title: Chapitre 2. La Belgique fédérale attentive à la notion de « patrimoine culturel » : une extension assumée (à partir de 1970)
text: //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  
  EVALUATIERAPPORT
  ONROERENDERFGOEDDECREET
  12 mei 2017
  //////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  
  1
  2
  
  INLEIDING ..................................................................................................................... 5
  EVALUATIE ONROERENDERFGOEDDECREET ................................................................ 7
  
  2.1
  2.2
  
  INDICATORENMETING ............................................................................................................. 7
  EVALUATIE OP BASIS VAN BELEIDSDOELSTELLINGEN ............................................................. 7
  
  2.2.1
  
  BELEIDSDOELSTELLING 1: ONROEREND ERFGOED, EN DE WAARDEN DIE ERAAN WORDEN GEHECHT, VRIJWAREN EN
  
  DOORGEVEN AAN DE VOLGENDE GENERATIES ..................................................................................................................... 8
  
  2.2.1.1
  
  Selectie van het onroerend erfgoed .................................................................................................. 8
  
  2.2.1.1.1
  2.2.1.1.2
  2.2.1.1.3
  
  Vaststellingen met betrekking tot de inventarissen (EVREG 031-036).............................................. 9
  Vaststellingen met betrekking tot beschermingen (EVREG 081-083 en 090-094) .......................... 10
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 12
  
  2.2.1.2
  
  Staat van het onroerend erfgoed .................................................................................................... 13
  
  2.2.1.2.1
  2.2.1.2.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot handhaving (EVREG 144-147) ................................................... 14
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 15
  
  2.2.1.3
  
  Gebruik van het onroerend erfgoed ................................................................................................ 15
  
  2.2.1.3.1
  2.2.1.3.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot het behandelen van toelatingen (EVREG 097-099)................... 15
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 17
  
  2.2.1.4
  
  Draagvlak voor de onroerenderfgoedzorg ...................................................................................... 17
  
  2.2.1.4.1
  087-089)
  2.2.1.4.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot het benutten van inspraakmomenten (EVREG 001, 037-039 en
  17
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 19
  
  2.2.2
  
  BELEIDSDOELSTELLING 2: DE PARTNERS ACTIVEREN IN DE ZORG VOOR HET ONROEREND ERFGOED (COMPLEMENTAIR AAN
  
  HET AGENTSCHAP ONROEREND ERFGOED) ....................................................................................................................... 19
  
  2.2.2.1
  
  Erkennen van actoren...................................................................................................................... 19
  
  2.2.2.1.1
  2.2.2.1.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot het erkennen van actoren......................................................... 20
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 24
  
  2.2.2.2
  
  Ondersteuning van de partners in erfgoedzorg .............................................................................. 25
  
  2.2.2.2.1
  2.2.2.2.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot de beheersplannen (EVREG 113-116) ....................................... 26
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 28
  
  2.2.3
  
  BELEIDSDOELSTELLING 3: FINANCIËLE ONDERSTEUNING BIEDEN WAAR HET NODIG IS VOOR HET ERFGOEDBEHOUD OF OM
  
  ONROERENDERFGOEDONTWIKKELINGEN MOGELIJK TE MAKEN ............................................................................................. 29
  
  2.2.3.1
  
  Toekennen van subsidies ................................................................................................................. 29
  
  2.2.3.1.1
  2.2.3.1.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot subsidies (EVREG 118-123) ....................................................... 29
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 30
  
  2.2.3.2
  
  Toekennen van premies .................................................................................................................. 31
  
  2.2.3.2.1
  2.2.3.2.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot premies (EVREG 124-137) ......................................................... 31
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 35
  
  2.2.4
  
  BELEIDSDOELSTELLING 4: DE WISSELWERKING VERSTERKEN TUSSEN DE ONROERENDERFGOEDZORG EN RUIMTELIJKE
  
  ONTWIKKELINGEN ....................................................................................................................................................... 36
  
  2.2.4.1
  
  Wisselwerking onroerend erfgoed en ruimtelijke ordening ........................................................... 37
  
  2.2.4.1.1
  Vaststellingen met betrekking tot erfgoedlandschappen en onroerenderfgoedrichtplannen
  (EVREG 101-107) ................................................................................................................................................... 37
  2.2.4.1.2
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 38
  2.2.4.2
  
  Inbedden van de archeologische erfgoedzorg ................................................................................ 38
  
  2.2.4.2.1
  2.2.4.2.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot archeologie en ruimtelijke ordening (EVREG 045 en 079) ........ 39
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 39
  
  2.2.5
  2.2.5.1.1
  2.2.5.1.2
  
  BELEIDSDOELSTELLING 5: DE ONROERENDERFGOEDZORG LATEN BIJDRAGEN AAN DUURZAME ONTWIKKELING ..............  39
  Vaststellingen met betrekking tot duurzame ontwikkeling............................................................. 40
  Detectie van kansen en knelpunten ................................................................................................ 41
  
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 3 van 86
  
  2.3
  
  SCREENING ‘KLANTVRIENDELIJKE REGELGEVING’ ................................................................. 42
  
  2.3.1
  2.3.2
  
  METHODIEK BEOORDELEN KLANTVRIENDELIJKHEID............................................................................................ 42
  RESULTATEN VAN DE SCREENING EN REMEDIËRING ........................................................................................... 43
  
  2.3.2.1
  2.3.2.2
  2.3.2.3
  2.3.2.4
  2.3.2.5
  2.3.2.6
  2.3.2.7
  2.3.2.8
  
  Algemene vaststellingen .................................................................................................................. 43
  Instanties en actoren ....................................................................................................................... 43
  Inventarissen .................................................................................................................................... 45
  Archeologie ...................................................................................................................................... 45
  Beschermingen en erfgoedlandschappen ....................................................................................... 45
  Beheersplannen ............................................................................................................................... 47
  Subsidies .......................................................................................................................................... 48
  Premies ............................................................................................................................................ 49
  
  3
  
  EVALUATIE ARCHEOLOGIEHOOFDSTUK .................................................................... 51
  
  3.1
  3.2
  
  INDICATORENMETING ........................................................................................................... 51
  EVALUATIE OP BASIS VAN THEMA’S ...................................................................................... 51
  
  3.2.1
  
  ERKENNINGSVOORWAARDEN ....................................................................................................................... 52
  
  3.2.1.1
  3.2.1.2
  3.2.1.3
  
  Huidige situatie ................................................................................................................................ 52
  Evaluatie van deze situatie .............................................................................................................. 53
  Voorstellen tot actie en aanpassing ................................................................................................. 55
  
  3.2.2
  
  OPPERVLAKTECRITERIA EN VRIJSTELLINGEN...................................................................................................... 57
  
  3.2.2.1
  3.2.2.2
  3.2.2.3
  
  Huidige situatie ................................................................................................................................ 57
  Evaluatie van deze situatie .............................................................................................................. 57
  Voorstellen tot actie en aanpassing ................................................................................................. 61
  
  3.2.3
  
  KOSTPRIJS ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK ........................................................................................................ 66
  
