title: Working Paper 10-18 - Le fonctionnement du modèle HERMES - Description à l’aide de variantes
text: WORKING PAPER 10-18
  Federaal
  Planbureau
  
  Economische analyses en vooruitzichten
  
  De werking van het HERMES-model
  Een beschrijving aan de hand van varianten
  
  September 2018
  Delphine Bassilière, Ludovic Dobbelaere, Filip Vanhorebeek
  db@plan.be, ldo@plan.be, fvh@plan.be
  
  Kunstlaan 47-49
  1000 Brussel
  e-mail: contact@plan.be
  http://www.plan.be
  
  Federaal Planbureau
  Het Federaal Planbureau (FPB) is een instelling van openbaar nut die beleidsrelevante studies en
  vooruitzichten maakt over economische, socio-economische en milieuvraagstukken. Daarnaast
  bestudeert het de integratie van die vraagstukken in een context van duurzame ontwikkeling. Het stelt
  zijn wetenschappelijke expertise onder meer ter beschikking van de regering, het Parlement, de sociale
  gesprekspartners, nationale en internationale instellingen.
  De werkzaamheden van het FPB worden steeds gekenmerkt door een onafhankelijke benadering,
  transparantie en aandacht voor het algemeen welzijn. De kwaliteit van de gegevens, een
  wetenschappelijke methodologie en de empirische geldigheid van de analyses staan daarbij centraal.
  Tot slot zorgt het FPB voor een ruime verspreiding van de resultaten van zijn werkzaamheden en draagt
  zo bij tot het democratisch debat.
  Het Federaal Planbureau is EMAS en Ecodynamische Onderneming (drie sterren) gecertificeerd voor
  zijn milieubeheer.
  url: http://www.plan.be
  e-mail: contact@plan.be
  Overname wordt toegestaan, behalve voor handelsdoeleinden, mits bronvermelding.
  Verantwoordelijke uitgever: Philippe Donnay
  Wettelijk Depot: D/2018/7433/25
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  Federaal Planbureau
  Kunstlaan 47-49, 1000 Brussel
  tel.: +32-2-5077311
  fax: +32-2-5077373
  e-mail: contact@plan.be
  http://www.plan.be
  
  De werking van het HERMES-model
  Een beschrijving aan de hand van varianten
  September 2018
  Delphine Bassilière, Ludovic Dobbelaere, Filip Vanhorebeek
  db@plan.be, ldo@plan.be, fvh@plan.be
  
  Abstract - Deze working paper illustreert de werking van het HERMES-model aan de hand van acht
  beleidsvarianten. De hier voorgestelde maatregelen worden gesimuleerd ten opzichte van een
  referentiescenario, nl. de Economische vooruitzichten 2018-2023 (juni 2018). Ze verhogen de
  overheidsuitgaven of verminderen de overheidsontvangsten over een periode van vijf jaar.
  Jel Classification - C5, E17
  Keywords - HERMES, middellange termijn, variantanalyse
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  Inhoudstafel
  1.
   Inleiding en hypothesen ..................................................................................... 1
  
  2.
  Kenmerken van het HERMES-model en gevolgen voor de varianten ............................... 3
  
  3.
   Modaliteiten en resultaten ................................................................................. 5
  
  3.1. Een verhoging van de overheidsconsumptie (netto-aankoop van goederen en diensten)
  
  5
  
  3.2. Een verhoging van de overheidsinvesteringen
  
  7
  
  3.3. Een btw-verlaging op de particuliere consumptie
  
  10
  
  3.4. Een algemene verlaging van de werkgeversbijdragen
  
  12
  
  3.5. Een op de lage lonen gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen
  
  15
  
  3.6. Een verlaging van de werknemersbijdragen
  
  18
  
  3.7. Een verhoging van de sociale uitkeringen
  
  20
  
  3.8. Een verlaging van de personenbelasting
  
  23
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  Lijst van tabellen
  Tabel 1
  
  Een verhoging van de overheidsconsumptie (netto-aankoop van goederen en diensten) –
  Belangrijkste macro-economische en sectorale resultaten ··········································· 6
  
  Tabel 2
  
  Een verhoging van de overheidsconsumptie (netto-aankoop van goederen en diensten) –
  Impact op de overheidsfinanciën ·········································································· 7
  
  Tabel 3
  
  Een verhoging van de overheidsinvesteringen – Belangrijkste macro-economische en sectorale
  resultaten ····································································································· 8
  
  Tabel 4
  
  Een verhoging van de overheidsinvesteringen – Impact op de overheidsfinanciën ················ 9
  
  Tabel 5
  
  Een btw-verlaging op de particuliere consumptie – Belangrijkste macro-economische en
  sectorale resultaten ························································································ 11
  
  Tabel 6
  
  Een btw-verlaging op de particuliere consumptie – Impact op de overheidsfinanciën ·········· 12
  
  Tabel 7
  
  Een algemene verlaging van de werkgeversbijdragen – Belangrijkste macro-economische en
  sectorale resultaten ························································································ 13
  
  Tabel 8
  
  Een algemene verlaging van de werkgeversbijdragen – Impact op de overheidsfinanciën ······ 15
  
  Tabel 9
  
  Een op de lage lonen gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen – Belangrijkste macroeconomische en sectorale resultaten ···································································· 16
  
  Tabel 10
  
  Een op de lage lonen gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen – Impact op de
  overheidsfinanciën ························································································· 17
  
  Tabel 11
  
  Een verlaging van de werknemersbijdragen – Belangrijkste macro-economische en sectorale
  resultaten ···································································································· 19
  
  Tabel 12
  
  Een verlaging van de werknemersbijdragen – Impact op de overheidsfinanciën ················· 20
  
  Tabel 13
  
  Een verhoging van de sociale uitkeringen – Belangrijkste macro-economische en sectorale
  resultaten ···································································································· 21
  
  Tabel 14
  
  Een verhoging van de sociale uitkeringen – Impact op de overheidsfinanciën ···················· 22
  
  Tabel 15
  
  Een verlaging van de personenbelasting – Belangrijkste macro-economische en sectorale
  resultaten ···································································································· 24
  
  Tabel 16
  
  Een verlaging van de personenbelasting – Impact op de overheidsfinanciën ······················25
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  1. Inleiding en hypothesen
  Deze working paper illustreert de werking van het HERMES-model aan de hand van acht
  beleidsvarianten. Het model werd door het FPB ontwikkeld om middellangetermijnprojecties
  en -analyses op te stellen voor de Belgische economie. Het wordt ook gebruikt voor de berekening van
  de impact van beleidsmaatregelen.1 De belangrijkste kenmerken van HERMES worden samengevat in
  hoofdstuk 2.  1
  
