title: Planning paper 113 - Visions à long terme - Concepts et application au développement durable
text: PLANNING PAPER 113
  
  Langetermijnvisies
  Begrippen en toepassing
  op duurzame ontwikkeling
  
  Task Force Duurzame Ontwikkeling
  Mei 2013
  
  Federaal
  Planbureau
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Langetermijnvisies
  Begrippen en toepassing op duurzame ontwikkeling
  
  Task Force Duurzame Ontwikkeling
  Mei 2013
  
  Federaal
  Planbureau
  
  Federaal Planbureau
  Het Federaal Planbureau (FPB) is een instelling van openbaar nut.
  Het FPB voert beleidsrelevant onderzoek uit op economisch, sociaal en milieuvlak en bestudeert ook
  de integratie van die vraagstukken in een perspectief van duurzame ontwikkeling. Hiertoe verzamelt
  en analyseert het FPB gegevens, onderzoekt het aanneembare toekomstscenario’s, identificeert het
  alternatieven, beoordeelt het de gevolgen van beleidsbeslissingen en formuleert het voorstellen.
  Het FPB stelt zijn wetenschappelijke expertise onder meer ter beschikking van de regering, het
  parlement, de sociale gesprekspartners, nationale en internationale instellingen. Het FPB zorgt voor
  een ruime verspreiding van zijn werkzaamheden. De resultaten van zijn onderzoek worden ter kennis
  gebracht van de gemeenschap en dragen zo bij tot het democratisch debat.
  Bij de wet van 5 mei 1997 betreffende de coördinatie van het federale beleid inzake duurzame
  ontwikkeling is het FPB onder meer belast met de opstelling van het Federaal rapport inzake
  duurzame ontwikkeling. De Task Force Duurzame Ontwikkeling (TFDO) is de groep van
  personeelsleden die sinds januari 1998, onder de leiding en de verantwoordelijkheid van het FPB,
  onder meer de Federale rapporten uitwerkt.
  Bijdragen
  De TFDO-leden die meewerkten aan de verwezenlijking van deze Planning Paper zijn: Mathijs Buts,
  Patricia Delbaere, Jean-Maurice Frère, Nadine Gouzée, Alain Henry, Johan Pauwels, Stijn Van
  Hummelen (in 2012), Sylvie Varlez en Natacha Zuinen (in 2012). Julie Chantry was belast met het
  secretariaat.
   Dit document is gedeeltelijk gebaseerd op een studie gerealiseerd door Stijn Van Hummelen, Nadine
  Gouzée en Patricia Delbaere in augustus 2012, en gefinancierd in het kader van een overeenkomst
  tussen het FPB en de Belgische federale staat, vertegenwoordigd door de heer Steven Vanackere,
  minister van Financiën en Duurzame Ontwikkeling. Cédric Van de Walle wordt bedankt om de tekst
  na te lezen.
  Christelle Castelain, Farid Mourabit en Patricia Van Brussel hebben aan de vertaling meegewerkt.
  Adinda De Saeger werkte mee aan de opmaak.
  Federaal Planbureau
  Kunstlaan 47-49 | 1000 Brussel
  tel. +32-2-5077311 | fax +32-2-5077373
  e-mail sustdev@plan.be | website http://www.plan.be
  Cette publication existe également en français: Visions à long terme: concepts et application au
  développement durable.
  Overname wordt toegestaan, behalve voor handelsdoeleinden, mits bronvermelding.
  Het Federaal Planbureau is EMAS en Ecodynamische Onderneming (drie sterren) gecertificeerd voor
  zijn milieubeheer.
  Inhoud
  Inleiding .................................................................................................................1
  1.
   Langetermijnvisies: begrippen en toepassingen .........................................................3
  
  1.1. Wat is een langetermijnvisie (LTV)?
  
  4
  
  1.1.1. Doelstellingen, termijnen en LTV
  
  4
  
  1.1.2. Toekomstverkenning inzake duurzame ontwikkeling en LTV
  
  7
  
  1.1.3. Federale strategie inzake duurzame ontwikkeling en LTV
  
  11
  
  1.1.4. Besluit
  
  14
  
  1.2. Naar een Belgische strategie inzake duurzame ontwikkeling?
  
  16
  
  1.2.1. Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest
  
  17
  
  1.2.2. Franse Gemeenschap/Federatie Wallonië-Brussel
  
  18
  
  1.2.3. Duitstalige Gemeenschap
  
  19
  
  1.2.4. Waals Gewest
  
  20
  
  1.2.5. Brussels Hoofdstedelijk Gewest
  
  21
  
  1.2.6. Besluit
  
  22
  
  1.3. LTV inzake duurzame ontwikkeling van de Europese Unie
  
  23
  
  1.3.1. Europese strategieën inzake duurzame ontwikkeling
  
  23
  
  1.3.2. Europa 2020-strategie
  
  28
  
  1.3.3. Besluit
  
  30
  
  1.4. LTV inzake duurzame ontwikkeling van enkele industrielanden
  
  31
  
  1.4.1. Analysekader
  
  31
  
  1.4.2. Interpretatie van de resultaten
  
  32
  
  1.4.3. Besluit
  
  38
  
  1.5. Doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO’s) in de VN
  
  39
  
  1.5.1. Bijdragen van het georganiseerde maatschappelijk middenveld op wereldniveau
  
  39
  
  1.5.2. Belangrijkste intergouvernementele voorstellen
  
  42
  
  1.5.3. Europese bijdragen
  
  45
  
  1.5.4. Resultaten van Rio+20
  
  48
  
  1.5.5. Besluit en weg vooruit
  
  51
  
  1.6. Besluit over de toepassingen van het begrip LTV
  
  53
  
  2.
  Uitwerking van een Belgische federale langetermijnvisie .......................................... 55
  
  2.1. Bijdrage van het Federaal Planbureau (FPB)
  
  59
  
  2.1.1. Voorbereiding van het FPB op het debat over de LTV
  
  59
  
  2.1.2. Bijdrage aan het debat over de LTV
  
  61
  
  2.2. Bijdragen van de andere actoren van de wet
  
  70
  
  2.2.1. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling
  
  70
  
  2.2.2. Interdepartementale Commissie Duurzame Ontwikkeling
  
  71
  
  2.3. Federaal Parlement
  2.3.1. Debat over de LTV
  
  73
  
  2.3.2. Resolutie over de LTV
  
  73
  
  2.4. LTV aangenomen door de federale regering
  
  74
  
  2.4.1. Doelstellingen
  
  74
  
  2.4.2. Indicatoren
  
  81
  
  2.5. Besluit over de Belgische federale LTV
  3.
   73
  
  86
  
  Besluit ........................................................................................................... 89
  
  Bijlagen ............................................................................................................... 91
  Bijlage 1: Thematische federale plannen
  
  91
  
  Bijlage 2: Zeven kerninitiatieven van de Europa 2020-strategie
  
  93
  
  Bijlage 3: Outcome of Rio+20: The future we want – Table of contents
  
  95
  
  Bijlage 4: Voorgestelde thema’s voor DDO’s door drie regeringen van de G77
  
  97
  
  Bijlage 5: Belangrijkste lijsten van voorgestelde thema’s voor de DDO’s
  
  99
  
  Bijlage 6: Originele teksten van de vertaalde citaten
  
  103
  
  Bijlage 7: Voorstel van structuur voor een langetermijnvisie inzake duurzame ontwikkeling
  
  108
  
  Bibliografie en afkortingen ..................................................................................... 113
  1. Geciteerde werken
  
