title: A. Gerlo, H.D.L. Vervliet, Bibliographie de l'humanisme des anciens Pays-Bas avec un répertoire bibliographique des humanistes et poètes néo-latins
text: RECENSIES
  
  illustraties en over de datering van wat erop te zien valt zou welkom zijn.
  Met deze kritiek willen we niets afdoen van wat we hoger gezegd hebben. A. de Vos (als
  historicus autodidact!) heeft ons een monumentaal en uiterst nuttig werk geschonken. Dat
  het vijfde en zesde hoofdstuk van het eerste deel, over de parochiale geschiedenis en over
  desociaaleconomische structuur, reeds vóór de uitgave bekroond werden met de prijs 'Pro
  Civitate' 1969, respectievelijk de prijs 'Heemkundige Monografie Provincie Oost-Vlaanderen' 1969, bewijst met welk degelijk en betrouwbaar werk wij hier te doen hebben. En we
  zien met spanning uit naar de Geschiedenis van Evergem die A. de Vos op het getouw heeft.
  J. Roegiers
  Aloïs Gerlo en Hendrik D. L. Vervliet, ed., Bibliographie de l'Humanisme des Anciens
  Pays-Bas, avec un répertoire bibliographique des humanistes etpoètes néo-latins (Brussel:
  Universitaire pers, 1972, 546 blz.).
  Een critiek schrijven over een bibliografie is een vrij ondankbare taak. Iedereen die zelf
  geprobeerd heeft zulk een werk te maken weet hoe moeilijk het is de gewenste volledigheid te bereiken, zelfs waar het gaat om belangrijke bijdragen op het gebied van de eigen
  specialiteit. Krijgt men het bibliografisch werk van anderen onder ogen, dan vindt men
  in de eigen steekkaartenverzameling weer zonder veel moeite titels, die men ook had kunnen of moeten opnemen.
   Het omvangrijke volume van Gerlo en Vervliet zal ongetwijfeld grote diensten bewijzen
  aan wie op het terrein van het humanisme in de Nederlanden werkt: een lijst van ruim
  5700 titels is beslist een behoorlijke documentatie. Brengen we dus vooreerst hulde aan
  de werkkracht en het doorzettingsvermogen van de samenstellers. De dankbaarheid voor
  wat ze aanbieden mag de criticus nochtans niet afhouden van het formuleren van wat hij de
  tekorten van deze prestatie vindt. Nogmaals, critiek is steeds gemakkelijker dan het werk
  zelf en daarom wensen we vooraf te onderstrepen dat de nu volgende opmerkingen bedoeld zijn om de bruikbaarheid van deze bibliografie te verhogen.
   Een gebruik van enkele maanden van deze bibliographie liet ons de indruk dat het werk
  niet helemaal 'gerijpt' is. Dit blijkt onder meer uit het feit dat met de critieken op de bibliografie van 1965 onvoldoende rekening werd gehouden (aanvullingen bij de lijst der
  humanisten werden bijvoorbeeld niet opgenomen), dat niet-belgische of niet-nederlandse
  repertoria onvoldoende werden geëxploiteerd (over Chimarrhaeus P., nr. 3414, vindt men
  een belangrijk artikel in het Enchiridion renatae poesis Latinae in Bohemia et Moravia
  cultae van J. Hejnic en J. Martinek), dat de wel aangeboorde bronnen niet in de lijst der
  humanisten werden verwerkt (nr. 1519, F. Lecouvet, Les petits poètes latins du Hainaut,
  wordt aangehaald met een lijst van twintig auteurs, die niet in de alfabetische lijst der
  'poètes latins' terug te vinden zijn), en tenslotte dat de alfabetische lijst der humanisten
  aanleiding kan bieden tot heel wat aanmerkingen: een auteur als Bartholomaeus van Keulen is tweemaal, met verschillende bibliografie en zonder verwijzing, geregistreerd onder
  Bartholomaeus en onder Coloniensis: zelfs wordt een verschillende plaats en datum van
  overlijden gegeven. Vele namen ontbreken, onder meer de meeste praehumanisten uit de
  vijftiende eeuw zoals Antonius Haneron, Judocus Beisselius, Adam Jordaens, Kempo
  Thessaliensis, Antonius Liber enz. Het criterium 'humanist', dat gehanteerd werd bij de
  selectie, schijnt zeer vaag te zijn: een middeleeuwse chroniekschrijver als Willem van
  Berchem blijkt er onder te vallen. Waarom dan ook niet diens tijdgenoten Bartholomaeus
  
