title: Chapitre 2. La Belgique fédérale attentive à la notion de « patrimoine culturel » : une extension assumée (à partir de 1970)
text: 2.2.1.4.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot het benutten van inspraakmomenten (EVREG 001,
  037-039 en 087-089)
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet bepaalde voor het eerst dat er een openbaar onderzoek diende
  gekoppeld te worden aan de vaststelling van inventarissen (cf. supra 2.2.1.1.1). Uit de indicatoren blijkt
  dat er relatief weinig bezwaar wordt ingediend tegen de opname van een item in een vastgestelde
  inventaris. Zo zien we dat er in 2015 58 items werden vastgesteld, waarbij voor slechts 15 items
  bezwaar werd ingediend. Het ging hierbij over 58 integrale historische stadskernen met een heel hoge
  bewoningsdichtheid. In 2016 werden er 139 items vastgesteld, waarbij er voor slechts 16 items
  bezwaar werd ingediend.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 17 van 86
  
  Voorafgaand aan de bescherming worden sinds het Onroerenderfgoeddecreet enkele adviezen
  verplicht ingewonnen, namelijk van de betrokken gemeentebesturen, van de departementen en
  agentschappen bevoegd voor ruimtelijke ordening, woonbeleid en onroerend erfgoed, leefmilieu,
  natuur en energie, mobiliteit en openbare werken en landbouw en visserij (cf. supra 2.2.1.1.2). Ook de
  Vlaamse Commissie Onroerend Erfgoed (VCOE) wordt op voorhand om advies gevraagd. We stellen
  vast dat gemeenten er niet steeds in slagen om binnen een periode van 30 dagen advies uit te brengen.
  Het consulteren van de eigen diensten en het nemen van een beslissing door het college van
  burgemeester en schepenen duurt vaak langer. Het verplicht inwinnen van adviezen van de
  verschillende departementen en agentschappen van de Vlaamse overheid betekent dat 25 instanties
  worden bevraagd. Slechts 8 van de 25 instanties nemen deze rol als adviesverlener in de
  beschermingsprocedure op en in minder dan 8% van de gevallen wordt effectief een advies verleend.
   Het merendeel van de adviezen is afkomstig van het departement Leefmilieu, Natuur en Energie, het
  agentschap Natuur en Bos en het departement Landbouw en Visserij. De VCOE verleent in regel wel
  advies maar beschikt dan ook over een adviestermijn van 60 dagen, terwijl andere bevraagde
  instanties slechts over een adviestermijn van 30 dagen beschikken. Naar aanleiding van de
  voorafgaande adviezen werd in 2015 1 beschermingsprocedure niet opgestart en werd de voorlopige
  beschermings dus niet ingezet. In 2016 werd geen enkele beschermingsprocedure stopgezet op basis
  van de voorafgaande adviezen. 9
  Ook tussen de voorlopige en de definitieve bescherming wordt een openbaar onderzoek
  georganiseerd door de gemeente. Dit onderzoek heeft een looptijd van dertig dagen. De betrokken
  gemeenten kunnen een hoorzitting organiseren in het kader van dit openbaar onderzoek. Ook
  zakelijkrechthouders kunnen tijdens de beschermingsprocedure vragen om gehoord te worden. In
  2015-2016 hebben slechts drie zakelijkrechthouders hiervan gebruik gemaakt, terwijl gedurende deze
  twee jaren 98 onroerende goederen voorlopig werden beschermd. Dit hoorrecht wordt nochtans
  vermeld in de brief waarmee het inzetten van de voorlopige bescherming wordt betekend, waardoor
  we ervan kunnen uitgaan dat de zakelijkrechthouder hiervan voldoende op de hoogte is.
   In 2015 zijn 9 dossiers voor schorsing of vernietiging van een beschermingsbesluit bij de Raad van State
  opgestart. Deze 9 dossiers betreffen 8 beschermingsbesluiten waarvan de procedure werd opgestart
  vóór 1 januari 2015 (en dus vóór de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet) en 1 besluit
  waarvan de beschermingsprocedure werd opgestart na 1 januari 2015. In 2016 zijn 8 dossiers voor
  schorsing of vernietiging van een beschermingsbesluit bij de Raad van State opgestart. Deze 8 dossiers
  betreffen 4 beschermingsbesluiten waarvan de procedure werd opgestart na 1 januari 2015 (en dus
  na de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet). De 8 dossiers betreffen 3 dossiers voor
  definitieve bescherming en 1 dossier voor voorlopige bescherming. Opgesplitst naar erfgoedtype
  vertegenwoordigen deze 8 dossiers uit 2016 2 beschermingen als monument, 1 bescherming als
  dorpsgezicht (5 dossiers) en 1 bescherming als archeologische zone.
  9 Met dit voorbehoud (cf. EVREG 087): er wordt niet over alle beschermingsdossiers, waarover in een bepaald jaar een advies
  
