title: Leconte de Lisle en Theocritus
text: Kuiper.
  82
  
  LECONTE
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
  D E LISLE E N T H E O C R I T U S.
  Voor Leconte de Lisle was Hellas meer dan een s t u k van zijn leven: het
  is een element in zijn ontwikkeling en groei van zijn eerste scheppingen af
  tot aan zijn laatste werken toe. Zijn cultus van de Schoonheid aanschouwt
  in Grieksche kunst en Grieksc.he litteratuur de verwezenlijking van zijn
  ideaal. Zijn stijl vormt zich en blijft zich sterken aan de vertaling van de
  groote Helleensche dichters en zijn op Grieksche modellen geinspireerde
  gedichten weerspiegelen die Klaarheid, Orde en Harmonie, die hij zelf in de
  orighaeelen bewonderde. Ja ook bier - zooals in zijn navolgingen van
  Horatius
  bezit zijn werk sores die eigenschappen in sterker mate dan her
  antieke voorbeeld.
  Van de hand van Leconte de Lisle zijn vertalingen in proza verschenen
  van llias en Odyssee, de Homerisehe Hymnen en de Batrachomyomaehia,
  van Hesiodus, Tyrtaeus, de Bueolici, de Anacreontea en de Orphische
  Hymnen, van Aesckflus, Sophocles en Euripides. Zijn uit de lectuur der
  Grieken ontsproten gedichten, verdeeld over zijn bundels Po~mes Antiques,
  Po~mes Barbares, Pokmes Tragiques en Derniers Po~mes, bestrijken het geheele gebied der oud-Grieksche pofizie: immers voor het sonnet Le Combat
  homtriqtte laten zich parallellen uit den llias 1) aanwijzen, en voor zijn
  Hglkne 2) geeft men als grondslag op - al is dat ook niet meer dan het
  stramien, waarop hij werlrte - Colluthus' epische gedicht over den Roof
  van Helena, dat tegen her eind der 5e eeuw na Chr. geschreven werd. In
  zijn L'Apollonide s) bewerkt hij de stof van Euripides' !o, in Les Erinnyes4).
  her gegeven van Aeschylus' Orestie.
   Wijst niet dit aUes op een kennis en belezenheid, die menig philoloog
  jaloersch kan maken, op eea gepassioneerde belangstelling, die mijlenver af
  staat van een rage, op vluchtigen indruk berustende, bewondering?
  -
  
  Onder die gedichten, waarvan het onderwerp aan de Grieksche oudheid
  ontleend is, berusten een zestien op directe of indirecte navolging van
  Theocritus 5). Een groot aantal dus ! Maar verwondering kan dat niet wekken
  bij een man, wiens eerste werk dat in druk verscheen een essai over Andr6
  Ch~nier was. Trouwens het" is, zooals Vianey zegt in zijn boek over de
  Eronnen van Leconte de Lisle 6), bijna een banaliteit geworden, om sprekende
  over de Fransche Parnassiens op hun groote overeenkomst met Theocritus te
  wijzen. Vandaar dan ook waarschijnlijk dat hij, na een korte karakteristiek
  der eigenschappen die Leconte de Lisle tot Theocritus trokken - cet amour
  1) Po~mes Burbures, Paris, Alphonse Lemerre, p. 45. Vgl. Vianey, Les Sources de Leconte
  de Lisle, Montpellier, Coulet et ills, 1907, p. 346.
  2) Podmes Antiques, Paris, etc., p. 81. Vgl. Vianey, t . a . p . , p. 368.
  ~j Derniers Po~mes, Paris, etc., p. 87. Vgl. Vianey. t. a.p., p. 298..
  4) Po~mes Tragiques, Paris, etc., p. 171. Vgl Vianey, t. a p., p. 309.
   5) Directe navolgingen zijn: Le Vase ~ Idyll. i, 27-61. vgl. ook 146 vg.; Les Plaintes du
  Cyclope = Id. XI, 19-slot, vgl. 1 - 3 ; L'Enfance d'H&rakl~s = Id. XXIV, 1 - 3 3 , vgl. 57 vg.,
  73 vg.; La Mort de Penthge = Id. XXVI, 1 - 2 6 , vgl. 33 vg.; H~rakl~s au Taureau = Id. XXV,
  85-98, 126-132, t 3 8 - 1 5 2 ; Le Retour d'Ad6nis ---- Id. XV, 100-105, 112-135 ; S y m p h o n i e
  Epigr. V, vgh Epigr. IV; Les Bucoliastes vgl. Id. VIII; L'Abeille, Odes Anacr~'ontiques, VII =
  Id. XIX en Anaereontea, XXXV.
  6) p~ 317.
  Kuiper.
