title: None
text: Op de nieuwe vaarten Gent-Brugge-Oostende had de
  provincie Vlaanderen regelmatige bargediensten ingericht
  voor het vervoer van reizigers en kleine pakken. Daarom
  was het aan de schippers verboden andere reizigers mede
  te nemen dan hun collegas, soldaten, alsook de kooplieden
  wier waren in het schip werden vervoerd7.
  Om de handel te vergemakkelijken schafte een ordon­
  nantie van de gouverneur generaal te Brussel in dato 15
  mei 1666, de beurten af in de schippersambachten. De
  kooplieden mochten nu vrij een schipper nemen naar hun
  keuze, op voorwaarde dat ze aan het schip een volle lading
  zouden bezorgen, hetzij alleen, hetzij samen met andere
  kooplieden. Dit viel niet in goede aarde bij de Brugse
  schippers, want in december 1666 moest de Brugse magis­
  traat tussenkomen om aan een koopman het schip te geven
  dat hij begeerde, men wilde hem het schip geven dat aan
  de beurt was8.
  Resolutieboek 1642-1653, fos 182 en 196 ; alsook Requesten 1670-1680,
  B. n° 127.
  6. Requesten 1630-1650, n° 19.
  7. Cartul. Estaple, I I I , n° 2149, en Stadarchief te Brugge, Halle­
  geboden 1654-1670, f° 214 v°.
  8. Hallegeboden 1654-1670, f° 308 en Secr. Resolutieboek 1666­
  1672, f° 2.
  De Doorvaart.
  De moeilijkheden rond de doorvaart zonder lastbreken
  voor de binnenschepen te Brugge, geven een beeld van
  het kleingeestig particularisme van onze voorouders uit de
  n de eeuw.
  Dank zij de nieuwe kanalen zou Oostende nu een belang­
  rijke haven worden. Daarom eiste het Oostendse schippers­
  ambacht dat de schepen die uit zee kwamen met een lading
  bestemd voor Brugge, te Oostende zouden lastbreken, ’t is
  te zeggen dat hun lading aldaar zou overgebracht worden
  in één of meer Oostendse schepen, die dan verder naar
  Brugge zouden varen.
   Anderzijds beriep Brugge zich op zijn eeuwenoude rechten
  als belangrijke haven op het Zwin en eiste dat de zeeschepen
  bestemd voor Brugge, rechtstreeks tot Brugge zouden door­
  varen zonder last te breken te Oostende.
  De Raad van Vlaanderen, het hoogste gerechtshof van het
  graafschap, alsook het hoofdbestuur te Brussel, wisten niet
  hoe de zaak op te lossen en namen voortdurend voorlopige
  beslissingen.
  Het eerste geschil gebeurde in 1623 wanneer te Oostende
  Brugse zeeschepen werden opgehouden die toekwamen met
  een lading uit Engeland. De Raad van Vlaanderen beval
  de schepen vrij te laten zoniet zou schadeloosstelling geëist
  worden. Hetzelfde gebeurde korte tijd daarna met een Brugs
  schip geladen met Franse w ijn 9.
  Maar te Brugge werden de Oostendse schepen, die door
  de stad wilden varen, verplicht last te breken. Waarop de
  magistraat van Oostende een klacht indiende bij de Raad
  van Vlaanderen. Oostende liet terecht opmerken dat de
  vaart Gent-Brugge-Oostende gegraven werd op kosten van
  de provincie Vlaanderen en dus niet alleen in het voordeel
  van de stad Brugge. Op 23 november 1623 liet de Raad
  van Vlaanderen voorlopig de doorvaart toe te Brugge aan
  9. Cartul. Estaple, II I, n° 2099. - 2 september 1623.
   de Oostendse schepen, en zou hij verder de zaak onder­
  zoeken. Indien het Brugse schippersgild het recht had de
  Oostendse schippers te doen lastbreken, zou hem later
  schadevergoeding moeten betaald worden. Brugge vroeg dat
  de Raad van Vlaanderen zijn voorlopige beslissing zou
  willen ongedaan maken. Daarop werd de zaak overgemaakt
  aan de Geheime Raad te Brussel, die het besluit van 23
  november 1623 introk. En op 23 maart 1624 besloot de
  Grote Raad van Mechelen dat de schepen die te Oostende
  toekwamen uit zee, bestemd voor Brugge, tot Brugge zouden
  mogen doorvaren. De Brugse schippers moesten lastbreken
  te Oostende en de Oostendse schippers te Brugge. Beide
  steden gingen in beroep. De zaak eindigde bij de Grote
  Raad van Mechelen, het hoogste gerechtshof van de Spaanse
  Nederlanden, die na zeventien jaar, op 31 augustus 1640
  een vonnis velde waarbij ten voorlopigen titel de schippers
  van Oostende, Gent en Diksmuide vrij op de vaart BruggeGent mochten varen. Twee jaar later kreeg Brugge de
  toelating al de schepen, samen met hun lading, op te tekenen
  die vrij door Brugge vaarden en dit voor een mogelijke
  latere schadeloosstelling 10.
  In mei 1650 kwamen deken en eed van de Brugse schip­
  pers, alsook de korenwegers en korendragers, protesteren
  op het Brugse stadhuis omdat de Brugse magistraat, op
  aanvraag van de gouverneur van Oostende, schepen geladen
  met graan voor het leger, door Brugge had laten varen
  zonder lastbreken. Deze schepen kwamen waarschijnlijk uit
  een stad die te Brugge niet vrijgesteld was van lastbreken n.
   De hogere overheid trachtte een einde te stellen aan al de
  moeilijkheden van de vrije doorvaart. Op 3 mei 1650 werd
  in de Staten van Vlaanderen voorgesteld een algemene vrije
  doorvaart te verlenen door al de steden gelegen langs de
  waterwegen van de provincie Vlaanderen. De Gentse afge­
  vaardigden verzetten zich ertegen van zohaast dit ontwerp
  10. Cartul. Estaple, II I, n° 2101, en Cartul. Tonlieu, V, n° 2993.
  11. Secr. Resolutieboek 1642-1653, fos 235 v°-237.
  was gekend en nog vóór dat de andere leden hun respectieve
  magistraten hadden kunnen raadplegen. Brugge daarentegen
  wilde de zaak doen doorgaan en zond een deputatie naar
  het hof te Brussel om voor zijn eigen schippers een algemene
  doorvaart zonder lastbreken te bekomen door al de delen
  van de Spaanse Nederlanden, aangezien de schippers uit al
  de andere steden door Brugge mochten varen zonder last­
  breken, en dit ingevolge de besluiten van 23 november 1623
  en 21 augustus 1 6 4 1 12.
   Twee jaar later, op 23 maart 1652, werd door de Staten
  van Brabant, van Artesië, van Henegouwen en van Vlaan­
  deren een vrije doorvaart gevraagd door al de steden die
  lagen op de Schelde en op de Leie. De zaak ging niet
  door omdat de gouverneur generaal aartshertog Leopold liet
  opmerken dat de nieuwe regeling schade zou berokkenen
  aan de rechten van de Majesteit. En men weet dat de
  Spaanse overheden te Brussel gedurende de X V IIde eeuw
  voortdurend in geldgebrek leefden
  De zeeschepen bestemd voor Brugge die te Oostende
  toekwamen mochten altijd doorvaren tot Brugge. Maar in
  1652 herbegonnen de moeilijkheden. Te Brugge was een
  Oostends schip, geladen met zout, opgehouden. Daarom
  werd te Oostende een schip uit Lübeck, bestemd voor
  Brugge, opgehouden. In dit jaar had Brugge een handels­
  verdrag gesloten met de Hanzesteden en dit was nu het
  eerste schip dat ingevolge dit verdrag te Oostende toekwam.
  Slechts nadat het Oostends schip te Brugge was vrijgelaten
  mocht het zeeschip uit Lübeck doorvaren tot Brugge. De
  Brugse kooplieden waren niet gerust. Op 31 mei en 26 juni
  kwamen twee kooplieden vragen aan de Brugse magistraat
  of zij een schip uit Engeland en een ander uit Lübeck naar
  Brugge konden laten komen zonder lastbreken te Oos­
  tende 14.
  12. Secr. Resolutieboek 1642-1653, fos 236 v° - 237.
  13. Cartul. Estaple, I I I , n° 2137.
   14. Cartul. Estaple, I I I , n°s 2132, 2133, 2135, Cartul. Tonlieu, V,
  
