title: Open brief aan Ds. D. van der Hoff
text: OPEN B R IE F
  AAN
  
  Ds. D . VAN DER H O FF.
  D s. D . v a n d e r H o f f ,
  Ik heb een brief voor my, door u geschreven in January 11. Het is
  “ Een antwoord aan V e r i t a s , op zyn O pen B rief aan zyne Vrienden in de
  Transvaal.” Ik wil al dadelyk beginnen met u te zeggen dat ik de schryver
  ben van dien Open Brief. W a t gy dus tegen V eritas gesproken hebt, hebt
  gy tegen my gesproken. Ik heb mynen naam achterwege gehouden; niet
  omdat ik bevreesd was van niet te kunnen staven wat in dien brief ge­
  zegd wordt, o neen, ik had nog lang niet genoeg gezegd; ik vreesde voor
  noodeloozen aanstoot. Gy weet dat het in alle landen de gewoonte is dat
  schryvers, in menig publiek geschrift den naam verzwygen. D it geschiedt
  om vele u bekende redenen. De wederlegger van zoodanig opstel heeft
  het dan niet met den schryver, maar met het geschrift, niet met den per­
  soon maar met de zaak zelve te doen. In deze gewoonte dan, en zonder
  eenig kwaad te vreezen, heeft Veritas zyn b rief geschreven. Daar hy
  echter nu inziet, dat het in de Transvaal verkeerd opgenomen wordt,
  als men zyn naam niet onderteekent, kom t hy er openlyk voor uit dat hy
  den O pen B rief geschreven heeft. D it to t narigt van hen, die er zoo veel
  over pruttelen, alsof ik bevreesd zou zyn geweest om my naam te onderteekenen.
   M ynheer, gy begint met te zeggen: “ W at het afvallig maken van de
  Synode betreft, dat is zooals velen weten, geschied op aandrang van overheden,
  kerkeraads- en gemeenteleden.” Gy pleit dus “ onschuldig” niet waar?
  Hoe wonderlyk is het toch dat de Transvaalsche menschen, voor uwe
  kom st hart en ziel voor de Kaapsche Synode waren. — Ik kan dit met
  docum ent op document staven. Ik wys u op de welwillende ontvangst
  van de vele Leeraren der Kaapsche kerk alhier; op de inlyving der Trans­
  vaalsche (toen Nederduitsche Gereform eerde) kerk, by de Synode in
  1852, volgens het dringend verzoek der Transvaalsche menschen; uit de
  vele geschriften, op den brief van den kerkeraad van Potchefstroom ,
  gerigt aan den Volksraad, onder dato 22 M ei 1852, waarin onder al
  gezegd w ordt: “ Terwyl wy het goedvinden van de Hoog-Eerw. Synode
  der Nederd. Gereform. kerk van Z. A frika over dezelve (namelyk de
  beroeping van een Leeraar), inw achten;” en op het antwoord van den
  Hoog Ed. Volksraad op dien brief, gerigt aan D i. Murray en Neethling
  (23 Juny 1852): “ By dezen geven wy U W elEerw. Zeergel. te kennen,
  dat de W elEd. Volksraad in H. E. zitting, van 22 July, eenen brief door
  U W elEerw. geschreven, in naam en op verzoek van den Kerkeraad en de
  afgevaardigden van onze gemeenten ontvangen heeft. D e vragen daarin
  gedaan, namentlyk: le. zal de L eeraar, zullen de Leeraren der M aatschappy,
  leden blyven van de Synode der Qereformeerde K erk van Zuid-Afrika, en blyven de gemeenten alhier, hoewel burgelyk afgezonderd, geestelyk onder de zorg
  en het gezag der Synodel enz., enz. H eeft de W el-Ed. Volksraad in
  overweging genomen, en na ryp overleg is H. Ed. er toe overgegaan, om
  gemelde vragen met Ja te beantwoorden, enz., enz.” Zoover my bekend is,
  170
  
