title: Het ontstaan van het leenhof 's Heer Boudewijnsburg en de Brugse poortersfamilie de Vos
text: sa feme devant nouméi, gréions, louons, approuvons et confirmons
  toutes les choses devant dites et les prometons à faire tenir fer­
  mes et estables si comme sires de la tiere encontre tous. En tiesmoignage de ces lettres séeléies de nos saiel, faites et dounéies en l’an
  de grâce mil deus cens quatre vins et chunc, el moys de septembre.
  HET ONTSTAAN VAN HET LEENHOF ’S HEER
  BOUDEWIJNSBURG EN DE BRUGSE POORTERSFAMILIE DE VOS
  Sedert dr. J. De Smet en H. Stalpaert in 1950 een uit­
  voerige monografie aan Assebroek hebben gewijd, zijn wij
  over de verschillende historische aspecten van deze Brugse
  randgemeente goed ingelicht. Dit geldt b.v. voor het leen­
  wezen en de sporen die het in latere eeuwen in de streek
  heeft nagelaten. Naast de gewone lenen bestonden er op
  Assebroek in het feodale tijdperk vier leenhoven die afhin­
  gen van het Leenhof van de Burg van Brugge : Assebroek,
  ’s Heer Boudewijnsburg, Zevekote en ter Lake. Deze laat­
  ste twee hebben echter vrij spoedig hun achterlenen verlo­
  ren en zijn naderhand gewone lenen geworden, alhoewel zij
  de titel van leenhof behielden 1.
   Toch zijn enkele punten, vooral in verband met de oor­
  sprong van sommige leengoederen onopgehelderd geble­
  ven. Dit is o.m. het geval met ’s Heer Boudewijnsburg (nu
  hofstede : de Zeventorens ) waarvan de feodale duiventoren
  nog steeds bestaat. Gelet op de naam mag het zeker niet
  in verband worden gebracht met één of ander graaf van
  Vlaanderen die de naam Boudewijn droeg. Dadelijk dient
  opgemerkt dat ’s Heer Boudewijnsburg — later ook Rabaudenburg genaamd — als leen pas... in de 2de helft van
  de 14de eeuw is ontstaan, in een periode waar, als gevolg
  van de handel en de toenemende geldeconomie, de feoda­
  liteit reeds sedert lang in verval was geraakt. Vroeger was
  het een vrij erf dat onder de naam «ter Leyen» gekend was,
  1. J. De Smet en H. Stalpaert, Assebroek, Heemkundige Schets
  (uitg. Gidsenbond), Brugge 1950, bl. 42.
  omdat het zich niet ver van het Sint-Trudoledeken uitstrek­
  te, dat in die tijd de naam «de Leye» of «’t Leyken» droeg.
  In de 14de eeuw was dit erf in bezit gekomen van het
  schatrijke Brugse poortersgeslacht de Vos 2.
  In tegenstelling met oudere Brugse patriciërsfamilies,
  komt de familie de Vos pas in de 14e eeuw in het volle
  daglicht te staan.. Vrij spoedig echter zullen hun leden
  plaatsnemen bij de grootste en meest vermogende geslach­
  ten van de stad. De oorsprong van hun fortuin was ver­
  bonden aan de warenhandel3. Toen rond 1330 de Vlaamse
  aktieve handel echter een gevoelige daling ondervond, ver­
  lieten vele kooplieden de gilde om makelaar te worden.
  Dit was o.m. het geval met Bouden (of Boudewijn) de
  Vos in 1332 en met een familielid : Bouden de Vos f.
  Jacop in 1335 4.
   Het is waarschijnlijk de zoon van eerstgenoemde : even­
  eens Bouden, die rond 1350 als één der aanzienlijkste en
  rijkste mannen in Brugge optreedt 5. Deze Bouden was het
  echte type van de «homo novus» die wij in de Vlaamse ste­
  den van de 14de eeuw naast de oude patriciërsfamilies zien
  opdagen. Hij was gehuwd met Beatrix, dochter van de Brug­
  se wisselaar Jan van den Acker 6. Jan de Vos f. Bouden die
  rond deze tijd ook als wisselaar voorkomt en bij de school
  2. Brussel. Alg. Rijksarchief, Trésor de Flandre, serie 1, oork. 539.
  Een leengoed of vrij erf «ter Leie» op Assebroek, komt bij K. De
  Flou, Woordenboek der toponymie van West-Vlaanderen, Vlaams
  Artesië... dl. IX , Brugge 1929, niet voor. Wel vermeldt de auteur
  lenen met dezelfde naam op verschillende andere plaatsen in WestVlaanderen, o.a. op Varsenare (dl. IX , kol. 508 e.v.).
