title: Boekbespreking
text: Die trinitariese word sterk beklemtoon soos blyk uit die volgende:
  "Trinitarisch vindt, om zo te zeggen, alles zijn plaats" (bl 19). "W at
  rede, wat geschiedenis, wat m enszijn, wat staat, wat kunst is, zal
  men teologisch toch alleen in een ten volle ontwikkelde trinitarische
  samehang kunnen weten. Daarin moeten die scheppingsleer en de
  eschatologie elke haar eigen accenten hebben, ook zonder verw ijzin­
  gen naar het verbond der genade en de verzoening" (bl 24). "H et gáát
  niet om de Redder. Het gaat evenmin om de redding. Maar het gaat
  om dat, wat gered word" (bl 25). "H et eigenlijke geschiedt niet als de
  prediking geschiedt, maar nadat zij geschied is. Het eigenlijke gesc­
  hiedt niet in de kerk, maar in het hart van de mens, in zijn omgang,
  op de straat, in het beroep, in de s t a a t . . . En vooral de theologie, ook
  en juist de dogmatische theologie, moet niet zo 'n archimedische
  punt hebben, van waaruit zijn de wereld uit haar voegen zou kunnen
  lichten. Want dat moet juist nie met de wereld gebeuren. Die moet
  alleen gered, geheiligd en verheerlijk worden. De theologie heeft
  daarom in de wereld te staan. Zij is geen functie van de kerk, maar
  102
  
  van het gekerstende en te kerstenen culturele gemenebest, niet van
  het corpus Christi, maar van het corpus christianum. Haar plaats is
  in de universiteit . . . God is trinitarisch. Daarom is Zijn rijk katho­
  liek" (bl 28). Van Ruler wil dus 'n bietjie uit die kerk uitkom. Maar hy
  wil van uit die kerk uit die kerk uitkom in die wéreld in.
   Die tweede artikel in hierdie publikasie bevat Van Ruler se inougurele rede by die Ryksuniversiteit van Utrecht op 3 Nov. 1947, as
  hoogleraar in Bybelse teologie, Vaderlandse Kerkgeskiedenis en Sendingwetenskap. Hy toon die verband tussen die drie vakke aan.
  Hierin word sowel die trinitariese as die geskiedenisfilosofiese weer
  beklemtoon: "M et zekere voorzichtigheid kan men zeggen, dat het in
  de bijbel, ook in het Nieuwe Testament, ten leste niet te doen is om
  de gaven van de messias en van het pneuma, maar om de komst van
  het koninkrijk Gods op aarde, hoezeer de komst van Jezus Christus
  en het werk van de Heilige Geest daartoe ook onvoorwaardelijk
  noodzakelijk zijn" (bl 33). "H et rijk is het eschaton der geschiedenis"
  (bl 35). Van Ruler se teokrasie-teologie met die ryk van God as leimotief in geskiedenisfilosofiese verband, kom telkens helder uit. "M et
  Huizinga is te erkennen, dat het God is, die de geschiedenis bepaalt,
  en dat het 'hoe' der dingen daarom ondoorgrondelijk is, zodat de
  mens zich met het 'dat' tevreden heeft te stellen" (bl 37).
  Rondom die titel Christusprediking en Rijksprediking, kom die sen­
  trale gedagte weer na vore: "Ik ben niet alleen maar geréd! Ik bén er
  ook! En de wereld is er!" (bl 45). Die waarde van die Ou Testament
  word hier beklemtoon, ook die verband Ou en Nuwe Testament.