  3.2.3.1
  3.2.3.2
  3.2.3.3
  
  Huidige situatie ................................................................................................................................ 66
  Evaluatie van deze situatie .............................................................................................................. 66
  Voorstellen tot actie en aanpassing ................................................................................................. 69
  
  3.2.4
  
  RESULTATEN ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK ..................................................................................................... 70
  
  3.2.4.1
  3.2.4.2
  
  Huidige situatie ................................................................................................................................ 70
  Evaluatie van deze situatie .............................................................................................................. 71
  
  3.2.5
  
  BEKRACHTIGING ........................................................................................................................................ 74
  
  3.2.5.1
  3.2.5.2
  3.2.5.3
  
  Huidige situatie ................................................................................................................................ 74
  Evaluatie van deze situatie .............................................................................................................. 74
  Voorstellen tot actie en aanpassing ................................................................................................. 78
  
  3.2.6
  
  ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK IN BESCHERMD ERFGOED ..................................................................................... 79
  
  3.2.6.1
  3.2.6.2
  3.2.6.3
  
  Huidige situatie ................................................................................................................................ 79
  Evaluatie van deze situatie .............................................................................................................. 79
  Voorstellen tot actie en aanpassing ................................................................................................. 80
  
  4
  EVALUATIE DOOR DERDEN ........................................................................................ 81
  5
  ALGEMENE CONCLUSIES ............................................................................................ 84
  BIJLAGEN .................................................................................................................................. 86
  
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 4 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  1 INLEIDING
  Het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 en het bijhorende Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei
  2014 traden grotendeels in werking op 1 januari 2015. 1 Eind 2015 werd het Onroerenderfgoedbesluit
  gewijzigd om ook het archeologiehoofdstuk (hoofdstuk 5) vanaf 2016 gefaseerd in werking te laten
  treden. 2 In 2016 werden zowel het Onroerenderfgoeddecreet als het Onroerenderfgoedbesluit
  aangepast aan het op 17 juli 2015 goedgekeurde kerntakenplan. 3 Van deze gelegenheden werd
  tegelijkertijd gebruik gemaakt om al enkele (vooral technische) wijzigingen door te voeren.  Voorliggend evaluatierapport bestaat daarom uit drie onderdelen.
  Een eerste onderdeel is de evaluatie van het volledige Onroerenderfgoeddecreet. Al in 2015 werd een
  indicatorenset ontwikkeld met het oog op deze evaluatie-oefening. Hierdoor kunnen de resultaten
  meegegeven worden van de eerste twee jaren na de inwerkingtreding van het
  Onroerenderfgoeddecreet (2015 en 2016). De resultaten van de meting worden daarna afgezet tegen
  de vooropgestelde beleidsdoelstellingen van het Onroerenderfgoeddecreet en -besluit. Op basis van
  deze oefening kunnen we nagaan of de nieuwe regelgeving de gewenste effecten ressorteert.
  1 Decreet van 12 juli 2013 betreffende het onroerend erfgoed, B.S. 17 oktober 2013, 74104 en Besluit van de Vlaamse Regering
  
  van 16 mei 2014 betreffende de uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013, B.S. 27 oktober 2014, 82555.
  2 Besluit van de Vlaamse Regering van 4 december 2015 houdende wijziging van het Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei
  
  2014 en van diverse besluiten wat betreft technische aanpassingen en archeologie en houdende vaststelling van lijst van
  aangeduide erkende archeologen, B.S. 23 december 2015, 77248.
  3 Decreet van 15 juli 2016 houdende wijziging van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 en van diverse decreten wat
  betreft de uitvoering van het kerntakenplan van het agentschap Onroerend Erfgoed en wat betreft financiële en technische
  aanpassingen, B.S. 2 september 2016, 59420.
  Besluit van de Vlaamse Regering van 16 december 2016 houdende wijziging van het Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei
  2014 en van diverse besluiten van de Vlaamse Regering met het oog op het uitvoeren van het kerntakenplan van het
  agentschap Onroerend Erfgoed en andere financiële en technische aanpassingen, B.S. 23 december 2016, 89502.
  4 Officiële benaming: Code van Goede Praltijk voor de uitvoering van en rapportering over archeologisch vooronderzoek en
  archeologische opgravingen en het gebruik van metaaldetectoren. Hierna gebruiken we: Code van Goede Praktijk voor
  Archeologie en Metaaldetectie.
   5 Regeerakkoord Vlaamse Regering 2014-2019, XXI. Onroerend Erfgoed, p. 144.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 5 van 86
  
