title: None
text: 1191
  
  1206
  
  In 1938 verscheen van de hand van professor F. Vercauteren een
  uitgave van de oorkonden van de graven die Vlaanderen geregeerd
  hebben van 1071 tot 1128 (1 ). Sedertdien werden er geen grote
  werken van die aard uitgegeven (2 ). Dr. W. Prevenier, werkleider
  aan de Universiteit te Gent, nam de taak op zich de uitgave van de
  oorkonden uitgaande van Boudewijn V III en Boudewijn IX , graven
  van Vlaanderen, te bezorgen (periode 1191 - aanvang 1206) (3 ).
  Om technische redenen moest deel II van zijn werk, de eigenlijke
  tekstuitgave, eerst verschijnen en wordt de volgorde van het druk­
  ken: II, I, III. Alles zal in het werk gesteld worden om de delen I
  (Diplomatische inleiding) en I I I (Documentatie en indices) zo snel
  mogelijk te laten verschijnen.
  Wat nu deel II betreft, de eigenlijke tekstuitgave wordt vooraf­
  gegaan door een technische inleiding. De schrijver begint met zijn
  onderwerp te begrenzen in de tijd (1 juni 1191 - begin 1206, t.t.z.
  van het overlijden van Filips van de Elzas tot het ogenblik waarop
  het overlijden van Boudewijn IX als vaststaand wordt aanvaard),
  in de ruimte (oorkonden waarin B. V III en B. IX duidelijk optre­
  den als graven van Vlaanderen (4 ), volgens de oorkonder (B. V III,
  B. IX , hun echtgenoten, Mathilde van Portugal, grafelijke gezanten,
  de regentschapsraad), volgens de aard der oorkonden (klassieke
  oorkonden, brieven, vidimussen). Terecht wijst Dr. W. Prevenier
  erop dat de heuristiek van zijn onderwerp van een ontstellende
  complexiteit is. In de tijd zijn de grenzen duidelijk omlijnd, maar
  geografisch is er vrijwel geen enkele beperking. B. V III en B. IX
  1. F. Vercauteren, Actes des comtes de Flandre (1071-1128), Brus­
  sel, 1938, nr. 2 in de reeks waarin het werk van Dr. W. Prevenier
  verschenen is.
   2. Natuurlijk werden er ondertussen verscheidene oorkonden van
  de graven van Vlaanderen uitgegeven in verspreide publicaties. Een
  aanvulling op de uitgave van F. Vercauteren was bijvoorbeeld A.C.F.
  Koch, Actes des comtes de Flandre de la période 1071 à 1128, B.C.
  R.H., C X X II, 1957, p. 262-278.
  3. Deze uitgave en de erbij horende diplomatische studie vormden
  het onderwerp van de doctoraatsverhandeling van de auteur.
  4. Zij waren ook graven van Henegouwen.
  kunnen aan iedere instelling of privaat persoon van de toenmalige
  
  Westerse wereld oorkonden afgeleverd of brieven gezonden hebben.
  Voor B. IX , die in 1204 keizer van Constantinopel gekroond werd,
  dient ook rekening gehouden te worden met het Latijnse keizerrijk
  en de gebieden waarmee het in betrekking stond. Alles terugvinden
  is onmogelijk, daarom heeft de schrijver zich beperkt tot het excer­
  peren van dié archieffondsen waarvan om een of andere bijzondere
  reden kon vermoed worden dat zij oorkonden van B. V III en/of
  B. IX bevatten. Uitgaande van dit principe onderzocht Dr. W. Prevenier zowel uitgegeven als onuitgegeven materiaal.
  De paragraaf over de heuristiek wordt besloten met een lijst van
  de oorkonden volgens de destinataris. Het feit dat hier niet minder
  dan een honderdtal bestemmelingen vernoemd worden geeft een
  idee van het ontzaglijke werk dat met deze uitgave gepresteerd werd.
  Ook aan de overlevering van de teksten (originelen, afschriften,
  enz.) wordt een paragraaf van de inleiding besteed.
  Paragraaf IV is gewijd aan de «vermoedelijke oorkonden» (5 )
  waarvan de auteur er zestien op het spoor gekomen is.
  De wijze van uitgave werd hoofdzakelijk bepaald door de regels
  die in 1955 vastgesteld werden door de Koninklijke Commissie
  voor Geschiedenis. In sommige bijzondere gevallen was de schrijver
  verplicht om welbepaalde redenen van deze regels af te wijken.
   Met een stevig gedocumenteerd en tevens beknopt overzicht van
  de voornaamste feiten uit de regeringen van B. V III en B. IX
  wordt de inleiding besloten.
  De uitgave zelf beslaat 298 teksten waarvan er verscheidene voor
  het eerst uitgegeven worden. Uitgebreide steekproeven toonden aan
  dat de auteur een volleerd paleograaf is en vrijwel geen leesfouten
  maakt. Soms is hij echter niet volledig konsekwent geweest. Een
  u die in de originele tekst de medeklinker v voorstelt, schrijft hij
  gewoonlijk — en terecht — als v, zo bijvoorbeeld: or. auunculus =
  uitg. avunculus. Waarom staat er dan in nr. 175, op p. 376 Weuelghem en niet Wevelghem ? Waarom vindt men steeds W(u)luinus
  en niet W(u)lvinus ? Op p. 413-414 in nr. 197 een andere onop­
  lettendheid. Op p. 413 schrijft hij Flandr(ie) en op p. 414 Flandrie
  hoewel de oorkonde tweemaal dezelfde schrijfwijze geeft.
  Er zijn ook een paar zetfouten overgebleven, zoals op p. 205 in
  voetnoot 2, Beatrix, dimina (sic) de Niuella (waarom niet Nivella?).
  100 % konsekwent zijn en A LLE zetfouten uit een werk van
  die omvang halen is echter tenemaal onmogelijk. Een onoplettend­
  heid is gauw gebeurd. Waarschijnlijk weet de auteur zelf niet dat
  Hulst (Nederland, prov. Zeeland) waarvan gewag gemaakt wordt
  in de nrs. 117, 118 en 119 pas geïdentificeerd wordt in nr. 119
  waar dit normaal reeds moest gebeurd zijn in nr. 117.
  Wij wensen enkele ogenblikken stil te blijven staan bij de iden­
  tificaties die de auteur geeft van personen die in de uitgegeven
  teksten genoemd worden. Het is begrijpelijk dat Dr. W. Prevenier
  voor deze identificaties weinig of geen onuitgegeven materiaal ge5.
   Bepaald door auteur als «alle teksten die schijnen te zinspelen
  op een verloren of voor ons onbekend gebleven oorkonde van de
  Vlaamse graven tussen 1191 en 1206, zonder dat evenwel uitdruk­
  kelijk in deze vermelding van een eigenlijke conscriptio gewag wordt
  gemaakt» (p. X L ).
  bruikt heeft en zich beperkt tot de historische werken en
  tekstuitgaven. Men kan hier dus geen volledigheid eisen, want in
  dat geval vraagt men een ontzaglijke afzonderlijke studie. Toch zijn
  er een paar identificaties die ongetwijfeld foutief zijn en waaraan
  men niet kan voorbijgaan. Op p. 48 zegt auteur in voetnoot 2 dat
  Michael II, konstabel van Vlaanderen van 1161 tot 1195, een neef
  van Michael van Boelare was en gehuwd met Aleida die na zijn
  dood zijn titel bleef voeren tot zij hertrouwde met Gillis van Trazegnies. Moest de konstabel in kwestie dat horen dan zou hij zich
  wel in zijn graf omdraaien, want Michael II was niet de neef van
  Michael van Boelare, maar zijn grootvader. Michael II was niet
  gehuwd met Aleida, maar met een verder onbekende dame Ada.
  Aleida was niemand anders dan de bekende Aleydis van Boelare.
  Haar eerste echtgenoot was Filips van Harnes, zoon van konstabel
  Michael II. Zij hertrouwde met Gillis van Trazegnies ( t 1204) en
  daarna met Raas de jonge van Gavere, die sneuvelde te Bouvines.
  Michael van Boelare was één van de zonen die zij had van haar
  eerste echtgenoot en dus de kleinzoon van Michael II, de konstabel.
  Hiervoor verwijzen wij naar de werken van A. Demarquette over het
  huis van Harnes en naar die van G. en R. de Liedekerke over het
  huis van Gavere.
   Robertus avunculus de Wavrin (p. 173, voetnoot 1) is niet te
  vereenzelvigen met Robrecht van Wavrin, de seneschalk, die gehuwd
  was met Sibilla, dochter van Pieter van de Elzas. Robrecht «de oom»
  was de oom van Robrecht de seneschalk. Hij wordt vermeld van
  1174 tot 1209 en was gehuwd met Adelis van Guines, vrouwe van
  Sainghin. Hij is niemand anders dan de Robertus avunculus de Sengin (Sainghin) waarvan de auteur op p. 101 in voetnoot 2 alleen
  maar weet dat hij in 1176 vermeld wordt. Mogen wij hier verwijzen
  naar de werken van Goethals, Mathias, Leuridan, e.a. over het huis
  van Wavrini ?
  In sommige gevallen is de schrijver een beetje te haastig bij zijn
  identificatie. Op p. 170 geeft hij in voetnoot 7 een aantal gegevens
  over Bernard van Roubaix, «Henegouws» ( ? ) edelman. Heeft de
  auteur niet te vlug besloten dat het hier gaat om één en dezelfde
  persoon ? Hetzelfde geldt op p. 302, voetnoot 4. Daar wordt over
  een in 1200 genoemde Daneel van Machelen gezegd dat hij in 1238
  bewerkt werd door de gezanten van de Franse koning. Die Daneel
  van Machelen was echter al gestorven voor 1220 en de man die in
  1238 onder handen genomen werd door de gezanten van de koning
  van Frankrijk was waarschijnlijk zijn zoon. Op dezelfde p. 302, n. 1
  vindt men de veel verspreide misvatting dat Zeger II I, burggraaf van
  Gent (1200-1227), gehuwd was met Beatrix van Heusden. Beatrix
  was niet afkomstig van Heusden, maar wel van Houdain in Frankrijk.
  Wanneer men even de 17de-eeuwse werken van A. Duchesne over
  de huizen van Guines, enz. en Béthune er op naslaat wordt dat
  duidelijk.
   Het gebeurt dat Dr. W. Prevenier éénzelfde persoon of plaats
  meermaals identificeert zonder dat hij enige verwijzing geeft naar
  een voorgaande of latere identificatie. Het verschijnen van deel III,
  waarin de Indices voorkomen, kan hieraan gedeeltelijk verhelpen.
  Het gaat niet op te vitten op deze onvolmaaktheden. Het doel
  van Dr. W. Prevenier was een diplomatische en kritische uitgave
  van de oorkonden die uitgegaan zijn van Boudewijn V III en Boude-
  