  Het duurde nog tot 20 augustus 1652 vooraleer te
  Oostende de vrije doorvaart naar Brugge werd toegelaten
  aan de schepen van de Hanzesteden, aan deze uit de landen
  van de koning van Spanje en van zijn bondgenoten. En
  twee dagen later werd ook aan de Oostendse schippers de
  vrije doorvaart toegestaan door Brugge, en op 14 november
  de doorvaart door G en t15.
  De ruzie tussen Brugge en Oostende herbegon enkele
  dagen later op 26 november 1652, wanneer het Brugse
  schippersambacht twee Oostendse schepen wilde verplichten
  last te breken, omdat de Oostendse schippers geweigerd
  hadden de verklaring van hun lading neer te leggen op het
  tolkantoor te Brugge 16.
  De Brugse schippers zagen met lede ogen de doorvaart
  van de Oostendse schepen. In de stad heerste grote onrust.
  En op 1 maart 1653 werden opnieuw twee Oostendse
  schepen, die door Brugge vaarden, bij het sas van het
  Minnewater met stenen beworpen en verplicht binnen de
  stad terug te keren. Acht dagen later was de procureur
  generaal uit Gent te Brugge toegekomen om deze Oostendse
  schepen vrij door Brugge te laten wegvaren. Dit gaf aan­
  leiding tot een echte volksoproer, waarover enkele bijzon­
  derheden terug te vinden zijn in een van de strafregisters
  van de stad Brugge. Twee dagen daarna was er nog een
  Oostends schip te Brugge bijgekomen.
   In die tijd bestond de Coupure nog niet te Brugge. Ze
  werd eerst in 1751 gegraven. Om van de Dampoort naar
  de Gentse vaart te varen, volgden de schepen de Langerei,
  de Verversdijk, de Steenhouwersdijk, de Dijver, door de hof
  van Gruuthuse, langs het St. Janshospitaal naar het Minne­
  water, waar toen het Gentse sas lag. Men ziet nog sporen
  vervolg op n° 3012 en n° 3013 ; Secr. Resolutieboek 1642-1653,
  f° 295 v°.
  15. Cart. Estaple, V, n° 2138 ; Cart. Tonlieu, V, nos 3014 en 3015 ;
  V. Brants, Liste chronologique des Edits et Ordonnances des Pays-Bas
  1621-1700. Brussel 1910, 14 novembre 1652.
  16. Cart. Estaple, I I I , nos 2140 en 2142.
  van de bij het sas behorend bloksluis in de zijgevel van
  het huis n° 13 van de Wijngaardplaats. De schepen die
  door Brugge vaarden konden niet zeer groot zijn. In de
  hof van Gruuthuse te Brugge werd in 1910 het St. Bonifaciusbrugje gebouwd, boven een oude bloksluis, die nu nog
  bestaat, en die een breedte 'heeft van 3,10 m. Van 1620
  tot aan het graven van de Coupure in 1751-1753, moesten
  de schepen die van Oostende naar Gent vaarden, door deze
  bloksluis.
  En we zien dat in 1730 de beurtschepen die tweemaal
  in de maand Brugge verbonden met Antwerpen en Brussel,
  als minimum lading 20 ton moesten vervoeren en als maxi­
  mum 30 to n 16bls.
   Wanneer in maart 1653 de Oostendse schepen door
  Brugge vaarden, hadden drie schippersvrouwen, die woonden
  bij de Strobrug, twee jongens van twaalf jaar rondgestuurd,
  ieder voorzien van een metalen pan en een ijzer om erop
  te kloppen, ten einde het volk samen te roepen. De ene
  jongen had geroepen : „mans ende kinderen dat sy commen
  op de Carmersbrugge om te beletten den deurvaert” . De
  andere had rondgeroepen dat om één uur „alle schippers
  wijfs souden commen op de Strobrugge” om er de door­
  vaart van de Oostendse schepen te beletten. Deze jongens
  waren rondgegaan langs de Langerei en de Potterierei, ver­
  der door de Karmersstraat, Balstraat, Rodestraat, Ganzeplaats, Scharestraat, naar de Walplaats en de Meers.
  Daarenboven waren vijfentwintig Brugse schippers bij­
  eengekomen op de Mestmarkt (de St.-Annarei tussen de
  Karmers- en Strobruggen). Ze dreigden een Brugs schip,
  geladen met mest, te doen zinken bij de Wijngaardbrug aan
  het Minnewater, zodat geen enkel schip aldaar zou kunnen
  doorvaren. Een grote bende volk, bewapend met stenen,
  was bijeengekomen aan de Walbrug. De procureur generaal,
  vergezeld door de burgemeester van de commune met zijn
  schadebeletters of politieagenten, waren aldaar aanwezig.
  16 bis. Cart. Estaple, IV, n° 2354.
  De schadebeletters trokken hun rapier om het volk van
  de Walbrug te verdrijven naar de Meers, maar ze werden
  met stenen bekogeld en moesten vluchten door het Stoofstraatje1?. ’s Namiddags had men twee afdelingen van
  de burgerlijke wacht (bestaande uit gewapende burgers)
  opgeroepen om de schepen te beschermen. Het gelukte
  hun de oproerlingen uiteen te drijven. Maar, om de rust
  te herstellen vond men het geraadzaam de lading van de
  Oostendse schepen te doen overbrengen in Brugse schepen.
  Ondertussen was een van de muiters aangehouden, die
  echter werd vrijgelaten om verdere onlusten te vermijden18.
   Op 25 augustus 1653 nieuwe onlusten wanneer enkele
  Oostendse schepen, geladen met zout, door Brugge wilden
  varen. De magistraat loofde een premie uit van 35 pond
  groten voor diegenen die de plichtigen zouden kenbaar
  maken. Dit hielp tot niets, de daders waren genoeg bekend,
  maar men durfde ze niet aanhouden. De 2,u oktober nieuwe
  moeilijkheden, ’s Nachts werd een ander schip uit Oostende,
  ook geladen met zout, in de grond geboord. De magistraat
  loofde nu een premie uit van 100 lb. groten voor wie de
  daders zou aanbrengen19.
  Ondertussen had de gouverneur generaal aartshertog
  Leopold op 26 mei 1653 voorgesteld, de vergunning voor
  een algemene doorvaart in de Spaanse Nederlanden te
  kopen. Het aandeel van de stad Brugge zou jaarlijks 8.000
  gulden bedragen. Brugge weigerde en vroeg dat eerst de
  vaart Brugge-Oostende zou verdiept worden op kosten van
  al de deelgenoten aan de doorvaart. Ook Gent verzette
  zich tegen de algemene doorvaart20.
  Te Brugge werden de vreemde schepen nog dikwijls
  opgehouden wanneer ze door de stad wilden varen. Op
  17. Rijksarchief te Brugge, Fonds Brugge n° 626 : Examinatiebouck
  1646-1656, f°s 136 v° - 139 v°.
  18. Secr. Resolutieboek 1642-1653, f°' 314-315.
  19. Secr. Resolutieboek 1642-1653, fos 333 v° en 335 ; alsook Cart.
  Tonlieu, V, vervolg op n° 3017.
  20. Cart. Tonlieu, V, nos 3018, 3019, 3020 en 3023, en Secr.
  Resolutieboek 1653-1659, fos 4 en 79.
  15 maart 1654 waren het schepen met krijgsvoorraad be­
  stemd voor Grevelingen, die door de Brugse schippers
  verplicht werden terug binnen de stad te keren. De magis­
  traat bekwam dat zij vrij mochten vertrekken. Maar wanneer
  deze schepen op hun terugreis door Brugge passeerden, was
  een van de schepen geladen met enkele koopwaren voor de
  kommissaris van de artillerie die met de boten medevaarde.
   Hij werd verplicht deze koopwaren over te laden in een
  Brugs schip dat later teruggezonden werd zonder betaling21.
  In september 1654 herbegonnen de moeilijkheden. Een
  ledig Oostends schip dat door Brugge terugkeerde, werd
  ’s nachts beschadigd. De volgende dag werden twee Oos­
  tendse schepen, geladen met zout, door een menigte vrouwen
  met stenen beworpen. Twee dagen later werden opnieuw
  twee Oostendse schepen op stenen onthaald. Nu werden
  op ieder schip twee schadebeletters geplaatst. Deze werden
  ’s nachts verjaagd, waarna de vier schepen tot zinken wer­
  den gebracht.
  Tegen al deze inbreuken op de vrije doorvaart van de
  schepen had Oostende een klacht ingediend bij de Raad
  van Vlaanderen, die aan de Brugse magistraat vroeg welke
  maatregels hij genomen had om de overvallen op vreemde
  schepen te beletten. Ondertussen vernam men dat er iedere
  nacht te Brugge bijeenkomsten werden gehouden om ge­
  wapenderhand te beletten dat de daders zouden aangehouden
  worden72.
  Eindelijk, op 24 september 1654 zond Brugge afgevaar­
  digden naar de Raad van Vlaanderen om te beramen hoe
  men de bijzonderste plichtigen, allen Brugse schippers, zou
  aanhouden. Maar Brugge vroeg gedurig uitstel voor deze
  aanhoudingen omdat het gevaar voor oproer te groot was.
  De 22ste februari 1655 werd te Brugge een Oostends
  schip, geladen met haring, in de grond geboord, en de
  21. Cart. Tonlieu, V, vervolg op n° 3021, en Secr. Resolutieboek
  1653-1659, f°* 28 v° - 29 v°.
  22. Cart. Tonlieu, V, vervolg op n° 3017 ; en Secr. Resolutieboek
  1653-1659, f°’ 47 v° - 50.
  schipper ervan werd mishandeld. Het schip was ’s nachts
  buiten de stad aangevallen door gemaskerde personen en
  dit niettegenstaande de tussenkomst van de burgerlijke
  wacht.
   Om verdere incidenten te voorkomen vroeg de Brugse
  magistraat dat de vrije doorvaart voor alle schepen te Brugge
  zou geschorst worden, in afwachting dat een algemene
  doorvaart voor geheel de Spaanse Nederlanden zou afgekondigd worden. Maar de incidenten met de schepen duur­
  den voort zowel te Brugge als te Oostende.
  Op 2 december 1656 werden te Oostende drie Brugse
  schepen aangehouden om de schade te verhalen die het
  vorige jaar te Brugge was veroorzaakt aan Oostendse
  schepen, alsook om deze Brugse schepen te doen lastbreken.
  Eerst op 9 april 1657 werden ze vrijgelaten op bevel van
  de Raad van Vlaanderen. De 7de december 1657 werd te
  Brugge de doorvaart van twee Oostendse schepen door het
  volk belet23.
  Het duurde nog jaren, namelijk tot 20 april 1667,
  vooraleer te Brugge de onruststokers, veertig in getal, wer­
  den aangehouden op bevel van de procureur generaal en
  dit met de hulp van de burgerlijke wacht24.
  De vaart Brugge-Oostende zou verdiept worden en in
  1663 zou de hand gelegd worden aan het graven van de nu
  nog bestaande handelskom te Brugge. Op aanvraag van het
  Brugse schippersambacht vroeg de Brugse magistraat aan
  de gouverneur generaal en dit ten voordele van de Brugse
  schippers, de vrije doorvaart op al de waterwegen van de
  provincie Vlaanderen, ten einde de Brugse handel te be­
  vorderen a.
  Het voorstel dat de Brugse schippers toen voorlegden
  was een meesterstuk van particularisme :
  23. Secr. Resolutieboek 1653-1659, fos 58, 60, 66 v°, 69 v°, 83 - 85
  en 161 - 162 ; alsook Cart. Tonlieu, V, vervolg op n° 3017.
  24. Cart. Tonlieu, V, n° 3035.
  25. Cart. Tonlieu, V, n° 3033.
  1° Vrije doorvaart te Oostende voor al de schepen met een
  lading bestemd voor Brugge.
   2° Van al de schepen die uit zee te Brugge toekomen, zullen
  alleen de Vlaamse schepen verder mogen varen zonder
  lastbreken.
  3° Wanneer het waterpeil in de vaart Brugge-Oostende zo
  laag is dat de schepen een deel van hun lading moeten
  overbrengen in andere schepen, zal dit alleen mogen
  gebeuren in boten van de vrije Brugse schippers.
  4° De schippers van Brugge zullen te Gent vrij mogen
  doorvaren op al de waterwegen die aldaar samenlopen.
  5° In en rondom Brugge mag niemand een lading innemen
  tenzij de Brugse schippers.
  6° Al de vreemde schippers die met een lading te Brugge
  zijn toegekomen, zullen er slechts een lading mogen
  innemen voor hun eigen stad, indien de Brugse schippers
  aldaar van hetzelfde voorrecht genieten26.
  E in d e lijk , o p
  
