title: Jacques Delors en de historici van het syndicalisme. Verslag van het internationaal colloquium te Parijs oop 12-13-14 oktober 1995. L'invention des syndicalismes. Le syndicalisme en Europe occidentale à la fin du XIXe siècle
text: de onderlinge verschillen tussen de drie modellen.
  Waarom drie verschillende syndicalismen in relatief naburige landen, zowel in geografisch als in industrieel en cultureel opzicht?
  
  KRONIEK
  Jacques Delors en de historici
  van het syndicalisme
  Verslag van het
  internationaal
  colloquium
  te Parijs op 12-13-14
  oktober 1995. L'invention
  des
  syndicalismes.
  Le syndicalisme
  en
  Europe occidentale
  a la fin du XlXe
  siècle.
  Gita Deneckere, postdoctoraal onderzoeker
  NFWO (Universiteit Gent)
  
  Toen ik in de zomer van 1994 via de Parijse historica Danielle Tartakowsky (CRHMSS) over
  het oorspronkelijke opzet van het colloquium (1)
  geïnformeerd werd met het verzoek om deel te
  nemen, was ik sterk geprikkeld om een bijdrage te
  leveren. De initiatiefnemers vertrokken van een
  zeer klassieke vraagstelling, maar stelden een
  nieuwe en vernieuwende aanpak voor, in potentie
  althans. Achteraf zou blijken dat de nieuwe aanpak toch iets te hoog gegrepen was. Uit de resultaten van dit intensief voorbereide colloquium
  bleek immers dat aan de concrete uitwerking
  moet gesleuteld worden, wil men een dergelijk
  experiment in de toekomst nog eens overdoen.
  Object van onderzoek waren de drie grote syndicale modellen die Europa aan het einde van de
  19de eeuw rijk was en die honderd jaar later nog
  steeds de Europese syndicale bewegingen markeren: het Britse trade-unionisme, het revolutionaire syndicalisme in Frankrijk en het gecentraliseerde socialistische syndicalisme in Duitsland.
  De vraag was te gaan peilen naar de redenen voor
  
  Een juxtapositie van nationale modellen werd
  van in den beginne expliciet afgewezen. Indien
  voor die klassieke aanpak werd gekozen, zouden
  de deelnemers immers op het beschrijvende niveau blijven steken, zonder de kans te krijgen om
  een verklaring te zoeken. Vandaar dat de initiatiefnemers van het colloquium voor een écht
  comparatieve aanpak opteerden. Een ambitieus
  project - zeer zeker - dat op een heel bijzondere en
  mijns inziens interessante manier werd aangevat.
   Er werd een aantal kleine groepjes gevormd van
  twee tot vijf historici uit verschillende landen
  (Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Italië,
  Nederland, België), die elk rond een specifiek
  thema een gezamenlijke bijdrage moesten voorbereiden. Geen individuele bijdragen met andere
  woorden, maar groepswerk, waarvan men verwachtte dat de comparatieve dimensie in de ware
  zin van het woord beter tot haar recht zou komen.
  In totaal werkten 44 ondenoekers rond volgende
  themata: 'Mines' (J. Michel), 'Batiment' (F. Boll,
  S. Sirot), 'Dockers' (E. Nijhof, J. Lovell, J.
  Barzman), 'Sidérurgie' (T. Welskopp), 'Villes et
  bassins textiles' Q.-C. Daumas, R. Cazals, M. Ellerkamp, A. Fowler), 'Villes polyactives' (K. Ditt,
  G.M. Longoni, P. Scholliers), 'Grandes villes' Q.
  Belchem, K. Pohl, V. Robert), 'Les symboliques
  du Premier Mai' (G. Deneckere, M.L. Georgen,
  D. Tartakowsky, C. Wrigley, I. Marssolek), 'Les
  énoncés et discours' (A. Prost, M. Bock, B.
  Groppo, M. Tournier), 'Les contraintes de la loi'
  (N. Olszak, C. Wrigley), 'Les employeurs' (K.
  Tenfelde, M.G. Dezes, K. Lunn, A. Mc Ivor), 'Les
  bases multiples' (M. Dreyfus, S. Kott, M. Pigenet,
  N. Whiteside) en 'Les modes d'organisation' (P.
  Berkowitz, R. Gumbrell, R. Hyman, M. Pigenet,
  M. Schneider). Het is me een raadsel (gebleven)
  op grond waarvan deze thema's en participanten
  werden gekozen.
   TGSB 1996/1
  
  Jacquet Delors in gesprek met historici van de syndicale beweging
  
  Duidelijk was in ieder geval wel dat de verborgen agenda van het colloquium het item 'Europese integratie' bevatte, niet alleen met betrekking tot het onderzoeksobject - de
  syndicalismen - maar ook en misschien vooral
  met betrekking tot het historisch onderzoek
  zelf. Nu is collectief onderzoek in de
  cultuurwetenschappen geen gemakkelijke opgave, zeker niet als dit over de grenzen van de
  eigen universiteit en het eigen land moet gebeuren. Telefoon, fax en het internet kunnen de
  communicatiekloof die structureel tussen individuele historici bestaat slechts op een zeer gebrekkige manier overbruggen. Er gaat niets boven een
  ontmoeting in levende lijve als men van gedachten wil wisselen en die gedachten eventueel
  met elkaar in overeenstemming wil brengen. De
  initiatiefnemers waren hierop voorzien en hebben
  vooraf in Parijs drie studiedagen georganiseerd
  om de confrontatie mogelijk te maken (op 24/9/1994,13/5/1995 en 20/5/1995). De werkwijze was
  als volgt: tussen oktober '94 en februari '95
  