  was er voor uwe komst geen sprake van afscheiding van de Synode. — Ik
  zeg, hoe wonderlyk dit alles, als wy er by gedenken dat op het oogenblik
  toen gy u voet over de Vaalrivier gezet hebt, zaken een geheel andere
  rigting genomen hebben. W elk eene wonderlyke revolutie van Juny 1852
  tot M ei 1853! Neen, de zaak is eenvoudig deze: Gy zyt in dit land geko­
  men niet als een getrouw lid der Ned. Gereformeerde kerk, maar als een
  yveraar voor de overwegende rigting der Herv.  Gereformeerde Gemeenten in de Z.A. Republiek,” zinspeelden, toen zy
  onder anderen zeiden: “ Geliefden, het is ons smartelyk te bemerken dat er
  pogingen worden aangewend, om u van ons los te scheuren.” Het was op
  uw gedrag gemunt, toen de Transgeriepsche Ring, te W inburg gehouden
  op den 22sten O ctober 1855, der gemeente Lydenburg waarschuwde tegen
  “ de drogredenen, (zoo luiden de woorden), waardoor men u van uwe
  getrouwheid aan de kerk zocht af te leiden.” Mynheer, ik was niet zelf in
  de Transvaal, toen gy alhier aangekomen zyt, maar hier waren andere
  geloofwaardige menschen (zy zyn velen in getal), die my verteld hebben
  dat gy, en niemand anders dan gy, de menschen afvallig gemaakt hebt
  van de Kaapsche Synode. Ik houd voor uwe oogen ter lezing op het
  “ Verslag van den Heer C . Hiddingh, om trent zyne bevinding der Kerkelyke en Staatkundige aangelegenheden, enz., in de Transvaalsche Repu­
  bliek,” geschreven op den lsten Septem ber 1856. Een ieder heeft slechts
  dat pamphlet in handen te nemen, ten einde overtuigd te worden, van ’s
  mans eerlykheid en onpartydigheid. En wat rapporteert hy aan “ de
  (Nederlandsche) Commissie ter behartiging van de Godsdienstige belangen
  der T r. Republiek?” “ Ds. van der H off, blyft volharden in zyn voornemen,
  om de Transvaalsche K erk van de kerkelyke wetten en regulatien der K aap sch e
  Synode te onttrekken, en zich zelven eene eigene heerschappy te scheppen . ..
  En de kerk kwynt voort in eenen nog ongelukkiger toestand dan voor­
  heen.” D e Heer Hiddingh, een onpartydige Hollandsche afgezant, heeft
  zelf de kerkelyke zaken in 1856 alhier onderzocht, en verhaalt ons het
  bovengemelde, en nog oneindig veel meer to t bevestiging myner bewering.
   En wilt gy uwe saak nog niet ingeven ? H oor dan wat de gemeente Lyden­
  burg, die door u als Leeraar bediend, en met uwe kerk alhier vereenigd
  was, aan de Synode schryft op den 8sten Novem ber 1854, toen zy zich van
  u onttrok, en by die Synode aanzoek deed om wederom door haar opge­
  nomen te worden: “ De Heer D . v.d. Hoff, heeft ons het volgende wys
  gemaakt:—
  1. “ D at hy een eed van getrouwheid moest doen, aan het Britsche
  Gouvernement, als predikant onder de Synode; en o f de gemeente
  een predikant zoude begeeren, welke door een eed aan dat
  Gouvernement was verbonden ?
  171
  
  2. D at de Synode onder het Gouvernem ent staat.
  3. D at de Koloniale kerkwetten onbestaanbaar voor ons zyn., wegens
  de gelykstelling der gekleurde en blanke bevolking, enz., enz., en
  dat hierin geene veranderingen ten onzen behoeve, door de
  Synode gemaakt zullen worden.
  4. D at de Synode niet noodig voor ons was, dat wy geen de minste
  nuttigheid daaruit konden trekken, en hy den Kerkeraad vol­
  doende beschouwt om alle geloofs- en kerkkwestien tusschen ons
  te vonnissen en weg te nemen.
  5. D at alle Synodale en Ringsvergaderings zonder verzuim moesten
  bygewoond worden, waardoor hy genoodzaakt werd te verklaren,
  belet te worden de afgelegene gemeenten te bezoeken, en het hier­
  d oor buiten zyne schuld zoude zyn, wanneer die gemeenten ver­
  waarloosd werden, en geene prediking het van Evangelie konden
  verwachten.
  6. D at de onkosten hierdoor te ontstaan te groot zouden zyn, en de
  gemeenten te arm waren, dezelve te dragen, waardoor van zelve de
  vereeniging belet werd.
   D o o r zulke voorstellingen, HoogEerw. H eeren! gelukte het hem, met
  een welbespraakte tong, de meerderheid, ja, byna allen te overtuigen o f te
  misleiden, en te doen zamen stemmen, en hoewel er enkele gemeenteleden
  waren, die deze zaken met krachtige woorden tegenstonden, en wederlegden, overwon hy, door te verklaren, m et de zaken ten volle en beter
  dan een der anderen bekend te zyn. Stelt u nu, HoogEerw. H eeren! in
  onzen toestand; onbekend met den waarachtigen stand van zaken, werden
  wy gem aakt volgelingen, die met blindheid, die door onkunde, o f die door overheersching en geweld moesten volgen, — volgen een pad dat ons in jammer en
  ellende heeft ingevoerd.”
  W a t hebt, gy hiertegen in te brengen, o f reeds ingebracht? Niets,
  want gy staat schuldig. V an de gemeente Lydenburg die dezen brief
  geschreven heeft, leven er nog velen, die m et hun bloed zullen bevestigen
  wat hierboven geschreven staat. Hadt gy liever de woorden van Ds.
   Neethling, in de kerkeraads vergadering van Potchefstroom uitsproken en
  door de geheele vergadering beaamd, dato 22 M ei 1852, goed nagelezen en
  nabetracht, dan hadt gy regt om te zeggen wat gy in uw antwoord aan
  Veritas hebt gezegd, maar nu niet. D e w oorden van dien Leeraar zyn
  deze; “ de Synode bemoeit zich in het m inste niet met de burgerlyke be­
  langen dezer gewesten. D e Synode houdt een wakend oog over het
  geestelyk leven der zielen alhier. Hare vraag zal niet zyn: W at doet de
  V olksraad in het O vervaalsche ? M aar wat doen de Leeraars en Kerkeraaden aldaar, om de zielen naar den Heiland te brengen, en ze in het
  kinderlyk geloof by Hem te bewaren ? D e synode heeft geen belang om
  deze gewesten onder Engelsche overheersching, maar de zielen hier onder
  h et koningryk van Jesus Christus te zien gebragt, en zyn koningryk is niet
  van deze wereld. Daarin is dus geen gevaar hoegenaamd voor de burgerlyke
  vryheid der maatschappy.” M aar neen, gy hadt een ander doel voor oogen,
  gelyk later duidelyk werd. Dadelyk met uwe kom st in de Transvaal,
  172
  
