title: Open brief aan Ds J.P. Jooste in antwoord op den zyne van Mei 1871
text: vaardigheid myner zaak te bewyzen. Indien gy nu meent — gy hebt ons
  immers by de Synode aangeklaagd — dat uwe zaken regt staan, en dat
  wy Nederduitsch Gereformeerden de Hervormde kerk ten onretge be­
  schuldigen, maak dan uwe verschyning voor de Commissie. Ik weet dat
  uwe kerk reeds eene aanschryving van haar ontvangen heeft. Ik zal,
  D . V ., die commissie ontmoeten.
  Gy kunt binnen kort van my ook te wachten zyn ‘Een woord, tot a l de
  Leden der Hervormde kerk in de Z. A . R epubliek,’ waarin ik het eigenlyke
  verschil tusschen de Ned. Hervormde en de Ned. Gereformeerde kerk,
  als oo k myn positie in de Z. A . Republiek, hoop duidelyk te maken.
  Ik eindig met te verklaren dat, indien er misschien een o f ander
  persoon moge zyn, die inzage verlangt in de dokumenten waaruit aan­
  halingen in dezen brief gemaakt zyn, die heeft de volste vrymoedigheid
  om to t dat einde aansoek te doen by den ondergeteekende.
  Ik blyf, M ynheer!
  Uwe Dienstw. Dienaar,
  J . P. JO O S T E , v . d . m.
  Potchefstroom , M ei 1871.
  O PEN B R IE F
  AAN
  
  Ds. J. P. JO O S T E.
  IN A N T W O O R D O P D EN ZYNE V A N M EI 1871.
  Mynheer l
  Uw brief ligt voor my. Ik zet my neder om hem te beantwoorden.
   Ik begin met den
  A fva l
  
  van
  
  de
  
  S ynode
  
  De oorzaak van dien afval is de gemeente. T o t getuigen roep ik op al
  de oude emigranten, die destyds de dryvers van die zaak waren. Ik zal
  hier enkelen by name noemen, a ls: Ph. Snyman, Ph. Schutte, Gerrit, Paul
  en Douw Kruger, G . Engelbregt, T h . Steyn, J . K ok, Wynand Sm it, D.
  Jacobs, de familien van W olm arans, Lom bard en anderen. Ge kunt ook
  aan onzen Staatspresident vragen wat zyn overleden vader hem kort voor
  zyn dood op het hart heeft gedrukt, nam elyk: “ om wel toe te zien dat ik
  my niet onder de Kaapsche Synode moest verbinden”.
  Later, toen ik inzag, dat de scheiding van de Synode eene gewenschte
  zaak was, heb ik yverig daarvoor gewerkt. N ooit heb ik my echter to t dat
  einde van onwaarheden bediend, zoo als de kerkeraad van Lydenburg het
  doet voorkom en. W at ik onder anderen van de Synode gezegd heb, dat
  zy onder den invloed van het Britsch gezag stond, en wat ik verklaard heb
  180
  