  29
  
  ja n u a ri
  
  1 6 6 4 , w e rd
  
  aan
  
  d e B ru g se
  
  schippers de algemene vrije doorvaart toegestaan op al de
  waterwegen van de Provincie Vlaanderen27.
  De moeilijkheden herbegonnen dadelijk. Op 21 februari
  1664 wilde een schip uit Oostende met een lading bestemd
  voor Gent, door Brugge varen zonder lastbreken. Het werd
  vastgehouden, waarop in maart te Oostende een schip uit
  Middelburg en bestemd voor Brugge, werd opgehouden. Op
  bevel van het hof te Brussel werd het vrijgelaten. Hetzelfde
  gebeurde op 10 april 1664 met een Engels schip bestemd
  voor Brugge, dat ook te Oostende werd opgehouden. Noch­
  tans, sedert het graven van de Oostendse vaart, mochten
  al de schepen, met een lading van honderd last (200 ton)
  en eronder, en bestemd voor Brugge, zonder lastbreken te
  Oostende doorvaren28.
  26. Cart. Tonlieu, V, n° 3033 ; alsook Portefeuille Commerce et
  Navigation 1660-1670, n° 14.
  27. Brants, Liste chronologique 1621-1700, 16 février 1664.
   28. Cart. Tonlieu, V, n° 3035 ; en L. Gilliodts van Severen, Car-
  