  3. Op het einde van de 13de eeuw vinden wij een Jan de Vos
  vermeld als wolkoopman (C. Wyffels en J. De Smet, De rekeningen
  der stad Brugge, dl. 1 : 1280-1302, 1ste stuk, C.R.H. Brussel 1965,
  blz. 316). Een andere Jan de Vos was lakensnijder in 1301 (L. Ver­
  riest, Le régistre de la «Loi de Tournai de 1302 et listes des otages
  de Bruges (1301) et de Courtrai, in Buil. de la Comm. roy. d’Hist.,
  1911, blz. 497). Geen enkel lid van de familie de Vos komt in 1292
  voor op de lijst van de poortelijke ruiters van wie het vermogen tus­
  sen 1000 en meer dan 3000 lb. par. schommelde. (J. De Smet, De
  inrichting van de poortelijke ruiterij te Brugge in 1292 en haar
  indeeling in gezindheden in 1302, in : Kon. VI. Acad. voor Taal en
  Letterk., Versl. en Med., aug.-sept., 1930, blz. 499-505).
   4. Brugge, Stadsarchief, Stadsrek. 1332 (n.s.) fol. 5 v° ; Rek. 1335
  (n.s.) fol. 17.
  5. Th. de Limburg-Stirum, Cartulaire de Louis de Male, dl. 2,
  Brugge 1898, blz. 237 cfr. noot 7.
  6 . Brussel, Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg. 45925, fol. 16 ;
  
  van St.-Donaas woonde, was wellicht zijn broer 7.
  De rol die Bouden in de stadspolitiek heeft gespeeld
  was eerder van secundair belang. Hij was schepen van
  Brugge in 1358 en 1362, in 1359 lid van de Raad, en in
  1364 en 1372 thesaurier 8.
  Bouden de Vos, die wellicht ook makelaar was, heeft
  zich echter meer en meer op de geldhandel toegelegd en
  na korte tijd een aanzienlijk vermogen bijeengebracht. Zo
  trad hij op als geldschieter van graaf Lodewijk van Male
  wiens glorierijke intrede te Antwerpen hij in 1357, na de
  Brabantse Successieoorlog hielo bekostigen 9. Toen de be­
  ruchte Italiaanse bankier : Bardet de Malpilys, meester
  van de grafelijke munt van Gent, in datzelfde jaar de
  plaat poetste na een enorme schuld te hebben achtergela­
  ten, bleek dat, naast andere Brugse wisselaars, ook Bou­
  den de Vos zich onder de schuldeisers bevond en wel voor
  het aanzienlijk bedrag van 9.049 motoenen I0. Op 5 juli
  1365 benoemde Lodewijk van Male hem tot opzichter van
  de grafelijke munt van Brugge, samen met de proost van
  de O.-L.-Vrouwkerk, de ontvanger van Vlaanderen: Goswin
  de Wilde en de wisselaar Clais Raepsaet u, wat wel het
  grote vertrouwen onderstreept die de graaf in deze Brugse
  financier had.
   Zoals de oude patriciërsgesladiten reeds in de 13de eeuw
  hadden gedaan, belegden ook de «homines novi» in de
  14de eeuw een deel van hun fortuin in gronden, huizen
  en renten. Tevens trachtten zij leengoederen te verwerven
  waardoor zij a.h.w. op gelijk niveau kwamen te staan met
  ibid., Trésor de Flandre, serie 1, oork. 532. Ten onrechte wordt in
  de uitgave van J. de Béthune (Epitaphes el monuments des églises
  de la Flandre au 16me siècle, Brugge 1900, blz. 306) aangegeven dat
  Beatrix de dochter was van Jacob van den Acker. Deze laatste was
  de broer van Beatrix (Brussel, Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg.
  1072, fol. 7).
  7. Brugge, Bisschoppelijk Archief, Fonds St.-Salvator, Reg. A88,
  fol. 1 v°.
  8. Brugge, Stadsarchief, Stadsrek. 1358 (n.s.) fol. 4 5 ; Rek. 1359
  (n.s.) fol. 4 2 ; Rek. 1362, fol. 37 v° ; register van de wetsvernieuwing 1363-1373, fol. 9v., en oorkonde 620.
  9. L. Gilliodts-Van Severen, Inventaire des archives de la ville de
  Bruges, dl. 2, Brugge 1873, blz. 30.
