title: None
text: Recruits displayed very different pre-war trajectories and the study tends to depict a picture that shows that it is people who are rather embedded into society who are politically active, and not the alienated ones. Empirically, this finding firmly dismisses the loose molecule hypothesis, which basically argues that the most likely profile of low-ranking recruits consists of jobless, uneducated, and dissocialized youths with few alternative prospects other than the one to resort to violence to make ends meet.
  
  Blurred spaces: Militarized youths and their relationships with their immediate environment
  
  It is often assumed that youngsters who have been involved in armed groups must be resocialized after their military experience, as if their bond with society was cut during their engagement and the vast majority of humanitarian programs targeting ex-combatants are based on this postulate. There is yet growing evidence that militarized civilians often keep contacts with civil life during their period of engagement into an armed group, especially the ones locally recruited who stay affected in their immediate surroundings (their main peculiarity in fact is to never stop being involved with family, friends and pre-war acquaintances). In western Côte d’Ivoire, many recruits I interviewed involved themselves in extra-military activities when violent fighting diminished and there was always basic logistics to ensure that implied continuous interaction with non-military 271 people. If not yet mainstreamed, this conception of armed violence as a prosaic and intermittent occupation calls for a nuanced approach when analyzing processes of violent mobilization, a one that foremost rests on the assumption that borders between the military, the civilian and the humanitarian spheres are fluid and blurred, especially once the period(s) of open fighting is passed. Rather than conveying the idea of a clear distinction between those three arenas, this study has stressed their overlaps, their dynamics, and has clearly dismissed strict conceptual boundaries. It has also stressed the opportunist manoeuvres of the militarized youths, which has all the more reinforced such blurring effect. On both belligerent sides, full time involvement into an armed group gradually evolved into a ‘part-time’ one after the period of open fighting was over. Relationships between militarized recruits and local populations have been based on a combination of solidarity and coercion and have varied overtime depending on strength of ties and immediate stakes involved. Within the group of recruits locally recruited, persistence of family ties was a striking feature in both Guiglo and Man and the flows of food, cash and services were going both sides between the militarized ones and their respective families. But relationships with civilians were not confined to the close family structure and an important feature that the study has brought to the fore has in fact been that it is difficult to draw a clear line between the militarized life and the civil one since eating habits, accommodation practices, continued participation in the family affairs, oblige the militarized and the non militarized to continuously interact with the possible effect to have less and less distinct characteristics. Return to civil life for militarized populations: Humanitarianism under lens
  
  Since borders between military, civilian and humanitarian spheres have become increasingly blurred, especially as situations of ‘no war no peace’ tend to linger, the conceptualization of reintegration processes would undoubtedly gain if stopped being presented as a drastic change, ‘post’-military. If reintegration is foremost driven by internal processes (social networks and immediate surroundings playing a key role in these), post-conflict interventions are nonetheless also attempting to facilitate the return to civil life for militarized populations and have engaged in such programming for about a decade. If there are proponents and opponents of such type of intervention, reintegration programming has become so much part of any environment affected by warfare that it has become an unavoidable actor of any given system, regardless of one’s judgment when reflecting on the relevance of the intervention. The examples of externally-driven interventions exposed in this study are striking illustrations that humanitarianism is far from being at the core in the post-war context of western Côte d’Ivoire. In contrast to other dynamics, human
  