  Bijkomend werd de regelgeving gescreend op klantvriendelijkheid en wordt een remediëring
  voorgesteld voor deze aspecten die onvoldoende klantvriendelijk blijken.
  Een tweede onderdeel gaat specifiek over de evaluatie van het archeologiehoofdstuk. Om dit
  hoofdstuk te evalueren werd een afzonderlijke indicatorenset ontwikkeld. De meting van deze
  indicatoren ging van start ten laatste op 1 juni 2016, de datum waarop het archeologieluik volledig in
  werking trad. Ook hier onderbouwen deze indicatoren de evaluatie van het archeologieluik. De
  evaluatie van het archeologieluik gebeurde aan de hand van enkele vooropgestelde thema’s zoals de
  oppervlaktecriteria, de kostprijs en de resultaten van het archeologisch onderzoek. Deze thema’s
  werden bepaald op basis van signalen die we ontvingen van de verschillende belanghebbenden. Op
  die manier werd per thema nagegaan wat de sterktes, de kansen, de moeilijkheden en de knelpunten
  zijn en worden er waar nodig voorstellen tot aanpassing of tot actie geformuleerd.
  In een laatste onderdeel wordt gewezen op alle adviezen die we ontvingen van andere instanties,
  belangengroepen en actoren. Hun opmerkingen en suggesties worden in bijlage geclusterd
  weergegeven en er wordt gemotiveerd aangegeven of de voorstellen al dan niet kunnen leiden tot een
  aanpassing van het instrumentarium. In het evaluatierapport zelf wordt gefocust op een aantal
  algemene vaststellingen en rode draden.
   Dit evaluatierapport tracht in grote lijnen en op overzichtelijke wijze weer te geven wat de bevindingen
  zijn van deze eerste evaluatie-oefening. Deze bevindingen gaan in de eerste plaats over de regelgeving
  zelf en of hiermee de vooropgestelde doelstellingen worden bereikt. Af en toe worden ook
  vaststellingen gedaan met betrekking tot de toepassing van de regelgeving en worden hierover
  voorstellen tot optimalisatie geformuleerd. We baseerden onze conclusies zowel op feitelijkheden als
  op signalen die we ontvangen vanuit het veld. Alle relevante gegevens, onderzoeken en adviezen
  bevinden zich daarom als bijlage bij dit rapport.
  Het Onroerenderfgoeddecreet is intussen ruim twee jaar van kracht. Dit is voldoende om al enkele
  globale conclusies te trekken maar het is nog te vroeg om de effecten te kennen van dit decreet op
  middellange en lange termijn. Verdere opvolging, monitoring en evaluatie van het beleid en
  instrumentarium blijven nodig en nuttig.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 6 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  2 EVALUATIE ONROERENDERFGOEDDECREET
  2.1 INDICATORENMETING
  In 2015 werd een indicatorenset ontwikkeld met het oog op het meten van de effecten van de nieuwe
  onroerenderfgoedregelgeving. Er werden 147 indicatoren bepaald. In deze indicatorenset werden
  enkel deze indicatoren opgenomen die objectief meetbaar zijn. Indicatoren, waarvan we geen
  (representatieve) meting konden uitvoeren, werden niet opgenomen. Zo is het bijvoorbeeld niet
  mogelijk om op een betrouwbare manier te meten wat de meerprijs is van een bouwproject wanneer
  de initiatiefnemer omwille van archeologie de bouwplannen aanpast.
  De meting van deze indicatoren gebeurde vervolgens in twee fases.
   Binnen de verzameling van 147 indicatoren (EVREG) zijn er 59 indicatoren opgenomen die over
  archeologie handelen (EVARCH). In een eerste fase (januari-maart 2016) werd een meting
  doorgevoerd van alle indicatoren (EVREG), met uitzondering van het merendeel van de indicatoren
  over archeologie (EVARCH). Dat deze laatste groep indicatoren niet in de meting werd meegenomen,
  heeft als reden dat het archeologiehoofdstuk pas vanaf 1 januari 2016 gefaseerd in werking is
  getreden, waardoor een meting van deze indicatoren in 2015 logischerwijze niet aan de orde was.
  Enkele indicatoren binnen de EVARCH-indicatorenset konden wel al worden gemeten, zoals deze over
  de erkende archeologen, de metaaldetectoristen en de solidariteitsfondsen, omdat de bepalingen
  hierover wel al van kracht waren. Dit betekent dat in de eerste fase 99 indicatoren aan een eerste
  meting werden onderworpen. Voor 91 indicatoren (92%) werd de meting afgesloten en kunnen de
  resultaten als robuust en betrouwbaar worden beschouwd. Voor 1 indicator (EVREG 096: aantal
  verleende vergunningen waarbij gevolg werd gegeven aan het advies ven het agentschap) kennen we
  de resultaten niet. Voor 7 indicatoren werden onvolledige resultaten bekomen (EVREG 085, 101, 102,
  103, 144, 145, 146).
  In een tweede fase (januari-april 2017) werd een meting doorgevoerd van alle indicatoren, inclusief de
  archeologische (EVREG + EVARCH). In deze tweede fase werden dus alle 147 indicatoren aan een
  meting onderworpen. Hier geldt dat voor 141 indicatoren (96%) de meting werd afgesloten met
  resultaten die als robuust of voldoende indicatief kunnen worden beschouwd. Voor 1 indicator (EVREG
  096) kennen we de resultaten niet. Voor 3 indicatoren (EVREG 101, 102, 103) werden onvolledige
  resultaten bekomen. Voor 2 indicatoren (EVREG 075: aantal kalenderdagen dat het veldwerk van een
  archeologische opgraving duurt en 076: het aantal werkdagen gepresteerd bij het veldwerk van een
  archeologische opgraving) tot slot kon geen zinvolle meting worden doorgevoerd.
   Voor de resultaten van deze metingen verwijzen we naar bijlage 1: Meting indicatoren 2015 en 2016.
  Deze resultaten vormen de voeding voor de evaluatie van de onroerenderfgoedregelgeving.
  2.2 EVALUATIE OP BASIS VAN BELEIDSDOELSTELLINGEN
  Om na te gaan of een bepaald instrument effectief is, is het nodig om vooraf te bepalen welke
  doelstellingen worden nagestreefd bij het toepassen van dit instrument. Deze beleidsdoelstellingen
  kunnen we afleiden uit de voorbereidende documenten bij de opmaak van het decreet (zoals de
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 7 van 86
  
  Memorie van Toelichting) maar ook uit andere beleidsdocumenten (zoals de Beleidsnota Onroerend
  Erfgoed). Op basis hiervan werden vijf beleidsdoelstellingen geformuleerd:
  • doelstelling 1: onroerend erfgoed, en de waarden die eraan worden gehecht, vrijwaren en
  doorgeven aan de volgende generaties;
  • doelstelling 2: partners activeren in de zorg voor het onroerend erfgoed (complementair aan
  het agentschap Onroerend Erfgoed);
  • doelstelling 3: financiële ondersteuning bieden waar het nodig is voor het erfgoedbehoud of
  om onroerenderfgoedontwikkelingen mogelijk te maken;
  • doelstelling 4: wisselwerking versterken tussen onroerenderfgoedzorg en ruimtelijke
  ontwikkelingen;
  • doelstelling 5: onroerenderfgoedzorg laten bijdragen aan duurzame ontwikkeling.
  Aan deze vijf doelstellingen werden de meetresultaten van 102 indicatoren gekoppeld. Sommige van
  de meetresultaten werden aan verschillende doelstellingen gekoppeld omdat deze resultaten
  indicatief zijn voor meerdere doelstellingen. Op basis van deze oefening kwamen we tot verschillende
  vaststellingen per beleidsdoelstelling. Hieronder worden de belangrijkste vaststellingen weergegeven.
   Bij deze evaluatie op basis van beleidsdoelen worden wel al bepaalde kansen en knelpunten
  gedetecteerd maar worden nog geen concrete voorstellen tot aanpassing aan de regelgeving
  geformuleerd. Over sommige punten is nog verder onderzoek nodig of overleg met de
  belanghebbenden. Het is de bedoeling om op korte termijn een conceptnota op te stellen en voor
  goedkeuring aan de Vlaamse Regering voor te leggen, waarin alle wenselijke aanpassingen aan de
  regelgeving op basis van deze evaluatie worden gebundeld.
  Voor een schematisch overzicht van de resultaten van de meting van de 102 indicatoren verwijzen we
  naar bijlage 2: Evaluatie in functie van de beleidsdoelstellingen van de onroerenderfgoedregelgeving.
   2.2.1 Beleidsdoelstelling 1: Onroerend erfgoed, en de waarden die eraan worden
  gehecht, vrijwaren en doorgeven aan de volgende generaties
  Aan de hand van de eerste beleidsdoelstelling willen we nagaan of we door middel van het
  Onroerenderfgoeddecreet het onroerend erfgoed, en de waarden die eraan worden gehecht,
  voldoende kunnen vrijwaren en dus doorgeven aan de volgende generaties. Hierbij stellen we ons de
  volgende vragen:
  • kunnen we op basis van de huidige regelgeving het onroerend erfgoed adequaat borgen voor
  de volgende generaties?
  • lukt het om dit erfgoed in een goede staat te behouden of om het te herstellen?
  • wordt het erfgoed ingeschakeld in de maatschappij en wordt het gebruikt?
  • is er voldoende draagvlak voor het behoud van het onroerend erfgoed?
  2.2.1.1
  
