title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: Als men kijkt naar de manier waarop debatten worden gevoerd dan is er weinig verschil
  op te merken tussen bijvoorbeeld een dertigledendebat en een AO. Voor alle debatten
  geldt dat Kamerleden geïnformeerd willen worden, dat ze antwoorden willen op hun vragen
  en dat ze eigen standpunten kenbaar kunnen maken. In hoeverre de Kamerleden de
  ministers kunnen sturen is moeilijk te zeggen. Dat hangt zeer af van de minister. De ene
  is tot meer bereid dan de andere, maar in het algemeen kan gezegd worden dat ministers
  het niet prettig vinden wanneer hun wordt gevraagd om op een bepaalde manier te handelen
  of om toezeggingen te doen. Een uitzondering vormt het plenaire debat met de minister-
  
  257
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  president voorafgaand aan de Europese Raad. Men ziet dat de Kamer daarbij meer probeert
  om de minister-president te sturen dan in andere debatten, maar dit heeft wellicht te maken
  met de bereidheid van de minister-president (ten opzichte van andere ministers) om te
  handelen naar het standpunt van de Kamer.
  Al met al is het AO een goed controlemiddel. Dit komt niet alleen door de inhoud,
  maar ook door de frequentie waarmee de AO’s gehouden worden. Ook de grondigheid
  waarmee de Kamer omgaat met AO’s is positief. De Kamer zorgt er namelijk voor dat voor
  elke Raadsvergadering een AO plaatsvindt. Door deze structuur blijft de Kamer op de
  hoogte van en gefocust op Europese aangelegenheden.
  Verder vindt er jaarlijks een debat plaats in zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer
  over het beleidsstuk de Staat van de Europese Unie dat door de regering wordt opgesteld.
   In de Tweede Kamer worden voor dit (nota)debat Europarlementariërs en leden van de
  Europese Commissie uitgenodigd. In de Eerste Kamer wordt het beleidsstuk besproken
  als onderdeel van de jaarlijkse Europese beschouwingen. De Staat van de Europese Unie
  geeft veel informatie aan de Kamerleden. De regering kijkt namelijk terug op de belangrijkste Europese ontwikkelingen en geeft haar visie op het komende jaar. Dit geeft de
  Kamerleden een overzicht van de standpunten (per beleidsterrein) van de regering en zo
  wordt duidelijk wat het parlement van de regering kan verwachten op Europees niveau.
  Heel concreet maakt de regering haar plannen niet kenbaar, want als zij dit wel doet dan
  is zij daar ook aan gebonden. De regering houdt graag nog enige vrijheid. Het positieve
  aan de Staat van de Europese Unie is dat het parlement goed geïnformeerd wordt over de
  visie en de plannen van de regering met betrekking tot Europa. Dit komt niet alleen door
  het stuk zelf, maar ook door de debatten die in de Tweede en Eerste Kamer hierover worden
  gevoerd, evenals door de aanwezigheid van Europarlementariërs en leden van de Europese
  Commissie bij het debat in de Tweede Kamer. Zoals al eerder in dit boek is gezegd, is een
  kanttekening bij dit alles dat het parlement zijn controlerende taak alleen goed kan uitvoeren
  wanneer het wordt geïnformeerd. Zonder informatie is het parlement machteloos.
   Een andere nationale werkwijze die wordt gebruikt om de regering te controleren op
  Europees beleid is het rapporteurschap. Dit rapporteurschap vormt in beginsel een goed
  middel om de regering te controleren door parlementaire informatie en betrokkenheid te
  verzekeren. Het wordt ook daadwerkelijk ingezet voor het controleren van de regering,
  maar de uitvoering is regelmatig zwak. Wat namelijk gebeurt, is dat het rapporteurschap
  wordt ingezet op een bepaald Europees dossier dat de Kamer belangrijk vindt, maar dat
  het rapporteurschap eindigt voordat het dossier eindigt. Daarmee mist de Kamer een deel
  van de controle die zij kan uitoefenen. Dit is een gemiste kans. Een rapporteurschap hoort
  namelijk niet te eindigen op een vooraf vastgestelde (willekeurige) datum of bij nieuwe
  verkiezingen, maar het einde hoort samen te vallen met het einde van het Europese dossier.
  258
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  Als het wel eerder eindigt, dan dient dit weloverwogen te worden bepaald. De uitvoering
  van het rapporteurschap is dus wat dat betreft onder de maat. Ook mag een rapporteurschap
  structureler worden ingezet op grote Europese dossiers. De keuze van onderwerpen oogt
  namelijk nogal willekeurig. Het rapporteurschap is wel een goed controlemiddel dat
  enerzijds zorgt voor een goede informatievoorziening aan de Kamer en voor een goede
  opvolging van een dossier en anderzijds een goed signaal afgeeft aan de regering over het
  belang van het dossier.
  Afspraken
  Tot slot bestaat de mogelijkheid om afspraken te maken tussen de regering en het parlement.
   Een viertal afspraken is gevonden. Dat zijn de afspraken over visserijakkoorden, het CETAverdrag, de ESM-besluiten en de inzet van het parlementair behandelvoorbehoud op dossiers waarvoor het instemmingsrecht geldt. Hierbij moet worden opgemerkt dat deze
  afspraken niet worden opgenomen in een openbaar register waardoor het niet uitgesloten
  is dat er meer afspraken bestaan dan deze vier. Voor wat betreft de eerste drie afspraken
  is aangesloten bij het parlementair behandelvoorbehoud. Dit houdt in dat de Tweede
  Kamer in feite de wens te kennen geeft tijdiger te willen worden geïnformeerd en betrokken
  wil worden bij de Europese besluitvorming, dan wel erop uit is dat de minister meer aandacht heeft voor het standpunt van de Kamer.
  De afspraken, zoals die gemaakt zijn, zorgen ervoor dat de Kamer meer betrokken
  wordt bij Europese aangelegenheden. Wat blijkt, is dat de Kamer afspraken met de
  minister dient te maken om nauwer betrokken te worden bij bepaalde dossiers. Daartoe
  spreekt de Kamer met de minister een procedure af over informatievoorziening en parlementaire betrokkenheid voordat op EU-niveau stappen worden gezet. Voor een aantal
  Europese besluiten, zoals handelsverdragen, is het niet mogelijk om de reguliere Europese
  bevoegdheden als het behandelvoorbehoud in te zetten. Nationale controlemiddelen zijn
  wel mogelijk, want door afspraken te maken met de regering laat de Kamer ten eerste zien
  dat het gaat om een belangrijk dossier. Daarnaast is het mogelijk om betrokkenheid vast
  te leggen op basis van toezeggingen door de minister. De Kamer is zo meer betrokken.
  Voor parlementaire betrokkenheid is het goed dat de Kamer haar standpunten duidelijk
  kan maken. Het zou dan ook niet verkeerd zijn wanneer de Kamer meer afspraken maakt
  met de regering om zo vaker en (volgens de Kamer zelf) beter betrokken te worden bij
  Europese besluitvorming.
   Daarnaast bestaat de afspraak tussen het parlement en de regering dat op elk dossier
  waarvoor het instemmingsrecht geldt het parlementair behandelvoorbehoud wordt ingezet.
  Dit is op grond van de Goedkeuringswet van het Verdrag van Lissabon strikt genomen
  niet mogelijk maar desondanks is deze afspraak gemaakt. Vanuit het perspectief van parlementaire betrokkenheid is dit een goede afspraak, omdat het parlement hierdoor beter
  geïnformeerd wordt door de regering dan wanneer alleen het instemmingsrecht wordt
  