   Baie mooi word gestel wat prediking eintlik is: die apokaliptiese
  "eenvoudige uitzeggen van die waarheid (over de dingen) (wat) op
  zichzelf pure vreugde is . . . Het is een roepen tot metanoia . . . derdens: de dingen van de dag worden in het licht van het Woord van
  God gezet" (bl 49). Huisbesoek (en daarmee die hele apostoliese ar­
  beid ook, wat niks anders as 'n makro-huisbesoek is nie), is die volle
  gestaltegewing van die prediking, die gestalte van die gesprek, 'n
  Mens se Barthiaanse hare kom orent as jy lees: "Zijn dan m isschien
  het hart, het leven, de wereld, de geschiedenis bronnen voor rijksprediking? "M ijns inziens kan men niet anders dan deze vraag b e­
  vestigend beantwoorden. Tenslotte geschiedt immers de rijksprediking en alle prediking toch niet alleen uit de Heilige Schrift, maar
  ook en pneumati, zonder dat dit een tegenstelling zou zijn . . . In
  ieder geval zal men zich m ijns inziens moeten hoeden voor de m ate­
  loze overschatting van de bijzondere openbaring, die tegenwoordig
  gebruikelijk is. Zonder het Woord Gods kom ik niet uit, als het er om
  gaat te weten hoe ik in het heden m ijn leven als een Godewelgevallig
  offer heb te leven. Maar zonder de rede, zonder het historische
  proces en zonder de wetenschap ook niet. Daarom is er in de predi­
  king van het rijk door de kerk niet alleen maar agressie op het
  103
  
  heidendom, maar ook synthese met het heidendom " (bl 51). "Als er
  geen Christusprediking is, kan er ook geen rijksprediking zijn" (bl
  52).
   Ook in die vierde artikel De Kerk is ook D oel in Zichzelf, kom die geskiedenisfilosofie sterk aan die woord. Die wéreld is nie die doel of
  bedoeling in eskatologiese sin nie. Daarvoor is die wéreld te problematies. Daarom neem die Christenheid die sosiale probleem "steeds
  veel ernstiger, veel dieper. dan Marx. Zijn heeft een nieuwe aarde
  nodig om tot werkelijke gerechtigheid te komen. De wereld zoals
  wij haar nu kennen, is niet de schepping. Het gepraat over de zui­
  vere wereldlijkheid van de wereld heeft meestal iets zeer opper­
  vlakkigs. Het zou dan beter zijn te zeggen dat de wereld als zondanig
  de behuizing der demonen is" (bl 54). Ook die kerk word as eskatolo­
  giese doel afgewys - want die kerk val eskatologies weg. Dáár sal
  geen tempel meer wees nie! "W at overblijft is niet de kerk, maar het
  rijk. En het rijk is de wereld, maar dan de geschapen wereld die door
  de zonde en door de verlossing is heengegaan. De schepping is
  alleen maar goed. Alleen de sonde is slecht" (bl 55). Die sonde en die
  verlossing moet nie so gering geskat word dat christianitas as gelyk
  aan humanitas gesien word nie. "D e horigheid aan de Heer (wat God
  is, middelaar is, versoener is en opgestane is) is nooit gelijk te scha­
  kelen met de ware m enslijkheid" (bl 57). Die institutêre van die kerk,
  wat uit die verlede die heil "trad eert. de toekomst in " (bl 58), is nie
  'n wêreldlike toevalligheid nie, "geen steiger om het gebouw heen,
  maar het gebinte van het gebouw, geen korset om het lichaam van
  Christus, maar het skelet van het lichaam " (bl 58). ". De kerk als in ­
  stituut (is) reeds veel meer doel in zichzelf dan Jezus Christus. De
  pneumatische kerk is om zo te zeggen duurzamer dan de historische
  Jezus" (bl 59). As stukkie van die kerk is ek nie net maar instrument
  nie maar ook eindstasie, doel in myself. Die doelmagtige skelet van
  die kerk maak die kerk doel in homself, ook daarin dat slegs ek en
  diegene verlos word wat die verlossing verkondigend verneem, wete
  daarvan het en dit ook wil (soos Maria met Jesus se geboorte). "De
  sprekende mens is niet minder doel in zichzelf dan de willende, de
  wetende en de zijnde mens.  Wij vieren de bedoelingen van God met zijn wereld" (bl 62). Hierdie
  optimale rol van die lofprysing laat 'n mens dink aan bv. twee ander
  104
  
  publikasies van Van Ruler: Het Leven een Feest, en: Laat H eel de
  Aarde' een Loflied wezen.
