen van het gehele VN-systeem en met de oprichting van
  een team voor technische ondersteuning van de instellingen en van expertpanels zodat waar nodig
  een beroep wordt gedaan op het advies van alle deskundigen in het domein.
  iv. DDO’s die compatibel zijn met en waarde toevoegen aan de MOD's
  – Conform zijn en geïntegreerd in het VN-ontwikkelingsprogramma voor na 2015 om bij te dragen
  aan duurzame ontwikkeling.
  – De uitvoering en de integratie van die activiteiten binnen het gehele VN-systeem vergemakkelijken.
   Die DDO's zullen dus vergelijkbare communicatiekwaliteiten moeten hebben als de MOD's, beperkt in
  aantal moeten zijn, beknopt en gericht op actie. De G77 heeft er lang op aangedrongen dat proces
  vooral te laten sturen door het beginsel van gemeenschappelijke, maar gedifferentieerde
  verantwoordelijkheden. De ontwikkelde landen hebben echter front gevormd om het gelijke belang
  van alle beginselen van duurzame ontwikkeling te verdedigen en het slotakkoord weerspiegelt dat
  evenwicht. Om aan te zetten tot vooruitgang in de uitvoering hebben overheden een leidende rol, maar
  ook de actieve participatie van alle belanghebbenden is nodig. Die vooruitgang moet gemeten kunnen
  worden met cijferdoelen en indicatoren.
  De G77 heeft meer succes gehad met de eis het DDO-proces te organiseren als een grote
  intergouvernementele onderhandeling binnen de Algemene Vergadering van de VN, met frequente
  rapporten die ter goedkeuring worden voorgelegd aan de regeringen. De ontwikkelde landen hebben
  zich daar lang tegen verzet omdat ze vreesden vast te lopen in een bureaucratische impasse en hebben
  er meer dan eens aan herinnerd dat de MOD’s kwaliteiten inzake communicatie en uitvoering bezitten,
  juist omdat ze werden aangenomen zonder door politieke onderhandelingen te moeten worden
  bepaald.
  Het slotcompromis laat echter nog een overwegende plaats aan het intergouvernementele proces via
  de oprichting van een werkgroep van dertig representatieve leden uit de regionale groepen van de VN,
  vanaf de opening van de 67e zitting van de Algemene Vergadering. Die groep zal zijn werkmethode
  nog moeten definiëren hoewel reeds vaststaat dat hij een beroep zal doen op diverse bijdragen en
  inzichten van de belanghebbenden en van het maatschappelijk middenveld, de wetenschappelijke
  wereld en het VN-systeem. De overeenkomst bepaalt dat de VN-secretaris-generaal zorgt voor alle
  technische ondersteuning die voor die werkzaamheden vereist is, inclusief bijdragen van
  VN-instellingen en van expertpanels – een punt dat België tijdens de onderhandelingen sterk gesteund
  heeft.
   49
  