  verschenen ook zwarte onweerswolken aan den trans. Ds. A . Murray van
  Bloem fontein, wordt verzocht zyne kom st ter uwer bevestiging wat uit te
  stellen; de Actuarius Synodi ontvangt van u een brief, dat geen officieel
  antwoord gegeven zal worden op de kennisgeving, van wege de inlyving der
  Transvaalsche kerk by de Synode, “ V o o r en aleer de kerkeraden en de Ed.
   A chtbare Volksraad in die zaak gehoord zyn,” (dit zyn uwe eigene w oorden);
  de kerkeraden en de Volksraad kom en byeen, en ziet! de donderstorm
  barst los, de inlyving der kerk alhier onder de Synode wordt afgekeurd, ’t
  W as uw werk Ds. van der Hoff. Ik heb het u bewezen in bovenstaande
  regelen. Gy hebt u dan deerlyk misgisd toen gy aan Veritas schreef: ‘ ‘het
  afvallig maken van de Synode is geschied op aandrang van overheden,
  kerkeraads en gemeenteleden.”
  Ja, gy zyt zelf zoo zeer van de zaak overtuigd, dat gy tien regels later
  totaal weerspreekt wat gy in het begin van uwen brief hebt gezegd. Uwe
  eigene woorden zyn, “ H ad ik dien afv a l in der tyd niet bewerkt, enz.” W at
  m oet ik van u denken als gy u aldus in zulk een kort bestek zoo duidelyk
  weerspreekt ? Doe dat niet nog een s; en zeg toch aan niemand ter wereld
  meer, dat gy de Transvaalsche kerk niet afvallig hebt gemaakt van de
  Kaapsche Synode. Gy beschouwt het afvallig maken van de Synode als
  eene zeer goede zaak. Ik niet. Ju ist omdat wy in standpunt veel van elk­
  ander verschillen, juist omdat ik er diep van overtuigd ben, dat het afvallig
  maken van de Synode ten doel had om het Liberalism e alhier in te voeren.
   De uitkom st, de tegenwoordige stand van zaken loochenstraft al uwe
  ydele voorwendselen. W ant ziet, gy wordt niet meer erkend als predikant
  door de Kaapsche k erk ; uwe leeraaren worden niet meer toegelaten op den
  Kansel van die Ned. Gereform eerde kerk van N atal; de Synode van den
  Vrystaat heeft nog voorleden maand uw aanzoek om naauwe vereeniging
  algemeen afgeslagen, omdat naar hare meening de Hervormde Kerk veel
  van haar verschilt in leer en leven ; gy laat leeraren alhier toe, die niet in staat
  zyn een regtzinnig onderzoek van wege de Kaapsche kerk door te staan,
  en die bekend zyn als to t de liberale party toe te behooren: gy zelf zyt het
  liberalisme onzer dagen toegedaan, enz. Ik kom echter later op deze zaak
  terug.
   Hoe durft gy toch te zeggen dat de K aap sch e Qereformeerde K erk, uwe
  K erk is ? Een gloed van verontwaardiging klim t op in myn borst als ik dat
  gedeelte van uwen brief lees. Gy, die van het oogenblik dat gy in Afrika
  gekomen zyt, uit al uwe handelingen bewezen hebt, dat gy tegen de
  Kaapsche Gereformeerde K erk zyt; gy, die de Synode steeds in de zwartste
  kleuren hebt afgemaald; gy, die de dochter alhier wreedaardig hebt los­
  gerukt van hare moeder, — waagt gy het, ten einde velen in uwe kerk te
  houden, de Kaapsche Gereform eerde Kerk uwe kerk te noem en! Zult gy
  uw regt op de Synode handhaven, omdat gy aldaar gelegitimeerd zyt?
  Fraaije redenering! Na uwe legitimatie aan de Kaap, hebt gy u spoedig
  genoeg van de Kaapsche Synode onttrokken. Gy hebt u contrakt ver­
  nietigd. D ie Kaapsche Synode heeft niets meer om trent u te zeggen, en gy
  hebt alle regt en aanspraak op haar verbeurd. Zult gy uw regt op de
  Synode handhaven, terwyl gy in uwen brief zegt, dat zy (door het C ollo­
  quium D octum ) zich aan pauselyke aanmatiging schuldig maakt! W at wilt
  gy dan nog aanspraak maken op een lichaam, dat door u met zulke uit­
  