  In die vyfde hoofstuk: Prinsipiële vragen in de oecumenische Bew e­
  ging, word sake, reeds vroeër vermeld, aangevoer. Van Ruler be­
  spreek in hierdie hoofstuk 'n twaalftal vrae. Myns insiens laat hy vele
  vrae ontstaan en laat dit onbevredigend onbeantwoord. Die teokratiese vraag maak inderdaad die ekumeniese beweging - wat wesenlik nie om die wéreld gaan nie, maar om die eenheid van die kerk noodsaaklik. Maar die praktiese bevestiging van die eenheid, soos
  Van Ruler voorstel, dat byvoorbeeld die biskop weer die ouderling
  moet vervang, laat die waarheidsvraag buite rekening: "Zullen mij
  ooit de anderen kunnen aantonen dat de ouderling beter is dan de
  bisschop? En moet de kerk ter wille van deze ambtsvraag verdeeld
  blijven? Moeten mij niet enige onwaarheid aanvaarden? . . . Als men
  de bisschop al aanvaardt, dan alleen de echte bisschop, de volledige
  . . . En als men dan de bisschop aanvaardt, waarom dan niet de pous?
  Zou hij niet het schoonste signum unitatis zijn in mondiaal for­
  maat?" (bl 77). Is Van Ruler se praktiese implementering van die een­
  heid van die kerk nie in botsing met sy eie waardering van die m on­
  diale nie en wel met die verskeidenheid van die skepping? Self sê hy
  tog: "de kerk is zozeer katholiek, dat sij in alle momenten van het
  leven ingaat, zich daarmee verbindt en uit louter katholiciteit óók
  nationaal wordt" (bl 75). So ook op bl 88: "En elke nieuwe natie . ..
   moet tot haar eigen confessionele liturgische en kerkordelijke (die
  drie gestaltes van die kerk) vormgeving komen."
  Die sesde hoofstuk is van grondliggende waarde vir die sending:
  De Grondvragen van de Zending in het Licht der Eschatologie.
  Ekskatologies gesien is die sending, wat in geen ander verband in
  die Nuwe Testament as in eskatologiese verband gesien word nie
  (Matt 24:14; Mark 13), enersyds gevaarlik vir die wéreld en andersyds
  belangriker as die kerk. "D e zending heeft ook iets negatiefs (soos al
  die kenmerke van die eindtyd - Matt 25:14; Mark 13; Open 6): Zij
  ondermijnt deze wereld (aioon) omdat zij het einde nabij bregt" (bl
  82). "Deze (die kerk) is om zo te zeggen, eschatologisch gesien, b ij­
  product" (bl 85).
  As legitieme subjek in die sending word 'n sewevoudigheid be­
  spreek: enkeling, vereniging, kerk, owerheid, Skrif, Israel en allesbe­
  heersend - God. Sendinghistories gesien veral ook wat ons eie volks­
  planting betref, is die owerheidsending van Van Ruler baie interressant. Onder sendingmoetiewe word al die hoofstrominge bespreek
  en geëvalueer en dan word besluit: "Zo ligt het diepste motief van de
  zending in de gang van God" (bl 92).
  Die inhoud van die sending is die verlossende boodskap: "het
  wordt verkondigd dat het geschied is (kruisiging) en doordat het
  verkondigd wordt, geschied het: kerstening is kruisiging" (bl 94).
  105
  
  Verlossing is ook geen verlossing "u it het aardse leven, maar tot het
  aardse leven. Zij is een verlossing uit de ijdele wandel tot de lofzeggende dienst" (bl 95).