  wijn IX , graven van Vlaanderen, en N IE T een repertorium van de
  duizenden personen en plaatsen die in deze oorkonden vermeld wor­
  den. Hoofdzaak zijn en blijven de teksten, de rest is bijkomstig. En
  de tekstuitgave is een aanwinst ! Dr. Prevenier heeft een leemte
  aangevuld die tot op heden zeer sterk voelbaar was voor iedereen
  die belang stelt in de geschiedenis van het graafschap Vlaanderen
  omstreeks de aanvang van de 13de eeuw. De oorkonden die door
  B .V III en B .IX als graven van Vlaanderen uitgevaardigd werden
  zijn thans beschikbaar in een uitgave die vrijwel 100% betrouwbaar
  is en — alle kleine onvolmaaktheden en onoplettendheden daarge­
  laten — aan de strengste eisen voldoet. Als tekstuitgave is Deel II
  van het werk van Dr. W. Prevenier dus een grote, een zeer grote
  aanwinst. De waarde ervan zal nog geaccentueerd worden wanneer
  de delen I en II I zullen verschijnen. Op dat ogenblik zal het belang
  van het _ werk ten volle blijken en zal het hier behandelde Deel
  II tot zijn volle waarde en rendement komen.
  E. WARLOP
  
  M. CO ORN AERT, Koudekerke - Heist. D e topografie en
  de toponimie van Heist-aan-Zee tot omstreeks
  . z.pl.
  z.j., in-8°, 112 blz., kaarten, illustratie. 150 fr.
   1860
  
  Heist is nu een druk bezochte badplaats, maar tot 1860 was het
  een kleine poldergemeente, waar ook een aantal vissers woonde.
  Over het verleden van Heist, zoals over dit van de andere poldergemeenten, zijn zeer weinig Dokumenten bewaard, zodat het niet
  mogelijk is een echte geschiedenis van de gemeente te schrijven.
  Sehr, heeft alles bijeengebracht wat hij erover vondt. Maar zoals al
  de gemeenten die liggen langs de zee, heeft ook Heist een beroerde
  wordingsgeschiedenis doorgemaakt, die hier op meesterlijke wijze
  behandeld wordt.
  Het werk begint met de geschiedenis van de bodem op onze oost­
  kust, vanaf de Gallo-Romeinse tijd. Franken vestigden zich in het
  schorreland, waar zij terpen opwierpen als toevlucht bij de inbraken
  van de zee, want de schorren werden gebruikt als schaapweiden,
  om de nodige wol te leveren voor de ontluikende Vlaamse weefnij­
  verheid. Weldra werden andere delen van de schorren tot landbouwland omgeploegd.
  Na de Duinkerke-II-transgressie werden dijken opgeworpen om
  de woonplaatsen te beveiligen tegen de zee. Een van deze dijken,
  de Evendijk, is van groot belang geweest voor het ontstaan van
  de parochie Heist, waaruit later de gemeente Heist is gegroeid. Later
  werden de schorren vóór de Evendijk ook ingedijkt en ontstonden
  de Oudemaars- en de Vardenaarspolders.
  In 1253 wordt Koudekerke van Knokke afgescheiden. Het dorp
  lag ten zuiden van de Evendijk, maar de vissers gingen zich dichter
  bij de zee vestigen in de Oudemaarspolder, onder het gebied van
  het leenhof Heist. Daar vormde zich eerst het Westdorp, waarbij
  later ook het Oostdorp kwam. Zo had Heist drie dorpskernen : Kou­
  dekerke, waar de oude kerk lag, en het West- en het Oostdorp dich­
  ter bij de zee.
   Onder de Tachtigjarige oorlog werd Heist zwaar geteisterd, toen
  