  83
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
  si vif de la nature qui est comme l'~me de ses idylles, son sentiment du
  r6el, son art 6pris de concentration qui sait ramasser tant de choses dans
  un cadre restreint, l'ing6niosit6 de ses plans - , zich in zijn verdere beschouwingen voornamelijk bepaalt tot dat gedicht, den ttylas 1) bedoei ik,
  dat in inhoud en opzet het verst van het Grieksch origineel afwijkt. Men
  kan deze in vier-regelige strofen vervatte compositie eigenlijk ternauwernood
  een navolging noemen. Want behalve de namen der najaden, die den jongen
  Hylas schaken, Molis en Nikh6a, die verraderlijk reel gelijken op de MaPle
  en 3lvZrla van Theocritus, is er nauwelijks 66n trek die overeenstemt. Voor
  den beoefenaar der Helleensche letterkunde ontleent dit gedicht zijn waarde
  dan ook vooral aan de behandeling der mythe zelf. Her bewijst nog eens
  te meer haar eeuwig zich verjongende kracht. Behalve Theocritus hadden Apollonius Rhodius en Propertius, na her~ Andr6 Ch6nier dit verhaal behandeld.
   En telkens weer vertoont het zich onder een nieuw aspect. Beurtelings zijn
  her Heracles of de Nymphen of Hylas die door de psychologische belangstelling van den dichter her sterkst op den voorgrond treden, zooals Vianey
  in zijn fijne analyse van hun werk heeft ontvouwd, daarbij in het licht
  stellend, hoe niettemin Leconte de Lisle er in geslaagd is een gedicht te
  scheppen, dat door fijnheid en diepte die zijner voorgangers overtreft. Maar
  dit gedicht is een origineele schepping, zoo goed als ThyonF,, Olaueg, Klytie,
  la Source, Thestylis, laaysa~e, Klearista 2), die men Theocriteisch noemen
  kan omdat ze her Sicilisch landschap schilderen met trekken die u aan den
  Sicilischen dichter herinneren, en misschien omdat ze, sommige ervan althans,
  een liefdes-drama behandelen, zooals de legende van Daphnis en die van
  ~Calyce en andere oud-Sicilische verhalen ons geven, maar die toch het
  realisme van Theocritus missen, en bovendien een symbolische strekking
  vertoonen, die h~m ten eenen male vreemd is. Ook in dit laatste opzieht
  komt Leconte de Lisle's ttylas en evenzoo zijn bewerking van Moschus'
  Europea), met de bovengenoemde ,indirecte navolgingen" overeen, uC'est
  une histoire tout humaine, sans doute, qu'il nous a cont6e", zegt Vianey
  aan het slot van zijn beschouwingen over den ttylas ,,celle d'un jeune
  homme qui saerifie l'amiti6, la gloire et le devoir ~t un amour sensuel, n6
  dans un paysage voluptueux. Mais ~t travers cette histoire, on en peut lire, si
  l'on veut, une autre: celle de l'attrait irresistible des eaux et des bois, celle
  de l'homme s'absorbant, s'ensevelissant dans la nature, jusqu'~t oublier tout
  le reste.
   Niettemin, hoezeer ook de attractie van Leconte de Lisle tot Theocritus
  een vanzelf sprekend en overbekend feit is, toch kan een meer nauwkeurige
  vergelijking van de directe navolgingen met hare bronnen voor ons van
  belang zijn, al is het ook meer om het verschil tusschen de beide dichters
  dan om hun overeenkomst, en al is her minder ter wille van Leconte de
  Lisle dan van Theocritus zelf. Immers op geen andere wijze wordt men zich
  zoozeer het karakter, de eigenaardigheden en de grenzen van zijn kunst
  bewust als wanneer men zijne idyllen legt naast deze Fransche bewerkingen.
  1) t.a.p., p. 320-328.
  9 ~ Po~mes A.ntiques, p. 69, 75, 130, 139, 221, 232, 239.
  3) L'Lnl~vement d'Europ6ia, Derniers Po~mes, p. 31.
  Kuiper.
  84
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
  Nog een restrictie blijft hier echter te maken, en wei deze dat van de eigenlijke
  Bucolica Leconte de Lisle's navolging geen volledig beeld geeft. Her gros
  zijner bewerkingen betreft de epische idyllen. De herderspo~zie is er slechts
  vertegenwoordigd door Les Bucoliastes 1).