  173
  
  nemende eer behandeld word, waar gy zegt, ‘ ‘Er is niet veel heil te wachten
  van eene Synode die zich door een harer leden voor een troep kwajongens laat
  uitm aken.”
  Gy zegt.de kerk alhier heeft by toeval den naam van Hervormd gekregen.
   W a t verstaat gy door het woordje toeval ? Ik meen iets waarvan de oor­
  zaak niet op te sporen is. En het is u nog onlangs bewezen (in de V olks­
  vriend) dat gy in alle waarschynlykheid u aandeel gehad hebt, in die
  wonderlyke toevalligheid. Neen, zeg liever: de Kerk alhier heeft met
  opzet den naam van Hervormd gekregen. D an spreekt gy de waarheid. —
  En het is naauwelyks noodig dat ik het zegge: wanneer een lid der Synode
  verklaart dat de Kaapsche kerk by ongeluk Gereform eerd genoemd is, het
  nog niet als de uitspraak der geheele Synode gelden kan. Gy weet zelf dat
  er menig ware broeder van u ook in de Synode zitting neemt.
  Ik verwar de predikanten met d e kerk niet. V ersta m y: ik heb het met u,
  predikanten, in de eerste plaats te doen. Ik beschuldig u, Ds. van der Hoff,
  te zamen met uwe drie Transvaalsche broeders. Gy zyt de leidslieden der
  Hervormde kerk. W at gedaan wordt zyt gy de oorzaak van. M yn hartelyke begeerte is om uwe kerk terug te houden van de hand over hand toe­
  nemende dwaling. Kan ik u in dezen oogenblik waarachtiglyk bekeeren
  tot de zuivere orthodoxie, ik sou het niet laten. Maar ik moet het tot
  myn innig leedwezen ronduit verklaren; ik heb geen de minste hoop op die
  bekeering.
  Uwe aanmerking om trent den Qeest uit Stellenbosch ga ik met stilzwygen voorby. D it slechts: pas goed op voor dien Stellenbosschen Geest.
  Bouw uwe vestingen sterk ; vermenigvuldig u geschut. De Geest uit Stellen­
  bosch heeft vast besloten te velde te trekken tegen den geest van den
  A ntichrist in de Z. A . Republiek.
   En, mynheer, gy hebt de stoutheid my uit te dagen, u zwart op wit te
  bewyzen, met mynen naam onderteekend, dat gy iets van den kansel leert wat
  strydig is met Qods woord. Ik neem die uitdaging aan. Herrinnert het u
  nog, dat gy op Saturdag namiddag den 16 July, van het voorleden jaar,
  eene voorbereidingspreek gehouden hebt over de w oorden: ‘ ‘W at m oet
  ik doen opdat ik zalig worde ?” W el ik was toen voor de eerste en laatste
  maal in myn leven een uwer toehoorders. G y hadt my niet opgemerkt,
  want ik had my om goede redenen zorgvuldig schuil gehouden. Ik ver­
  klaar m et een rein geweten dat ik al dikwyls in myn leven liberale predikers
  aangehoord, en liberale preeken gelezen heb, maar nog nooit heb ik vryzinniger taal aangehoord, als dat ik uit uwen m ond vernomen heb. Ik had
  gedacht, dat de vraag van den stokbewaarder my een inzigt geeft in het
  hart van een armen zondaar, die in het binnenste zyner ziel ontroerd en
  bekom m erd is, om trent zyn eeuwig welzyn. Gy schynt echter van een
  ander gevoelen te zyn; want gy hebt dat heerlyke Bybelwoord zoo ver­
  slapt en verwaterd, gelyk liberale predikers het gewoonlyk doen. Ik heb
  m et myn papier en potlood zorgvuldig aanteekening gehouden van de
  hoofdpunten uwer preek. Ik b e s c h u l d i g u v a n L i b e r a l i s m e. E n wel van
  die soort van Liberalisme welke niet zoo zeer een direkte onwaarheid ver­
  kondigt, maar de waarheid verzwygt.  Verder, waar staat het, volgens uwe verklaring, in myn brief te lezen,
  dat de K aap sch e Synode het oude Dortsche onderteekenings formulier voor
  predikanten verbindend heeft verklaard ? Ik had slechts gezegd, dat de
  Kaapsche Synode een voorzigtigen m aatregel aangenomen heeft, ten einde tot
  d e noodzakelyke strengheid van het oude Dortsche Onderteekeningsformulier
  terug te keeren. In kon my misschien duidelyker uitgedrukt hebben; maar
  gy van die uitdrukking gebruik makende, legt my verkeerde woorden in
  den mond, en roept dan uit, ‘N onsense! Leugentaal!’ Dat gy my echter
  wel verstaan hebt blykt daaruit, dat gy my onmiddelyk daarop de vraag
  d o e t; o f bedoelt gy misschien het Colloquium Doctum ? Ik weet heel wel dat de
  Kaapsche kerk, thans het oude D ortsche onderteekenings formulier niet
  heeft, maar zy heeft datgene wat het gemis van genoemde formulier
  rykelyk vergoedt, en dat is het Colloquium Doctum . Zeg my, denkt gy
  niet zelf nu dat het zeer onchristelyk in u was om myne woorden zoo
  verkeerdelyk te interpreteren, m et het opzettelyk doel om my van N on­
  sense en Leugentaal te beschuldigen ?
  Gy bevestigt dan in uw antwoord aan Veritas, wat gy nog onlangs als
  voorzitter uwer kerk vergadering te Heidelberg, als uwe stellige overtuiging
  hebt uitgesproken. Gy verzet u ten eenenmale tegen het Colloquium
  Doctum . D it is juist wat ik van u verwacht had. Ik dank u voor de rond­
  borstige verklaring. Gy zyt er dan trotsch op ook hierin te toonen dat
  gy volmaakt instemt met al de liberalen onzer dagen, die eenparig tegen
  het C. Doctum zyn. Nogmaals hartelyk dank voor die eerlyke belydenis.
   W y pryzen den man die m et zyne gevoelens zoo openhartig voor den dag
  kom t. M ogt gy dit toch maar in alles en altoos doen.
  Tegen het einde van uwen b rief maakt gy dan ook ondanks u zelven
  een veel beter vertooning. Ik meen waar gy handelt over Qods woord.
  Gy zegt; in de N ederl. geloofsbelydenis wordt d e Bybel slechts beschouwd
  als een aarden vat w aarin Qods wil, d at is Qods woord vervat is. Gy verzoekt
  my, die belydenisschrift er eens op na te slaan. Ik doe dat gereedelyk
  
