title: Getuigenverhoren als aanloop tot een proces. Elementen uit het Mechelse strafdossier tegen Jan Schuermans, pastoor van Ename, in het midden van de zeventiende eeuw
text: Bulletin de la Commission royale
  d'histoire. Académie royale de
  Belgique
  
  Getuigenverhoren als aanloop tot een proces. Elementen uit het
  Mechelse strafdossier tegen Jan Schuermans, pastoor van Ename,
  in het midden van de zeventiende eeuw
  Ludo Milis
  
  Citer ce document / Cite this document :
  Milis Ludo. Getuigenverhoren als aanloop tot een proces. Elementen uit het Mechelse strafdossier tegen Jan Schuermans,
  pastoor van Ename, in het midden van de zeventiende eeuw. In: Bulletin de la Commission royale d'histoire. Académie royale
  de Belgique. Tome 175, 2009. pp. 259-265;
  doi : https://doi.org/10.3406/bcrh.2009.1615
  https://www.persee.fr/doc/bcrh_0001-415x_2009_num_175_1_1615
  Fichier pdf généré le 04/05/2018
  
  In dit artikel worden enkele getuigenverklaringen uitgegeven die afgenomen werden van vrouwen
  betrokken in een seksueel schandaal in 1648. Naar aanleiding van de afkondiging van de Vrede van
  Münster had pastoor Jan Schuermans van Ename (bij Oudenaarde) een meisje verleid dat zwanger
  werd en een kind baarde. Het bleek dat hij nog andere vrouwen lastig had gevallen. Het schandaal
  leidde tot een proces dat voor de officialiteit van het aartsbisdom Mechelen werd gevoerd. De
  veroordeling die volgde, zou Schuermans levenslang blijven achtervolgen.
  Abstract
  In this article, the author publishes the statements of a number of women involved in a sex scandal in
  1648. During the celebrations organised for the Treaty of Munster, Jan Schuermans, the vicar of
  Ename (near Oudenaarde), seduced a girl who became pregnant and gave birth to a child. An inquiry
  revealed that he had harassed other women and the scandal led to a trial held at the ecclesiastical
  court of the archbishopric of Mechelen. The conviction haunted Schuermans for the rest of his life.
   Résumé
  Dans cet article, l'auteur édite les témoignages de quelques femmes impliquées dans un scandale
  sexuel en 1648. Lors des fêtes organisées à l'occasion du Traité de Munster, Jan Schuermans, le curé
  d'Ename (près d'Audenarde), séduit une jeune fille. Enceinte, elle donne la vie à un bambin. Une
  enquête révèle qu'il avait importuné d'autres femmes. Le scandale aboutit à un procès devant
  l'officialité de l'archevêché de Malines. La condamnation encourue devait poursuivre Schuermans
  pendant tout le reste de sa vie.
  Getuigenverhoren als aanloop tot een proces
  Elementen uit het Mechelse strafdossier
  tegen Jan Schuermans, pastoor van Ename,
  in het midden van de zeventiende eeuw
  door Ludo Milis
  