  het dorp in 1604 in brand werd gestoken. De heropbouw vorderde
  heel langzaam en het duurde twee en een halve eeuw vooraleer het
  dorp opnieuw bewoond was zoals vóór de verwoesting.
  In de 18de en 19de eeuwen werden talrijke landerijen langs de
  duinen door het zand overstoven. De zeevisserij kwam weer op en
  in 1837 telde zij twaalf visserssloepen.
  De verlenging van de spoorweg Brugge-Blankenberge tot Heist in
  1866 gaf een gevoelige stoot aan de ontwikkeling tot badplaats. In
  het nieuwe centrum werd in 1875 de nieuwe kerk gebouwd en de
  oude kerk, die nu ver buiten het centrum lag, werd afgebroken.
  In een afzonderlijk hoofdstuk worden de leengoederen behandeld,
  waarvan het Hof van Koudekerke, het Hof te Heis en het Hof Veldegoed de bijzonderste waren.
  Het tweede deel van het werk is gewijd aan de toponimie van
  de gemeente, die ook een licht werpt op de ontwikkeling van het
  dorp.
  Zoals het overige van het boek is ook dit deel een flink stuk werk,
  waarin ik de voorzichtigheid en de juistheid van de woorduitleg niet
  genoeg kan prijzen.
  Het boek is geïllustreerd met vijf uitslaande kaarten die de evolu­
  tie van de topografie, alsook de oude plaatsnamen geven, daarbij ko­
  men nog negen zorgvuldig gekozene fotos.
  Koudekerke-Heist is een merkwaardige bijdrage tot de kennis van
  d e w o rd in g v a n e e n d e e l v a n o n z e O o s tk u s t.
   J. D E SMET
  
  K r o n ie k
  
  P E R S O N A L IA
  
  In Memoriam. — Raoul Blanchard, die bij ons, nu bijna zestig jaar
  geleden, grote ophef maakte met zijn boek «L a Flandre. Etude géo­
  graphique de la plaine flamande en France, Belgique et Hollande»,
  is op 24 maart 1965 te Grenoble overleden. Hij was te Orléans op
  4 september 1877 geboren, en studeerde te Parijs geschiedenis. Hij
  voelde zich aangetrokken tot de aardrijkskunde, die toen nog als een
  onderdeel van de geschiedenis werd onderwezen, en koos dan ook
  voor zijn uitgangsdissertatie een geografisch onderwerp. In 1900 werd
  hij leraar aan het lyceum te Douai ; de betrekking Beviel hem.
  «Le Nord ne me déplaisait pas, par sentiment, parce que mon père
  était né à Lille, et que la Belgique, patrie de ma chère grand-mère,
  était tout près», getuigt hij in zijn jeugdherinneringen (blz. 237).
  En hij voegt er aan toe : « Je trouverais à coup sûr, dans ces régions
  totalement inexplorées un beau sujet de thèse». Na zijn vestiging
  te Douai trad hij weldra in verbinding met de universiteit te Rijsel
  en nam tot voorwerp van zijn dissertatie, de geografie van de Vlaam­
  se vlakte. In 1905 was hij met die studie klaar ; zij werd uiterst
  gunstig beoordeeld en onmiddellijk gedrukt dank zij de tussenkomst
  van de «Société Dunkerquoise pour l’encouragement des lettres, des
  sciences et des arts». Het boek, statig en rijk geïllustreerd, verscheen
  in 1906 ; het liet in de toen nog geen dertig jaar oude schrijver de
  toekomstige leider van de moderne wetenschappelijke geografische
  studie van het landschap van het graafschap Vlaanderen erkennen.
  De omstandigheden zouden die verwachting echter teleurstellen.
   Op het ogenblik immers waarop het boek verscheen, had de schrijver
  zich reeds te Grenoble gevestigd. Hij zal zich voortaan uitsluitend
  aan de inrichting en de bloei van het door hem gestichte instituut
  voor de aardrijkskunde van de Alpen wijden. Aan Vlaanderen en
  de Vlaamse vlakte had hij voorgoed vaarwel gezegd. Pas op het
  eind>e van zijn leven zou hij nog eenmaal aan de vijf jaren die
  hij in Vlaanderen doorbracht, terugdenken, toen hij zijn levens­
  herinneringen neerschreef. Deze verschenen in twee afzonderlijke
  delen, waarvan het eerste onder de titel «M a jeunesse sous l’aile
  de Péguy» (Parijs, 1961, 243 blz.) zijn jeugdherinneringen, en het
  tweede, onder de titel « Je découvre l’université. Douai, Lille, Gre­
  noble» (Parijs, 1963, 215 blz.) vrij belangwekkende bladzijden bevat
  over het toenmalige universitair leven te Rijsel en het ontstaan van
  «La Flandre».
  E I Strubbe
  
  Op 25 november 1964 overleed te Gent pater J. Callewaert O.P.
  ("Torhout 4 februari 1886), bekend redenaar en figuur uit de
  studentenbeweging en de Vlaamse Beweging.
  Op 27 oktober 1965 overleed te Ukkel prof. em. dr. L. Van Puyvelde (° Sint-Niklaas 30 juli 1862). Na opgemerkte studies over A.
  Rodenbach (1908), schilderkunst en toneelvoorstellingen in de Mid­
  deleeuwen (1912) en het Gentse Bijlokehospitaal (1925) legde hij
  zich volledig toe op de studie van de Vlaamse schilderkunst, inzon­
  derheid die uit de 17e eeuw.
  Te Noorden (Nederland) overleed op 11 juni 1965 prof. dr. P.
  Corenians (° Borgerhout 29 april 1908). Hij was o.m. directeur-stichter
  van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium en van het
  Nationaal Centrum voor Navorsingen over de Vlaamse Primitieven.
  Het onderzoek in de zaak Vermeer-Van Meegeren en de restauratie
  van het Lam Gods hadden C. een wereldfaam bezorgd.
   In december 1964 overleed mgr. A. Simon, professor aan de «Fa­
  culté St.-Louis» te Brussel. Deze geleerde heeft vooral bijgedragen tot
  een betere kennis en beter begrip van de wisselwerking tussen poli­
  tiek en religie in de X lX e eeuw. Deze moeilijke taak volbracht hij
  met de grootst mogelijke objectiviteit. Deze kwaliteit heeft hem
  steeds gekenmerkt en hijzelf heeft hieraan een groot belang gehecht :
  hiervan getuigde hij in één van zijn laatste publicaties : « L ’objectivité
  dans l ’histoire», verschenen in de bundel Raisonnement et démar­
  ches de l ’historien, Revue de l’institut de Sociologie, U.L.B., 1963.
  Tot de belangrijkste monografieën van Mgr. Simon behoren de
  uitgaven van dokumenten over de X lX e eeuwse nuntii in België en
  biografieën van de kardinalen Sterckx en Mercier, benevens zijn
  laatste boek over de invloed van Lamennais in België.
  ja
  Huldealbum P. Bonenfant. — Op het einde van het jaar 1965
  verscheen te Brussel Hommage au Professeur Paul Bonenfant (1899­
  1965). Etudes d’histoire médiévale dédiées à sa mémoire par les
  anciens élèves de son séminaire à l’université libre de Bruxelles. Dit
  