  175
  
  T o o n my nu vooreerst aan met dat sym bool voor u, waar dat artikel onder
  de 37 artikelen te vinden is, waarin de By bel slechts beschouwd wordt als
  een aarden vat, waarin Gods wil, dat is Gods woord vervat is . . . Gy
  kunt dat niet doen. Gy hebt meer dan gedwaald, en u meer dan vergisd.
  Gy hebt iets gezegd wat volkom en onwaar is. Uwe aanhaling, o f liever uwe
  uitdrukking is nergens in de Nederl. Geloofsbelydenis te vinden.
   M aar ik neem uwe woorden op zooals zy daar staan. H et is toch, uwe
  eigene overtuiging, niet waar? Volgens uwe overtuiging dan is “ de Bybel
  slechts een aarden vat, waarin Gods wil, dat is Gods woord vervat is.”
  W a t is een aarden vat? Volgens schrifttaal (Jerem . 18: Rom . 9 ; 2 C or. 4 )
  iets dat vernietigbaar, vergankelyk, van weinige waarde, enz.; en zooals
  d oor u toegepast op de Schrift feilb a a r o f onnuttig is. Dus zyt gy van ge­
  voelen, dat alhoewel een gedeelte van den Bybel nuttig en goed is, (dit
  noem t gy Gods wil, o f Gods w oord), er toch zekere onnuttige en feilbare
  mededeelingen en leeringen in den Bybel voorkom en. D e geheele Bybel is
  dus niet Gods woord o f onfeilbare waarheid, slechts een gedeelte. Hoe
  groot, o f hoe klein echter dat gedeelte is, bepaalt gy niet. Ik zou dit
  gaarne van u willen vernemen. Ondertusschen verklaar ik ook, deze uwe
  meening en dit u gezegde, als echt m odem . D it is juist wat al de liberalen
  zeggen. D e geheele Bybel is niet Gods woord, maar Gods woord is in den
  Bybel, dat is, een gedeelte van den Bybel bevat waarheid, en een gedeelte
  onwaarheid. Ik ben nu eindelyk m et volkom ene zekerheid achter het
  geheim gekomen waarom precies dezelfde meening alom verspreid is in de
  gemeenten welke door u bediend worden. Natuurlyk het is thans myne
  taak niet om dit moderne denkbeeld te bestryden. Ik ontwikkel in deze
  regelen slechts wat op gesloten ligt in uwe woorden. Ik doe u geen onregt
  aan. Ik behandel u slechts naar verdiensten. Ik beyver my u aan het
  kerkelyk publiek duidelyk voor te stellen.
   O f wilt gy door u antwoord aan V eritas, my en anderen met my
  wysmaken, dat de belydenisschriften u regtvaardigen om te verklaren:
  Gods woord is in den Bybel. N iet alzoo, mynheer. Ik wil u er op opmerk­
  zaam maken, indien het mischien uwe opmerkzaamheid mogt ontgaan
  zyn, dat dezelfde artikelen der Nederl. Geloofsbelydenis door u aange­
  haald, u en my noodzaken om niet te zeggen: ‘Gods woord is in den Bybel,’
  m aar: ‘de Bybel (o f hetgeen op hetzelfde neerkom t, de Schrift) is G ods
  woord. A rt. 2. “ G od geeft zichzelven aan ons nog klaarder en volkomener te kennen door zyn H eilig en Qoddelyk woord enz.” A rt. 3 ‘ ‘W y belyden
  dat dit W oo rd Gods niet is gezonden noch voortgebracht door menschelyken wille, maar de heilige mannen Gods hebben gesproken, gedreven
  zynde door den Heiligen Geest. H ierom noem en wy zulke schriften
  (viz. H et woord Gods geschreven door geinspireerde schryvers) Heilige en
  Qoddelyke Schriften. Vervolgens ziet gy dat de uitdrukkingen “ De Schrift.”
  o f “ De Schriften,” en “ Het woord Q ods” op een en dezelfde lyn geplaatst
  worden in de Geloofsbelydenis, dat is, zy hebben een en dezelfde beteekenis. By voorbeeld, art. 4. “ W y vervatten de Heilige Schrift in twee
  boeken enz.” A rt. 8. “ Achtervolgens deze leer en dit W oord Qods zoo
  gelooven wy enz.” A rt. 9. “ D it alles weten wy zoo uit de getuigenissen
  der H eilige Schrift enz. A rt. 24. ‘ ‘W y gelooven dat dit waarachtig geloof in
  den m ensch gewrocht zynde door het gehoor van het W oord Qods en de
  176
  