  PLANNING PAPER 113
  
  b. Prioritaire thema's van de DDO's in het slotdocument van Rio+20
  Wat betreft de domeinen waarvoor DDO's gedefinieerd zullen worden, werden de door de enen
  voorgestelde thema’s door de anderen verworpen (bv. energie werd afgewezen door de
  ontwikkelingslanden en consumptie- en productiepatronen door de Verenigde Staten). Daarom heeft
  Rio+20 ervoor gekozen geen akkoord af te sluiten over een minimumlijst. De overeenkomst opent een
  veel breder veld aangezien ze bepaalt dat de DDO’s de prioritaire domeinen voor de realisatie van een
  duurzame ontwikkeling zullen bestrijken, met de tekst van Rio+20 als leidraad. Anders gezegd, de lijst
  van mogelijke thema’s waarop de DDO’s betrekking zullen hebben, omvat niet enkel de twee grote
  thema’s van het oorspronkelijke Rio+20-mandaat (groene economie in de context van duurzame ontwikkeling
  en uitroeiing van de armoede, en het institutionele kader voor duurzame ontwikkeling), maar ook alle thema’s
  van het actiekader van Rio+20 en die staan onder zeer diverse titels, die niet uitsluitend milieuthema’s
  omvatten. Die titels van de inhoudstafel van de tekst die Rio+20 goedkeurde, zijn opgenomen in
  bijlage 3.
  Wat de inhoud van de DDO's betreft, is de situatie dus bijzonder open. Dat blijkt uit de tabel van
  bijlage 5 die de belangrijkste themalijsten die in hoofdstuk 1.5 werden onderzocht, weergeeft. De
  linkerkant van de tabel bevat de thema's van Agenda 21 (Rio), van de Wereldtop over duurzame
  ontwikkeling in Johannesburg (Rio+10) en van het Actiekader uit het goedgekeurde Rio+20-document.
   Die drie kolommen tonen een continuïteit en een diversiteit in de thema’s waarop de verbintenissen
  inzake duurzame ontwikkeling betrekking hebben. De diverse thema’s van Rio+20 zijn vrijwel allemaal
  terug te vinden in de eerste twee kolommen en vice versa. De kennis over die domeinen die tijdens de
  werkzaamheden ter voorbereiding van die conferenties werd vergaard, zal ertoe bijdragen
  doelstellingen daarover te definiëren. Voor sommige van die thema’s werden overigens reeds
  doelstellingen vastgelegd in het kader van specifieke multilaterale processen.
  De vijf kolommen aan de rechterkant van de tabel bevatten themalijsten die door diverse actoren
  werden voorgesteld ter voorbereiding van Rio+20. Dat ze geconcentreerd zijn op dezelfde rijen van de
  tabel wijst erop dat de aandacht van het voorbereidingsproces op een relatief klein aantal vraagstukken
  gericht was, ook al was er op Rio+20 geen onderhandelde consensus over een beperkt aantal thema’s.
  Tot die vraagstukken behoren duurzame consumptie- en productiepatronen, waardig werk en de
  thema’s die specifiek werden opgenomen voor de groene economie (energie, biologische diversiteit,
  oceanen, water…).
  De lijst van de Zero draft van Rio+20 vormt in dat opzicht een bijzonder interessante referentie. Zij
  steunt op een soort van grootschalige peiling die werd uitgevoerd via de bijdragen die eind 2011 naar
  het VN-secretariaat werden gestuurd. Die lijst is vrij evenwichtig op het vlak van de drie componenten
  van duurzame ontwikkeling. De uitdaging zal er nu, onder andere voor de Europese Unie maar ook
  voor de hele VN, in bestaan een voldoende uitgebalanceerde expertise te vinden om die drie
  componenten goed te verdedigen.
   50
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.5.5. Besluit en weg vooruit
  Voor DDO's, net zoals voor andere onderwerpen van duurzame ontwikkeling, is de weg tussen idee en
  realisatie altijd bijzonder lang. Hoofdstuk 1.5 presenteerde een reeks inspanningen op de weg van
  Rio+20 (2012) om een beperkte en evenwichtige set DDO's te definiëren, zowel door het Europees
  maatschappelijk middenveld (1.5.1) als door de G77 (1.5.2), de Europese Unie (1.5.3) en de
  internationale gemeenschap (1.5.4). De definitie van de begrippen en bepalingen die een multilaterale
  overeenkomst over de DDO’s mogelijk zullen maken, en ook de keuze van prioritaire thema's, botsten
  reeds op de moeilijkheid om de sociale, milieu- en economische onderwerpen op elk beleidsniveau
  passend te behandelen. Hoewel Rio 1992 in theorie de integratie van milieu en sociaaleconomische
  ontwikkeling heeft bezegeld, is de kennis over die onderwerpen bijna even verkokerd gebleven als de
  instellingen waarvoor die kennis de gegevens levert.
  Een dergelijke verkokering bestaat bijvoorbeeld in de Europese Commissie. Zij behandelt het
  internationale milieu (met inbegrip van milieu-DDO's) sterk gescheiden van de groei en de
  ontwikkelingssamenwerking (met inbegrip van de vervanging van de MOD's door wereldwijde
  doelstellingen voor na 2015). De vraag naar de band tussen DDO’s en MOD’s blijft dus zeer gevoelig.
  De Europese Unie had over de wetenschappelijke, beleids- en diplomatieke middelen kunnen
  beschikken om dergelijke scheiding voor Rio+20 te overwinnen als ze had geïnvesteerd in de
  ontwikkeling van haar strategie inzake duurzame ontwikkeling die ze een decennium eerder
  aangenomen had (zie 1.3.1) om haar langetermijnvisie te verbreden en te concretiseren. Maar dergelijke
  middelen werden niet gemobiliseerd door de Europese Commissie, die zonder ophouden haar
  scepticisme tegenover een echte langetermijnbenadering heeft getoond en haar strategische ambities
  beperkt heeft tot de Europa 2020-strategie, die relatief weinig thema's bestrijkt en uitsluitend op
  Europese uitdagingen gericht is (zie 1.3.2).
   Rio+20 kan dus gezien worden als een gemiste kans voor de Europeanen om het verband te tonen
  tussen hun strategie inzake duurzame ontwikkeling die openstaat voor de wereld en een
  langetermijnvisie die gebaseerd is op een set coherente DDO's. Gelukkig biedt de mededeling van
  27 februari 2013 Een waardig leven voor iedereen: Armoede uitroeien en de wereld een duurzame toekomst geven,
  meer optimisme voor de toekomst (EC, 2013). Dat document is belangrijk omdat het als referentie zal
  dienen voor de volgende conclusies van de Europese Raad over het vervolg van Rio+20. Die conclusies
  zullen voor de EU-landen een leidraad in dat verdere proces zijn. De mededeling pleit voor een uniek
  strategisch kader voor de DDO's en de MOD's, met een gedeelde visie voor 2050 (with a shared vision for
  2050), en ze doet eerste voorstellen om dat te realiseren. Het is onder druk van veertien lidstaten
  (waaronder België), dat de Commissie in deze mededeling uiteindelijk de vraagstukken van DDO’s en
  MOD’s samen behandeld heeft.
   Wat het multilaterale niveau betreft, is er het intergouvernementele, transparante en participatieve
  mechanisme betreffende de DDO's – de oprichting ervan werd op Rio+20 beslist – dat zijn
  werkzaamheden gestart is in de open werkgroep. Die werkzaamheden worden onder andere gevoed
  door een rapport van de Secretaris-Generaal (UN, 2012e) dat vertrekt van een ambitieus standpunt
  over de bestaansreden van de DDO's: "duurzame ontwikkeling bevorderen door een verdere integratie van de
  drie componenten van duurzame ontwikkeling: economisch, sociaal en op milieuvlak" en ook "richting geven en
  
  51
  
  PLANNING PAPER 113
  
  bijdragen aan transformaties uit het slotdocument van Rio+20 om op rechten gebaseerde, rechtvaardige en
  inclusieve processen te steunen die de duurzaamheid op mondiaal, regionaal, nationaal en lokaal vlak
  verhogen" (§4)52. Na Rio+20 werd een vragenlijst over de prioritaire thema's voor de DDO's naar de
  regeringen gestuurd. De antwoorden erop voeden de hoop dat het mogelijk zal zijn de MOD’s erin te
  integreren aangezien "de belangrijkste sociale vraagstukken die de MOD’s beantwoorden, staan zeer hoog in de
  lijst [van prioriteiten], en dat wijst op de intentie de MOD's centraal op de agenda te houden. Tegelijk wijzen de
  prominente plaatsen van klimaatverandering, duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen en duurzame
  consumptie en productie, en ook van economische vraagstukken zoals werk en macro-economische stabiliteit, op
  het belang van een effectievere integratie van en evenwicht tussen de drie componenten van duurzame
  ontwikkeling in de toekomst"53 (§17).
  52
  53
  
  52
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 27 en 28.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 29.
   PLANNING PAPER 113
  
