title: De Dogmatische Achtergrond van de laaste Kerkstrijd in Holland
text: W a n n eer ik hier zoo enkele eenvoudige opmerkingen heb gemaakt
  over de kwesties, die in de strijd voor de fatale bindingen en schorsingen
  en afzettingen aan de orde waren, zal toch niemand kunnen volhouden,
  dat het hier ging om futiliteiten. De zaken waren van het grootste
  belang voor het leven van de gemeente. H et was een genade des
  Heeren. dat in de leven van de kerk des H eeren deze onderwerpen
  them ata van gesprek werden. H et was een genot om over deze dingen
  voor jongeren en ouderen te spreken. V ragen werden gesteld en er
  
  51
  
  was een honger en een dorst om tot het beter verstaan van deze
  dingen te komen.
   V eten hoorden de oude klanken uit de dagen van de afscheiding,
  waarbij ze waren groot geworden. E r kwam weer belangsteHing voor
  wat de vaders van de afscheiding hadden gezegd en gesproken. Z e
  waren in de geestelijke hoogmoed van het Kuyperianisme maar al te
  veel in het vergeetboek geraakt. Anderen kwamen tot de ontdekking,
  dat er aan het veelgeprezen stelsen van Kuyper toch wel eens het een
  en ander kon ontbreken. M en ging Kuyper eens nader bekijken. Men
  kwam tot de ontdekking, dat het stelsel van Kuyper allerlei vragen
  opwierp, die niet zoo gemakkelijk te beantwoorden waren. H et was
  nog eens een kostelijke tijd om in die dagen in de kerk des Heeren
  te leven, te strijden, te spreken en te werken. E r was leven en ge­
  willigheid tot hooren. D e Reform atie, waarvan Schilder hoofredacteur
  werd, stelde allerlei kwesties aan de orde. Tragisch is, dat de Kuyperianen toen het sein op onveilig gingen stellen. Hepp schreef een
  brochure-reeks : ,,Dreigende deformatie " en zonder namen te noemen
  stelde hij de trouw van toch duidelijk aangewezen professoren en
  voorgangers disputabel. W a t een rijk onderwerp van gesprek had
  kunnen en moeten vormen, werd tot een twistappel gemaakt. Het
  Kuyperianisme moest voor alle dingen worden gered. W e moesten
  zonen en navolgers van Kuyper zijn. H et schoon opgetrokken Kuyperiaansche gebouw dreigde in elkander te storten.
   D at was de opzet van de anderen zeker niet. D ie willen alleen
  maar alles wat Kuyper gezegd had eenvoudig toetsen aan het woord des
  Heeren. Als een typisch voorbeeld wil ik een gesprek noemen, dat ik
  in die jaren, toen de dreiging van schorsing en afzetting zich al begon
  af te teekenen, voerde. Ik zei tegen iem and : E r zijn tusschen u en mij
  verschillen; ik geloof dat dat vruchtbaar is in de kerk des Heeren; we
  moeten met elkander discussieeren : ik meen, dat Paulus dat bedoelt
  in I C or 1 1 : 1 9 als hij daar zeg t: er moet discussie, gesprek tusschen
  u zijn in de kerk des Heeren, dus de aangelegenheden van het woord
  des H eeren moeten in het gesprek betrokken worden, opdat de w aar­
  heid in de kerk des Heeren moge zegevieren. Ik zeide tegen dien
  co lle g a : ik geloof dat de tegenwoordige discussie voor de kerk des
  Heeren van groote zegen kan zijn en zal wezen, want we waren een
  beetje op het doode punt gekomen en we deden net, alsof we alle
  dingen in onze zak hadden. W e waren gekomen in een wereldsche en
  ongeestelijke periode van den kerkmensch satisfait. W e zijn nog
  lang niet uitgepraat. W e zullen over de verschillende aan de orde
  gestelde onderwerpen nog jaren moeten discussieeren en ik ben er
  zeker niet aan toe om jou. al ben je dan Kuyperiaan, de kerk uit te
  zetten, maar ik vrees, dat de tijd zeer nabij is, dat jij mij de kerk zult
  