  De bedoeling van deze bijdrage, de kritische uitgave van enkele getui¬
  genverhoren uit een procesbundel, wil gewoon exemplarisch zijn.1 Het
  betracht niet om belangrijke rechtshistorische kennis te verwerven, maar
  gewoon, door een voorbeeld, een inzicht te geven hoe een klein, godver¬
  geten dossier toelaat om door te dringen in de mentaliteit van de tijdge¬
  noot, in dit geval het midden van de zeventiende eeuw.
  Godvergeten is trouwens ook niet helemaal terecht, in die zin dat we
  juist vijftien jaar geleden een boek aan het thema wijdden.2 We gaven
  de teksten die hier nu volgen ook in bijlage uit, maar niet als kritische
  uitgave, dus niet volgens de voorschriften van de Koninklijke Commissie
  voor Geschiedenis. Die regels worden in deze korte bijdrage wel in
  acht genomen, voornamelijk ten aanzien van de modernisering van de
  interpunctie en het daaruit voortvloeiende gebruik van hoofd-of kleine
  letters.3 Ook werd de v waar nodig gemoderniseerd naar de u.
   Ongetwijfeld is wat uitleg nodig om de context van de gebeurte¬
  nissen scherper te stellen. Het draagt er hopelijk toe bij om de teksten
  te duiden, nog eens, niet naar enige historische belangrijkheid op zich,
  maar naar het menselijke leed dat er schuil achter ging. De bronnen zijn
  1 Het is een van de bestuursleden van de Koninklijke Commissie voor Geschiedenis die
  me suggereerde
  voor
  de hint. deze teksten hier uit te geven, juist als 'exemplum'. Ik dank hem hartelijk
  2 L. Milis, De indiscrete charme van Jan Schuermans, pastoor van Ename (16451655). Antwerpen, Baarn, 1994, 157 pp. Na de publicatie hiervan kwamen nog andere
  bronnen aan het licht die het vervolg van Schuermans' levensloop hielpen reconstrueren.
  Dat mondde uit in : L. Milis & V. Lambert, 'De indiscrete charme van Jan Schuermans,
  pastoor van Ename. 1645-1655. - Het vervolg', in: Handelingen van het genootschap voor
  geschiedenis gesticht onder de benaming "Société d'Emulation " te Brugge, 132, afl. 1-2, 1995,
  pp. 165-174. Uiteindelijk verscheen een Franse vertaling die van nog meer bronnen gebruik
  kon maken en dus ruim uitgebreider was dan de oorspronkelijke Nederlandse tekst:
  L. Milis, Le charme indiscret de Jan Schuermans , curé flamand du XVIIe siècle. Traduit du
  néerlandais par Jacques Fermaut. Villeneuve d'Ascq, 2003, 190 pp.
  3 http://www.kcgeschiedenis.be/nl/politique_edition/instruc_textes_histor.html.
  260
  
  Ludo Milis
  
  een verwoording van een brok leven van simpele mensen die meedreven
  op de golven van de 'grote geschiedenis' enerzijds en meegesleurd werden
  door hun eigen lot, emoties en drift anderzijds. Pastoor Jan Schuermans
  is historisch een mooi voorbeeld van hoe de kanwielen van persoonlijk en
  publiek leven een raderwerk doen draaien... en vooral sputteren.
   Hier dus een korte biografie van de man. Jan Schuermans werd geboren
  in Leuven in 1620. Hij studeerde er ook theologie. Gesteund door de
  Mechelse aartsdiaken Hendrik Calenus, een van de prominenten van de
  jansenistische beweging, krijgt hij een aanstelling als pastoor van Ename,
  parochie waarover de plaatselijke abdij het patronaatsrecht uitoefent.
  Hij is dan 26 jaar. In 1648 wordt de Vrede van Munster gesloten en dat
  wordt overal gevierd, ook in Ename en het nabije Oudenaarde. Maar in
  de roes van het feest verleidt de jonge pastoor een Oudenaards meisje.
  Het gevolg laat zich raden: ze is zwanger en baart een kind dat enkele
  dagen later overlijdt. Om het schandaal toe te dekken wordt een vervalst
  vaderschap in het doopregister van O.L.V. van Pamele ingeschreven.
  Roddel zorgt ervoor dat alles aan het licht wordt gebracht en 'Mechelen'
  - anders gezegd het kerkelijke gerechtelijke apparaat - komt in beweging.
  Dan blijkt dat Schuermans sinds zijn aantreden als pastoor al heel wat
  scheve schaatsen heeft gereden, of toch proberen te rijden, met vrouwen
  uit het dorp. De getuigenverklaringen die we hier uitgeven slaan daar
  juist op. Hij wordt na een lange procedure veroordeeld, wellicht tot vier
  jaar ballingschap, die hij - ook weer wellicht - in het bisdom leper door¬
  brengt, de 'burcht' van het jansenisme. Na afloop van zijn straf blijft hij
  in die streek. Hij duikt alleszins op in Duinkerke, net op het ogenblik
  waarop de stad en de omgeving verloren gaan voor de Spaanse Neder¬
  landen. Hij vlucht naar het Land van Waas, maar keert uiteindelijk terug
  naar het poldergebied. Hij wordt pastoor van Avekapelle bij Veurne,
  waar hij in 1672 overlijdt.
   Schuermans was een briljante belofte in zijn vroege jaren. Zijn
  'misstap' heeft hem blijvend achtervolgd. Zijn kwalijke reputatie is
  hem parten blijven spelen. Het kerkelijk instituut, of het nu de roomse
  trend was of de jansenistische, streefde naar een clerus van onberispelijk
  niveau. De registers van de Mechelse officialiteit bewijzen dat zoiets vaak
  dode letter bleef. Sommige priesters maakten het trouwens nog bonter
  en minstens één, Petrus Tyrant, een tijdgenoot, moest het op de Grote
  Markt in Brussel met de dood bekopen.4
  