  1.6. Besluit over de toepassingen van het begrip LTV
  Deel 1 van deze Planning Paper geeft een overzicht van de verschillende aspecten van LTV’s die een
  rol spelen in de transitie van een niet-duurzaam naar een duurzaam ontwikkelingspatroon. De
  bestanddelen van een langetermijnvisie inzake duurzame ontwikkeling, zowel de begrippen als de
  concrete toepassingen, worden overlopen. Uiteraard is de goedkeuring van doelstellingen met
  bijbehorende termijnen een centraal vraagstuk dat zowel in het begin als op het einde van deel 1
  behandeld wordt. Hoofdstuk 1.1 toonde hoe langetermijndoelstellingen uit een langetermijnvisie
  inzake duurzame ontwikkeling reeds nuttig geweest zijn, zowel in het beleid als in de
  toekomstverkenning met de backcasting-methode. Hoofdstuk 1.5 belicht de inspanningen die sinds de
  voorbereiding van Rio+20 aan de gang zijn voor de goedkeuring van dergelijke doelstellingen door de
  internationale gemeenschap en waarmee de inspanningen voor een duurzame ontwikkeling
  coherenter zouden kunnen worden.
  Duurzame ontwikkeling wordt inderdaad overal beschouwd als een zowel politieke als institutionele
  uitdaging. Die uitdaging moet zowel van de overheid als van de samenleving een antwoord krijgen.
  De LTV’s verschijnen daarbij als platform waarrond langetermijndoelstellingen op coherente en
  interactieve wijze gedefinieerd kunnen worden. De verschillende beleidsniveaus hebben er naargelang
  van de institutionele context een verschillende plaats aan toegekend.
  Nationale strategieën voor duurzame ontwikkeling zijn een formele institutionele innovatie op het
  gebied van governance voor duurzame ontwikkeling, waartoe landen zich in 1992 in Rio verbonden.
  De Verenigde Naties en de OESO zijn het erover eens dat die strategieën moeten steunen op een
  langetermijnvisie en dat ze zowel becijferde als niet-becijferde doelstellingen moeten bevatten. Er
  bestaat evenwel geen voorgedefinieerd schema voor dergelijke strategieën en de landen zijn vrij om ze
  te formuleren volgens hun eigen context en vereisten.
   De Europese instanties zijn eerder geneigd de doelstellingen en langetermijnvisies inzake duurzame
  ontwikkeling te integreren in het beleid van de Europese Unie. Daarvan getuigen de vernieuwde
  EU-strategie inzake duurzame ontwikkeling (SDO) en ook een aantal sectorale langetermijnvisies die
  ontwikkeld werden in het kader van de kerninitiatieven van de Europa 2020-strategie. Die nieuwe
  Europese strategie, goedgekeurd in 2006, bepaalt vier hoofddoelstellingen, zeven algemene
  doelstellingen en ook nog operationele doelstellingen, cijferdoelen en acties. Het blijft echter moeilijk
  die SDO te situeren ten opzichte van de Europa 2020-strategie en de sectorale langetermijnvisies die de
  Europese Commissie voorstelde in het kader van de kerninitiatieven. Die moeilijkheid houdt verband
  met de afwezigheid van een beslissing over de vernieuwing van de strategie inzake duurzame
  ontwikkeling.
  Op het niveau van de landen zelf is er een grote diversiteit aan situaties naargelang de institutionele
  context. Er zijn echter ook gemeenschappelijke punten zoals de inspanningen om de sociale, milieu- en
  economische component van duurzame ontwikkeling te integreren in een langetermijnvisie. In de
  meeste gevallen worden er doelstellingen op middellange of lange termijn vermeld en een aantal
  landen steunen hun langetermijnvisie ook op demografische vooruitzichten tot 2050. De
  kaderstrategieën op middellange en lange termijn omvatten tussentijdse doelstellingen. Voor bijna alle
  NSDO's heeft het departement milieu de belangrijke opdracht die te coördineren. De landen met een
  
  53
  
  PLANNING PAPER 113
  
  kaderstrategie op langere termijn zijn wel geneigd de (mede)verantwoordelijkheid voor die
  coördinatie aan een specifieke instantie of de regeringsleider toe te vertrouwen.
   De meest voorkomende kritiek op duurzame ontwikkeling is het verwijt van vaagheid en onvoldoende
  sturing om overheden concreet te helpen op de weg van een transitie die een dergelijke ontwikkeling
  realiseert. De hiervoor samengevatte vaststellingen bewijzen nochtans dat er op alle niveaus
  inspanningen werden geleverd door landen, gemeenschappen en gewesten, om hun eigen
  langetermijnvisie inzake duurzame ontwikkeling te bepalen. Die inspanningen zijn essentieel om de
  geloofwaardigheid te garanderen van de verbintenis die alle landen van de wereld in Rio zijn
  aangegaan, en bevestigd hebben op Rio+5, Rio+10 en Rio+20. Voor de ontwikkelde landen stemt die
  verbintenis bovendien overeen met een gedifferentieerde verantwoordelijkheid, die de Europese Unie
  als belangrijk erkend heeft. Maar dit onderzoek toont ook duidelijk de kwetsbaarheid van die
  inspanningen die nog te veel los van elkaar staan, te sectoraal zijn of niet lang genoeg volgehouden
  worden.
   De beschrijving van de huidige situatie wat langetermijnvisie betreft, toont dat het initiatief dat de
  internationale gemeenschap op Rio+20 genomen heeft om een proces over DDO’s te starten, aan een
  echte behoefte beantwoordt. De politieke uitdrukking van die behoefte om de internationale
  gemeenschap te verenigen rond een preciezere visie over Our common future mag zelfs beschouwd
  worden als het belangrijkste resultaat van Rio+20. Natuurlijk werd gehoopt dat de resultaten van de
  conferentie meer ‘sturend’ zouden zijn. Maar het overzicht uit deel 1 van deze Planning Paper heeft
  ook getoond dat veel werkzaamheden ter voorbereiding van Rio+20, toch het belang hebben
  verduidelijkt van en hoop hebben gegeven voor de mogelijkheid van een meer visionaire sturing
  betreffende de toekomst op lange termijn van verscheidene cruciale thema’s voor duurzame
  ontwikkeling en van hun interacties. Hopelijk kan, steunend op de matige resultaten van en
  gedeeltelijke ervaring met de millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD’s), een transversaler
  proces van DDO’s zorgen voor een vervolg. Het is dus aanbevolen dat België zijn krachten blijft
  investeren ten dienste van een transversale visie van doelstellingen van duurzame ontwikkeling,
  vooral op multilateraal vlak.
  54
  