  99
  
  RECENSIES
  
  van Tongeren en Simon Mulart opgenomen? Tenslotte moeten we erop wijzen dat de
  bibliografie bij de wel opgenomen namen soms min of meer onvolledig is: bij een naam
  als die van de historicus Henricus Aquilius b.v. ontbreekt de recente studie van B. de
  Graaf, 'A Guelders Chronicler of the 16th Century, H. A. Arnhemensis', Studia bibliographica in honorem Herman de la Fontaine Verwey (Amsterdam, 1967) 144-154 enz. Liever dan hier een lange lijst van aanvullingen af te drukken verwijzen we de geïnteresseerde
  gebruiker van deze bibliografie naar de steekkaartenverzamelingen van onder meer het
  instituut voor neofilologie en neolatijn van de Universiteit van Amsterdam (Keizersgracht 416) en van het Seminarium Philologiae Humanisticae van de Leuvense universiteit (Leopoldstraat 22). Het is bijzonder te betreuren dat de daar beschikbare gegevens,
  die vrij kunnen geraadpleegd worden, door de samenstellers van de bibliografie niet
  werden benut.
   Ook bij het eerste gedeelte van de bibliografie, die algemene studies, reeksen en dergelijke bevat, zouden opmerkingen kunnen geformuleerd worden. Zo ontbreken de toch
  wel belangrijke verzamelingen van opschriften, die voor ettelijke provincies en steden van
  de Nederlanden werden gepubliceerd. De Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden worden niet vermeld onder de tijdschriften, wel echter de twee
  periodieken waaruit ze in 1969 door fusie ontstaan zijn. Evenmin vindt men er Humanistica Lovaniensia. Journal of neo-Latin Studies, al wordt onder de rubriek 'Séries' deze
  titel wel aangehaald en wordt daar gezegd dat vanaf 1968 deze reeks een tijdschrift is
  geworden.
  Conclusie: er steekt in deze nieuwe uitgave van de bibliografie van het humanisme in
  de Nederlanden enorm veel materiaal, maar het is onvoldoende verwerkt en er ontbreekt
  de 'finishing touch' aan. Voorzichtigheid is geboden bij het gebruik!
  J. IJsewijn
  John Landwehr, Splendid Ceremonies: State Entries and Royal Funerals in the Low
  Countries, 1515-1791. A Bibliography (Nieuwkoop: B. de Graaf/ Leiden: A. W. Sijthoff,
  1971, 350 blz., 20 portr. en 69 platen, geb. f 135.-).
  Naarmate zelfs Prinsjesdag of Koninginnedag steeds minder aan 'splendid ceremonies'
  doen denken, groeit de historische belangstelling voor wat eens 'Blijde Inkomst' heette.
  Wel is Splendid Ceremonies opgedragen aan onze Kroonprinses; maar alleen haar verre
  voorouders zijn er in aan te treffen. Landwehr, bekend als auteur van een drietal bibliografiën over de Nederlandse en Duitse emblemata, laat zijn nieuwste werk eindigen met
  'Het Verlost Nederland' van 1791. De voorafgaande 287 nummers van zijn repertorium
  weerspiegelen de vele politieke en staatsrechtelijke wisselvalligheden die de Lange Landen
  hebben doorgemaakt vanaf de regering van Karel V tot aan het einde van de Republiek
  der Nederlanden. Van ieder gedrukt relaas van een vorstelijke Blijde Inkomst of LijkStatie vinden wij, chronologisch gerangschikt, de beknopte bibliografische beschrijving.
   Hier gaan enkele pagina's aan vooraf met biografische notities over een dertigtal vorstelijke personen, gevolgd door een wat eigenaardige serie vorsten-portretten van onduidelijke herkomst. De tekst bevat verder overzichtstabellen van ontvangende steden, van de
  uitgevers, drukkers en boekhandelaren op wier naam de drukken staan, een alfabetische
  lijst van kunstenaars, en een bladzijde 'books consulted'. Het luxueus opgezette boek
  wordt besloten met een groot aantal illustraties.
  Het is een monumentaal naslagwerk. Toch stellen de uitgevers de welwillendheid van
  100.
  