  overeenkomstig artikel 6.3.1 van het Onroerenderfgoeddecreet wordt gevraagd en verkregen, ook al in datzelfde jaar een
  beslissing genomen door de minister. Het is dus mogelijk dat een advies pas in het jaar volgend op het jaar waarin het advies
  werd verleend, leidt tot het niet opstarten van de procedure tot voorlopige bescherming.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 18 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  2.2.1.4.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  We stellen vast dat er relatief weinig bezwaren worden ingediend tegen de vaststelling van een
  inventaris en ook dat er weinig procedures voor schorsing of vernietiging worden opgestart bij de Raad
  van State.
   Het advies voorafgaand aan de bescherming wordt niet vaak benut door de bevoegde departementen
  en agentschappen van de Vlaamse overheid. Uit de screening van de klantvriendelijkheid van de
  regelgeving kwam naar voor dat het inwinnen van een voorafgaand advies bij de gemeenten, de
  departementen en agentschappen van de Vlaamse overheid en de VCOE, maar niet bij de eigenaar en
  beheerders van het te beschermen goed, een ongelijke behandeling inhoudt. Er wordt daarom
  voorgesteld om ofwel deze voorafgaande adviezen te schrappen en te vervangen door een officiële
  adviesvraag na de voorlopige bescherming ofwel om van alle betrokkenen, inclusief de
  zakelijkrechthouders, een advies in te winnen voorafgaand aan de bescherming en dan meteen over
  te gaan tot een definitieve bescherming (cf. infra 2.3.2.5). Dit laatste houdt dan meteen in dat het
  openbaar onderzoek voorafgaand aan de bescherming wordt georganiseerd.
   2.2.2 Beleidsdoelstelling 2: De partners activeren in de zorg voor het onroerend erfgoed
  (complementair aan het agentschap Onroerend Erfgoed)
  De overheid staat niet alleen in voor het onroerend erfgoed en wil verschillende partners in de
  erfgoedzorg ertoe aanzetten om samen de verantwoordelijkheid voor de erfgoedzorg op te nemen en
  uit te dragen. In het Onroerenderfgoeddecreet zijn verschillende instrumenten ingeschreven om dit te
  bereiken. Om na te gaan of de tweede beleidsdoelstelling wordt bereikt, stellen we ons de volgende
  vragen:
  • wie zijn onze partners en kunnen we onze partners voldoende motiveren om blijvend in te
  zetten op de zorg voor erfgoed?
  • hebben we de mogelijkheden om onze partners (blijvend) te activeren?
  2.2.2.1
  
  Erkennen van actoren
  
  De zorg voor het erfgoed is een gedeelde verantwoordelijkheid. Naar aanleiding van de (Vlaamse)
  Interne Staatshervorming in 2011 werd beslist dat in de toekomst twee bestuursniveaus samen zorg
  dragen voor het onroerend erfgoed: de Vlaamse overheid en de gemeentebesturen. 10 Daarom werd
  in het Onroerenderfgoeddecreet het subsidiariteitsprincipe ingeschreven. Er kwam een erkenning van
  onroerenderfgoedgemeenten. Deze gemeenten worden verondersteld een eigen beleid uit te werken
  en uit te voeren voor het onroerend erfgoed op hun grondgebied. Daarnaast werd in het nieuwe
  decreet ook de mogelijkheid tot erkenning van intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten (IOED)
  voorzien. Een erkende IOED heeft geen decretaal vastgelegde bevoegdheden, maar kan wel een eigen
  beleid voor de zorg voor het onroerend erfgoed uitvoeren en kan de eventueel aangesloten erkende
  gemeenten ondersteunen bij het uitvoeren van hun taken.
  10 Witboek Interne Staatshervorming, goedgekeurd door de Vlaamse Regering op 8 april 2011.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 19 van 86
  
  Ook andere actoren worden erkend. Zo draagt de erkenning van onroerenderfgoeddepots ertoe bij
  dat de opdracht van het ex situ-behoud van onroerend erfgoed over verschillende schouders wordt
  verdeeld. Het aanduiden van erkende archeologen is een essentiële stap voor het borgen van de
  kwaliteit van het archeologisch onderzoek. In het decreet is ook een kwaliteitslabel voor
  onroerenderfgoedondernemers voorzien maar dit onderdeel van het decreet heeft nog geen
  toepassing gekregen. Het aanduiden van erkende metaaldetectoristen zorgt er dan weer voor dat deze
  activiteit uit de illegaliteit werd gehaald en gecontroleerd kan worden uitgeoefend.
   2.2.2.1.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot het erkennen van actoren
  