   Dit gedicht is een bewerking van de 8e idylle uit her Corpus Theocriteum,
  die, met eenige andere samen trouwens, den titel Bovxo~ao~al draagt. De
  idylle biedt aan de verklaring atlerlei moeilijkheden, die velen uitgevers,
  onder wie Valckenaer de eerste was, gewichtig genoeg geschenen hebben om
  het geheele gedicht voor onecht te verklaren. Her bevat n.L een beurtzang
  van vier-regelige strofen, die uit disticha zijn opgebouwd, terwijl de pentameter overigens in Theocritus' idyllen niet voorkomt. Na dien beurtzang
  volgt ougewoner wijze een tweede agoon, waarin de beide herders ieder met
  8 hexameters wedijveren. Die herders worden in de inleiding geschetst als
  onvolwassen knapen, maar de onderwerpen, die zij aanroeren, strooken
  dikwijls weinig met hun teederen leeftijd. Voegt men daarbij, dat de diehter
  zich enkele vrijheden met de prosodie veroorlooft, die' in Theocritus' onverdachte Bucolica niet voorkomen, en dat men hier en daar verzen leest die
  sterk herinneren aau plaatsen in andere idyllen, dan heeft men de voornaamste argumenten der echtheid-bestrijders bijeen. Nu zijn die ongetwijfeld
  elk op zich zelf geen doorslaand bewijs voor onechtheid. Immers een dichter
  kan bijwijlen evengoed door zieh zelf herhaald worden als door een imitator,
  hij zal er niet altijd in slagen zijn compositie die eenheid te geven, die aan
  iatere critici gewenscht voorkomt; en als in dit gedicht de beide knapen, de
  d~po~, over de liefde spreken alsof zij volwassen mannen waren, dan doen
  zij daarmee niet lets, war wel eens meer gebeurt op deze wereld door onvolwassen knapen, want da~n had de dichter hen als vroeg-wijze blagueurs moeten
  schilderen, wat hij volstrekt niet doer, maar ze handelen als zangers eenvoudig in overeenstemming met de eischen van hun m~tier. Zegt niet de
  dichter zelf dat Daphnis, de overwinnaar, door dezen wedstrijd den grondslag legt voor zijn lateren roem? Men beh0eft dan ook aan dezetegenspraak
  geen aanstoot te nemen, zoo rain als aan her felt, dat hij in vs. 72 deavances
  van een o(~o~vr ~6ga blijkt te versmaden, terwijl hij in vs. 41 en vervolgens
  den wonderen invloed van zijne schoone verheerlijkt, 't zij men haar ~i ~ a ~
  hare wil noemen, 't zij met Meineke xa~a Natr Want in den bucolischen
  beurtzang dwingt nu eenmaal her thema van den voorzanger den tegenstander
  tot een antwoord in gelijken trant.
   Maar dit neemt niet weg, dat een modern lezer zich bij deze eigenaardigheden alleen neerlegt door de overwegingen van zijn verstand. Hij kent de
  traditie, maar leven doer ze niet meet voor hem. En het is zeker opvallend,
  dat alle bovenvermelde moeilijkheden en tegenstrijdigheden in Leconte tie
  Lisle's navolging geheel zijn opgelost. Zijn gedicht is een compositie zonder
  voeg of uitwas. De inleiding ontbreekt. De Fransche dichter geeft alleen een
  beurtzang, die in vijf-regelige strofen, wier rijke rijm de klankwerking van
  her bucolisch lied op schoone wijze vervangt, tegelijk het karakter van de
  zangers teekent. Van hun leeftijd blijkt hier niets, wel van hun stand. Het
  1) Po~mes Ant., p. 234.
  Kuiper.
  8,5
  
  Leconte de Lisle en Theocrihts.
  zijn een geitenhoeder en een koeherder, van wie de eerste zeer amoureus
  van complexie, zooals dat een geitenhoeder past, ons herinnert aan den
  ongelukkigen minnaar, dien de 3e idylle, de Ko~t~or ten tooneele voert, of
  aan Battus uit de 10e, de Theristae, terwijl de ander even spotlustig als
  Milon uit die 10e idylle, maar minder ruw, en koel van hart zooals Daphnis
  in zijn laatste lied van onze 8e zich zelven schetst, door den vertaler een
  blijde luchthartigheid heeft meegekregen en een ongeveinsde liefde voor de
  rustige geneuchten van het buitenleven, die dadelijk bij de eerste tegenstrofe
  en aldus her geheele gedicht door geestig contrasteeren tegen de weeke
  minneklachten van den doodsbedroefden geitenhoeder:
  Sources claims/ et toi, venu des Dieux, 0 fleuve
  Qui, du Tymbris moussu, verses tes belles eaux/
  Je feral soupirer, couchd clans vos roseaux,
  Ma syrinx r neuf tons enduits de cire neuve:
  Apaisez la ciEale et les jeunes oiseaux.
   Vents joyeux qui riex d travers les feuillages,
  Abeilles qui rOdee sur la fleur des buissons,
  De ma syrinx aussi vous entendrez les sons;
  Mais, de mSme qu' l~ros, les Muses sont volages:
  l-Iatex-vous.t d'un coup d'aile emportez rues chansons.