  113
  
  2. Lijst van NSDO's
  
  123
  
  3. Afkortingen
  
  125
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Inleiding
  Deze Planning Paper is een antwoord op de behoefte aan informatie over het begrip
  langetermijnvisie (LTV) inzake duurzame ontwikkeling. Hij presenteert de basisbegrippen en
  bepaalde recente of lopende toepassingen op verscheidene beleidsniveaus. In dat kader situeert hij
  de in 2010 ingevoerde verplichting in de wet over de Belgische federale strategie inzake duurzame
  ontwikkeling om een LTV aan te nemen die de uitwerking van de federale plannen en rapporten
  moet sturen. Deze Planning Paper beschrijft ook de bijdragen van verscheidene instellingen en
  belanghebbenden aan de uitwerking van die LTV die in 2013 werd goedgekeurd. Ten slotte
  presenteert hij de doelstellingen tegen 2050 en de indicatoren van die LTV en trekt hij besluiten uit
  dat federale proces.
  Het begrip lange termijn wordt vaak gebruikt voor een tijdhorizon die veel minder ver reikt dan 2050.
   De Europa 2020-strategie bijvoorbeeld wordt gepresenteerd als een langetermijnstrategie terwijl haar
  horizon minder dan een decennium bedraagt. Waarom omvat de lange termijn in een benadering van
  duurzame ontwikkeling verscheidene decennia? Omdat visies met een dergelijke verre horizon nuttig
  zijn om te anticiperen op de risico's van een niet-duurzame ontwikkeling en noodzakelijk zijn om daarop
  te kunnen antwoorden met een voldoende ambitieus beleid inzake duurzame ontwikkeling.
  De LTV’s inzake duurzame ontwikkeling zijn inderdaad nuttig omdat de uitwerking ervan dwingt tot
  het onderzoeken van langzame evoluties die nauwelijks merkbaar zijn op korte termijn, maar waarvan
  de opstapeling en de gevolgen op lange termijn zeer zorgwekkend kunnen zijn.
  – Bepaalde langzame veranderingen die nauwelijks merkbaar zijn van jaar tot jaar, krijgen pas
  betekenis na vele jaren van accumulatie. Of het nu gaat om de vergrijzing van de bevolking, de
  klimaatverandering of het verlies aan biodiversiteit, hun omvang kan enkel worden gemeten door
  de trends over een lange voorbije periode te observeren (zie bijvoorbeeld de indicatoren op de
  website www.indicators.be) en door hun toekomstige evolutie over verscheidene decennia te
  anticiperen.
  – De ernstige of onomkeerbare gevolgen van bepaalde van die veranderingen treden soms geleidelijk
  en pas vele jaren later op. Zo leidt de huidige klimaatverandering tot een stijging van de zeespiegel
  over verscheidene eeuwen. Wat het verlies aan biodiversiteit betreft, wordt een ecosysteem
  doorgaans nauwelijks verstoord door de verdwijning of aantasting van enkele soorten. Wanneer
  echter een bepaalde drempel overschreden wordt, als in de loop der jaren een groter aantal soorten
  of individuen verdwenen is, bestaat voor dat ecosysteem het risico op zeer snelle veranderingen
  met belangrijke gevolgen voor het maatschappelijk leven.
   De LTV’s inzake duurzame ontwikkeling zijn dus nuttig om ertoe aan te zetten dergelijke
  vraagstukken te onderzoeken. Ze zijn ook noodzakelijk omdat ze alternatieven in beeld kunnen
  brengen voor het huidige ontwikkelingspatroon en zijn trends en gevolgen op lange termijn. De keuze
  van een zo veraf liggende horizon zou het inderdaad mogelijk moeten maken een voldoende ambitieus
  beleid inzake duurzame ontwikkeling te voeren om de zorgwekkende evoluties te keren en
  doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO's) tegen 2050 te bereiken. Een dergelijk beleid is slechts
  
  1
  
  PLANNING PAPER 113
  
  op lange termijn te overwegen; het gaat er immers om nieuwe kennis te ontwikkelen en infrastructuur
  en gedrag te veranderen, en dat is maar geleidelijk te realiseren.
  Vandaag een LTV met DDO’s over de toestand van de samenleving in 2050 aannemen, zal het ook
  mogelijk maken om in de hele tussenliggende periode na te gaan of de omvang van de investeringen
  en gerealiseerde veranderingen toereikend is om die doelstellingen te bereiken. Het is overigens om bij
  te dragen aan dat type van opvolging en toezicht dat de indicatoren van de website www.indicators.be
  de afstand meten tussen het niveau van de recentst beschikbare waarnemingen en de momenteel met
  die indicatoren verbonden DDO’s.
  Deze Planning Paper bestaat uit twee delen.
   Deel 1 definieert het begrip LTV inzake duurzame ontwikkeling, enerzijds zoals het gebruikt wordt
  voor toekomstverkenning en anderzijds zoals het geïntroduceerd werd in het wettelijk kader op
  Belgisch federaal niveau. De toepassingen van dat begrip op verscheidene niveaus in België komen ook
  aan bod, net als die van de Europese Unie, haar lidstaten en andere industrielanden. Het begrip DDO
  voor de planeet, dat het licht zag tijdens de VN-conferentie over duurzame ontwikkeling Rio+20 in juni
  2012, wordt eveneens voorgesteld. Er worden besluiten getrokken op basis van de vaststelling dat er
  enige vooruitgang is in de toepassing van een langetermijnbenadering.
  Deel 2 is volledig gewijd aan de uitwerking van een LTV inzake duurzame ontwikkeling in 2011/2012
  op Belgisch federaal niveau. De institutionele context waarin de verschillende actoren van duurzame
  ontwikkeling hebben gewerkt, wordt in herinnering gebracht, alsook hun respectievelijke bijdragen tot
  die uitwerking en de rol van het federaal parlement. Het resultaat van die werkzaamheden is de LTV
  die de Belgische federale regering heeft goedgekeurd. De tekst ervan is integraal in deel 2 opgenomen.
  De besluiten van deze Planning Paper bieden inzicht in het nut en de noodzaak van al die
  werkzaamheden.
  2
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.
   Langetermijnvisies: begrippen en toepassingen
  