  259
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  ingezet. Er vindt op basis van deze afspraak namelijk altijd een debat plaats. Dit zou niet
  noodzakelijkerwijs het geval zijn wanneer er geen parlementair behandelvoorbehoud wordt
  geplaatst; denk hierbij aan stilzwijgende instemming.
  De data over de Eerste Kamer tonen dat er geen interpellaties of enquêtes over Europa zijn
  geweest en dertien procent van de mondelinge vragen had een Europees onderwerp.
  Hierbij moet wel worden aangegeven dat de Eerste Kamer tot op heden geen gebruik heeft
  gemaakt van het enquêterecht. Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat de Eerste
  Kamer weinig oog heeft voor Europese aangelegenheden.
   Het Nederlandse parlement bestaat uit de Tweede en Eerste Kamer met ieder haar eigen
  mogelijkheden om Europese aangelegenheden te beïnvloeden. Als men kijkt naar de activiteiten van beide Kamers valt op dat de Tweede Kamer actiever is (geworden) dan de
  Eerste Kamer. Dat geldt op vrijwel alle vlakken. De Eerste Kamer was in het begin van de
  onderzoeksperiode (2010-2016) nog actiever in de politieke dialoog maar vanaf 2013 heeft
  de Tweede Kamer vaker een dialoog gevoerd met de Europese Commissie dan de Eerste
  Kamer. In de gelekaartprocedure is de Tweede Kamer altijd actiever geweest dan de Eerste
  Kamer. Dit is ook het geval voor wat betreft reacties op groen- en witboeken, het aanstellen
  van rapporteurs en het inzetten van het behandelvoorbehoud. Dat laatste heeft de Eerste
  Kamer nog nooit gedaan.
  Het is niet heel vreemd dat de Tweede Kamer actiever is. Het lidmaatschap van de
  Eerste Kamer is namelijk een deeltijdfunctie en er moet veel werk worden verricht op die
  ene dinsdag in de week. Daarnaast heeft de Eerste Kamer de gewoonte om met de regering
  in overleg te treden en in mindere mate met de Europese Commissie. Tot slot hangt het
  af van de persoonlijke aandacht van de leden voor Europa. In de ene zittingsperiode zitten
  er meer leden in de Eerste Kamer met aandacht voor Europa dan in de andere verkiezingsperiode.
  Het Duitse parlement
  Wanneer gekeken wordt naar de inzet van nationale bevoegdheden voor Europese aangelegenheden door het Duitse parlement is het volgende te zien en te concluderen. De algemene nationale bevoegdheden van het Duitse parlement zijn de Kleine Anfragen, Große
  Anfragen, Schriftliche Fragen, Mündliche Fragen, Fragestunden en Regierungsbefragungen.
   De percentages hiervan liggen hoger dan in Nederland: 15,9 procent van de Kleine
  Anfragen en 29,4 procent van de Große Anfragen heeft een Europees onderwerp. De percentages van de overige bevoegdheden liggen alle onder tien procent (Schriftlichte Fragen
  8,1 procent, Mündliche Fragen 9,5 procent, Aktuelle Stunden 8,7 procent en Regierungs-
  
  260
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  befragungen 9,2 procent). Ook hiervoor geldt dat de nationale bevoegdheden met name
  worden ingezet voor nationale aangelegenheden. Deze percentages zijn te verklaren
  doordat Duitsland aparte wetgeving heeft over de bevoegdheden voor het parlement die
  specifiek inzetbaar zijn voor Europese aangelegenheden.
  Artikel 23 van de Grondwet geeft aan dat de Bundestag en de Länder via de Bundesrat
  meewerken aan Europese aangelegenheden en dat ze dit kunnen doen via het nemen van
  een zogenoemde Stellungnahme (standpunt). Hoe dit in zijn werk gaat en hoe een dergelijke
  Stellungnahme genomen kan worden is uitgewerkt in een drietal wetten: Gesetz über die
  Zusammenarbeit von Bundesregierung und Deutschem Bundestag in Angelegenheiten
  der Europäischen Union (EUZBBG) (Wet op de samenwerking tussen de federale regering
  en de Duitse Bondsdag in Europese Unie-aangelegenheden); Gesetz über die Wahrnehmung
  der Integrationsverantwortung des Bundestages und des Bundesrates in Angelegenheiten
  der Europäischen Union (IntVG) (Wet op de verantwoordelijkheid voor de integratie van
  de Bondsdag en de Bondsraad in Europese Unie-aangelegenheden); en Gesetz über die
  Zusammenarbeit von Bund und Ländern in Angelegenheiten der Europäischen Union
  (EUZBLG) (Wet op de samenwerking tussen de Federatie en de Landen in Europese Unieaangelegenheden).
   De Bundestag neemt gemiddeld dertig Stellungnahmen per jaar. De Bundesrat is veel
  actiever dan de Bundestag en neemt gemiddeld 180 Stellungnahmen per jaar. De reden
  hiervoor is dat deze Stellungnahme hét middel voor de Bundesrat, oftewel de Länder, is
  om invloed uit te oefenen. Deze Stellungnahme is voor de Länder de enige manier, naast
  de rol in het wetgevingsproces, om invloed uit te oefenen op Europees beleid. Aangezien
  Europese besluitvorming ook, of misschien wel met name, van invloed is op de Länder,
  zijn deze Länder zeer actief op dit gebied.
  Overige elementen van invloed
  Zoals in de inleiding aangegeven is niet alleen gekeken naar de formele bevoegdheden van
  beide parlementen. Ook andere elementen kunnen invloed hebben op de rol die nationale
  parlementen spelen in Europese aangelegenheden. Op de vraag welke elementen een rol
  spelen, wordt hieronder een antwoord gegeven.
  Bundesverfassungsgericht
  In Duitsland speelt het Bundesverfassungsgericht een grote rol bij de uitleg van de
  bevoegdheden van de Bundestag en de rol van Duitsland in de Europese Unie. Het hof is
  bevoegd om uitspraken te doen over de grondwettelijkheid van Europese wetgeving en
  bepaalt daarmee of die Europese wetgeving van toepassing is in Duitsland of niet. Maar
  