  10. R. De Roover, Le livre de compte de Guillaume Ruyelle,
  changeur à Bruges (1369), in Hand. Emul. Brugge, jg. 77 (1934)
  blz. 39.
  11. Lille, Arch. Dép. du Nord, B. 1566 (6me Cart, de Flandre),
  fol. 69 v°.
  de oude feodale adel, die in deze periode een zware finan­
  ciële crisis doormaakte.
   De lenen en eigendommen die Bouden de Vos voor zich­
  zelf en zijn familie in een relatief korte tijdspanne beeft
  aangekocht, tonen eens te meer aan over welk groot ver­
  mogen hij beschikte. Hijzelf bezat twee lenen op Hannekinswerve bij Aardenburg : één van 55 en één van 30
  gemeten 12. In 1354 verwierf hij een renteleen van 23 lb.,
  15 s. erfelijke rente per jaar, gelegen in de St.-Janstraat te
  Brugge 13. Zijn echtgenote Beatrix erfde van haar vader
  een renteleen van 16 lb. par. per jaar, gelegen op verschil­
  lende plaatsen 14. Tevens kocht zij nog een deel van het
  renteleen van Jan van den Huus uit Maldegem 15.
  Voor zijn talrijke kroost wist Bouden, eveneens in re­
  cordtempo, een groot aantal leengoederen te verkrijgen,
  waarvan hijzelf meestal het vruchtgebruik voor het leven
  behield. In 1364 kocht hij van Rijkaerd de Bloc een leen
  van 20 gemeten op de parochies Westkapelle en Ramska­
  pelle, ten behoeve van zijn zoon Wouter 16. In 1365
  wist hij opnieuw 3 gemeten te verwerven op HannekinswerVe voor zijn zoon Lodewijk. Dit leen behoorde vroeger toe
  aan Andries de Malpilys, zoon van de reeds genoemde
  bankier Bardet 17. In hetzelfde jaar volgde de aankoop
  van 13 gemeten op St.-Elooi in het ambacht van Oostburg,
  aan de Brugse wisselaar Kerstiaen Juedemaers, en dit ten
  voordele van zijn dochter Beatrix 18. Eindelijk in 1368
  kocht hij voor een andere zoon : Hannekin, een renteleen
  (in geld en natura) op de parochie Beerst bij Diksmuide
  aan ridder Olivier van Halewijn 19. Verder had Bouden nog
  twee zonen: Jacob en Jan
  de Vos,dieals «clerken» ver­
  meld worden 20. Uit de leenregisters van de Burg van Brug­
  12. Brussel, Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg. 1072, fol. 1 :
  Reg. 45.925, fol. 15.
   13. Th. de Limburg-Stirum, op cit., dl. 2, blz. 237 ; Cfr. Brussel,
  Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg. 45.925, fol. 4 ; Reg. 1072, fol. 1.
  14. Brussel, Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg. 45.925, fol. 11 v°.
  15. Ibid., Rekenkamer, Reg. 45.925, fol. 16 ; Reg. 1072, fol. 1.
  16. Lille, Arch. Dép. du Nord, B. 1566 (6me Cart, de Flandre),
  fol. 75v..
  17. Ibid., B. 1566, fol. 81.
  18. Ibid., B 1566, fol. 84 v°
  ; cfr. Brussel,Alg. Rijksarchief, Re­
  kenkamer, Reg. 1072, fol. 1.
  19. Brussel, Alg. Rijksarchief, Trésor de Flandre, serie 1, oork.
  532.
  20. Brugge, Rijksarchief, charters blauw, nrs. 4657 en 4658.
  ge van 1365 en 1381 blijkt dat ook zij lenen bezaten, al­
  hoewel de datum van aankoop niet gekend is. Jan had een
  renteleen van 100 lb. par. per jaar op de tol van Damme,
  terwijl Jacob lenen verwierf in Veurne-ambacht en het
  Land van Waas 21. De oudste zoon : Bouden filius Bouden,
  trad later als opvolger op in de meeste leengoederen van zijn
  ouders.
  Anderzijds heeft Bouden de Vos de grote winsten die
  voortsproten uit de geld- en warenhandel eveneens aange­
  wend om zijn eigendommen voortdurend uit te breiden.
  In 1369 verkocht ridder Gerard van Uitkerke hem 4 ge­
  meten 2 lijnen en 86 roeden land op Lapscheure 22. In het­
  zelfde jaar kocht een tussenpersoon voor hem een huis in de
  Langestraat te Brugge, rechtover St.-Obrecht 23. Wij vin­
  den trouwens Bouden reeds in 1363 als voogd van dit gast­
  huis St.-Obrecht vermeld, samen met Jan van Hertsberghe,
  proost van de O.-L.-Vrouwekerk te Brugge 24.