  Langetermijnvisies (LTV’s) inzake duurzame ontwikkeling zijn zowel nuttig als noodzakelijk (zie
  Inleiding). Daarom laat deel 1 van deze Planning Paper de elementen die reeds op verschillende
  beleidsniveaus bestaan om dergelijke toekomstvisies op lange termijn op te bouwen, de revue
  passeren. Achtereenvolgens komen aan bod: een overzicht van de sleutelbegrippen (hoofdstuk 1.1),
  van de situatie in België (1.2), in de Europese Unie (1.3) en in een reeks industrielanden (1.4). Daarna
  volgt een samenvatting van het proces om doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO’s) aan te
  nemen; dat proces werd in 2012 gestart op Rio+20 en is momenteel op multilateraal niveau aan de gang
  (1.5). Tot slot worden uit dat alles besluiten geformuleerd (1.6).
  Hoe is het vraagstuk van de LTV’s verbonden met dat van de beleidsstrategieën? Een strategie bestaat
  uit de vaststelling van doelstellingen en van instrumenten om die doelstellingen te bereiken (TFDO,
  2011, p. 25). Eigenlijk tonen de beleidsstrategieën hoe de samenleving haar ontwikkeling ziet in functie
  van een bepaalde finaliteit. De ontwikkeling van een samenleving kan gedefinieerd worden als de
  verandering van haar levensomstandigheden, in wisselwerking met haar mogelijkheden om
  beslissingen te nemen en acties te ondernemen, onder meer op politiek vlak 1 . Beleidsstrategieën
  organiseren de wisselwerkingen tussen de actoren door beleidsmechanismen en -instrumenten in te
  stellen2. Dergelijke strategieën kunnen de visie bevatten op de levensomstandigheden op lange termijn
  (voeding, energie, huisvesting...) en ook op de acties die door de verschillende maatschappelijke
  actoren ondernomen worden om die visie te realiseren. De mechanismen van een strategie zijn erop
  gericht de besluitvorming geleidelijk te verbeteren zodat de veranderingen de samenleving doen
  evolueren in de richting van die LTV.
   Sommige van die strategieën zijn strategieën inzake duurzame ontwikkeling (SDO’s). De
  beleidsinstrumenten van die strategieën (bijvoorbeeld vijfjarenplan, toekomstverkenningsrapport,
  evaluatierapport over het gevoerde beleid, advies van de vertegenwoordigers van het maatschappelijk
  middenveld...) leggen klemtonen op de wisselwerkingen tussen de korte en de lange termijn en tussen
  de ontwikkeling hier en die elders in de wereld. Aangezien duurzame ontwikkeling een leerproces is,
  kunnen die strategieën cyclische evaluatie- en participatiemechanismen bevatten die zowel ruimte
  geven aan wetenschappelijke kennis als aan onzekerheden. Ze zijn erop gericht DDO’s te realiseren
  door in alle beslissingen en acties rekening te houden met criteria voor duurzame ontwikkeling.
  Bepaalde DDO’s werden reeds aangenomen en de goedkeuring van een samenhangend geheel van
  DDO’s is op alle niveaus een groeiende bezorgdheid, maar is wel nog relatief weinig in het politieke
  debat aanwezig. Nochtans bestaat een grote vraag naar langetermijnvooruitzichten om het vertrouwen
  in de toekomst te herstellen en aan de langetermijnaspiraties van de belanghebbenden te voldoen. De
  LTV’s kunnen tonen hoe de DDO’s onderling verbonden zijn in een samenleving die leefbaar is voor
  de toekomstige generaties. Het zijn toekomstbeelden die de vereiste veranderingen tussen vandaag en
  2050 weerspiegelen, zowel in productie- en consumptiegedrag en -technologie, kapitaal- en
  kennisvoorraden, als in de besluitvormings- en actiemechanismen (uitwerken van overheidsbeleid,
  maatschappelijke organisatiewijzen...). De studie van die veranderingen is het werkterrein van de
  toekomstverkenning waarop hoofdstuk 1.1 ingaat.
  1
  2
  
  Definitie op basis van de federale rapporten inzake duurzame ontwikkeling (TFDO, 1999, pp. 27-28).
  De strategische begrippen worden hier gedefinieerd op basis van OECD, 2002, p. 352.
   3
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.1. Wat is een langetermijnvisie (LTV)?
  Hoofdstuk 1.1 bakent eerst het begrip doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO) af omdat dat
  basiselementen van de visies zijn (1.1.1). Het introduceert het begrip langetermijnvisie (LTV) door de
  oorsprong ervan te situeren in de toekomstverkenning. Na de illustratie van het begrip LTV in de
  toekomstverkenning (1.1.2) volgt de LTV die ingeschreven is in het kader van de wet over de federale
  strategie inzake duurzame ontwikkeling (1.1.3).
  1.1.1. Doelstellingen, termijnen en LTV
  Een langetermijndoelstelling drukt de verandering uit die in een bepaald domein vereist is om een
  probleem op te lossen of een kans te benutten. Ze heeft betrekking op belangrijke aspecten van het
  vraagstuk, wekt de belangstelling en de betrokkenheid van tal van belanghebbenden, en is tegelijk
  specifiek genoeg om meetbare cijferdoelen (meestal op kortere termijn) te kunnen bepalen. Idealiter:
  "De voor elke doelstelling vastgelegde cijferdoelen beschrijven specifieke en meetbare activiteiten, realisaties of
  drempelwaarden en moeten binnen precieze termijnen bereikt worden. Cijferdoelen vormen de kern van ieder
  actieplan en ze dienen om de middelen te richten en de keuze van de actiemogelijkheden te sturen" (OECD, 2002,
  p. 254; vertaling FPB)3. Paragraaf 1.1.1 bestudeert de terugkeer van het belang dat het beleid hecht aan
  doelstellingen, hun plaats in de strategieën, rapporten en door de federale overheid aangenomen
  thematische plannen.
   De praktijk die erin bestaat doelstellingen aan te nemen om het overheidsbeleid op lange termijn te
  richten op verbeteringen van het maatschappelijk leven op sociaal, milieu- en economisch vlak, is, na
  sterk gediscrediteerd te zijn door de ineenstorting van de planeconomieën, in flexibeler vormen weer
  naar voren gekomen. Het begrip langetermijndoelstelling verscheen onder andere in het politieke
  debat op wereldniveau aan het einde van de 20e eeuw, toen de internationale gemeenschap de acht
  
  Kader 1 De millenniumontwikkelingsdoelstellingen
  De Verenigde Naties hebben naar aanleiding van de eeuwwisseling doelstellingen voor
  ontwikkeling aangenomen, de zogenoemde millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD’s). Die
  benadrukken de verwevenheid van ontwikkelingsproblemen, duurzame ontwikkeling en
  mensenrechten. Ze zijn erop gericht op middellange termijn concrete vooruitgang te boeken op
  het vlak van armoede, onderwijs, gezondheidszorg en milieu. Voor sommige doelstellingen
  werden kwantitatieve targets vastgesteld voor het jaar 2015.
  -
  
  MOD 1: Extreme armoede en honger uitroeien
  MOD 2: Basisonderwijs voor alle kinderen realiseren
  MOD 3: Gelijkheid van vrouwen en mannen bevorderen en positie van vrouwen versterken
  MOD 4: Kindersterfte verminderen
  MOD 5: Gezondheid van moeders verbeteren
  MOD 6: Aids, malaria en andere ziekten bestrijden
  MOD 7: Milieu beschermen (drinkwater, sloppenwijken)
  MOD 8: Wereldwijde samenwerking voor ontwikkeling
  
  Bron: UN, 2013.
  3
  
  4
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 1.
  PLANNING PAPER 113
  
  millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD’s) goedkeurde.
   Een strategie inzake duurzame ontwikkeling (SDO) moet een beperkt aantal langetermijndoelstellingen
  bevatten om begrijpbaar en haalbaar te zijn, maar een voldoende aantal om de economische, sociale en
  milieuprioriteiten van een dergelijke ontwikkelingswijze te vatten (OECD, 2002, p. 254). In de
  Belgische federale strategie werd het begrip DDO onder die naam geïntroduceerd door het Federaal
  rapport 2005, zeven jaar voor DDO het centrale begrip van Rio+20 werd. In de latere federale rapporten
  werden de DDO’s gebruikt om een reeks beleidsmaatregelen in verband met thema’s van duurzame
  ontwikkeling te evalueren. Met indicatoren kan de vooruitgang naar een duurzame ontwikkeling
  gemeten worden volgens het tempo van de verandering in de richting van de DDO’s en waar mogelijk
  