  album, dat aanvankelijk het feestalbum moest worden ter gelegen­
  heid van de 35e verjaring van het universitair onderwijs door Prof.
  Bonenfant verstrekt, is door een tragisch toeval een afscheidsgroet
  geworden voor allen die hun meester door een bijdrage in dit werk
  hun erkentelijkheid hebben willen betuigen. Prof. Bonenfant overleed
  inderdaad op 9 april 1965 te Laon ingevolge een verkeersongeval.
   Het album bevat enkele meldenswaardige bijdragen: een korte bio­
  grafische schets van Prof. Bonenfant, zijn bibliografie, de lijst van
  zijn leerlingen en een veertigtal bijdragen, die vooral op het gebied
  van de hulpwetenschappen der geschiedenis, waarin de school van
  Prof. Bonenfant uitmunt, merkwaardig zijn. Voor West-Vlaanderen
  in het bijzonder zijn vooral de bijdragen van J. Bovesse, Notes sur
  l’Ecluse et la Maison comtale namuroise à la fin du X lII e et au
  début du X lV e siècle en M. R. Thielemans, Un emprunt brabançon
  sur la place de Bruges en 1425 te signaleren.
  ja
  Benoeming. — Bij K.B. van 15 april 1965 werd de Nationale Com­
  missie voor Opgravingen opgericht; ons bestuurslid L. Devliegher
  maakt er deel van uit.
  Familiekunde. — Op 13 december 1964 werd de Vlaamse Ver­
  eniging voor Familiekunde opgericht. Op 1 maart 1965 verscheen
  het eerste nr. van Vlaamse Stam, het orgaan van de vereniging.
  Kultuuratlas van België. — In de reeks der kleine kultuuratlassen
  uitgegeven door Elsevier, neemt de in 1964 verschenen Kleine cultuuratlas van België van dr. P. Daems en dra. Gh. Derveaux, een
  vooraanstaande plaats in. Zoals in het voorwoord gezegd wordt, is
  het doel van de schrijvers een synthese te geven van de bescha­
  vingsgeschiedenis van ons land. Van elke periode wordt eerst de
  politieke en ekonomische geschiedenis, vervolgens het geestelijk le­
  ven, de letterkunde, de muziek en inzonderheid de bouw-, beeld­
  houw- en schilderkunst behandeld. Op die wijze wordt een over­
  vloed aan informatie verstrekt, die rijkelijk geïllustreerd wordt door
  tien gekleurde overzichtskaarten en 255 prachtige foto’s in diepdruk,
  een album op zichzelf. Een uitgebreid register van persoons- en
  plaatsnamen laat toe alles snel terug te vinden. De prijs, 150 F., is
  ongelooflijk laag.
   Als we één opmerking zouden willen maken, zou het de onder­
  schriften bij de foto’s betreffen. Bij de foto’s zelf staan inderdaad
  onderschriften die meestal geen konkrete gegevens over het afgebeelde onderwerp verschaffen, maar wel zeer algemeen blijven;
  eerst op blz. 270-274 («Aanvullende nota’s bij de afbeeldingen»)
  worden de noodzakelijke inlichtingen gegeven. Een voorbeeld. Bij
  afb. 118 wordt vermeld dat een zeldzaam gerechtigheidstafereel uit
  de 15e eeuw voorgesteld is, en men moet dan nalezen op blz. 272
  dat het G. David’s «Oordeel van Kambuses» betreft. O.i. ware het
  wenselijk bij de afbeeldingen zelf alle nuttige identifikatie op te
  geven. Afb. 132 stelt niet het «Brugse Vrije» voor, maar wel de
  «Burgerlijke Greffie».
  L D.
  Reliëfplannen van Belgische steden. — Op de ruime bovenver­
  dieping van het Hôtel des Invalides te Parijs is het «Musée des
  Plans Reliefs» ondergebracht; bij de maquetten — zij het dan in
  de reserve — bevinden zich ook twaalf Belgische reliëfplannen. Het
  zijn de steden Ath (1668 of ca. 1695), Bouillon (1689), Charleroi
  (1696), Doornik (1701), leper (1701), Menen (1702), Namen
  (1748-1750), Nieuwpoort (1698), Oostende (1699), Oudenaarde
  (1746), het fort Knokke (gem. Merkem-Reninge, 1746) en de citadel
  van Antwerpen (1832). Het is de verdienste van het centrum Pro
  Civitate van het Gemeentekrediet van België aan deze plannen een
  uitgave gewijd te hebben. Het luxueus uitgegeven boek, getiteld
  «Belgische steden in reliëf», bevat een inleiding over oorsprong,
  samenstelling en documentaire waarde van de verzameling door prof.
   dr. L. Grodecki, voormalig konservator van het museum, vervolgens
  een historische inleiding over elke stad of versterking. Van de reliëf­
  plannen zelf worden overzichts- en detailfoto’s afgedrukt die goed
  leesbaar gemaakt worden door verklarende nota’s en schetsen. Re­
  cente luchtfoto’s en oude plannen doen daarenboven de waarde van
  de reliëfplannen nog beter tot hun recht komen. Het is wellicht
  
  nuttig er op te wijzen dat de mappen ook afzonderlijk verkrijgbaar
  zijn.
  De verzameling werd op initiatief van Lodewijk X IV begonnen
  in 1668, toen door het verdrag van Aken Vlaamse en Henegouwse
  steden bij Frankrijk ingelijfd en versterkt werden. Er werd ge­
  werkt op een schaal 1 : 600, wat aan het plan van de stad leper
  een afmeting van 9.44 x 5.48 m. (51,7 m2) geeft. Een eerste reeks
  Belgische plannen werd omstreeks 1700 vervaardigd, een tweede
  reeks rond het midden van de 18e eeuw, als gevolg van de Oosten­
  rijkse successieoorlog.
  Elk plan bestaat uit een wisselend aantal bewerkte planken op
  schragen, die tot een geheel samengevoegd worden. Aan de hand
  van opmetingen ter plaatse werden op de planken het natuurlijk
  reliëf aangebracht, de houten gebouwtjes bevestigd en de bomen
  «geplant». Wegens de werking van het hout en de broosheid van
  de bekleding dienen de plannen dan ook regelmatig gerestaureerd
  te worden. En met die soms ver doorgedreven herstellingen dient
  men rekening te houden als men over de documentaire waarde oor­
  deelt.
  Terloops willen we er op wijzen dat ook reliëf plannen bestaan
  van Franse steden die eens tot de Zuidelijke Nederlanden behoord
  hebben: Sint-Winoksbergen (1699), Grevelingen (1699), Rijsel
  (1742), Sint-Omaars (1758) alsmede Atrecht (1699) en Douai
  (1710) die beide in de plaatselijke musea bewaard worden.
  L. D.
   Dagbladen op microfilm. — Door de universitaire stichting wer­
  den, op voorstel van de Permanente Commissie der Wetenschappe­
  lijke Bibliotheken, kredieten toegestaan voor het op microfilm bren­
  gen van de Belgische dagbladen, in het bijzonder van de dagbladen
  uit de 19e eeuw. Hiertoe werd besloten omwille van de bewaringsmoeilijkheden en de geringe duurzaamheid van dit dokumentatiemateriaal. De microfilms bestaan reeds voor Le Débat social, La
  Liberté, Le Méphistophélès, drie Brusselse kranten en voor La Ré­
  forme van Verviers. Bij de volgorde van het uitvoeren der micro­
  films spelen de faktoren zeldzaamheid, staat van bewaring en weten­
  schappelijk belang een rol.
  ja
  Raad van Vlaanderen. — Reeds verschillende jaren werkt prof. dr.
  J. Buntinx aan de inventarisatie van het archief van de Raad van
  Vlaanderen. Thans nadert dit werk zijn einde. Er verschenen inder­
  daad reeds twee delen van de Inventaris van het archief van de
  Raad van Vlaanderen, Brussel 1964. Over de organisatie en de wer­
  king van de Raad vinden wij in deel I een omstandige beschrijving.
  Maten en gewichten. — Van groot belang voor de geschiedenis
  van de Nederlanden zijn de A.A.G. — Bijdragen van de landbouw­
  hogeschool. te Wageningen in Nederland. In A.A.G. Bijdragen X I,
  1964, verschenen van de hand van prof. Slicher van Bath o.m.
  Report on the study of historical demography in the Netherlands
  
  blz. 182-190) en Alfabetische lijst van boeken en tijdschriftartikelen
  van belang voor de kennis van de oude Nederlandse en Belgische
  maten en gewichten (blz. 210-221).
   Ta
  
