title: Prof. D. Postma oor die beskuldiging van Slawerny teen Transvaal
text: Door D s. VAN DER H o F F zijn gedurende zijn verblijf in de T rans­
  vaal:
  13,720 kinderen gedoopt,
  6,114 jongelieden aangenomen,
  1,486 paren gehuwd.
  Toen hij het feest zijner 25 jarige ambtsbediening vierde op 28 Mei
  1878 (waarvan reeds melding is gemaakt), werd door de talrijke schare,
  die opgekomen was om zijne feestrede te hooren, getuigenis afgelegd
  van de hooge achting, waarin zijn dienstwerk werd gehouden. Die rede
  zelve was een waardig product van D s. VAN DER H o F F . Schoone taal,
  schoone gedachten in grooten overvloed, ernst en luim afgewisseld.
  „Van waar komt g ij," was zijn tekst. Z ijn antwoord w a s: Ik kom
  van een lange reis, 25 jaren lang, en toen begon hij het een en ander
  van zijn wedervaren te verhalen. M et aandacht luisterde men tot het
  einde toe. Het laatste gedeelte vooral was aandoenlijk, toen hij wees
  op de vele voorrechten, die hem met de Herv. Kerk waren ten deel
  gevallen.
  Als mensch, in den dagelijkschen omgang, had hij zijne gebreken.
  Hij was kort gebonden, een kwaal die met de jaren niet verminderde.
   M aar, zooals bijna algemeen gezegd werd, hij mocht een foutje maken;
  het werd hem vergeven, hij is onze oudste en eerste leeraar. ïn kerke­
  lijke vergaderingen zal hij worden gemist. Toen hij nog in zijn kracht
  was, hebben wij meermalen gelegenheid gehad, zijn talent te bewon­
  deren, in het verdedigen eener zaak, zijn scherpe critiek, zijn gebruik
  maken van verschillende omstandigheden. Hij was een man van kennis,
  van verlichte gedachten. In de laatste jaren werd hij aangetast door
  lichaamssmarten, die hem in zijn arbeid hinderden. De wensch werd
  ook herhaaldelijk uitgesproken naar meerdere hulp. En nu is hij heen­
  gegaan. Niet te vergeefs heeft hij geleefd. Een weduwe laat hij na,
  en twee zoons; in hetzelfde jaar van zijn feest, in 1878, had hij nog
  de smart zijn eenigste dochter te verliezen. Aan den anderen kant had
  hij nog het geluk, zijn tweede vaderland vóór zijn dood bevrijd te zien
  van vreemde heerschappij. De liederen door hem op de herwonnen
  vrijheid gedicht, en op PAARDEKRAAL te worden gezongen, zijn bewijzen
  zijner vaderlandsliefde.
  Z ijne nagedachtenis zal in eere blijven, zoo lang de Transvaal
  bestaat.
  V RED E Z i j Z ijN E R A s s c H E !
  
  P R O F . D. P O S T M A O O R D IE B E S K U L D IG IN G V A N
  SL A W E R N Y T E E N TRA N SV A A L.
   Die beskuldiging dat die Inboorlinge deur die Blanke bevolking in
  die Unie van Suid-Afrika onderdruk word, is nie iets van die twintigste
  eeu alleen nie. In die negentiende eeu was dit by uitstek die aanklagte
  wat teen die Boere gemaak is, veral as na 'n rede gesoek is om die on-
  