  van een eed van getrouwheid aan het Britsch gezag, dien men wilde dat ik
  zou afleggen, dat is alles de waarheid. Tydens myne legitimatie aan de
  Kaap vroeg de Actuarius der Synode my om zoodanigen eed afteleggen.
  O p afraden echter van predikant Heins heb ik geweigerd.
   Ik heb dus de mensche alhier nooit iets wys gemaakt met het doel om
  de afscheiding te bevorderen. En al uwe documenten die my van zoo iets
  en van nog vele andere dingen beschuldigen, zyn niets anders dan pro­
  ducten, in de pen gegeven door de hatelykste partydigheid tegen my. En
  wat betreft het doel der scheiding, dat was niets anders dan eene uit­
  muntende zorg om de vryheid en onafhankelykheid der emigranten te
  bewaren, maar niet, zooals gy herhaaldelyk beweert, het invoeren van het
  liberalisme. Aan sulk een gruwel werd destyds volstrekt niet gedacht.
  O m hier over nu nog verder uit te weiden, gevoel ik geen lust. Ik
  walg al sinds lang van dien twist over de Synode en buitendien, o f ge my
  aan dien afval schuldig o f niet schuldig verklaart, dat is my net om het
  even; ik geef er niet zoo veel om als het zwart van myn nagel. Die onver­
  schilligheid echter koester ik niet ten opzigte eener andere beschuldiging.
  Ik bedoel
  HET AFBREKEN DER G EREFORM EERDE KERK ALHIER.
  Die zaak trek ik my meer aan en begin terstond met de verklaring,
  dat ik die kerk niet afgebroken maar wel opgebouwd heb. V ó ó r myne
  kom st alhier werd zy jam m erlyk verwaarloosd. T oen de Emigranten zich
  hier gevestigd hadden, wilde de predikant Taylor, van Cradock, hen
  kom en opzoeken. D e Synode echter belette hem hier heen te gaan.
   Eindelyk gaf zy hem daartoe verlof, doch onder de uitdrukkelyke voor­
  waarde, dat hy geen kinderen zou doopen o f aannemen, dat hy zich al­
  leen by zyn predikwerk m oest bepalen en volstrekt geen sacramenten
  mogt uitdeelen. Later kwamen nu en dan enkele leeraars hen in vliegende
  haast bezoeken, met zeer veel lust om leeuwen en tygers, kameelen, oli­
  fanten en rhenosters, buffels en elanden te zien en zoo mogelyk een van die
  wonder-dieren te schieten, maar met zeer weinig lust om zich geheel en al
  aan de belangen des kerk toe te wyden. Niet een enkele had voor onze
  arme herderlooze kerk alhier zooveel over, dat hy zich aan haar als vast
  leeraar verbinden wilde. H oe m en hen ook bad en smeekte, ’t was alles
  vruchteloos! W el m ooije en fraai klinkende beloften, maar geen hulp.
  T oen ik reeds eenigen tyd hier was, beriep de gemeente van Rusten­
  burg Ds. Andrew Murray, en zyn antwoord was, dat hy het beroep in
  zulk eene onbearbeide gemeente niet kon aannemen. Later bleek waarom hy
  dat niet kon. Hy had, over W orcester heen, de Kaapstad op het oog.
   En toen men uit de Kolonie geen leeraars krygen kon is onder myne
  leiding en medewerking gezorgd dat zy uit Holland zyn gekomen. Daarna,
  toen de kerk alhier reeds van een viertal leeraars voorzien was en toen hier
  meer en meer orde en veiligheid onder eene bestaanbare wet begon te
  heerschen en toen het pad gebaand en effen was, toen kwamen er vele uit
  de Kolonie en van elders zich hier indringen, en door die indringers, zoo
  als gy en uwe geestverwanten, is de kerk hier van een gescheurd en afge­
  broken. Antwoord toch nu hier niet op, dat myn kerk de Hervormde is
  181
  
  en dat gy spreekt van de Gereformeerde. A ls gy dat doet, m oet ik u weer
  herinneren — al zoudt gy op nieuw van verontwaardiging gloeijen — dat
  myn kerk en de Gereform eerde een en dezelfde is.
  Ik sprak daar van “ een gloed van verontwaardiging” en doelde
  daarmede op hetgeen gy schryft bladzyde 6 en ik verlang dat gy nu vooral
  eens goed luisteren zult naar hetgeen ik hierover tot u te zeggen heb. Ik
  stel eerst weer een nieuw opschrift.
  O ver
  