  Er gebeurden nog andere plagerijen. De 8ste mei 1664
  kwam te Brugge een Oostends schip, geladen met zout en
  bestemd voor Gent. Het mocht vrij doorvaren. Maar omdat
  het te zwaar geladen was, vroeg het om een deel van zijn
  lading te mogen overladen in een Brugs schip. De Brugse
  magistraat kon dit niet toestaan en het Oostendse schip
  geraakte met veel moeite door de stad en kon zijn reis
  naar Gent voortzetten29.
  Het doorvaren te Brugge van vreemde schepen zonder
  lastbreken bleef een doorn in het oog van de Brugse schip­
  pers, die wel wilden genieten van de vrije doorvaart in de
  andere steden, maar die hetzelfde in hun stad niet wilden
  toestaan aan vreemde schippers.
  Op 12 mei 1664 hadden onbekenden de kaai van de
  Gruuthusebrug in het water geworpen om de doorvaart van
  vreemde schepen te beletten. De stad Brugge loofde een
  premie uit van 25 pond groten om de daders te ontdekken
  en de procureur generaal kwam naar Brugge om de zaak
  ter plaats te onderzoeken. Te Brugge werden strenge maat­
  regels genomen tegen een mogelijke oproer. ’s Avonds, na
  het luiden van de „schelle” of avondklok, mocht niemand
  meer op straat komen zonder licht. Wanneer iemand
  ’s nachts gerucht hoorde langs de reien moest hij terstond
  de wacht verwittigen. En nevens de twee afdelingen van
  de burgerlijke wacht werd nu nog iedere avond een derde
  afdeling van de burgerlijke wacht opgeroepen. En om wel
  te kunnen rekenen op de trouw van de burgerlijke wacht,
  Het de Brugse magistraat door al de leden van de wacht
  de eed van trouw aan de stad hernieuwen.
   ’s Nachts werden oproerige briefjes aangeplakt. Ze werden
  ter inzage op het stadhuis gelegd. Wie de schrijvers ervan
  kon ontdekken ontving een premie van 3000 gulden. De
  schuldigen werden echter niet gevonden en vier verdachte
  tulaire du Consulat d'Espagne, II, Brugge 1903, p. 581, alsook Secr.
  Resolutieboek 1659-1666, fos 159 v°, 160, 161, 163 v°.
  29. Secr. Resolutieboek 1659-1666, f° 166 v°.
  personen, die aangehouden waren, werden onschuldig be­
  vonden. Stilaan kwamen de gemoederen tot bedaring en
  vanaf 31 mei 1664 werd de derde afdeling van de burger­
  lijke wacht ’s nachts thuisgelaten3o.
  En op 1 augustus 1664 werd de vrije doorvaart te
  Oostende toegestaan aan al de schepen die naar Brugge
  vaarden, zowel eigene als vreemde. Maar onderweg mochten
  ze niets laden of ontladen. Toch werden nog Brugse schepen
  verplicht last te breken te Oostende31.
  Brugse schepen die van Doornik kwamen werden te Gent
  opgehouden om last te breken omdat ze hun lading buiten
  de geslotene steden hadden ingenomen, alhoewel het varen
  op de Schelde vrij was voor iedereen. Te Brugge deed men
  hetzelfde met een schip uit Antwerpen, alhoewel deze
  schepen vrije doorvaart hadden ingevolge de akte van 16
  mei 1666. Waarop Brugge liet opmerken dat de vaart
  Oostende-Gent gegraven was op de kosten van de provincie
  Vlaanderen. De andere provincies, die niet bijgedragen had­
  den in de kosten, mochten dan ook niet genieten van de
  vrije doorvaart op dit kanaal.
  In 1669 werden twee Franse schepen bestemd voor Brug­
  ge, te Oostende vastgehouden om last te breken. De Ge­
  heime Raad te Brussel moest tussenkomen om deze twee
  schepen te doen vrijlaten. Andere vreemde schepen werden
  daarna nog opgehouden te Oostende en de Geheime Raad
  moest iedermaal tussenkomen en verbood aan de magistraat
  van Oostende nog schepen, zowel eigene als vreemde, op
  te houden32.
   En op 7 december 1674 werd op aanvraag van de Brugse
  30. Secr. Resolutieboek 1659-1666, fos 167-177 v° ; Portefeuille
  Commerce et Navigation 1660-1670, n° 17, alsook Chronycke van
  Vlaenderen, II I, Brugge, A. Wydts 1737, II I, pp. 725-727.
  31. Cart. Estaple, V, n° 2151 ; Placcaerten van 'Vlaenderen, III,
  p. 697 ; Cart. Tonlieu, V, n° 3043 ; en Secr. Resolutieboek 1659-1666,
  f° 202.
  32. Secr. Resolutieboek 1659-1666, f° 250 en 251 v° ; alsook Secr.
  Resolutieboek 1666-1672, fos 110 v ° - 113 ; Cart. Tonlieu, V, n° 3049 ;
  en Cart. Estaple, III, n° 2182.
  koorndragers, een Gents schip geladen met haver te Brugge
  opgehouden, omdat het de haver op het platteland had
  geladen en alleen de schepen die een lading ingenomen
  hadden in de geslotene steden, recht hadden op vrije door­
  vaart 33.
  Van 1670 tot 1675 werd de Oostendse vaart doorge­
  trokken van Plassendale tot Oostende en werden nieuwe
  zeesluizen gebouwd te Slijkens. De rechtstreekse verbinding
  te water met Oostende was onderbroken door een dam in
  de vaart te Plassendale. Nu werden de koopwaren uit de
  zeeschepen aan de dam overgeladen in Brugse schepen. Maar
  de Oostendse schippers wilden dat de schepen die uit zee
  kwamen met bestemming voor Brugge, te Oostende hun
  lading zouden overbrengen in Oostendse schepen die ze
  dan zouden voeren tot aan de dam te Plassendale, waar
  de lading in Brugse schepen zou overgebracht worden54.
  In december 1675 waren de zeesluizen te Slijkens voltooid
  en op 25 januari 1676 werd de dam weggenomen. Het
  eerste schip dat door de nieuwe sluizen vaarde had aan
  boord de gouverneur generaal van de Spaanse Nederlanden,
  graaf de Villa Herm osa3S.
   Te Oostende werden in de eerste maanden na de inge­
  bruikneming van de nieuwe zeesluis alleen de eigene na­
  tionale zeeschepen doorgelaten, totdat de gouverneur
  generaal beval al de schepen die uit zee kwamen door te
  laten56. En op 5 november 1676 begon men te Gent de