  52
  
  uitzetten. H ij wierp dat verre van zich, maar het werd hee! spoedig
  w erkelijkheid.
   immers : we zullen goed moeten zien : de kerk is niet in de ellende
  gekomen door het Kuyperianisme, maar door de binding aan het
  Kuyperianism e. M en doet net, alsof de vrijgem aakten de schuld zijn.
  M aar laat ons goed z ie n : wij hebben niemand geschorst, en eerlijk
  valt te z e g g e n : we waren het ook niet van plan. M aar de Synode
  heeft een nieuw formulier van eenigheid ingevoerd. D e candidaten
  werden gedwongen dat formulier te onderteekenen. W ie hier kerk­
  historisch eens kennis nemen wil, niet van door professoren opgedischte verhaaltjies, die met heel het geval niets te maken hebben,
  maar van officieele stukken en papieren, die moet eens kennis nemen
  van het rijk gedocumenteerde boek van Ds. H . J. Schilder, nu predikant
  van de Gereform eerde kerk in U tre c h t: Tusschen kerk en secte.
  Laat men de banvonnissen in eigen terminologie en de besluiten maar
  eens op tafel leggen en dan zal men klaar en duidelijk zien, dat wie
  het Kuyperianisme niet wilde belijden, in de kerk des Heeren geen
  plaats meer mocht hebben. Immers : we behoeven het in de kerk des
  H eeren niet met elkander eens te zijn. N een, dat wil niet zeggen,
  dat we in de kerk des Heeren elkander verdragen moeten en elkaar
  eikaars meening moeten laten. D at mag in de kerk des Heeren nooit.
   H et gaat niet om onze meening* en opvatting. W e moeten met elkander
  discussieeren op de basis van Schrift en belijdenis. W e moeten evenwel
  in die discussie van weerskanten bereid zijn om voor de Sch rift opzij
  te gaan. W e moeten ingaan op elkanders argumentatie. W e moeten
  niet gaan zoeken naar compromisformuletjes, die men naar alle kanten
  kan uitleggen, die een schijnbare vrijheid garandeeren, maar m wezen
  de binding verscherpen. W e kunnen alleen belijden, wanneer we met
  elkander de klare en duidelijke taal van de Sch rift in een belijdenis
  zoo hebben kunnen uitleggen, dat de woorden voor geen tweeërlei
  uitleg vatbaar zijn.
  D e discussie in de vrijgem aakte kerk staat dan ook open. W e zijn
  het ons goed bewust, dat met het uur van de vrijmaking het laatste
  woord niet gezegd is. W e merken nog telkens, dat we op de weg van
  de reform atie zijn gezet en dat het een heele worsteling is om dien
  weg nu bij den voortduur te behandelen. H et Kuyperianisme had zulk
  een m achtige greep op de kerk des Heeren gekregen, dat we ons maar
  goed bewust moeten zijn, dat we de scholastieke en methodistische en
  piëtistische smetten van het Kuyperianisme maar niet zoo kwijt zijn.
  V elen hebben te worstelen met een Kuyperiaansch schema van
  w edergeboorte. Het is voor velen niet altijd gem akkelijk om de eenheid
  van verbond en verkiezing in prediking en geschrift duidelijk te laten
  uitkomen. W e zijn ons bewust, dat de Heere hier een grootsche taak
  