  Selectie van het onroerend erfgoed
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet beschikt over twee instrumenten om te bepalen wat als onroerend
  erfgoed gekwalificeerd kan worden: enerzijds door de opmaak van inventarissen en anderzijds door
  het beschermingsinstrument. Deze twee instrumenten vormen al decennialang de basis van het
  onroerenderfgoedbeleid en zijn niet nieuw. Het inventariseren en het beschermen van erfgoed zijn
  processen die niet los van elkaar kunnen worden gezien: op basis van inventarisatie wordt de selectie
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 8 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  gemaakt van wat beschermenswaardig is. Er werd nog een nieuw instrument in het decreet
  ingeschreven om erfgoedwaarden te evalueren en veilig te stellen, namelijk: het
  onroerenderfgoedrichtplan. Dit instrument komt verder aan bod (cf. infra 2.2.4.1.1).
   2.2.1.1.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot de inventarissen (EVREG 031-036)
  
  In het Onroerenderfgoeddecreet krijgen vijf verschillende inventarissen een decretale verankering,
  namelijk de landschapsatlas, de inventaris van archeologische zones, de inventaris van bouwkundig
  erfgoed, de inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde en de inventaris van historische
  tuinen en parken. Ze kunnen geheel of gedeeltelijk worden vastgesteld. Daarnaast is er nog de
  mogelijkheid om andere onroerenderfgoedinventarissen vast te stellen. Vóór 2015 konden zowel de
  inventaris bouwkundig erfgoed als de landschapsatlas worden vastgesteld, maar er werd enkel voor
  de inventaris bouwkundig erfgoed gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. Het
  vaststellingsinstrument werd vanaf 2015 uitgebreid naar alle types van erfgoed: zowel archeologisch,
  bouwkundig als landschappelijk erfgoed kan worden vastgesteld. De gegevens die een vastgestelde
  inventaris minstens moet bevatten werden decretaal vastgelegd. De criteria voor het opnemen of
  schrappen van een item in of uit de inventaris werden vastgelegd in het uitvoeringsbesluit. Naar
  aanleiding van een resolutie van het Vlaams Parlement gaat de vaststelling van een inventaris steeds
  gepaard met een openbaar onderzoek. 6 Algemeen geldt er een zorg- en motiveringsplicht voor
  administratieve overheden ten aanzien van onroerende goederen die zijn opgenomen in een aan een
  openbaar onderzoek onderworpen inventaris. Ook geldt er een informatieplicht bij verschillende
  vormen van overdracht van een onroerend goed opgenomen in de inventaris. Verder verschillen de
  rechtsgevolgen verbonden aan de vaststelling per inventaris.
  We merken op dat het inventariseren en digitaal ontsluiten van de inventarisitems wordt verdergezet.
   Het aantal digitaal ontsloten inventarisitems met erfgoedwaarde blijft stijgen. Er is echter een groot
  verschil tussen de verschillende types inventarissen. Dit heeft vooral met de historiek te maken. Vanaf
  2009 tot en met 2014 was er een jaarlijkse vaststelling van de inventaris van bouwkundig erfgoed, dus
  voor de inwerkingtreding van het decreet was er voor deze inventaris al een globale vaststelling
  afgerond terwijl dit voor de andere inventarissen niet het geval was. Voor de inventaris van
  bouwkundig erfgoed zou de vaststelling zich na 2015 kunnen beperken tot actualiseringen
  (bijkomende vaststellingen aan de hand van nieuwe/geschrapte items). De zorg- en motiveringsplicht
  geldt echter enkel voor deze inventarissen die zijn vastgesteld confom de procedure uit het
  Onroerenderfgoeddecreet en dus onderworpen zijn aan een openbaar onderzoek. In de Memorie van
  Toelichting bij het decreet is daarom opgenomen dat de inventaris bouwkundig erfgoed wordt
  onderworpen aan een openbaar onderzoek.
  In 2015 werden er geen inventarissen vastgesteld maar werden er wel enkele procedures opgestart.
  In 2016 werden 6 openbare onderzoeken in functie van een vaststelling georganiseerd, waarna deze
  inventarisitems datzelfde jaar nog werden vastgesteld. Het ging daarbij telkens om een gedeeltelijke
  vaststelling van de inventaris. We zien dat er verschillende manieren van vaststellen zijn per type
  
  6 Resolutie van het Vlaams Parlement betreffende de conceptnota Onroerend Erfgoed, aangenomen op 25 mei 2011, 1065
  
  (2010-2011).
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 9 van 86
  
  inventaris. Voor de vaststelling van archeologische zones is gekozen voor een thematische methodiek
  (bv. vaststelling van historisch stadskernen of alluviale gebieden). Voor de landschapsatlas, de
  inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde en de inventaris van historische tuinen en
  parken zien we dat deze vaststellingen eerder gemeente- of regiogebonden zijn. De vaststelling van de
  landschapsatlas volgt de AGNAS-programmatie (afbakening van de gebieden van de Natuurlijke en
  Agrarische Structuur) in functie van de opmaak van gewestelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen. De
  inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde en de inventaris van historische tuinen en
  parken surfen mee op de vaststelling van de ankerplaatsen en volgen dus ook de AGNASprogrammatie. Bij het inventariseren van een ankerplaats in functie van een vaststelling wordt dus
  voor dat gebied de inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde en de inventaris van
  historische tuinen en parken mee vastgesteld. De inventaris van bouwkundig erfgoed werd sinds de
  laatste vaststelling in november 2014 nog niet opnieuw vastgesteld maar deze vaststelling wordt
  voorbereid. Er werd gekozen voor een aanpak per provincie, waarbij een eerste gedeeltelijke
  vaststelling van de inventaris bouwkundig erfgoed in 2017 wordt voorzien voor de provincie Limburg.
   Het organiseren van een openbaar onderzoek bij de vaststelling van inventarissen, zoals
  voorgeschreven door de resolutie van het Vlaams Parlement, houdt dus een andere manier van
  werken in en genereert bijkomende administratieve lasten. Het decreet bepaalt bijvoorbeeld dat de
  aankondiging van het openbaar onderzoek voor de vaststelling van een inventaris in ten minste drie
  dagbladen moet worden gepubliceerd. De kostprijs voor het plaatsen van deze advertenties bedraagt
  gemiddeld 15.000 euro per vaststelling. In de regelgeving is ook opgenomen dat er een openbaar
  onderzoek moet gebeuren voor het schrappen van items uit een vastgestelde inventaris. Sinds de
  nieuwe regelgeving werden er hierdoor geen items uit de vastgestelde inventaris van bouwkundig
  erfgoed geschrapt.
  2.2.1.1.2
  
  Vaststellingen met betrekking tot beschermingen (EVREG 081-083 en 090-094)
  