  - 272
  
  itarianism has not been the central driving force in the local environment, and people have not hesitated to opt out when better opportunities emerged elsewhere. Perhaps the fact that Côte d’Ivoire has not been as depleted as Liberia or Sierra Leone can be advanced as explanatory factor: the country is still rich and when the odds are good, it is still full of lucrative opportunities to take up. We are far from a situation where a myriad of humanitarian projects would run the risk to dry up important social mechanisms. What we saw instead is that humanitarianism has been locally used as something extra: to participants, it provided a social opportunity among a wide range of other social opportunities; to local dignitaries, it provided a way to add to their brokerage portfolio and to strengthen their local political influence. Considering that planned interventions implemented in post-conflict contexts are just additional social opportunities among a wide array of other social opportunities does not mean that they do not have effects and that these effects do not influence the local systems in some ways. This case study has highlighted at least three: 1) the seizing of an opportunity, 2) the placing of close relatives in the income-generating activities fostered by the intervention (a variant being to hire someone to operate the activity on a regular basis), and 3) the boosting of demobilization and disarmament processes, an effect particularly pronounced with the youngest recruits but also noticeable for some older ones. What is of particular interest for the last two effects is that if they both result from unintended consequences of the interventions themselves, they are probably their most tangible outcomes: the second effect by bringing to the fore the ineluctable involvement of the close family structure in the potential benefits derived from the intervention, and the third one by giving a sense of closure to those who were once involved in an armed group. If rarely highlighted by the operators of postconflict interventions, these effects show well that the navigating strategies of the militarized youths between different spaces are not confined to their time within their respective armed groups. From the own perspectives of the youths benefiting from reintegration programming, placing someone else in a project looks like a logical move when more interesting streams emerge elsewhere and such behavior eventually only reproduces a well-embedded cultural pattern of patron/client relationship, teinted with some moral obligation when the close family is involved. This last remark enables us to reflect on the extent of manipulation of the intervention by the clients themselves and to go beyond the usual patron-client relationship that depicts warlords as the only skilled manipulators of external assistance. There are many stakes in DDR-related interventions, even when the benefits seem at first hand minimal, and those who profit from them also play with them if it has the potential to serve their ends. This is why there is an urgent need to reconceptualize externally-driven demobilization and reintegration pro- 273 cesses, away from a segmented approach that overemphasizes the importance of the local elites in shaping the effects of the interventions, and towards a perspective that rehabilitates the room to manoeuvre of the low-ranking recruits and their continued links with their immediate environment. In situations where humanitarianism does not play such a central role in the local context, interventions do not run the risk to dry up the already existing social mechanisms that regulate social life, on the contrary, and one interesting finding of this study has actually been to stress that one possible effect of DDR-related interventions is to reinforce existing moral obligations, not to weaken them. 274
  
  Photograph 15: Owner and apprentices in a wielding workshop, Man Photograph 16: Tailoring workshop hosting former child recruits, Man
  
  Samenvatting (Dutch summary)
  
  Gemilitariseerde jongeren in westelijk Ivoorkust: Lokale mobilisatieen demobilisatieprocessen en aanverwante humanitaire interventies (2002-2007)
  
  In dit proefschrift worden de verschillende processen van militarisering en demilitarisering onderzocht vanuit het specifieke perspectief van jonge burgers die een tijdlang gemilitariseerd zijn geweest en vervolgens gedurende een korte periode hulp bij hun resocialisatie hebben ontvangen. Tot op heden bestaat er geen onderzoek hiernaar in westelijk Ivoorkust, ondanks het feit dat deze regio tijdens het Ivoriaanse conflict de meeste niet-staatgelieerde gewapende groeperingen kende en het ook het gebied is dat het meest door oorlogshandelingen is getroffen. Ondanks het ontbreken van empirische gegevens zijn de westelijke gewapende groeperingen vaak op voorhand afgeschilderd als irrationeel, gewelddadig gepeupel. Deze studie is een poging uit de eerste hand enige nuance aan te brengen in de ideeën over de situatie in dit specifieke gebied vanaf de oorlogshandelingen van 2002-2003 tot de gedeeltelijke demobilisatie van pro-regeringsmilities in 2006-2007. Achtergrondinformatie
  