  261
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  het is met name belangrijk dat het hof waakt over de bevoegdheden van de Bundestag. Zo
  heeft het hof bepaald dat er voor de Bundestag een rol moet zijn weggelegd bij de ESMbesluiten. Het hof zorgde er zo voor dat de bevoegdheden en rollen van de Bundestag ook
  bij de Bundestag blijven. Daarnaast bepaalt het hof ook de reikwijdte van de bevoegdheden
  en zorgt ervoor dat de Bundestag zijn taken uitvoert.
  Een dergelijke onafhankelijk beschermer van het Nederlandse parlement bestaat niet.
   Het Nederlandse parlement dient zichzelf te beschermen. Indien het parlement meent dat
  hem een bepaalde bevoegdheid toekomt, dan zal het daar zelf voor moeten strijden. Dit
  is niet eenvoudig aangezien daarvoor afspraken gemaakt dienen te worden tussen de
  regering en het parlement. Denk daarbij aan de vier afspraken die gemaakt zijn omtrent
  visserijakkoorden, het CETA-verdrag, de ESM-besluiten en de inzet van het parlementair
  behandelvoorbehoud wanneer het instemmingsrecht geldt. Het parlement dient dan zelf
  aan te geven dat er een rol voor hem is weggelegd en de regering dient daarmee in te
  stemmen. Voor de duidelijkheid van de afspraken en om ervoor te zorgen dat ze niet in
  de vergetelheid raken, zou het goed zijn wanneer dergelijke afspraken in een wet worden
  vastgelegd of in ieder geval in het Reglement van Orde. Het maken van deze afspraken is
  vele malen moeilijker, omdat parlement en regering het hierover eens moeten zijn. Dergelijke overeenstemming is niet nodig wanneer een constitutioneel hof bepaalt wat (de
  reikwijdte van) de bevoegdheden (is) zijn. Dat is ook te zien aan de rol van beide parlementen in het ESM. Het Duitse parlement dient namelijk in te stemmen met ESM-besluiten,
  terwijl het Nederlandse parlement enkel wordt geïnformeerd en alleen wanneer daar een
  afspraak over is gemaakt. Het bestaan van een constitutioneel hof kan voor een parlement
  dus voordelen hebben aangezien zo’n hof de rol van het parlement bewaakt en bepaalt.
   Ondersteuning
  Voor beide parlementen geldt dat ze afhankelijk zijn van de ambtenaren die ondersteuning
  bieden aan de Kamerleden bij de uitoefening van hun bevoegdheden, maar er zijn grote
  verschil te zien in dat ambtenarenapparaat. Om te beginnen de omvang. Het Duitse parlement is ongeveer 3,5 keer groter dan het Nederlandse parlement. Het aantal ambtenaren
  dat als taak heeft inhoudelijke ondersteuning te bieden aan het Duitse parlement is groter
  dan het aantal leden van het parlement zelf. Zo zijn er in de Bundestag zo’n drieduizend
  ambtenaren (ten opzichte van momenteel 709 leden) werkzaam en in de Bundesrat tweehonderd (ten opzichte van 69 vertegenwoordigers). Dat betekent dat elk lid van de
  Bundestag vier tot vijf ambtenaren ter beschikking heeft en een lid van de Bundesrat bijna
  drie ambtenaren.
  Het beeld in Nederland ziet er behoorlijk anders uit. De Tweede Kamer wordt ondersteund door ruim 100 fte en de Eerste Kamer door ongeveer 25 fte. Dit betekent zowel
  voor de leden van de Tweede Kamer als die van de Eerste Kamer dat zij ieder minder dan
  één ambtenaar ter beschikking hebben. Het is dan ook niet vreemd dat bijvoorbeeld
  
  262
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  ambtenaren met als functie EU-informatiespecialist niet voor Kamerleden afzonderlijk
  werken maar voor Kamercommissies in zijn geheel. Zij doen dit dan ook nog eens voor
  meerdere Kamercommissies tegelijkertijd. De leden van het Nederlandse parlement hebben
  dus minder ondersteuning dan hun collega’s in het Duitse parlement, waardoor (in theorie)
  het Nederlandse parlement minder werk kan verzetten.
   Er is in het Nederlandse parlement naar mijn mening te weinig ondersteuning om de
  taken van het parlement goed en volledig uit te voeren. Denk met name aan het controleren
  van Europese wetgevingsvoorstellen op subsidiariteit. Het grote aantal pagina’s van
  Europese voorstellen dat gelezen, besproken en beoordeeld dient te worden kost tijd. Dit
  probleem klemt temeer door het grote aantal Tweede Kamerfracties (inmiddels achttien).
  Kamerleden (vooral van de vele kleinere fracties) moeten hun expertise en aandacht
  spreiden. Meer ondersteuning, vooral ook op langlopende en complexe Europese dossiers,
  zou hier kunnen helpen.
  Kamercommissies
  Kamercommissies spelen in beide parlementen een grote rol. Zowel in het Nederlandse
  als het Duitse parlement zijn het de Kamercommissies die schriftelijke en mondelinge
  vragen stellen, debatten (AO’s en NO’s) voeren met de minister, besluiten om een subsidiariteittoets uit te voeren of een behandelvoorbehoud te plaatsen. Enkele bevoegdheden
  dienen plenair te worden vastgesteld, maar dat is vaak niet meer dan een formaliteit. Het
  grote verschil tussen het Nederlandse en het Duitse parlement zit in de Kamercommissie
  voor Europese Zaken. De Duitse variant is bevoegd besluiten te nemen namens de
  Bundestag. Deze besluiten hoeven dus niet plenair genomen te worden. In hoeverre en
  welke besluiten deze commissie kan nemen namens de Bundestag wordt wel plenair vastgesteld. De Bundestag is overigens grondwettelijk verplicht een Kamercommissie voor
  Europese zaken in te stellen. Hetzelfde geldt voor de Kamercommissie voor Europese
  Zaken van de Bundesrat. Deze wordt de ‘Europakammer’ genoemd. Van de bevoegdheid
  van beide Kamercommissies wordt met name gebruikgemaakt wanneer met spoed een
  besluit (Stellungnahme) genomen dient te worden.
   Uit dit onderzoek blijkt niet dat het nodig is om ook de Nederlandse Kamercommissies
  voor Europese Zaken de bevoegdheid te geven om besluiten te nemen namens de gehele
  Kamer zonder dat dit plenair hoeft te worden afgestemd. In Duitsland wordt niet tot
  nauwelijks gebruikgemaakt van deze bevoegdheid. Er is daarom geen sprake van een
  bevoegdheid die zorgt voor snellere en betere besluitvorming. Ook blijkt dat het ontbreken
  van deze bevoegdheid in Nederland niet leidt tot grote vertragingen in de besluitvorming.
  Bovendien is evenmin naar voren gekomen dat deze bevoegdheid een wens is van de
  Kamerleden.
  Anders dan in Nederland hebben in Duitsland leden van het Europees Parlement zitting
  (zonder stemrecht) in de Kamercommissie voor Europese Zaken. Zij kunnen debatteren
  