  schepen op te houden die bestemd waren voor Brugge37.
  Nu en dan gebeurden er nog kleine incidenten te Gent,
  te Brugge en te Oostende, totdat op 26 november 1699
  33. Secr. Resolutieboek 1672-1676, f° 180.
  34. Portefeuille Commerce et Navigation 1670-1680, n’ 2 ■ juli
  1670.
  35. Beaucourt de Noortvelde, Beschryving van den Opganck, Voortganck en Onderganck der Brugsche Koophandel. Brugge 1775,
  pp. 293 - 295.
  36. Cart. Estaple, II I, n° 2204 ; Cart. Tonlieu, V, n°s 3056, 3057,
  3058 ; alsook Secr. Resolutieboek 1672-1676, fos 254, 256.
  37. Cart. Tonlieu, V, n° 3061 ; en Secr. Resolutieboek 1676-1679,
  fos 10 v° - 14.
  het hoofdbestuur te Brussel voorstelde al de schippersgilden
  van geheel het land te verenigen in een enkel korps. Dit
  ging samen met het ontwerp van generaal Boulangier om
  de waterwegen te verbeteren ten einde Antwerpen over
  Gent, Brugge en Oostende te verbinden met de zee. Bij
  gemis aan geldmiddelen en door de tegenstand van de
  meeste steden kwam dit ontwerp nooit tot uitvoering38.
  Weldra zou de Spaanse Erfenisoorlog uitbreken, die het
  begin van de 18de eeuw bij ons inluidde. En in 1713 gingen
  de Spaanse Nederlanden over naar het huis van Oostenrijk.
   Hoe verliep het verder met de vrije doorvaart in de
  18de eeuw ?
  Op 18 september 1737 vroeg de Oostendse magistraat,
  samen met de Gentse Handelskamer, aan de Staten van
  Vlaanderen dat de lading van al de zeeschepen die te
  Oostende toekwamen, aldaar zou overgebracht worden in
  Oostendse schepen, die vrij door Brugge naar Gent zouden
  mogen varen. Op dit verzoek werd niet ingegaan39.
  Het volgende jaar 1738 vroeg de Gentse magistraat dat
  te Brugge de Coupure zou gegraven worden van de Molenbrug naar de Buiten Boninvest, ten einde aan de zeeschepen
  bestemd voor Gent, toe te laten door Brugge te varen. De
  diepte van de Reie tussen de Molenbrug, Dijver en Minne­
  water was onvoldoende voor zeeschepen en de stenen
  bruggen lieten geen schepen met vaststaande masten door.
  De Coupure werd gegraven in 1751 en in hetzelfde jaar
  werd de vaart Brugge-Gent verdiept tot elf voet of 3 meters,
  zodat ook zeeschepen aldaar konden varen.
  Na het voleindigen van deze werken kwam op 15 decem­
  ber 1753 een voorlopig dekreet, dat de vrije doorvaart van
  zeeschepen door Brugge toestond. Maar Brugge wilde slechts
  de vrije doorvaart toestaan aan de eigene nationale zee­
  schepen met uitsluiting van de vreemde40.
  38. Cart. Estaple, II I, nos 2255 en 2260.
  39. Cart. Tonlieu, V I, n° 3163.
  40. Cart. Estaple, IV , n°‘ 2383 en 2382 ; Cart. Tonlieu, V I,
  n° 3198, en pp. 470 en 471.
  Eindelijk op 18 mei 1763 werd door een ordonnantie
  van de gouverneur generaal Karei van Lorreinen de ver­
  plichting tot lastbreken afgeschaft, wanneer zowel de schip­
  pers uit Doornik als uit Vlaanderen overal de vrije door­
  vaart kregen in Vlaanderen, zodat de schepen nu overal vrij
  mochten doorvaren. De Brugse schippers gingen in beroep
  tegen deze ordonnantie, maar ze werden afgewezen41.
   Daarmede konden de schepen vrij varen op al de wateren
  van de Oostenrijkse Nederlanden en was het middeleeuws
  voorrecht van het verplichte lastbreken voor goed afgeschaft.
  J. DE SMET
  
  41.
  Ordonnances des Pays-Bas autrichiens, II, Brussel 1897, p. 19
  en Cart. Tonlieu, V I, p. 471 en Cart. Estaple, IV, n° 2462.
  Later in 1787 ontstonden nieuwe moeilijkheden ter gelegenheid van
  de doorvaart te Brugge van zeeschepen bestemd voor Gent. Cf. R.
  Coppieters, Journal d'événements divers et remarquables (1767-1797) ,
  uitgegeven door P. Verhaegen, Brugge 1907, pp. 87, 96, 103 en 108.
  D it werd definitief toegestaan door keizerlijk dekreet van 21 januari
  1788 ( Ordonnances des Pays-Bas autrichiens, X I I I , p. 165).
  De Vlaamse klok uit Pencran (1365)
  Joseph Strubbe ("Brugge, 14 december 1885), de oudste
  broer van wijlen prof. dr. Egied Strubbe, is tijdens de
  eerste wereldoorlog onderpastoor geweest op het Bretoense
  eiland Ouessant, in vervanging van de twee gemobiliseerde
  onderpastoors. In de parochieregisters komt zijn handte­
  kening de eerste maal voor op 6 mei 1916, de laatste maal
  op 28 oktober 1918. Onderpastoor Jozef Strubbe stierf
  op 14 december 1918 te Brest als slachtoffer van de Spaanse
  griep ; hij was juist 33 jaar oud. Daar hij gevraagd had
  begraven te worden op zijn duurbaar eiland — hij had
  Bretoens geleerd om dichter bij de bevolking te staan —
  werd zijn stoffelijk overschot op 29 april 1919 naar Oues­
  sant overgebracht. Op zijn graf hebben de dankbare in­
  woners een marmeren gedenkplaat onthuld, voorzien van
  een opschrift in het Bretoens l. „On garde de lui le meilleur
  1.
  Joseph STRUBBE
  Ganet e BRU GES (Belgique) d’ar 14 a viz
  Kerzu 1885, maro e presbital Sant-Martin,
  BREST, d ’ar 14 a viz Kerzu 1918.
   Beleg eus bro Belgique, deuet e Frans
  gant e genvroidi epad ar brezel :
  1914-1918,
  bet Kure e parrez EUSSA : 1916-1918, e
  leac’h men deuz dispignet e nerz hag e
  iec’hed.
  Falvezet eo bet gantan e chomfe e gorf
  e douar EUSSA etouez e vignouned da c’hortoz
  ar vam diveza.
  « Evangelizare pauperibus, misit me sanare
  contritos corde » ( St-Matt. )
  PED IT DOUE EVITAN.
  Volgens de door pastoor-deken F. Roué medegedeelde Franse ver­
  taling, luidt de tekst in het Nederlands aldus : « Joseph Strubbe,
  geboren te Brugge (België) op 14 december 1885, overleden in de
  pastorij van Saint-Martin, Brest, op 14 december 1918. Priester uit
  