  Het recente conflict in Ivoorkust heeft geleid tot de militarisering van jonge burgers die toetraden tot gewapende groeperingen van beide vijandelijke kampen. Een aantal nam toen het geweld op zijn hoogtepunt was (najaar 2002 – voorjaar 2003) rechtstreeks deel aan gevechtsoperaties, terwijl anderen meer op de achtergrond opereerden en bijvoorbeeld taken voor hun rekening namen zoals het bemannen van militaire posities na veroveringen of het verrichten van logistieke basiswerkzaamheden. Uiteindelijk werd het gangbare patroon om al naar gelang de conflictfase of individuele vaardigheden van functie te wisselen. Sommige jongeren waren slechts enkele maanden gemilitariseerd (aan het begin van het conflict), terwijl anderen jarenlang betrokken bleven bij gewapende groeperingen, tot lang na de hevigste gevechten, iets waarvan sommigen trots kond deden. Omdat het westen het voornaamste strijdtoneel was, werd dit gebied sterk beïnvloed door de militarisering van de burgerbevolking – daarom ook is het hier tot onderwerp van studie gekozen. Bijzonder interessant is het feit dat veel van de jongeren ‘forenzende’ dienstplichtigen werden, waarbij periodes van semimilitaire werkzaamheden werden afgewisseld met periodes waarin zij in relatieve 276 rust thuis woonden. Dit werd een van de voornaamste kenmerken van het Ivoriaanse conflict nadat het zich had ontwikkeld tot een situatie van ‘geen vrede, geen oorlog’, waarbij geweld sporadisch nog losbarstte, maar alleen tijdens bepaalde periodes en binnen bepaalde contexten. De term ‘gemilitariseerde jongeren’ heeft betrekking op een scala aan militiedienstverbanden in westelijk Ivoorkust en kan niet los worden gezien van hoe de strijd in de loop der tijd veranderde. Wat in 2002-2003, ten tijde van de openlijke strijd, de norm was, verschilde wezenlijk van wat er in 2004 gebeurde, toen de pro-regeringsmilities nog in legerplaatsen verbleven. Dit week op zijn beurt af van de situatie in 2007, toen de meeste proregeringsmilities zelf waren gedemobiliseerd, terwijl de rebellenmilities het noorden nog militair en bestuurlijk in handen hadden. De verschillende profielen van gemilitariseerde jongeren vallen grofweg in vier groepen uiteen: een eerste groep behelsde jongeren aan weerszijden die lokaal werden geworven en uitsluitend dienden in gebieden die zij al kenden; een tweede groep jongeren die aan het begin van het conflict niet in westelijk Ivoorkust gelegerd waren maar die uit solidariteit of in de hoop op beloning na de strijd toetraden tot een gewapende groepering; een derde groep bestond uit jongeren die aan het begin van het conflict verdreven raakten en naar huis terugkeerden toen het hoogtepunt van de strijd voorbij was; en een vierde groep waren jongeren die gedurende de hele strijd thuisbleven en daar als burgerwacht optraden.
  
  De voornaamste kwestie
  
  De voornaamste kwestie die ik in dit onderzoek probeer te achterhalen is in welke mate in westelijk Ivoorkust externe interventies die zich richten op gemilitariseerde burgers en proberen hun demilitarisatie en terugkeer naar het burgerbestaan te faciliteren, beschouwd moeten worden als bijzondere processen, in vergelijking met andere sociale processen die zich op een lokaal niveau afspelen. Hierbij is de context waarin dit alles zich afspeelt er één waar de scheidslijnen tussen de verschillende arena’s (militair, civiel, humanitair) nooit strikt zijn geweest en bovenal wisselden al naar gelang de conflictfase, bestaande netwerken en in hoeverre iemand lokaal was geworven. Ivoorkust is niet het eerste land waar aan gedacht wordt als het gaat over landen die internationale humanitaire hulp ontvangen. Het idee van het ‘Ivoriaanse wonder’ leeft nog steeds, en al valt het land al dertig jaar aan algehele verarming ten prooi, het lijkt nog altijd in redelijk goede staat vergeleken met zijn westelijke en noordelijke buurlanden. Zelfs op het hoogtepunt van de crisis bleef de humanitaire aandacht voor Ivoorkust beperkt. Daarom poogt deze studie de ‘post-conflict’ humanitaire steun in het perspectief te plaatsen van de verschillende contexten die hier worden onderzocht. Het uiteindelijke doel is om vast te stellen wat het resultaat is van een 277 humanitaire aanpak die zich richt op voormalige strijders in wier leven humanitaire hulp geen centrale rol speelt.
  