  263
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  en zaken aandragen voor de agenda maar kunnen niet stemmen. Het voordeel is dat deze
  Europarlementariërs direct informatie kunnen delen over standpunten binnen het Europees
  Parlement, de stand van zaken binnen Europese processen en informatie over Europese
  aangelegenheden. Hierdoor zijn de leden van het Duitse parlement meteen op de hoogte
  van hetgeen in Europa speelt.
   Nationale parlementen zijn gediend bij een snelle informatievoorziening. Een van de
  manieren waarop nationale parlementen informatie ontvangen, is via de vertegenwoordigers
  die in Brussel zitten. Het Nederlandse parlement heeft sinds 2004 een vertegenwoordiger
  in Brussel. Deze is, net zoals andere vertegenwoordigers, gehuisvest in het Europees Parlement. De vertegenwoordiger informeert de Tweede en Eerste Kamer in een vroeg stadium
  over Europese gebeurtenissen. De Kamercommissies voor Europese Zaken uit beide Kamers
  spreken tweemaal per jaar met de vertegenwoordiger. Dit kan plaatsvinden in Den Haag
  maar parlementariërs brengen ook bezoeken aan Brussel. De vertegenwoordiger informeert
  niet alleen de Kamers maar adviseert ook over het beste moment van beïnvloeding. Eenzelfde constructie is te vinden in Duitsland. Zowel de Bundestag als de Bundesrat heeft
  een vertegenwoordiging in Brussel. De vertegenwoordiging van de Bundesrat is een gezamenlijke waarnemer voor alle zestien Länder. De verschillende vertegenwoordigers van
  de verschillende lidstaten hebben onderling contact om zo informatie, standpunten en
  beste praktijken uit te wisselen.
   De beoordeling
  Uiteindelijk is nu de vraag hoe het Nederlandse parlement beoordeeld dient te worden op
  de uitoefening van werkzaamheden in Europese kwesties, en dat ook in vergelijking met
  het Duitse parlement. Geconcludeerd mag worden dat het Nederlandse parlement minder
  actief is dan het Duitse parlement. Dit is echter te verklaren. Ten eerste spelen de grootte
  van het parlement en het ambtelijk apparaat een rol. Het Duitse parlement is ongeveer 3,5
  keer groter dan het Nederlandse parlement. Ook het aantal ambtenaren dat werkzaam is
  voor het parlement is in Duitsland vele malen groter. Dit betekent simpelweg dat meer
  werk verzet kan worden. Daarnaast kent de inzet van bepaalde bevoegdheden enig automatisme. Wanneer de Bundestag een Stellungnahme inneemt, plaatst de minister automatisch een parlementair voorbehoud in de Raad. Dat wordt pas weer opgeheven als de
  minister die Stellungnahme in acht heeft genomen. Dat betekent dat er eventueel nog een
  debat plaatsvindt tussen de minister en de Bundestag maar ook dat de minister moet
  bepalen of hij de Stellungnahme (deels) overneemt of niet.
  264
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  Het feit dat de Kamercommissies voor Europese Zaken in de Bundestag en Bundesrat
  zelfstandig besluiten kunnen nemen die als besluiten voor de gehele Bundestag of Bundesrat
  gelden, is een groot verschil met de bevoegdheden van de Nederlandse Kamercommissies.
   Op basis van dit onderzoek is niet naar voren gekomen dat deze bevoegdheid wordt gemist
  binnen het Nederlandse parlement en dat die daarom ook in Nederland gecreëerd dient
  te worden. Hetgeen wellicht wel een rol speelt bij de Kamercommissie voor Europese
  Zaken, is dat in Duitsland leden van het Europees Parlement zitting hebben in deze commissie. Er is daardoor meer contact tussen nationale parlementariërs en Europarlementariërs. Dit kan een groot voordeel zijn in de informatievoorziening. Europarlementariërs
  mogen onderwerpen op de agenda van de commissie plaatsen en daarmee aangeven wat
  op Europees niveau speelt. Ook brengt het nauwe contact tussen parlementariërs van het
  nationale en Europese parlement mee dat informatie snel uitgewisseld kan worden. Denk
  dan aan informatie over de verschillende standpunten binnen het Europees parlement, de
  stand van zaken van nieuwe wetgeving die behandeld wordt in het Europees parlement
  en informatie over andere Europese aangelegenheden. Dit zorgt voor een goede en complete
  informatievoorziening voor het Duitse parlement.
   Ook is er nog de Duitse wetgeving waarin alle bevoegdheden van het parlement ten aanzien
  van Europese aangelegenheden is vastgelegd. Het grote voordeel hiervan is dat dit duidelijkheid creëert voor zowel het parlement als de regering. Dit overzicht van de rechten van
  het parlement en de plichten van de regering kan zorgen voor een beter en veelvuldiger
  gebruik ervan. De kans dat er iets wordt vergeten is zo kleiner, omdat het duidelijker is
  wat er van het parlement wordt verwacht. In Nederland worden afspraken gemaakt tussen
  regering en parlement in een brief of in een debat. Hiermee worden de afspraken bedoeld
  over de visserijakkoorden, het CETA-verdrag, de ESM-besluiten en de inzet van het parlementair behandelvoorbehoud indien het instemmingsrecht geldt. Aangezien deze afspraken
  niet verzameld zijn in een wet of regeling maar her en der verspreid staan, zorgt dit voor
  onduidelijkheid. Ook bestaat de kans dat een afspraak wordt vergeten en in het ongerede
  raakt. Daarnaast kan het zo zijn dat een eerder gemaakte afspraak niet in een nieuwe casus
  wordt toegepast of opnieuw wordt uitgevonden. Als het een en ander als regel in het RvO
  of een wet is opgenomen, dan is het eenvoudiger erop terug te vallen wanneer het gaat om
  grote Europese dossiers. Doordat dit niet het geval is, wordt niet gewerkt vanuit een
  automatisme dat voor efficiëntie zorgt en ontstaat er willekeur. Waarom is er bijvoorbeeld
  wel een afspraak gemaakt ten aanzien van ESM en niet ten aanzien van het coronanoodsteunpakket van de EU?
  Kortom, het Nederlandse parlement maakt in mindere mate gebruik van de hem toekomende bevoegdheden dan het Duitse parlement. Dat lag, onder andere vanwege de omvang
  van het Duitse parlement, wellicht in de lijn der verwachtingen. Er zijn echter ook duidelijke
  