  eenSister
  of
  XX-359
  Het
  4priester-dief.
  Vlaamse
  J. P.
  pp.
  Margaret.
  Dumoulin
  enkloosterleven
  deLeuven,
  Nederlandse
  Private
  & V.2003,
  inLives
  Lambert,
  devertaling:
  240
  zeventiende
  in pp.
  a Seventeenth-Century
  De-C.passie
  Zie
  Harline,
  eeuw.
  bijvoorbeeld
  van
  Antwerpen,
  deDekapelaan.
  verzoekingen
  ook
  Convent.
  Baarn,
  : C.Het
  Harline,
  New
  1997,
  van
  losbandige
  Zuster
  York
  318The
  pp.
  etc.,
  Margriet.
  leven
  Burdens
  1994,
  van
  
  Getuigenverhoren als aanloop tot een proces
  
  261
  
  1.
  Getuigenverklaringen afgelegd voor en opgetekend door notaris G. van Hameije
  in verband met de seksuele opdringerigheid van Jan Schuermans, pastoor te Ename,
  ten aanzien van Maijken de Ruddere, koemeid.
  2 juni 1649
  a.
  b.
  Oorspronkelijk(e) stuk (ken) niet voorhanden.
  Authentiek verklaarde kopie : Mechelen, Aartsbisschoppelijk Archief, Bene¬
  dictijnenabdijen, Ename, 344.
  [Los blad, de 4 badzijden beschreven, met watermerk ]
  [In de marge als titel, andere hand] De actibus impudicis.
  A.
  Uitgave: L. Milis, De indiscrete charme van Jan Schuermans, pastoor van
  Ename (1645-1655). Antwerpen, Baarn, 1694, pp. 133-138.
   Copije
  