  Kader 2 www.indicators.be
  De Task Force Duurzame Ontwikkeling (TFDO) van het Federaal Planbureau presenteert op de
  website www.indicators.be 75 indicatoren van duurzame ontwikkeling. Die indicatoren
  informeren over sociale, milieu- en economische problematieken die de ontwikkeling van de
  samenleving bepalen. De hele set van indicatoren geeft een globaal beeld van de evolutie van
  België naar een duurzame ontwikkeling.
  De website gaat na of België op weg is om de beleidsdoelstellingen die het aangenomen heeft in
  zijn federale strategie voor duurzame ontwikkeling en in het kader van de strategieën van de
  Europese Unie en de Verenigde Naties, te bereiken. Daarbij worden strategische doelstellingen
  van cijferdoelen onderscheiden. Beide zijn aangenomen in de strategieën voor duurzame
  ontwikkeling. De eerste geven enkel de richting van de gewenste verandering aan, zonder
  precieze kwantificering. De laatste zijn gekwantificeerd en tijdgebonden.
  In mei 2013 evalueerde de TFDO de trends van een beperktere set van 25 sleutelindicatoren.
   Waar mogelijk, afhankelijk van de beschikbare gegevens, liep de evaluatieperiode van 1992 (het
  jaar van de Conferentie van de Verenigde Naties over milieu en ontwikkeling in Rio de Janeiro) tot
  2011 (in de meeste gevallen het recentste jaar).
  In het algemeen evolueerde België sinds 1992 met wisselend resultaat naar een duurzame
  ontwikkeling. Tien indicatoren evolueerden immers snel naar hun strategische doelstelling
  (voorbeeld: het percentage vroegtijdige schoolverlaters is gevoelig gedaald) en negen
  evolueerden traag in die richting (voorbeeld: de vleesconsumptie is weinig gedaald). Slechts zes
  indicatoren verwijderden zich van hun doelstelling (voorbeeld: de overmatige schuldenlast van de
  gezinnen is toegenomen).
  Uit de evaluatie van de trends ten opzichte van de cijferdoelen blijkt wel dat de gerealiseerde
  vooruitgang waarschijnlijk onvoldoende is om een aantal concrete doelstellingen op tijd te
  bereiken. Van de elf indicatoren met een cijferdoel bevinden er zich momenteel slechts twee op
  een pad om dat doel op tijd te bereiken (de uitstoot van broeikasgassen met 7,5% verminderen
  tegen de periode 2008-2012 ten opzichte van 1990/95 en het aandeel van het energieverbruik uit
  hernieuwbare bronnen tot 13% verhogen tegen 2020). De overige negen indicatoren met een
  cijferdoel zijn momenteel niet op weg om hun doel op tijd – vaak is dat tegen 2020 – te bereiken.
  Van enkele indicatoren is de gunstige ontwikkeling recent gestopt of zelfs omgekeerd. Zo is het
  percentage vroegtijdige schoolverlaters, dat daalde van 18,1% in 1992 tot 11,1% in 2011, in 2010
  en 2011 gestegen. De overheidsschuld verminderde van 134% van het bbp in 1993 tot 84% in 2007,
  maar is sindsdien weer aan het stijgen. Een andere zorgwekkende evolutie is de toename van het
  aantal personen met een risico op armoede of sociale uitsluiting in 2010 en 2011, terwijl de
  doelstelling een vermindering met 380.000 is tussen 2008 en 2018.
   5
  
  PLANNING PAPER 113
  
  naar cijferdoelen met bijbehorende termijn die werden vastgelegd om het pad naar die DDO’s te
  preciseren.
  Daarnaast hebben de Federale plannen inzake duurzame ontwikkeling 2000-2004 en 2004-2008/2013 4
  langetermijndoelstellingen, ook ultieme doelstellingen geheten, zonder precieze termijn, opgenomen.
  Hun beperkte en stabiele aantal (respectievelijk tien en acht) hangt waarschijnlijk samen met het feit
  dat de meeste van die doelstellingen verband houden met internationale verbintenissen op lange
  termijn die relatief beperkt zijn in aantal. Ultieme doelstellingen van duurzame ontwikkeling bepalen
  en de goedkeuring ervan door de beleidsmakers is een werk van lange adem, vooral als die
  doelstellingen vertaald worden in tussentijdse doelstellingen op kortere termijn (bijvoorbeeld
  doelstellingen tegen 2020).
  Vormen de doelstellingen van buiten de Federale plannen inzake duurzame ontwikkeling, uit de
  andere besluitvormingsdocumenten van de Belgische federale regering, een LTV? Het huidige
  regeerakkoord bevat zeventig doelstellingen waarvan dertien kwantitatieve doelstellingen met een
  vervaldatum (Federale regering, 2011). Acht van die laatste hebben een langere looptijd dan de huidige
  regeerperiode, dus tot na 2014. Dat akkoord vermeldt geen enkele doelstelling voor België tegen 2050,
  ook al preciseert de regering dat ze zal pleiten voor een dergelijke doelstelling op EU-niveau in het
  kader van de klimaatverandering (reductiedoelstelling voor de uitstoot van broeikasgassen “van 80 tot
  95% in 2050 ten opzichte van 1990”; p. 125). Maar er zijn wel verscheidene doelstellingen voor de
  middellange termijn; ze komen uit de Europa 2020-strategie en uit andere internationale of Europese
  overeenkomsten.
   Deze vraag over het tijdschema van de beleidsdoelstellingen werd eveneens onderzocht voor een
  steekproef van veertien thematische federale beleidsplannen (zie lijst in bijlage 1). Die veertien plannen
  bevatten in totaal 475 doelstellingen, waarvan slechts 44 (of 9,3%) met een vervaldatum 5 . Wat
  vervaltermijn betreft, heeft alleen de doelstelling uit het Nationaal klimaatplan 2009-2012 2050 als
  termijn, en die komt voort uit een Europese beslissing (Europese Raad, 2005). Voor bijna de helft van
  die doelstellingen, namelijk 21 van de 44, is 2020 de termijn. Ook die doelstellingen komen uit
  internationale verbintenissen over de problematieken klimaat, energie, armoede, onderzoek en
  ontwikkeling, opleiding, tewerkstelling, vervoer en luchtvervuiling. De vervaldata van alle andere
  doelstellingen (22) liggen voor 2020. Al die doelstellingen samen vormen dus een relatief heterogene
  compilatie, zeker geen coherente LTV. Hoewel het positief is dat de vaststelling van strategische
  doelstellingen het beleidsdebat komt verduidelijken, is er in dit domein nog veel vooruitgang nodig.
  4
  5
  
  6
  
  De looptijd van het Plan 2004-2008 werd verlengd tot de goedkeuring van het volgende plan, verwacht in 2013.
  Acht van de veertien plannen bevatten doelstellingen met een vervaldatum. Die acht plannen zijn: het Nationaal klimaatplan
  2002-2012, het Federaal plan voor de integratie van de biodiversiteit in 4 sleutelsectoren (2009-2013), de Nationale strategie inzake
  welzijn op het werk 2008-2012, het Nationaal klimaatplan 2009-2012, het Nationaal hervormingsprogramma 2012, het
  Stabiliteitsprogramma 2012-2015, het Federaal Productplan (luik leefmilieu) 2009-2012 en de Federale bijdrage aan de strijd tegen de
  luchtvervuiling 2009-2012.
   PLANNING PAPER 113
  