  265
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  redenen aan te wijzen die gerelateerd zijn aan de manier waarop verschillende processen
  zijn ingericht. Hierdoor is de hogere activiteit van het Duitse parlement niet alleen te
  relateren aan de grotere mankracht die er is, maar ook aan de efficiëntie in de werkprocessen.
   Tot slot. Nationale parlementen voeren controle met name uit door gebruik te maken van
  nationale bevoegdheden. Dit is in beginsel niet problematisch. Ook door controle van de
  eigen minister, die zitting heeft in de Raad, kan invloed worden uitgeoefend op Europese
  besluitvorming. Hierbij geldt, net zoals bij de Europese bevoegdheden, dat nationale parlementen ook daadwerkelijk gebruik moeten maken van de bevoegdheden. Uit dit onderzoek blijkt dat de nationale bevoegdheden met name worden gebruikt om de eigen regering
  te controleren op nationale aangelegenheden. Dat heeft ermee te maken dat op nationaal
  niveau meer bereikt kan worden. Op Europees niveau hangt de invloed van nationale
  parlementen af van de stemming in de Raad. Door het toenemend gebruik van stemmen
  met een gekwalificeerde meerderheid in de Raad kan één stem van een minister niet veel
  veranderen. Ook kan het weinig nut hebben om de minister te controleren omdat hij niets
  kan doen op Europees niveau. De situatie op Europees niveau wordt soms namelijk niet
  beheerst door EU-recht, maar bepaald door intergouvernementele samenwerking. In een
  dergelijk geval kunnen de Europese bevoegdheden niet worden ingezet. In andere situaties
  kan sprake zijn van handelsakkoorden waarop bijvoorbeeld het behandelvoorbehoud niet
  van toepassing is. Het een en ander betekent niet dat nationale parlementen, en dan in het
  bijzonder het Nederlandse en het Duitse parlement, niet vaker gebruik zouden kunnen
  maken van hun bevoegdheden. Het onderzoek heeft laten zien dat de percentages voor de
  inzet van de controlebevoegdheden voor beide parlementen in absolute zin aan de lage
  kant zijn. Deels is dit te verklaren doordat het, zoals gezegd, niet zinvol is om controlemiddelen in te zetten. Voor een ander deel zijn de lage percentages echter het resultaat van
  gebrek aan interesse voor, en wellicht ook kennis van, de (procedures van de) Europese
  Unie. Men kan stellen, en dan met name voor de gelekaartprocedure, dat de percentages
  laag zijn. Om de taak uit artikel 12 VEU uit te voeren dient het Nederlandse parlement
  mijns inziens elk Europees voorstel te controleren op subsidiariteit. Dit gebeurt niet
  waardoor gezegd kan worden dat het percentage te laag is omdat het daadwerkelijk hoger
  kan. Er kunnen en moeten namelijk meer subsidiariteitstoetsen worden uitgevoerd. Of de
  inzet van beide parlementen ook in relatieve zin laag is, is moeilijk te zeggen. Voor de
  gelekaartprocedure is het antwoord ja, maar voor de andere bevoegdheden is dat niet zo
  helder.  Uiteindelijk geldt dat nationale parlementen meer invloed kunnen uitoefenen op
  Europees niveau en het democratisch tekort van de Europese Unie kleiner wordt als de
  
  266
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  nationale parlementen meer gebruikmaken van de nationale en Europese bevoegdheden
  die hun toekomen en daarbij onderling meer samenwerken.
  6.2
  
  Aanbevelingen
  
  De centrale vraag is: Kan het Nederlandse parlement zijn controle ten aanzien van Europese
  aangelegenheden verbeteren, al dan niet naar Duits voorbeeld, teneinde recht te doen aan
  het VEU, en de eigen nationale rol die het heeft ten aanzien van controle en vertegenwoordiging?
  Het onderzoek heeft aangetoond dat er verbeterpunten zijn voor het Nederlandse
  parlement. Deze zijn deels geïnspireerd door sterkere onderdelen uit het Duitse stelsel,
  maar volgen ook uit onvolkomenheden die bij de bestudering van het Nederlandse stelsel
  naar voren zijn gekomen. Sommige van deze aanbevelingen zijn daarom geïnspireerd door
  Duitsland. Dit geldt echter niet voor alle aanbevelingen.
  6.2.1
  
