title: Die figuur van Van Broekhuizen, uit die geskiedenis van die gemeente Pretoria
text: 13. Hier kan daarop gelet word dat hoewel die eie O pleiding in 1917 ingestel is, dit nie
  beteken het dat daar binne afsienbare tyd afgestudeerdes van die Opleiding
  beskikbaar sou wees nie. In 1917 was daar wel twee "e ie " predikante naamlik ds JJ
  Prinsloo en ds JJ Kuhn, die kwekelinge van prof PJ Muller wat albei in 1909 diens
  aanvaar het. Dit sou egter tot 1921 duur voordat ds PJ Venter, die eerste "produk"
  van die eie O pleiding in diens kon tree. Na Van Broekhuizen het ds AJ Barger
  (Ndl), ds DF Erasmus (NG Kerk) ds GE Alers (Ndl) en ds WJ Poen (NG Kerk) nog
  vanuit ander kerke na ons as predikante oorgekom
  14. Notulen der Algem ene Vergadering der N ederd Hervorm de Kerk, 1917, bl 21. Daar stel
  ds LE Brandt, dan voorsitter van die Kom m issie van die AKV: Wat betreft de
  beroeping van ds Barger: de Algemene Com m issie had aanbevelingsbrieven van
  prof O bbink en student Engelbrecht en bovendien een brief van ds van Broekhuy­
  sen zelf, dat ds Barger graag tot kerk sou komen. En op die dokumenten heeft de
  Algemene Com m issie zijn beroeping toegestaan . . . Ds Ruysch van Dugteren was
  door hem zonder beroep ingevoerd, dat is zo, maar waarom? Omdat hij wist, dat
  sommige gem eenten behoefte hadden aan predikanten. Hij heeft hem bewogen
  over te komen en kennis te maken en Pretoria heeft hem beroepen . . . In 1914 met
  de beroeping van dr Greyvenstein, h eeft de kerkeraad w el eerst toestemming gevraagd. Dus hij wist de weg . ..
   Tydens die vergadering van die Kommissie van die AKV op 28 Junie 1917 het ds LE
  Brandt daar gestel: De regel is dat een predikant zich moet aanmelden voor hy beroep__
  baar kan gesteld worden.
  Dit wil voorkom a so f die Kommissie die reg wou voorbehou om predikante uit ander
  kerke aan die gem eentes “beskikbaar" te stel en nie wou toelaat dat 'n kerkraad self
  predikante uit ander kerke beroep nie.
  15. Vergelyk ds M urray se opmerking in N otulen der AKV 1917, bl 28.
  16. Notulen der Commissie der AKV, 18 April 1917.
  17. Notulen der Algemene Vergadering der NHK, 1917, bl 15.
  18. Van Broekhuizen het in sy skrywe aan die kerkraad die volgende op 28 Mei 1917
  gestel: Na ons onderhoud van gisteren met u en de andere Comm, leden, wensch
  ik u de volgende mee te deelen:
  (1) Dat ik altyd sympathiek ben geweest tegenover de Herv Kerk. Dit heb ik
  getoond in al myn doen en laten, door myn optreden toen ik nog predikant van
  de Vereenigde Kerk te Pretoria was.
  (2) Dat ik gedoopt ben in de Herv Kerk, Ryssen, Nederland.
  (3) Dat ik myn bewys van lidmaatschap heb ingediend by de Herv gemeente,
  Pretoria.
  (4) Dat ik geheel en al gewillig ben te voldoen aan Art 24(c) van de Wetten en
  Bepalingen voor de Ned Herv Kerk van z Afr.
   19. Dit wil voorkom asof ds Brandt se versoeningsvoorstel slegs 'n persoonlike mening was en nie die opvatting van die Kom m issie weergegee het nie. Terwyl hy
  voorsitter van die Kommissie was, het die kerkraad egter aangeneem dat sy
  voorstel 'n amptelike menir.g was. M erkwaardig genoeg het ds Brandt hierdie
  versoeningsvoorstel na die besprekings van 25 Mei nie in die vergadering van die
  Kom m issie gestel of verdedig nie. Die Kerkraad het in sy vergadering van 6 Julie
  1917 die saak as volg opgeteken: . . . na een diskussie van drie uren, als resultaat
  der bespreking, door een Lid van de kerkeraad aan de Voorzitter, Ds Brandt is
  gevraagd: of nu moet worden verstaan, dat, wanneer Ds van Broekhuizen gewillig
  is te voldoen aan de Art, 2, 24c van de W etten en Bepalingen, de Alg Komm geen
  verdere bezwaren heeft, daarop door Ds Brandt "Ja " is geantwoord en geen der
  andere leden van de Alg Komm daartegen iets in het midden heeft gebracht.
   20. Oudl ADW Wolmarans het dan ook op die vergadering van die Kommissie van die
  AKV voorgestel: . . . gezien hebbende dat ds van Broekhuizen zyne attestatie heeft
  ingediend welke ook is afgekondigd en zich bereid verklaard heeft zich te onderwerpen aan een examen bedoeld in art 24 van de Kerkwet;
  