  53
  
  op ons legt. M aar we binden niet. Alleen aan het W o o rd des Heeren.
   aan onze belijdenis. Daarin zit zegen voor de kerk des Heeren. De
  besluiten van de H aagsche Synode zijn niet een herroepen geweest
  van wat de U trechtsche Synode heeft vastgesteld, maar het is alleen
  maar vervangingsformule. íeder gevoelt, dat daarmee tegelijk de
  zwakheid van de formuleering is aangegeven. A ls een kerklijke
  formuleering telkens door een andere kan vervangen worden, wil dat
  alleen maar zeggen, dat de kerk geen klare en duidelijke taal gesproken
  h e e ft: dus met de binding zeer prematuur heeft gehandeld. M aar er
  is niets veranderd. W e zijn geen stap dichter tot elkaar gekomen. En
  voor ons is alleen maar plaats in de kerk des Heeren, als we bereid
  zijn volkomen te capituleeren voor het Kuyperianisme. D e binding
  daaraan staat als een geweldige kloof tusschen ons en de Synodocraten.
  Eigenlijk is het dus zoo te zeggen, dat door de fatale beslissingen
  van onverantwoordelijke synodes de kerk des H eeren in haar ont­
  wikkeling op dood spoor is gezet of op een verkeerd spoor. ík kan
  beide z eg g en : immers men ging in alles van het Kuyperianisme uit.
  D aartoe moest de ontwikkeling worden herleid. D e kerk moest evenwel
  in haar spreken en belijden Kuyperiaansch wezen. D at is voor de kerk
  des H eeren fataal. Het is de eer van het Gereform eerde leven, dat
  dat leven zich nooit aan een mensch heeft willen binden. M en zou
  zeker verkeerd doen, door Kuyper hier verantw ooordelijk te stellen voor
  al de fouten, die zijn volgelingen hebben gemaakt. M aar, als het
  woord van een mensch voor de kerk des H eeren het non plus ultra
  geworden Í 3 , dan moet het met die kerk radicaal mislopen.
   D aar komt iets bij : als men de grondfouten in de structuur
  van Kuyper niet wil aangewezen zien, dan zullen die fouten steeds
  meer de meest ellendige consequenties aan het licht moeten brengen.
  A ls ik op een verkeerde weg loop en ik wil mijn uitgangspunt niet
  veranderen, dan raak ik steeds verder uit de koers. In de ontwikkeling
  worden de fouten steeds gevaarlijker. Deze dingen hebben met het
  leven hier in Z u id -A frika veel te maken. W e zijn op het moment
  getuige van een met elkaar tot ontwikkeling willen brengen van het
  Gereform eerde leven. Het is in en op zichzelf toe te juichen, dat er
  aanraking is tusschen de kerken van Holland en die van Z uid-A frika
  en van N oord-Am erika. H et Gereform eerde leven in de geheele
  wéreld is door allerlei banden nauw verweven. W e e de kerken in
  Z uid-A frika en Noord-Am erika, wanneer ze zich door Hollandsche
  leerbeslissimgen laten leiden, zooals dat in G rand-Rapids is geschied.
  Dan loopt ook in N oord-Am erika en in Z u id -A frika de ontwikkeling
  vast. Dan gaat men ook daar niet meer zien het noodzakelijke
  correctief van Sch rift en belijdenis, dat elke m enschelijke leer, dus
  ook het Kuyperianisme altijd weer behoeft.
  54
  
  Een belangrijke factor mag daarbij niet worden vergeten. D e
  heeren van de w ijsbegeerte hebben daar klaar en duidelijk op ge­
  wezen : men kan bij Kuyper altijd weer ontdekken de verkeerde
  instelling als gevolg van het besmet zijn door een humanistische w ijs­
  begeerte. H egel heeft een al te groote invloed op Kuyper uitgeoefend.
   W e mogen daar Kuyper maar niet zonder meer een verw ijt van maken,
  maar het wordt bedenkelijk, als men de grondtrekken van zijn structuur
  niet meer critisch mag bekijken. H et wordt zeer gevaarlijk, als aan
  zijn structuur van verbond en doop en wedergeboorte en gemeene
  gratie niet meer mag worden getornd.
  D e kerken in Holland moeten zich in allerlei bochten wringen.
  In Holland zijn we niet Gereformeerd. Omdat we niet Gereformeerd
  waren, moesten we worden geschorst en afgezet en toch zouden we
  weer mee mogen doen aan de ontwikkeling van het Gereformeerde
  leven en denken. Zulk een tweespalt is nooit te aanvaarden. D e vraag,
  waaraan de kerken in Z uid -A frika nooit zullen kunnen en mogen
  ontkomen is d eze: zijn we terecht geschorst, ja of neen? Z ijn wij
  valsche profeten, voor wie op de preekstoel geen plaats is, of kunnen
  of mogen we nog als gelijkgerechtigden aan het gesprek deelnemen?
  M en kan de kwesties van Holland niet op een Z uid-A frikaansche
  kerkelijk kerkhof begraven. M en loopt altijd weer tegen de kwesties
  aan. E r liggen banvonnissen en veroordeelingen. E r hebben schor­
  singen en afzettingen plaatsgevonden.
   E r moet ruimte blijven voor discussie. M en is niet klaar met het
  z eg g en : bij ons is ruimte voor beide stroomingen. In de kerk des
  Heeren mag alleen maar ruimte zijn voor de bedding van het woord
  des H eeren : daarom is het beter te zeggen : wij willen nog over de
  kwestie discussieeren. In Holland zegt men dat schijnbaar ook, maar
  men zegt het na te hebben geschorst en afgezet, en wie het eerlijk
  zegt, zegt het, voordat hij schorst en afzet. A ls er in de kerk maar
  ruimte is voor discussie op de grondslag van Sch rift en belijdenis.
  M aar dan is het een discussie, die we alleen voeren, als we ons gesteld
  hebben onder de tucht van het ééne W oo rd en als we gaan zitten
  aan de eene avondm aalstafel, als we elkaar de plaats in de kerk niet
  onm ogelijk maken.
  Ik heb dit artikel geschreven, opdat ook de geloovigen hier zich
  met de in Holland aan de orde gekomen kwesties zullen bezig houden
  en opdat men in Z u id -A frika zich zal wachten voor fouten en zonden
  in H olland misdreven, nl. dat men met praemature beslissingen en
  veroordeelingen het gesprek dat tot rijken zegen in de kerk des Heeren
  kan zijn, ontijdig zal stopzetten; O pdat zoo de verhoudingen zuiver
  zullen worden gesteld en opdat de belijders van Holland en van
  