  PLANNING PAPER 113
  
  2.
  Uitwerking van een Belgische federale langetermijnvisie
  
  Deel 2 van deze Planning Paper beschrijft het proces waarmee de Belgische federale actoren in 2012 een
  langetermijnvisie (LTV) inzake duurzame ontwikkeling hebben uitgewerkt, zoals bepaald in de
  herziene wet van 5 mei 1997 (zie figuur 1, p. 57). Hoofdstuk 2.1 vat de bijdrage van het Federaal
  Planbureau samen. De bijdragen van de andere actoren van de wet komen aan bod in 2.2, die van de
  Kamer van volksvertegenwoordigers in 2.3. Ten slotte presenteert 2.4 de langetermijnvisie inzake
  duurzame ontwikkeling die de federale regering op 17 mei 2013 heeft aangenomen.
   Aan de oorsprong van de verschillende bijdragen ligt de brief van de minister van Klimaat en Energie
  bevoegd voor Duurzame Ontwikkeling, verstuurd in april 2011, waarmee hij het initiatief nam een
  begeleidingscomité te creëren om de door de herziene wet gevraagde LTV voor te bereiden. De leden van
  dat comité waren vertegenwoordigers van de actoren van de wet, uit de Federale Raad voor Duurzame
  Ontwikkeling (FRDO), de Interdepartementale Commissie Duurzame Ontwikkeling (ICDO) en de Task Force
  Duurzame Ontwikkeling van het Federaal Planbureau (FPB-TFDO). De Programmatorische federale
  overheidsdienst Duurzame Ontwikkeling (POD DO) had de opdracht dat begeleidingscomité te
  coördineren. Die brief en de vorming van dat comité zijn weergegeven in figuur 1.
  Zoals uitgelegd werd in deel 1 van de Planning Paper bevat de LTV doelstellingen van duurzame
  ontwikkeling (DDO’s), die er meer bepaald op gericht zijn een antwoord te bieden op de door België
  aangegane verbintenissen op internationaal en Europees niveau en die de federale regering in haar
  beleid zal nastreven. De LTV moet vastgesteld worden door een in de ministerraad genomen besluit na
  een parlementair debat dat gevoerd werd met het maatschappelijk middenveld. Het is trouwens in de
  Kamer van volksvertegenwoordigers dat het proces officieel gestart werd tijdens een conferentie in
  juni 2011: Langetermijnvisie voor duurzame ontwikkeling 2050 – Doelstellingen voor een toekomst voor iedereen.
   Om de werkzaamheden van dat begeleidingscomité te starten, kregen de leden ervan in april 2011 een
  vragenlijst om samen de reikwijdte van de visie te bepalen. Daarin werden een aantal thema’s
  voorgesteld, afkomstig uit de belangrijkste strategieën inzake duurzame ontwikkeling op mondiaal,
  Europees en Belgisch niveau (Implementatieplan van de wereldtop over duurzame ontwikkeling, Vernieuwde
  EU-strategie inzake duurzame ontwikkeling…), op basis van een thematische studie over die verschillende
  strategieën, die de TFDO begin 2011 uitvoerde. Het doel was ervoor te zorgen dat de bijdragen over
  doelstellingen en indicatoren van de verschillende parallel georganiseerde oefeningen zouden kunnen
  dialogeren over dezelfde domeinen. Om te antwoorden, beschikten de verschillende actoren van de
  wet over de vrijheid om voor hun oefening relevantere subthema’s te selecteren, of zelfs om
  bijkomende thema’s en dimensies toe te voegen aan de voorgestelde thema’s uit de vragenlijst. Op
  basis van de antwoorden op die vragenlijst identificeerde het begeleidingscomité in juli 2011 een
  oorspronkelijke lijst van thema's. Dat proces wordt getoond in figuur 1.
  Die lijst van thema's is opgenomen in Tabel 7. De thema's werden gegroepeerd in vier grote
  uitdagingen voor de ontwikkeling van de samenleving en waarvoor de realisatie van de doelstellingen
  een antwoord zou kunnen bieden, namelijk:
  –
  
  een inclusieve samenleving, zowel op het vlak van sociale insluiting en gezondheid, als van
  werkgelegenheid en vaardigheden;
  
  55
  
  PLANNING PAPER 113
  
  –
  
  milieubescherming met inbegrip van biologische diversiteit en natuurlijke hulpbronnen, en met
  bijzondere aandacht voor klimaatverandering;
  
  –
  
  economische
  
  ontwikkeling
  
  met
  
  inbegrip
  
  van
  
  de
  
  verandering
  
  van
  
  consumptie-
  
  en
  
  productiepatronen, onder andere in vier grote systemen: energie, vervoer, voeding en huisvesting;
  –
  
  de middelen ter uitvoering, met name economisch beheer, onderzoek en ontwikkeling, onderwijs
  en opleiding, en ontwikkelingssamenwerking.
   Die vier uitdagingen hebben elk een nationale en een internationale dimensie en ook een dimensie van
  gelijkheid van vrouwen en mannen. Die transversale dimensies zijn onlosmakelijk met de uitdagingen
  van duurzame ontwikkeling verbonden.
  Tabel 7
  
  Oorspronkelijke lijst van thema’s voor de langetermijnvisie gekozen door het begeleidingscomité
  
  Thema's
  1. Inclusieve samenleving
  Sociale insluiting
  Volksgezondheid
  Werkgelegenheid en vaardigheden
  2. Bescherming van het milieu
  Biologische diversiteit
  Natuurlijke hulpbronnen, buiten biologische diversiteit
  Klimaatverandering
  3. Economische ontwikkeling met inbegrip van duurzame consumptie- en
  productiepatronen
  Energie
  Vervoer
  Huisvesting
  Voeding
  4. Middelen ter uitvoering
  Economisch beheer
  Onderzoek en ontwikkeling
  Onderwijs en vorming
  Ontwikkelingssamenwerking
  
  Transversale dimensies
  
  Externe dimensie
  
  Gendergelijkheid
  
  Die door het begeleidingscomité bepaalde thema's vormden het kader voor de toekomstverkennende
  oefeningen die op vraag van de minister van Klimaat en Energie, eind 2011 en begin 2012, werden
  georganiseerd om bij te dragen aan de uitwerking van de federale LTV. Zoals figuur 1 toont, gaat het
  om sterk verschillende benaderingen:
  – TFDO: oefening inzake toekomstverkenning met participatie van wetenschappelijke experts van
  buiten het FPB (zie 2.1),
  – FRDO: oefeningen inzake toekomstverkenning binnen elke ledengroep (zie 2.2.1),
  – ICDO: oefening inzake toekomstverkenning met de federale departementen (zie 2.2.2),
  – VODO en Associations 21: oefening inzake toekomstverkenning op eigen initiatief, met hun leden.
  Figuur 1 toont ook dat sommige actoren tijdens de oefeningen bovendien hebben samengewerkt. Zo
  werden de bijdragen van de FRDO-leden en de bijdrage van VODO en Associations 21 in de
  ICDO-werkgroep voorgesteld. Op basis van een overeenkomst tussen de minister van Duurzame
  Ontwikkeling en het Federaal Planbureau heeft de ICDO eveneens een methodologische steun van de
  TFDO gekregen (zie 2.1.1.a en 2.2.2.a).
   56
  
  PLANNING PAPER 113
  Figuur 1
  
  Bijdragen van de diverse actoren aan de totstandkoming van de federale LTV
  
  57
  
  PLANNING PAPER 113
  
  De herziene wet bepaalt dat de federale LTV door de regering aangenomen wordt na een parlementair
  debat (BS, 2010a, art. 2/1). In juni en juli 2012 hebben de actoren van de wet hun bijdragen, die
  resulteren uit hun hiervoor vermelde oefeningen inzake toekomstverkenning, aan de Kamer van
  volksvertegenwoordigers voorgesteld. De parlementaire debatten die door die bijdragen gevoed
  werden, leidden tot de goedkeuring van een parlementaire resolutie over de uitwerking van de
  federale LTV (zie 2.3). Vervolgens maakte de POD DO een synthese van die bijdragen en van de
  resolutie van de Kamer.
  De vergaderingen tussen kabinetten op basis van die synthese hebben geleid tot een ontwerptekst van
  LTV van de regering. Die werd op 5 februari 2013 voorgesteld en besproken in de bijzondere
  commissie Klimaat en Duurzame Ontwikkeling van de Kamer van volksvertegenwoordigers. De
  ontwerptekst werd op die basis aangepast en de federale LTV werd door de regering op 17 mei 2013
  aangenomen (zie 2.4).
  Deel 2 van deze Planning Paper geeft meer informatie over dat hele proces. Omwille van de omvang
  van de verschillende ‘visie’-teksten die in die twee jaar werden gemaakt, worden enkel de
  oorspronkelijke bijdrage van de TFDO en het eindresultaat van het proces, de LTV die de regering
  heeft aangenomen, integraal opgenomen. Alle bijdragen van de actoren van de wet werden wel
  verzameld in een document van 192 bladzijden dat te raadplegen is op de website van de Kamer van
  volksvertegenwoordigers: Voorstel van resolutie betreffende de langetermijnvisie inzake duurzame
  ontwikkeling (Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers, 2012a).
   58
  