  Maijken de Riddere, weduwe Jan de Poortere, audt XXXVIII jaren, verclaert
  ten versoucke van mijn eerw. heere den Proost der Abdije van Eename warachtigh te zijne, dat zij inde voors. Abdije ghewoent heeft als coeymaerte den tijt
  van dertien maenden, gheeijnt lesten Aprilis lestleden. Ende ontrent de zes weken
  naer dat zij in dienste was ghecommen, verclaert gheroupen gheweest te sijne om
  te commen maecken het bedde van heer Jan Schuermans, Pasteur van Eename,
  alsdoen zijne woonijnghe hebbende int quaertier van de Ontfangerije, twelcke zij
  weigherde te doene, segghende dat zij verstaen hadde dat hij te oolick was om bij
  hem alleen te gaene, ende zij, déposante, gaende naer de Proostdije om te sluyten
  het hinnecot, gheen achterdijncken meer hebbende van den voorn. Pastor, is
  zij, déposante, wederghekeert ende denzelven Pastor haer wederom roupende,
  binnen de Ontfangherije is ghegaen vraghende wat hem beliefde ende hij, toeslui¬
  tende de deure, heeft haer begonst te trecken ende recken, jae debvoir doen om
  haer oneerlijck te gheraecken t' welcke zij met ghewelde ende met dreeghementen
  dat zij het zelve aen mijn heere den Prelaet saude segghen heeft belet, niet en is
  ghesciet, ende is uutgheloopen. Ghelijck zij oock verclaert waer te zijne, dat drij
  soo vier maenden daernaer, zij wesende des nachts in haere ruste ende slaep, ande
  deure van haere camer is commen cloppen den voorn, heere Pastor, segghende
  dat zij hem zoude gheven lucht, dat hij moeste gaen rijsen. Daerop d'attestante
  zeijde ghien lucht te hebben. Als wanneer hij vraeghde ofte zij ghien vonck en
  hadde, daerop sij seijde dat jae, ende meijnende dat dach was, is opgestaen om
  hem zijn kersse te ontsteken ende open ghedaen hebbende haere deure, vraeghde
  naer sijne kersse, den welcken binnen ghelaeten zijnde en heeft ghiene kersse
  ghegeven. Dan begonst (zoo sij verclaert) naer haer ende aen haer te trecken,
  gabbelen ende tasten, in zulcker voughen dat sij niet alleene ghenootsaeckt was
  hem af te weeren, maer ook te roupen, niet ieghenstaende al welcken hij conti¬
  nueerde in zijn quaet voornemen, wel den tijt van een quartier huers totter tijt zij
  zeijde dat sij dezelve overwillicheden [v°] ende ghewelt te kennen zoude gheven
  aen mijn Eerw(erdighe)n Heere den Prelaet. Alsdoen hij hem simuleerde ende
  vertrack uuijten huijse, voughende daer bij noch, dat zij haere deure open ghedaen
  hebbende, den voorn.  Andere Copije relatief op de voorghaende
  Joos de Weert, f(iliu)s Jans, audt XXX jaeren, heeft ten versoucke van mijnheere den Proost der Abdije van Eename verclaert wel te weten, dat gheleden
  ontrent de acht, neghen, soo thien maenden onbegrepen, hij des nachts, sijnde
  ghebleven in het werckhuijs om te maecken eenich haestich werck, ghehoort heeft
  cloppen aende deure van [den] huijse van Maeijken de Riddere, alsdan coymaerte
  inde zelve Abdije, ende t'zelve eenighen tijt gheduert hebbende, heeft open
  ghedaen sijne veijnstere ende alsdan ghesien dat den heere Pastor van Eename
  was aldaer doppende, vraghende aen haer om te ontsteken zijne kersse ende ten
  lesten het voors. Maeijken, open doende de deure, verclaert ghesien t'hebben, dat
  den zeiven Pastor inde eene handt hebbende sijne mannelickheijt, mette ander
  ghepackt heeft t'voors. Maijken, haer kussende ende soo hem dochte haere handt
  willende vrijnghen aen de zijne daer in hij hadde sijne mannelickheijt, de welcke
  Maeijken met onweerdichheijt daernaer mette hant was smijtende, ende hem
  stuerlick toesprekende met diversche dreeghementen, sulcx dat hij, Pastor, van
  schaemte moeste vertrecken. Ende eenighe daghen daernaer hij, deposant, het
  zelve Maijken beschimpende met t'gone [r°] voors(eij)t, zeijde datter niet misdaen
  en was, maer wel dat hij, Pastor, daertoe haer hadde ghepoocht te bringhen ende
  soo op de zelve schimperie zij den voorn. Pastor hadde gheroupen, verclaert hij,
  deposant, an den Pastor t'gone voors(eij)t oock stautelijck aengheseijt te hebben.
  Dat meer is, dat hij al tghone voors(eij)t hadde ghesien. Alsdan den voorn.
  Pastor t'ghone voren gheseijt bekennende, seijde dese ofte ghelijcke worden : 'Wel
  Joos, ick en hebbe u noijnt gheefFronteert, noch op den preeckstoel noch elders,
  soo oock ghij moet mij beloven dat ghij datter ghepasseert is tusschen tvoors.
   Maijken ende mij niet en zult verhaelen, maer t'zelve swijghen.' Toirconden heeft
  dese naer lecture ond(erteken)t 2 Junii 1649. Onder stont 't'merck Joos de Weert'
  met zeker mercq ende 'G. Hammeije not(ariu)s' met seker paraphe, 'p(rese)nt in
  t'eeckenen'(6).
  Andere Copije oock relatif op de twee voorgaende
  Jacquemijne de Clercq, schotel wasschersse, ende Fran(choi)s Gheestelinc
  f(iliu)s Joos, cock inde Abdije van Eename, hebben verclaert waer te sijne, ende
  goeden memorie t'hebben dat leden acht neghen soo thien maenden, den precijssen
  tijt vergheten hebbende, ghehoort ende ghesien hebben, sijnde inde cueken met
  Maijken de Riddere, alsdoen coijmaerte, dat inde zelve ceucken is ghecommen
  (zijnde naer noene) den Pastor van Eename, anden welcken tvoors(ei)t Maeijken
  dadelicken anghijnck, ende hem met stuere ende spijteghe worden vraeghde ofte
  (") Met seker mercq] boven de lijn. — (h) Sic.
  Getuigenverhoren als aanloop tot een proces
  
