title: Viglius van Aytta en Joachim Hopperus tegenover de Nederlandse opstand
text: 42
  
  V I G L I U S VAN A Y T T A
  
  de afkondiging ervan, in januari 1577 waarschuwt hij tegen de sluwe streken van
  Oranje en zijn aanhangers 66 en in april, een paar weken voor zijn dood is hij ernstig
  bezorgd over de manier waarop de Prins in zijn stadhouderschappen de satisfacties
  wenst te regelen 67. Tot de echte 'Vrede-makers' mogen we Viglius dan ook evemin
  rekenen als Hopperus. Met zijn zes maanden voor hem gestorven vriend behoort hij
  op het eind van zijn leven tot de uiterste rechtervleugel van het centrum, de groep
  die volgens Woltjer met haar rigide interpretatie van de Gentse afspraken het klimaat
  heeft voorbereid waarin Don Juan en Parma hun kansen konden grijpen68.
  Tenslotte: dat Viglius en Hopperus handelden zoals ze handelden en nooit de stap
  naar de Opstand hebben gezet, is naar mijn mening in essentie te herleiden tot drie
  oorzaken. In de eerste plaats was de kem van hun politieke filosofie absolutistisch.
  In de tweede plaats waren ze, en vooral Viglius, doordrenkt van de esprit de corps
  van de noblesse de robe waardoor ze goeddeels immuun waren voor het gefluit van
  Oranje en de zijnen; en in de derde plaats: ze dachten in termen van continuïteit.
  Deze laatste oorzaak is waarschijnlijk de belangrijkste van allemaal. De Opstand
  ging dwars in tegen het meer dan honderd jaar geleden begonnen opbouwproces van
  de Nederlandse staat. Ging de Prins door en had hij succes, dan zou dat leiden tot de
  ondergang van deze staat. Als medebouwers en als dienaren van het huis onder welks
  leiding deze opbouw plaatsvond, moesten zij zich daartegen verzetten zo lang dat
  mogelijk was.
   66
  'Ego vero quantum possum studium meum omne apud eos quos potero, adhibere non
  cessabo, quo tanto molimine obtentam pacem non amittamus. Cum vero non ignoret Dominatio
  Tua quibus technis adversarii quidam contraria machinentur, maxime accelerandus est dicti Domini
  Austriaci (scl. Don Juan) adventus quo isto cancro qui nos inquietat ac consumit, quantocius
  liberemur'. Viglius aan G. Schetz, Brussel, 10-1-1577. British Museum, Harleyan Manuscripts
  3421,48ro-49ro.
  67
  'Intelleximus hie quae Princeps Auraicensis super satisfactione praetendat, super qua quae
  consilio hic visa fuerunt, cum vobis significata fuerunt, non repetam. Speramus autem meliora
  quietioraque consilia adversarios nostras amplexuros esse, et patriam tandem his tumultibus
  intestinisque dissidijs liberaturos'. Viglius aan C. Oem, Brussel, 5-IV-1577. Ibidem, 6 1 v o.
  68
  J. J. Woltjer, 'De Vrede-makers*, Tijdschrift voor Geschiedenis, LXXXIX (1976) 313-319.
  43
  
  Cosimo de' Medici's reis naar de Republiek in een nieuw perspectief
  
  H. Th. VAN VEEN
  
  In zijn Verslag van onderzoekingen naar archivalia in Italië belangrijk voor de
  geschiedenis van Nederland memoreert P. J. Blok onder andere het officiële journaal
  van de reis die granprincipe Cosimo de' Medici in 1668 maakte naar de Republiek.
  Hij vond dit kennelijk zo interessant dat hij er een afzonderlijk artikel aan wijdde 1.
   Het bestaan van dit journaal moet al vóór Blok bekend geweest zijn in Nederland,
  maar wellicht heeft de abominabele reputatie bij de historici van Cosimo als vorst,
  de bestudering van dit document in de weg gestaan. Want, zoals Blok ook schrijft,
  deze Medici gold als een 'onbeduidende duisterling' 2 en dat is nog zwak uitgedrukt
  als men de literatuur op hem naslaat. Het is duidelijk dat de reis van een onbenul —
  hoe goed gedocumenteerd ook — niet direct tot nadere studie noodt. Ook Blok zat
  met het historische oordeel over Cosimo opgescheept en hij zou geen woord aan het
  journaal hebben vuilgemaakt, als hij dit niet voor zijn genoemd Verslag had moeten
  doornemen. Toen hij het eenmaal bekeken had, bleef hij met een duidelijk probleem
  zitten: de Cosimo die hij uit de literatuur kende, bleek niets te maken te hebben met
  de intelligente, leergierige en ontwikkelde jongeman die uit het verslag opdoemde.
  Hoe viel het respect van Vondel, Huygens, Nicolaas Heinsius, Gronovius, om nog
  maar te zwijgen van Hobbes en Leibnitz, voor deze man te rijmen met het snijdende
  sarcasme van de geschiedschrijving? Blok wist het niet en even leek het of hij daadwerkelijk vraagtekens zou gaan zetten bij het gevestigde historisch oordeel over deze
  Medici: 'Zou werkelijk de geest van den ouder geworden vriend van kunst en wetenschap verduisterd zijn' 3 ? Maar uiteindelijk legde hij zich toch bij dat oordeel neer: er
  waren, buiten de tekst van het journaal, ook nog geen duidelijke argumenten voorhanden om het vigerende beeld van Cosimo fundamenteel te kunnen aantasten.
   Blok werd dus tot de constatering genoopt dat er kennelijk twee totaal verschillende Çosimo's waren geweest, een briljante, intelligente en energieke prins versus een
  bekrompen, tyrannieke groothertog. Als mogelijke oorzaak voor deze raadselachtige
  metamorfose opperde Blok het steeds verder verslechterende huwelijk van Cosimo
  met Lodewijk XIV's nicht Marguérite-Louise. Nu gold deze echtverbintenis toentertijd inderdaad als schoolvoorbeeld van de hel waarin een dynastiek huwelijk kon
  ontaarden 4. Iets anders is echter of een mislukt huwelijk iemand van een briljante,
  ontwikkelde geest plotsklaps in een onbeduidende duisterling kan veranderen. En
  eerlijk gezegd was Blok ook niet echt tevreden met deze verklaringsgrond. Ondanks
  1
  P. J. Blok, 'Cosimo III van Toscana in de Republiek', Onze Eeuw, I, 2 (1901) 522-539.
  2
  Ibidem, 526.
  3
  Ibidem, 537.
  4
  G. J. Hoogewerff, ed., De twee reizen van Cosimo de' Medici Prins van Toscane door de
  Nederlanden (1667-1669) (Werken uitgegeven door het Historisch Genootschap, 3de serie, nr.
  41; Amsterdam, 1919). Vergelijk ook Harold Acton, Cli ultimi Medici (Londen, 1932; Torino,
  1962) passim.
  44.
  