  Opzet van het boek
  
  Het boek is onderverdeeld in tien hoofdstukken. In hoofdstuk 1 wordt het onderzoek ingeleid. De redenen om tot een dergelijke studie te komen worden belicht en de onderzoeksvragen worden vastgesteld. In hoofdstuk 2 wordt de praktische aanpak beschreven door de gemaakte methodologische keuzes toe te lichten en bij verschillende ethische overwegingen stil te staan. Hoofdstuk 3 bevat een kort overzicht van het theoretische discours dat relevant is voor deze studie. Er wordt hierbij vooral ingegaan op de paradox van externe interventies en op verschillende aspecten van ‘social movement theories’ (afkomstig uit een interdisciplinaire tak van de sociale wetenschap waar gepoogd wordt sociale beweging(en) in kaart te brengen), die gezien het onderwerp van deze studie niet onvermeld mogen blijven. In hoofdstukken 4 en 5 wordt het onderzoek in context geplaatst. In hoofdstuk 4 worden strijdende partijen in perspectief geplaatst door te onderzoeken in hoeverre bepaalde mobiliserende en demobiliserende contexten door hun historiciteit zijn vormgegeven. Hoofdstuk 5 borduurt hierop voort door na te gaan in welke mate bepaalde contexten in de veldwerklocaties door hun directe omgeving zijn vormgegeven. Het belang van de historiciteit in dergelijke processen moet worden bepaald en vergeleken met meer toevallige en door omstandigheden beïnvloede factoren. In hoofdstuk 5 worden de voornaamste historische aspecten van het conflict in de westelijke regio grondig gedocumenteerd weergegeven en worden de geografische gebieden die onderwerp van studie zijn, in hun etnografische context geplaatst. In hoofdstuk 6 worden de gewapende groepen in het westen beschreven. Hoofdstukken 7, 8 en 9 vormen de empirische kern van het boek. In hoofdstuk 7 worden de profielen en motivaties onderzocht van een aantal jonge gemilitariseerde burgers uit beide kampen. In hoofdstuk 8 wordt stilgestaan bij de complexe relaties die gemilitariseerde jongeren in de loop der tijd met hun nabije omgeving hebben gehad en wordt ingegaan op de vage grenzen die bestaan tussen militaire, civiele en humanitaire arena’s en hoe deze zich ontwikkelen. In hoofdstuk 9 worden demobilisatieprocessen en de terugkeer naar het burgerbestaan onderzocht. Tevens wordt er gekeken naar in hoeverre dergelijke (re)socialisatieprocessen extern worden aangedreven. Hoewel in toenemende mate wordt erkend dat dergelijke overgangen voornamelijk door endogene factoren worden aangedreven, zijn externe interventies in de afgelopen tien jaar onontkoombaar geworden. Er is dan ook kennis nodig over wat deze interventies redelijkerwijs kunnen bereiken, om ze zodoende in hun operationele context te kunnen plaat- 278 sen. In hoofdstuk 10, tot slot, wordt de theoretische bijdrage van deze studie aan het studiegebied benadrukt en worden enkele beleidsimplicaties geformuleerd. De voornaamste conceptuele en
  
  empir
  
  ische bevindingen
  
  Wie trad er toe tot gewapende groeperingen en waarom? Het Ivoriaanse conflict is een schoolvoorbeeld van de veelheid aan profielen en vormen van militiedienstverbanden. Het benadrukt ook duidelijk het belang van de directe omgeving in gewelddadige mobilisatieprocessen. Het toetreden tot gewapende groeperingen in westelijk Ivoorkust was sterk afhankelijk van de omstandigheden. In veel gevallen bleek dat of iemand mobiliseerde eenvoudigweg afhing van geografische en militaire factoren. Het ging over percepties van onveiligheid. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar het is opvallend om te zien hoe theorieën die de nadruk leggen op lokale territoriale soevereiniteit en op factoren die afhankelijk zijn van omstandigheden worden weggewuifd ten gunste van theorieën die uitgaan van causaliteit en die de ‘loose molecule hypothesis’ benadrukken (theorieën die stellen dat slechte structurele omstandigheden de verklaring vormen voor polemische politiek). De gewapende groepering die op een bepaald moment in een bepaald gebied heer en meester is, is misschien wel de doorslaggevende factor in het gedrag van mensen. Dit perspectief legt een sterke nadruk op de rol van leiders en de elite in het bevorderen van bepaalde waarden in de maatschappij. Onder welke omstandigheden hebben burgers de wapens ter hand genomen? Welke informatie werd er destijds onder de bevolking verspreid? Wie heeft dergelijke lokale discoursen vormgegeven en hoe werden deze op lokaal niveau geïnterpreteerd? Aan dergelijke dimensies wordt in conflictanalyses minder aandacht besteed dan aan verklaringen die uitgaan van slechte structurele omstandigheden, terwijl uit het voorbeeld van westelijk Ivoorkust juist blijkt dat al deze factoren moeten worden bekeken om de lokale maatschappelijke mobilisatieprocessen te kunnen begrijpen. Met betrekking tot het profiel van rekruten laat de Ivoriaanse casus zien dat er geen vast patroon is. Hun voorgeschiedenis verschilde enorm en uit de studie lijkt te volgen dat juist mensen die relatief goed maatschappelijk zijn ingebed politiek actief worden, en niet de vervreemde jongeren. Empirisch gezien maakt deze bevinding korte metten met de ‘loose molecule hypothesis’, die kort gezegd stelt dat het meest waarschijnlijke profiel van een rekruut met een lage rang bestaat uit een werkeloze, ongeschoolde en asociale jongere die enkel met geweld aan de kost kan komen. 279 Vaag begrensde ruimtes: gemilitariseerde jongeren en hun relatie met hun directe omgeving
  