  1.1.2. Toekomstverkenning inzake duurzame ontwikkeling en LTV
  Toen de MOD’s werden goedgekeurd op wereldniveau, verscheen in bepaalde wetenschappelijke
  werken ook het idee om beleidsdoelstellingen aan te nemen om de transitie naar een duurzame
  ontwikkeling te sturen. Paragraaf 1.1.2 laat zien dat die langetermijndoelstellingen opdoken in
  toekomstverkennende forecasting- en backcasting-scenario's. Hoofdstuk 1.5 toont dat ze tegelijk
  verschenen in adviezen van het maatschappelijk middenveld en in beleidsonderhandelingen op
  VN-niveau.
  Our Common Journey: A Transition Toward Sustainability is een toekomstverkennende studie gericht op
  doelstellingen van duurzame ontwikkeling, die in 1999 gepubliceerd werd door de afdeling belast met
  duurzame ontwikkeling van de Amerikaanse National Research Council6. Het doel ervan was "de banden
  tussen het wetenschappelijk onderzoek, de technologische ontwikkeling en de inspanningen van de samenleving
  opnieuw te versterken om de milieuhoudbaarheid van het menselijk welzijn te verbeteren" (NRC, 1999, p. xiii)7.
  Die studie van de Amerikaanse onderzoeksraad trachtte de uitdagingen om die wisselwerkingen
  tussen wetenschappelijke kennis en duurzame ontwikkeling te verbeteren, te definiëren in termen van
  beleidsdoelstellingen in de ruimste zin. Omdat het antwoord op de vraag "welke doelstellingen moeten
  bereikt worden?" politiek en niet wetenschappelijk van aard is, werden die doelstellingen verzameld uit
  de intergouvernementele overeenkomsten van de afgelopen decennia. Daarmee lijkt die studie de
  eerste die dergelijke doelstellingen presenteerde als noodzakelijk om het wetenschappelijk onderzoek
  te sturen naar de formulering van antwoorden op die uitdagingen.
   De tijdhorizon van die studie was de periode rond 2050, ervan uitgaand dat de relatie tussen de mens
  en zijn leefomgeving het meest gespannen zal zijn voor de volgende twee generaties. De beslissende
  evoluties in de wisselwerkingen tussen de mensheid en de systemen aan de basis van het leven op
  aarde, liggen immers in die periode. Bovendien biedt die horizon de minimaal vereiste tijd om te
  kunnen anticiperen op voldoende grote wetenschappelijke en technologische veranderingen en om die
  veranderingen te kunnen sturen (NRC, 1999, pp. 2-3). De studie aanvaardde drie primaire doelstellingen8
  over de transitie naar een duurzame ontwikkeling die ze haalde uit de intergouvernementele
  overeenkomsten. Die primaire doelstellingen vertaalde ze in termen van volgens toenemende
  dringendheid gerangschikte menselijke behoeften (zie Tabel 1).
  6
  
  7
  8
  
  De National Research Council (NRC) is een van de vier organisaties die samen de United States National Academies vormen. De
  NRC werd opgericht om tegemoet te komen aan de behoefte aan onderzoek en studies van de Amerikaanse overheid.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 2.
  Het begrip primaire doelstelling (primary goal) stemt overeen met overarching objective uit het Implementatieplan van de wereldtop
  over duurzame ontwikkeling (VN, 2002).
  7
  
  PLANNING PAPER 113
  Tabel 1
  
  Primaire doelstellingen van een transitie naar duurzame ontwikkeling9
  
  Aan de menselijke behoeften voldoen
  
  Voor voldoende en goede voeding zorgen
  De kinderen opvoeden
  Onderdak vinden
  Voorzien in opleiding
  Werk vinden
  
  Systemen die het leven ondersteunen in stand houden
  
  Zorgen voor de kwaliteit en het aanbod van zoetwater
  De uitstoot van luchtvervuilende stoffen beheersen
  De oceanen beschermen
  De soorten en ecosystemen in stand houden
  
  Honger en armoede aanzienlijk verminderen
  
  Zorgen voor inkomensgroei
  Zorgen voor werkgelegenheid
  Zorgen voor een sociaal vangnet voor basisdiensten
  
  Bron: NRC, 1999, p. 31.
   De originaliteit van de hiervoor aangehaalde doelstellingen ligt in hun presentatie als een geheel dat
  evenwichtig is en gekoppeld aan een ”systeem”. Ze zijn een eenvoudig voorbeeld van
  langetermijndoelstellingen die samen de kern van een toekomstverkennende LTV vormen. Nadat ze
  ontwikkeld en verder uitgewerkt zijn, zijn dergelijke reeksen van doelstellingen nuttig voor
  toekomstverkenningswerkzaamheden inzake duurzame ontwikkeling, zowel voor backcasting (1.1.2.a)
  als voor forecasting (1.1.2.b).
  a. Toekomstverkenning met backcasting-methode
  Een toekomstverkenning met een backcasting-benadering vertrekt van een ‘eindbeeld’ van de gewenste
  situatie op een bepaald tijdstip in de toekomst. Een dergelijke benadering werd regelmatig gebruikt in
  de energiesector en in het domein van de klimaatverandering, onder andere door de Europese
  onderzoeksprojecten COOL (Tuinstra, 2002) en VLEEM (Enerdata, 2005), door het Internationaal
  Energie-Agentschap (IEA, 2003) en in het Verenigd Koninkrijk (Mander et al., 2008). Die benadering
  wordt ook gebruikt in andere industriële sectoren zoals de voedingsindustrie (Quist en Vergragt, 2003)
  of in de stadsplanning (Carlsson-Kanyama et al., 2008). Recenter, in België, werd die aanpak ook
  gekozen voor hernieuwbare energie: Towards 100% Renewable Energy in Belgium by 2050 (VITO et al.,
  2012).
  In België is het Federaal rapport inzake duurzame ontwikkeling 2007, dat vertrekt van het eindbeeld (in
  2050) van een België in duurzame ontwikkeling, het eerste voorbeeld van de toepassing van die
  methode voor de hele samenleving. De toekomstverkennende werkzaamheden van de federale
  rapporten werden inderdaad verankerd in het begrip wereldwijde DDO’s, reeds lang voor dat begrip
  onder die naam zijn intrede deed in het politieke debat op wereldniveau10. Het Federaal rapport 2005
  (TFDO, 2005) bracht de DDO’s samen in tabellen per component (sociale, milieu- en economische
  9
  10
  
  8
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 3.
   Het eerste Federaal rapport gebruikt de uitdrukking doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling, maar zonder het begrip
  precies te definiëren (TFDO, 1999). Het Federaal rapport 2002 definieert drie categorieën van overkoepelende doelstellingen
  die overeenstemmen met de drie pijlers van duurzame ontwikkeling (TFDO, 2002). Nadat het nut en de noodzaak van dat
  begrip zo werden getest, definiëren de volgende twee rapporten de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (DDO’s) als het
  geheel van doelstellingen die de internationale gemeenschap heeft goedgekeurd in Rio in 1992 en die geactualiseerd werden
  op de Top van Johannesburg in 2002, evenals in alle grote intergouvernementele overeenkomsten van de Verenigde Naties
  over ontwikkeling sinds 1992 (TFDO, 2005 en 2007). De verschillende bewustmakingsactiviteiten uitgevoerd in het kader van
  de Commissie inzake duurzame ontwikkeling van de VN op basis van het Federaal rapport hebben bijgedragen tot de
  invoering van het begrip globale DDO's in het voorbereidend proces van Rio+20 (2012).
  PLANNING PAPER 113
  
  component). De drie “primaire doelstellingen” die hiervoor vermeld werden (zie tabel 1) als de pijlers
  van de NRC-werkzaamheden, zijn daar vervangen11 door de drie “transversale doelstellingen” die de
  internationale gemeenschap in 2002 in Johannesburg (Rio+10) goedkeurde. Ze worden voorgesteld in
  tabel 2.
  Tabel 2
  
  Transversale doelstellingen aangenomen in het Implementatieplan van de wereldtop over duurzame
  ontwikkeling
  
  Uitroeiing van de armoede
  
  Hoofdstuk II
  
  De bescherming en het beheer van natuurlijke hulpbronnen die de basis vormen van economische
  