  2
  3
  
  Zie o.m. ‘Socialezekerheidsbijdrageverminderingen en herfinancieringsmaatregelen’, rapport in samenwerking met de
  Nationale Bank van België (april 2011), ‘Évaluation des effets des principales mesures gouvernementales sur la croissance
  économique et l’emploi. Une analyse réalisée à l’aide du modèle HERMES’, FPB, nota (januari 2015), ‘Macro-economische en
  budgettaire effecten van de tax shift maatregelen van de federale regering’, FPB, rapport (november 2015) en ‘De economische
  impact van een btw-verhoging op voeding en op alcoholvrije dranken’, FPB, rapport (september 2016).
  Zie ‘A new version of the HERMES model: HERMES III’, Federaal Planbureau, Working Paper 13-13 (November 2013).
  De in Working Paper 13-13 voorgestelde paramaterschattingen zijn dan ook een momentopname, al zullen die resultaten van
  het ene jaar op het andere niet fundamenteel veranderen.
  1
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  We veronderstellen dat de maatregelen geen impact hebben op de nominale rentevoeten. In het geval
  van schuldfinanciering is het niveau van de rentevoeten in het referentiescenario uiteraard belangrijk
  voor de omvang van de bijkomende rentelasten. In het referentiescenario van deze working paper
  wordt uitgegaan van een geleidelijke toename van de rentevoeten, wat de budgettaire
  terugverdieneffecten van de maatregelen enigszins afremt op middellange termijn.
  De modellering van de arbeidsmarkt gebeurt in het HERMES-model per bedrijfstak en per type
  werknemer (laag- en hoogverloonden, jonge en oudere werknemers). Met het oog op variantanalyse
  kan voor de loonvorming worden geopteerd voor ‘endogene’ lonen of voor ‘exogene’ lonen. In het
  eerste geval wordt de logica van vrije loononderhandelingen gevolgd en hebben de gesimuleerde
  maatregelen een impact op de bruto-uurlonen vóór indexering. De arbeidskosten – en daarvan afgeleid
  de brutolonen – hangen immers af van een aantal macro-economische determinanten (productiviteit,
  werkloosheidsgraad en (para)fiscaliteit) die door de maatregelen van de varianten worden beïnvloed.
   In het tweede geval wordt de ontwikkeling van de bruto-uurlonen vóór indexering van het
  referentiescenario behouden en hebben de bijkomende maatregelen daarop geen impact. Omdat het
  referentiescenario reeds gekenmerkt wordt door krapte in bepaalde segmenten van de arbeidsmarkt
  (met een continue daling van de globale werkloosheidsgraad in de projectieperiode) lijkt het weinig
  realistisch om te veronderstellen dat expansieve maatregelen geen impact hebben op de loonvorming.
  Daarom wordt in deze working paper geopteerd voor een endogene benadering van de lonen.4 Merk
  echter op dat de econometrisch geschatte coëfficiënten van de loonvergelijkingen onvermijdelijk
  worden beïnvloed door de wettelijke omkadering van de Belgische lonen (wet tot bevordering van de
  werkgelegenheid en tot preventieve vrijwaring van het concurrentievermogen) en door de in het
  verleden genomen maatregelen om de arbeidskosten te beperken.
  4
  
  2
  
  Bovendien wordt de ontwikkeling van de Belgische lonen in het referentiescenario vanaf 2019 bepaald door de loonequaties
  van het model. Dit als gevolg van het ontbreken van projecties m.b.t. de lonen in de privésector van de drie referentielanden
  uit de wet tot bevordering van de werkgelegenheid en tot preventieve vrijwaring van het concurrentievermogen (Duitsland,
  Frankrijk en Nederland). Het lijkt dan ook logisch om die equaties ook voor variantanalyses te gebruiken.
  WORKING PAPER 10-18
  
  2. Kenmerken van het HERMES-model en gevolgen voor de
  varianten
  HERMES is een macro-econometrisch model voor de Belgische economie, dat ontworpen werd met het
  oog op het maken van vooruitzichten en analyses op middellange termijn. In functie daarvan werd een
  aantal keuzes gemaakt waarvan men zich bewust moet zijn voor een correcte interpretatie van de
  resultaten die in deze working paper worden gepresenteerd.
   Het model onderscheidt de drie optieken van het bbp (productie, bestedingen en inkomens) en de
  verschillende economische agenten (gezinnen, instellingen zonder winstoogmerk, bedrijven, overheid
  en buitenland). Het bevat naast regressievergelijkingen – die het gedrag van de economische agenten
  weerspiegelen en meestal de vorm aannemen van foutencorrectievergelijkingen 5 – ook heel wat
  identiteiten en technische vergelijkingen om de modelresultaten coherent te maken en de nodige details
  te leveren.
  HERMES wordt gekenmerkt door een sterke mate van desaggregatie. De totale productie wordt
  geleverd door vijftien bedrijfstakken, terwijl de particuliere consumptie opgesplitst is in zestien grote
  categorieën van goederen en diensten, waarvan sommige nog verder opgesplitst worden om
  bijvoorbeeld specifieke accijnzen correct te kunnen verrekenen. De coherentie tussen de vraag en de
  productie wordt verzekerd door gebruik te maken van input/output-tabellen. Ondanks dat detail is het
  niet mogelijk om enkel met het model een antwoord te geven op enkele heel specifieke vragen. Zo
  onderscheidt HERMES geen verschillende types van gezinnen (bv. naar inkomen) waardoor het niet
  mogelijk is om de herverdelende effecten van een maatregel te becijferen. Daarenboven is het model
  niet geschikt om een idee te geven van de impact op grensaankopen bij forse aanpassingen van accijnzen
  of btw-voeten. Ook wordt bij de simulatie van een verlaging van de vennootschapsbelasting geen
  rekening gehouden met wijzigingen in de relatieve aantrekkelijkheid van België voor investeerders.
  De aard van het model impliceert dat de economische activiteit hoofdzakelijk wordt bepaald door de
  vraag en dat de productie zich daaraan aanpast. Technologische vooruitgang wordt in het model als
  exogeen beschouwd. Daardoor hebben overheidsmaatregelen geen invloed op de totale
  factorproductiviteit. Zulke aanbodeffecten kunnen zich echter op korte termijn voordoen en worden
  belangrijker naarmate de beschouwde horizon langer wordt.
   Het arbeidsaanbod is exogeen in HERMES en reageert bijgevolg niet op bijvoorbeeld
  activeringsmaatregelen.6 Er wordt tevens verondersteld dat elke toename van de vraag naar arbeid kan
  worden voldaan met het bestaande aanbod7, al kan dat leiden tot opwaartse druk op de lonen.
  5
  
  6
  
  7
  
  Daarbij wordt een langetermijnvergelijking – die afgeleid is uit de economische theorie – gecombineerd met een
  kortetermijnspecificatie die meer empirisch geïnspireerd is. Op die manier garandeert het model op langere termijn resultaten
  die in lijn liggen met de theorie, maar worden op korte termijn afwijkingen toegestaan. Het foutencorrectiemechanisme laat
  toe om die verschillen (tussen het feitelijke en het lange-termijn evenwichtsniveau van de te verklaren variabele) in een
  bepaald jaar gedeeltelijk te corrigeren in het daaropvolgende jaar.
  Het FPB ontwikkelt momenteel een microsimulatiemodel om de impact van bepaalde maatregelen op het arbeidsaanbod te
  kwantificeren. Op basis van de resultaten van dat nieuwe model zou het in HERMES exogene arbeidsaanbod dan kunnen
  worden aangepast.
  Elke toename van de werkgelegenheid vertaalt zich bijgevolg in een even grote afname van het aantal werklozen.
  3
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  Gelet op de grote lineariteit van de reacties in HERMES, zullen de resultaten van de varianten vrijwel
  proportioneel wijzigen indien een maatregel groter of kleiner is dan 0,5 % van het bbp. De
  simulatieresultaten
  
  gelden
  
  ook
  
  in
  
  het
  
  omgekeerde
  
  geval
  
  (hogere
  
  heffingen
  
  of
  
  lagere
  
  overheidsbestedingen), maar dan uiteraard met een omgekeerd teken. Daardoor kan de lezer ook een
  idee krijgen van de grootteorde van het modelresultaat indien enkele maatregelen worden
  gecombineerd. Zo kan bijvoorbeeld een bijdragevermindering gepaard gaan met (en dus gefinancierd
  worden door) een verhoging van andere lasten.
   Ondanks bovenstaande beperkingen, blijft HERMES voor het FPB het centrale instrument voor macroeconomische projecties en beleidsanalyses op korte en op middellange termijn. In dat type van model
  kunnen economische relaties immers zeer gedetailleerd en op een coherente manier worden
  opgenomen. Een andere benadering in de hedendaagse macro-economie is die van de DSGE-modellen.8
  Door hun complexiteit kunnen die modellen evenwel niet dezelfde mate van detail leveren.9
  