  Verzamelen en vastleggen van bevoegdheden
  
  In 2017 hebben de toenmalige Kamerleden Marit Maij en Anne Mulder het voorstel voor
  de Wet informatiepositie Staten-Generaal inzake de Europese Unie ingediend bij de Tweede
  Kamer. Dit voorstel heeft als doel het verbeteren van de informatiepositie van het parlement
  en daardoor het verbeteren van de parlementaire controle. De wet verzamelt de bevoegdheden die de Kamer heeft om de regering te controleren op haar Europees beleid.
   Deze wet heeft iets weg van de Duitse ‘Europawetten’. Het feit dat Duitsland alle
  bevoegdheden en bijbehorende procedures vastlegt in wetgeving is niet vreemd. Het zit
  in de Duitse cultuur om dingen goed en duidelijk vast te leggen – althans, dat is een alom
  bekend cliché en ook veel Duitsers zien er een preußische Tugend in. In Nederland is dit
  minder voor de hand liggend. Toch is het de vraag of Nederland ook wetgeving moet
  maken waarin bevoegdheden ten aanzien van Europese aangelegenheden worden vastgelegd.
  Het idee om alle bevoegdheden te verzamelen en op een gestructureerde wijze uiteen te
  zetten, is in beginsel een goed voornemen en zou ook daadwerkelijk de parlementaire
  controle verbeteren. Omdat het Nederlandse parlement over minder wetenschappelijke
  en ondersteunende staf beschikt alsmede veel kleinere fracties heeft (met eveneens minder
  staf), is aannemelijk dat het ‘institutionele geheugen’ van de Staten-Generaal minder sterk
  is dan in het Duitse parlement. Het vastleggen en daardoor beter kenbaar maken van taken
  en bevoegdheden in wetgeving zou dit probleem kunnen verhelpen. Met het ingediende
  wetsvoorstel zal dit echter niet worden bereikt. Het voorstel kent een tweetal nieuwe
  plichten die in feite overbodig zijn. Ten eerste de plicht van de minister van Buitenlandse
  Zaken om de Kamers te informeren. Deze plicht staat al in artikel 68 van de Grondwet.
   267
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Op basis hiervan dienen alle ministers de Kamers te informeren. Wanneer deze taak voor
  wat betreft Europese aangelegenheden bij de minister van Buitenlandse Zaken komt te
  liggen dan kan dat tot miscommunicatie, vertraging en onduidelijkheid leiden. De informatie moet dan namelijk eerst naar de minister van Buitenlandse Zaken en gaat dan pas
  naar de Kamers, in plaats van dat de informatie direct naar de Kamers gaat. Ten tweede
  wordt voorgesteld om nieuwe EU-voorstellen te vergezellen van een zogenoemde oplegbrief.
  In deze brief wordt informatie opgenomen over onder andere de belangrijkste inhoud en
  het doel van het voorstel, de toepasselijke besluitvormingsprocedure en de publicatie van
  de Nederlandstalige versie. Nieuwe Europese wetgeving van de Commissie wordt echter
  al rechtstreeks aan parlementen gezonden. Er is dus geen noodzaak om deze wetgeving
  ook van de nationale regering te ontvangen. De informatie in de oplegbrief is af te leiden
  uit de wetsvoorstellen zelf, waardoor de oplegbrief overbodig is. Daarnaast zal het toevoegen
  van een extra document aan de al grote hoeveelheden documenten die de Kamers ontvangen, niet bijdragen aan de transparantie van het proces. Bovendien zou de informatie van
  de oplegbrief verwerkt kunnen worden in de BNC-fiches. Deze ontvangen de Kamers
  weliswaar niet op hetzelfde moment als het EU-voorstel, maar wel binnen zes weken na
  publicatie van het EU-voorstel.
  Positief aan het wetsvoorstel is echter de introductie van het BUC-fiche. In dit fiche geeft
  de regering uitleg over de voorgestelde wetgeving. Dit fiche komt, in tegenstelling tot het
  BNC-fiche, aan het einde van het wetgevingsproces. Het nut van dit fiche zit in de uitleg
  van de gevolgen van de nieuwe wetgeving voor Nederland. Op basis van deze informatie
  weten de Kamers bijvoorbeeld wat ze kunnen verwachten aan nieuwe nationale wetgeving
  zoals implementatie- of uitvoeringswetten.
   In het algemeen is het verzamelen en vastleggen van de bevoegdheden om de regering te
  controleren op haar Europees beleid wenselijk. Dat is dan ook een van de aanbevelingen
  op basis van dit onderzoek. Momenteel staan de bevoegdheden van de Kamers in verschillende wetten en regelingen en is niet een één oogopslag duidelijk welke bevoegdheden de
  Kamers toekomen. Hetzelfde geldt voor de afspraken (visserijakkoorden, CETA-verdrag,
  ESM-besluiten en inzet parlementair behandelvoorbehoud bij instemmingsrecht) die zijn
  gemaakt tussen de Kamers en de regering. Deze zijn veelal in verschillende brieven of
  handelingen te vinden.
  Het verzamelen van bevoegdheden en afspraken kan worden gedaan in een wet in formele
  zin zoals het hierboven aangehaalde voorstel voor de Wet informatiepositie Staten-Generaal
  inzake de Europese Unie. Voor het maken van een wet in formele zin en het wijzigen van
  een wet in formele zin dient echter een tijdrovende procedure gevolgd te worden. Het is
  daarom aan te raden om de bevoegdheden vast te leggen in (een addendum bij) het
  
  268
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  Reglement van Orde van beide Kamers. De regering is weliswaar niet gebonden aan de
  Reglementen van beide Kamers maar dat lijkt niet zozeer een probleem. De afspraken die
  in het Reglement worden opgenomen zijn al eerder door de regering en het parlement
  gemaakt. De regering wordt dus gebonden door de afspraak, niet door het document
  waarin de afspraak wordt opgenomen. Het opnemen van de afspraken in het Reglement
  van Orde zorgt wel voor duidelijkheid en voor een overzichtelijke vindplaats. Dus ook al
  staat de afspraak opgenomen in een Reglement, de regering wordt toch politiek gebonden
  aan die afspraak voor alle dossiers waarvoor regering en Kamer besluiten dat de afspraak
  geldt. De Kamer kan bij het nakomen van deze afspraak verwijzen naar het debat of de
  brief waarin de afspraak is gemaakt.
   Kamerleden zijn gebaat bij een goed overzicht van alle mogelijkheden die ingezet kunnen
  worden. Daarbij dienen niet alleen bevoegdheden te worden verzameld maar ook de
  afspraken die zijn gemaakt tussen de Kamers en de regering. Er moet dus een compleet
  plaatje worden geschetst van alle mogelijkheden van de Kamers en de daarbij horende
  afspraken en procedures. Dit is met name van belang omdat afspraken meestal ad hoc
  worden gemaakt en niet terug te vinden zijn in een wet of reglement, maar wel ontzettend
  belangrijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan de afspraak die is gemaakt bij het CETA-verdrag.
  De Tweede Kamer werd hier nu op gewezen doordat de minister voor Buitenlandse Handel
  en Ontwikkelingssamenwerking in een brief liet weten dat de Kamer zich kan uitspreken
  over het CETA-verdrag voordat de regering een standpunt inneemt in de Raad. Deze
  afspraak is van belang omdat het parlement zo betrokken wordt bij Europese besluitvorming
  in de gevallen waarin de gelekaartprocedure, het instemmingsrecht en het behandelvoorbehoud niet van toepassing zijn. Het is de vraag of de Kamer de afspraak scherp voor ogen
  zou hebben gehad als de minister er niet op had gewezen. Deze afhankelijkheid kan worden
  weggenomen door een duidelijk overzicht van afspraken te creëren waar makkelijk op kan
  worden teruggevallen. Denk bijvoorbeeld aan de afspraak omtrent de inzet van het
  behandelvoorbehoud. De afspraak is dat de minister in de Raad een voorbehoud plaatst
  op elk voorstel waarop het instemmingsrecht van toepassing is. Volgens de goedkeuringswet
  bij het Verdrag van Lissabon is dit niet nodig of zelfs niet mogelijk, maar nu deze afspraak
  is gemaakt dient deze te worden nagekomen.
   Het vastleggen en verzamelen van alle bevoegdheden, procedures en afspraken moet zorgen
  voor duidelijkheid en zekerheid voor de Kamerleden. Het gaat er namelijk om dat voor
  hen duidelijk is welke bevoegdheden ze kunnen, mogen en moeten inzetten, welke procedures daarvoor gevolgd dienen te worden en welke andere afspraken er in het verleden
  zijn gemaakt. Het initiatief voor de inzet van de bevoegdheden en de uitvoering van de
  afspraken komt namelijk van de Kamerleden. Zij moeten de bevoegdheden inzetten of de
  minister attenderen op de gemaakte afspraken.
  269
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  6.2.2
  