  In plaas van doel van die sending wil Van Ruler minder menslik
  liewer spreek van die skopus van die sending, dat dit op die oog het
  die oprigting van die ryk van Christus. "Dat is de kerstening" (bl 97).
   Geskiedenisfilosofies word die sin van die sending vasgestel in die
  ekskatologiese en apostoliese komponente: "Zij behoren als hol en
  bol bij elkaar. Wij zouden kunnen spreken van het eschatologische
  gehalte en de apostolische gestalte van de tijd. Eschatologie is: dat er
  iets in de tijd zit. Sending is dat dit aan het licht komt" (bl 99).
  Ook die sewende hoof stuk is vir die sending van uiterste belang:
  Theologie van het apostolaat. Hierdie hoofstuk is reeds in 1953 selfstandig gepubliseer en verg daarom en vanweë sy omvangrykheid
  hier alleen maar enkele losstaande opmerkings. Die eerste is oor aanknopingspunte in die sending: "D e heiden komt niet pas met de
  waarachtige en levende God in aanraking, wanneer een zendeling
  met het evangelie van Jezus Christus tot hem komt. Hij was reeds
  lang met Hem in aanraking. Zij gehele bestaan is een ontmoeting
  met de levende God" (bl 105). "G od zélf is het aanknopingspunt voor
  alle apostolische arbeid" (bl 111). Die tweede opmerking raak vandagse ekumenisme insoverre die ganse wéreld sonder onderscheid
  (van Israel, heidene, post-Christene) maar objek en selfs subjek van
  die kerk is: "Maar het wil mij voorkomen, dat men wel zeer ondoor­
  dacht te werk gaat, wanneer men . . . het gehele onderscheid als zon­
  danig laat vallen en de gehele wereld als het éne grote zendingsveld
  van de Christelijke kerk verstaat. Men maakt dan psychologisch én
  theologisch naar m ijn inzicht een enorme blunder" (bl 117).
   Die agste hoofstuk, ook reeds vroeër gepubliseer (1953): Kerstening
  van Het M iddelbaar en Voorbereidend H oger Onderwijs, is 'n toepassing
  van Van Ruler se teokrasie-teologie wat volksgerig (volkskerklik) is
  en dus in die onderwys uitmond in nasionale en nie in privaatskole
  nie. "Apostolaat der kerk is niet alleen evangelisatie, welke op de
  mensen is gericht, maar ook kerstening, welke - grof gezegd - op de
  dingen (strukture? - H G van der Westhuizen) is gericht. Zo is het
  naar mijn inzicht zinvol, te vragen naar de kerstening van het onder­
  wijs als zodanig" (bl 128). In verband met die essensiële by die op­
  voeding en die sukses van die kerstening, word twee tipiese mar­
  kante opmerkings gemaak: "Kan een mens inderdaad opgevoed
  worden? DWZ kan hij opgevoed worden tot een kind van God? en
  tot een man in Christus? O f moet hij daartoe en dus tot het eigenlijke
  van het menszijn, ook van het aardse m enszijn, worden bekeerd en
  wedergeboren?" (bl 130). Die omvang van die kerstening sal maar
  altyd gebrekkig wees omdat dit prakties 'n vermenging van die be106
  
  sondere (die openbaring en die heil) met die gewone (die wéreld en
  die mens) is. "M et het gewone kunnen wij niet volstaan. Daarvoor lig
  het te diep in de chaos en de leugen van die Zonde. Het bijzondere is
  echter niet een passende bekroning van het gewone - de roomskatholieke synthese. Het bijzondere komt ook niet in de plaats van het
  gewone - de anabaptische antithese. Het bijzondere is, dat God zelf
  pro nobis intreedt in onze werkelijkheid, om ons te redden uit de
  schuld der zonde. Dat is de verzoening" (bl 143). Die heil straal as hei­
  liging dan uit die versoende eksistensie. Dit gaan dus om 'n ver­
  menging: "de zuurdezem moet in het deeg. Wij eten echter geen gist,
  maar voeden ons met brood" (bl 144). Omdat ons nie die suurdeeg
  (heil) eet nie en ook nie die meel (wéreld) nie, maar die brood, moet
  ons ons nooit absoluut gedra nie: "dat is voor Gods lachende ogen
  alleen maar aanstellerij" (bl 144).