  PLANNING PAPER 113
  
  2.1. Bijdrage van het Federaal Planbureau (FPB)
  In de loop van 2011 en 2012 heeft het Federaal Planbureau (FPB) zijn werkzaamheden in het kader van
  zijn wettelijke opdracht inzake toekomstverkenning voor duurzame ontwikkeling ingeschreven in het
  voorbereidingsproces van de langetermijnvisie (LTV, zie 1.1.3). Hoofdstuk 2.1 beschrijft eerst de
  werkzaamheden (2.1.1) en presenteert daarna hun resultaat: de tekst van de bijdrage van het FPB aan
  het debat over de federale LTV (2.1.2).
  2.1.1. Voorbereiding van het FPB op het debat over de LTV
  a. Participatieve oefening inzake toekomstverkenning
  Het FPB heeft in 2011-2012 eerst een toekomstverkennende oefening uitgevoerd steunend op de
  ervaring met de participatieve oefening inzake toekomstverkenning 2006-2007 Voor een duurzame
  ontwikkeling tegen het jaar 2050. De resultaten van die nieuwe participatieve oefening 2011-2012,
  eveneens gerealiseerd door de Task Force Duurzame Ontwikkeling (TFDO) in samenwerking met een
  panel van experts van buiten het FPB, hadden een dubbele bestemming: bijdragen tot de federale LTV
  en bijdragen tot het volgende Federaal rapport inzake duurzame ontwikkeling over toekomstverkenning.
   Het doel van de participatieve oefening inzake toekomstverkenning 2011-2012 was een geheel van
  doelstellingen van duurzame ontwikkeling tegen 2050 uitwerken, rekening houdend met de
  internationale context en de internationale beginselen en doelstellingen van duurzame ontwikkeling
  (Rio 1992, Johannesburg 2002, millenniumdoelstellingen enz.). Om voldoende verschillende
  kennisdomeinen en thema’s samen te brengen en om niet beperkt te worden door de omvang van de
  eigen expertise (een tiental experts in transdisciplinaire methodes en in sociale, milieu-, economische
  en politieke wetenschappen) heeft de TFDO ook geluisterd naar een panel dat grotendeels uit de
  academische wereld afkomstig was. De panelleden werden gekozen om de thema’s uit Tabel 7 te
  kunnen behandelen. Het panel werd uitgenodigd voor een toekomstverkennend debat op basis van
  doelstellingen die geselecteerd werden uit internationale overeenkomsten en binnen een model dat de
  sturende krachten en de kapitalen van ontwikkeling onderscheidt.
  De panelleden kwamen vooral uit de sociale en milieudisciplines binnen de academische wereld. De
  economische domeinen waren slechts gedeeltelijk vertegenwoordigd, gezien de beschikbare
  deskundigheid binnen het FPB, die werd aangesproken na de panelbijeenkomsten (zie 2.1.1.b). Het
  panel is tweemaal samengekomen, afgewisseld door rondes van schriftelijke vragen voor elk panellid
  specifiek en begeleid door een document met informatie zowel over de te behandelen onderwerpen als
  over het conceptueel kader en over het consultatieproces van het panel. Net zoals in de eerste
  participatieve oefening werden de resultaten van de vergaderingen opgenomen in gedetailleerde
  verslagen die daarna aan de deelnemers werden bezorgd om te waken over het respect voor ieders
  bijdragen. Het zou beter geweest zijn die oefening over een langere periode te spreiden, om haar
  participatief karakter nog te kunnen verdiepen; maar het tijdschema uit de in 2010 herziene wet van
  5 mei 1997 liet geen trager verloop toe.
   Niettemin heeft de ervaring 2011-2012 bevestigd dat de bijdragen van experts uit verscheidene
  domeinen bijzonder waardevol zijn. Dat is niet enkel toe te schrijven aan de persoonlijke kwaliteiten
  
  59
  
  PLANNING PAPER 113
  
  van de afzonderlijke panelleden, maar ook aan het kader waarin de interacties tussen de leden van een
  dergelijk panel plaatsvinden. Anders dan vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in
  adviesraden of zelfs wetenschappers op een academisch congres, hebben de deelnemers immers de
  mogelijkheid te argumenteren zonder dat ze daarbij het belang van hun eigen maatschappelijke groep
  moeten bevorderen of de resultaten van hun eigen wetenschappelijke instelling naar voren moeten
  brengen. De discussies waren dus verrijkend en ze hebben een versterking van de kennis mogelijk
  gemaakt in tal van domeinen waarin de TFDO reeds werkte, en ook over nieuwe vraagstukken voor
  verdere werkzaamheden.
  In het kader van de overeenkomst tussen de Minister van Duurzame Ontwikkeling en het FPB hebben
  die werkzaamheden eveneens een substantiële ondersteuning aan de ICDO mogelijk gemaakt bij de
  uitwerking van haar bijdrage aan de federale visie (zie figuur 1). Methodologische voorstellen
  aangevuld met concrete voorbeelden, en ook een allereerste voorstel van structuur op vier bladzijden
  met een bijgevoegde uitgebreide bibliografie, werden reeds in maart 2012 in een ICDO
  werkvergadering (zie 2.2.2.a) overhandigd en uiteengezet in de nota: Langetermijnvisie inzake duurzame
  ontwikkeling. Eerste voorstellen aan de ICDO-werkgroep betreffende de basisgegevens en de methodologische
  aspecten op basis van de TFSD-oefeningen inzake toekomstverkenning. Dat eerste voorstel van structuur van
  een Belgische federale visie, als voorbeeld opgesteld door de TFDO van het FPB, is opgenomen in
  bijlage 7 van de voorliggende Planning Paper (TFDO, 2012).
   b. Interne voorbereiding in het FPB van de bijdrage voor de LTV
  De resultaten van de participatieve oefening inzake toekomstverkenning werden binnen het FPB
  aangevuld in een werkgroep met TFDO-experts en experts van andere FPB-equipes om een aantal
  economische vraagstukken uit te diepen. Dat proces leidde tot een voorstel van langetermijnvisie met
  een eerste coherent geheel van doelstellingen, cijferdoelen en indicatoren.
  Punt a van paragraaf 2.1.2 presenteert in extenso het voorstel van de TFDO met een geheel van
  43 langetermijndoelstellingen van duurzame ontwikkeling die de federale regering kan realiseren,
  conform artikel 7bis van de Belgische Grondwet. De doelstellingen zijn achteraan de zin genummerd en
  met dat nummer opgenomen in de tabel van punt b van paragraaf 2.1.2 dat ook een lijst van
  bijbehorende indicatoren bevat. Zij steunen in ruime mate op de door de internationale gemeenschap
  aangegane verbintenissen inzake duurzame ontwikkeling 54 , aangezien alle landen en alle
  internationale instellingen er zich toe verbonden hebben een duurzame ontwikkeling te realiseren en
  zij ook zullen bijdragen tot de realisatie van dergelijke doelstellingen. Die verbintenissen omvatten de
  volgende doelstellingen: de armoede uitroeien, het milieu beschermen en beheren als basis voor
  economische en sociale ontwikkeling, en de niet-duurzame consumptie- en productiepatronen
  veranderen; dat zijn de overkoepelende doelstellingen goedgekeurd op de wereldtop over duurzame
  ontwikkeling in Johannesburg (VN, 2002, nr. 2).
  Vier grote uitdagingen moeten samen aangepakt worden om een duurzame samenleving te bereiken:
  de samenleving inclusief maken, het milieu beschermen, niet-duurzame consumptie- en
  54
  