  In Vlaanderen hebben we intussen een traditie van 85 jaar wettelijk beschermen. Het instrument heeft
  dus al de tand des tijds doorstaan. Doorheen de tijd is de logica van het beschermingsinstrument
  hetzelfde gebleven maar werd de procedure geregeld bijgestuurd, zo ook door het
  Onroerenderfgoeddecreet. Een belangrijke verwezenlijking van het decreet is dat de verschillende
  procedures uit het Monumentendecreet (1976), het Archeologiedecreet (1993) en het
  Landschapsdecreet (1996) op elkaar werden afgestemd. Dit zorgt voor een grotere transparantie en
  verhoogt de inhoudelijke samenhang tussen de verschillende beschermde onroerende goederen. De
  mogelijkheid bestaat nu om ensembles die bestaan uit verschillende typologieën (bv. cultuurhistorisch
  landschap met drie monumenten en een archeologische site) in een besluit te beschermen. Het
  instrument van een overgangszone kan gecombineerd worden met om het even welke bescherming.
  Onder welbepaalde voorwaarden is er voorfgaand aan de beschermingsprocedure een toegangsrecht
  tot het beschermenswaardige goed. Deze procedure kan lang duren: een tegensprekelijke procedure
  bij de rechtbank in eerste aanleg neemt al snel een half jaar tot anderhalf jaar in beslag. In die periode
  kan de zakelijkrechthouder de erfgoedwaarden beschadigen.
   Het is belangrijk om op te merken dat er wordt teruggekeerd naar een procedure in drie fases, want
  voorafgaand aan de voorlopige bescherming dienen al adviezen te worden ingewonnen: van het
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 10 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  College van Burgemeester en Schepenen van de betrokken gemeentebesturen, van verschillende
  betrokken departementen en agentschappen van de Vlaamse overheid en van de Vlaamse Commissie
  Onroerend Erfgoed (VCOE) (cf. infra 2.2.1.4.1). Er is wel een spoedprocedure voorzien ‘bij dringende
  noodzakelijkheid’. De minister kan dan aan de voorafgaande adviezen voorbij gaan en onmiddellijk
  overgaan tot de voorlopige bescherming, waardoor de rechtsgevolgen meteen van toepassing worden.
  Bij deze spoedprocedure is het niet altijd mogelijk om toegang te krijgen tot woningen of
  bedrijfslokalen. Dit heeft als gevolg dat men het interieur niet kent en dus niet mee kan waarderen.
  Dit interieur kan dus zelden gevat worden bij een ‘spoedbescherming’.
  Tussen de voorlopige en de definitieve bescherming wordt een openbaar onderzoek georganiseerd
  door de gemeente. Dit onderzoek heeft een looptijd van dertig dagen. Indien de gemeente dit niet zelf
  organiseert, wordt deze taak overgenomen door het agentschap Onroerend Erfgoed. Het
  beschermingsbesluit en het bijhorende dossier liggen ter inzage bij de gemeente en het agentschap.
  De mogelijkheid tot het organiseren van een hoorzitting in het kader van dit openbaar onderzoek werd
  voor het eerst decretaal ingeschreven. Voor de cultuurhistorische landschappen geldt geen individuele
  betekening meer maar een algemene bekendmaking in ten minste drie dagbladen. De betekening
  leidde voorheen vaak tot procedurefouten vanwege de veelheid aan eigenaars binnen een te
  beschermen landschap. Deze andere werkwijze heeft als gevolg dat er opnieuw cultuurhistorische
  landschappen worden beschermd (1 voorlopige bescherming in 2015 en 4 in 2016). Sinds 2008 was dit
  niet meer gebeurd en was de focus volledig verschoven naar de aanduiding van ankerplaatsen.
   Het valt op dat het beschermingsbesluit meer op maat van het te beschermen goed moeten worden
  gemaakt. Zo bevat het definitieve beschermingsbesluit minstens: de kadastrale gegevens, het statuut
  van de bescherming, de benaming, een beknopte wetenschappelijke beschrijving, de erfgoedwaarden,
  de erfgoedelementen, de erfgoedkenmerken, de beheersdoelstellingen en de bijzondere voorschriften
  voor de instandhouding en het onderhoud. Als bijlage bij het besluit hoort een plan met de afbakening,
  een fotoregistratie van de fysieke toestand, indien nodig een lijst met cultuurgoederen, een document
  waarin het agentschap zich uitspreekt over de ingediende bezwaren, opmerkingen en adviezen én
  desgevallend het verslag van de georganiseerde hoorzitting. Pas sinds het Onroerenderfgoeddecreet
  is het verplicht om in de bijlage de behandeling van bezwaren, opmerkingen en adviezen op te nemen.
  Dit duidt erop dat een bescherming steeds steviger moet worden gemotiveerd en dat de overwegingen
  in het besluitvormingsproces ook beter moeten worden gecommuniceerd.
  De geldigheidstermijn van de voorlopige bescherming werd verkort tot negen maanden (voorheen een
  jaar) en deze kan eenmalig verlengd worden met drie maanden (voorheen zes maanden). In 2015 werd
  een opvallend lager aantal onroerende goederen voorlopig beschermd (5, waarvan 4 monumenten en
  1 landschap). Dit lage aantal is te verklaren door de nodige aanpassingen aan de nieuwe werkwijze en
  door de afwerking van nog veel lopende beschermingsprocedures volgens de oude regelgeving. In
  2016 werden dan weer 93 onroerende goederen voorlopig beschermd, een aantal dat vergelijkbaar is
  met de periode van voor de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet.
   Het opheffen of wijzigen van een beschermingsbesluit is sinds 1 januari 2015 in regel moeilijker
  geworden: dit dient te gebeuren onder strikte voorwaarden en in twee fases. Net zoals bij de
  procedure tot bescherming wordt gewerkt met een voorlopige en een definitieve wijziging of
  opheffing. In bepaalde gevallen is het wel mogelijk om een verkorte wijzigingsprocedure te doorlopen
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 11 van 86
  
