title: A. van Nieuwenhuysen, Les finances du duc de Bourgogne Philippe le Hardi (1384-1404). Economie et politique
text: 436
  
  RECENSIES
  
  A. van Nieuwenhuysen, Les finances du duc de Bourgogne Philippe le Hardi (13841404). Economie et politique (Faculté de philosophie et lettres LXXX; Brussel:
  Editions de l'université de Bruxelles, 1984, 556 blz., Bf590,-, ISBN 2 8004 0838
  3).
  Een geschikter en bekwamer persoon om een boek zoals dit te schrijven zal
  moeilijk te vinden zijn. Het is al bijna dertig jaar geleden dat, in 1957, de eerste
  bijdrage van Andrée van Nieuwenhuysen aan onze kennis van de financiën van
  Filips de Stoute werd uitgegeven. Later werd zij degene die grotendeels verantwoordelijk was voor de prachtige delen van de Ordonnances van Filips, die respectievelijk
  in 1965 en 1974 door de Belgische Koninklijke Akademie werden uitgegeven. Zij
  heeft de vriendschap, het advies en de hulp van de grote figuren in hedendaagse
  Belgische Bourgondische studies, sommigen nu helaas overleden, gekregen; bijvoorbeeld Arnould, Bartier, Bonenfant en Prevenier. Bovendien heeft zij een loopbaan in
  het Algemeen Rijksarchief te Brussel gehad, waar zij voornamelijk bezig is geweest
  met het inventariseren van familie-archieven. Haar inventaris van de belangrijke
  archieven van Lalaing is in 1970 gepubliceerd.
  Het hier gerecenseerde boek is duidelijk geschreven en zeer goed ingedeeld.
   Misschien is het inderdaad zó goed opgezet dat de lezer een misleidende indruk van
  eenheid kan krijgen. Men kan gemakkelijk denken dat de financiën en het financiële
  bestuur van Filips de Stoute een enkele eenheid vormde, want de plaatselijke
  verschillen tussen gebieden verdwijnen onder de algemene titels zoals landbouw of
  recht die hier gebruikt worden. De auteur stelt niet de vraag of de financiën van
  Filips een eenheid vormden en, zo ja, op welke manier, maar zij neemt het zondermeer aan. De algemene indeling van haar boek is tamelijk oorspronkelijk. Het is in
  tweeën verdeeld; het eerste deel gaat over 'l'ordinaire', of gewone inkomsten, en het
  tweede gaat over 'l'extraordinaire', of buitengewone inkomsten, voornamelijk beden,
  én buitengewone kosten, voornamelijk veldtochten, gebouwen en de kosten van het
  hof. Dus, geen verdeling tussen ontvangsten en uitgaven, maar wel tussen het
  gewone, dat volgens de auteur een kwestie van economie is, en het buitengewone,
  dat een gevolg van de politiek is. Over het algemeen werkt deze verdeling goed,
  maar er blijven problemen, bijvoorbeeld de plaatselijke kosten komen in de tweede
  helft van het boek voor, hoewel het gewone kosten zijn.
  De echte waarde van dit boek ligt niet in de oorspronkelijkheid ervan. Er staat
  niets nieuws in; er zitten geen verrassingen in. De waarde ligt in de nuttige manier
  waarop alle gegevens over allerlei gebieden verzameld zijn: zowel landbouw, als
  beken en bossen, moerassen en polders, justitie, munten, markten enz. De rijkdommen van de hertog komen allemaal onder de loep. Maar het boek heeft zijn grenzen.
   De auteur is afhankelijk van zijn bronnen: dat zijn de rekeningen. Verder dan deze
  bronnen gaat zij niet. Dus is haar verhaal meer kwantitatief dan kwalitatief. Zij
  vertelt ons bijvoorbeeld over de hertogelijke konijnenparken, maar slechts in verband met de inkomsten ervan; in haar boek kunnen wij geen goed beeld krijgen van
  die parken. Hoe zagen zij eruit? Wat precies waren deze 'garennes'? Hoe werkten zij
  eigenlijk? Er zijn andere niet verklaarde dingen, bijvoorbeeld de 'saunerie' te Salins
  en ook de tollen en de munten. Binnen haar bronnen doorziet de auteur alles met een
  doordringende klaarheid; buiten de bronnen kijkt zij niet.
  Tenslotte moet de lezer gewaarschuwd worden dat dit boek in wezen slechts een
  half boek is, en men kan terecht de waarde van dit aparte deel betwijfelen. Van
  