  60
  
  Onder meer de VN-conferentie over milieu en ontwikkeling van 1992 in Rio de Janeiro, de wereldtop over duurzame
  ontwikkeling van 2002 in Johannesburg en de VN-conferentie over duurzame ontwikkeling van 2012 die opnieuw in Rio de
  Janeiro plaatsvond.
   PLANNING PAPER 113
  
  productiepatronen wijzigen en een goed bestuur waarborgen. Die vier grote uitdagingen en hun
  doelstellingen zijn onderling afhankelijk en complementair. De samenleving is immers onlosmakelijk
  verbonden met haar milieu en beide evolueren naargelang van de ontwikkelings- en bestuurswijzen.
  De samenleving inclusief maken en het milieu beschermen, zijn met elkaar verbonden: hoe inclusiever
  een samenleving, hoe minder armoede er heerst en hoe meer ze zal kunnen bijdragen tot de
  bescherming van het milieu. Omgekeerd, hoe gezonder het milieu, hoe meer het bijdraagt tot de
  verbetering van het welzijn. Die uitdagingen aangaan, vereist fundamentele veranderingen van onze
  huidige consumptie- en productiepatronen. Maar die veranderingen kunnen enkel plaatsvinden als het
  bestuur (met inbegrip van O&O) ten dienste van een duurzame ontwikkeling gesteld wordt.
   Hoe dat bestuur ten dienste stellen van een duurzame ontwikkeling? Het nut van een LTV is dat ze een
  gemeenschappelijk kader biedt aan de hele samenleving, zowel aan de overheid als aan het
  maatschappelijk middenveld, om de acties ten voordele van een transitie naar een duurzame
  ontwikkeling te sturen. De doelstellingen van een dergelijke visie kunnen die transitie van de
  samenleving sturen om ervoor te zorgen dat de toekomstige generaties niet de negatieve gevolgen van
  onze huidige levenswijze zouden moeten dragen. Als onze ontwikkeling zo weinig duurzaam blijft,
  zullen die generaties immers het grootste deel van de kosten van niets doen dragen. Aangezien zij
  vandaag
  