  waarbij enkel een schriftelijke toestemming van de eigenaar nodig is om het beschermingsbesluit te
  wijzigen, bijvoorbeeld als de toevoeging van gegevens aan het besluit nodig is om een goed beheer
  van het beschermd goed mogelijk te maken. Het opheffen van beschermingsbesluiten blijft
  uitzonderlijk. We zien in de indicatoren dat er in 2015 28 beschermingsbesluiten werden opgeheven,
  wat een vrij hoog aantal lijkt. Deze opheffingen gaan echter over 28 beschermde monumenten in een
  begijnhof, waarbij het begijnhof als geheel werd beschermd en de individuele bescherming van de
  huisjes overbodig werd. Dit cijfer geeft dus een vertekend beeld.
  2.2.1.1.3
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Er is met betrekking tot het vaststellen van inventarissen zowel continuïteit als een breuk vast te
  stellen bij de overgang van oude naar nieuwe regelgeving. Het inventariseren van de inventarisitems
  wordt verdergezet en ze worden digitaal ontsloten. In 2015 werd gestart met de vaststelling van
  inventarisitems, wat tegen eind 2016 leidde tot een eerste reeks van 180 vastgestelde inventarisitems,
  na een openbaar onderzoek te hebben doorlopen. Zowel de vaststellingspraktijk als de rechtsgevolgen
  zijn niet voor alle inventarissen gelijk en dit draagt niet bij tot een consequent en eenduidig beleid.
   De implementatie van het kerntakenplan voor Onroerend Erfgoed zorgde ervoor dat de
  adviesverplichting voor het agentschap over sloop/kap van een item uit de inventaris van bouwkundig
  erfgoed/de inventaris van houtige beplantingen met erfgoedwaarde uit het decreet werd geschrapt
  vanaf 1 januari 2017. Het is aangewezen om op termijn na te gaan wat het effect hiervan is op deze
  inventarissen en te herbekijken of het vaststellingsinstrument na het schrappen van dit rechtsgevolg
  nog wel een effectief instrument is om het onroerend erfgoed te vrijwaren.
   Inzake beschermingen is er geen breuk vast te stellen bij de overgang van oude naar nieuwe
  regelgeving, behalve voor de cultuurhistorische landschappen, die opnieuw als zodanig worden
  beschermd. 2015 gold duidelijk als overgangsjaar, maar de draad werd weer opgenomen. Er is een
  grotere betrokkenheid van belanghebbenden, onder andere door het invoeren van de adviesvraag
  voorafgaand aan de bescherming (cf. infra 2.2.1.4). Het is essentieel dat inspraak en participatie zo
  vroeg mogelijk in het traject worden voorzien. Een nadeel van het voorafgaand advies is dat het dossier
  drie keer wordt afgewerkt en dat dit dus een verzwaring betekent van de administratieve lasten en de
  facto een verlenging van de procedure. We merken ook op dat de beschermingsbesluiten steeds beter
  worden onderbouwd en steeds meer informatie bevatten. Het decreet schrijft voor om naast de
  erfgoedwaarden ook de erfgoedelementen en erfgoedkenmerken te vermelden en om in elk
  beschermingsbesluit ook de doelstellingen voor het toekomstig beheer mee op te nemen. Een
  dergelijke aanpak leidt ongetwijfeld tot meer rechtszekerheid en transparantie voor de eigenaar en
  beheerder van een beschermd goed, omdat deze beter weet waar hij aan toe is. Tegelijk heeft een
  dergelijke manier van werken ook een schaduwkant omdat er op het ogenblik van bescherming al veel
  wordt vastgelegd, zonder rekening te (kunnen) houden met wijzigende contextfactoren, zoals een
  nieuwe bestemming, andere technische vereisten, … De vraag rijst dus of door het exhaustief
  beschrijven van de erfgoedelementen en de toekomstmogelijkheden in een beschermingsbesluit op
  termijn bepaalde ontwikkelingen soms niet op voorhand ongewild of onbewust worden
  gehypothekeerd.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 12 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  Er werd nog geen gebruik gemaakt van de decretaal voorziene procedure om een bescherming om te
  zetten naar een ander beschermingsstatuut. Het decreet bakent duidelijk af wanneer een bescherming
  kan opgeheven of gewijzigd worden. Dat maakt de afweging of een opheffing of wijziging van een
  beschermingsbesluit wenselijk is eenvoudiger. Bij verplaatsingen van erfgoed, in het geval dit
  noodzakelijk is voor het behoud van de erfgoedwaarden, is de procedure zwaar en duurt ze lang (door
  opeenvolging van voorlopige opheffing, definitieve opheffing, afbraak en demontage, verplaatsing en
  heropbouw, voorlopige bescherming, definitieve bescherming). Bijkomend moeten dan nog twee
  stedenbouwkundige vergunningen worden verkregen, namelijk voor de sloop van het monument op
  de oorspronkelijk plek en voor de heropbouw op de nieuwe plek.
  Het waarderen van onroerend erfgoed gebeurt in Vlaanderen vanuit een wetenschappelijke analyse
  op basis van een beschermingskalender. De conventie van Faro over de bijdrage van het cultureel
  erfgoed aan de samenleving (2005) schrijft voor dat de maatschappij ook betrokken moet worden bij
  de waardering en selectie van het erfgoed. 7 Het is raadzaam om de term ‘erfgoedgemeenschap’, zoals
  gedefinieerd in de Faro-conventie, te integreren in het decreet zodat deze gemeenschappen worden
  erkend als actor en hun rol kunnen opnemen bij het waarderen, beheren en ontsluiten van erfgoed.
   Deze erfgoedgemeenschappen kunnen als actoren betrokken worden bij de werking van
  onroerenderfgoedgemeenten en intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten (cf. infra 2.2.2.1.1.1
  en 2.2.2.1.1.2) en bij het opstellen van onroerenderfgoedrichtplannen (cf. infra 2.2.4.1.1). Het verdient
  ook aanbeveling om na te gaan hoe erfgoedgemeenschappen meer en beter betrokken kunnen
  worden in het waarderingsproces. We stellen immers vast dat er vanuit de samenleving veel ad hocbeschermingsaanvragen worden ingediend. Uit deze aanvragen kan meestal niet worden afgeleid in
  welke mate de aanvraag wordt gesteund door een gehele erfgoedgemeenschap en hoe gedragen een
  beschermingsaanvraag is. Door de hoeveelheid ad hoc-aanvragen is het bovendien moeilijk om al deze
  aanvragen te onderzoeken en evenwaardig te behandelen. Een aanbeveling is om voor het opstarten
  van een beschermingsprocedure na te gaan of er wel een erfgoedgemeenschap aanwezig is. Dit kan
  bijvoorbeeld blijken uit bepaalde burgerinitiatieven en -participatie (bv. door het indienen van een
  petitie). Dergelijke praktijken kunnen worden ingebed in het waarderend onderzoek en hoeven niet
  noodzakelijk in de regelgeving worden ingeschreven.
   2.2.1.2
  
  Staat van het onroerend erfgoed
  
  De regelgeving biedt diverse instrumenten aan voor het in goede staat behouden en herstellen van
  onroerend erfgoed. Eigenaars en beheerders worden begeleid bij het beheer van erfgoed, worden
  aangemoedigd om een beheersplan op te stellen, krijgen financiële tegemoetkomingen en als het niet
  loopt zoals het hoort kan een handhavingstraject worden opgestart. Het toepassen van deze
  instrumenten is wellicht zichtbaar op het terrein: we gaan ervan uit dat het onroerend erfgoed
  hierdoor beter wordt onderhouden en beheerd en dat de staat, waarin het erfgoed zich bevindt,
  
  7 De conventie van Faro over de waarde van cultureel erfgoed voor de samenleving kwam op 27 oktober 2005 tot stand in de
  
  schoot van de Raad van Europa. Het Vlaams Parlement heeft de conventie aangenomen door het instemmingsdecreet van
  14 februari 2014. Het agentschap Onroerend Erfgoed heeft, samen met Herita vzw, deze conventie grondig gescreend en
  ging na welke stappen nog bijkomend moeten worden ondernomen om de conventie te implementeren. Hiertoe werden
  enkele beleidsaanbevelingen geformuleerd. Enkele van deze beleidsaanbevelingen hebben betrekking op de regelgeving en
  worden meegenomen in dit rapport.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 13 van 86
  
  verbetert. Er zijn echter geen gegevens voorhanden om de staat van het beschermde of
  geïnventariseerde erfgoed te monitoren.
  Wel beschikken we over cijfers die aangeven hoe vaak een handhavingstraject wordt opgestart en hoe
  dit verloopt. Deze gegevens geven echter nog niet globaal aan in welke toestand het onroerend
  erfgoed in Vlaanderen zich bevindt.
   2.2.1.2.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot handhaving (EVREG 144-147)
  
