title: Twee belangrike stukke uit die jaar 1853
text: was hy so swak dat diaken Henning Visser saam met hom van die
  pastorie na die kerk geloop het met 'n stoel, en kort-kort moes hy eers
  gaan sit. Sy preek die middag, sy laaste preek, was oor die woorde
  van Jesus aan Petrus: „Simon zoon van Jona, hebt gij mij lief?"
  Maandag sou daar nog eers kerkraadsvergadering wees, en na ge­
  woonte het die kerkraad saam met hom aan 'n lang tafel in die pastorie
  geëet. Hy kon die vergadering egter nie hou nie en het dit vir 'n veer­
  tien dae uitgestel. M aar hy het op dieselfde dag aan die heer Visser
  en ander gesê dat hy ook dan die vergadering nie sat kan hou nie,
  want hy sou dan reeds dood wees. Op Vrydag, die 7de, kon hy sy
  bed nie meer verlaat nie. Sy spraak was belemmerd, en dit was asof
  hy nie heeltemaal helder in sy hoof meer was nie. Sondagmiddag het
  hy stil gesluimer en om vieruur sy laaste asem uitgeblaas.
  Ds. Van W armelo het, toe hy van die dood hoor, dadelik na Potchefstroom gespoed en die begrafnis gelei, wat onder n verbasend
  groot belangstelling plaasgevind het.
  Ds. V an der Hoff was 'n begaafde en talentvolle prediker. In sy
  lewe is hy baie aangeval en belaster; maar die mense wat hom van
  naby geken het, het hom liefgehad en het geweet dat sy vyande daarop
  uit was om hom kwaad te doen. Sy vyande was ook die vyande van
  die Hervormde Kerk.
  Gedurende sy ampsbediening in Transvaal het hy 13,720 kinders
  gedoop, 6,114 lidmate aangeneem, en 1,486 pare in die huwelik be­
  vestig.
   Ds. V an W armelo het nog in dieselfde maand van sy dood n
  brosjure, Een Aennnen'ng aan Ds. D:rA: fan der
  laat druk. Dit
  is vandag besonder seldsaam en word daarom in hierdie uitgawe van
  die Herv. Teol. Studies herdruk.
  S. P. E.
  T W E E B E L A N G R IK E S T U K K E U IT D IE JA A R 1853.
  In Februarie 1912 het ek insage gehad van die notuleboek van
  Potchefstroom. Dit was deur wyle Ds. Dirk van der Hoff aangelê.
  Die opskrif was Nande/fngen Pan de A^erÁrfergadenngen der NederduiiscA Herformde gemeenfe íe PofcAe^sfroorn, en het met 6 Junie 1853
  begin. Ek het toe vir my letterlike afskrifte gemaak van al die kerkraadsnotule tot 5 Oktober 1857. In die notuleboek het 'n paar los velle
  papier gelê, waarop die notule van die kerkraadsvergaderings van 24
  Desember 1848 tot 21 April 1851 geskryf was. Hiervan het ek ook
  letterlike afskrifte gemaak.
  164
  
  Verder het daar in die notuleboek nog ander groot los veile papier
  gelê wat 'n verslag bevat het van die Algemene Kerkvergadering wat
  op 8 Augustus 1853 te Rustenburg begin het. Dit was deur Ds. van
  der H off geskryf, waarskynlik tydens die sitting van die Vergadering.
  Die offisiële notuleboek is eers Jafer deur hom aangelê. Hierdie verslag
  het ek op 6 Pebruarie 1912 letterlik afgeskryf. Die notule van die kerkraadsvergadering van 6 Junie en die verslag van die eerste Algemene
  Kerkvergadering word om hul belangrikheid hier afgedruk.
  S .P .E.
  HANDEUNGEN VAN DE KERKVERGADERINGEN DER NEDERDUÏTSCH
  HERVORM DE G EM EEN TE T E POTCH EFSTROOM.
  Vergadering 6 Junie 1853.
  Tegenw. de brr. ouderll. F . G. Wolmarans en Steph. Viljoen, de
  brr. diakenen W . Badenhorst, Bothma, L. Kruger en W ijn Smit.
   De voorzitter, br. ouderl. Wolmarans opent de vergadering met
  gebed.