  263
  
  hij hem niet en schaemde des nachts soo te commen doppen ende sulcke vielterie
  bedrijven. 'Ick soude u op u backhuijs smijten, ghij die een ander behoort te
  scholieren,' met noch vele ander hooghe, spijteghe worden, sonder dat den selven
  Pastor ijet anders seijde dan 'swijght swijght,' vertreckende soo stillekens uut de
  ceucken. Ende midts hier van is versocht attestatie, hebben dese ond(erteken)t
  .Hen. Junij 1649. Onder stont 't'mercq Jaecquemyne de Clercq' met zeker mercq,
  ende daer onder 't'mercq Franchois Gheestelijnc' met zeker merckt(a), ende
  'G. Hammeije not(ariu)s' met zeker paraphe.
   Andere Copije
  Janneken Blondel, f(ili)a Stevens, audt XXII jaeren, jounghe dochter, wonende
  met Betken Noterman, heeft ten versoucke van Mijnheere den Proost der Abdije
  van Eename verclaert waerachtich te sijne, dat inde maent meije van den jaere 1648,
  sonder den dach percijsel(ick) onthauden t'hebben, zij gecommen is binnen der
  voors. Abdije om te [v°] haelen een canneken cleenbier, ende staende inde drefve,
  staende voor dezel(ve) Abdije, heeft den Pastor van zel(ve) prochie, wesende in
  eene veijnster vande Ontfangherie jeghens haer, déposante, gheseijt als zij saude
  weder keeren, dat zij op zijne camer saude commen, ghelijck zij beloefde te doene,
  ende op de camer van den zel(ven) pastor ghecommen sijnde, hem vraghende wat
  sijne beliefte was, seght ende deposeert dat den voorn, pastor haer sijde, dat hij
  haer gheroupen hadde om met hem te cauten ende soo sij, déposante, seijde dat
  zij niet en was om met hem te cauten, verclaert dat den zeiven Pastor greep haeren
  vurschoot daerdoore zij achterdijncken crijghende, heeft haer ghehauden aen de
  deure van de Camer opdat die niet en saude ghesloten worden, ende hij, pastor,
  pooghende de voors. deure te sluijten, ooek de déposante binnen te crijghen,
  daertoe hij debvoir was doende met trecken ende recken, sij, déposante, luijde
  begonst te spreken, sulcke dat den Pastor jeghens haer seijde : 'en spreeckt soo
  luijde niet,' twelcke sij, déposante, niet en begheerde te doen, ende soo jeghens
  ellecanderen treckende, ende dat den Pastor bij drancke was, is uut zijne handen
  ende camer gheraeckt, twelcke sij verclaert aen haere meestersse, zijnde alsdan de
  huysvrauwe Pieter de Brabantere gheclaecht t'hebben, met belofte dese te reitereren vermaent zijnde. Toircon(den) heeft dese naer voorlesijnghe ond(erteken)t
  .Hen. Junij 1649, ghelijck sij oock verclaert t'zelve daernaer gheclaecht t'hebben
  aen Betken Noterman bij de welcke sij alsnu is woonende. Toircon(den) onder
  stont 't'mercq Janneken Blondel' met een cruijsken, ende 'G. Hammeije not(ariu)s
  mij p(rese)nt' met zeker paraphe.
   Andere Copije
  Philips de Doncker, f(iliu)s Joris, audt XXIIIJ jaeren. heeft ten versoucke van
  mijn heere den Proost, lasthebbende vanden Convente der Abdije van Eename,
  verclaert waerachtich te wesen, dat in het leste van den vastenen lestleden, sonder
  onthauden t' hebben den sekeren dach, hij, attestant, ghesien heeft dat den heere
  Pastor der Prochiekercke van Eename ontrent den avent heeft tot aen het veer van
  de Schelde gheaccompaigneert Marie Hughe. Ende deselve int schip gaende, heeft
  haeren rock op ghenomen (apparent soo hem, deposant, dochte) om dien aen het
  schip niet vuijl te maecken, midts het was reghenachtich weder, ende den voorn.
  pastor sijnde eerst in het schip gegaen, heeft aen de zelve Marie de handt gegeven
  (") Sic.
  264
  