  Histoire rurale. — En raison de son intérêt méthodologique cer­
  tain, il importe de signaler le remarquable article de Mlle M. J. Bodson consacré au paysage rural et aux structures agraires d’un impor­
  tant village du plateau hesbignon: Thisnes en Hesbaye au moyen
  âge (M .J. Bodson, L’évolution d’un paysage rural au Moyen Age.
  Thisnes en Hesbaye, Centre d’Histoire rurale de l’Université ca­
  tholique de Louvain, Publication n° 3, Louvain 1965 et dans Bulletin
  de la Société Belge d’Etudes Géographiques, t. X X X IV , 1965, n° 1).
  Partant du principe que le sol oriente largement l’activité humai­
  ne, Mlle Bodson en étudie d’abord l’aspect général et la structure.
  Dans ce but, palynologie, géologie, pédologie, toponymie, climatolo­
  gie furent employées avec beaucoup de sens critique. L ’enquête fut
  approfondie à l’aide des archives du chapitre d ’Andenne.
  Certaines conclusions de cette étude sont particuilièrement intéres­
  santes. L ’assolement triennal et le marnage constituent les principa­
  les techniques agraires employées. Le rendement des semailles était
  quatre fois inférieur à celui d’aujourd’hui. Le degré de morcellement
  des champs était au XV e siècle deux fois supérieur au degré des
  X lX e et X X e siècles. La grandeur de l’exploitation moyenne était
  de un à deux hectares.
  j p Sosson.
  Vlaamse Primitieven. — In 1965 verscheen in de reeks «Corpus
  van de vijftiende-eeuwse schilderkunst in de Zuidelijke Nederlan­
  den» (uitgegeven door het Nationaal Centrum voor Navorsingen over
  de Vlaamse Primitieven) een nieuw deel getiteld «L e Musée de
  l’Ermitage, Leningrad». De schrijvers zijn V. Loewinson-Lessing en
  N. Nicouline, conservators bij het museum van Leningrad. Het boek
  telt 68 blz. en 125 platen.
   Nog 1914-1918. — In aansluiting met onze kronieknota «Een halve
  eeuw na 1914» in de vorige jaargang (blz. 268-269), vermelden we
  hier nog enkele gebeurtenissen en geschriften die de herinnering
  aan de eerste wereldoorlog oproepen.
  Van 15 april tot 9 mei vond in de Vleeshalle te leper — en na
  de officiële sluitingsdatum in de Lakenhalle — een tentoonstelling
  plaats over «D e doodstrijd van leper, 1914-1915», waarin het tra­
  gische leven te leper tot 9 mei — datum van de evacuatie van de
  laatste burgers — aan de hand van foto’s, boeken, handschriften,
  plannen en dokumenten uitvoerig uitgebeeld werd. In de katalogus
  (316 nrs.., 39 blz.) hebben de inrichters daarenboven met uittrek­
  sels uit dagboeken een kleine kroniek van het leven te leper in
  deze periode samengesteld.
  Op 2 mei 1965 werd te leper een afvaardiging ontvangen van
  de Friends Ambulance Unit, de Engelse hulpgroep die o.m. in sa­
  menwerking met pastoor C. Delaere zoveel mensen geholpen heeft.
  Een kleine herdenkingsbrochure van R. J. Stopford « Ypres. Then
  and now. 1914-1915 » zag bij die gelegenheid het licht.
  Van R. Baccarne en J. Steen verscheen « Poelkapelle, 1914-1918 »
  (168 blz., ill.), een bijgewerkte uitgave van het hs. « Poelkapelle’s
  martelgang » waarmede de auteurs in 1960 een premie behaalden
  in de provinciale prijskamp voor oorlogsmonografieën.
  In 1964 liet G. Durnez in de kranten van De Standaardgroep een
  reeks reportages over 1914-1918 verschijnen die nu gebundeld wer-
  
  den onder de titel «E en bloem in het geweer» (Vlaamse Pockets
  167). In 21 hoofdstukken wordt een zeer gevarieerd beeld gegeven
  van de vier oorlogsjaren, waarbij ook de Frontbeweging niet ver­
  geten wordt.
  L D.
   Archief 1914-1918. — Als gevolg van de tentoonstelling « Stille
  Getuigen 1914-1918 », verwierf de Bibliotheek en Kultureel Archief
  van de Provincie West-Vlaanderen, door aankoop en schenkingen
  nagenoeg alle documenten en boeken uit privaat bezit die in de
  catalogus vermeld werden. Hieronder bevinden zich o.m. de meeste
  nederlandstalige werken van literaire aard, die tijdens de oorlog aan
  het front geschreven of gedrukt werden, een uitzonderlijke verzame­
  ling programma’s van soldatenrevues en toneelvoorstellingen (o.a.
  van het Fronttoneel), handschriften en brieven (o.m. Marnix van
  Bulscamp, historisch drama van Karei De Schaapdrijver, en muziek­
  teksten van R. De Leye). Merkwaardig zijn ook de tijdschriften De
  Belgische Standaard, Vrij België, De Stem uit België, enkele num­
  mers van Ons Vaderland, de volledige verzameling van L’Ecole aux
  armées - De School op het Front, en specimens van soldatenblaad­
  jes, waaronder Le Claque à fond, de Duynengalm en het SintAmandusstudentenblad ongeveer volledig zijn. Vermelden wij ten­
  slotte de volledige serie publicaties van het S.K.V.H. tijdens de
  oorlog verschenen en tal van druksels met betrekking op de Vlaamse
  Strijd aan de Ijzer.
  L §
  
  PLAATSELIJKE GESCHIEDENIS EN OUDHEIDKUNDE
  Bijdragen Deinze. — De methode door prof. dr. E. Strubbe en
  A. Schouteet gevolgd, bij het opmaken van de « Analytische inhoud
  en registers » op de 100 jaargangen van de Handelingen van het
  Genootschap voor Geschiedenis Société d’Emulation, is in de prak­
  tijk zeer bruikbaar gebleken. Deze methode is o.i. te verkiezen bo­
  ven systematische registers die al te dikwijls tot in het oneindige
  onderverdeeld worden. In de « Bijdragen tot de geschiedenis der
  stad Deinze », X X X II ( 1965 ) verschenen thans van de hand van
  prof. E. Strubbe de analytische inhoud en een alfabetisch register
  op de vier delen Verslagen en de eenendertig delen Bijdragen die
  zich over de periode 1930-1964 uitstrekken.
   Historische atlas Namen. — Prof. L. Génicot en de Société Ar­
  chéologique de Namur komt de verdienste toe een historische atlas
  voor Namen te hebben uitgegeven. Het werk, waarvoor de auteur
  de opzoekingen, die hij reeds meer dan twintig jaar doet, aanwendde
  bestaat uit een Atlas Historique du Namurois. Cartes du bas Moyen
  Age, bestaande uit twee bladen en uit een boek Le Namurois poli­
  tique, économique et social au bas Moyen Age, waarin de gegevens
  waarop de kaarten steunen samengebracht zijn.
  Ja. M.
  De Bibliotheek van wijlen dr. Van Steenkiste. — In de loop van
  1965 werd voor de Bibliotheek en het Kultureel Archief van de
  