  177
  
  afhanklikheid van die twee Republieke te vernietig. Dan is daar gewoonlik op die inboekstelsel gewys as op 'n bedekte vorm van slawerny,
  'n stelsel wat egter nie aHeen in die Republiek nie maar ook in die
  Engelse kolonies, die Kaap en Natal, in swang was.') M aar die beskudigings het nie alleen van Engelse kant gekom nie. Tw ee persone
  wat as die ergste beskuldigers opgetree het, was predikante, ds. P. Huet
  wat in die jare 1858-1867 predikant in Natal was en ds. P. Lion Cachet
  wat van 1861 tot 1865 ook predikant in Natal was en 'n groot vriend
  van ds. Huet, en van 1865 tot 1873 in Transvaal. Ds. Huet het twee
  geskrifte hieroor die lig laat sien, in 1860 sy Eéne A*udde en één /ierder
  waarin hy algehele gelykheid tussen blank en gekleurd op kerklik en
  maatskaplik gebied bepleit het, en in 1869 sy Tief Loi der Zwarien in
  ranspaa/, waarin hy die Transvaalse Boere van die mees krasse wreedhede teen die naturelle beskuldig het, as ook dat hulle slawehandelaars
  was en slawe aangehou het.
   In die inleiding van laasgenoemde geskrif sê hy reguit dat sy doel
  daarmee is om Engeland te beweeg om die Republieke te vernietig en
  die gesag daarvan self in hande te neem. Ds. P. Lion Cachet het hier­
  die selfde beskuldiging herhaaldelik in die pers uitgespreek, soos in
  D e Naia/ Bode, 77:e Naía/ Aíercury, The TVafa/ Co/onfsi, en in The
  Co/oniaf /nie/fiyencer, 'n negrofiele blad in Engeland. Oor die optrede
  van ds. Cachet word in 'n ander artikel gehandel.
  Tydens die anneksasie-periode van Transvaal in die jare 1877
  tot 1881 is die inboekstelsel gewoon deur die Britse Regering gehandhaaf en wat die slawerny aanbetref is daar in daardie tyd geen enkele
  slaaf in Transvaal vrygestel nie, omdat daar geen enkele slaaf was
  nie! M aar na die opheffing van die anneksasie in 1881 en die herinstelling van die Republiek het die beskuldigings van slawerny weer
  begin opduik. Na aanleiding hiervan het prof. D. Postma wat Trans­
  vaal goed geken het en tereg sê dat hy oor hierdie saak „recht van mee­
  praten" het, in Die A/ri^aanse Pairioi van 8 April 1881 in 'n ingesonde
  stuk sy beskouings en bevindings meegedeel, en omdat dit belangrik is
  word dit hier in sy geheel afgedruk.
  Burgersdorp.
  Mijnheer de Redakteur,
  Ik zie dat sommigen nu nog willen beweren, dat de annexatie van
  de Z .A . Republiek kan gerechtvaardigd worden wegens de slavernij,
  die door hen onder Boerenregeering gepleegd werden, hetwelk is tegen
  de Conventie van 1852; ja zelfs hooge ambtenaren in Engeland spre­
  ken zoo.
   Nu gevoel ik mij ook geroepen daarover iets in 't licht te stellen,
  i) Dr. W. J . Leyds: De Eers íe AMMeamtie van TraMsuaa! (1906), register
  onder „Slavernij in Z.A.". W. K istn e r: TAe Awii-iSMauerMi/ AgfitaiioM Apaiwsi
  TTte Transuaa! Reptt&Mc 1852-1868, Argief-jaarboek 1952 deel I I bis. 197-278.
  — Oot die oorsprong van die inboek-stelsel sien F. J . V enter: Die ÍM&oeK:-sieZseij tn Die Hwisgenooij 1 Junie 1934.
  178
  
  zoo het u behaagt dit schrijven in uw geërd blad op te nemen.
  In de eerste plaats zeg ik : waarom komt men nu met die reden
  voor den dag? Is dat niet platweg muizennesten zoe&en? T en andere,
  had men die reden, waarom die dan niet aangevoerd bij de annexatie?
  Toen hebben wij geene andere reden gehoord dan „inherente
  zwakheid" van de Transvaal enz.
  M aar zoo die misdaad dan al werkelijk bestond, nl. slavernij tegen
  de Conventie van 1852, waarom heeft de Engelsche Regeering — onder
  haar eigen Bestuur — niet de feiten geopenbaard en de vroegere Z .A.
  Republiek voor de Politieke rechtbank niet laten veroordeelen?
  Niets van dat alles!
  Nu, nu men de annexatie voor de rechtbank des Publieks niet met
  iets anders kan verdedigen, nu komt men daarmede voor den dag.
  Ik zou wenschen te vragen? Is dit gedrag Engeland waardig? Ik
  meene neen.
  Ten derde wensch ik te verhalen wat ik persoonlijk van de zaak
  in het land zelf heb leeren kennen.
   Sedert Nov. 1858 tot in Augustus 1866 heb ik in de Z .A . Repu­
  bliek gewoond. En in mijne betrekking als Evangelie dienaar het land
  in zijne lengte en breedte gedurig doorreisd, tot in Lijdenburg, ZoutPansberg en Malmanie en Molopo. En dat, zooals ik zeg, gedurig die
  uiterste einden bezoekende. En werd toen goed huiselijk met de menschen bekend: dus meen ik recht van meepraten te hebben.
  En ik verklaar plechtig :
  Ae& yeen
  fan s/arern:; onfJe&f ín af <#en
  op af
  /n:/ne reizen 6?/ naauw A:eun'ge Árenn/sma&í'ng mei Aei personee/ pan
  <i:ens(&aren.
  Dat particulieren soms de wet ontduikten en tegen de wet handel­
  den, mogen zij bewijzen die de beschuldiging doen; maar zulks kan
  men toch niet de regeering te last leggen, of men moest zulk een feit
  verklaagd hebben, en als dan de Regeering, of Rechter, het kwaad niet
  strafte, dan zou men recht hebben zich tegen de Regeering te beklagen.
  M aar wie brengt zulk een bewijs te voorschijn? M ij is zulk een
  argument nog nooit bekend geworden, ofschoon ik nog steeds door
  mijne kerkelijke betrekking in goede kennis met dat land ben gebleven
  tot op heden.
  Verder, wat mij bekend is van de verhouding van de gekleurde
  dienstbaren van dat land kan ik ook openhartig mededeelen.
  1.
  M ij is bekend dat sommige stammen onder hun gebied en be­
  scherming woonden op Goevernements grond of op particulier eigen­
  dom van burgers, onder de verplichting van een zeker getal mankaffers
  te laten dienen bij de burgers voor eene behoorlijke belooning. En dit
  geschiedde doorgaans onder het bestuur van den respectiven veldkomet.
   Zoo had ook ik twee dienaars, die elkander om de maand ver­
  vingen, zoodat ik er maar altoos één in dienst had. M aar dan moet ik
  