  55
  
  A frik a en Am erika met elkander volstandig zullen voortgaan op de
  weg van de ontwikkeling van het Gereform eerde denken, de kerk
  ten zegen en Gode tot eer.
  Reform ata en daarom semper Reform anda.
  Groningen
  (tijd e lijk : de K ockstraat 393, Pretoria).
   F . A . DEN B o E F T
  G ereform eerd predikant.
  B O E K B E S P R E K IN G.
  D R . H. DE V o s ,
  Den H aag, 1950.
  PRO F.
  Wt/s&eyeerfe fa n de Godsd/ensi, Servire,
  
  H ierdie goed-uitgegewe en heldergeskrewe werkie van 86 bladsye,
  wat alreeds vroeg in 1946 geskryf is, het verskyn in die Servire s
  Encyclopaedie-reeks wat n oorsig van a//e wetenskappe, en n oriën­
  tering vir beide die ontwikkelde leek én die vakman wil gee. Dit val
  onder die protestantse afdeling van „Bijbelw etenschappen en T h eo lo­
  gie ", wat weer onder die groter afdeling „Cultuurw etenschappen"
  sorteer.
  D ie indeling van hoofstukke is dieselfde as in DE V o s se „Inlei­
  ding tot de W ijsb e g eerte van den Godsdienst van 1937, n l .: I. W ezen ,
  taak en betekenis van de W ijsb eg eerte van den Godsdienst, II. Het
  wezen v. d. Godsdienst, 111. De W aarh eid v. d. Godsdienst, en IV . De
  Godsdienstige W ereldbeschouw ing.
  I. Godsdiensw ysbegeerte is n sekere verbinding van, nl. 'n ver­
  werking van die e/np:r:ese Godsd:ens deur die w ysbegeerte, welke Ig.
  n min of meer sluitende tfére/ditesAromng is. V ir sover as die wys­
  begeerte (a s wêreldbeskouing) die gegewens van die (d.w.s. van 'n
  bepaalde) godsdiens bewerk, word dit godsdienstig op legitieme wyse.
  In hierdie verwerking kan die verhouding van godsdiens en wysbe­
  geerte gedeeltelik samevallend, totaal-identiek of dualisties wees. Die
  iaa& van die godsdienswysbegeerte is die bepaling van die wese en
  waarheid van die verskynsel, godsdiens, en die verheldering van die
  sam ehange waarin die godsdiens in die huidige wéreld staan. Hierdie
  verheldering kan miskien die weg tot geloof baan.
   II. Wesen/;Zr van die Godsdiens is dat dit 'n verhouding tussen
  God en mens is. God is heilige (transcendente) werklikheid wie se
  syn vóór en bó die skepselsyn is. D/e eksistensiële verhouding van die
  mens se kant gesien. is ge/oo/. Hoewel die godsdiens die totale syn en
  kuituur van die mens insluit, is dit egter meer as menslike kennis, plig
  (wil) en gevoel vir en van die heilige werklikheid.
  III. Die waar/:e:c? van die godsdiens word gesteun deur die weer­
  legging van die beskouing as sou die godsdiens waan wees, deur die
  godsbew yse en deur die relatiewe ooreenstemming van godsdienstige
  en ander kennis.
  56.
  