   Die negende hoofstuk wat waarskynlik nie voorheen gepubliseer
  was nie, Bijbel, Staat en Kerk, handel in lyn met Van Ruler se teokrasie-teologie soos wel voorheen uit baie of al sy ander geskrifte blyk.
  Hy beklemtoon die onderwerp kortliks soos volg: "de structuur van
  het bijbelse kerugma (is) bij uitstek op de staat gericht" (bl 150). "W ij
  worden niet uit de wereld gered, maar wij worden in de wereld
  gered" (bl 152). "H et gaat in de bijbel niet om het zedelijke handelen
  van de mens als het hoogste, maar om het historische handelen van
  God" (bl 153). "De ware liturgie geschiedt meer in de hemel en op
  straat, dan in de kerk" (bl 155). Baie skerp wys Van Ruler die Roomse
  en Neo-Calvinistiese staatsbeskouings (en daarmee die Christendom
  as altematiewe samelewing?) af: "D e idee van de kerkelijke staat is
  het uiterste symbool van de transsubstantiatie der existentie: der
  staat is kerk geworden . . . Wij zijn dan het gewone leven en het rijk
  van God kwijt. Iets soortgelijks herhaalt zich bij Kuyper . . . In het
  wedergeboorteleer ligt ook het moment van de transsubstantiatie,
  deze keer echter niet sacramenteel maar mystiek opgevatten. Het ge­
  heel loopt echter uit op een totale verkerkelijking van het leven . ..
  Ook het politiek wordt verkerkelijkt: de vrije universiteit . . . " (bl
  158).
   In hierdie verband van Bybel, Staat en Kerk, bring Van Ruler die
  verhouding tussen Ou Testament en Nuwe Testament weer ter
  sprake. "H et Oude Testament gaat niet zozeer aan het Nieuwe vooraf
  maar ligt er omheen . . . Met dit boek (Ou Testament) onder hun arm
  gingen de apostelen van Jezus Christus de wereld in . . . Wij schrijden
  van uit het Hieuwe Testament door het Oude Testament heen de
  eeuwen in " (bl 159). Daarom dan die stelling: "Er is in de bijbel niet
  alleen eenbeweging van het Oude Testament naar het Nieuwe Tes­
  tament, maar ook een beweging omgekeerd . . . " (bl 159).
  Van Ruler se samevattende konklusie oor hierdie tema van kerk,
  107
  
  staat en Bybel is: "D e bijbelse God schept in het proces van de ge­
  schiedenis de ware humaniteit. Deze zal in de staat-alléén nooit te
  realiseren zijn, maar alleen in de tweeheid van de kerk en staat,
  welke beide naar de bijbel luisteren en op het rijk gericht sijn, te ont­
  vangen. Mischien verdient het daarom aanbeveling, niet te spreken
  van een 'christelijke' staat. Deze uitdrukking wekt te veel confusie. In
  de plaats daarvan zou ik willen spreken, in navolging van Hoedemaker, van: een staat met de b ijbel" (bl 160).
   Hoofstuk tien, Barmhartigheid en Gerechtitigheid, maak die teokrasie-teologie van toepassing in die praktyk van die diakonaat: "De
  diaken staat (in het kerkelijke) daar het dichtst bij, namelijk bij de ge­
  schapen werkelijk als rijk van God" (bl 162). "Vanuit de volkskerk conceptie en de teocratische gedachte heb ik mij altijd verzet tegen
  de verkerklijking van de diakonie. Tegenwoordig is men zo ultratheocratisch en ultra-volkskerkelijk, dat men de hele vráág 'alleen
  voor de huisgenoten des geloofs?' reeds onzinnig vindt, omdat men
  meent dat allen automatisch delen in het heil in Christus" (bl 169).