  Provincie een keuze uit de bibliotheek van wijlen dr. Eugeen Van
  Steenkiste (1841-1914), aangekocht. Deze bibliotheek weerspiegelt
  de diverse activiteiten van de samensteller.
  Als hoofdgeneesheer van het Sint-Janshospitaal te Brugge, voor­
  zitter van de Provinciale geneeskundige commissie en voorzitter van
  de Westvlaamse onthoudersbond, verzamelde Dr. V.S. een betrek­
  kelijk groot aantal geneeskundige tractaten, waaruit een vrij om­
  vangrijke collectie in verband met de drankbestrijding rond de eeuwwending geselectionneerd werd. Deze werken — verslagen en tijd­
  schriften —- zijn hoofdzakelijk, maar niet uitsluitend, van plaatselijk
  en regionaal belang.
  De belangstelling van Van Steenkiste voor de sociale toestand
  van de arbeiders blijkt ook nog uit zijn bedrijvigheid als lid van
  de Commissie van het toevluchtshuis en bedelaarsgesticht ; in deze
  hoedanigheid verwierf hij boeken die o.m. betrekking hebben op
  de (kristelijke) liefdadigheid te Brugge.
  Zijn inspanningen als hoofdman van de Westvlaamse oud-hoogstudentenbond, en voorzitter van de Kring de Vrije Vlamingen heeft
  voor de Provincie pamfletten en tijdschriften opgeleverd in verband
  met de Vlaamse kwestie en vooral met de vervlaamsing van de
  Gentse universiteit. Vermelden wij bv. het zeldzaam tijdschrift « De
  Vlaamsche Hoogeschool » dat vermoedelijk op 1 nummer na, volledig
  is.
   De bijzonderste activiteit van Dr. V.S. lag echter op een meer
  zuiver politiek vlak : zijn carrière als lid van de gemeenteraad,
  hoofdman van de Katholieke Burgersgilde, ondervoorzitter van de
  Katholieke grondwettelijke kiesvereniging van het arrondissement
  en de stad Brugge, en voorzitter van de Katholieke schoolpenning,
  beslaat gedeeltelijk de periode waarin de strijd tussen liberalen en
  katholieken zowel op plaatselijk als nationaal vlak hoogtij viert.
  Van uitzonderlijk belang is dan ook de, voor zover ons bekend,
  meest volledige collectie Beertjes uit de Logie die de diverse ver­
  kiezingen vanaf 1878 tot 1903 bestrijken, alsook enkele nummers
  van aanverwante kiespamfletten als De Huzaar en Het Vosketi.
  Een ruime keuze van documenten in verband met de oprichting van
  de haven van Brugge - Zeebrugge, de discussies nopens het beheer
  van het Grootseminarie en de H. Bloedkapel, enkele zeldzame ver­
  slagen van de Katholieke Burgerwacht en pamfletten rond de poli­
  tieke strijd op nationaal vlak (o.m. de vermoedelijk complete ver­
  zameling van het ultramontaans weekblad La Croix van Brussel).
  Van meer cultuurhistorische aard zijn de talrijke brochures en
  programma’s van de H. Bloedprocessie en de talrijke historische
  stoeten, plechtigheden en processies die het openbaar leven te Brugge
  tijdens het laatste kwart van de negentiende eeuw kenmerkten, als­
  ook enkele brochures over de toenmalige urbanisatieplannen voor
  de stad.
  Vermelden wij tenslotte nog enkele tijdschriften als De Student
  van Dr. Laporta, De Vlaamsche Vlagge, de Zondagsbode, later de
  Nieuwe Zondagsbode van het Bisdom Brugge e.a.
  Voor de biografie van Dr. Van Steenkiste zie R. Van
  Eenoo,
  Een bijdrage tot de
  (1864-1914), Leuven
  
  geschiedenis der arbeidersbeweging te Brugge
  
  ■ Paris, 1959, p. 73.
   L S
  
  Romeinse amfoor te Nieuwpoort. — In de loop van mei 1965
  werd in de netten van het Nieuwpoortse vissersvaartuig N. 788
  « Moed en Volharding » een gallo-romeinse amfoor van het bolronde
  type aangetroffen.
  A propos des briquetteries de Ramskapelle (Heist) au bas moyen
  âge. — Les recherches de L.F. Salzman pour l’Angleterre (Building
  in England down to 1540. Oxford, 1952) et celles de J. Hollestelle
  pour les Pays-Bas (De Steenbakkerij in de Nederlanden tot om­
  streeks 1560. Assen, 1961) montrent l’importance grandissante de
  
  la brique comme matériau de construction à partir du milieu du
  X l l l e siècle. Pour nos régions, son histoire reste à faire. C’est dire
  tout l’intérêt avec lequel on pouvait attendre l’enquête menée par
  M. Coornaert sur les briquetteries de Ramskapelle et l’emploi de
  la tuile à Bruges aux X lV e et X Ve siècles, et dont il expose les
  “suitats dans deux études qui se complètent (De steenbakkerij vat,
  de stad Brugge te Ramskapelle dans Rond de Poldertorens Jg. V II,
  1965, p. 42-53, 90-99, et Over Daktegels, vloertegels en haardtegels,
  ibid., p. 109-122).
  Pareille enquête n’est pas facile. Les textes — surtout les comptes
  communaux de Bruges — sont laconiques, parfois contradictoires.
  Aussi leur saine interprétation rend indispensable l’utilisation de
  disciplines aussi différentes que l’histoire comparée et économique,
  la technologie, la pédologie, voire l’iconographie. Fauté, de l’avoir
  fait M. Coornaert n’a pas atteint le but qu’il se proposait.
   Du point de vue de la méthode, on s’étonne que l’auteur ait cru
  pouvoir négliger complètement la bibliographie du sujet, et tout
  apparat critique ou même, les simples références aux sources pour
  les textes qu’il publie. 11 n’aurait en tout cas pas pu passer sous
  silence les nombreux textes concernant son sujet, publiés par L. Gil­
  liodts-van Severen, dans son Inventaire des archives de la ville de
  Bruges. (Intr. p. 396, 446, 448, 450; t. I, p. 436-437, 446, 448;
  t. IV, p. 263, 407-409; t. V, p. 306, 309, 324, 510; t. V I, p. 114,
  474). Il aurait au surplus eu grand profit à ne pas s’en tenir à la
  série des comptes conservés aux archives de la ville. On sait que
  la série brugeoise des comptes communaux présente des lacunes
  assez considérables, qui peuvent être complétées par la série des
  doubles conservés à la Chambre des Comptes aux Archives généra­
  les du Royaume; en omettant de combler la série brugeoise, l’auteur
  fournit une documentation fort incomplète, alors que le sujet ne
  permet, dans l’état présent de la documentation, de négliger le
  moindre texte.
  L’exposé manque au surplus de clarté, l’auteur ayant cru devoir
  s’en tenir à un plan plus ou moins chronologique. Si les données
  sur le statut juridique de l’installation à Aishove (Ramskapelle)
  sont utiles, elles ont malheureusement été étudiées de façon trop
  sommaire; celles relatives à la production sont sujets à caution, les
  chiffres n’étant pas toujours exacts. La meilleure partie est celle qui
  traite du réseau hydrographique utilisé par les briquettiers de Rams­
  kapelle pour livrer leurs produits à Bruges; il y a là des renseigne­
  ments vraiment nouveaux et intéressants.
   j p Sosson
  