  Betere procedures voor inzetten en beëindigen bevoegdheden
  
  De Tweede Kamer zet haar bevoegdheden vaak op onnavolgbare wijze in. Het is niet te
  voorspellen wanneer een bevoegdheid wordt ingezet. Dit hangt er vaak van af of een
  Kamerlid interesse heeft in een onderwerp. Ook het beëindigen van de inzet gebeurt niet
  altijd op een logisch moment en heeft niet altijd voordelen voor de Kamer. De aanbeveling
  is daarom een betere procedure voor het inzetten en beëindigen van bevoegdheden te
  creëren. Hieronder wordt dit voor het rapporteurschap, de subsidiariteitstoets en het
  parlementair behandelvoorbehoud uiteengezet.
   6.2.2.1
  Rapporteur
  In de Tweede Kamer kunnen een of meer leden worden aangewezen als rapporteur. Deze
  rapporteur zal zich meer verdiepen in een onderwerp of dossier om de Kamer daarna te
  informeren. Met name voor Europese dossiers is een rapporteur belangrijk omdat deze
  dossiers vaak complex zijn. De Kamer zet hiervoor dan ook met enige regelmaat een rapporteur in. Het vreemde aan het rapporteurschap in de Tweede Kamer is de beëindiging
  ervan. Voorafgaand aan de benoeming wordt vastgesteld wanneer het rapporteurschap
  ten einde komt. Het is niet vreemd dat er een einde aan de termijn zit, maar het is onnodig
  dat deze termijn zo strikt vooraf wordt bepaald. Bij het aangaan van het rapporteurschap
  is namelijk moeilijk te zeggen wat er precies gaat gebeuren. Het is dan nog onduidelijk
  hoe de wetgevingsprocedure op Europees niveau zal verlopen. Gaat deze snel en wijzen
  de neuzen allemaal dezelfde kant op of verloopt de procedure langzaam omdat er veel
  obstakels zijn? Met name in het laatste geval kan het zijn dat het rapporteurschap eindigt
  voordat het wetgevingsproces op Europees niveau geëindigd is. Deze situatie deed zich
  voor bij het voorstel voor het Europees Openbaar Ministerie. De Kamer vond dit een
  belangrijk onderwerp en stelde daarom een rapporteur aan, maar ging ook akkoord met
  de bepaling waarin stond wanneer het rapporteurschap zou eindigen. Het rapporteurschap
  eindigde daardoor veel eerder dan het proces op Europees niveau. Dit gaat voorbij aan het
  doel van een rapporteurschap. Een rapporteur wordt benoemd om belangrijke dossiers in
  de gaten te houden en de Kamer daarover te informeren. Dit hoort niet te stoppen op een
  vooraf bepaalde datum of bij verkiezingen van de Tweede Kamer, maar wanneer de
  Europese wetgevingsprocedure ten einde is. De Tweede Kamer dient dus een betere en
  logischere procedure met betrekking tot het einde van een rapporteurschap op te stellen.
   Het rapporteurschap dient niet automatisch te eindigen op een vooraf gestelde datum.
  Ook mag het rapporteurschap niet eindigen omdat het Kamerlid na verkiezingen niet
  meer terugkeert in de Kamer. Wel kan een datum worden bepaald waarop geëvalueerd
  wordt of het rapporteurschap nog nodig is of dat dit kan worden beëindigd. Tot slot dienen
  de procedures voor de inzet en beëindiging van rapporteurschappen te worden vastgelegd.
  Hiervoor kan worden aangesloten bij de voorgaande aanbeveling over het vastleggen van
  
  270
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  bevoegdheden en procedures. Ook verdient het de aanbeveling om meer, dan wel alle,
  rapporteurschappen over meerdere leden te verdelen zodat het werk niet bij slechts bij één
  Kamerlid terechtkomt.
  Het parlement dient ervoor te zorgen dat wanneer er gewerkt wordt met een rapporteur,
  dit rapporteurschap gecontinueerd wordt tot het einde van het dossier. Wanneer het rapporteurschap eerder eindigt dan het dossier, dan doet dit af aan de sterkte van het rapporteurschap (in algemene zin). Hiermee geeft de Kamer als het ware aan het dossier niet
  langer belangrijk te vinden, wat niet zo is en wat ook niet zou moeten zijn. Het rapporteurschap is een sterk controlemiddel, maar de Kamer gaat er te zwak mee om. Een rapporteurschap kan en mag voor lange tijd worden ingezet. Het is ook aan te raden om dit te doen.
   Tot slot zou het rapporteurschap kunnen worden opgenomen in de Europese werkwijze
  van de Kamers. Met andere woorden, doe hetzelfde als met het subsidiariteitsbezwaar en
  het parlementair voorbehoud. Zodra het werkprogramma van de Europese Commissie
  binnenkomt, moet niet alleen gekeken worden of er bij voorstellen een subsidiariteitstoets
  zal worden gedaan of dat er een parlementair behandelvoorbehoud wordt geplaatst, maar
  ook of er een rapporteur (of twee) wordt aangesteld voor bepaalde voorstellen. Op deze
  manier kan op het moment dat het voorstel door de Commissie gepubliceerd wordt, en
  aan het parlement wordt gezonden, gekeken worden of een rapporteurschap ook daadwerkelijk gewenst is.
   6.2.2.2
  Subsidiariteitstoets
  Zoals in dit onderzoek aangehaald bepalen de Tweede en de Eerste Kamer op basis van
  het jaarlijkse wetgevings- en werkprogramma van de Europese Commissie op welke nieuwe
  wetgevingsvoorstellen zij een subsidiariteitstoets willen uitvoeren. Waarom bepaalde
  voorstellen worden uitgekozen is onduidelijk. Kamerleden hoeven voor de selectie alleen
  een kruis te zetten achter het voorstel. Wanneer het voorstel gepubliceerd wordt, kunnen
  Kamerleden bepalen om daadwerkelijk de toets uit te voeren zoals aangegeven, maar ook
  om geen toets uit te voeren. Ook kunnen zij besluiten alsnog een toets uit te voeren op de
  voorstellen waarvoor dat niet gepland was. De aanbeveling is om op alle voorstellen uit
  het jaarlijkse wetgevings- en werkprogramma van de Europese Commissie een subsidiariteitstoets te plaatsen. Zodra het voorstel gepubliceerd wordt, dient de Kamer de toets uit
  te voeren om er zo zeker van te zijn dat het voorstel niet in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel. Het plannen van een subsidiariteitstoets op alle voorstellen heeft als voordeel dat
  geen voorstel wordt gemist en de Kamer ook zeker weet dat er geen strijd bestaat met het
  subsidiariteitsbeginsel. Bestaat er wel strijd dan dient de Kamer een met redenen omkleed
  advies op te stellen in de gelekaartprocedure. De termijn om de toets uit te voeren en
  eventueel een subsidiariteitsbezwaar aan de Commissie te sturen is slechts acht weken.
   Geen van deze weken mag verloren gaan omdat men een voorstel heeft gemist. Naast het
  plannen van een subsidiariteitstoets op alle voorstellen in het algemeen verdient het daarom
  