  den
  
  gloed van
  
  v e r o n t w a a r d ig in g
  
  J o o ste
  
  d ie
  
  g e d u r ig
  
  in
  
  de bo rst
  
  van
  
  o p k l im t.
   V erh it door dien gloed wordt gy nu een oproer-kraaijer en tracht gy
  op de fanatiekste wyze de gemeente tegen my op te hitsen. Ik zie u, in
  myne verbeelding, gloeijende van to o m en h oor u m et donderende stem
  uitroepen: “ grypt dien ketter en voert hem naar den brandstapel!”
  N iet waar, dat is de zin en de geest van uwe hartstochtelyke taal? ’t Is
  niet de taal van een bezadigd gemoed, maar de taal van een zeloot, de taal
  van een fanatiek, die er niet om geeft, al wordt door zyn oproerschreeuwen wanorde, twist en tweedragt, haat en nyd en verbittering voortgebragt. En dat oproergeschreeuw heft gy aan op de nietigste gronden, op
  onwaarheden en valsche voorstellingen. Ik zal het u aantoonen. Gy
  beweert dat ik tegen de Kaapsch-Gereformeerde kerk ben, maar dat kimt
  gy my n ooit bewyzen, want ’t is onwaar. Ik heb nooit, noch met woorden
  n och m et daden zoo iets getoond; in tegendeel, ik heb altyd getoond, met
  hart en ziel voor die kerk te zyn, en ik heb haar oo k innig lief. M aar gy
  verwart hier alweer de kerk met de predikanten o f liever met het kerk­
  bestuur o f synode. Die heb ik als zoodanig niet lief, daar kom ik voor uit.
   Hare handelwyze in vele opzigten stuit my geweldig tegen de borst. Gy
  beweert, dat ik de Synode met de zwartste kleuren afschilder, maar dat is
  weer onwaar; ik heb haar slechts afgeschilderd zooals zy was en als ik nu
  hare laatste handelingen aanschouw, dan zyn die kleuren nog niet zwart
  genoeg geweest. Gy beweert, dat ik de dochter wreedaardig van de moeder
  heb losgerukt, maar dat is weer een leugen. Er is hier geene wreedheid
  aan de dochter gepleegd; integendeel eene weldaad heb ik haar bewezen,
  want zy was meerderjarig en ik heb haar vry gemaakt en zy dankt er my
  nog steeds voor. Gy beweert, dat ik niet m eer als predikant door de
  Kaapsche kerk erkend word, maar ik zeg u, dat die niet-erkenning van nul
  en geener waarde is, net precies als de schorsing van de predikanten
  Burgers en Kotze voor nul en van geener waarde verklaard zyn. D it alles
  beweert gy zonder bewyzen en verhit door den gloed, die in uwe borst
  opklim t, doet gy het op de fanatiekste w yze, om de gemeente tegen my
  optehitsen.
  Onder den invloed van die brandende hitte, die uwe borst verteert,
  schryft gy ook nog het een en ander over-de handelwyze van de Natalsche
  en Vrystaatsche Synoden, en daarop sal ik u nu dienen onder het op­
  schrift :
  D e lo sse
  
  zan d gro n d en
  
  van
  
  de
  
  V r y sta a tsc h e
  
  en
  
  N a ta lsc h e S y n o d en.
   De Synode van den Vrystaat weigert de broederlyke hand, die wy
  haar aanbieden, op de nietigste gronden. V ooreerst op onze verhouding
  waarin wy tegenover uwe kerk alhier staan, daarmede bedoelende, dat wy
  182
  
  ons vyandelyk tegen over u hebben geplaatst. Maar gy weet toch wel beter,
  niet waar, want juist het tegenovergestelde heeft hier plaats gevonden.
  Gy en de uwen hebt eene vyandige houding tegenover ons aangenomen en
  zyt de eerste geweest om ons in allerlei soort van pamfletten en op andere
  meer bedekte wyzen aantevallen. W y daarentegen hebben u van den
  beginne af aan de meeste goedwilligheid en toegenegenheid getoond. O f
  hebben wy den Predikstoel van Potchefstroom niet gesteld ter uwer be­
  schikking? En hebben wy u niet te kennen gegeven dat gy van een be­
  roep in een onzer vacante gemeenten kondt verzekerd zyn ? En heeft men
  dan regt, vraag ik, om onze verhouding tegenover u vyandig te noemen ?
  De andere grond waarop de Vrystaatsche Synode bouwt, om de
  aangebodene vereeniging afteslaan, is nog losser zandgrond, ja de ongerymdheid zelve. Zy zegt, dat myn schryven in der tyd te W akkerstroom in
  stryd is met A rt. 1 onzer kerkwetten. D it noem ik de ongerymdheid
  zelve, want die kerkwet, waarop zy doelt, bestond toen nog niet, en zoo
  kon ik dan ook onmogelyk iets in stryd m et die wet schryven.
  O p de kansels van Natal, zegt gy, worden wy, ik en myne ambtgenooten, niet meer toegelaten. Indien dit waar is, ofschoon my daar van
  nog niets bekend is geworden, dan is de Natalsche Synode zeker door den
  zelfden onbroederlyken geest bestuurd geworden en heeft zy zeker op
  dezelfde losse gronden gebouwd, als de Synode van den V ry staat. D och
  genoeg hiervan.
   Ik vestig nu myn oog op hetgeen gy schryft van menig broeder van
  my, zitting nemende in de Kaapsche Synode en daarover wil ik nu met u
  spreken onder het opschrift:
  D e L ib e r a l is t e n
  