  Onderzoek in de kerk van Ramskapelle (Heist). — Het leggen
  van een nieuwe bevloering in de Sint-Vincentiuskerk te Ramskapelle
  (bij Heist) scheen ons een geschikte gelegenheid tot het instellen
  van een oudheidkundig onderzoek in de kerk teneinde de voorgan­
  g e r s ) van het huidige gebouw (laatgotische westtoren, beuk en
  koor uit 1863-1864) terug te vinden. Uit de studies van M. Coornaert weten we nu dat Ramskapelle, evenals Koudekerke, ontstaan
  is op een woonterp en omstreeks 1200 parochie geworden is. Het
  onderzoek, dat gebeurde in het kader van het provinciaal inventariswerk en met financiële steun van het Nationaal Fonds voor W e­
  tenschappelijk Onderzoek, begon op 18 februari 1865, maar moest
  echter ontijdig afgebroken worden. Er deden zich inderdaad onver­
  wachte moeilijkheden voor met de bodemgesteldheid, die wegens
  de beperkte tijdslimiet niet konden opgelost worden. In de aange­
  legde assleuf werd1een gewelfd graf (baksteen 29 x 14 x 6 cm; bin­
  nenwerks 200 cm lang en 43 cm breed) gevonden, versierd met
  enkele rood-bruine kruisen.
  L Devliegher
  Restauratie van het belfort te Brugge. — Ten behoeve van de
  herstelling van het belfort werden op het einde van 1964 de stel­
  lingen en de lift geplaatst. Met de eigenlijke restauratie werd begin
  1965 een aanvang gemaakt.
  Het Oosterlingenhuis te Brugge. — In het tijdschrift West-Vlaanderen X IV (1965), blz. 363, verscheen van de hand van prof. dr.
  H. Flesche een (vertaalde) bijdrage getiteld «Een merkwaardige
  ontdekking. Nieuwe afbeelding van het Brugse Oosterlingenhuis».
  De afbeelding, die het artikel illustreerde, deed iedereen die iets
  van Brugse geschiedenis afweet, verrast opkijken, want bedoelde teke­
  ning was hoegenaamd niet onbekend. De bijdrage begint aldus; «Z o­
  ver mij bekend, bestonden er tot nog toe slechts twee zestiendeeeuwse afbeeldingen van het Huis der Oosterlingen te Brugge, nl.
   deze uit het panoramische plan van Brugge, getekend door Mare
  Gheraerts (1562) en het schilderij van Pieter Claeyssens uit 1560,
  genoemd «Septem admirationes Civitatis Brugensis». Nu is het
  merkwaardige, dat H. Flesche, de derde 16e eeuwse tekening die
  hij als nieuw ontdekt voorstelt, zelf reeds vele jaren geleden gepu­
  bliceerd heeft, nl. op blz. 103 van het eerste deel der Belgische
  Kunstdenkmäler (München, 1923) ! De toenmalige luitenant H.
  Flesche had inderdaad tijdens de eerste wereldoorlog het Duitse
  inventariswerk in het door het Marinekorps bezette gebied van
  West-Vlaanderen - met Brugge als centrum - geleid (cfr. catalogus
  Stille Getuigen 1914-1918, Brugge, 1964, blz. 66). In deze hoeda­
  nigheid had hij zich o.m. met de geschiedenis van Brugge bezig
  gehouden, en een artikel laten verschijnen, onder de titel «Die
  städtebauliche Entwicklung der Stadt Brügge» op blz. 73-122 van
  de reeds vermelde Belgische Kunstdenkmäler. Bedoelde tekening
  werd eveneens afgedrukt door Br. Firmin in Het Oosterlingenhuis
  te Brugge en zijn ontwerper Jan vanden Poele, Antwerpen, 1948,
  19L. Devliegher
  West-Vlaanderen te Bokrijk. — De eerste opzet van het Lim­
  burgse Provinciebestuur ter zake een openluchtmuseum, gold een
  
  louter Limburg museum (1952). In 1954 werd dat plan ver­
  ruimd: de andere Vlaamse provincies werden in het arbeidsveld be­
  trokken. Er is daarover voeling geweest, en verstandhouding geko­
  men, tussen de provinciebesturen.
   Er kon, van meet af aan, wel geen spraak van zijn, voor WestVlaanderen een zo uitgebreide bouwkundige dokumentatie op te
  zetten als voor de Kempen en voor Haspengouw. De grote afstand,
  de omvang der gebouwen en de beschikbare plaats, spreken immers
  ook hun woord mee. Het definitieve museumplan, einde 1964 door
  de museumkommissie goedgekeurd, omvat voor 'West-Vlaanderen:
  1) een polderhoeve, 2) een hofstede uit het Veumse Houtland, 3)
  een hophofstede uit het Poperingse, 4) een kleine hofstede uit het
  Brugse Houtland, 5) een herberg-wethuis, 6) een vissershuis, 7) een
  wevershuis, 8) een standaardwindmolen, 9) een kapel.
  Op dit ogenblik, einde 1965, is daarvan reeds verwezenlijkt: van
  nr. 1 is een «mikke» of schuur heropgericht, te weten een mikke
  uit Lo, eermalig bezit van de abdij van Lo en zeer waarschijnlijk
  stammend uit het jaar 1711; van nr. 2 is gereed het woonhuis, nl.
  uit Oostvleteren, gejaartekend 1507 en daardoor, zover geweten, het
  oudste lemen boerenhuis der Nederlanden; een schuur uit 1539 her­
  komstig van Vinkem; een wagenhuis van Beveren-aan-de-IJzer; een
  rossekot uit 1861 van Leisele; van nr. 3 bezitten we de schuur,
  ouder dan 1645, een goede vakwerkbouw van Proven (zie Ons
  Heem, X IX , 1 9 6 5 , 1 - 4 ) , alsmede de hopast herkomstig van dezelfde
  hofstede, maar zonder binneninrichting.
   Het jaar 1965 is een goed jaar geweest voor ons Westvlaams
  gehucht te Bokrijk, want: 1° de kleine hofstede uit het Brugse
  Houtland, nl. van Loppem, die vorig jaar werd afgebroken, kwam
  in ruwbouw onder dak; 2° het wethuis van St.-Rijkers bij Veurne
  werd aangeworven, afgebroken en vervoerd naar Bokrijk; 3° de
  monumentale bergschuur van Groot-Schoeringe te Zuienkerke bij
  Brugge, kon worden aangeworven en de timmer dit jaar naar het
  Vlaamse Openluchtmuseum overgebracht. Met het «postje» uit Lop­
  pem, het wethuis van St.-Rijkers, de voorziene windmolen in de
  achtergrond van beide vorige bouwsels, en de voorziene kapel in
  hun nabijheid, hopen we een zeer schilderachtig en aantrekkelijk
  stukje landschap op te bouwen. Voorgesteld zal worden, dat die
  molen in bedrijf zal worden getoond. Die draaiende molen zal een
  zeer biezonder aantrekkingspunt vormen voor het bezoeken van het
  Westvlaamse, meest afgelegen Bokrijkse museumgebied.
  Zowel het boerderijtje uit Loppem als de bergschuur van GrootSchoeringe werden ons aangewezen door dr. Luc Devliegher, weten­
  schappelijk attaché bij de Provinciale Dienst voor kulturele aange­
  legenheden te Brugge. Zijn bekommernis in dezen was de onze:
  reddend op te treden voor waardevolle monumenten van onze plat­
  telandse volkskultuur, omdat die bouwsels ter plaatse niet konden
  worden bewaard en tot verdwijnen waren veroordeeld, hoe spijtig
  het wegnemen uit zijn natuurlijk en historisch gebied van een mo­
  nument als de voornoemde bergschuur ook moge zijn aangevoeld.
  Op verzoek van dr. Devliegher schreef ik dit bericht en inzonder­
  heid’ enkele aantekeningen nopens de bouwsels van Loppem en
  Zuienkerke.
  Kleine hofstede uit Loppem. — De kleine hofstede, of «postje»
  zoals plaatselijk wordt gezegd voor kleine boerderij, in de Eenink-
  