  Hoofdstuk IV
  
  en sociale ontwikkeling
  Wijziging van niet-duurzame consumptie- en productiepatronen
  
  Hoofdstuk III
  
  Bron: VN, 2002.
   Het Federaal rapport 2007 (TFDO, 2007) ging daarna verder dan die drie categorieën door tegen 2050
  een lijst met 21 DDO’s met gemeenschappelijke kenmerken voor te stellen. Die gemeenschappelijke
  kenmerken waren de volgende: de drie transversale doelstellingen van duurzame ontwikkeling en de
  drie componenten van de basiskapitalen van ontwikkeling bestrijken, een coherent geheel vormen,
  voor de hele wereld gelden en op verscheidene internationale overeenkomsten steunen.
  Maar
  
  ook
  
  al
  
  beschikken
  
  de
  
  DDO’s
  
  over
  
  al
  
  die
  
  gemeenschappelijke
  
  kenmerken,
  
  een
  
  toekomstverkennende LTV is niet beperkt tot een compilatie van DDO’s. Verschillende
  maatschappelijke ontwikkelingen en diverse vormen van beleid kunnen immers tot de realisatie van
  eenzelfde geheel van DDO’s leiden. De LTV’s kunnen bijvoorbeeld van elkaar verschillen in het
  relatieve belang van de privé- en overheidssector in de periode van het eindbeeld. Zij kunnen ook
  verschillen naargelang de gekozen productie- en consumptiepatronen, de voorrang die preventieve of
  curatieve gezondheidszorg krijgt, de prioriteit die gaat naar de toepassing van bepaalde beginselen
  van duurzame ontwikkeling en niet naar andere – die alle in 1992 in Rio werden goedgekeurd (VN,
  1992a), enz.
  Een toekomstverkennende LTV inzake duurzame ontwikkeling moet dus, naast de DDO’s en de
  bijbehorende indicatoren, een beschrijving omvatten van de maatschappelijke organisatie en van de
  voorwaarden waaronder die DDO’s in die samenleving bereikt worden. Voor elk van de tegen 2050
  bepaalde eindbeelden wordt een volledig scenario uitgewerkt dat een beschrijving omvat van de
  huidige situatie (de basis, die voor alle scenario’s dezelfde is) en het ontwikkelingspad om die
  toekomstverkennende LTV te realiseren, met inbegrip van het te voeren beleid.
   11
  
  In vergelijking met de drie NRC-pijlers (vermeld in Tabel 1) zijn de sociale en economische doelstellingen (respectievelijk
  Honger en armoede aanzienlijk verminderen en Aan de menselijke behoeften voldoen) vervangen door ambitieuzere formuleringen in
  de transversale doelstellingen aangenomen in Rio+10; de milieudoelstelling (Systemen die het leven ondersteunen in stand houden)
  werd echter geherformuleerd op een manier die minder expliciet verbonden is met de levende wereld.
  9
  
  PLANNING PAPER 113
  
  b. Toekomstverkenning met forecasting-methode
  Met het toenemende belang van de DDO’s kent backcasting een snelle groei, maar toch domineert de
  forecasting-benadering (vooruitzichten, projecties) nog sterk de toekomstverkenningswerkzaamheden
  in het algemeen. Dat is bijvoorbeeld het geval in Global Europe 2050 van de Europese Commissie (EC,
  2011), in de nieuwe benaderingen van economische uitdagingen van de OESO (NAEC, new approaches to
  economic challenges) of in de door het Intergouvernementeel Panel inzake Klimaatverandering
  ontwikkelde emissiescenario’s (IPCC, 2000). Die benaderingen worden in deze Planning Paper enkel
  pro memorie vermeld, want ze bevatten geen LTV inzake duurzame ontwikkeling.
   De voornoemde studies van de Europese Commissie en de OESO zijn toegespitst op de economische
  pijler en op de evolutie van de productie en ze passen in het huidige economische
  ontwikkelingsparadigma, wat betekent dat zij slechts oog hebben voor de sociale en milieu-impact als
  gevolg en ze houden geen rekening met de mogelijke terugkoppelingen (feedbacks) van de accumulatie
  van die impact op lange termijn voor de ontwikkeling van de samenleving, met inbegrip van haar
  economie. Zo bereikt in Global Europe 2050 het best presterende scenario in termen van
  uitstootvermindering van broeikasgassen, namelijk het scenario Renaissance, slechts een reductie van
  50% voor de EU, terwijl de verklaarde doelstelling van de EU een vermindering van 80 tot 95% is. Die
  scenario’s blijven ver onder de Europese doelstelling12. Zelfs het meest ambitieuze scenario uit die
  studie is dus geen antwoord op de uitdaging van de klimaatverandering en de andere
  milieu-uitdagingen, die ook aangepakt moeten worden om een duurzame ontwikkeling te bereiken,
  die in de studie niet aan bod komen.
  De scenario’s die de OESO in het kader van de NAEC presenteert, hebben in de huidige fase enkel
  betrekking op macro-economische variabelen, terwijl ze (nog) geen rekening houden met sociale en/of
  milieuvariabelen. Op mondiaal niveau zijn de door het IPCC ontwikkelde scenario’s hoofdzakelijk
  projecties van broeikasgasemissies, maar ze schetsen ook de evolutie van de samenleving op heel wat
  gebieden (bevolking, economie, landbouw enz.). Door hun opbouw bevatten die scenario’s geen enkel
  beleid dat specifiek bedoeld is om de klimaatverandering te bestrijden. Zij geven dus geen antwoord
  op de uitdaging van klimaatverandering en zijn bijgevolg geen scenario’s van duurzame ontwikkeling.
   Het besluit van de studie Global Europe 2050 (4.3. Business as usual is not an option) erkent dat "om een
  rampzalige achteruitgang te vermijden […] zijn moedige, ambitieuze en gecoördineerde acties nodig" (EC, 2011,
  p. 27)13. Maar geen enkele van die toekomstverkennende studies, die werden gerealiseerd volgens een
  projectiebenadering
  
  (forecasting)
  
  zonder
  
  verwijzing
  
  naar
  
  een
  
  LTV,
  
  maakt
  
  het
  
  mogelijk
  
  maatschappelijke veranderingen voor te stellen die een antwoord zouden kunnen bieden op de grote
  uitdagingen waarmee de wereld tijdens de komende decennia zal geconfronteerd worden.
  12
  
  13
  
  10
  
  De klimaat-DDO voorgesteld door de federale rapporten inzake duurzame ontwikkeling van het Federaal Planbureau en de
  klimaatdoelstellingen voorgesteld in de werkzaamheden ter voorbereiding van de wettelijke LTV, gaan uit van de Europese
  doelstelling.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 4.
  PLANNING PAPER 113
  