  in
  
  de
  
  K a a psch e S yn o d e.
  M et die broeders van my in de Kaapsche Synode bedoelt gy zeker
  Liberalisten, mannen, die in uw oog vyanden van Christus, vyanden der
  waarheid zyn. Ik m oet u echter ronduit bekennen dat ik zulke personen
  in de Synode niet ken. M aar, gy staat op een ander standpunt en ziet dus
  met een ander oog en zoo ziet gy pesten der christelyke kerk in uwe zoo
  hooggeroemde Synode. H oe verschrikkelyk! H oort dat, gy Synodaal
  gezinde mannen van Transvaal! In de Kaapsche Synode nemen, volgens
  Jooste, zitting, pesten der christelyke kerk en die in het oog van Jooste zoo
  magtige Synode is onmagtig om ze uit haar midden te verwyderen, ge­
  bonden als sy is aan handen en voeten onder het Britsch gezag. Zouden de
  Lydenburgers, dit lezende, oo k nu nog volhouden, dat ik hen dat zoo
  maar heb wys gemaakt om hen van de Synode afvallig te m aken? Ik
  geloof dat zy en alle eensdenkenden m et hen nu wel wyzer zullen worden.
  D och stappen wy hier van af en laat ons weer iets anders overwegen,
  namelyk eenige uwer wenschen en begeerten, onder het opschrift:
  J o o ste
  
  w en sc h t
  
  de
  
  H ervo rm d e
  van
  
  d er
  
  kerk
  
  H o ff
  
  te
  
  van
  
  d w a l in g
  
  te
  
  v er lo ssen
  
  en
  
  bekeeren.
   Gy spreekt van uwe hartelyke begeerte om myne kerk terug te
  houden van de hand over hand toenemende dwaling en ik zeg u, dat
  daarvan niets in myne kerk te vinden is, en dat ge hier alweer de predikan183
  