  onmogelijk
  
  kunnen
  
  wegen
  
  op
  
  het
  
  politieke
  
  debat
  
  over
  
  hun
  
  toekomstige
  
  levensomstandigheden zou die transitie niet organiseren, getuigen van een gebrek aan solidariteit met
  hen. Het zou ook een economische vergissing zijn: verscheidene studies hebben aangetoond dat die
  kosten van niets doen op lange termijn hoger zouden zijn dan de kosten van het beleid om vanaf vandaag
  die doelstellingen te realiseren. Het is dus dringend om dergelijke doelstellingen aan te nemen om
  daarna zo snel mogelijk beleidsmaatregelen te bepalen en private beslissingen te nemen om die
  doelstellingen te bereiken.
  2.1.2. Bijdrage aan het debat over de LTV
  Paragraaf 2.1.2 is de Bijdrage van het Federaal Planbureau aan het debat over de langetermijnvisie inzake
  duurzame ontwikkeling die de TFDO aan het Parlement presenteerde op 3 juli 2012 (Belgische Kamer van
  volksvertegenwoordigers, 2012a). De tekst die de doelstellingen onderling verbindt is in punt a
  opgenomen. De tabel met de best beschikbare en/of te ontwikkelen indicatoren die elk bij een
  doelstelling horen, staat in punt b.
   a. “Doelstellingen van duurzame ontwikkeling
  Inclusieve samenleving
  De visie 2050 omvat een inclusieve en solidaire samenleving zonder armoede, waaraan iedereen gedurende alle
  fasen van zijn leven kan deelnemen. In deze visie leidt iedereen een leven in overeenstemming met de menselijke
  waardigheid, zoals bepaald door de Mensenrechten. Bovendien zijn de ongelijkheden verminderd inzake de
  toegang tot goederen en diensten die noodzakelijk zijn om menswaardig te leven.
  Vrouwen en mannen oefenen hun rechten uit en dragen bij tot alle aspecten van de ontwikkeling van de
  samenleving en de verbetering van de levensomstandigheden zonder onderscheid, uitsluiting of beperking op
  grond van hun geslacht [1].
  61
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Iedereen beschikt over een inkomen uit arbeid, uit vermogen of afkomstig van socialebeschermingsstelsels en heeft
  toegang tot diensten van algemeen belang. Iedereen kan aldus gedurende alle fasen van zijn leven voorzien in alle
  behoeften om menswaardig te leven [2]. De inkomensongelijkheid tussen 2010 en 2050 is niet gestegen [3].
  Het werkgelegenheidsniveau is zo hoog en stabiel mogelijk. Iedereen op arbeidsleeftijd heeft de mogelijkheid
  betaald werk te vinden. Dit werk respecteert de criteria van waardig werk, draagt bij tot de verbetering van de
  persoonlijke ontwikkelingsperspectieven en is aangepast aan ieders capaciteiten, in het bijzonder van oudere
  werknemers [4]. Het werkloosheidspercentage benadert het laagst mogelijke bereikbare niveau [5] en de
  ongelijkheden op het vlak van werkloosheidsrisico’s zijn gedaald ten opzichte van 2010 [6].
  Het scholingsniveau van de bevolking is gestegen en blijft hoog [7]. Iedereen beschikt gedurende alle fasen van zijn
  leven en professionele loopbaan over alle technische en sociale vaardigheden en kennis noodzakelijk om zijn
  persoonlijke en professionele doelstellingen te verwezenlijken en om deel te nemen aan de samenleving, onder meer
  via betaald werk [8].
   De volksgezondheid is verbeterd en wordt op een hoog niveau gehandhaafd. De levensverwachting in goede
  gezondheid is gestegen ten opzichte van 2010 [9]. Gezondheidszorgvoorzieningen zijn meer gericht op preventie
  dan in 2010 [10]. Ook zijn de sociaaleconomische ongelijkheden in verband met de gezondheidstoestand en de
  toegang tot gezondheidszorgvoorzieningen verminderd ten opzichte van 2010 [11].
  Bescherming van het milieu
  De visie 2050 omvat een aanzienlijke verbetering van de toestand van het milieu ten opzichte van het begin van de
  21e eeuw. In deze visie wordt het milieu beschermd opdat iedereen menswaardig zou kunnen leven.
  In 2050 heeft België zijn broeikasgasemissies zeer aanzienlijk verlaagd, conform de Europese doelstelling om
  "tegen 2050 de emissies met 80 à 95% terug te brengen, in vergelijking met het niveau van 1990" (Europese Raad,
  2009) en de mondiale doelstelling om de globale opwarming te beperken tot 2°C boven het pre-industriële niveau
  (Cancun, 2010) [12]. De Belgische samenleving is aangepast aan de reeds ingezette klimaatverandering [13].
  Bovendien neemt ze deel aan de internationale inspanning voor de financiering en hulp bij het opzetten van een
  klimaatbeleid in de minst ontwikkelde landen [14].
  De uitstoot van vervuilende stoffen, zoals stikstofoxiden, fijn stof, persistente organische stoffen, zware metalen,
  nitraten en fosfaten, is aanzienlijk verminderd en de lucht-, water- en bodemvervuiling heeft niet langer een
  significante – directe of indirecte – weerslag, noch op de gezondheid, noch op het milieu [15].
  De verbruikte hoeveelheid niet-hernieuwbare grondstoffen is aanzienlijk verminderd en die grondstoffen zullen
  enkel verder ontgonnen worden indien er geen alternatief uit recyclage bestaat [16]. Hernieuwbare grondstoffen,
  en met name zoet water, worden ontgonnen zonder het vermogen van toekomstige generaties om die hulpbronnen
  op eenzelfde niveau te ontginnen, in het gedrang te brengen [17]. Iedereen heeft toegang tot een voldoende
  hoeveelheid water van goede kwaliteit om menswaardig te leven [18].
   De biodiversiteit wordt gevaloriseerd, in stand gehouden, hersteld en gebruikt in België, waarbij het behoud
  wordt verzekerd van de goederen en diensten die de ecosystemen leveren, zoals voedsel, water, luchtzuivering en
  bestuiving [19]. Om de biodiversiteit te beschermen en de armoede te bestrijden, draagt de Belgische samenleving
  op het internationale niveau bij tot een eerlijke en billijke verdeling van de voordelen uit het gebruik van genetische
  