  8
  
  9
  
  4
  
  Dit is de afkorting van Dynamic Stochastic General Equilibrium. In dit type van modellen worden gedragsrelaties afgeleid
  vanuit optimaliserend en vooruitkijkend gedrag van de agenten. Dat betekent bijvoorbeeld dat een deel van de consumenten
  hun consumptie optimaliseren over hun levensduur, terwijl in macro-econometrische modellen zoals HERMES de
  consumptie afhangt van het beschikbaar inkomen, vermogenscomponenten en de werkloosheidsgraad.
  Deze modellen hanteren een meer structurele benadering van de economie, waarbij bv. effecten van maatregelen op de
  productiviteit of op de lange-termijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën worden meegenomen in de analyse. De
  benadering is daardoor noodgedwongen meer gestileerd, minder gefocust op korte-termijneffecten en minder geschikt voor
  macro-economische projecties. Met de Belgische versie van het QUEST III-model heeft het FPB een dergelijk model
  toegevoegd aan zijn instrumentarium voor de simulatie van structurele hervormingen.
  WORKING PAPER 10-18
  
  3. Modaliteiten en resultaten
  Dit hoofdstuk bespreekt de modaliteiten en de belangrijkste resultaten van de varianten. Per
  gesimuleerde maatregel worden de resultaten in twee tabellen voorgesteld. De eerste tabel toont de
  impact op het bbp en zijn componenten in volume, op de deflatoren, op de werkgelegenheid en op het
  saldo van de lopende verrichtingen met het buitenland. De tweede tabel vat de impact op de rekening
  van de gezamenlijke overheid samen. De effecten van de maatregelen worden weergegeven in
  verschillen (procentueel, in procentpunt10 of in absolute termen) ten opzichte van de basissimulatie voor
  de jaren t, t+2 en t+4.
   3.1. Een verhoging van de overheidsconsumptie (netto-aankoop van goederen
  en diensten)
  a. Modaliteiten
  De overheidsconsumptie bestaat grotendeels uit de sociale uitkeringen in natura, de overheidslonen,
  afschrijvingen en de netto-aankoop van goederen en diensten. Die laatste categorie wordt tijdens de
  jaren t tot t+4 verhoogd met een bedrag dat ex ante overeenstemt met 0,5 % van het nominale bbp van
  de basissimulatie.11
  b. Macro-economische effecten
  Aangezien de overheidsconsumptie een bestedingscomponent is van het bbp, heeft de maatregel een
  rechtstreekse impact op het bbp. Het bbp in volume ligt in de jaren t en t+4 resp. 0,35 % en 0,32 % boven
  zijn niveau van de basissimulatie, wat betekent dat de budgettaire multiplicator12 kleiner is dan 1 en
  geleidelijk afneemt (van 0,70 in het eerste jaar tot 0,64 op middellange termijn). De toename van de
  binnenlandse vraag verhoogt immers ook de invoer, wat de positieve impact op het bbp beperkt. In het
  eerste jaar worden ruim 3 000 jobs gecreëerd. Dat aantal stijgt vervolgens tot ruim 4 000, maar beperkt
  zich op middellange termijn opnieuw tot iets minder dan 4 000 personen als gevolg van de opwaartse
  druk op de lonen (die endogeen worden bepaald, zie hoofdstuk 1). De toename van de binnenlandse
  vraag is niet alleen toe te schrijven aan de overheidsbestedingen. De werkgelegenheidscreatie verhoogt
  het beschikbaar gezinsinkomen, wat een gunstige impact heeft op de particuliere consumptie en – meer
  geleidelijk – op de investeringen in woongebouwen. Bovendien stimuleert de hogere productie in de
  marktsector de bedrijfsinvesteringen.
   De maatregel zet via de lonen een licht opwaartse druk op de prijzen. De impact op de competitiviteit
  van Belgische producten in het buitenland is evenwel beperkt, waardoor de uitvoerprestaties
  
  10
  
  11
  12
  
  Enkele variabelen in de tabellen zijn uitgedrukt in procent van het bbp. In dat geval wordt het verschil in procentpunt van
  het bbp weergegeven (waarbij het verschil t.o.v. de basissimulatie wordt verklaard door wijzigingen van de teller én van de
  noemer).
  De aankoop van goederen en diensten wordt opgetrokken, terwijl de verkoop ongewijzigd wordt gelaten.
  De budgettaire multiplicator meet de impact van een verandering in de overheidsuitgaven of -inkomsten op de economische
  activiteit. Concreet wordt de ex post toename van het bbp in volume vergeleken met de ex ante impact op het overheidssaldo
  (0,5 % van het bbp).
  5
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  nauwelijks worden beïnvloed. Niettemin verslechtert het saldo van de lopende verrichtingen met het
  buitenland als gevolg van de gestegen invoer.
  Op bedrijfstakniveau is de maatregel vooral gunstig voor de toegevoegde waarde en de
  werkgelegenheid in de marktdiensten (die het grootste deel van de aankoop van goederen en diensten
  door de overheid leveren) en de bouw. De positieve impact is minder uitgesproken voor de
  verwerkende nijverheid, waarvan de prestaties sterker afhangen van de uitvoer.
   Tabel 1
  
  Een verhoging van de overheidsconsumptie (netto-aankoop van goederen en diensten) – Belangrijkste macroeconomische en sectorale resultaten
  Verschillen in % t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  t+4
  Bestedingen (in volume)
  Particuliere consumptie
  0,09
  0,14
  0,17
  Overheidsconsumptie
  2,16
  2,17
  2,16
  Investeringen
  0,30
  0,41
  0,41
  . Bedrijven
  0,43
  0,53
  0,53
  . Overheid
  0,00
  -0,00
  -0,00
  . Woningen
  0,00
  0,20
  0,22
  Uitvoer
  0,00
  -0,00
  -0,02
  Invoer
  0,30
  0,35
  0,36
  Bbp
  0,35
  0,34
  0,32
  p.m. budgettaire multiplicator (*)
  0,70
  0,69
  0,64
  Deflator van de particuliere consumptie
  Bbp-deflator
  Totale werkgelegenheid
  . in duizenden
  . in %
  Productiviteit per uur (ondernemingen)
  
  0,02
  0,02
  
  0,05
  0,07
  
  0,12
  0,15
  
  3,45
  0,07
  0,26
  
  4,38
  0,09
  0,22
  
  3,73
  0,08
  0,20
  
  Nominale loonkosten per uur (ondernemingen)
  Loonkosten per eenheid product (ondernemingen)
  Reëel beschikbaar inkomen v.d. particulieren
  Saldo van de lopende rekening met het buitenland (in % van het bbp)
  
  0,14
  -0,12
  0,20
  -0,26
  
  0,28
  0,07
  0,21
  -0,31
  
  0,40
  0,20
  0,21
  -0,33
  
  Totale bruto toegevoegde waarde in volume, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,30
  0,22
  0,22
  0,37
  
  0,29
  0,20
  0,28
  0,35
  
  0,26
  0,15
  0,27
  0,32
  
  Totale werkgelegenheid, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,07
  0,04
  0,05
  0,10
  