  1.1.3. Federale strategie inzake duurzame ontwikkeling en LTV
  In juli 2010 heeft de herziening van de wet van 5 mei 1997 “de federale beleidsvisie op lange termijn inzake
  duurzame ontwikkeling” in de federale strategie inzake duurzame ontwikkeling geïntroduceerd14 (BS,
  2010a, art. 2/1). Er wordt gepreciseerd dat de federale regering die langetermijnvisie zou aangenomen
  moeten hebben in oktober 2012 (BS, 2010b). De wet verduidelijkt niettemin dat die verplichting vervalt
  als er met de gemeenschappen en gewesten en een samenwerkingsakkoord gesloten wordt dat een
  dergelijke visie omvat.
   Deze verplichting beantwoordt een bezorgdheid die reeds uitgedrukt werd door een aantal
  institutionele actoren. Zo heeft het Rekenhof, in zijn verslag van 2005 over de coördinatie van het
  federale beleid inzake duurzame ontwikkeling, de nadruk gelegd op de ontwikkeling van "de
  toekomstvisie [...] die de Staat wenst" (Rekenhof, 2005, p. 3). De wet, zoals in 1997 aangenomen, bevatte
  immers slechts impliciet een toekomstperspectief door te verwijzen naar het (internationale) kader
  inzake duurzame ontwikkeling en zijn langetermijndoelstellingen (BS, 1997, art. 2, 2°) en naar het
  Federaal Planbureau dat als opdracht heeft een toekomstverkenning uit te werken in de federale
  rapporten inzake duurzame ontwikkeling.
  Om naar die innovatie te verwijzen wordt de uitdrukking federale langetermijnvisie gebruikt, afgekort
  als federale LTV. De federale plannen inzake duurzame ontwikkeling en de federale rapporten inzake
  duurzame ontwikkeling worden eveneens met kortere namen aangeduid: Federale plannen en Federale
  rapporten. De inhoud en de functie van de federale beleidsvisie op lange termijn inzake duurzame
  ontwikkeling, vastgelegd op het einde van een door de wet bepaald proces, worden hier verduidelijkt
  en becommentarieerd.
  a. Inhoud van de LTV inzake duurzame ontwikkeling
  Zoals bepaald in de wet omvat de federale LTV inzake duurzame ontwikkeling “de
  langetermijndoelstellingen die de federale regering nastreeft in het door haar gevoerde beleid”. Die LTV “stelt ook
  een geheel van indicatoren vast”. Die zijn volgens de wet bedoeld “om rekenschap te geven over het behalen
  van deze doelstellingen”. Voorts “beoogt [de LTV] een antwoord te bieden op de verbintenissen die door België op
  internationaal en Europees niveau werden aangegaan”. De wet preciseert die verbintenissen echter niet. Het
  is de federale regering die de inhoud en de formulering van de langtermijndoelstellingen en ook van
  de indicatoren bepaalt.
   Die innovatie kan beschouwd worden als een uitbreiding of verlengstuk van een recente wijziging van
  de grondwet. Sinds 25 april 2007 bepaalt artikel 7bis van de Belgische Grondwet immers: "Bij de
  uitoefening van hun respectieve bevoegdheden streven de federale Staat, de gemeenschappen en de gewesten de
  doelstellingen na van een duurzame ontwikkeling in haar sociale, economische en milieugebonden aspecten,
  rekening houdend met de solidariteit tussen de generaties" (Belgische Grondwet). Hieruit volgt dat de
  
  14
  
  Op federaal niveau wordt de strategie inzake duurzame ontwikkeling beschreven in de wet van 5 mei 1997 betreffende de
  coördinatie van het federale beleid inzake duurzame ontwikkeling en in de uitvoeringsbesluiten ervan. De federale strategie inzake
  duurzame ontwikkeling vormt een beleidscyclus in vier stappen: (1) rapportage, (2) planning, (3) uitvoering en
  (4) opvolging. De federale strategie inzake duurzame ontwikkeling is erop gericht een leerproces in te stellen door de
  stappen van die cyclus herhaaldelijk te doorlopen, wat leidt tot een duurzame ontwikkeling (TFDO, 2011).
  11
  
  PLANNING PAPER 113
  
  langetermijndoelstellingen en de indicatoren van de federale LTV de drieledigheid van duurzame
  ontwikkeling moeten weerspiegelen én rekening moeten houden met de solidariteit tussen de huidige
  en de toekomstige generaties.
  De tijdhorizon van de langetermijndoelstellingen wordt in de wet niet gepreciseerd. Uit de memorie
  van toelichting bij het wetsontwerp tot wijziging van de wet van 1997 blijkt wel dat het jaar 2050
  bedoeld wordt. In zijn inleidende uiteenzetting over dat wetsontwerp stelt de bevoegde minister dat de
  federale LTV ook tussentijdse doelstellingen voor 2020, 2030 en 2040 zal bevatten (Belgische Kamer van
  volksvertegenwoordigers, 2010).
   De LTV legt de inhoud van de langetermijndoelstellingen en van de indicatoren van de federale
  strategie inzake duurzame ontwikkeling niet definitief vast. Het zou immers noodzakelijk kunnen zijn
  om ze in de toekomst bij te sturen omdat België nieuwe internationale verbintenissen aangaat of omdat
  dergelijke bijsturingen verantwoord zouden kunnen zijn op basis van wetenschappelijke informatie,
  onder andere die samengebracht in de federale rapporten, die hierbij een specifieke opdracht hebben
  (zie 1.1.3.b). Daarom bepaalt de wet dat de ICDO aan de minister een bijsturing van de LTV kan
  voorstellen bij de voorbereiding van het voorontwerp van het federaal plan.
  b. Functie van de LTV inzake duurzame ontwikkeling
  De LTV zal een centraal element van de federale strategie inzake duurzame ontwikkeling worden en
  zal de werkzaamheden van de actoren uit die strategie sturen15. De federale strategie inzake duurzame
  ontwikkeling is een vorm van governance voor duurzame ontwikkeling. Dat is een manier om de
  samenleving te besturen die probeert de maatschappelijke uitdaging van duurzame ontwikkeling te
  beantwoorden onder meer door het beleid een langetermijnperspectief te bieden. Hierin heeft de
  overheid een sturende rol, die ze speelt in wisselwerking met de verschillende actoren van de
  samenleving.
  Federale Plannen en LTV
  De langetermijndoelstellingen en de federale LTV zijn bepalend voor de federale plannen; zij vormen
  immers het langetermijnperspectief waarop de plannen gericht zijn. De federale plannen worden om
  de vijf jaar opgesteld op basis van de federale rapporten (zie hierna). De wet bepaalt dat het
  voorontwerp van federaal plan wordt voorbereid door de Interdepartementale Commissie Duurzame
  Ontwikkeling (ICDO). Dat voorontwerpplan wordt voorgelegd aan de verschillende wetgevende
  kamers,
  
  raden
  
  en
  
  regeringen
  
  van
  
  de
  
  gemeenschappen
  
  en
  
  gewesten.
   Er
  
  is
  
  ook
  
  een
  
  raadplegingsprocedure waarbij diverse maatschappelijke actoren betrokken zijn, waaronder de
  Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO). Die raad moet een gemotiveerd advies over het
  voorontwerpplan formuleren. De ICDO onderzoekt alle ontvangen adviezen en stelt een ontwerp van
  