  Die kerstening van die staat moet die perspektief bly. Dit gaan nie
  om die staat sonder meer nie of aan die anderkant om Christus son­
  der die skepping nie.
  Christus is nodig, nie vanweë die skepping nie, maar vanweë die
  sondeval: "In het eschaton gaat het weer helemaal om descheppingdie blijkt gered te zijn door Christus de Heiland" (bl 170). "Het
  eschaton is ook een stad, een staat, een rijk. De kerk ziet in de staat
  meer de bestemming van de wereld dan in zichzelf" (bl 171). "De
  staat realiseert nooit volledig het sociale ideaal. Er raken steeds m en­
  sen tussen de wielen. Daar is dan de kerkelijke diakonie voor" (bl
  172).
  Geregtigheid en barmhartigheid, skepping en verlossing, is 'n
  tweeheid wat onophefbaar is - en daarmee ook hulle probleme. "En
  dat voelt men dagelijks in de praktijk. Probleme moet ook niet opge­
  lost worden, ze moeten verder geholpen worden. Men moet niet bij
  de pakken neer gaan zitten . . . " (bl 174). Die sterre waaronder ons
  vaar kan as suiwer gesigspunte nooit uit die hemel neergehaal en in
  'n "reincultuur gerealiseerd" word nie. "De sterren moeten aan de
  hemel blijven staan - dán alleen kan men er op varen" (bl 174).
   Hoofstuk elf is: Het Gezag. Duidelik word aangetoon dat gesag nie
  eensydig beskou moet word of eenvoudig saamgestel is nie. Die feit
  van die eksistensie spreek van gesag: "Ik heb mijzelf niet in de
  wereld ge z et . . . Met gezag ben ik in de wereld gezet. Mijn existentie
  is een stukje geconcretiseerde gezag . . . En dan gaat het niet alleen
  om mij er zij en m ijn ik, maar voor een goed deel ook om het deze be­
  paalde mens zijn, uit deze ouders geboren, in deze traditie opge­
  groeid, man of vrouw" (bl 177). Op hierdie basis word die gesag van
  skeppings - en historiese feite, van my naaste, ens. aangetoon. Bo
  108
  
  alles is God. "H ij heeft mij gewild en in het aanzijn geroepen - de
  wereld is echt zijn wereld - in de gemeenskap gaat het om zijn beeld
  en rijk - het ethische is zijn wet - in de naaste komt Hij op mij af. Dat
  alles krijgt pas consistentie door God" (bl 179).
  Die twaalfde hoofstuk is reeds in 1966 gepubliseer en moet daarom
  ook as bekend veronderstel word. Om dit egter weer eens te lees,
  verfris die diepsinnigheid van die tema: M enselijkheid in de Theologie.
  Die geskiedenisfilosofiese lyne waarlangs hierdie groot teoloog sy
  denke rig, word m.i. nogeens beklemtoon as hy sê: "wat is dan het
  verschil tussen de theologie en de wijsbegeerte? Ik schaam me er in
  het geheel niet voor, maar kom er open en eerlijk voor uit: op die
  vraag weet ik geen antwoord te geven. Ik zie geen verschil. In ieder
  geval geen encyclopedisch, categoriaal verschil, dus een verschil dat
  in de aard van de dingen ligt en noodzakelijk is. Is er iets specifiek
  'theologisch' naast iets specifiek 'w ijsgerigs'" (bl 184).
   Die tyd is ook nie iets anders as die ewigheid nie. "De eeuwigheid
  is geen escape uit de tijd, maar een accent op de tijd. Het is van een
  bijkans dodelijke ernst" (bl 186).