  ten m et de kerk verwart. Gy moest liever zeggen, dat wy predikanten
  op den dwaalweg zyn, dan zoudt gy duidelyker spreken, maar nu is uw
  geschryf op dat punt louter verwarring, D och veronderstelt eens, gy
  hadt dwaling in onze kerk ontdekt, waarom wyst gy dan niet aan, waarin
  onze kerk toch dwaalt ? En veronderstelt verder, wy zyn het die de kerk
  op den dwaalweg brengen, waarom kom t gy niet tot ons en onderricht
  ons op broederlyke wyze, om ons alzoo van dien dwaalweg af te brengen ?
  M aar dat durft gy zeker niet, omdat uw Stellenbossche geest daartoe zich
  niet bekwaam gevoelt. En wat betreft uwen wensch om my, zoo als gy
  zegt, te bekeeren tot de orthodoxie, daarop m oet ik u antwoorden, dat gy
  zulk een wensch in uw hart niet koesteren kunt, om de eenvoudige reden,
  dat gy nog nooit eene poging hebt aangewend om dien wensch vervuld te
  zien. A ls ik iets wensch, dan doe ik al wat ik kan, om dien wensch te
  bevredigen, maar gy n iet; dus is het niets anders dan schynheiligheid, die u
  die woorden in de pen heeft gegeven en uwe verklaring van uw innig
  leedwezen en van geen de minste hoop te hebben op myne bekeering, is
  niets anders dan vroom gebeuzel, waarmede gy onnoozele zielen kunt om
  den tuin leiden, maar my niet. M aar dit daar gelaten, gy wilt my bekeeren
  tot de orthodoxie, niet waar? en roept op hoogen toon uit “ ik ben
  o rth o d o x !” Gy orthodox? Ja, gy beweert het, even als Ds. Andrew
  M urray in de Kaapstad, maar weet gy dan niet dat hy op de schaal van
  D s. Kotze gewogen te ligt bevonden is? Ieder deskundige, die de strydschriften van die twee heeren, in den laatsten tyd over de predestinatie
  gevoerd, gelezen heeft, m oet to t de conclusie kom en: “ Ds. Murray is van
  de leer der Vaderen afgeweken en is niet orth odox”. Zoo zal het met u
  ook wel zyn.  O , ik wenschte nu, dat ik de kunst van teekenen verstond! Ik
  teekende dan een bazuinblazer af naar de tronie van zekeren Stellenbosschen predikant en achter hem een verschrikkelyk heirleger in de
  gedaanten van springhanen, schorpioenen, hagedissen, kleine duiveltjies,
  enz., aangevoerd door al de Lucifers van Stellenbosch, gezeten op vale
  paarden en ongedresseerde ezels, ten stryde uitrukkende tegen de Transvaalsche ketters en dorstende naar hun bloed. Maar, daar ik niet tee­
  kenen kan, zal ik my maar met schryven vergenoegen.
  D e geest van Stellenbosch, zegt gy, zal te velde trekken tegen den
  geest van den A ntichrist in de Z. A . Republiek.
  Volgens u is er dus zulk een geest en wel hier te lande. D e geest van
  den A ntichrist hier in de Transvaal!! W a t zullen de menschen hier bang
  184
  