  Vaak wordt ervan uitgegaan dat jongeren die betrokken zijn geweest bij gewapende groeperingen na hun militaire ervaring geresocialiseerd moeten worden, alsof hun band met de maatschappij in hun diensttijd is doorgesneden; de overgrote meerderheid van de humanitaire programma’s met voormalige strijders als doelgroep heeft dit als uitgangspunt. Er is echter steeds meer bewijs dat gemilitariseerde burgers tijdens de periode waarin zij deel uitmaken van een gewapende groepering vaak banden onderhouden met het burgerbestaan, vooral zij die lokaal worden geworven en dienen in hun nabije omgeving (hun voornaamste kenmerk is juist dat zij blijven omgaan met familie, vrienden en kennissen van voor de oorlog). Veel van de rekruten die ik in westelijk Ivoorkust heb geïnterviewd, hielden zich in tijden wanneer het felle vechten op zijn retour liep bezig met allerlei niet-militaire activiteiten; bovendien zorgde de basislogistiek ervoor dat er doorlopend interactie was met burgers. Al is deze opvatting van gewapende strijd als een prozaïsche bezigheid die met tussenpozen plaatsvindt nog niet echt gangbaar, het betekent wel dat het analyseren van gewelddadige mobilisatieprocessen genuanceerd moet worden aangepakt. Deze visie gaat er in de eerste plaats van uit dat de grenzen tussen de militaire, civiele en humanitaire arena’s zacht en vaag zijn, vooral als de periode waarin volop wordt gevochten voorbij is. In plaats van scherpe grenzen te trekken tussen de drie arena’s wordt in deze studie juist ingegaan op waar zij overlappen en op hun dynamiek – scherpe conceptuele grenzen worden nadrukkelijk in de ban gedaan. Ook worden de opportunistische bewegingen van de jongeren benadrukt, die de grenzen nog verder doen vervagen. Voor beide krijgspartijen gold dat fulltime betrokkenheid bij een gewapende groepering langzaam overging in parttime betrokkenheid zodra er niet meer hard werd gevochten. De relaties tussen rekruten en de lokale bevolking waren gebaseerd op een combinatie van solidariteit en dwang en wisselden in de loop der tijd, afhankelijk van de stevigheid van banden en wat er direct op het spel stond. Binnen de groep rekruten die lokaal waren geworven was het voortbestaan van familiebanden een opvallend gegeven in zowel Man als Guiglo, de twee veldwerk locaties. Eten, geld en diensten gingen zowel richting rekruten als richting hun familie. Maar de banden met de burgerbevolking bleven niet beperkt tot de naaste familie. Een van de opvallende bevindingen van deze studie is dat het moeilijk is een duidelijke scheidslijn te trekken tussen het militaire leven en het burgerleven, aangezien eetgewoontes, huisvestingspraktijken en de voortdurende bemoeienis met familieaangelegenheden soldaten en burgers noopten tot continue interactie, met als mogelijk effect dat de verschillende karakteristieken steeds minder scherp gedefinieerd raakten. 280 De terugkeer naar het burgerbestaan: de humanitaire aanpak onder de loep
  