  Nie alleen die mens se geestelike aktiwiteit (wysbegeerte) en die
  ruimte (tyd) waarin hy dit doen, moet teen bykomende dimensies
  gesien word nie, maar sy menslikheid as sodanig is kompleksief.
  Menslikheid of medemenslikheid kan nie sondermeer lewensideaal
  wees nie. Daarvoor is die mens te onmenslik: "Naar twee kanten: hij
  is zoogdier en hij is relatie tot God (bl 187). De mens is niet puur
  mens. Hij is sondaar (bl 187).
  Hierdie kompleksiteit veroorsaak "verskrikkelijk veel lawaai in de
  kamer van de theologie. Allerlei stemmen schreeuwen door elkaar
  heen en tegen elkaar in. Daar is nauwelijks wijs uit te worden" (bl
  187). Van Ruler probeer verskeie stemme identifiseer: Noordmans,
  Barth (met theantropologie in die plek van teologie om te benadruk
  dat "God kiest en constitueren zichself als de God van de mensen
  . . . " (bl 188) Van der Leeuw, Herman Bavinck. Van Ruler meen soos
  Bavinck dat "in de theologische arbeid . . . door alle realiteit heen (te)
  dringen tot op dit openbaringsgehalte. Dan is alles belangrik" (bl
  188).
   Uit die kakofoniese antwoord van wat menslik is, wys Van Ruler
  twee "(tegenwoordige) christelijke ketterijen aan: "De ene ketterij
  luidt: de ware m enselijkheid is alleen te vinden vanuit Jezus, vanuit
  Zijn natura assumpta, de anthropologie moet geheel vanuit de Chris­
  tologie worden opgebouwd. In deze ketterij vergeet men de am bte­
  lijkheid van de incarnatie, het midelaarschap van Jezus, het enhypostatische karakter van zijn menslijke natuur, het plaatsbekledende
  van zijn werk, zijn godheid. Dat zijn allemaal elementen in zijn m en­
  selijkheid, die tot geen prijs in onze m enslijkheid behoren te worden
  opgenomen. De andere ketterij luidt: juist zijn plaatsbekleding, zijn
  109
  
  er-voor-anderen-zijn, zijn pro-existentie, die veel belangrijker is dan
  zijn prae-existentie, is de enige ware menslijkheid, daar moeten wij
  ook in binnentreden: Jezus is pro-existent, de kerk is pro-existent, de
  christen is pro-existent, ja de mens is pro-existent. Ik acht deze op­
  vatting een schending van de humaniteit. Ben ik puur voor de an­
  deren? Is dat mijn wezen? Is dat m ijn echte menselijkheid? Ben ik
  middel voor een doel? O f ben ik in m ijn zelfheid ook doel? Ben ik
  niet een woonstede van God? Komt God in mij niet tot rust?" (bl 189190).
  Van Ruler se eie antwoord vir wat menslikheid is, is tweeledig.
   Eerstens stem hy met Ignatius van Antiochië in wat gesê het dat as
  hy as martelaar deur die leeus verslind is en die ewige lewe ontvang,
  dan sal hy 'n mens wees. "De echte en volle menselijkheid wordt een
  eschatologisch begrip" (bl 190). Tweedens sê Van Ruler dat ons nie in
  die geheel so lank hoef te wag tot die eschaton om waarlik mens te
  begin wees nie. Die Gees begin daarmee reeds nou in ons - soos dit
  gestalte vertoon in die liturgie. "Daarom geen humaniteit, geen cul­
  tuur zonder liturgie" (bl 191). Bietjie lakonies (?) merk Van Ruler dus
  op: "De bekering houdt ook altijd in, dat hij kerklid wordt. Dat leed
  is geen mens te besparen" (bl 191).
  Van Ruler is 'n "ruler" in die teologie omdat die Woord en Gees
  van God, die drieënige God, aan die stuur is.
  (H G van der Westhuizen)
  
  110.
  