  15
  
  12
  
  De wet verwoordt die centrale functie van de federale LTV als volgt: "Ze staat boven de door deze wet ingestelde cyclus van federale
  plannen en rapporten inzake duurzame ontwikkeling. Ze dient als leidraad voor de werkzaamheden van de Commissie, de Dienst en het
  Federaal Planbureau" (BS, 2010a, art. 2bis).
  PLANNING PAPER 113
  
  federaal plan op. De federale regering legt daarna het federaal plan vast, op basis van het ontwerpplan
  van de ICDO en de tijdens de raadpleging geformuleerde adviezen16.
  Anders dan de federale LTV is een federaal plan een beleidsinstrument op korte of middellange
  termijn, namelijk vijf jaar. Voor die vijfjarige periode legt het federaal plan de maatregelen en
  doelstellingen vast die ertoe moeten bijdragen de langetermijndoelstellingen tegen 2050 van de
  federale LTV en de internationale verbintenissen te realiseren. Voor de invoering van de LTV
  omschreef de wet reeds de doelstellingen van de federale plannen als “indicatieve beleidsdoelstellingen bij
  het verstrijken van het plan“ en “tussentijdse doelstellingen die bereikt moeten worden vóór het verstrijken van
  het plan om te kunnen beantwoorden aan internationale verbintenissen” (BS, 2010a, art. 3). Het woord
  ’tussentijdse’ wordt dus momenteel op twee manieren gebruikt: enerzijds voor elke termijn die korter
  is dan de vijf jaar van het federaal plan, en anderzijds voor elk termijn van de federale LTV die tussen
  de planhorizon en 2050 ligt (zoals 2020, 2030 en 2040).
   Federale Rapporten en LTV
  De langetermijndoelstellingen van de federale LTV dragen eveneens bij tot de sturing van de federale
  rapporten. Die rapporten worden opgesteld door de Task Force Duurzame Ontwikkeling (TFDO) van
  het Federaal Planbureau in het kader van de vijfjaarlijkse cyclus. Per cyclus wordt een federaal rapport
  in twee delen gepubliceerd: stand van zaken en evaluatie en toekomstverkenning.
  Het federaal rapport – stand van zaken en evaluatie heeft de volgende opdrachten:
  
  – een stand van zaken en een evaluatie van de bestaande toestand maken;
  – het beleid dat werd gevolgd om de langetermijndoelstellingen uit de federale LTV te bereiken,
  evalueren.
  De opdrachten van het federaal rapport – toekomstverkenning zijn:
  – de verwachte toekomstige evoluties onderzoeken ten aanzien van de ontwikkelingen op Europees
  en internationaal vlak;
  – alternatieve scenario’s verkennen om de langetermijndoelstellingen uit de federale LTV te bereiken.
  Om in het federaal rapport – toekomstverkenning met een backcasting-benadering scenario’s inzake
  duurzame ontwikkeling te kunnen uitwerken, zal met de langetermijndoelstellingen die de federale
  regering in de federale LTV aangenomen heeft rekening gehouden moeten worden, maar die
  doelstellingen zullen ook aangevuld moeten worden onder andere omwille van de volgende twee
  redenen:
  
  16
  
  De wet bepaalt ook dat een nieuwe federale regering het lopende federaal plan inzake duurzame ontwikkeling ofwel
  gedeeltelijk ofwel volledig kan herzien. Bij een volledige herziening wordt een nieuw plan opgesteld volgens de geldende
  wettelijke procedure (met uitwerking van een voorontwerp door de ICDO en raadplegingsprocedure waarbij o.m. de FRDO
  betrokken is). Een gedeeltelijke herziening wordt voorbereid door de ICDO en – eventueel na advies van de FRDO – door de
  federale regering aangenomen. Bij een volledige herziening start een nieuwe geldigheidsperiode van vijf jaar. Bij een
  gedeeltelijke herziening daarentegen wordt de geldigheidsperiode van het plan niet gewijzigd (BS, 2010a, art. 6/1).
   13
  
  PLANNING PAPER 113
  
  – bepaalde belangrijke domeinen voor een beleid inzake duurzame ontwikkeling zouden in de
  federale LTV kunnen ontbreken, onder andere omdat de federale overheid er niet voor bevoegd is.
  Het zou dus nuttig kunnen zijn complementaire doelstellingen in die domeinen voor te stellen;
  – het is mogelijk dat bepaalde langetermijndoelstellingen uit de federale LTV gepreciseerd en
  gekwantificeerd moeten worden om ze operationeler te maken. Het is ook mogelijk dat ze
  gewijzigd moeten worden om rekening te houden met betere wetenschappelijke kennis of recentere
  beleidsverbintenissen.
  Wetenschappelijke kennis verzamelen om de toestand te evalueren, is ook een opdracht van de
  federale rapporten. Daarom informeren de federale rapporten – stand van zaken en evaluatie en de federale
  rapporten – toekomstverkenning onder meer over de wenselijkheid en mogelijkheid om andere
  doelstellingen en maatregelen (alternatieve scenario’s) dan die uit het geldende federaal plan aan te
  nemen. De ICDO en de federale regering kunnen zich op die rapporten baseren als ze respectievelijk
  het voorontwerp- en ontwerpplan opstellen en het federaal plan vaststellen (BS, 2010a, art.3).
  De federale rapporten – stand van zaken en evaluatie en de federale rapporten – toekomstverkenning preciseren
  eveneens of de langetermijndoelstellingen uit de federale LTV geactualiseerd moeten worden. Onder
  meer op basis van die informatie kan de ICDO oordelen of het noodzakelijk is de federale LTV bij te
  sturen. De ICDO kan een dergelijke bijsturing voorstellen als ze het voorontwerpplan aan de minister
  bezorgt (BS, 2010a, art.2/1).
  Wat de indicatoren betreft, kunnen de federale rapporten – stand van zaken en evaluatie en de federale
  rapporten – toekomstverkenning de indicatoren gebruiken die zijn vastgelegd in de federale LTV zelf.
  Maar het Federaal Planbureau kan ook andere indicatoren of evaluatie- en toekomstverkennende
  methoden gebruiken als die wetenschappelijk relevant zijn (zie 1.1.1).
   1.1.4. Besluit
  Hoofdstuk 1.1
  
  heeft
  
  eerst
  
  gewezen
  
  op
  
  de
  
  afwezigheid
  
  van
  
  een
  
  concept
  
  dat
  
  de
  
  langetermijndoelstellingen verzamelt, zowel in het beleid in het algemeen als in specifieke federale
  beleidsdocumenten in het bijzonder (plannen inzake duurzame ontwikkeling, regeerakkoord en
  thematische plannen). Die documenten brengen veel doelstellingen naar voren, maar die zijn zelden
  onderling verbonden of aan een vervaldag gekoppeld die verder reikt dan 2020. De visie over de
  verwachte veranderingen van de samenleving is dus vaag: weinig expliciet en weinig gekwantificeerd.
  Vervolgens ging dit hoofdstuk in op de toegevoegde waarde van het begrip langetermijnvisie (LTV)
  ten opzichte van het begrip langetermijndoelstellingen.
  Eerst en vooral werd het voordeel van een toekomstverkenning met een backcasting-benadering ten
  opzichte van een forecasting-benadering onderzocht. Met een backcasting-benadering is het mogelijk
  direct de vraag te stellen over de noodzakelijke paradigmaverandering om voldoende ambitieuze
  doelstellingen te bereiken in het kader van een LTV inzake duurzame ontwikkeling. Een LTV die
  gebruikt wordt in backcastingwerkzaamheden (1.1.2) kan ook de langetermijndoelstellingen omvatten
  die aangenomen werden door de federale regering in de federale LTV (1.1.3) en die aanvullen of zelfs
  
  14
  
  PLANNING PAPER 113
  
  aanpassen, om rekening te houden met de best beschikbare wetenschappelijke kennis of de recentste
  verbintenissen.
  De interactie tussen de federale LTV, de federale plannen en de op toekomstverkenning gerichte
  federale rapporten kan dus gezien worden als een maatschappelijk leerproces dat, via het beleid en
  dankzij de participatie van de maatschappelijke actoren, bijdraagt tot de realisatie van ambitieuze
  langetermijndoelstellingen om aan de onderling verbonden uitdagingen van duurzame ontwikkeling
  te beantwoorden. De op evaluatie en opvolging van indicatoren gerichte federale rapporten
  onderzoeken in het bijzonder of de federale plannen bijdragen tot de evolutie van de samenleving in de
  richting van die doelstellingen en of ze aangepast moeten worden.
  