  Daar de scheidslijnen tussen de militaire, civiele en humanitaire arena’s steeds minder scherp worden, vooral doordat omstandigheden waar ‘geen oorlog, geen vrede’ geldt de neiging hebben voort te duren, kunnen resocialisatieprocessen een stuk beter geconceptualiseerd worden als deze niet langer gepresenteerd worden als drastische overgang naar het ‘post’-militaire leven. Hoewel resocialisatie vooral wordt gedreven door interne processen (waarbij sociale netwerken en de directe omgeving een sleutelrol spelen), proberen post-conflictinterventies ook de overgang van gemilitariseerde bevolkingen naar het burgerleven te faciliteren, met programma’s die al een jaar of tien bestaan. Ongeacht of men voorof tegenstander is van dergelijke resocialisatieprogramma’s, maken deze inmiddels zozeer deel uit van elke door oorlog getroffen omgeving dat zij een niet te vermijden onderdeel zijn geworden van elk systeem, wat men bij nadere beschouwing ook vindt van de relevantie van de interventie. De voorbeelden van extern gedreven interventies die in deze studie worden belicht zijn pakkende illustraties van het feit dat humanitaire programma’s bepaald niet de voornaamste kracht zijn geweest in de lokale context en dat mensen zonder blikken of blozen voor betere opties kiezen als de gelegenheid zich elders voordoet. Een mogelijke verklaring is dat Ivoorkust niet zo uitgeput is geraakt als Liberia of Sierra Leone: het is nog altijd een rijk land en als de kansen zich voordoen zijn er volop lucratieve aangelegenheden om van te profiteren. Ook is het nog lang niet zo dat een veelheid aan humanitaire projecten belangrijke sociale mechanismes bedreigt. Het blijkt dat humanitaire projecten als bonus werden beschouwd: ze boden deelnemers een van de vele maatschappelijke kansen, en voor lokale machthebbers betekenden ze een manier om hun bemiddelingsportefeuille uit te breiden en hun lokale politieke invloed te verstevigen. Geplande interventies die in post-conflictcontexten worden uitgevoerd mogen dan gezien worden als een extra sociale mogelijkheid binnen een breed scala aan mogelijkheden, dit betekent niet dat zij geen effect hebben of dat deze effecten lokale systemen niet op een of andere manier beïnvloeden. Deze casus heeft drie van deze effecten belicht: 1) het grijpen van een kans, 2) naaste familie de gelegenheid bieden te profiteren van inkomstengenererende activiteiten die voortvloeien uit de interventie (zoals iemand inhuren om regelmatig een activiteit uit te voeren) en 3) het stimuleren van demobilisatieen ontwapeningsprocessen. Het laatste effect was het meest uitgesproken bij de jongste rekruten, maar ging ook op voor oudere rekruten. Wat opvallend is aan de laatste twee effecten is dat zij weliswaar onbedoelde neveneffecten van de interventie waren, maar tegelijkertijd de meest tastbare effecten bleken: bij het tweede komt de onvermijdelijke betrokkenheid van de naaste familiestructuur in het mogelijke meeprofiteren van de interventie naar voren, en bij het derde werd degenen die deel hadden uit- 281 gemaakt van een gewapende groepering het gevoel geboden dat ze een periode afsloten. Ook al wordt het zelden benadrukt door degenen die interventies uitvoeren, geven deze effecten duidelijk aan dat de strategieën waarbij gemilitariseerde jongeren navigeren tussen verschillende arena’s niet beperkt blijven tot hun tijd bij gewapende groeperingen. Gezien vanuit de jongeren die profiteren van een resocialisatieprogramma is het niet meer dan logisch om iemand anders te delegeren om de betreffende werkzaamheden voor hen uit te voeren als zich elders betere kansen voordoen. Dergelijk gedrag is slechts een weerspiegeling van de weldoener/cliëntrelaties die goed zijn ingebed als maatschappelijk patroon, waarbij ook een zekere morele obligatie in het geding is als het om een familieband gaat. Dit laatste geeft de gelegenheid stil te staan bij de vraag in hoeverre cliënten zelf in staat zijn een interventie te manipuleren en daarbij voorbij te gaan aan de gangbare weldoener/cliëntrelatie waarbij krijgsheren worden gezien als de enige bekwame manipulatoren van externe hulp. Er staat van alles op het spel in DDRgerelateerde interventies (DDR staat voor Disarmament, Demobilisation en Reintegration – ofwel ontwapening, demobilisatie en re-integratie), ook al lijken de vruchten in eerste instantie beperkt en spelen degenen die ervan profiteren er ook mee als het hen iets kan opleveren. Daarom is het hoogstnoodzakelijk om een nieuwe visie te ontwikkelen op extern aangedreven demobilisatieen resocialisatieprocessen, één waarbij afstand wordt genomen van een gesegmenteerde aanpak die te veel nadruk legt op het belang van lokale elites in het vormgeven van de effecten van de interventies en waarin wordt gestreefd naar een perspectief waarin de speelruimte van de rekruten in lage rangen wordt hersteld en het belang van blijvende banden met hun directe omgeving wordt onderkend. Daar waar een humanitaire aanpak geen centrale rol speelt in de lokale context is er geen gevaar dat bestaande sociale mechanismes die het maatschappelijke leven reguleren worden aangetast. Integendeel: een van de interessante bevindingen van deze studie is juist dat DDR-gerelateerde interventies deze bestaande morele obligaties lijken te verstevigen in plaats van ze te verzwakken.