  Vergelijkt men deze verzen met bet Grieksche origineel, dan zal men
  bevinden dat voor de tegenstrofe de parallellen geheel en al ontbreken. Her
  is een volkomen vrije schepping, zooals ook de 4e en de 7e strofe zijn. Voor
  de andere coupletten ontbreken de parallellen niet, maar ze staan verspreid
  over het geheele gedicht of zijn aan andere idyllen ontleend, terwijl herhaaldelijk een of twee regels van Theocritus, 6~n enkele uitdrukking sores,
  tot een nieuw couplet zijn uitgewerkt.
  Het behoeft geen betoog, dat de naive charme, de kinderlijke toon, die
  de Grieksche dichter bier en daar heeft weten te bereiken, in de Fransche
  navolging niet zijn te vinden. Er is een fijner gratie voor in de plaats gekomen, een harmonieuser opbouw en een eenheid van karakter-teekening.
  Niet dikwijls veroorlooft zich Leconte de Lisle in zijn bewerkingen van
  Theocritus zoo groote vrijheid met bet origineel. Wel geeft hij - her is
  Vianey, die e r o p wijst 1) _ als inleiding op zijn vertaling van het 5e epigram,
  her Concert, een natuurschildering, die voor de drie concertanten uit dat
  epigram een prachtig d6cor vormt, maar voor dat tafereel zijn, wat Vianey
  naar 't sehijnt ontgaan is, vele trekken ontleend aan het voorafgaande, het
  4e, e n in de resteerende gedichten volgt hij zijn voorbeeld hog meer op
  den voet, her meest getrouvr wel in Le Vase, LeRetourd'Ad~nisen Iq~raM~s
  au Taureau 2).
  De waarde dezer drie navolgingen is, naar bet mij voorkomt, zeer ongelijk.
   Le Vase geeft een imitatie van de bekende beschrijving van den houten
  beker, die voor Thyrsis in de le idylle de belooning is van zijn Daphnislied. Opvallend is dadelijk de plastische rust in Leconte de Lisle's verzen
  l) i.a.p., p. 319.
  2) Po~mes Ant.~ p. 172, 242~ 182.
  Kuiper.
  86
  
  Leconte de Lisle en Theoerifus.
  naast de drastische levendigheid van Theoeritus' schildering. De Vaas is als
  een museum-stuk. De Fransche dichter beschrijft haar, waar ze staat in haar
  vitrine, met ingetogen bewondering en met de liefderijke nauwkeurigheid
  van een kenner. Maar Theocritus! Zijn herder is de opgetogen eigenaar van
  dit verwonderlijke kunstwerk. Zijn woorden streelen de schoone verbeeldingen.
  Hij neemt den beker op, draait hem rond in zijn handen en de uitgebeitelde
  gestalten beginnen te leven:
  
  Aldus de vronw op het middentafereel tusschen de beide minnaars. En dan
  de schildering van den jongen in den wijngaard, ingespannen bezig met het
  vlechten van zijn sprinkhaan-val, terwijl twee vosjes hem ontdoen van zijne
  druiven en van den inhoud van zijn knapzak!2). Ook daar dezelfde hewegelijkheid, dezelfde naive overtuigdheid. ZooMs een Italiaansch custode u de
  schoonheden beschrijft van zijn lievelings-schilderij.
  En toch vraagt men zich af, of het geen opzet is, die ingehouden toon
  van Leconte de Lisle's gedicht; of niet buiten her verband van de iciylle de
  afgemeten ernst van de beschrijving verkieslijk is boven een levendigheid en
  opgetogenheid, die bier allicht zich zelf zou overschreeuwen.
   Voor Le Retoar d'Ad6nis, de navolging van de hymne aan Aphrodite uit
  de Adoniazasae, zou men een dergelijke verklaring bezwaarlijk kunnen
  vinden. Dat de passage, die zich tot Berenice en Arsino~ richt, is weggelaten, schaadt natuurlijk de bewerking niet en is in overeenstemming met
  de ook elders gesignaleerde gewoonte van Leconte de Lisle, om bizonderheden
  van persoonlijken aard buiten te sluiten 8). Maar de hymne van Theocritus
  heeft een klankenrijkdom en een gloed die men in bet Fransche lied tevergeefs
  zoekt. Wel tracht het rijm der vierregelige coupletten een vergoeding te geven
  voor de zangerigheid van bet oorspronkelijk met zijn vele allitteraties en
  homoioteleuta, maar de meeste verzen en vooral de korte tusschenregels
  missen te zeer den vollen toon, dien men verwacht na de gedragenheid der
  hymne, wier zware spondee~n, wier klinkende assonanties en open o's en
  a's een zeer pathetisch effect veroorzaken, dat hog versterkt wordt door de
  breuk der talrijke hiaten en her galmen der vocalen die van zoovele woorden
  de beginletter vormen. Wie hoort niet onmiddellijk den weeken klank van
  verzen als deze:
  
  r~v ~} za~t~okt~va, ~to~vtA~vkte ~r ~ro~(~vae,
  d Be~e~t~ela vavydt~l~ "E]~;9 tl~v~a
  "Aoowda x~wteoot ga~o[g drttd~t ~AOwvtv4).
