title: J.P. de Valk, E. Lamberts, Lettres de Francesco Capaccini. Agent diplomatique et internonce du Saint-Siège au Royaume Uni des Pays-Bas 1828-1831
text: RECENSIES
  
  administratieve en burgerlijke rechter. Naar mijn opvatting is de schrijfster erin geslaagd het
  rechtshistorisch inzicht op die terreinen aanzienlijk, soms verrassend, te verscherpen. Wij
  moeten daarvoor dankbaar zijn.
  Wat ik mis, is een uitvoeriger uiteenzetting van de betekenis die Thorbeckes leer voor het heden
  bezit. Juist omdat Poortinga zo sterk en terecht de nadruk legt op de organische, toekomstgerichte elementen in zijn geschiedopvattingen, zou het belangrijk zijn geweest vast te stellen wat
  achterhaald is van zijn opvattingen wat nog levend recht is. Thorbecke wordt vaak aangeroepen
  ter verdediging van het bestaande. Hij verdient beter. In een tijd, die naar privatisering streeft,
  zou een herijken zinvol zijn.
  N. Cramer
  
  J. P. de Valk, E. Lamberts, ed., Lettres de Francesco Capaccini. Agent diplomatique et
  internonce du Saint-Siège au Royaume Uni des Pays-Bas 1828-1831 (Rijks Geschiedkundige
  Publication Kleine Serie LUI; 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1983, lxv + 768 blz., ISBN 90
  247 9977 5).
   In de late zomer van 1828 stuurde het Vaticaan de priester-diplomaat Francesco Capaccini naar
  het verenigde koninkrijk van Willem I. Aan diens hof werd hij aanvankelijk slechts officieus
  geaccrediteerd, nauwelijks meer dan als 'simple voyageur'. De prelaat vond er genoeg werk aan
  de winkel. Hij had voornamelijk opdracht gekregen om: a de benoeming van geschikte
  bisschoppen in het Zuiden te regelen; b de facultatieve status te verkrijgen voor of zelfs
  opheffing te bereiken van het Collegium Philosophicum (een door de staat opgerichte vooropleiding van priesterstudenten) en c zorg te dragen voor de inrichting en bestaffing van de hiërarchie
  in het Noorden. Ofschoon hij al gauw de Nederlanden het moeilijkst te besturen land van Europa
  vond, toog de afgezant met de nodige voortvarendheid aan het werk. Dat is niet zo verwonder] ijk
  voor een functionaris die zichzelf als een 'Romano di carattere allegro' beschouwde. Zijn
  optreden bleef niet zonder succes. Op verzoek van de koning werd hij in 1829 zelfs de eerste
  officiële internuntius die Den Haag heeft gekend. Inzake de benoeming van bisschoppen en
  kanunniken in het Noorden liep zijn missie evenwel stuk op de halsstarrigheid van de vorst. Hij
  kwam bovendien klem te zitten tussen de partijen in het conflict tussen kerk en staat. Als
  rechtgeaard vertegenwoordiger van de curiale Restauratie-politiek had Capaccini trachten te
  bemiddelen tussen de met het liberaal-katholicisme sympathiserende geestelijkheid en de van
  'staatskirchentümliche' ideeën vervulde monarch. Tevergeefs! Met lede ogen zag hij de
  revolutie van 1830 aankomen en zich voltrekken. In het najaar van 1830 week hij uit naar
  Londen, waar hij zich regelmatig mengde in de diplomatieke afwikkeling van de scheuring
  tussen Noord en Zuid. Driejaar nadat de diplomaat naar Brussel was vertrokken beëindigde hij
  zijn missie, waarvan algemeen was aangenomen dat ze slechts enkele maanden zou duren.
   Met zijn Romeinse superieuren onderhield Capaccini een drukke correspondentie, waarin hij
  verslag uitbracht van de vele gesprekken die hij met zijn onderhandelingspartners voerde. Dat
  waren niet in de laatste plaats de moeizame discussies met de koning, die in zijn ogen de meest
  absolute soeverein van de wereld was. Als pauselijk gezant beschikte hij verder gemakkelijk
  over relaties, nam hij opgewekt deel aan de bekende 'Diplomatenklatsch' en putte hij zich uit
  in het overbrengen van 'on dit's', in het geven van typeringen en karakteristieken en in het
  maken van prognoses. Uit de drie jaren van zijn bemoeienissen met de Lage Landen zijn
  465
  