  Sinds het Onroerenderfgoeddecreet is er een divers aanbod van maatregelen om te handhaven waar
  nodig: van zachte handhaving (aanmaningen en raadgevingen) tot harde handhaving. Er zijn ook
  uitgebreidere mogelijkheden om herstel van waardevol onroerend erfgoed na te streven: niet enkel
  integraal herstel door reconstructie maar ook herstel door gedeeltelijke compensatie. Het zorgen voor
  een fotoregistratie op moment van bescherming speelt daarbij een positieve rol.
   We stellen vast dat er gebruik wordt gemaakt van de zachte handhaving. In 2015 verstuurde het
  agentschap Onroerend Erfgoed 35 raadgevingen en 53 aanmaningen (onvolledige aantallen: vanaf 1
  april 2015); in 2016 waren dat 50 raadgevingen en 64 aanmaningen. Indien geen gevolg wordt gegeven
  aan de aanmaning, geldt in elk geval een aangifteplicht bij de Erfgoedinspectie. In 2015 werden 98
  processen-verbaal opgesteld en in 2016 waren dit er 131. In mindere mate werden er
  herstelvorderingen (22 in 2015 en 16 in 2016) en stilleggingen (10 in 2015 en 4 in 2016) bevolen. Voor
  elk schadeherstel wordt de handhavingstechniek ingezet die het meest geschikt is om met zo weinig
  mogelijk middelen en risico’s een zo goed mogelijk resultaat neer te zetten. De kwaliteit van de
  herstelvorderingen blijft een belangrijk item. Een herstelvordering dient immers zo concreet mogelijk
  te zijn en weinig ruimte te laten voor interpretatie wil zij niet worden afgewezen door de rechter of
  een titel opleveren die zeer moeilijk uitvoerbaar is. Het opstellen van een herstelvordering is in elk
  geval teamwerk en veronderstelt een doorgedreven samenwerking tussen het agentschap Onroerend
  Erfgoed, die inhoudelijke elementen aanlevert, en de Erfgoedinspectie, die deze inhoud beoordeelt en
  de procedurele en operationele aspecten bewaakt. Voor het eerst werd in een dossier
  schadevergoeding gevorderd na verloren gegane erfgoedwaarden. In 1 dossier werd een procedure
  ingeleid tot terugvordering van premies. Er zijn sedert de inwerkingtreding van het
  Onroerenderfgoeddecreet 23 onderhandelingen over een minnelijke schikking opgestart. In 2015
  werden 5 minnelijke schikkingen ondertekend; in 2016 1. Verschillende dossiers zijn nog in
  onderhandeling en worden mogelijk gefinaliseerd in 2017. Wanneer de onderhandelingen afspringen
  worden de overtredingen verder langs gerechtelijke weg vervolgd, tenzij de overtredingen ongedaan
  werden gemaakt voordat er werd gedagvaard.
   Enkele handhavingsinstrumenten werden niet toegepast in 2015 en 2016. Er werden nog geen
  verslagen van vaststelling opgesteld. Dit heeft deels te maken met het feit dat inbreuken onroerend
  erfgoed onder andere betrekking hebben op de archeologische erfgoedzorg, waarvan de bepalingen
  pas in de loop van 2016 volledig in werking getreden zijn. Ook werden nog geen handelingen of
  nalatigheden geverbaliseerd die een exclusieve bestuurlijke geldboete konden genereren.
  Pas in de tweede helft van 2016 werd delegatie verleend voor de beroepsmogelijkheid bij bestuurlijke
  maatregelen (bestuursdwang en last onder dwangsom). Daarna werden de dossiers gescreend op het
  mogelijk toepassen van bestuursdwang en last onder dwangsom. Dit heeft tot gevolg dat de
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 14 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  Erfgoedinspectie in 2016 nog geen bestuurlijke maatregelen heeft opgelegd maar voorlopig nog haar
  toevlucht heeft genomen tot de burgerlijke dagvaarding en het kortgeding.
  2.2.1.2.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  We hebben geen duidelijk zicht op de staat van het erfgoed. Er zijn wel bepaalde bronnen voorhanden
  maar deze zijn niet representatief voor alle erfgoed. Zo monitort Monumentenwacht Vlaanderen vzw
  de toestand van het erfgoed van haar leden, maar dit betreft in hoofdzaak erfgoed in bezit van lokale
  besturen en kerkfabrieken. Bovendien zijn de leden van Monumentenwacht meestal de ‘goede
  huisvaders’ en vallen de slechte leerlingen ertussenuit. Het instrument van de beheersplannen biedt
  wel nieuwe kansen om de staat van het erfgoed beter op te volgen, maar dan enkel voor dit erfgoed
  waar een beheersplan wordt of is opgemaakt. In een beheersplan moet immers worden aangetoond
  op welke manier en op welk moment de beoogde doelstellingen zullen worden gerealiseerd.
   Het effect van het nieuwe handhavingsmogelijkheden is op het eerste zicht positief maar het effect
  van de toepassing van deze maatregelen is na twee jaar uitvoering nog niet te meten. Nog niet alle
  handhavingsinstrumenten uit het Onroerenderfgoeddecreet zijn aangewend en het effect van
  sommige maatregelen is pas na enige tijd zichtbaar. We kunnen wel al vaststellen dat de
  mogelijkheden tot zachte handhaving (raadgevingen en aanmaningen) worden aangewend maar we
  weten nog niet welke effecten dit op termijn zal opleveren.
  2.2.1.3
  
  Gebruik van het onroerend erfgoed
  
  Om het behoud van het erfgoed te verzekeren, is het nodig dat dit erfgoed zijn plaats krijgt in het
  maatschappelijke leven. Erfgoed dat niet wordt gebruikt is kwetsbaar. Het is daarom relevant om te
  weten of het erfgoed wordt gebruikt en of er zicht is op een invulling in de nabije toekomst. We weten
  niet van elk beschermd goed of het wordt gebruikt en waarvoor. Ook hebben we geen zicht op de
  leegstand van het onroerend erfgoed. Wel kunnen we in kaart brengen hoeveel toelatingen worden
  verleend voor handelingen aan of in beschermde goederen. Hierdoor weten we hoeveel
  toelatingsplichtige handelingen worden aangevraagd en hoeveel toelatingen worden verleend. Het
  gaat hierbij zowel om toelatingen rechtstreeks verleend door het agentschap Onroerend Erfgoed of
  de erkende onroerenderfgoedgemeenten als om toelatingen geïntegreerd in de stedenbouwkundige
  vergunning en verkavelingsvergunning.
   2.2.1.3.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot het behandelen van toelatingen (EVREG 097-099)
  
  Als we het aantal aangevraagde toelatingen voor toelatingsplichtige handelingen aan of in beschermde
  goederen afzetten ten opzichte van het totaal aantal beschermde items, dan komen we tot volgende
  vaststellingen voor 2015: 8
  • voor cultuurhistorische landschappen: 463 aanvragen/674 items of 68,70%;
  