  In de vergadering is mede tegenwoordig de predikant D. van der
  H off, die op verzoek van den voorzitter zijne uitnodigingsbrief om zich
  hier te lande als predikant te vestigen, zijne akte van bevestiging en
  andere dokumenten, die hij ter dezer zake nodig oordeelt, aan de ver­
  gadering voorlegt. Na nauwkeurig onderzoek dezer papieren wordt
  genoemde predikant als wettig leeraar der Nederd. Hervormde ge­
  meente erkend en als zoodanig door de vergadering in de hartelijkste
  bewoordingen verwelkomd. De vergadering geeft haar verlangen te
  kennen dat hij Potchefstroom voorloopig als zijn woon- en standplaats
  moge beschouwen hem verder de vrijheid gevende de geheele republiek
  door te reizen en overal de bestaande gemeenten te bezoeken en op
  kerkelijk gebied te doen wat hij tot heil der gemeenten zal noodig en
  nuttig oordeelen. Nadat de predikant dit alles ter genoege der V e r­
  gadering had beantwoord en wel inzonderheid dat hij Potchefstroom
  als zijne stand- en woonplaats wenscht te beschouwen, boodt ouderling
  W olmarans hem de Voorzitterstoel aan met de bede dat hij de ver­
  gaderingen des kerkraads met christelijke wijsheid en liefde besturen
  moge. Hierop aanvaardde de predikant het voorzitterschap en verzocht
  toen de vergadering om gezamenlijk met hem den Heer te zoeken in
  het gebed, waarin hij de vergadering wenschte voor te gaan.
  T e r tafel ligt een brief van den predikant A. Faure, van de Kaap­
  stad, in zijne hoedanigheid als Actuarius van de Synode der N .G.K.
  in Z . Afrika, geschreven en gedateerd 11 April 1853. In dien brief
  verzocht zijneerw. antwoord op zijn vroeger schrijven van 2 November
  1852, aangaande de inlijving der Transvaalsche gemeenten in de
  Kaapsche Kerk.
   165
  
  Men besluit geen officieel antwoord op dien brief te geven voor
  dat alle kerkraden hieromtrent gehoord zijn en dat ten dien einde zal
  geschreven worden aan de kerkraden van Rustenburg, Lijdenburg en
  Zoutpansberg en aan den Volksraad, kennis gevende van deze zaak met
  verzoek om onderling overeen te komen tot het houden eener Algemeene
  Kerkvergadering.
  T er tafel ligt eene mededeeling dat de Heer D. J. Robbertse Senr.
  bij schriftelijke verklaring gedat. 8 Junie 1853, aan de Kerk van P.C.
  Stroom en die van Rustenburg geschonken heeft een erf gelegen alhier
  met bepaling dat de opbrengst van gemelde erf, zijnde Rsd. 113 ge­
  lijkelijk onder beide genoemde kerken zou verdeeld worden.
  Br. ouderling W olmarans, die met de zaak belast was geeft ter­
  stond daarvan rekening en verantwoording.
  T er tafel eene rekening van ontvangst en uitgave van de kerkgelden door den koster H. v. d. Linde ingezonden waaruit blijkt dat hij
  nog te vorderen heeft Rsd. 116 die hem uitbetaald worden.
  T er tafel verzoek van de heer v. d. Linden om het schoolwezen
  alhier op een beteren voet te brengen. Men gaat terstond over om tot
  dat einde een commissie te benoemen bestaande uit den predikant en
  den ouderling Wolmarans.
  Daar de broeder diaken W . Badenhorst ontevreden over het be­
  sluit om eene Algem. kerkvergadering bijeen te roepen, de vergadering
  verlaten had, besluit men zonder hem de notulen te teekenen, daar er
  niets meer te verhandelen valt. Daarna wordt de vergadering met dank­
  zegging gesloten.
  w.g. D. van der H off en de andere leden met
  uitzondering van W . Badenhorst.
  ALGEM EENE KERKVERGADERING T E RU STEN BURG,
  GEOPEN D 8 A U G U STU S
  
  1853.
   Tegenwoordig:
  Kerkeraad van Rustenburg, broeder ouderling Snijman (Phil
  Steph), H. P. N. Pretorius (plaatselijke Ouderling te Magaliesberg),
  Diaken J. P. Robbertse, J. H. Grobbler, F . C. Elof, S. J. Kruger, W.
  Robbensen.
  Kerkraad van Mooirivier, de predikant D. van der Hoff, broeder
  ouderling en D. F . Jacobs, F . G. Wolmarans, S. P. Viljoen, C. A.
  Botma, J. L. Kruger, W . Smit.
  Kerkraad van Zpansberg, broeder ouderling P. J. L. Venter, diaken
  D. G. Grobbler, P. D. Du Pré.
  De kerkraad van Rustenburg noodigt de andere leden uit zitting
  te nemen. Men constitueert zich als algemeene kerkvergadering.
  M et meerderheid van stemmen wordt broeder Wolmarans tot pre­
  sident gekozen, en als scriba de leeraar v. d. Hoff.
  166
  
  De predikant v. d. H off wordt erkend wettig geordend leeraar te
  zijn en dat de kring zijner werkzaamheden zich zal uitstrekken over de
  geheele Transvaal republiek.