  Op den Franschen bewerker echter is hun indruk blijkbaar niet zoo sterk
  geweest als men zou wenschen.
  Geheel anders daarentegen is her resultaat der bewerking van een f r a g m e n t
  uit den Heracles, dat den titel draagt van l-l~rakl~s aa Taareaa. Voor dit
  gedicht, een van de meest bekende verzen van Leconte de Lisle, heeft de
  1)
  I)
  ~)
  ~)
  
  Id. I, 3 5 - 3 8.
  45--54.
  Zie mijn artikel over Horatius en Leconte de Lisle in Neophilologus, III, p. t74 vg.
  Id. XV, 109~i1'1.
  Kuiper.
  87
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
   dichter uit dit langste van Theocritus' epyllia een enkele sc~ne gelicht, nl.
  die, waar beschreven wordt, hoe Pha~thon, de witte prachtstier van Augias,
  die door den leeuwenhuid misleid den drJ.ger aan wil vallen, met 66n handgreep door hem bedwongen wordt. Het is geen wonder, dat Leconte de
  Lisle, die de dieren bestudeerde als een schilder of een beeldhouwer, en
  boven alle den stier om zijn seulpturale vormen lief had, juist dit tafereel
  ter navolging gekozen heeft. Maar bewondering verdient hij om den tact,
  waarmee hij alles wat buiten het kader van de worsteling valt, de lange
  beschrijving van het stallen en verzorgen van her vee, de uitweiding over
  den strijdlust der andere beesten, heeft weggelaten, om onmiddellijk tegen
  den achtergrond der golvende kudden, wier daverend geloei de gansche
  vlakte vult, de groep te plaatsen van den stierendwinger Heracles. Want om
  de worsteling is het hem te doen. En her is opmerketijk, dat'zijn woorden
  een sterkeren indruk bij ons aehterlaten dan Theocritus' beschrijving. Theocritus geeft ook hier beweging:
  
  9o~ ~dl, ~va~ :rOootdvto~ ~g~a~o Z*t~s ~tazdn
  oxato~ ~qvct~ ~ao~, ~ta~ ~'a~,~kra v~P" ~z~s 7ai~lc
  ~l~p ~mfloloag" ~ 8( o( ~egs ve~gtz *avvoOelg
  /xvdov E~ 6~6toto flga~lovoa dgO6~ ~vlor~1.
  Leconte de Lisle verschikt de trekken van het origineel. Zooals de grootschheid van het tafereel her eischt, beeldt hij de groep van heros en stier in
  bet oogenblik van hoogste spanning als ware her een marmeren monument.
   En zijn laatste regels beschrijven niet de omstanders maar vestigen nog eens
  de voile aandacht op den overwinnaar:
  Mats, ferme sur ses pieds, tel qu'une antique borne
  Le hdros d'une main le saisit par la come,
  Et, sans rompre d'un pas, il lui ploya le col,
  Meurtrissant ses naseaux furieux dans le sol
  Et les bergers en foule, autour du fils d'Alkmdne,
  Stupdfaits, admiraient sa vtgueur surhumaine,
  Tandis que, blanes dompteurs de ce soudain pdril,
  De ~rands muscles roidis gonflaient son bras viril.
  Een groot verschil in karakter naast veel uiterlijke overeenkomst vertoonen
  de resteerende gedichten, La Mort de Penthde, Les Plaintes du Cyclope en
  L'Enfanee d'l-lbrakl?s 2), ontleend aan Theocritus' Arp,at, K6x2ra~, en *ZIgau21o~or
  De AYlvat vertelt de vermoording van koning Pentheus met een veravonderlijke zakelijkheid. In vlugge, korte trekken schetst her gedicht den u~ttocht
  der Bacchante~ de toebereidselen tot het offer, Pentheus' spieden, zijn
  vlucht en achterhaling, en gewelddadigen dood. Geen schakel in dit verhaal,
  die nog gemist kan worden; in iederen nieuwen vollen regel een nieuwe
  1) Id. XXV, 145-152.
  8) Po~mesAnt., p. t80, t74, 177.
  Kuiper.