  straat 21 te Loppem, bezat vele aantrekkelijkheden die konden
  strekken tot zijn verwerving voor het Vlaamse Openluchtmuseum.
   Daar waren allereerst zijn schilderachtig uitzicht en ligging: het
  woonhuis naar de zon gekeerd, de schuur met aangebouwde stal
  een eind ervan af en haaks ertegenover. Er zat een datumsteen in
  de schouwpijp boven het dak: 1735. De dorsvloer van de schuur
  was belegd met planken: een planken dorsvloer bezat het openlucht­
  
  museum nog niet. Dat was alles zeer aantrekkelijk doch doorslag­
  gevend voor onze keuze was dat nog niet. Dat was wél de biezondere vorm van de huisstoel ofte timmer. Het huis is tweebeukig,
  in die zin dat het dak langs de noordzijde lager is getrokken om
  onder die kleine afhang ruimte voor slaapkamers en keldertje te
  bekomen. Bekijken we de eigenlijke huisruimte, dan zien we dat
  de stijlen van de zuidelijke en de noordelijke wand tamelijk dicht
  naast elkander staan (47 à 130 cm) en dat elke stijl van de zuid­
  kant verbonden is door een trek- of ankerbalk met de overeen­
  stemmende stijl van de noordkant. De ruimte wordt niet overspan­
  
  nen door één moerbalk met een dubbele rij kinderbalkjes doch door
  een reeks evenwijdige trekbalken die nu de zolderplanken torsen.
   Die timmerwijze was nog niet voorhanden te Bokrijk en diende er
  vertegenwoordigd te zijn. Er is wel ouderdomsverschil op te mer­
  ken tussen bepaalde delen van het woonhuis. De oosteEjke partij is
  de oudste. Daarin zitten bouwelementen die ouder kunnen zijn dan
  1735. Ofschoon de stijlen tamelijk dicht bij elkander zijn gesteld,
  
  wordt in het tussenstijlse vak toch horizontaal gevitseld ( = ge­
  vlochten), niet vertikaal zoals in de Westhoek (zie Bokrijkse bouw­
  sels uit Oostvleteren, Vinkem en Proven). Bouwtechnisch bevindt
  zich het huis uit Loppem als het ware in de overgang tussen de
  Kempische vakwerktechniek en die van de Westhoek: de stijlen
  staan al dichter bijeen en zijn alle dragend, en er wordt nog hori­
  zontaal gevlochten; in de Westhoek zijn ze nog dichter naast elkan­
  der gesteld, ze werden dunner en alleen de gebintestijl is dragend,
  en het vlechtwerk is nu loodrecht gemaakt. T)e tweebeukige bouwschikking is zeer typisch voor de (vooral Limburgse) Kempen. Dat
  het huisje uit Loppem op het eerste gezicht zo erg Kempisch aan­
  doet, is allicht te verklaren door het feit dat de fysische omgeving
  in beide gevallen ook erg overeenstemmend is. Immers ons Loppems
  «postje» is het voortbrengsel van een ongeveer even arme zandige
  streek als de Kempen, nl. het Brugse Houtland.
  De bergschuur van Groot-Schoeringe te Zuienkerke. — Dat Schoeringe een zeer oude bezitting moet zijn, wordt reeds beklemtoond
  door het feit, dat zij in de loop der tijden gesplitst werd in een
  Groot- en een K/e/»-Schoeringe. Het is dan wel logisch, dat GrootSchoeringe het oudste is. In de schuurmuur die zich langs de zijde
  van het woonhuis bevindt, vonden we tijdens de afbraakwerken
  een datumsteen van 1404 ( l ).
   Het is een zeer indrukwekkende bergschuur. Zij is 29,09 m lang
  en 22,66 m breed. Die grote breedte veroorzaakt een hoog dak:
  14,20 m. Tegenover sommige door Tréfois, Ontwikkelingsgeschie1.
  Volgens lie. Ja. Mertens, archivaris bij het Rijksarchief te Brug­
  ge, worden in de rekeningen van het Sint-Janshospitaal te Brugge
  ca. 1404 geen uitgaven voor een groot gebouw op Schoeringhe ver­
  meld, wel is er een rekening van de bouw van een schuur uit 1333.
  Vgl. de bijdrage hiervoor op blz. 202-206 (N.v.d.R.).
  denis van onze landelijke architectuur (Antwerpen, 1950), p. 183,
  
  meegedeelde daknoklengten voor bergschuren, is die van GrootSehoeringe betrekkelijk lang: Snaaskerke: 1 m, Zevekote 2,50 m en
  5 m, Oudenburg 9 m. Die van Lo, Dudzele en Zevekote hebben
  een viervlakkig tentdak. De schuurnok te Groot-Schoeringe is onge­
  veer 14 m lang. Niettegenstaande die opvallende breedte is onze
  bergschuur een Zweiständerbau, d.w.z. dat de kern van de timmer
  of stoel bestaat uit twee rijen stijlen of steunen. Dat is zeer weinig
  als we de bouw vergelijken met die van Nederduitse hallehuizen,
  waarbij zeer gemakkelijk wordt overgegaan tot w'ersteunenbouw.
  De nog bredere schuur van Ter Doest heeft ook maar twee rijen
  steunen. Ter betere verstijving van de timmer, zijn de korbelen of
  hoekschoren in dubbele vorm aanwezig. De schuur telt twee door­
  ritten, gelegen tegen de korte zijden. Zoals algemeen gebruikelijk
  bij polderschuren, zijn de stallingen in de schuurruimte ingebouwd.
   De afbraak bracht ettelijke bouwveranderingen en herstellingen
  aan het licht, waarvan we de belangrijkste opsommen: 1) de span­
  ten boven de dak- of knoopbalk, dus bovenaan in het dak, waren
  vernieuwd; 2) het dakvlak van de zuidkant werd versterkt door
  bijplaatsing van 4 gordingen, dat van de noordkant met 2 gordin­
  gen; 3) de noordgevel is ongeveer 1,35 m verhoogd; 4) in de oostgevel zijn 3 deuren tot ongeveer 1,25 m gedicht, 1 venster en de
  verluchtingsgleuven toegemetseld; 5) in de westergevel is 1 deur
  toegemetseld en 4 verluchtingsgleuven zijn vervangen door 2 schuif­
  ramen; 6) in de zuidgevel kwam een venstertje ter verlichting van
  een nieuw melkkamertje; 7) in de doorrit langs de oostkant, zover
  als de middenruimte van de schuur zich uitstrekt, was er een hou­
  ten dorsvloer geweest.
  Dit laatste feit merkten we ook bij het postje uit Loppem op.
  Het blijkt wel een Westvlaams element te zijn; is mij althans (nog)
  niet elders bekend in het Vlaamse Land.
  De schuur van Groot-Schoeringe wordt, vanzelfsprekend, het top­
  stuk van de polderhofstede in het Westvlaamse museumgebied te
  Bokrijk.
  