  0,09
  0,03
  0,06
  0,13
  
  0,08
  -0,01
  0,02
  0,11
  
  (*) Zie voetnoot 12.
   c. Impact op de overheidsfinanciën
  De maatregel verhoogt de economische activiteit, wat resulteert in bijkomende fiscale en parafiscale
  ontvangsten t.o.v. de basissimulatie. De toename van de particuliere consumptie en van de
  woningbouw leidt tot meer indirecte belastingen. De bijkomende banen en de hogere lonen zorgen voor
  een stijging van de socialezekerheidsbijdragen en van de ontvangsten uit de personenbelasting. Hogere
  bedrijfswinsten doen de ontvangsten uit de vennootschapsbelasting toenemen. Bovendien wordt de
  impact op de indirecte belastingontvangsten versterkt doordat de betaalde btw op de
  overheidsconsumptie van goederen en diensten niet terugvorderbaar is. Een deel van die uitgaven
  
  6
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  wordt dus rechtstreeks door de overheid gerecupereerd. In totaal liggen de overheidsontvangsten op
  middellange termijn 1,2 miljard euro hoger dan hun niveau van de basissimulatie.
  De overheidsuitgaven stijgen eveneens ten opzichte van de basissimulatie, nl. met 3,1 miljard euro in
  het jaar t+4. Het grootste deel van die toename is uiteraard afkomstig van de intermediaire consumptie
  (die zowel ex post als ex ante met 2,6 miljard euro toeneemt). Ook de rentelasten stijgen als gevolg van
  de verslechtering van het primair saldo. Het vorderingensaldo valt terug met 1,9 miljard euro in t+4 ten
  opzichte van de basissimulatie, wat overeenstemt met een terugverdieneffect13 van 27 %.
   Tabel 2
  
  Een verhoging van de overheidsconsumptie (netto-aankoop van goederen en diensten) – Impact op de
  overheidsfinanciën
  Verschillen in miljoen euro t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  1. Ontvangsten
  830
  1040
  A. Fiscale ontvangsten
  680
  785
  1. Directe belastingen
  308
  342
  Huishoudens
  117
  217
  Vennootschappen
  187
  121
  Overige
  4
  5
  2. Indirecte belastingen
  357
  426
  3. Vermogensheffingen
  15
  17
  B. Sociale premies
  133
  230
  C. Overige ontvangsten
  16
  25
  2. Uitgaven
  2361
  2701
  A. Primaire uitgaven
  2353
  2644
  1. Lopende uitgaven
  2349
  2633
  a) Beloning van werknemers
  12
  32
  b) Intermediair verbruik en belastingen
  2331
  2481
  c) Sociale uitkeringen
  -14
  86
  d) Overige
  19
  33
  2. Kapitaaluitgaven
  5
  11
  a) Bruto investeringen in vaste activa
  4
  9
  b) Overige
  1
  2
  B. Rentelasten
  7
  57
  3. Primair saldo
  -1524
  -1604
  4. Vorderingensaldo
  -1531
  -1661
  in % van het bbp
  -0,32
  -0,33
  
  t+4
  1218
  876
  365
  277
  83
  6
  490
  20
  306
  37
  3132
  2979
  2955
  75
  2637
  194
  48
  24
  20
  5
  153
  -1761
  -1914
  -0,36
  
  p.m. Ex ante budgettaire impact (in miljoen euro)
  p.m. Terugverdieneffect (*)
  
  2617
  27%
  
  2328
  34%
  
  2473
  33%
  
  (*) Zie voetnoot 13.
   3.2. Een verhoging van de overheidsinvesteringen
  a. Modaliteiten
  De overheidsinvesteringen worden tijdens de jaren t tot t+4 verhoogd met een bedrag dat ex ante
  overeenstemt met 0,5 % van het nominale bbp van de basissimulatie. Hierbij moet worden vermeld dat
  het HERMES-model enkel rekening houdt met bestedingseffecten en abstractie maakt van
  aanbodeffecten die de productiviteit van kapitaal en van arbeid in de privésector verhogen.14
  13
  
  14
  
  Door de geïnduceerde effecten van de maatregel (op de economische activiteit, de werkgelegenheid en de prijzen) is de
  negatieve impact op het vorderingensaldo ex post kleiner dan ex ante. Het terugverdieneffect meet het verschil tussen beide
  in procent van de ex ante kostprijs van de maatregel.
   Die positieve impact op de productiefunctie van de privésector werd door het FPB reeds onderzocht met behulp van het
  QUEST III-model van de Europese Commissie. Zie ‘Public Investment in Belgium. Current state and Economic Impact’,
  Federaal Planbureau, Working Paper 1-17 (januari 2017). Er zijn nog verschillen tussen de modaliteiten van die studie en de
  
  7
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  b. Macro-economische effecten
  Net als de overheidsconsumptie zijn de overheidsinvesteringen een bestedingscomponent van het bbp,
  waardoor de maatregel een rechtstreekse impact heeft op het bbp. Het bbp in volume ligt in de jaren t
  en t+4 resp. 0,29 % en 0,36 % boven zijn niveau van de basissimulatie, wat betekent dat de budgettaire
  multiplicator kleiner blijft dan 1, maar licht stijgt (van 0,58 in het eerste jaar tot 0,72 op middellange
  termijn). De toename van de binnenlandse vraag verhoogt immers ook de invoer, waardoor de positieve
  impact op het bbp wordt beperkt. In het eerste jaar worden bijna 4 000 jobs gecreëerd en op middellange
  termijn 6 000. De toename van de binnenlandse vraag is niet enkel toe te schrijven aan de
  overheidsinvesteringen. De werkgelegenheidscreatie en de toename van de lonen verhogen het
  beschikbaar gezinsinkomen, wat een gunstige impact heeft op de particuliere bestedingen (consumptie
  en
  
  investeringen
  
  in
  
  woongebouwen).
  Bovendien
  
  stimuleert
  
  de
  
  hogere
  
  activiteit
  
  de
  
  bedrijfsinvesteringen. Ten slotte neemt de overheidsconsumptie geleidelijk toe omdat de afschrijvingen
  op de overheidsinvesteringen daar (conform de nationale rekeningen) deel van uitmaken.
   Tabel 3
  
  Een verhoging van de overheidsinvesteringen – Belangrijkste macro-economische en sectorale resultaten
  Verschillen in % t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  t+4
  Bestedingen (in volume)
  Particuliere consumptie
  0,06
  0,10
  0,11
  Overheidsconsumptie
  -0,00
  0,37
  0,67
  Investeringen
  2,38
  2,44
  2,44
  . Bedrijven
  0,39
  0,49
  0,53
  . Overheid
  21,24
  20,39
  20,11
  . Woningen
  0,00
  0,15
  0,16
  Uitvoer
  0,00
  -0,00
  -0,01
  Invoer
  0,34
  0,42
  0,46
  Bbp
  0,29
  0,34
  0,36
  p.m. budgettaire multiplicator (*)
  0,58
  0,68
  0,72
  Deflator van de particuliere consumptie
  Bbp-deflator
  Totale werkgelegenheid
  . in duizenden
  . in %
  Productiviteit per uur (ondernemingen)
  
  0,01
  0,01
  
  0,03
  0,06
  
  0,10
  0,15
  
  3,85
  0,08
  0,19
  
  5,92
  0,12
  0,18
  
  5,90
  0,12
  0,19
  
  Nominale loonkosten per uur (ondernemingen)
  Loonkosten per eenheid product (ondernemingen)
  Reëel beschikbaar inkomen v.d. particulieren
  Saldo van de lopende rekening met het buitenland (in % van het bbp)
  
  0,09
  -0,10
  0,14
  -0,30
  
  0,23
  0,05
  0,15
  -0,38
  
  0,38
  0,19
  0,15
  -0,43
  
  Totale bruto toegevoegde waarde in volume, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,26
  0,25
  1,47
  0,20
  
  0,29
  0,27
  1,47
  0,24
  
  0,30
  0,24
  1,44
  0,26
  
  Totale werkgelegenheid, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,08
  0,06
  0,67
  0,05
  