  maakte elke deelnemer zijn of haar eigen werkstuk op basis van lokale of nationale bronnen. Dit
  werkstuk was uitdrukkelijk niet voor publikatie
  bestemd; tijdens de studiedagen in mei '95 werden
  de afzonderlijke teksten met elkaar geconfronteerd om een aanzet tot vergelijking te geven;
  vanafmei tot september '95 was er dan tijd voor de
  redactie van de comparatieve teksten die op het
  colloquium in Parijs naar voor werden gebracht.
   Elke groep bepaalde zelf haar manier van werken, wat misschien wel een nadeel was. Achteraf
  beschouwd meen ik te mogen zeggen dat de manier waarop 'onze' groep te werk is gegaan rond de
  problematiek en de symboliek van 'Eén Mei'
  vruchtbare resultaten heeft opgeleverd. Wij zijn
  vertrokken van een uniforme vragenlijst op basis
  waarvan elk van de vijf deelnemers de 'eigen'
  bronnen en literatuur benaderd heeft. Alhoewel
  bleek dat een uniforme vraagstelling nog altijd
  geen uniforme benadering garandeert, hebben we
  op die manier wel degelijk vermeden opnieuw binnen ons thema - op een eenvoudige juxtaposi-
  
  J±.
  TGSB 1996/1
  
  KlONIll
  
  universele droom lijkt mij van groot belang, ook
  met het oog op Europese integratie van de
  syndicalismen (en daar was het hem toch in hoge
  mate om te doen). De meest inspirerende bijdrage
  kwam naar mijn gevoel van een buitengewoon
  spitse Jacques Delors, die het slotwoord kwam
  uitspreken. Delors vertrok expliciet van de actuele problematiek van het syndicalisme. Zonder
  dat dit met zoveel woorden gezegd werd, was de
  boodschap van het colloquium in zekere zin dat
  historici dat ook expliciet zouden moeten doen.
   Delors stelde zich immers de vraag naar het politieke conservatisme van de vakbonden: waarom
  zijn de vakbonden te midden van de crisis van de
  verzorgingsstaat niet actiever? Waarom hebben
  de vakbonden niet adequater op het eufemisme
  van de 'human resources management' gereageerd? Waarom proberen de vakbonden.de sociale uitsluiting niet beter te ondervangen? Het
  lijkt een kwestie van vervreemding te zijn, vervreemding van de stedelijke basis van het
  syndicalisme en ook een vervreemding van de
  arbeidsfierheid. Jacques Delors waardeert het syndicalisme als een niet te onderschatten factor van
  sociale stabiliteit en vreest de bedreiging van het
  individualisme. Hij ziet vier grote mutaties, die
  onmiddellijk vier uitdagingen voor het hedendaagse syndicalisme vormen: 1) de mondialisering, 2) de technologische vernieuwing, 3) de
  plaats van 'de arbeid' in de samenleving, 4) de
  individualisering.
  tie van nationale 'modellen' uit te komen. Veel
  andere groepen pakten het kennelijk anders aan,
  want aan dit euvel was in de mees te bijdragen niet
  verholpen.
   De pre-acta van het colloquium maken dan
  ook een zeer heterogene, om niet te zeggen onevenwichtige en onsamenhangende indruk. Zoals
  bleek uit de besluiten van Friedhelm Boll en JeanLouis Robert was de rode draad soms moeilijk te
  vinden. Wellicht heeft dit te maken met de dissolution die zich anno 1996 in de nationale modellen
  van de syndicalismen aftekent. Omdat de natiestaat heden ten dage niet langer vanzelfsprekend
  als referentiekader fungeert, zien we hoe het historisch onderzoek daardoor in een soort verwarring verzeilt. De nationale modellen worden gedeconstrueerd, zoals Jean-Louis Robert het in zijn
  besluiten formuleerde. De tendens van het colloquium leek in de richting van een terugplooien op
  een bonte variëteit aan lokale 'microstoria' te
  gaan. Nochtans was het comparatieve opzet
  precies bedoeld om ergens 'transversale' verbanden te ontdekken en te onderkennen. Ik denk dat
  het colloquium niet in dit opzet geslaagd is, maar
  wel de vinger heeft gelegd op de moeilijkheid om
  zich los te maken uit het eigen verhaal en de eigen
  onderzoekstraditie. De prachtige, maar enigszins
  intimiderende locatie van het colloquium - de
  statige Salles d'Honneur van de Sorbonne - was
  overigens niet bevorderlijk voor een ongedwongen 'transversale' gedachtenwisseling. De belangrijkste conclusie van het colloquium was volgens
  mij de volgende: op vrijwel alle terreinen van de
  geschiedenis van het syndicalisme was verscheidenheid troef, terwijl al die verschillende
  organisaties en mensen terzelfdertijd in een
  universele droom gegrepen waren. Een omvattende verklaring voor de verscheidenheid in het
  concrete werd niet gegeven, als dit al mogelijk zou
  zijn.
  Het ware niet oninteressant geweest als bedenkingen a la Jacques Delors de uitgangsvragen van
  het colloquium van in de oorsprong duidelijker
  hadden geïnspireerd. Te verwachten valt dat men
  daar met het oog op de geplande publikatie rekening mee zal houden.
   (1) Organisatie: Centre de Recherches d'Histoire des
  Mouvements Sociaux et du Syndicalisme (CRHMSS) te
  Parijs, met de steun van het CNRS, de Friedrich Ebert
  Stiftung (Bonn) en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (Amsterdam).
  Misschien hoeft dit ook niet. Het gemaakte onderscheid tussen het niveau van de concrete praktijken en het niveau van het imaginaire en de
  
  55
  TGSB 1996/1.
  