  worden als zy dat hooren. D och daar ik volstrekt niet kan verdragen,
  dat gy myne menschen den schrik op het lyf jaagt, zal ik ze op dat punt
  inlichten, overtuigd zynde dat zy na de lezing daarvan, wel van dien schrik,
  dien gy hen wilt aanjagen, genezen zullen zyn. Myne inlichting op dat punt
  is als volgt:
  De geest van den A ntichrist bestaat slechts in de verhitte verbeelding
  van Jooste. W y toonen dat aan uit den bybel en de kerkgeschiedenis.
   W ie is, volgens den bybel de A ntichrist? Is dat een bepaald persoon o f is
  h et eene rigting in de christelyke kerk? Ten allen tyd zyn er geweest, die
  meenden, dat er een bepaald persoon mede bedoeld werd. Er waren er in
  vroegere dagen, die keizer N ero, en in latere dagen, die keizer Napoleon
  en in den jongsten tyd, ten minsten hier in Transvaal, die koning V ictoria
  m et dien naam bestempelden. D och dat is geheel en al verkeerd. W y
  konden dit breedvoerig betoogen door al de schriftuurplaatsen uit de
  brieven van Johannes, die hier op betrekking hebben, aantehalen en te
  verklaren en bovendien ook nog eenige plaatsen uit de brieven van den
  kerkvader Ignatius, doch dan zouden wy te wydloopig moeten worden.
  W y wyzen dus slechts op den lsten brief van Johannes, kap. 2 vs. 18,
  waar melding gemaakt wordt van Antichristussen in ’t meervoud en dat
  waren menschen, die in die dagen eene afgescheidene gemeente hadden
  opgerigt, later in de geschiedenis bekend onder den naam van Doceten.
   De leeraars dier gemeente beweerden dat Christus slechts een schynligchaam had gehad. Zy konden het zich waarschynlyk niet voorstellen,
  hoe Christus anders op de toppen der golven had kunnen wandelen, o f
  hoe hy kon komen in de kamer by de apostelen, terwyl de deuren van dat
  vertrek gesloten waren, of, hoe hy met een waar menschelyk ligchaam ten
  hemel had kunnen varen. W aarschynlyk hadden zy, met Christus een
  schyn-ligchaam toetekennen, geen ander doel dan hunnen geliefden
  Meester te verheerlyken, in den waan verkeerende, dat een waar menschelyk ligchaam te onrein was voor den reinen menschenzoon, dien zy be­
  schouwden als het afschynsel van Gods heerlykheid. Tegen die leeraars en
  hunne geestverwanten trekt Johannes te velde en noem t hen ook valsche
  profeten en verleiders en soms ook in’t enkelvoud de Antichrist, zonder
  aan eenig bepaald persoon te denken. D och hoe dit ook zy, dit is zeker,
  dat de leer, die zy verkondigden, eene gevaarlyke kettery was. H et was
  eene rigting in de oude christelyke kerk, die den grondslag van het christen­
  dom dreigde te ondermynen. W an t als Christus geen waarachtig mensch
  is geweest en hy slechts een schynligchaam heeft gehad, dan heeft hy ook
  slechts in schyn geleden en is slechts in schyn gestorven; dan vervalt de
  geheele verdienste van dat lyden en sterven; dan is zyne edelmoedige
  zelfopoffering van geen de minste waarde; dan is de lydensprediking
  onnut en de aanbeveling om zyn voorbeeld te volgen en zyne voetstappen
  te drukken ongerymd. t ’Is om die reden dat Johannes zoo vurig tegen die
  ketters getreden heeft en wy verblyden er ons over dat hy zoo gedaan heeft,
  want daardoor is die dwaling langzamerhand te niet gegaan, ja zoo te niet
  gegaan, dat er thans in de gansche christenheid geene enkele secte meer
  bestaat, die de Anti-christelyke dwaling, waar tegen Johannes yvert, is
  toegedaan. Die kettery is al eenige honderde jaren geleden, uitgestorven
  en bygevolg zal de Stellenbossche geest, als hy te velde trekt tegen den
  
  185
  
  geest van den Anti-christ, een vruchteloozen stryd beginnen en tegen
  niets anders vechten, dan tegen schimmen, die slechts spoken in de
  kranke hersenen van Jooste en zyne geestverwanten.
   Ik ga voort met u te spreken over wat gy n o em t:
  H e t L ib e r a l is m e
  
  van
  
  van
  
  d er
  
  H o ff
  
  e n zyn s t r y d t e g e n
  
  G ods W
  
  oord.
  D o or stryd tegen Gods woord versta ik, wanneer men opzettelyk
  eenige uitdrukkingen o f stellingen, in den bybel voorkomende, als
  leugenachtig ten toon stelt. En nu vraag ik u, h eb t gy my dat aangetoond,
  hebt gy my dat bewezen ? Neen, want gy weet niets anders in te brengen,
  dan dat ik in plaats van met Paulus te zeggen: “ G eloof in den Heere
  Jezus” gezegd h eb: “ volgt Jezus’ voorbeeld en drukt zyne voetstappen.”
  En noem t gy dat stryd voeren met Gods woord, omdat ik niet letterlyk de
  bybelwoorden teruggeef, dan m oet ik u zeggen, dat gy ook een bestryder
  zyt van Gods woord. Ik kom hier neer op uwe uitdrukking bl. 8 reg. 16,
  van onderen, waar gy zegt dat de zaligheid verbonden is aan het geloof in
  het eeuwig zoenbloed van Jezus. Ik daag u uit myn Heer, om ergens in den
  bybel zulk eene uitdrukking aan te wyzen.
  En waarop grondt gy uwe beschuldiging van liberalisme? op die
  zelfde preek. En wat hebt gy als liberalisme in die preek ontdekt ? Eenige,
  volgens uw oordeel, moderne uitdrukkingen en dan dat woord dat wy
  reeds in oogenschouw hebben genomen en dat reeds door my weerlegd is.
   Er blyven dus nog alleen over die moderne uitdrukkingen. En welke zyn
  d ie ! Gy noem t er geen op. En waarom niet, om dat gy door die uitdruk­
  kingen zeker niets bewyzen kunt. Daarom hebt gy ze maar zorgvuldig
  achterwege gehouden, goed inziende, dat gy, d oor daarop uwe beschuldi­
  ging te gronden, u slechts aan de bespotting van deskundigen zoudt hebben
  prys gegeven. Uwe geheele beschuldiging is dus niets anders dan hatelyke
  verdachtmaking, zonder eenige de minste bewysgronden. G roote woor­
  den, holle klanken, anders niets.
  E n nu weer over iets anders:
  H e t C o l l o q u iu m
  