  179
  
  er nog bijvoegen, dat die twee zich daartoe bij mij vrijwilüg voor een
  zekeren tijd verbonden, en dat accoord werd bij den veldcornet be­
  schreven, gelijk ik het hier te Burgersdorp ook wel eens bij den M a­
  gistraat heb laten beschrijven.
  M aar ik huurde ook wel eens iemand op mijne eigene manier
  zonder beschrijving, gelijk ik hier ook wel doe.
  2.
  W orden daar ook wel onmondigen bij burgers ingeboekt tot
  hunne mondige jaren, even zooals ik het hier zie gebeuren.
  Kort voor ik dat land verliet om hier te wonen, was ook een
  meidje van ongeveer 10 a 12 jaar bij mij als dienstbare ingeboekt volgens
  de wet des lands. En zij kwam met ons in Aug. van 1866 hier naar
  toe. Doch wij hadden hier nog maar weinige dagen gewoond, toen mij
  zelf vriendelijk door den publieken vervolger werd beduid, dat het mij
  volgens Engelsche wet niet geoorloofd was haar zoo te behouden. Ik
  bracht mijn document voort, maar mij werd gezegd, dat zulks hier niet
  gold. Ik, mij eerbiedig onderwerpende, gaf haar af. En kort daarna
  vernam ik dat ze bij den hoofdschout was ingeboekt. Althans, zij was
  daar als eene dienstbare, en wel tot haar spijt en leed, want zij had
  liever bij ons gebleven, zijnde reeds aan onze familie gehecht. En nog,
  ofschoon nu al lang met een vroegeren dienaar van mij getrouwd, blijft
  zij zich nog aan ons huis gehecht betoonen.
  En nu voor ruim twee jaren werden wij burgers door ons
  (Engelsch) Gouvernement hier uitgenoodigd de overwonnen Galeka
  kaffers in dienst te nemen.
   Ik heb toen ook weer een meidje van 10 a 12 jaren op het kantoor
  voor ons ingeboekt gekregen.
  Nu begin ik te vragen: Zou dat misschien ook eene soort van sla­
  vernij zijn onder ons Engelsch Gouvernement? — Z egt m en: Neen,
  dat moet bij de wet zoo geregeld en bestuurd worden. W el, ik geloof
  dat ook in de gegeven omstandigheden met die nog onbeschaafde
  naties. M aar dan heeft eene vrije Republiek toch ook dat recht — of
  dien plicht — om zóó te doen als ons Engelsch Gouvernement doet.
  (Een klein Gouvernment mag zeker wel een voorbeeld nemen aan
  een groot Gouvernement, vooral in 't goede bestuur des lands.)
  Ziet, zoo ging het mij dáár, en zoo ging het mij hier.
  W ie kan mij nu dat verklaren, dat zoo iets in de Transvaal slaver­
  nij moet heeten en hier niet voor slavernij gerekend wordt? Ik wordt
  nu dom.
  Met erkentenis voor de opname,
  Uw d.w.d.
  D. P o S T M A SR.
  Ds. Postma was regskape van aard, glad nie twissiek nie, en het
  hom nie graag in twissake gemeng nie. Hierdie brief van hom kan dan
  ook as 'n eersterangse betroubare bron geld wat die beskuldigings van
  slavernij teen Transvaal aanbetref.
  S .P .E.
  180.
  