  D e zaak der inlijving in de Kaapsche kerk onder de synode wordt
  ter sprake gebragt. De scriba leest een brief voor van den Actuarius
  Synodi gericht aan den heer Wolmarans, dato 11 April 1853, waarin
  gevraagd wordt antwoord aangaande de inlijving. Men brengt in om­
  vraag of men de inlijving goed of afkeurt. M et algemeene stemmen
  wordt de inlijving verworpen, en wel om de volgende redenen:
  le Omdat aan de belofte waarop de inlijving gevraagd is,
  door de synode niet is voldaan.
  2e Omdat men zich niet in gemoede aan de kerkelijke wetten
  der Kaapkolonie kan onderwerpen.
  De predikant v. d. H off wordt verzocht van dit besluit schriftelijk
  kennis te geven aan den Volksraad welke brief tijdens de zitting aan
  den kerkeraad ter onderteekening zal voorgelegd worden en alsdan op
  te zenden aan genoemden raad.
   V an dit besluit zal ook kennis schriftelijk gegeven worden aan de
  Kaapsche Synode tot opstelling van welk kennisgeving benoemd zijn
  v. d. Hoff, onder getuigen W olmarans en Snijman. Men zal echter
  genoemde kennisgeving aan de Synode niet eer doen, dan na vooraf
  met den Ed. Achtb. Volksraad daarover geraadpleegd te hebben ten­
  einde in overeenstemming met den raad in deze zaak te handelen.
  M et algemeene stemmen wordt het onnoodig geoordeeld dat de
  Leeraar v. d. Hoff zal voorgesteld worden, als zijnde Z.Eeerw. wettig
  geordend Leeraar en met oplegging der handen door de bevoegde
  kerkelijke magt in Holland en bewettigd en geregtigd om overal het
  Evangelie te verkondigen en de H. Sacramenten te bedienen. Om even­
  wel de gemeente genoegen te geven verbindt zich genoemde Leeraar de
  gewone formule te onderteeken en dit stuk in handen te stellen van de
  kerkvergadering.
  Door broeder Kruger, diaken van Rustenburg wordt voorgesteld
  om de gezangen uit de kerkedienst te verwijderen, indien zulks met rede
  en liefde geschieden kon; het gevoelen der groote meerderheid is echter
  om de gezangen te behouden, waarop broeder Kruger voorn, zijn voor­
  stel wijzigt in dier voege namelijk dat het den Leeraar zal vrij staan
  Psalmen en Gezangen te laten zingen naar goedvinding, terwijl het
  aan de gemeente volkomen vrij staan zal al of niet mede te zingen.
  Hiertoe wordt besloten door al de tegenwoordige leden, uitgezonderd
  broeder Snijman. De zitting gaat uiteen tot namiddag 2^ uur. Alle
  besluiten worden aan het bijeen geroepen publiek bekend gemaakt, die
  algemeen hunnen bijval te kennen geeft, uitgenomen beide Heeren
  Erasmus. Deze heeren afzonderlijk geroepen zijnde om hunnen be­
  zwaren te kennen te geven, komt het eerst voor Hans Erasmus. Z ijne
  hoofdbezwaren zijn dat hij een soort van bijbeltjes door den Eerw.
   167
  
  Heer Murray van Bloemfontein hier te lande verspreid, als valsche
  boeken beschouwt die den mensch op een dwaalweg brengen en de
  jeugd bederven; voorts dat hij den hier thans vergaderden algemeene
  kerkeraad als onwettig beschouwde, zijnde door valsche Leeraars
  aangesteld. Op deze verklaring is hem gezegd de kerk te verlaten en
  onder censuur te zullen stellen.
  N a dezen komt Jacob Erasmus Lz. binnen en tegelijk een groot
  gedeelte van het publiek. Z ijne hoofdbezwaren waren dezelfde en is
  hem dientengevolge hetzelfde geantwoord als aan den eersten met bij­
  voeging nog dat de kerkeraad hen aan den Volksraad zou aanklagen.
  Nadat het publiek met J. Erasmus voorn, de vergadering verlaten
  had is door den kerkeraad met eenparige stemmen besloten beide ge­
  noemde heeren onder Censuur te stellen en wel om de volgende
  redenen:
  le Omdat zij de hier bestaande kerk niet voor de ware kerk
  erkenden maar eene valsche, ja zelfs verneemt de kerke­
  raad, hetgeen een der aanwezige leden door getuigen kan
  bewijzen dat bovengenoemde Jacob Erasmus de hier ge­
  vestigde kerk voor een geestelijk hoerhuis uitscheldt en de
  kerkeraad niet ongestraft laten mag.