  D octum.
  O schim van van der Lingen, rys op uit uw graf! H oor wat een
  kweekeling van uw geliefd Stellenbosch Seminarie durft te beweren. Hy
  rangschikt u onder de Liberalen. Hy durft te zeggen, dat alle liberalen
  tegen het colloquium zyn en dus zyt gy een van hen, want gy immers
  waart een van de sterkste tegenstanders van dat inquisitie-gerigt ? Kom ,
  sta aan myne zyde en verklaar aan Jooste dat hy zyne woorden m oet terug
  trekken, o f dat gy anders in uw graf niet rusten kunt.
  Hiermede stappen wy van het colloquium af en gaan nu over tot een
  ander onderwerp, namelyk:
  A r t ik e l 7
  
  der
  
  N ed erla n d sc h e
  
  g e l o o f s b e l y d e n is.
   In bovenstaand A rtikel wordt geleerd, dat Gods woord in den bybel
  vervat is. Iedereen, die de Hollandsche taal verstaat, denkt terstond by die
  uitdrukking aan een vat. En o f nu al gedacht wordt aan een gouden,
  186
  
  zilveren, koperen, yzeren, o f aarden vat, doet niets ter zake. A l de hier ge­
  noem de stoffen zyn uit de aard e. Ik ben dus in myn volle regt, als ik,
  overeenkomstig m et bovengenoemde belydenis, den bybel noem een
  aarden vat. H et is de gereformeerde beschouwing van den bybel. A l de
  orthodoxe predikanten van Zuid-Afrika m oeten hierin met my overeen­
  kom en. W an t Egeling schryft in zyn werk, getiteld: ‘D e weg der zalig­
  h eid ;’ “ N iet alles wat in den bybel staat, is Gods woord” — en zie, dat
  werk van Egeling is door de boekvereeniging in de Kaapstad herdrukt en
  door de orthodoxe predikanten van de kolonie, Vrystaat en Natal, onder
  de gemeenten verspreid geworden. A l die orthodoxe heeren zyn dus m et
  my van een en hetzelfde gevoelen en beschouwen den bybel uit hetzelfde
  standpunt als ik. W an t als zy de gemeente, volgens Egeling, leeren:
  “ niet alles wat in den bybel staat, is Gods w oord.” dan leeren zy daar
  mede hetzelfde wat ik gezegd h eb : “ de Bybel is volgens de Nederlandsche
  geloofsbelydenis een aarden vat.” Ik ben dus, in dat opzigt, in zeer goed
  gezelschap.
  J e z u ït is c h e
  
  v a l s t r ik k e n
  
  door
  
  J o o ste
  
  voor
  
  van
  
  der
  
  H o ff
  
  g espa n n en.
   Gy lokt my uit om meer openhartig nog voor myne gevoelens u it te
  kom en en gy pryst en vleit my voor die openhartigheid. Hoe lief van u !
  Ik zal u hierop antwoorden, myn Heer Jooste, prim o dat ik te oud ben
  om my door u te laten vangen en secundo, dat ik u over vele dingen nog
  veel zou kunnen zeggen, maar gy kunt die nu nog niet dragen.
  H et vo orn em en
  