  werking des Heiligen Geestes enz.” Ik laat het over aan het onpartydig
  oordeel van ieder die nog een greintje gezond verstand bezit, o f ik niet
  volgens de belydenisschriften — Ik spreek van geen ander grond — regt
  heb om te verklaren: “ De Bybel is Gods w oord” , en o f gy niet volgens
  diezelfde belydenisschriften verkeerd hebt, door staande te houden:
  “ Gods W oo rd is in den Bybel.”
  ‘O ’, zult gy my toeroepen, ‘zyn er dan geene woorden Gods in den
  Bybel? En komen er niet in den Bybel woorden voor die door private
  menschen gesproken zyn?’ Ja wel.  Gy weet even goed als ik dat wanneer wy spreken van ‘ G o d s
  w o o r d , ’ dan bedoelen wy (Hebr. 4. 12.) de Goddelyke openbaring, de
  Heilige Schrift. W anneer de vryzinnige zegt: ‘Gods woord is in den
  Bybel’, dan bedoelt hy er niet zoo zeer mede dat by voorbeeld het onder­
  linge gesprek van Philippus en Nathanael geene woorden Gods zyn, maar
  in het geheim — al durft hy er nog niet zoo openlyk voor uitkomen — dat
  niet de geheele Bybel onfeilbare waarheden vervat. W anneer daarentegen
  de regtzinnige verklaart: ‘D e Bybel is Gods W o o rd ,’ dan bedoelt hy er
  volstrekt niet mede dat er geene woorden van private menschen, ja zelfs
  niet van den Duivel in de Schrift voorkom en, maar dat alles wat in den
  Bybel geschreven staat, loutere, onfeilbare waarheid is. Ziedaar, het ware
  verschil tusschen de liberale uitdrukking: “ Gods W oord is in den Bybel,’
  en de orthodoxe: ‘ ‘D e Bybel is Gods W o o rd .” H et meer vrye standpunt is
  het uwe, het meer behoudende is het myne.
   De Bybel slechts een aarden vat, w aarin Qods wil, dat is Qods woord,
  vervat is. Stoute taal voorwaar! V o o r my is de Bybel dat niet. Hy is voor
  my Gods dierbaar, onfeilbaar woord. Sedert wanneer Ds. van der Hoff,
  zyt gy er toe gekomen om aan zulke moderne taal lucht te geven? Gy
  schynt toch vroeger anders gedacht te hebben. Ik herinner u aan een uwer
  uitdrukkingen, voorkomende in het dokum ent waarin gy de Synode be­
  dankt, dato 22 November 1853, “ G o d s h e i l i g w o o r d ( z o o schryft ge),
  o n z e d i e r b a r e B y b e l , — die onfeilbare en eenige bron en rigtsnoer van o n s
  geloo f en w andel.” W elk een verbazend verschil tusschen uw geloof van
  1853 en dat van 1871! Gy zegt immers in uw antwoord aan V eritas:
  “ D e Hervormde Kerk alhier, houdt niet — tegenover de Kaapsche Kerk —
  van dat gedurig veranderen.” Eilieve, en de Leeraren dier K erk? . ..
  Neen, Mynheer, de Kaapsche Kerk gaat voorwaarts, maar gy achterwaarts;
  de Kaapsche Kerk wil meer en meer op een vaste fondament bouw en; Gy
  niet. Gy ontneemt myne medebroeders, Afrikaners, dien heiligen en
  veiligen rotsgrond, en roept hun to e: V reest niet, het Liberalisme onzer
  dagen biedt u een nog veiliger fondament aan.— Gy bebt ook volgens de
  belydenisschriften, geen regt, om naar uwe opvatting, Gods wil, “ Gods
  woord” te noemen. Het is uwe eigene fabrikatie.
   V erder wyst gy my op de schepping, het geweten, de lotgevallen van
  iederen mensch, enz., die als zoo vele woorden Gods m oeten beschouwd
  worden. In de belydenis, waarop gy my wyst, vindt gy voorzeker geen
  grond om die natuurleeringen woorden Qods te noemen. Ik heb dit aan te
  merken, dat ik volgens myn Bybel, al de lessen der natuur (Ps. 19; Rom . 1:
  20, enz.) op hoogen prys stel; maar het zy verre van my ze op eene lyn te
  177
  