  0,12
  0,07
  0,95
  0,09
  
  0,12
  0,03
  1,01
  0,09
  
  (*) Zie voetnoot 12.
  variant die hier besproken wordt, waardoor de simulatieresultaten van elkaar afwijken. De QUEST-simulatie betreft een
  permanente toename van de overheidsinvesteringen (dus niet beperkt tot vijf jaar), die budgettair wordt gecompenseerd door
  een belastingverhoging (dus niet door schuldfinanciering). Bovendien reageren de rentevoeten in die simulatie op de schok
  (terwijl ze hier ongewijzigd blijven).
  8
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  Net als in de voorgaande variant is er een licht opwaartse druk op de prijzen, worden de
  uitvoerprestaties daardoor nauwelijks beïnvloed, maar verslechtert het saldo van de lopende
  verrichtingen met het buitenland als gevolg van de gestegen invoer.
   Op bedrijfstakniveau is de maatregel vooral gunstig voor de toegevoegde waarde en de
  werkgelegenheid in de bouw, die de belangrijkste producent van de overheidsinvesteringen is. In
  vergelijking daarmee is de impact veel beperkter voor de verwerkende nijverheid en de marktdiensten.
  c. Impact op de overheidsfinanciën
  Het vorderingensaldo van de gezamenlijke overheid verslechtert door de verhoging van de
  overheidsinvesteringen, maar die terugval blijft ex post (1,8 miljard euro in het jaar t+4) beperkter dan
  de ex ante besteding (2,6 miljard euro). De initiële kostprijs van de maatregel wordt deels gerecupereerd,
  waarbij het terugverdieneffect (met inbegrip van de toenemende rentelasten) 30 % bedraagt op
  middellange termijn.
  De toename van de economische activiteit en – in het verlengde daarvan – de toegenomen loonmassa
  zorgen voor bijkomende fiscale en parafiscale ontvangsten ten opzichte van de basissimulatie. De
  indirecte belastingen dragen daar het meest toe bij: naast de bijkomende indirecte belastingen afkomstig
  uit de hogere gezinsuitgaven (onrechtstreekse impact), recupereert de overheid een deel van de
  kostprijs van de maatregel rechtstreeks via de btw op de bijkomende overheidsinvesteringen. In totaal
  liggen de overheidsontvangsten op middellange termijn bijna 1,3 miljard euro boven hun basisniveau.
   Tabel 4
  
  Een verhoging van de overheidsinvesteringen – Impact op de overheidsfinanciën
  Verschillen in miljoen euro t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  1. Ontvangsten
  818
  A. Fiscale ontvangsten
  696
  1. Directe belastingen
  196
  Huishoudens
  89
  Vennootschappen
  103
  Overige
  3
  2. Indirecte belastingen
  489
  3. Vermogensheffingen
  12
  B. Sociale premies
  110
  C. Overige ontvangsten
  12
  2. Uitgaven
  2328
  A. Primaire uitgaven
  2319
  1. Lopende uitgaven
  -14
  a) Beloning van werknemers
  3
  b) Intermediair verbruik en belastingen
  1
  c) Sociale uitkeringen
  -35
  d) Overige
  16
  2. Kapitaaluitgaven
  2334
  a) Bruto investeringen in vaste activa
  2333
  b) Overige
  0
  B. Rentelasten
  9
  3. Primair saldo
  -1501
  4. Vorderingensaldo
  -1510
  in % van het bbp
  -0,32
  
  t+2
  1039
  796
  205
  189
  12
  5
  575
  16
  220
  23
  2649
  2589
  100
  21
  7
  36
  36
  2489
  2488
  1
  60
  -1550
  -1610
  -0,32
  
  t+4
  1258
  900
  211
  266
  -61
  6
  667
  22
  321
  38
  3086
  2936
  281
  62
  20
  144
  55
  2655
  2651
  4
  150
  -1678
  -1828
  -0,34
  
  p.m. Ex ante budgettaire impact (in miljoen euro)
  p.m. Terugverdieneffect (*)
  
  2473
  35%
  
  2617
  30%
  
  2328
  35%
  
  (*) Zie voetnoot 13.
  9
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  De totale overheidsuitgaven liggen 3,1 miljard euro hoger dan in de basissimulatie, wat vooral is toe te
  schrijven aan de stijging van de bruto-investeringen in vaste activa met 2,6 miljard euro (zowel ex ante
  als ex post). De rentelasten stijgen als gevolg van de verslechtering van het primair saldo.
  3.3. Een btw-verlaging op de particuliere consumptie
  a. Modaliteiten
  De particuliere consumptie wordt in HERMES opgesplitst in een twintigtal categorieën van goederen
  en diensten. De impliciete btw-voeten15 van die categorieën worden in deze variant proportioneel16
  verlaagd, waarbij het ex ante verlies aan btw-ontvangsten voor de overheid overeenstemt met 0,5 % van
  het nominale bbp in de basissimulatie.
   b. Macro-economische effecten
  Een btw-verlaging op de particuliere consumptie heeft een rechtstreekse impact op het niveau van de
  consumptieprijzen. Dat prijspeil komt op korte termijn 1,09 % en op middellange termijn 1,16 % lager
  uit dan in de basissimulatie, wat de koopkracht van de particulieren ondersteunt.17 In het jaar t+4 liggen
  de particuliere consumptie en de investeringen in woongebouwen resp. 0,54 % en 0,60 % hoger dan in
  de basissimulatie. De maatregel komt ook de competitiviteit van de Belgische producten in het
  buitenland ten goede dankzij een daling van de loonkosten per eenheid product, waardoor de uitvoer
  licht toeneemt. De toename van de economische activiteit stimuleert ook de bedrijfsinvesteringen. Het
  bbp in volume komt in de jaren t en t+4 resp. 0,12 % en 0,17 % uit boven zijn niveau van de
  basissimulatie. Het saldo van de lopende verrichtingen met het buitenland verslechtert doordat de
  invoer sterker toeneemt dan de uitvoer.
  Het beschikbaar inkomen van de particulieren wordt ook ondersteund door de positieve impact van de
  maatregel op de werkgelegenheid. In het eerste jaar worden ruim 11 000 jobs gecreëerd en op
  middellange termijn bijna 16 000. De daling van de nominale uurloonkosten ten opzichte van de
  basissimulatie (die het gevolg is van de beperktere indexering) maakt de economische activiteit
  arbeidsintensiever, wat een daling van de productiviteit per gewerkt uur impliceert.
  15
  
  16
  
  17
  
  10
  
  Die impliciete (of gemiddelde) btw-voeten kunnen afwijken van de officiële tarieven omdat er binnen één categorie meerdere
  btw-voeten van toepassing kunnen zijn (bv. in het geval van voeding).
  De impliciete btw-voeten worden in deze variant dus met hetzelfde percentage verminderd, nl. met bijna 12 %, niet met
  hetzelfde aantal procentpunten. Voor een consumptiecategorie met een impliciete btw-voet van bv. 21 % komt dat neer op
  een aanpassing van die impliciete voet tot 18,6 %.
   Weliswaar leidt de daling van het prijspeil tot een beperktere indexering van de lonen en van de sociale uitkeringen. Het
  beschikbaar inkomen van de particulieren bevat echter ook componenten (bv. inkomen uit vermogen) die niet onder de
  automatische indexering vallen. Voor die componenten speelt het koopkrachteffect wel voluit.
  WORKING PAPER 10-18
  Tabel 5
  