  2e Omdat zij den kerkeraad hier algemeen vergaderd niet
  als wettig erkend.
  3e Omdat zij beiden door het verspreiden onder de leden van
  de gemeente van zulke gevoelens de kerk in minachting
  brengen en alzoo schadelijk zijn tot opbouw van het rijk
  van Christus hier te lande.
   W ordt besloten om aan den Volksraad een verzoek te richten de
  huwelijken, hier te lande gesloten, kerkelijk in te zegenen en te be­
  vestigen, en wel aldus: dat in dat distrikt waar de leeraar gevestigd is,
  de kerkelijke inzegening moei geschieden en niemand het regt zal heb­
  ben zich hieraan te onttrekken; wordende het aan de inwoners der
  distrikten, waar de leeraar niet gevestigd is vrijgelaten zich al of niet
  door den leeraar te laten bevestigen. Het spreekt vanzelf dat zij, die
  wenschen in het huwelijk te treden, zich vooraf bij Heeren Commissaris­
  sen moeten vervoegen. W ordt besloten aan den Volksraad te vragen
  hoeveel geld zij goed vindt af te geven aan de kerkekas van die gelden
  die aan Commissarissen betaald worden. Is ingekomen een memorie
  van 19 leden der kerk, * is gevraagd, nadat dezelve voorgekomen waren
  hebben zij hunne bezwaren te kennen gegeven aangaande het zingen
  der gezangen in ozen kerk. Na breedvoerige diskussie is besloten op
  het besluit gisteren ten dienaangaande genomen niet meer terug te
  komen maar hetzelfde te handhaven.
  W ordt besloten eene commissie te benoemen tot het samenstellen
  van kerkelijke wetten en ordonnantiën, volgens leiddraad der kerkelijke
  * W oorde onleesbaar.
  168
  
  wetten thans in de Kaapkolonie in werking. Tot die Commissie is be­
  noemd de Leeraar v. d. H off en br. ouder!. Wolmarans.
  Oerde Zitting.
  Tegenwoordig van de kerkraad van Rustenburg br. ouderl. Snijman, Pretorius, Diakene Robberts, Grobler, Elof, Robbensen en Syhut.
  V an Mooirivier de predikant, ouder!. Wolmarans, Jacobs, Diak.
  Viljoen, Bothma, Smit.
  V an Zpb. P. Venter, D. Grobb!er, Du Pré.
  De broeder diaken S. Kruger is verhinderd de vergadering bij te
  wonen.
   W ordt besloten dat voor het doopgeld zal betaald worden, 5 shil­
  lings, moetende daarvan een sixpence afgezonderd worden tot daar
  stelling eener algemeene kerkelijke kas; en een sixpence voor dengene
  die de doopelingen in het boek schrijft.
  W ordt besloten dat voor het geld van aanneming tot lidmaten zal
  gevorderd worden zeven shillings; moetende een sixpence gestort
  worden voor de algemeene kerkelijke kas en een voor dengene die de
  lidmaten opteekent in het boek.
  W ordt besloten dat voor het inzegenen van huwelijken door de
  leeraar extra kan gevorderd worden 5 shillings; waarvan een sixpence
  voor de algemeene kerkelijke kas en een sixpence voor dengene die de
  gehuwden in het boek opschrijft.
  W ordt besloten aan te stellen tot kassier der algemeene kerkelijke
  kas den leeraar D. van der Hoff zullende hij jaarlijks bij de algemeene
  vergadering verplicht zijn daarvan verslag te doen, en alsdan aan de
  vergadering voorstellen, hoeveel geld hem daarvoor toekomt.
  Besloten dat de gemeente van Rustenburg uit de kerkekas zal be­
  talen aan de kerkelijke kas van Potchefstroom de som van E l.— per
  maand teneinde in de huur van de predikants woning te voorzien.
  W ordt besloten dat bij elke godsdienstoefening door den predikant
  te houden, zullen tegenwoordig zijn, minstens een ouderling en twee
  diakens; bij verzuim hiervan 5 rijksdaalders boete, te storten in de
  algemeene kerkekas. Zullende alleen ziekte of andere omstandigheden
  door den kerkeraad te beoordeelen, van die boete kunnen onslaan.
  Besloten een voorstel te doen aan den Ed.Achtb. Volksraad be­
  helzende het verzoek dat alle kerkeraadsleden vrijgesteld worden van
  alle landsdienst en onkosten daarmede verbonden.
  De vergadering besluit uiteen te gaan en weder bijeen te komen
  te Rustenburg in het aanstaande jaar op Paaschfeest.
  D e vergadering wordt met dankzeggmg gesloten.
  T .S . 7.
  169.
  