   Ondertussen had hij ( of zijn vader ? ) ook het vrij erf
  «Ter Leyen» op Assebroek in zijn bezit gekregen. Het was
  gelegen op het gedeelte van de parochie St.-Katerine dat
  tot het Sijseelse behoorde, dichtbij de huidige Weidestraat.
  Van zijn goede relaties met de graaf maakte hij gebruik om
  dit erf tot leen te doen verheffen, iets wat in deze periode
  nog zelden voorkomt. Op 4 juni 1372 deden Bouden en
  zijn vrouw Beatrix vóór de schepenen van het Sijseelse af­
  stand van hun grond aan de graaf, vertegenwoordigd door
  Jan van der Veste, baljuw van Brugge, en namen deze
  van hem terug in leen. Volgens de stichtingsoorkonde om­
  vatte het nieuwe leen oorspronkelijk een oppervlakte van
  40 gemeten, 1 lijn en 10 roeden. Het hing af van het Leen­
  hof van de Burg van Brugge 25.
  Bouden de Vos is waarschijnlijk kort vóór 11 oktober
  1381 overleden 26. Zijn oudste zoon, Bouden filius Bouden,
  21. Brussel, Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg. 1072, fol. 1 ;
  Reg. 1073, fol. 1.
  22. Brugge, Rijksarchief, charters blauw, nr. 2578.
  23. Ibid., charters blauw, nr. 4608.
  24. Ibid., charters blauw, nr. 4589.
  25. Brussel, Alg. Rijksarchief, Trésor de Flandre, serie 1, oork.
  539. Cfr. Ibid., Rekenkamer, Reg. 1072, fol. 1, waar een later bij­
  gevoegde post een oppervlakte van 40 gemeten, 3 lijnen en 20 roe­
  den opgeeft, met de vermelding : «ende was gemaect van erven
  leen...».
  26. Brugge, Rijksarchief, charters blauw, nr. 4661.
  volgde hem in zijn lenen waaronder St.-Katerine op 27.
  Merkwaardig is wel het feit dat deze Bouden in een oor­
  konde van 1381 als «miles» (ridder) wordt aangeduid 28.
   Het is naar de naam van de twee eerste bezitters (Bou­
  den of Boudewijn) dat het leengoed op St.-Katerine, op
  'het einde van de 14e eeuw, de naam ’s Heer Boudewijnsburg heeft gekregen, en de oude naam «ter Leyen» ver­
  dween. De hofstede met de feodale duiventoren, alsook de
  straatnamen «Leenhof» en «’s Heer Boudewijnsburg» op
  Assebroek herinneren er ons nog aan. Het is pas in 1828
  dat het voormalige leengoed voor het eerst vermeld wordt
  als «de schaephofstede de Zeven Torrekens». Die naam
  berust echter op een vergissing. De feodale duiventoren,
  waarnaar de hofstede genoemd wordt, heeft in werkelijkheid
  acht zijtorentjes in plaats van zeven 29.
  J. SABBE
  
  INVENTARIS VAN HET GOUD- EN ZILVERWERK
  IN APRIL 1578 TE BRUGGE OPGEEIST
  Na de afzetting van Don Juan als landvoogd van de Ne­
  derlanden, werd aartshertog Matthias van Oostenrijk tot
  zijn opvolger erkend (8 dec. 1577). Zijn gezag was echter
  heel wat meer beperkt dan dat van zijn voorgangers. Niet
  alleen oefende de prins van Oranje een overwegende in­
  vloed op hem uit, maar ook de Staten-Generaal hadden een
  heel wat grotere bevoegdheid gekregen. In feite was het
  niet aartshertog Matthias die over de Nederlanden regeer­
  27. Brussel, Alg. Rijksarchief, Rekenkamer, Reg. 1073, fol. 1.
  28. Brugge, Rijksarchief, charters blauw, nr. 4661. Volgens J. Gail­
  liard in zijn Bruges et Ie Franc, dl. 2, Brugge 1853, bl. 353, werd
  Bouden door de graaf tot ridder geslagen na de slag van Woumen
  tegen de Gentenaars in 1380. De auteur geeft geen bron op. Zijn
  gegevens over de familie de Vos in de 14e eeuw zijn verward en
  dikwijls foutief.
  29. ƒ. De Smet en H. Stalpaert, op. cit., bl. 62.
  