  RECENSIES
  
  ongeveer 470 van de naar Rome gestuurde brieven bewaard gebleven. Het moeten er meer zijn
  geweest want juist van de vertrouwelijker en gecodeerde brieven is een aantal verloren gegaan.
  Van de daarnaast gevoerde briefwisseling met Nederlandse instanties en met particulieren —
  overigens converseerde Capaccini liever met hen dan dat hij zich schriftelijk vastlegde!—is nog
  maar weinig over. Dit alles delen ons De Valk en Lamberts mee, die voor de hier te bespreken
  uitgave niet alleen de Vaticaanse archieven systematisch hebben doorzocht maar ook nog een
  tiental archiefplaatsen in en buiten Nederland hebben aangedaan. Uiteindelijk hebben zij 396
  brieven van de luister-, praat- en schrijfgrage diplomaat in extenso doen opnemen. Bij wijze van
  appendix gaven zij ook nog eens integraal 70 lot nu toe niet in de literatuur verwerkte
  documenten (brieven, nota's en rapporten), bestemd voor of betrekking hebbend op Capaccini,
  in druk, dit om diens eigen schrifturen beter te laten begrijpen. Alle stukken hebben zij van een
  sobere doch exacte annotatie voorzien. Een bibliografische en een biografische index alsmede
  een naamregister van in de tekst genoemde kranten en periodieken complementeren het geheel.
   Het is zonder meer een in haar soort voortreffelijke uitgave geworden, vrucht van een door
  toegewijde leken verricht monnikenwerk. Het grote perfectievermogen en de rijke ervaring die
  ons vooral van De Valk bekend zijn, stralen er van af. Daar de verhouding tussen kerk en staat
  in de betrokken jaren van cruciale betekenis is geweest en Capaccini zijn opdracht zeer ruim
  heeft geïnterpreteerd, is dit — ook nu weer uitstekend afgewerkte — deel in de RGP-reeks een
  belangrijke aanwinst te noemen voor de vaderlandse geschiedschrijving. Wel moet men zich
  ernstig afvragen of zelfs voor een zo belangwekkende periode een zo lijvige in ex/e/uo-uitgave
  verantwoord mag heten. De beschikbare gelden kunnen immers maar één maal uitgegeven
  worden, zodat in tijden van bezuiniging het welhaast overdadig vele van het éne ten koste gaat
  van het zelfs op beperkte schaal geprojecteerde van het andere. Uit de jaarverslagen van de
  Rijkscommissie weten we overigens dat dit de laatste keer is geweest dat een dergelijke uitgave
  van Vaticaanse archivalia tot stand kon komen.
   De Valk zelf had reeds een kostelijke hoeveelheid room van de te publiceren bronnen geschept
  ten behoeve van een lezenswaardig artikel over de visie die Capaccini had op de scheuring van
  1830 (J. P. de Valk, 'La scission du Royaume uni d'après la correspondance d'un diplomate
  pontifical: les lettres de Francesco Capaccini (1828-1S3\)' ,BelgischTijdschrift voor Nieuwste
  Geschiedenis, XII (1981) 359-388). Daarin vermeldt de auteur dat het negatieve beeld dat
  katholieke historici zich van de internuntius hebben gevormd, niet door het archiefmateriaal
  wordt bevestigd. Hoe het portret er volgens hem dan wel moet uitzien, wordt niet duidelijk. Het
  typeert de wetenschappelijke terughoudendheid van de beide éditeurs dat zij zich niet in staat
  hebben geacht 'd'émettre un jugement qui soit définitif et équitable' (xiii). Maar als zij dat nog
  niet eens kunnen, wie dan wel? Was Capaccini werkelijk zo'n sfynx of hebben De Valk en
  Lamberts hun reserve wellicht ad absurdum doorgevoerd?
  J. A. Bornewasser
  
  P. J. A. van Meegeren, Katholiek Utrecht in de tweede helft van de 19e eeuw (Utrechtse
  Historische Cahiers, VIII (1987) iii-iv; Utrecht: Instituut voor Geschiedenis der Rijksuniversiteit, 1987, 154 blz., ƒ17,50, ISBN 90 72131 03 7).
  Een van de leemten in de Utrechtse geschiedenis, door J. E. A. L. Struick in zijn standaardwerk
  466.
  