  62
  
  PLANNING PAPER 113
  
  hulpbronnen en de ermee verbonden traditionele kennis voor de ontwikkeling van een breed gamma producten,
  onder meer geneesmiddelen en voedsel [20].
  Wijziging van de niet-duurzame consumptie- en productiepatronen
  De visie 2050 houdt in dat de niet-duurzame consumptie- en productiepatronen zijn veranderd om de hiervoor
  vermelde sociale en milieudoelstellingen te bereiken. In deze visie zijn de consumptie en de productie van goederen
  en diensten zo geëvolueerd dat hun negatieve impact op de mens en zijn milieu zeer sterk verminderd is. De sociale
  en milieuprestaties van alle goederen en diensten zijn verbeterd over hun hele levenscyclus (vanaf de ontginning
  van de grondstoffen tot hun hergebruik of vernietiging). En het aanbod van een voldoende hoeveelheid goederen en
  diensten wordt gewaarborgd zodat iedereen menswaardig kan leven.
  In 2050 nemen de producenten hun maatschappelijke verantwoordelijkheid op door jobs aan te bieden die
  beantwoorden aan de criteria van waardig werk en door de negatieve druk die hun productiepatronen uitoefenen
  op het milieu te verminderen en te beheersen [21]. De consumenten nemen ook hun verantwoordelijkheid op bij de
  keuze en het gebruik van goederen en diensten om de negatieve impact ervan op de mens en het milieu te verkleinen
  [22]. Om die transitie aan te moedigen, speelt de overheid een voorbeeldrol door criteria inzake duurzame
  ontwikkeling op te nemen in haar consumptie- en productieactiviteiten [23].
   Die gewijzigde consumptie- en productiepatronen impliceren een aanzienlijke verandering van de economische
  activiteiten tussen vandaag en 2050. Met de huidige beschikbare statistische en economische instrumenten is het
  niet mogelijk de impact van een dergelijke verandering op de economische groei te evalueren, gezien de veelheid
  van te overwegen variabelen en de complexiteit van hun interacties. Het is trouwens al even moeilijk de
  economische groei op lange termijn te beschouwen zonder die verandering, aangezien de huidige instrumenten
  geen rekening houden met de effecten van de verslechterde milieu- en sociale omstandigheden op de economische
  groei. Dergelijke effecten vallen nochtans te vrezen: een recente studie van de OESO over het milieu toont
  bijvoorbeeld dat indien het natuurpatrimonium waarvan alle leven afhankelijk is, niet wordt beheerd en hersteld,
  "de gevolgen zwaar zullen zijn [...] en op termijn de economische groei en de ontwikkeling van de toekomstige
  generaties in gevaar zullen brengen" (OECD, 2012)55.
  Die ingrijpende wijzigingen van de consumptie- en productiepatronen nemen de volgende vormen aan op het vlak
  van energie, vervoer, huisvesting en voeding.
  Wat energie betreft, heeft iedereen toegang tot een hoeveelheid energie die het mogelijk maakt menswaardig te
  leven [24]. De energie-efficiëntie zal tussen 2010 en 2050 veel meer toenemen dan tussen 1970 en 2010 [25] en de
  hernieuwbare energievormen overheersen in de energiemix [26].
  Op het vlak van vervoer heeft iedereen toegang tot een vervoerswijze waarbij de emissies van broeikasgassen en
  vervuilende stoffen, de impact op de biodiversiteit en op de levenskwaliteit zeer gering zijn [27]. De bevolking kan
  bijgevolg kiezen voor collectieve vervoerswijzen die meer worden gebruikt dan individuele vervoerswijzen [28].
   Voor het goederenvervoer worden het spoor en de binnenvaart het meest gebruikt [29]. Die evolutie van de
  vervoermiddelen gaat gepaard met de integratie van alle milieu-externaliteiten (broeikasgassen, vervuiling,
  lawaai...) en sociale externaliteiten (ongevallen, files...) in de vervoerprijzen [30]. Het aantal ongevallen is
  trouwens fors gedaald en dodelijke ongevallen zijn uitzonderlijk geworden [31].
  55
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 30.
  63
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Wat de huisvesting betreft, heeft iedereen toegang tot een degelijke woning [32] en alle gebouwen hebben een zeer
  hoge energieprestatie als gevolg van de geleidelijke renovatie van het gehele woningpark [33]. De bewoning is
  bovendien verdicht rond de knooppunten van collectief vervoer, waarbij wel een evenwichtige ontwikkeling van
  het hele grondgebied wordt gewaarborgd [34].
  Op het vlak van voeding heeft iedereen toegang tot een gezonde en voedzame voeding [35]. De voedselconsumptieen productiepatronen zullen diepgaand veranderd zijn in de zin dat ze een veel positievere impact zullen hebben op
  de gezondheid en het milieu [36]. De voedselverspilling over de volledige voedingsketen zal aanzienlijk afgenomen
  zijn [37]. Die gewijzigde voedingspatronen zullen bijgedragen hebben tot het uitroeien van de honger in de wereld.
  Goed bestuur
  De visie 2050 houdt in dat het volledige bestuur geleidelijk aan ten dienste is gesteld van de doelstellingen van
  duurzame ontwikkeling, zoals die uit de drie voorgaande punten. In deze visie werkt de federale overheid op een
  coherente en aanvullende manier samen met de andere beleidsniveaus. Om die doelstellingen te realiseren, werken
  ze eveneens samen met het maatschappelijk middenveld. Op die manier bevindt de volledige samenleving zich in
  een leerdynamiek ten dienste van de levenskwaliteit en het welzijn van de huidige en toekomstige generaties.
   Een dergelijk bestuur wordt in het bijzonder nagestreefd op het vlak van internationale samenwerking, beheer van
  financiële middelen, onderwijs en onderzoek en ontwikkeling, wat allemaal essentiële middelen zijn ter uitvoering
  van een transitie naar een duurzame ontwikkeling. De volgende doelstellingen zullen geleidelijk vervangen
  worden door ambitieuzere bestuursdoelstellingen die de federale regeringen zullen aannemen in de context van de
  opeenvolgende federale plannen inzake duurzame ontwikkeling.
  Wat internationale samenwerking betreft, gaat België in zijn bilaterale en multilaterale betrekkingen een
  duidelijke en actieve verbintenis aan ten gunste van een duurzame ontwikkeling. Het ziet erop toe dat zijn
  binnenlands en buitenlands beleid overeenstemmen met de internationale principes en verbintenissen inzake
  duurzame ontwikkeling [38].
  De financiële middelen worden geheroriënteerd en aangewend voor die transitie naar een duurzame
  ontwikkeling, om te vermijden dat in 2050 de sociale en milieukosten onhoudbaar zouden zijn, maar ook dat ze
  afgewenteld zouden worden op de toekomstige generaties. Daarom zal de schuldenlast – zowel van de privésector
  als van de overheid – die zowel voortvloeit uit sociale evoluties (in het bijzonder op het vlak van pensioenen en
  gezondheidszorg) als uit milieu- en economische evoluties, op een houdbaar niveau zijn gehandhaafd en de
  toekomstige generaties dus niet belasten [39]. Bovendien bevindt België zich in een situatie van evenwicht wat zijn
  handels- en financiële relaties met andere landen betreft [40].
  Ten slotte zijn de inspanningen voor investeringen in onderzoek en ontwikkeling toegenomen [41]. Die
  inspanningen hebben voornamelijk betrekking op de stijging van de absorptiecapaciteit van de innovaties om de
  nieuwe technologieën, processen en organisatievormen beter te verspreiden, te integreren en te gebruiken [42].
   Daarenboven worden onderzoek en ontwikkeling, net zoals het onderwijs, ten dienste gesteld van een zorgvuldig
  milieu- en ontwikkelingsbeheer [43]. In dat opzicht worden de nieuwe producten en technologieën (bijvoorbeeld
  nanotechnologie) heel voorzichtig geïntroduceerd om elke negatieve impact op de mens en zijn milieu te
  verminderen.”
  
  64
  
  PLANNING PAPER 113
  
  b. Beste beschikbare indicatoren en/of te ontwikkelen indicatoren
  De tekst van de FPB-bijdrage aan het debat over de LTV was vergezeld van een lijst van beschikbare
  en/of te ontwikkelen indicatoren om de voorgestelde doelstellingen uit punt 2.1.2.a op te volgen. Die
  lijst wordt gereproduceerd in Tabel 8. De eerste kolom geeft het thema aan waarmee de indicator
  verband houdt. De kolommen twee en drie tonen respectievelijk het nummer van de doelstellingen en
  hun definitie zoals hiervoor geformuleerd in 2.1.2.a.
  De vierde kolom bevat de beste beschikbare indicatoren56. Het betreft indicatoren die uitgewerkt kunnen
  worden op basis van bestaande gegevens. Die indicatoren zijn grotendeels afkomstig uit Belgische en
  Europese werkzaamheden inzake indicatoren van duurzame ontwikkeling. Ze komen ook uit huidige
  beleidsprocessen die voorzien in toezicht op hun doelstellingen met behulp van indicatoren
  (bijvoorbeeld de EU-strategie inzake duurzame ontwikkeling). Zo bevat de lijst bijvoorbeeld de acht
  indicatoren van de Europa 2020-strategie.
  In bepaalde gevallen zijn de beste beschikbare indicatoren verre van de ideale keuze en worden ze slechts
  gekozen bij gebrek aan indicatoren die de nagestreefde doelstelling beter vatten. Daarom bevat de tabel
  een vijfde kolom, getiteld: te ontwikkelen indicatoren. Het gaat om indicatoren die het mogelijk
  zouden maken de vooruitgang naar de doelstellingen van de visie beter te meten, maar waarvoor er
  nog geen gegevens en/of methodologie bestaan of waarvoor er gegevens bestaan van slechte kwaliteit
  of die te onregelmatig beschikbaar zijn.
  