  plaatsen met den Bybel. — A rt 7 der Nederl. geloofsbelydenis leert m y:
  “ W y gelooven dat deze Heilige Schrift den wil van G od volkomenlyk ver­
  vat, en dat al hetgeen de mensch schuldig is te gelooven om zalig te
  worden, daarin genoegzaam geleerd w ordt.” Ik heb dus geen kaars by
  helder zonnelicht van noode, om myn pad te verlichten. — Veritas heeft
  in zyn Open Brief, geen byzondere klem gelegd op het woordje eenig,
  maar op de woorden eenig en w aarachtig te zamen. Gy ziet het verband
  zyner woorden over het hoofd, en ontduikt zoo doende zyne beschuldiging.
  Zoo als uwe woorden daar staan in uw antwoord, heeft ieder lezer het
  regt om u te beschuldigen, van de geopenbaarde waarheden Gods en de
  stem der natuur op eene en dezelfde lyn te plaatsen; maar ik doe dat n iet;
  want ik wil u niet ten onregte valsche woorden in den mond leggen. Ik
  h oop echter, dat gy u in het vervolg wat duidelyker en ondubbelzinniger
  zult uitdrukken.
  Gy wyst my ook met knorrend gelaat op den burgerlyken regter.
   G y zoudt my kunnen doen dagvaarden, om u te bewyzen dat gy de oor­
  zaak zyt van al de kerkelyke scheuringen hier te lande! W eet toch een­
  maal zeker dat de dagen van J. A . Smellekamp en Frederik W yers, God­
  dank voor altoos voorby zyn. Uwe A utokratie o f M onokratie heeft hare
  beste en tevens laatste dagen gezien. En weet dit ook, dat gy een ont­
  zettend leelyke vertooning maakt, zoodra gy er van gewag maakt om den
  burgerlyken regter in eene geestelyke zaak te hulpe te roepen. — V oorts
  is het u zeker niet onbekend, dat volkomene Godsdienstvryheid door den
  laatsten Hoog-Ed. Volksraad toegelaten is. Daarom zullen wy volstrekt
  n iet schrom en, om onze Godsdienstige meeningen, vry uit te spreken.
  Het slot van uwen brief is zeer onaangenaam. Gy beschuldigd my
  van “ Leugentaal, laster, personaliteiten en hatelykheden, den gentleman onw aardig.” Ik werp die beschuldiging met verachting van my. Ik laat het
  oo k hier aan het onpartydig oordeel onzer beoordeelaars over, te be­
  palen op wien die beschuldiging van toepassing is, op my, o f op u ?
  Mynheer, uw antwoord aan V eritas is door velen met de grootste
  belangstelling gelezen. W y hebben ons er hartelyk over verblyd dat gy
  eindelyk weder de pen hebt opgenomen tot uwe verdediging.
  Ik verzeker u, dat ik myn pen ook in den in kt gedoopt heb tot myne
  verdediging en de verdediging myner kerk. Ik heb my stellig voorgenomen
  niet langer te zwygen. Zwyg gy ook niet. N iets zal my aangenamer zyn,
  dan ten spoedigste van u een wederantwoord te ontvangen. Ik beschouw
  myzelven niet als onfeilbaar, maar geloof my ik acht u ook niet als onfeil­
  baar.
   Laat ons, al zyn wy geene vrienden, in onze correspondentie, met ter
  zyde stelling van alle hatelykheid en onbeleefdheid, steeds de regels der
  beschaving in acht nemen. Ik weet dat waar het hart opgezwollen is, het
  niet altoos gemakkelyk gaat zich naar die regels te gedragen; maar laat ons
  ten minste ons er op toeleggen. Brieven zooals die van den Heer G . F. d e
  V i l l i e r s , tegen myn persoon, zy beneden myne notitie. Volg hierin
  vooral niet het voorbeeld uwer twee Heidelbergsche en Pretoriaansche
  178
  