  van van der
  
  H o f f d a t h y J o o s t e n ie t
  
  zal d a g v a a r d en
  
  VO O R DE BURGERLYKEN REG TER.
  Gy hebt uw woord, onder den naam van V eritas gesproken, in dezen
  uwen open brief gewyzigd, verslapt en verwaterd en dit beschouw ik zoo
  goed als eene terugtrekking van uw vroeger gesproken woord, en dat is
  voor my nu satisfactie genoeg. Ik zal u dus niet dagvaarden.
  B r ie v e n
  
  a l s d ie v a n
  
  V il l ie r s
  
  w o rd en
  
  door
  
  J o o ste
  
  n ie t
  
  bean tw oord.
  ’t Is waar, die brief was kras, maar gy hebt er aanleiding toe gegeven.
  Gy hebt dien man verbitterd door hem een zot te noemen en dat wel m et
  verwyzing naar eene bybel plaats, die u ju ist verbiedt om zoo iets te doen.
   Gy hebt u dus by het verbitteren van dien man nog schuldig gemaakt aan
  m isbruik van bybel woorden. A ls gy dat zoo ook van uwen kansel doet,
  dan kunt gy van den bybel net maken wat gy wilt en gy kunt hem alles
  laten zeggen. Is u zulke bybelverknoeijing in Stellenbosch geleerd ? A rm
  Stellenbosch dan.
  D e d a g e n v a n F r e d r ik W e y e r.
  M et het in herinnnering brengen van die dagen hebt gy ten doel om
  my aan de kaak te stellen als iemand die tegen vryheid van godsdienst in ’t
  algemeen en in ’t byzonder tegen de verkondiging van het evangelie van de
  187
  
  kleurlingen is geweest. Ik weet dat m en m y in der tyd den blaam heeft
  opgelegd dat ik W eyer belet heb om voor de kleurlingen godsdienst te
  houden, doch dit is leugentaal. Ik verlangde slechts van hem, om even
  als zulks in de Kaap kolonie de gewoonte was, dat hy voor den kerkeraad
  een examen zou afleggen, doch dat wilde hy niet doen en zette zyn werk
  naar eigen goeddunken voort. Daarop heeft de Landdrost alhier, geheel
  tegen myn zin in, hem dat oefening houden belet. Ziedaar alles. En
  hierby verzeker ik u dat ik een warme voorstander ben van vryheid van
  godsdienst, meer welligt dan gy en uwe geestverwante.
  J o o ste
  
  is
  
  op
  
  w eg
  
  om
  
  L ib e r a a l
  
  te
  
  w o rd en.
   Gy zegt ook al dat er in den bybel woorden voorkom en, die door
  private menschen gesproken zyn en dat h et onderlinge gesprek van
  Philippus en Nathanael geen woorden Gods zyn, ja zelfs ook dat er
  Duivels woorden in voorkom en. W ees op uwe hoede, mynheer Jooste,
  want als gy zoo blyft voortgaan zult gy in den bybel eene tallooze menigte
  van dergelyke woorden vinden en ten langen leste, zullen er, zoo doende,
  niet vele woorden Gods over blyven. O f zyn niet de meeste Psalmen
  woorden en ontboezemingen van vrome m enschen tot G od? O , wee
  u, gy staat reeds op een hellende vlakte, die u vroeg o f laat naar den
  afgrond van het liberalisme zal heen slepen!
  Uwe beleedigende taal, die gy voert tegen de gansche gemeente van de
  Transvaal, alsof zy de onnoozelste en dom ste menschen waren, die zich
  zoo makkelyk en zoo spoedig door my om den tuin lieten leiden en die
  slechts m et eenige vooroordeelen tegen het B ritsch gezag bezield waren, —
  alsmede uw zorgvuldig schuil houden om my onder myne preek in de
  kerk te kom en beluisteren, en nog eenige andere dingen, ga ik met ver­
  achtend stilzwygen voorby en eindig met de versekering, dat ik voortaan
  in ‘t geheel van uw geskryf tegen my geen notitie meer zal nemen.
  D. va n
  Potchefstroom , Junie 1871.
  188
  
  der
  
  H O FF.
  