  271
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  in het bijzonder aanbeveling om hiervoor een duidelijke, in wezen simpele en helder
  gecommuniceerde procedure voor in te voeren. Toezicht op de inachtneming van het
  subsidiariteitsbeginsel in Europese wetgeving is krachtens artikel 12 VEU een taak van de
  nationale parlementen. Het dient daarom onderdeel van de parlementaire routine te
  worden.
  6.2.2.3
  Parlementair behandelvoorbehoud
  Een andere bevoegdheid die een betere procedure nodig heeft, is het parlementair behandelvoorbehoud. Ook hiervoor geldt, net zoals bij de subsidiariteitstoets, dat het aan de
  verschillende Kamercommissies is om te besluiten om dit instrument in te zetten. Welke
  criteria en redenen daarvoor worden gebruikt, is niet te achterhalen. Met betrekking tot
  het parlementair behandelvoorbehoud wordt aanbevolen om criteria en richtlijnen op te
  stellen om effectieve inzet te bevorderen. Daarbij kan worden gedacht aan een automatisch
  behandelvoorbehoud bij bepaalde onderwerpen of een behandelvoorbehoud op alle
  Europese voorstellen. In dit laatste geval kan dan bij publicatie van het voorstel worden
  bepaald of het voorbehoud wordt doorgezet of geannuleerd. Het verschil met de huidige
  situatie is dat er over het voorstel nagedacht dient te worden en het dus niet onbehandeld
  kan blijven. Momenteel is de inzet zeer willekeurig en wordt er bij Europese onderwerpen
  meestal geen behandelvoorbehoud ingezet. Als er duidelijke richtlijnen en criteria komen
  over wanneer de Kamers het behandelvoorbehoud zo effectief mogelijk in kunnen zetten,
  dan zal het behandelvoorbehoud mogelijk vaker worden gebruikt en beter zijn werk doen.
   Er zou een voorbeeld genomen kunnen worden aan de Duitse Bundestag. De Bundestag
  heeft het wettelijke recht om via de Duitse regering deel te nemen aan het Europese wetgevingsproces. Dit kan hij doen door een officieel standpunt, een Stellungnahme, in te nemen.
  Wanneer de Bundestag dit doet, wordt er automatisch een behandelvoorbehoud geplaatst.
  De minister dient eerst met de Bundestag te overleggen en te onderhandelen alvorens hij
  mag stemmen binnen de Raad. De Tweede Kamer kent weliswaar geen equivalent van de
  Duitse Stellungnahme maar zou wel criteria kunnen opstellen voor situaties waarin een
  behandelvoorbehoud automatisch wordt ingezet. Eventueel kunnen daarbij ook afspraken
  tussen de Tweede Kamer en de regering worden gemaakt over een soortgelijke Stellungnahme. Indien de Tweede Kamer een officieel standpunt inneemt, volgt de regering de
  Kamer hierin zoals de Duitse regering de Bundestag volgt.
  6.2.3
  
  Leden Europees Parlement zitting in Kamercommissie Europese Zaken
  
  Parlementaire controle staat of valt bij een goede informatievoorziening. Het Nederlandse
  parlement krijgt informatie via vele kanalen. Dit kunnen de formele kanalen zijn van de
  regering en de Europese Commissie, maar informatie kan bijvoorbeeld ook worden ver-
  
  272
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  kregen via werkbezoeken. Om goed op de hoogte te zijn en blijven van hetgeen op Europees
  niveau gebeurt, is het zinvol om contact te hebben met de bron. Deze aanbeveling ziet op
  het contact tussen de leden van de Tweede en Eerste Kamer en de leden van het Europees
  Parlement. Concreet wordt aanbevolen om, net zoals in Duitsland, enkele leden van het
  Europees Parlement zitting te laten nemen in de Kamercommissies voor Europese Zaken.
   In principe zouden alle Nederlandse parlementariërs zitting mogen nemen in deze
  Kamercommissies, maar in de praktijk zal dit gebeuren naar onderwerpen die op de agenda
  staan. De aanwezigheid van Europarlementariërs komt de informatievoorziening van het
  Nederlandse parlement ten goede. Duitsland laat zien dat dit nuttig is. Deelname aan de
  vergaderingen van de Kamercommissie zou fysiek kunnen, maar om reistijd te voorkomen
  zou dit ook digitaal kunnen. Omdat deze leden van het Europees Parlement niet gekozen
  zijn in het Nederlands parlement zouden ze geen stemrecht hebben, maar wel andere
  mogelijkheden om actief deel te nemen aan de vergaderingen. De Europarlementariërs
  kunnen namelijk agendapunten inbrengen, ze kunnen de leden van het Nederlandse parlement op de hoogte brengen van de stand van zaken op Europees niveau, informatie kan
  gedeeld worden, enzovoort. Het grote voordeel is dat de lijn tussen nationaal en Europees
  daarmee verkleind wordt en dat informatie makkelijker en sneller uitgewisseld kan worden.
  Wat van belang is, is dat de Europarlementariër(s) die deelnemen aan de vergaderingen
  informatie delen met de gehele Kamercommissie dus niet alleen met de partijgenoten. Het
  maakt dus niet uit bij welke partij de Europarlementariër is aangesloten en bovendien is
  dit voordelig voor die (kleine) partijen die geen Europarlementariërs hebben.
  Ten aanzien van deze aanbeveling kan worden tegengeworpen dat dit de ongelijkheid
  tussen lidstaten en parlementen in de hand werkt. Kleine lidstaten hebben weinig leden
  in het Europees Parlement en die krijgen er nog een extra taak bij in hun reeds volle agenda.
  Wellicht is dit ook het geval, maar ook zonder de aanwezigheid van Europarlementariërs
  in de Kamercommissies voor Europese Zaken is er contact tussen nationale parlementariërs
  en Europarlementariërs. Er is niets op tegen om dit in een gestructureerdere vorm te doen,
  dus door Europarlementariërs zitting te laten hebben in de nationale Kamercommissies.
  