  71
  
  verder overtuigd zijnd e dat w ij op dit oogenblik nog verkeeren in een zekere
  mate van predikantennood en door onze kerk zelf niet binnen een al te korten tijd
  zal kunnen worden voorzien in het bestaande behoefte;
  lettende op de verklaring dat de gemeente Pretoria op dit oogenblik zich in een
  toestand van herderloosheid bevindt en dien ten gevolge ook geestelyk en stoffelyk noodwendig moet achteruitgaan, besluit om van haar bezwaar tegen het
  beroep van Ds van Broekhuizen af te zien en hierby de genoem de goedkeuring
  aan den kerkeraad van Pretoria te verlenen.
  21. Die Formulier om die D ienaars van die Goddelike W oord te bevestig stel tog duidelik:
  A angesien niemand voor ons verskyn het wat iets wettigs teen sy persoon voorgebring het nie, sal ons nou in die Naam van die Here tot sy bevestiging oorgaan.
  Die sinsnede kon in ieder geval nie by Van Broekhuizen se bevestiging gelees
  word nie.
   Die Kom m issie van d ie AKV het dan ook op 31 Julie 1917 'n skerp brief van
  protes teen die voorgenom e bevestiging aan die kerkraad gestuur. Nadat al die
  artikels van die W etten en Bepalingen wat oortree sou word met die bevestiging
  opgesom is, het die brief ook gestel: Ondergeteekenden (ds LE Brandt en ds J van
  Belkum) m eenen, dat het hun plicht is, u te wijzen op de onwettigheid van uwe
  handelwijze en van die van den beroepen Leeraar met het oog op de gevaren
  daaraan verbonden voor de Kerk in het algemeen en de Gemeente van Pretoria in
  het bijzonder, waarvan de verantwoordelijkheid dan ook geheel op u rust.
  Die Kerkraad was nou so verhard in sy standpunt dat die brief verwerp is en die
  Kerkraad op sy vergadering van 4 Augustus 1917 besluit het: . . . en Ds van
  Broekhuizen dus door de eis van de Algemene Com missie op verzoek van de
  Kerkeraad van zijn eigen kerk heeft losgemaakt, mag de Kerkeraad, wil hij zichzelf
  eren, nu niets anders doen kan dan ZW Eerw Ds van Broekhuizen in bescherm ing
  te nem en tegenover het gedrag van de Algemene Commissie.
  22. Ons Vaderland, 7 Aug. 1917. Aanhalings uit Intree-preek van ds Herman D van
  Broekhuizen, Pretoria 1917, bl 3-4.
  23. Art 23 het bepaal: De Comm der AKV zal waken voor de uitvoering der kerkelijke
  wetten en besluiten; zal oordelen en beslissen omtrent de beteekenis, de bedoeling en toepassing van de artikelen der wet in voorkomende gevallen; . ..
  24. Notulen der A lgem ene
  Vergadering der NHK, 1917, bl 25.
  25. Notulen der Algem ene
  Vergadering der NHK, 1917, bl 29.
  26. Notulen der Algem ene
  Vergadering der NHK, 1917, bl 19.
   27. BM Schoem an, Parlem entere Verkiesing in Suid-Afrika 1910-1976, Pretoria 1977, bl
  155.
  28. Ons Vaderland, 12 Februarie 1924.
  29. In 'n toespraak, O nze K racht, wat hy op 23 Septem ber 1911 uitgespreek het, het
  Van Broekhuizen al gestel: De reuzen van het verleden, wat roepen zij ons toe?
  Houdt wat gij hebt! D it was het geheim van hun heldenmoed, van hun grootheid
  - hun Godsdienst, hun geloof . . . Daarom komt vandaag tot ons, als een machtige
  stem uit het verleden: de stem der vaderen, de stem der geschiedenis en boven
  alles de stem van Gods Woord. Gerechtigheid verhoogd een volk. Niet de w ijsheid
  der philosofie, niet de diplom atic der politici, maar wel oprechte godsvrucht.
  Politiek en diplom atic zijn goed en nuttig, maar het eene nodige is: Gerechtig­
  heid, dwz. G od svru ch t. ..
  W ant ware Godsvrucht en ware patriottisme zijn onafscheidelijk aan elkeen
  verbonden . . . Gods zij dank er wordt nog blakende en brandende vaderlandsliefde gevonden. Maar, o, ik ben zoo bevreesd dat die liefde en ijver
  misplaatst zijn omdat zoo velen van hen het heil van het vaderland zoeken buiten
  Gods Woord . . . Dat is gedoemd! Neen, alleen ware, oprechte godsvrucht is het
  behoudt, het leven, de uitbreiding van ons volk. Die is te vinden door Jezus
  Christus, bij God!
  30. Ons Vaderland, 26 O ktober 1925.
   M et sy bedanking as predikant het ds W Poen die konsulent, Van Broekhuizen
  hoe lof toegeswaai. O p 'n kerkraadsvergadering, waar Van Broekhuizen sy ontslag
  gekry het, notuleer die skriba (Kerkraadsvergadering 1.10.1925): Verder bedank ds
  Poen dr van Broekhuizen v ir die werk ook deur hom gedoen in Noordelike
  
  72
  
  Transvaal waar hy alles in so 'n wonderbaarlike manier in orde gebreng het en die
  werk daar so alles in orde was dat hy feitlik die Noordelike Transvaal gered het vir
  die Hervormde Kerk. Ook op die Ringsvergaderinge waar hy vir jare voorsitter
  was en alles met veel beleid gelei het.
  73.
  