  souvenir” schreef pastoor-deken F. Roué ons op 20 augus­
  tus 1971, „et sa tombe est toujours fleurie par des familles
  auxquelles il a fait le plus grand bien.”
  Deze gebeurtenissen kunnen wel mede de bijzondere be­
  langstelling verklaren die prof. Strubbe had voor Bretagne,
  een volkskundig-rijke streek die de „hoofdman van de Westvlaamse folkloristen” op vele wijzen aansprak, getuige ook
  zijn rijke verzameling postkaarten over Bretagne die geheel
  of gedeeltelijk van zijn broer Jozef afkomstig kan zijn.
  Toen we hem in augustus 1970, enkele maanden vóór
  zijn overlijden, vertelden dat we op 23 juli in de kerk van
  Pencran geweest waren om een afwrijfsel te maken van het
  opschrift van de uit 1365 daterende Vlaamse klok, was het
  dan ook niet enkel uit belangstelling voor palaeografie en
  epigrafie dat hij voorstelde om een kopie van het opschrift
  in ons tijdschrift op te nemen. Dat het in deze aflevering
  zou gebeuren, heeft geen van ons beiden toen vermoed.
   De klok hangt in de toren van de kerk van Notre-Dame
  te Pencran, een op een heuvel gelegen dorpje op een tiental
  km. van de zee, in de meest Bretoense streek van Bretagne,
  de Finistère. Naar de kerk uit 1553, bevinden zich binnen
  het beluik van het kerkhof nog het knekelhuis uit 1594 en
  twee kalvaries — waarvan één uit 1521 — , typische Bre­
  toense monumenten waaraan het gebied nog bijzonder rijk
  is.
   De klok is, zonder kroon, ca. 88 cm. hoog en heeft een
  diameter van 105 cm. Op de bovenflank staat een één-regelige schriftband, aan de boven- en onderzijde begrensd door
  twee sierringen ; verder zijn er nog een faussure-band en
  twee sierringen aan de onderkant van de slagring. Het op­
  schrift is gesteld in gotische majuskels ; aan het begin staat
  België, in Frankrijk gekomen met zijn landgenoten tijdens de oorlog
  1914-1918, onderpastoor van de parochie Ouessant : 1916-1918, waar
  hij zijn kracht en gezondheid heeft opgeofferd. Hij heeft verlangd
  dat zijn lichaam zou rusten in de grond van Ouessant bij zijn vrien­
  den, in afwachting van het algemeen oordeel. Evangelizare... Bidt
  God voor hem. »
  
  een kruis en tussen elk woord als scheidingsteken drie onder
  elkaar geplaatste ruitjes. De streepjes voor de afkortings-n
  en de ablatief-o in het jaartal staan tussen de twee bovenste
  sierringen. Aangezien de letters van het opschrift duidelijke
  verschillen vertonen, mogen we aannemen dat de wassen
  letters die op de valse klok geplaatst werden, niet in mat­
  rijzen gegoten maar met de hand vervaardigd waren. Het
  opschrift van deze in 1365 door de gebroeders Daniel en
  Rogerus uit Kortrijk gegoten Mariaklok is niet ongepubli­
  ceerd, maar de tekst is nooit helemaal nauwkeurig weerge­
  geven. Het opschrift luidt als volgt :
  „ t MARIA : D AN IEL : ET : ROGERVS : FRATER :
  EIV S : DE : CVRTRACO : FECERVT : NOS : ANNO
  : DNI : M° : CCC° LXV° ».
  In 1913 werd de klok door een Fransman, de h. L.
  Lecureux, gesignaleerd aan de Geschied- en Oudheidkun­
  dige Kring van Kortrijk, met de vraag of men iets wist
  over de klokkengieters Maria Damel en haar broeder Roger.
   Op een vergadering van de kring op 27 november 1913,
  werd over de lezing van dit klokkenopschrift van gedachten
  gewisseld ; men kwam tot het besluit dat Maria de naam
  van de klok was en dat niet Damel, maar Daniel diende
  gelezen te worden. Enkele weken later kon de h. Lecureux
  deze lezing bevestigen2. Het is echter nog altijd niet uit­
  gemaakt wanneer en hoe de klok in Bretagne is terecht­
  gekomen.
  De klok uit Pencran wordt ook vermeld in de bijdrage
  van A. Deschrevel over de klokken die door de klokken­
  gieters De Leenknecht (alias Van Harelbeke) gegoten wer­
  den 3. Het is echter nog niet duidelijk welke familiebetrek2. B°" de Bethune, La cloche de Vencran, in Bul. Geschied en
  Oudh. Kring Kortrijk, 11 (1913-1914), 157-158; zie ook blz. 16,
  51-52.
  3. A. Deschrevel, Het klokkengietersgeslacht De Leenknecht (alias
  Van Harelbeke), in Biekorf, 60 (1959), 321-340 en 63 (1962),
  297-301.
  king er was tussen de broers Daniel, Roger en (volgens de
  klok uit Deesdorf van 1373) Jan uit Kortrijk en de ge­
  broeders De Leenknecht.
  »fr fl) gmBanBTiieriiBQüSnÓ
  
  öernves F B B c e B a e ivsS B _ Q j
  
  ovnoBBaoiFecMnwngSi
  e mo ju in e® 3a a d l ü ^ _ i
  ^
  
  j
  
  I
  
  I
  
  -I--------L -
  
  Inschrift van de klok van Pencran, in werkelijkheid
  op één regel gesteld.
  L. D EV LIEG H ER
  