  RECENSIES
  
  437
  
  Nieuwenhuysen heeft een apart boek over Les finances de Philippe de Hardi. Le
  montant des ressources geschreven, dat door de Belgische Koninklijke Akademie
  uitgegeven zal worden. Vermoedelijk is de gedetailleerde analyse van de inkomsten
  en uitgaven van de hertog, die hier ontbreekt, in het andere boek te vinden; en daar
  ook, bijvoorbeeld, zal de lezer een kaart vinden. Misschien omdat het in het andere
  boek volledig beschreven werd, is hier slechts een zeer onvolledig verhaal van de
  hertogelijke uitgaven te vinden; bijvoorbeeld de twee grootste militaire ondernemingen van Filips de Stoute, namelijk de veldtochten tegen Gent in 1384-1385 en
  die naar Hongarije in 1396, ontbreken helemaal. Maar, in elk geval, is dit boek over
  de Economie et politique van de financiën van de eerste Valois hertog van Bourgondië een belangrijke toevoeging aan de bibliografie van Bourgondië in de late
  middeleeuwen.
   R. Vaughan
  A. J. Geurts, ed., Middeleeuwse boeken en teksten uit Oost-Nederland. Een bundel
  studies (Nijmeegse codicologische cahiers II-III; Nijmegen: Alfa, 1984, 212 blz.,
  ƒ45,-, ISBN 90 70407 22 1).
  Dit boek bevat twee hoofdmoten: Oostnederlandse handschriften en een stuk dat
  specifiek over Zutphen gaat. Eerstgenoemd deel opent met de tekst van een gastcollege dat H. J. Leloux gaf over 'relaties inzake boekenproductie tussen OostNederland en Westfalen/Nederrijn' (13-29). De tekst werd weliswaar verkort reeds
  elders gedrukt (Zannekin, V (1983) 43-53) maar misstaat geenzins in de bundel.
  Ook de andere artikelen spelen in de sfeer van de Moderne Devotie. C. M. StutvoetJoanknecht bespreekt het Bijenboek van Thomas van Cantimpré (30-46), waarvan
  aannemelijk gemaakt wordt dat vertaling en verbreiding voor een belangrijk deel bij
  de Windesheimers gezocht moeten worden. Wellicht heeft bisschop David van Bourgondië nog een rol gespeeld. A. Gruijs bespreekt zeer uitgebreid een handboekje uit
  het Windesheimse klooster Mariënborn bij Arnhem (47-65). A. J. C. van Huygevoort geeft vervolgens een nuttig overzicht van de geschiedenis en restanten van de
  bibliotheek uit het klooster Bethlehem bij Doetinchem (66-78). Aan een volledige
  reconstructie waagt de auteur zich niet: dan zou ook het thans verloren materiaal besproken moeten worden.
   Het tweede deel behandelt de Zutphense boeken en is als zodanig een aanvulling
  op de tentoonstellingscatalogus 'Middeleeuwse boeken uit Zutphen' (Nijmegen/
  Zutphen, 1981). Geurts bespreekt kort de addenda op de catalogus (81-91), veelal
  kleine aanvullingen, correcties in schriftbënaming, datering, identificatie. Peter
  Nissen bespreekt vorm en inhoud van het 'Liber aureus Zutphaniensis' (92-126),
  waarna andermaal een artikel van Leloux is opgenomen, ditmaal over een middelnederduits fragment van de 'Rechtssumme' van Broeder Berthold dat in genoemd
  archief berust. De tekst wordt becommentarieerd en uitgegeven, maar — anders dan
  de overige artikelen — in het Duits. De verklaring ('deze bijdrage was oorspronkelijk reeds in het Duits geschreven en als zodanig niet bedoeld voor publikatie in deze
  bundel', 8-9) wekt toch enige bevreemding. De beschrijving is nauwkeurig, maar
  zou het denkbaar geweest zijn bij deze editie ook een plaatje te doen? Het meest omvangrijke artikel uit de hele bundel is van de hand van W. van Dongen en behandelt
  de boekbanden uit de Librije te Zutphen (136-212). Omdat er redelijk wat archiefge-.
  