  Een btw-verlaging op de particuliere consumptie – Belangrijkste macro-economische en sectorale resultaten
  Verschillen in % t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  t+4
  Bestedingen (in volume)
  Particuliere consumptie
  0,27
  0,43
  0,54
  Overheidsconsumptie
  0,01
  0,04
  0,07
  Investeringen
  0,11
  0,26
  0,31
  . Bedrijven
  0,17
  0,26
  0,27
  . Overheid
  -0,00
  0,00
  0,00
  . Woningen
  0,00
  0,41
  0,60
  Uitvoer
  0,06
  0,05
  0,03
  Invoer
  0,11
  0,19
  0,23
  Bbp
  0,12
  0,16
  0,17
  p.m. budgettaire multiplicator (*)
  0,24
  0,33
  0,34
  Deflator van de particuliere consumptie
  Bbp-deflator
  Totale werkgelegenheid
  . in duizenden
  . in %
  Productiviteit per uur (ondernemingen)
  
  -1,09
  -0,88
  
  -1,18
  -0,94
  
  -1,16
  -0,89
  
  11,43
  0,24
  -0,13
  
  17,19
  0,35
  -0,22
  
  15,73
  0,32
  -0,18
  
  Nominale loonkosten per uur (ondernemingen)
  Loonkosten per eenheid product (ondernemingen)
  Reëel beschikbaar inkomen v.d. particulieren
  Saldo van de lopende rekening met het buitenland (in % van het bbp)
  
  -1,19
  -1,05
  0,57
  -0,11
  
  -0,97
  -0,75
  0,57
  -0,16
  
  -0,70
  -0,52
  0,61
  -0,21
  
  Totale bruto toegevoegde waarde in volume, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,11
  0,20
  0,09
  0,12
  
  0,15
  0,22
  0,20
  0,15
  
  0,16
  0,18
  0,23
  0,16
  
  Totale werkgelegenheid, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,24
  0,27
  0,50
  0,27
  
  0,35
  0,38
  0,69
  0,41
  
  0,32
  0,33
  0,59
  0,38
  
  (*) Zie voetnoot 12.
  c. Impact op de overheidsfinanciën
  De daling van het algemene prijspeil heeft een aanzienlijke impact op de overheidsfinanciën doordat
  het de nominale toename afremt van verschillende ontvangsten- en uitgavencategorieën.
   Wat de overheidsontvangsten betreft, is er uiteraard een aanzienlijke terugval van de indirecte fiscale
  ontvangsten ten opzichte van de basissimulatie (ex post 2,7 miljard euro in het jaar t+4 t.o.v. ex ante 2,6
  miljard euro18). De ontvangsten uit de door de gezinnen betaalde directe belastingen gaan eveneens
  achteruit. Het positief effect van de loon- en werkgelegenheidsgroei wordt immers ruimschoots
  gecompenseerd door het negatief effect van de lagere indexering van de inkomens 19 . Hetzelfde
  fenomeen verklaart de inkrimping van de socialezekerheidsbijdragen ten opzichte van de
  basissimulatie. De ontvangsten uit de vennootschapsbelasting stijgen aanvankelijk doordat de
  bedrijfswinsten worden opgedreven door de toename van de economische activiteit en de vermindering
  van de loonmassa betaald door de ondernemingen (beperktere loonindexering). Dat effect zwakt echter
  geleidelijk af naarmate de daling van het prijspeil en de hogere lonen de marges van de ondernemingen
  
  18
  
  19
  
  Naast de btw-ontvangsten dalen enkele andere categorieën van de indirecte belastingen eveneens door deze maatregel (o.a.
  registratierechten) omdat ze worden verondersteld de evolutie van het bbp in lopende prijzen of van de consumptieprijzen
  te volgen. Bijgevolg vallen de totale indirecte belastingen sterker terug dan de btw-ontvangsten.
  Het automatische loonindexeringsmechanisme wordt in alle varianten in aanmerking genomen.
  11
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  aantasten. De totale overheidsontvangsten liggen op middellange termijn 3,7 miljard euro onder hun
  basisniveau.
   Tabel 6
  
  Een btw-verlaging op de particuliere consumptie – Impact op de overheidsfinanciën
  Verschillen in miljoen euro t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  1. Ontvangsten
  -3755
  A. Fiscale ontvangsten
  -2931
  1. Directe belastingen
  -481
  Huishoudens
  -733
  Vennootschappen
  260
  Overige
  -8
  2. Indirecte belastingen
  -2420
  3. Vermogensheffingen
  -30
  B. Sociale premies
  -538
  C. Overige ontvangsten
  -287
  2. Uitgaven
  -2195
  A. Primaire uitgaven
  -2203
  1. Lopende uitgaven
  -2136
  a) Beloning van werknemers
  -580
  b) Intermediair verbruik en belastingen
  -201
  c) Sociale uitkeringen
  -1194
  d) Overige
  -160
  2. Kapitaaluitgaven
  -67
  a) Bruto investeringen in vaste activa
  -27
  b) Overige
  -40
  B. Rentelasten
  8
  3. Primair saldo
  -1553
  4. Vorderingensaldo
  -1560
  in % van het bbp
  -0,35
  
  t+2
  -3638
  -2926
  -295
  -348
  61
  -9
  -2598
  -33
  -399
  -314
  -2692
  -2737
  -2673
  -665
  -230
  -1601
  -177
  -64
  -18
  -46
  45
  -902
  -947
  -0,21
  
  t+4
  -3659
  -3016
  -300
  -278
  -13
  -9
  -2684
  -32
  -305
  -337
  -2709
  -2809
  -2755
  -686
  -238
  -1650
  -181
  -55
  -9
  -45
  101
  -849
  -950
  -0,20
  
  p.m. Ex ante budgettaire impact (in miljoen euro)
  p.m. Terugverdieneffect (*)
  
  -2473
  62%
  
  -2617
  64%
  
  -2328
  33%
  
  (*) Zie voetnoot 13.
  De totale overheidsuitgaven gaan ook fors achteruit (-2,7 miljard euro in t+4), dit als gevolg van het
  negatief prijseffect (geringere groei van de geïndexeerde overheidsuitgaven) en de daling van de
  werkloosheid. Enkel de rentelasten stijgen ten opzichte van de basissimulatie door het lagere primair
  saldo.
  Het vorderingensaldo van de gezamenlijke overheid daalt op middellange termijn met bijna 1 miljard
  euro ten opzichte van de basissimulatie, d.i. beduidend minder dan de ex-antedaling van de btwontvangsten (2,6 miljard euro). Door de impact van de btw-verlaging op de economische activiteit, de
  werkgelegenheid en de prijzen financiert deze maatregel zichzelf in belangrijke mate (64 % in t+4).
   3.4. Een algemene verlaging van de werkgeversbijdragen
  a. Modaliteiten
  In deze variant worden de werkgeversbijdragen in de marktsector verminderd met een ex ante bedrag
  dat overeenstemt met 0,5 % van het nominale bbp in de basissimulatie. Daartoe worden de impliciete
  bijdragevoeten in de HERMES-bedrijfstakken verlaagd met ongeveer 8 %.20
  
  20
  
  12
  
  De impliciete bijdragevoeten van de bedrijfstakken worden dus proportioneel verminderd (met hetzelfde percentage, niet
  met hetzelfde aantal procentpunten).
  WORKING PAPER 10-18
  
  b. Macro-economische effecten
  De maatregel heeft een gunstige invloed op de werkgelegenheid. In het jaar t zouden ruim 13 000
  bijkomende banen worden gecreëerd. In het jaar t+4 zou het totale aantal banen 22 000 hoger liggen dan
  in de basissimulatie. De werkgelegenheidscreatie wordt gestimuleerd op een directe en op een indirecte
  manier. De verlaging van de arbeidskosten beïnvloedt rechtstreeks de relatieve prijzen van de
  productiefactoren, wat leidt tot een substitutie-effect in het voordeel van de factor arbeid. Merk echter
  op dat de lastenverlaging voor de werkgevers deels wordt tenietgedaan door een toename van de
  brutolonen via het onderhandelingsmechanisme dat vervat zit in de loonvergelijkingen.21 De maatregel
  zorgt ook onrechtstreeks voor meer werkgelegenheid via een toename van de economische activiteit.
  Meer werkgelegenheid verhoogt immers het beschikbaar inkomen van de particulieren, waardoor ze
  meer besteden.
   Tabel 7
  