  De Vlaamse klok van Vencran uit 1365.
   De M eier van Zw evezele
  in de ’’Miracula S.Winnoci,,
  Onder de mirakels aan de hlg. Winnocus toegeschreven
  komt er één voor, dat de aandacht van de historici tot
  nog toe niet veel schijnt te hebben getrokken. Deze anders
  weinig banale episode verhaalt de wonderlijke bevrijding
  van een zekere Adalhardus, meier van Zwevezele, op zoek
  naar zijn lijfeigenen, die naar de stad Bonen waren ge­
  vlucht en daar in de handen waren gevallen van een
  quidam potens, Mirolfus genaamd.
  Van deze episode bestaan er twee versies. De eerste is
  welbekend : zij komt voor in de Vita secunda S. Winnoci,
  die de mediëvisten in de
  Scriptores, XV, blz. 777,
  gewoonlijk gaan opzoeken 1 ; de tweede, eigenlijk de oor­
  spronkelijke versie van het mirakel, werd voor het eerst
  in 1910 door W. Levison, in de Scriptores rerum merovingicarum, V, blz. 784-785, uitgegeven, volgens een be­
  trekkelijk laat handschrift, het welbekende Legendarium
  van Clairmarais (St.-Omer, hs. 716, dl. V III, f° 55). De
  twee versies verschillen niet slechts in enkele belangrijke
  details, doch ook de zeer konkrete beschrijvingen van de
  Miracula S. Winnoci worden in de Vita secunda door
  woordspelingen en morele beschouwingen vervangen, die
  deze brok geschiedenis tot een banale hagiografische ge­
  meenplaats hebben herleid.
  Betreffende de mirakels door W. Levison uitgegeven
  heb ik elders trachten te bewijzen : 1° dat de mirakels
  1-4 (blz. 780-782) — laten wij ze de miracula antiquiora
  noemen — het werk waren van een kanunnik van het
  1.
  Over de Vita secunda S. Winnoci (Bibliotheca Hagiographica
  Latina - voortaan B.H.L. - nr 8954) zie onze bijdrage La Vita
  secunda S. Winnoci restituée à l'hagiographie gantoise, in Revue
  bénédictine, 81 (1971), blz. 216-258.
  grafelijk sticht van Bergen ; dat zij bijgevolg tussen 900
  en 1022 werden geschreven ; 2° dat de mirakels 5-10 (blz.
   782-785) — de miracula recentiora — door een der mon­
  niken werden opgesteld die rond 1022 de plaats van de
  verdreven kanunniken hadden ingenomen. De mirakels
  5-10 zijn dus tussen 1022 en 1064 ontstaan, wellicht
  rond het midden van de X ld e eeuw 2.
  I
  — Hoe oud zijn de feiten die wij in de miracula
  recentiora aantreffen, namelijk de bevrijding van de meier
  Adalhardus, waarover wij het aanstonds zullen hebben ?
  Laten wij eerst opmerken dat de miracula recentiora de
  chronologische orde volgen, zoals, in de Middeleeuwen,
  meermaals het geval is. Na eerst aan de verwoestingen
  van de Noormannen3 en aan de overbrenging van de re­
  likwieën van de hlg. Winnocus van Wormhout naar St.Omaars (einde IX e eeuw) te hebben herinnerd (nr. 5 ) 4,
  stippen zij het bouwen van de vesting Bergen aan, met een
  kerk aan de heiligen Martinus et Winnocus toegewijd, en
  de translatie van de gebeenten van S. Winnocus aldaar
  op 30 december 899 (nr. 6).
  ,, Dit gebeurd zijnde ” (His ita rite gestis...), dat wil
  zeggen na de stichting van het kapittel St.-Winnoks door
  graaf Boudewijn rond 900, besloten de kanunniken de
  rijve van de heilige ieder jaar naar „ de plaats van zijn
  afsterven ” , m.a.w. naar Wormhout over te brengen. Deze
  plechtige processie zou op het feest van de hlg. Jan de
  Doper (24 juni) plaats hebben. Op een van deze jaarlijkse
  processies werd Tancradus, de blinde broer van een zekere
  Adelbertus, op mirakuleuze wijze genezen (nr. 7).
  2. In een studie over de Vita interpolata S. Winnoci te verschijnen
  in Revue d ’Histoire ecclésiastique, 67 (1972).
   3. Deze oorspronkelijke versie van Vita secunda S. Winnoci, cap. 15
  (M .G.H., SS., XV , blz. 776) is A. D ’Haenens, Les invasions nor­
  mandes en Belgique au I X e siècle. Le phénomène et sa répercussion
  dans l’historiographie médiévale, Leuven, 1967, blz. 237, onopgemerkt
  gebleven.
  4. Over deze episode zie H. van Werveke, A-t-il existé des fortifi­
  cations à Saint-Omer antérieurement à 878-881, in Revue beige de
  philologie et d ’histoire, 41 (1963), blz. 1070-1071. Jammer dat de
  auteur van deze zeer kritische nota niet heeft ingezien dat het mirakel
  nr 5 (W. Levison, blz. 782) door een monnik werd opgetekend,
  dus zeker na 1022.
   Wij moeten de schrijver van deze miracula er dankbaar
  voor zijn dat hij ons de dag heeft bekend gemaakt waarop
  de processie van de hlg. Winnocus werd gehouden : op
  24 juni. Immers, met de aankomst van de monniken (rond
  1022) schijnt de uittocht naar Wormhout op het feest
  van Pinksteren te zijn overgebracht. De anonieme schrijver
  van de Vita secunda S. Winnoci zegt het uitdrukkelijk :
  „ Fidelibus sane Deo sanctoque Winnoco devotis convenit
  sacrosanctum corpus sancti ad pristinae quietis locum
  Woromholt quotannis deportari ; cum natale praecursoris
  Domini indicit cursus celebrari ; quamquam nostra aetas
  ad deportandum illud morem gerat cum Spiritus Sancti
  adventum ecclesia solemniter célébrât ” 5. Wanneer is deze
  dagverandering precies gebeurd ? In een oorkonde van
  27 mei 1067 somt graaf Boudewijn V (1035 - 1067) de
  goederen op, waarmee hij de monniken van St. Winnoksbergen begiftigd heeft ; hij heeft hun namelijk de marktvrijheid, de theloneum, te Wormhout geschonken vanaf
  de middag op de vigilie van Pinksteren tot de middag
  van de volgende maandag6. Dat de monniken hun jaar­
  lijkse markt met een plechtige processie nog meer aan­
  trekkelijk hebben willen maken, is goed te begrijpen. Daar
  de oorkonde van 1067 het karakter draagt van een reca­
  pitulatie van reeds gebeurde schenkingen, is het niet mak­
  kelijk te zeggen wanneer nu juist de monniken het thelonneum hebben ontvangen en de jaarlijkse processie naar
  Wormhout hebben verplaatst. In ieder geval de onbekende
  monnik schreef in een tijd waar de processie nog plaats
  had op 24 juni, want hij hoeft daaromtrent geen uitleg
  te geven, zoals zijn navolgers dit zullen doen. Bijgevolg
  zal de genezing van Tancradus waarschijnlijk vóór 1022
  plaats hebben gevonden.
   Het volgende mirakel verhaalt eveneens de genezing
  van een blinde, ditmaal van een arme vrouw, afkomstig
  5. Acta sanctorum, November I I I, blz. 273.
  6. .... et theloneum de Wormhout, a sexta hora vigilie Pentecostes
  usque ad sextam horam ferie secunde” (Boudewijn V ) ; over het
  marktrecht, zie E. Lesne, Les églises et les monastères centres d’ac­
  cueil, d’exploitation et de peuplement, in Histoire de la propriété
  ecclésiastique en France, V I, Rijsel 1943, blz. 423-424.
  uit de kasselrij Veurne (nr. 8). Daarop volgt de mirakuleuze bevrijding van een gevangene (nr. 9). Niets stelt
  ons in staat deze twee miracula te dagtekenen. Wel zal
  men opmerken dat het vrouwtje afkomstig was uit de
  „ kasselrij ” Veurne (orta de tenitorio Furnensi). De ver­
  deling van het graafschap Vlaanderen in kasselrijen (terri­
  toria) zou slechts tot de regering van Boudewijn V op­
  klimmen 7 ; de uitdrukking territorium duikt eerst rond
  het midden van de X ld e eeuw o p 8. Dat wil echter niet
  zeggen dat het mirakel nr. 8 zich rond het jaar 1050
  afspeelde ; wel dat het rond dat tijdstip werd opgetekend,
  door iemand die met de nieuwe benoeming reeds ver­
  trouwd was.
   Het laatste mirakel, de mirakuleuze vlucht van de meier
  Adalhardus (nr. 10), blijkt ook het jongste te zijn. Het
  is gebeurd modernis diebus. Dit kunnen wij voorlopig
  zo verstaan : „ in de tijd van de schrijver
  Daar deze
  laatste rond het midden van de X ld e eeuw schreef, kan
  de uitdrukking modernis diebus zeer hoog opklimmen,
  nog vóór de aankomst van de monniken te St.-Winnoksbergen ; met ander woorden : nog vóór 1022. De miracula
  recentiora vormen dus een reeks mirakels die zich vóór
  de aankomst van de monniken hebben afgespeeld, dus
  nog in de tijd van de sekuliere kanunniken9. Dat zij door
  7. Wellicht is het ontstaan van de Vlaamse kasselrijen wat ouder ;
  volgens A.C.F. Koch en E. Warlop (zie De Vlaamse adel vóór 1300 ;
  I, Handzame 1968, blz. 114-115, waar men de desbetreffende littera­
  tuur zal vinden) zou het onder de regering van Boudewijn IV
  (988-1035) moeten worden gesitueerd. Hier gaat het over het gebruik
  van het woord territorium, in de technische betekenis van „kasselrij”.
  8. J. Dhondt, Notes sur les châtellenies de Flandre, in Etudes
  historiques dédiées à la mémoire de R. Rodière, Arras 1947, blz.
  43-51.
   9. Voorzichtigheidshalve, zouden wij hieraan moeten toevoegen „of
  kort daarna” . Immers, het kan zijn dat de meier Adalhardus, ofschoon
  in dienst van een gesekulariseerde kanunnik, trouw was gebleven
  aan de verering van de hlg Winnocus. De episode zou zich dan in
  de overgangsperiode van kanunniken naar monniken hebben afge­
  speeld, modernis diebus... Toch komt ons deze hypotese minder
  waarschijnlijk voor, want het eerste mirakel dat in de tijd van de
  monniken zou plaats gevonden hebben, schijnt de genezing te zijn
  van het blinde meisje Malwera, of Malguera. De monniken van
  St.-Winnoksbergen hebben het ook tot driemaal toe verteld : 1° de
  sermo door W. Levison uitgegeven (M .G.H ., Script, rerum merov.,
  