  Ludo Milis
  
  ende, zij int schip ghecommen zijnde, heeft ghesien dat den Pastor haere rockx
  opgenomen, ende die gheheven heeft tot op haere schouderen, alsdoen de selve
  Marie is nedergeseten op de kiste van den visch, ende den voorn. Pastor nevens
  haere sijde, zijn soo tsamen over de Schelde ghevaren, ghevende voor redene van
  sijne wetenschap t'zelve soo publijquelijck ende claerlick ghesien te hebben, van
  op de Proostdije der voors. Abdije van Eename. Met belofte dese voor Jughe te
  repeteren, vermaent sijnde. Toirconde dese naer voorlesijnghe ondertekent Hen
  Junij 1649. Onder stont 'dit is het mercq Philips de Doncker' met een merck ende
  daer onder 'mij p(rese)nt in het teeckenen G. Hammeije not(ariu)s' met zeker
  paraphe.
  2.
  Lijst van negen aantijgingen van seksueel wangedrag aan het adres van Jan
  Schuermans, pastoor te Ename [opgesteld door de Officiaal van Brugge.]
  [eind mei-begin juni 1649]
  a.
  Oorspronkelijk stuk of kopie (?): Mechelen, Aartsbisschoppelijk
  Archief, Benediktijnenabdijen, Ename, 344.
  [Los blad van 2 bladzijden, beschreven aan de recto-zijde, geen watermerk ]
  
  A.
   L. Milis, De indiscrete charme van Jan Schuermans, pastoor van Ename
  (1645-1655). Antwerpen, Baarn, 1694, pp. 138-139.
  L. Milis, Le charme indiscret de Jan Schuermans curé flamand du XVIIe siècle.
  Villeneuve d'Ascq, 2003, pp. 183-184.(Coll. Histoire. Documents et témoig¬
  nages.)
  