  Een algemene verlaging van de werkgeversbijdragen – Belangrijkste macro-economische en sectorale
  resultaten
  Verschillen in % t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  Bestedingen (in volume)
  Particuliere consumptie
  0,15
  0,23
  Overheidsconsumptie
  0,00
  0,01
  Investeringen
  0,11
  0,23
  . Bedrijven
  0,17
  0,24
  . Overheid
  -0,00
  0,01
  . Woningen
  0,00
  0,31
  Uitvoer
  0,07
  0,07
  Invoer
  0,06
  0,11
  Bbp
  0,11
  0,14
  p.m. budgettaire multiplicator (*)
  0,22
  0,27
  
  t+4
  0,29
  0,02
  0,24
  0,25
  0,00
  0,36
  0,05
  0,13
  0,13
  0,26
  
  Deflator van de particuliere consumptie
  Bbp-deflator
  Totale werkgelegenheid
  . in duizenden
  . in %
  Productiviteit per uur (ondernemingen)
  
  -0,17
  -0,27
  
  -0,23
  -0,30
  
  -0,21
  -0,25
  
  13,21
  0,27
  -0,18
  
  21,88
  0,45
  -0,35
  
  21,92
  0,44
  -0,35
  
  Nominale loonkosten per uur (ondernemingen)
  Loonkosten per eenheid product (ondernemingen)
  Reëel beschikbaar inkomen v.d. particulieren
  Saldo van de lopende rekening met het buitenland (in % van het bbp)
  
  -1,40
  -1,22
  0,29
  -0,08
  
  -1,38
  -1,03
  0,32
  -0,11
  
  -1,21
  -0,86
  0,35
  -0,13
  
  Totale bruto toegevoegde waarde in volume, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,11
  0,19
  0,09
  0,11
  
  0,13
  0,24
  0,18
  0,13
  
  0,13
  0,21
  0,19
  0,12
  
  Totale werkgelegenheid, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,27
  0,33
  0,64
  0,31
  
  0,45
  0,52
  1,02
  0,51
  
  0,44
  0,51
  0,98
  0,51
  
  (*) Zie voetnoot 12.
  21
  
  De loonvergelijkingen voorzien dat een afname van de arbeidskost ten gunste van de werkgevers voor een deel wordt
  opgeëist (bij loononderhandelingen) door de werknemers onder de vorm van hogere brutolonen. Daarnaast zal een toename
  van het nettoloon zonder impact op de arbeidskost (betaald door de werkgever) ertoe leiden dat de werkgever een lager
  brutoloon zal onderhandelen. De mate waarin die fenomenen zich voordoen hangt af van de onderhandelingsmacht van
  werkgevers en werknemers (die econometrisch wordt geschat).
   13
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  De arbeidskostendaling zorgt bovendien voor een neerwaartse druk op de binnenlandse prijzen, wat
  de competitiviteit van Belgische producten in het buitenland (via lagere uitvoerprijzen) verbetert en de
  uitvoer stimuleert. Ten slotte verhoogt de maatregel de winstgevendheid van de ondernemingen.
  Samen met de aantrekkende binnen- en buitenlandse vraag stimuleert dat de investeringsactiviteit van
  de ondernemingen.
  Rekening houdend met een toename van de invoer, ligt het bbp in volume in de jaren t en t+4 resp.
  0,11 % en 0,13 % boven zijn niveau van de basissimulatie. Het saldo van de lopende verrichtingen met
  het buitenland verslechtert enigszins ondanks de verbeterde kostencompetitiviteit.22
  De maatregel doet de toegevoegde waarde van de verwerkende nijverheid, de bouw en de
  marktdiensten op middellange termijn met 0,12 % tot 0,21 % toenemen t.o.v. de basissimulatie. De
  economische activiteit wordt arbeidsintensiever door de daling van de arbeidskosten. De
  werkgelegenheid zou in die drie takken immers 0,51 % tot 0,98 % hoger uitkomen.
  c. Impact op de overheidsfinanciën
  Door de positieve impact van de maatregel op de activiteit en op de werkgelegenheid is de stijging van
  het overheidstekort (t.o.v. de basissimulatie) ex post kleiner dan ex ante. Het terugverdieneffect
  bedraagt 52 % in het jaar t+4. Het wordt deels verkregen uit de sociale bijdragen zelf (via de
  werkgelegenheidscreatie) en deels door de stijging van de fiscale ontvangsten en door lagere primaire
  uitgaven.
   Aan de ontvangstenzijde stijgt de opbrengst van de vennootschapsbelasting doordat de ondernemingen
  door de dalende kosten meer winst boeken. Ook de directe belastingen die door de gezinnen worden
  betaald nemen toe. De nominale belastbare basis van de particulieren stijgt dankzij de creatie van
  nieuwe arbeidsplaatsen, al wordt die toename enigszins afgeremd door een lagere indexering. De
  ontvangsten uit indirecte belastingen wijzigen nauwelijks: het positief volume-effect (toename van de
  particuliere bestedingen in volume) en het negatief prijseffect compenseren elkaar grotendeels. Op
  middellange termijn liggen de totale ontvangsten van de overheid 1,8 miljard euro onder het niveau
  van de basissimulatie.
  De belangrijkste uitgavenverminderingen zijn toe te schrijven aan de daling van de overdrachten van
  de sociale zekerheid (daling van de werkloosheidsuitkeringen door de creatie van nieuwe
  arbeidsplaatsen en negatief prijseffect) en aan de daling van de geïndexeerde uitgaven. De
  verslechtering van het primair saldo verhoogt daarentegen geleidelijk de rentelasten. Op middellange
  termijn krimpen de totale overheidsuitgaven met 0,6 miljard euro.
  22
  
  14
  
  De toename van de invoer overtreft die van de uitvoer, wat te wijten is aan een volume- en een prijseffect. De invoer neemt
  immers toe door de stijging van (vooral) de binnenlandse vraag. Bovendien dalen de uitvoerprijzen
  (competitiviteitsverbetering) terwijl de invoerprijzen nagenoeg onveranderd blijven t.o.v. de basissimulatie.
   WORKING PAPER 10-18
  Tabel 8
  
  Een algemene verlaging van de werkgeversbijdragen – Impact op de overheidsfinanciën
  Verschillen in miljoen euro t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  1. Ontvangsten
  -1947
  -1933
  A. Fiscale ontvangsten
  324
  357
  1. Directe belastingen
  365
  390
  Huishoudens
  46
  200
  Vennootschappen
  321
  192
  Overige
  -2
  -2
  2. Indirecte belastingen
  -35
  -26
  3. Vermogensheffingen
  -6
  -7
  B. Sociale premies
  -2206
  -2218
  C. Overige ontvangsten
  -65
  -72
  2. Uitgaven
  -515
  -725
  A. Primaire uitgaven
  -520
  -779
  1. Lopende uitgaven
  -483
  -744
  a) Beloning van werknemers
  -117
  -160
  b) Intermediair verbruik en belastingen
  -32
  -45
  c) Sociale uitkeringen
  -335
  -546
  d) Overige
  2
  7
  2. Kapitaaluitgaven
  -38
  -35
  a) Bruto investeringen in vaste activa
  -31
  -26
  b) Overige
  -6
  -9
  B. Rentelasten
  5
  53
  3. Primair saldo
  -1426
  -1154
  4. Vorderingensaldo
  -1432
  -1207
  in % van het bbp
  -0,31
  -0,25
  
  t+4
  -1834
  426
  419
  278
  143
  -1
  12
  -5
  -2259
  -1
  -580
  -758
  -730
  -151
  -42
  -544
  7
  -28
  -20
  -8
  178
  -1076
  -1254
  -0,24
  
  p.m. Ex ante budgettaire impact (in miljoen euro)
  p.m. Terugverdieneffect (*)
  