  88
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
  trek, haast zonder overspringen van den zin uit het eene vers naar het
  volgende. Maar als dwars tegen die droog-constateerende vertelwijs in klinkt
  de bitsheid van allittereerende dentalen en labialen, de weeke cadance der
  vrouwelijke caesuur, de voUe klank van dorismen en aeolismen, doorbrekend
  ten slotte geheel en al in het beruchte:
  
  ecn vers, dat, hoe gezocht ook, hct zeer gecompliceerd sentiment van dit
  gedicht meesterlijk tot uitdrukking brengt, l~n dc wildheid cn weekelijkheid
  dcr Maenaden spreckt er uit, tm her gewild cynisme van den dichter.
   Want werkelijk huivert in dit verslag van amper 25 regels een bedwongen
  afgrijzen, waarvan de dichter zich bevrijdt door het korte os ~.~),o~van
  zijnen epiloog. En hct is alsof hij in dien epiloog door zijn bctuigingen van
  godvruchtighcid zich zoekt te behoeden voor de kwade gevolgen, die uit
  zijn twijfel aan de rechtvaardigheid van Dionysus' wraak zouden kunnen
  voortvloeien.
  lets dergclijks kan men van Leconte de Lisle aIIerminst verwachten. Hij
  ziet te scherp het onheil, dat juist godsdienstige verblinding sticht. Maar de
  schoone goden van Hellas kan hij toch nict verloochenen. En zoo schrijft
  hij in plaats van her a~rbr ~" eda~'~otl~t ~al eda~,~eootv ff~ot[~t 2) van Theocritus
  en zijn heilwensch aan Semele en aan haar zusters,
  a~ ~6~e g~?o~ ~ee~a~ d~lva~tor Atov~ooo
  dit onpersoonlijk slot:
  Malhear ~ l'insenM qtte le dgsir consume
  De toucher ~ l'aatel de la main oa des yeux !
  Qa'il soit comme ttn boae vii sous le eouteatt qui fume,
  Etant nd pour ramper, non pour chanter les Dieax.
  Hiertegenover heeft ook het verhaal zelf een milder, een minder huiveringwekkend karakter. Is bet niet teekenend, dat bij Leconte de Lisle de moeder
  aan Pentheus niet het troofd afrukt, maar frappe aa r
  le fils qui lui f a t
  chef? Maar de klank van her Grieksche gedicht, al zijn de verzen ook minder
  straf in de bewerking dan in her oorspronkelijk, wordt uitstekend vertolkt
  door den snellen gang van de rijmende middenregels en het pathos van
  begin en einde, in strofen als deze:
  Le profane aassit6t s'enfuit (poavantg;
  Mais les femmes, nouant lear longues draperies,
  Bondissaient apr~s lui, pareilles aax Furies,
  La chevelure (parse et l'ceil ensanglantg.
   - - D'olt vient que la fareur en vos regards gclate,
  0 femmes? criait-il; poarqaoi me saivre ainsi? - JEt de l'ongle et des dents toates trois l'ont saisi:
  L'ane arraehe du coup l'(paule et l'omoplate;
  Les Plaintes da Cyclope illustreert den zin van den Fransehen dichter
  ~) Id. XXVI, 26.
  s) 30.
  3) 37.
  8Q
  
  Kuiper.
  Leconte de Lisle en Theocritus.
  voor het grooLsche en geweldige. Maar grootsch en geweldig is Theocritus'
  Cycloop juist allerminst. Er ligt een groote gemeenzaamheid in de wijze
  waarop hij spreekt van 5 K6~oJ~ 6 ~aO" ~#rv, cS~za~o~lIo~a#o~, zoodat men
  zelfs neiging heeft dit (~0Xaro,: een beetje te ls
  gelden in zijn beteekenis
  van goedig-onnoozel: die goeie ouwe Polyphemus. Maar hoe dit zij, hij is
  niet meer dan een verliefde boerenkinkel, wien alle homerische geweldigheid
  verre blijft, en het lied, dat hij zijn Galatea toezingt, is een bucolische
  serenade. Of eigenlijk de parodie daarvan. Want Theocritus' figuur is burlesk.
  Reeds de manier waarop hij, zijn eerste kennismaking met Galatea herdenkend,
  door de woorden ~r~ ~'6~dt, @8#6~'evov de statige en liefelijke gestalte van
  Athene voor ons oproept 1), geeft een komisch effect. Zijn beschrijving van
  het eigen uiterlijk, her #a~,,o~6oo~r als toevoeging van ~,r~o~r in regel 41,
  zijn verzuchting dat zijn moeder hem niet met kieuwen heeft geschapen2),
  zijn botanisehe nauwkeurigheid in de schildering van zijn voorgenomen
  bloemenhulde 8), dat alles versterkt dien indruk. En her toppunt is de dwaze
  bedreiging aan her slot, waarmee hij zich wil wreken over zijn moeders
  onverschilligheid :
  ~oaoC) z~v x e f a ~ v ~a~ z~og n68ag dgfoz(oe)g I~ev
  Van al deze trekken zoomin als van de eigenaardige herhalingen en parallelismen van bet bucolische lied is bij Leconte de Lisle iets te vinden.