  de monniken werden opgetekend hoeft ons niet te ver­
  wonderen : toen zij bezit namen van de stichting van
  Boudewijn II, hebben dezen allereerst de oude plaatselijke
  verering weer aangewakkerd. Vooral ook omdat de finan­
  ciële toestand van het klooster niet bijzonder gunstig was,
  zoals straks zal blijken.
  II
  — Laten wij nu naar Adalhardus terugkeren. Hij
  behoorde tot de familia „ van de heilige belijder Winnocus ” ,
  dus tot de horigen van het grafelijke sticht. Hij verrichtte
  zijn dienst op de villa, d.w.z. op het domein van Zwevezele. Hij was ad servitium pertinens ; wat betekent dat
  hij niet vrij was. Maar hij zelf had verscheidene horigen
  onder zijn bevel : servos ipse famulus plures possidens.
  Daaruit mogen wij opmaken dat hij de villicus was, de
  meier van het goed Zwevezele.
   Op een zekere nacht, namen enkele van zijn lijfeigenen
  de vlucht in de richting van het Westen en bereikten de
  omgeving van de stad Bonen. Daar leefde een machtige
  heer (potens quidem), Mirolfus genaamd 10, die echter door
  de ekonomische toestand zo zwaar was beproefd, dat hij
  doof geworden was voor alle gevoelens van eerlijkheidu.
  V, blz. 785-786) ; 2° de Vita secunda S. Winnoci, cap. 21 (Acta
  sanctorum, November II I, blz. 274) ; 3° Drogo, Liber miraculorum
  S. Winnoci, cap 1 (Acta sanctorum, november I I I , blz. 275) ; zie
  onze bijdragen : Un moine hagiographe : Drogon de Bergnes, in
  Sacris erudiri, X X (1971), blz. 215 en 233.
  10. De naam Mirolfus mag wellicht vreemd aandoen, doch is oor­
  spronkelijk. Naar Dr M. Gysseling ons op 25 mei 1971 zeer wel­
  willend meedeelde : „De naam leeft als familienaam voort in Pas-deCalais : Miroux (R, Boyenval, R. Berger en P. Bougard, Répertoire
  des noms de famille du Pas-de-Calais en 1820, Arras, 1962, p. 65) ;
  cfr. ook Mirault en Ridoux, Rodolfus (Ibidem, 109). Langs de kust
  heeft de oudere e zich lang gehandhaafd tegenover de uit het bin­
  nenland opdringende, uit e ontstane a : Merulf, Redulf (binnenland :
  Marulf, Radulf). Ik veronderstel dat bij romanisaüe deze e i gewor­
  den is. De romanisatie van Boulonnais moet in de 9e-12e eeuw
  gebeurd zijn. De twee naambestanddelen zijn : mari = vermaard,
  en wulf = wolf.”
  11. Potens betekende, in de X e eeuw, een „rijk mens” ; zie
  K. Bosl, Potens und pauper. Begriffgeschichtliche Studien zur ge­
  sellschaftliche Differenzierung in frühen Mittelalter und zum
  P au perism u s" des Hochmittelalters, in Alteuropa und die moderne
  Gesellschaft. Festschrift für Otto Brunner, Göttingen, 1963, blz.
  