  B.
  1 Quod Pastor Eenamensis suspecte fuerit conversatus in Dudzeele pago
  juxta Brugas cum Maria Huyghe.
  2 Quod ista Maria habeat effigiem dicti Pastoris ad pedem lecti sui depictam
  in habitu cardinalitio et petat ab aliis 'Is dat niet een schoon backhuys ?'
  3 Quod istic simul iverint per plateas iunctis manibus, omnibus videntibus,
  etiam pergendo ad templum. Quod soli hue illue perrexerint, videlicet in Liswege
  ad aedes Martini de Vos, et Brugas, et soli inde fuerint reversi; fuerintque visi diu
  consedere
  reverti fuerint
  in campo;
  ebrii. quodque simul iverint ad mare in Blanckenberghe et inde
  4 Quod ob ista scandala recusata fuerit celebratio missae eidem Pastori
  Eenamensi in ecclesia de Dudzeele.
  5 Creditur dictus Pastor Eenamensis sustentari a predicta Maria, quam
  subinde adhuc invisit in Dudzeele ; et id notatur ab iis qui Brugis excubias agunt
  ad portam Dammensem, signanter a portario.
  6 Rumor est quod hic Pastor, Maria et Christophorus de Bruyne, habitans
  in Dudzeele, simul nudi saltaverint.
  7 Quod ista Maria sit tota carnalis, et viros excitet ad turpia, petendo oscula,
  et tibias nudas ostendando, et de albedine suae carnis gloriando et quod habeatur
  meretrix, et habita fuerit praegnans.
  8 Dictum fuit quod proclamationes Slusis essent factae pro dictis Pastore et
  Maria, ad effectum matrimonii inter eos contrahendi.
   Getuigenverhoren als aanloop tot een proces
  
  265
  
  9 Dormit Maria in eadem culina in qua dormit dictus Christopherus cum
  sua uxore. Et quando itura est cubitum, exuit se suis vestibus, et exuta ambulat
  per culinam, unde uxor Christophori magnopere affligitur semelque una nocte
  recessit eapropter ab aedibus mariti sui.
  De his articulis possunt testificari D(ominus) Pastor capellanie(") et custos
  in Dudzeele, necnon uxor predicti Christophori, prasterquam quod de septimo
  testari posset quaedam ancilla habitans in Westcapelle cum sua matre vidua.
  Portarius portae Dammensis Brugis.
  Samenvatting. - In dit artikel worden enkele getuigenverklaringen uitgegeven
  die afgenomen werden van vrouwen betrokken in een seksueel schandaal in 1648.
  Naar aanleiding van de afkondiging van de Vrede van Münster had pastoor Jan
  Schuermans van Ename (bij Oudenaarde) een meisje verleid dat zwanger werd
  en een kind baarde. Het bleek dat hij nog andere vrouwen lastig had gevallen.
  Het schandaal leidde tot een proces dat voor de officialiteit van het aartsbisdom
  Mechelen werd gevoerd. De veroordeling die volgde, zou Schuermans levenslang
  blijven achtervolgen.
  Résumé. - Dans cet article, l'auteur édite les témoignages de quelques femmes
  impliquées dans un scandale sexuel en 1648. Lors des fêtes organisées à l'occasion
  du Traité de Munster, Jan Schuermans, le curé d'Ename (près d'Audenarde),
  séduit une jeune fille. Enceinte, elle donne la vie à un bambin. Une enquête révèle
  qu'il avait importuné d'autres femmes. Le scandale aboutit à un procès devant
  l'officialité de l'archevêché de Malines. La condamnation encourue devait pour¬
  suivre Schuermans pendant tout le reste de sa vie.
   Summary. - In this article, the author publishes the statements of a number of
  women involved in a sex scandal in 1648. During the celebrations organised for
  the Treaty of Munster, Jan Schuermans, the vicar of Ename (near Oudenaarde),
  seduced a girl who became pregnant and gave birth to a child. An inquiry
  revealed that he had harassed other women and the scandal led to a trial held at
  the ecclesiastical court of the archbishopric of Mechelen. The conviction haunted
  Schuermans for the rest of his life.
  (a) Boven de lijn.
  