   Integendeel heeft hij getracht ook door Polyphemus' eigen woorden een
  indruk te geven van zijn reusachtigheid. Je suis noir et velu comme un
  ours des for~ts, Et plus haul que les pins, zoo zegt hij, en terwijl Theocritus'
  ?$vgeo~rrOou o~($~,5) herinnert aan Polyphemus' smadelijke verblinding
  door Odysseus, denkt men bij de verzen Eh bien! je plongerai tout mon
  corps darts la flamme, Je brMerai mon veil qui m'est cher, et mon dme!
  veeleer aan Heracles op den brandstapel. Maar toeh heeft Leconte de Lisle
  zich niet geheel van het oorspronkelijk kunnen losmaken. Vandaar de indruk
  van tweeslaehtigheid, die hier zijn verzen achterlaten. Kleintjes en gewoon
  lijkt wat de minnaar zingt, na d e z e visie van den bergreus:
  Sans trove ni repos, sur les algues des rives,
  1l consumait sa vie en des plaintes na~ves,
  Interrogeait des flots les volutes d'azur,
  Et suppliait la Nymphe au cveurfrivole et dur,
  T a n d i s que s u r sa t~te, ~ t o u t vent expos(e,
  Le j o u r v e r s a i t sa f l a m m e el la n u i t sa ros(e,
  E l qu'(norme, eouchg s u r un roc gcartg
  Il disait de son real la cuisante deretg.
  l-let lange gedicht van den Slangenworgenden Heracles liet aan Leconte
  de Lisle voor zijn navolging een reel g-rooter vrijheid van beweging. In
  ~) Vgl. Odyss. VII, 30.
  2) Id. XI, 54.
  a) ss.
  ~) 70.
  ~) 52.
  Kuiper.
  00
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
   zijn bewerking heeft hij ongehinderd de nachtelijke se~ne van overval en
  worsteling uit kunnen beelden zooals hij zelf die zag. Voor den dichter,
  die in zijn H~rakl~s solaire 1) den Held beschrijft als zonnegod, is ook
  her wiegekind hier een jonge god, zijn daad is de eerste afglans van zijn
  latere heerlijkheid. Maar Theocritus geeft, althans in her eerste deel van
  zijn idylle, bijna een huiselijk tafereel. De woorden waarmee Alcmene hare
  kinderen sust zijn roerend van warme moederlijkheid, maar zoo menschelijk,
  dot niets u doer vermoeden dot her Zeus' zoon is, dien zij wiegt, en al is
  war zij op 't hooren van Iphicles' angstkreet tot Amphitryon spreekt, wel
  plechtiger van toon, her geheele verhaal behoudt dot zelfde familiare realisme,
  dat wij ook in den K6u2o~v opmerkten en dat een kenmerk is van zijn geheele dichtkunst. Met dezelfde woorden nu, waarmee Theocritus in regel
  11 en 12, naar epischen trant, den voortgang van her naehtelijk uur aangeeft,
  begint Leconte de Lisle zijne navolging, maar die kleine omzetting verandert
  tevens geheel hun karakter. De aanhef, met ~ n vers vermeerderd, maakt
  hemel en aarde tot getuigen van de daad, die bij Theoeritus zich afspeelt
  binnen de enge wanden van het huis:
  Ori6n, tout couvert de la neige du p~le
  Aupr~s du Chien sanr
  montrait sa rude dpaule;
  L'ombre silencieuse au loin se ddroulait.
   Alcmene's wiegelied, Que la Nuit bienveillante et les Heures divines
  Charment d'un r~ve d'or vos dines enfanlines, handhaaft dit plechtig karakter;
  hdro~que berceau, doigts divins, L'Enfant sacr~ le doux Sommeil (met een
  hoofdletter) zijn daarmee in overeenstemming; en her gedicht eindigt met,
  als adaptatie van Tiresias' voorspelling2), deze prachtige samenvatting van
  Heracles' vergoddelijking ~n zijne werken:
  Dors, Justicier futur, dompteur des anciens crimes,
  Dons l'attente et l'orKueil de tes fairs maKnanimes ;
  Toi que les pins d'Oita verront, bather sacrl,
  La chair rive, et l'esprit par l'angoisse dpur~
  Laisser, pour dtre un Dieu, sat la time enflamm6e,
  Ta eendre et ta massue et la peau de Ndmde/
  Zonder twijfel heeft Leconte de Lisle nooit de bedoeling gehad'in zijn
  bewerkingen
  naar het Grieksch geest en letter van her origineel zoo
  dicht mogelijk te benaderen. Zijn v e r t a l i n g e n
  waren letterlijk in veel
  sterker mate dan de kritiek van her meerendeel zijner tijdgenooten dulddeS):
  zijne navolgingen echter zijn ,,inspiraties". Hij geeft daarin de beelden en
  gedachten, die de lezing van her oorspronkelijk gedicht bij hem opwekte,
  hij legt daar zijn eigen opvattingen over de Grieken in neer. Weliswaar zal
  dit minder sterk uitkomen, als her gedicht, dat hij navolgt, maar kort is,
  als de inhoud eenvoudig is of niet van den aard om vruchtbare associaties
  op te wekken, maar eenig verschil, we zagen her boven, treedt overal toch
  aan her licht. Is het ook de liefde tot de natuur, de zin voor de werkelijkI) lao~mes Ant., p. 244.