  -2617
  52%
  
  -2328
  38%
  
  -2473
  51%
  
  (*) Zie voetnoot 13.
   3.5. Een op de lage lonen gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen
  a. Modaliteiten
  Net als in de vorige variant worden de werkgeversbijdragen in de marktsector verminderd, maar in dit
  geval geldt de maatregel enkel voor de laagbetaalde23 arbeid. Het ex ante bedrag van de maatregel stemt
  overeen met 0,5 % van het nominale bbp in de basissimulatie. Daartoe worden de impliciete
  bijdragevoeten voor de laagbetaalde arbeid in de HERMES-bedrijfstakken verlaagd met ongeveer
  40 %.24
  b. Macro-economische effecten
  Bij een op de lage lonen gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen spelen dezelfde mechanismen
  als bij de in paragraaf 3.4 besproken algemene maatregel. Ook bij een gerichte maatregel stimuleren de
  lagere arbeidskosten rechtstreeks de werkgelegenheid, maar in dit geval is er niet alleen een substitutieeffect in het voordeel van de productiefactor arbeid, maar binnen die factor is er ook substitutie in het
  voordeel van laagbetaalde arbeid. De impact op de werkgelegenheid en op de economische activiteit is
  23
  
  24
  
  In HERMES werd het onderscheid tussen hoge en lage lonen in 2005 geïntroduceerd als de bovengrens aan het brutoloon
  waarbij een tewerkstellingslijn in dat jaar recht had op het lageloonsupplement van de structurele
  werkgeversbijdragevermindering. In dat jaar bedroeg die bovengrens aan het brutoloon ongeveer 5 900 euro voor een voltijds
  equivalent (VTE) per kwartaal. Dat bedrag wordt in het model geïndexeerd aan het gemiddelde VTE-brutoloon. Daardoor
  gaat het in 2019 om ongeveer 7 900 euro en in 2023 om ongeveer 8 700 euro.
  De impliciete bijdragevoeten van de bedrijfstakken worden dus proportioneel verminderd (met hetzelfde percentage, niet
  met hetzelfde aantal procentpunten).
   15
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  gunstiger dan bij een algemene bijdragevermindering. Op middellange termijn worden er 35 000 banen
  gecreëerd (t.o.v. 22 000 bij een algemene maatregel), terwijl het bbp in volume 0,16 % boven zijn niveau
  van de basissimulatie uitkomt. Het saldo van de lopende verrichtingen met het buitenland verslechtert
  enigszins ondanks de verbeterde kostencompetitiviteit.25
  Tabel 9
  
  Een op de lage lonen gerichte verlaging van de werkgeversbijdragen – Belangrijkste macro-economische en
  sectorale resultaten
  Verschillen in % t.o.v. de basissimulatie, tenzij anders vermeld
  t
  t+2
  t+4
  Bestedingen (in volume)
  Particuliere consumptie
  0,15
  0,21
  0,26
  Overheidsconsumptie
  0,01
  0,02
  0,04
  Investeringen
  0,14
  0,28
  0,29
  . Bedrijven
  0,20
  0,32
  0,32
  . Overheid
  -0,00
  0,01
  0,00
  . Woningen
  0,00
  0,30
  0,34
  Uitvoer
  0,08
  0,10
  0,08
  Invoer
  0,06
  0,10
  0,12
  Bbp
  0,13
  0,17
  0,16
  p.m. budgettaire multiplicator (*)
  0,26
  0,34
  0,32
  Deflator van de particuliere consumptie
  Bbp-deflator
  Totale werkgelegenheid
  . in duizenden
  . in %
  Productiviteit per uur (ondernemingen)
  
  -0,22
  -0,33
  
  -0,35
  -0,44
  
  -0,35
  -0,41
  
  16,61
  0,34
  -0,24
  
  31,81
  0,65
  -0,53
  
  35,23
  0,71
  -0,61
  
  Nominale loonkosten per uur (ondernemingen)
  Loonkosten per eenheid product (ondernemingen)
  Reëel beschikbaar inkomen v.d. particulieren
  Saldo van de lopende rekening met het buitenland (in % van het bbp)
  
  -1,73
  -1,49
  0,27
  -0,09
  
  -2,05
  -1,52
  0,27
  -0,13
  
  -1,97
  -1,37
  0,31
  -0,14
  
  Totale bruto toegevoegde waarde in volume, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,13
  0,23
  0,11
  0,14
  
  0,17
  0,32
  0,22
  0,16
  
  0,16
  0,29
  0,22
  0,15
  
  Totale werkgelegenheid, waarvan
  - verwerkende nijverheid
  - bouw
  - marktdiensten
  
  0,34
  0,27
  0,50
  0,45
  
  0,65
  0,50
  0,90
  0,84
  
  0,71
  0,51
  0,85
  0,94
  
  (*) Zie voetnoot 12.
   De ex post budgettaire kosten per nieuwe werkplaats 26 bedragen 37 000 euro in het geval van een
  gerichte bijdragevermindering tegenover 57 000 euro bij een algemene maatregel. Dat verschil wordt
  verklaard door de volgende factoren. Aangezien de maatregel zich enkel op de lage lonen richt, worden
  met eenzelfde budgettaire ingreep meer arbeidsplaatsen gecreëerd. Bovendien zorgt de substitutie van
  hoog- naar laagbetaalde arbeid voor een daling van het gemiddeld loon in de economie als geheel, wat
  een bijkomende impuls geeft aan de vraag naar arbeid. Bijgevolg valt de werkloosheidsgraad sterker
  terug, wat leidt tot sterkere vertrouwenseffecten die de particuliere consumptie positief beïnvloeden,
  ondanks het feit dat de opwaartse impact op het reëel beschikbaar inkomen van de particulieren op
  middellange termijn beperkter is dan bij de algemene bijdragevermindering.27
  
  25
  26
  27
  
  16
  
  Net als bij de algemene bijdragevermindering overtreft de toename van de invoer die van de uitvoer.
  Gedefinieerd als de ex post daling van het overheidssaldo gedeeld door het aantal bijkomende jobs.
  Bij een gerichte maatregel daalt het gemiddelde loon in de economie als geheel, maar wordt het globaal beschikbaar inkomen
  ondersteund door de stijging van de werkgelegenheid. Bij de algemene maatregel is de jobcreatie weliswaar beperkter, maar
  
  WORKING PAPER 10-18
  
  Een op de lage lonen gerichte maatregel doet de toegevoegde waarde van de verwerkende nijverheid,
  de bouw en de marktdiensten op middellange termijn met 0,15 % à 0,29 % toenemen (t.o.v. 0,12 % à
  0,21 % bij een algemene bijdragevermindering). De werkgelegenheidscreatie in de marktdiensten is
  aanzienlijk sterker dan bij de algemene maatregel, maar het aantal bijkomende jobs in de verwerkende
  nijverheid en in de bouw is beperkter dan bij de algemene maatregel. Het aandeel van laagbetaalde
  arbeid in de werkgelegenheid is immers beduidend hoger in de marktdiensten dan in de bouw en de
  verwerkende nijverheid.
  