  8 Let wel: voor de gehele of gedeeltelijke sloop, het optrekken of het plaatsen of het herbouwen van een gebouw of een
  
  constructie in een beschermd stads- of dorpsgezicht moet een toelating gevraagd worden. Voor andere handelingen in een
  beschermd stads- of dorpsgezicht, die niet stedenbouwkundig vergunningsplichtig zijn, is niet altijd een toelating nodig maar
  geldt in eerste instantie een meldingsplicht bij de betrokken gemeente. Pas als de gemeente oordeelt dat de werken
  wezenlijke eigenschappen van het beschermde geheel verstoren, is er een toelating vereist. Het aantal meldingen bij
  gemeenten maakt geen onderdeel uit van de vermelde cijfers.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 15 van 86
  
  • voor monumenten, stads- en dorpsgezichten: 2.352 aanvragen/12.555 items of 18,74%;
  • voor archeologische sites: 23 aanvragen/19 beschermde sites of 121,05%.
  Voor 2016 komen we tot volgende cijfers:
  • voor cultuurhistorische landschappen: 450 aanvragen/675 items of 66,67%;
  • voor monumenten, stads- en dorpsgezichten: 2.273 aanvragen/12.694 items of 17,90%;
  • voor archeologische sites: 17 aanvragen/24 beschermde sites of 70,83%.
   In totaal komt dit voor 2015 neer op 2.838 aangevraagde toelatingen ten opzichte van 13.248
  beschermde goederen of dus 21,42%. Voor 2016 gaat het over 2.740 aanvragen ten opzichte van
  13.393 beschermde goederen of 20,46%. Hieruit kunnen we niet afleiden dat er voor 20% van de
  beschermde goederen een aanvraag wordt ingediend omdat er meerdere aanvragen per beschermd
  goed kunnen zijn. Het aantal aanvragen voor toelatingen is relatief stabiel gebleven na de
  inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet. De doelstelling om minder toelatingsplichten in
  de regelgeving in te schrijven, heeft zich vooralsnog niet vertaald in het aantal aanvragen. In de
  beheersplannen worden wel vrijstellingen voor het aanvragen van toelatingen ingeschreven maar het
  is nog te vroeg om hiervan al de effecten te zien in het aantal toelatingen. Naar verwachting zal het
  aantal aangevraagde toelatingen dalen naarmate er meer goedgekeurde beheersplannen zijn (cf. infra
  2.2.2.2.1).
  Op basis van de meting kunnen we de aangevraagde toelatingen ook uitsplitsen per procedure
  (rechtstreeks of via vergunningsprocedure). Van de 2.838 aangevraagde toelatingen in 2015 zijn er
  1.781 (of 62,8%) ingediend via de vergunningsprocedure VCRO en 1.057 (of 37,2%) rechtstreeks
  aangevraagd. Van de 2.740 aangevraagde toelatingen in 2016 zijn er 1.739 (of 63,5%) ingediend via de
  vergunningsprocedure VCRO en 1.001 (of 36,5%) rechtstreeks aangevraagd. Gemiddeld is dus voor
  ruim 6 op de 10 dossiers niet alleen een toelating maar ook een vergunning volgens de VCRO vereist
  en kan de vergunnings- en toelatingsprocedure geïntegreerd verlopen.
   We weten ook in hoeveel procent van de gevallen een toelating voor de aangevraagde handelingen
  werd verleend:
  1) voor cultuurhistorische landschappen werd zowel in 2015 als in 2016 in 86% van de gevallen
  een toelating verleend;
  2) voor beschermde monumenten, stads- en dorpsgezichten werd in 2015 in 86 % en in 2016 in
  84% van de gevallen een toelating verleend;
  3) voor archeologische sites werd in 2015 in 91% en in 2016 in 59% van de gevallen een toelating
  verleend.
  Gemiddeld wordt dus voor 80% tot 90% van de aanvragen een toelating verleend. Aan deze toelating
  kunnen wel bepaalde voorwaarden gekoppeld zijn. Een uitzondering hierop vormden de aanvragen
  voor toelatingen in archeologische sites in 2016 waar de toelating slechts voor 59% van de aanvragen
  werd verleend. Er is echter geen verklaring voor dit lage percentage.
  In 2015 en 2016 werden samen 17 beroepen bij de minister ingediend tegen het verlenen of weigeren
  van een toelating of het koppelen van bepaalde voorwaarden hieraan.
   Door de erkenning van onroerenderfgoedgemeenten is het behandelen van toelatingsplichtige
  aanvragen voor handelingen aan of in beschermd erfgoed, waarvoor geen vergunning vereist is, niet
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 16 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  enkel meer voorbehouden aan de Vlaamse overheid. In die gevallen is het toezicht op het beheer van
  het beschermd erfgoed een gedeelde verantwoordelijkheid geworden tussen deze gemeenten en het
  agentschap Onroerend Erfgoed. Er is dus een goede afstemming nodig om dit beheer in goede banen
  te leiden. Op dit ogenblik is het onduidelijk hoe er moet worden omgegaan met aanvragen voor
  toelatingen waarbij het beschermd goed gelegen is op het grondgebied van verschillende gemeenten,
  vanaf het ogenblik dat er een of meerdere van deze gemeenten erkend zijn als
  onroerenderfgoedgemeente. Bij de gecombineerde aanvraag van een toelating en een premie voor
  eenzelfde beschermd goed, is het de onroerenderfgoedgemeente die de toelating verleent (in het
  geval er geen stedenbouwkundige vergunning nodig is) en de Vlaamse overheid die een premie kan
  toekennen.
   2.2.1.3.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Het aantal aanvragen voor toelatingsplichtige handelingen aan of in beschermd erfgoed heeft
  betrekking op hooguit 20% van het beschermd onroerend erfgoed. Gemiddeld wordt voor 80 tot 90%
  van de aanvragen een toelating verleend, al dan niet met voorwaarden eraan gekoppeld. Er werden
  nog niet zo veel beroepen ingesteld tegen het verlenen of weigeren van een toelating. Het is dus nog
  voorbarig om hier algemene conclusies uit te trekken. In dit kader is het wel zinvol te herbekijken of
  de mogelijkheid voor ‘belanghebbenden’ om beroep aan te tekenen, moet worden behouden,
  uitgebreid of ingeperkt. Er is nog verdere afstemming nodig over de taakverdeling tussen de erkende
  onroerenderfgoedgemeenten en het agentschap onroerend erfgoed met betrekking tot het beheer
  van het beschermde erfgoed, in het bijzonder voor wat betreft gemeentegrensoverschrijdende
  projecten. In dit geval kan de aanvraag beter door het Vlaamse niveau worden behandeld.
  2.2.1.4
  
  Draagvlak voor de onroerenderfgoedzorg
  
  Om het erfgoed te kunnen vrijwaren is het belangrijk dat er draagvlak is voor de erfgoedzorg en voor
  het gevoerde beleid. Draagvlak is echter moeilijk in cijfers uit te drukken en dus ook moeilijk te meten.
  Het Onroerenderfgoeddecreet voorziet wel in verschillende inspraakmomenten bij het waarderen van
  erfgoed, zoals het openbaar onderzoek bij de vaststelling van een inventaris en de mogelijkheid om
  bezwaar aan te tekenen tijdens de beschermingsprocedure. De mate waarbij gebruik wordt gemaakt
  van deze inspraakmomenten, geeft op zijn minst indicatie over de weerstand tegen het gevoerde
  beleid.
  