  31 Id. XXIV, 73 vg.
  *) Vgl. Jean Dorni~ Essai sur Leconte de Lisle, Paris, Ollendorff, 1909, p. 91 vg.
  Kuiper.
  91
  
  Leconte de Lisle en Theocritus.
   heid, de drang tot concentratie, die hem in Theocritus aantrekt, zijn natuurbeschrijving is veel meer zuiver-aesthetisch dan van den ouden Siciliaan, de
  samenvoeging van vele dingen binnen 66n kader gaat bij hem nooit zoover,
  dat ze de eenheid aantast, die immer zijn voornaamste zorg is, en zijn
  realisme bepaalt zich uitsluitend tot de d i n g e n en hun uiterlijk. ,,Le premier
  soin de celui qui 6crit en vet's ou en prose doit ~tre de mettre en relief le
  c6t6 pittoresque des choses ext6rieures", heeft hij zelf gezegd. Hij gedraagt
  zich naar die uitspraak doordat hij nooit verzuimt bij de d6tails zijner beschrijving den indruk door een teekenend adjectivum te versterken; de achtergrond, her d6cor van zijne tafereelen genieten zijn bizondere zorg, meer dan
  men ds bij eenig antiek auteur, zelfs bij Theocritus, vindt. Maar zijn figuren,
  zijn menschelijke figuren, missen her innerlijk realisme, dat ons juist bij
  Theocritus treft. Ook voor hem ligt de eeuwige waarde der Grieksche kunst
  in haar idealisme. ,,Les figures id~ales, typiques, que celui-ci a conques ne
  seront jamais surpass6es ni oubli6es" schrijft hij in de voorrede tot zijn
  Po~mes et Po6sies. Vandaar dan ook wel dat hij bij zijn navolgingen van
  Theocritus zich voornamelijk bepaald heeft tot de epische idyllen, en ook
  hier de kenmerken van her oorspronkelijk, de gemeenzame toon, de humor,
  de naive charme, heeft vermeden, om daarvoor in de plaats te steilen de
  visie, die zijn eigen opvatting dier mythologische figuren hem voor oogen
  stelde: grootschheid van conceptie en een algemeene geldigheid, die tot
  symbolisme nadert of her verwezenlijkt.
  l-lilversam.
  W. E. J. KUIPER.
  DE LAATSTE M E E N I N G E N O V E R H E T
  WALTHARIUSGEDICHT.
   De heer Wilmotte van de Sorbonne zond mij kortgeleden, door vriendelijke
  bemiddeling van mijn collega, zijn landgenoot Gustave Cohen, een afdruk
  van zijn opstel in de Revue historique (Tome CXXVII, 1918), getiteld: La
  pattie du Waltharias. Hierover straks.
  Het laatste en her beste, war over dit gedicht was geschreven, dateerende
  van 1913
  en dat is hier belangrijk - is verschenen in de Leuvensche
  b~dragen, XI, p. 1 vv., van de hand van Dr. L. Simons, Waltharias en de
  Walthersage (Brussel). Hoofdstuk I bevat een keurige metrische vertaling
  met korte aanteekeningen, een zakelijke ontleding, de voornaamste lezingen
  en textverbeteringen. Hoofdstuk II & Ill, dat de Waltharius als kunstwerk,
  den dichter en de totstandkoming van W. behandelt, is een aesthetische
  en literair-historische commentaar (p. 149-246), die door zijn objectiviteit,
  zijn mooie compositie, zijn van goed oordeel en goeden smaak getuigende
  uiteenzetting, vooral ook door den humanen toon, over alle geleerde
  twisten heen, een aangenamen indruk maakt en prettig aandoet, omdat alles
  in 't Hollandsch, zonder hartstocht en nationale voorkeur, is geschreven,
  waardoor 't zich hog bijzonder aanbeveelt. Door her lezen van de opstellen
  van Simons is mijn verflauwde belangstelling in dit gedicht weer ontwaakt
  en heb ik her opnieuw leeren waardeeren.
  -.
  