  broeders, waar zy op onkiesche en onbeschofte wyze spreken van inge­
  voerde predikanten.
  Laat ons by het corresponderen ook in gedachte houden, dat wy
  taal en styl naar de behoefte van meer dan één eenvoudigen lezer in te
  rigten hebben. Gy zult het wel spoedig bemerken, dat ik in myn brief
  opzettelyk veel gezegd heb wat in een private correspondentie zonder
  eenig verlies kon verzwegen worden, maar wat by eene openbare briefopzettelyk veel gezegd heb wat in een private correspondentie zonder
  wisseling als deze niet kon achter blyven. W y staan thans, “ V o o r de
  regtbank van het kerkelyk publiek.” D e stryd immers is niet de onze
  alleen, maar die der gansche kerk.
   Ik beloof u duidelyk en rondborstig met myne gevoelens voor den
  dag te komen. D oe my het onuitsprekelyk genoegen van ook hetzelfde te
  doen. Vrees niet om te zeggen wat gy gelooft. Het is zeer onaangenaam
  eenen vyand te bevechten die zich steeds achter een schans schuilhoudt,
  en bevreesd is om zyne openbare verschyning te maken. T o t myn spyt
  m oet ik u van dubbelzinningheid en onopenhartigheid beschuldigen. By
  het herlezen van uwen brief zult gy het wel niet ontkennen. A ls gy
  gelooft dat de geheele Bybel niet Gods W oord is, o f geene onfeilbare waar­
  heden vervat; dat de belydenisschriften in stryd met dat W oord zyn;
  dat de stem der natuur gelyk te stellen is met de geopenbaarde waarheden
  G o d s; dat de rigting uwer kerk verschillend is van de myne; dat het
  Liberalisme boven de orthodoxie te verkiezen is, enz.; kom dan vry met
  u geloof voor den dag. Openhartigheid is altoos pryzenswaardig.
  Bovenal wees steeds gereed met soliede bewysvoeringen. W at ik in
  dit geschrift gezegd heb ter myner verdediging heb ik duidelyk bewezen,
  en sal ik nog voortgaan te bewyzen. Verklaar niet langer: “ De Ned.
  Hervormde kerk en de Ned. Gereform eerde kerk, deze twee zyn een,”
  zonder dit te bewyzen. A lle orakelspreuken van dien aard willen wy
  voortaan voor de mollen en vledermuizen werpen.
  Ik werp u niet met steenen om dat ik u niet kan bewyzen. O , neen. Juist
  omdat ik u voor de regtbank van een gezond oordeel schuldig bevonden
  heb, draag ik nog duizend steenen aan naar de geregtplaats. Gy hebt geen
  regt om u by den martelaar Stephanus te vergelyken. Mogt gy toch maar
  een ware Stephanus zyn.
   Ik heb u met argument op argument bewezen dat uwe positie in de
  kerk onhoudbaar is. Gy behoort u niet langer te rangschikken by de
  orthodoxe party, maar by die der Liberalen. Naar myn opinie kunt gy
  niet langer predikant blyven, van een gemeente die voor het meerendeel
  naar de zuivere leer des Bybels, en der Vaderen verlangt, terwyl gy een
  meer vrye standpunt verkiest.
  Het is U toch zeker bekend dat er eene Commissie door de Kaapsche
  Synode opzettelyk is aangesteld, om den toestand der kerkelyke zaken in
  de Republiek te onderzoeken. D ie Commissie zal waarschynlyk nog in de
  loop van dit jaar komen. Ik verzoek u in naam der eerlykheid en opregtheid uwe zaken zoo in te rigten, dat de heeren Commissie-leden u zouden
  kunnen ontmoeten. M yn hartelust is om voor de Commissie de regt179
  
  vaardigheid myner zaak te bewyzen. Indien gy nu meent — gy hebt ons
  immers by de Synode aangeklaagd — dat uwe zaken regt staan, en dat
  wy Nederduitsch Gereformeerden de Hervormde kerk ten onretge be­
  schuldigen, maak dan uwe verschyning voor de Commissie. Ik weet dat
  uwe kerk reeds eene aanschryving van haar ontvangen heeft. Ik zal,
  D . V ., die commissie ontmoeten.
  Gy kunt binnen kort van my ook te wachten zyn ‘Een woord, tot a l de
  Leden der Hervormde kerk in de Z. A . R epubliek,’ waarin ik het eigenlyke
  verschil tusschen de Ned. Hervormde en de Ned. Gereformeerde kerk,
  als oo k myn positie in de Z. A . Republiek, hoop duidelyk te maken.
   Ik eindig met te verklaren dat, indien er misschien een o f ander
  persoon moge zyn, die inzage verlangt in de dokumenten waaruit aan­
  halingen in dezen brief gemaakt zyn, die heeft de volste vrymoedigheid
  om to t dat einde aansoek te doen by den ondergeteekende.
  Ik blyf, M ynheer!
  Uwe Dienstw. Dienaar,
  J . P. JO O S T E , v . d . m.
  Potchefstroom , M ei 1871.
  O PEN B R IE F
  AAN
  
  Ds. J. P. JO O S T E.
  IN A N T W O O R D O P D EN ZYNE V A N M EI 1871.
  Mynheer l
  Uw brief ligt voor my. Ik zet my neder om hem te beantwoorden.
  Ik begin met den
  A fva l
  
  van
  
  de
  
  S ynode
  
  De oorzaak van dien afval is de gemeente. T o t getuigen roep ik op al
  de oude emigranten, die destyds de dryvers van die zaak waren. Ik zal
  hier enkelen by name noemen, a ls: Ph. Snyman, Ph. Schutte, Gerrit, Paul
  en Douw Kruger, G . Engelbregt, T h . Steyn, J . K ok, Wynand Sm it, D.
  Jacobs, de familien van W olm arans, Lom bard en anderen. Ge kunt ook
  aan onzen Staatspresident vragen wat zyn overleden vader hem kort voor
  zyn dood op het hart heeft gedrukt, nam elyk: “ om wel toe te zien dat ik
  my niet onder de Kaapsche Synode moest verbinden”.
   Later, toen ik inzag, dat de scheiding van de Synode eene gewenschte
  zaak was, heb ik yverig daarvoor gewerkt. N ooit heb ik my echter to t dat
  einde van onwaarheden bediend, zoo als de kerkeraad van Lydenburg het
  doet voorkom en. W at ik onder anderen van de Synode gezegd heb, dat
  zy onder den invloed van het Britsch gezag stond, en wat ik verklaard heb
  180.
  