  2.2.2.1.1.1 Erkennen van onroerenderfgoedgemeenten (EVREG 003-007)
  De procedures uit het Onroerenderfgoeddecreet zijn erop voorzien om de erkenning en de opvolging
  van de onroerenderfgoedgemeentes te laten verlopen volgens de principes van het Planlastendecreet
  van 15 juli 2011. De erkenning wordt dan aangevraagd door de indiening van de (bijsturing van)
  strategische meerjarenplanning van de betreffende gemeente en volgt dus de gemeentelijke beleidsen beheerscyclus (BBC). Deze indiening was pas mogelijk vanaf 2017. In 2015 en 2016 was het mogelijk
  om via een overgangsbepaling een erkenning aan te vragen via de indiening van een
  onroerenderfgoedbeleidsplan. In 2015 diende enkel de gemeente Koksijde een aanvraag in voor een
  erkenning als onroerenderfgoedgemeente. Deze werd positief beoordeeld waardoor Koksijde de
  eerste onroerenderfgoedgemeente werd in Vlaanderen. In 2016 werden 9 aanvragen tot erkenning
  als onroerenderfgoedgemeente ingediend. Dit leidde tot 9 bijkomende erkenningen. Alle in 2016
  erkende onroerenderfgoedgemeenten waren ook aangesloten bij een erkende IOED. Twee IOED’en
  dienden een erkenningsaanvraag in voor de aangesloten gemeenten. Eind 2016 beschikten 10
  gemeenten over een erkenning als onroerenderfgoedgemeente. We komen tot de vaststelling dat
  vooral gemeenten aangesloten bij een erkende IOED de sprong wagen om ook als
  onroerenderfgoedgemeente erkend te worden en dat in de eerste twee jaren geen aanvragen kwamen
  van steden en gemeenten die al over een uitgebreide monumenten-, archeologie- en/of erfgoeddienst
  beschikken. Dit is enigszins verrassend en mogelijk deels te verklaren door het feit dat de erkenning
  nog via overgangsbepalingen moest worden aangevraagd en nog niet was geïntegreerd in BBC.
   De overdracht van bevoegdheden aan de erkende onroerenderfgoedgemeenten blijft beperkt tot het
  verlenen van welbepaalde toelatingen voor beschermd erfgoed en sinds 2017 het bekrachtigen van
  archeologienota’s en nota’s in het kader van het archeologisch traject. De gemeenten signaleren voor
  het verlenen van de toelatingen en het bekrachtigen van (archeolgie)nota’s de krappe timing voor
  beslissingen door het College van Burgemeester en Schepenen.
  2.2.2.1.1.2 Erkennen van intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten (EVREG 008-013)
  In 2015 werden 10 aanvragen tot erkenning als intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst
  ingediend. Hiervan werden er 6 effectief erkend. Die 6 erkende intergemeentelijke
  onroerenderfgoeddiensten vertegenwoordigen samen 40 gemeenten. Intergemeentelijke
  samenwerkingsverbanden die hun erkenning niet kregen, waren ofwel op het ogenblik van de
  aanvraag nog niet officieel opgericht of ze hadden geen duidelijke visie op een integrale erfgoedzorg
  in hun werkingsgebied (vooral het luik rond landschapszorg ontbrak). In 2016 werden 10 aanvragen
  tot erkenning als intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst ingediend. Bij die aanvragen zaten ook
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 20 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  de hernieuwde erkenningsaanvragen van de 4 intergemeentelijke samenwerkingsverbanden waarvan
  de erkenning in 2015 werd geweigerd. Alle 10 werden effectief erkend. Die 10 erkende
  intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten vertegenwoordigen samen 74 gemeenten. Eind 2016
  zijn er dus intussen 16 erkende IOED’en actief.
   Voorafgaand aan de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet kende Vlaanderen 7
  Intergemeentelijke Archeologische Diensten en 2 Intergemeentelijke Onroerenderfgoeddiensten
  (stand van zaken op 31 december 2014). Deze 9 intergemeentelijke samenwerkingsverbanden
  vertegenwoordigden in totaal 64 gemeenten. Slechts 6 van die 64 gemeenten nemen onder het
  Onroerenderfgoeddecreet niet langer deel aan een intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst. 11 We
  stellen vast dat 58 gemeenten de zorg voor het onroerend erfgoed ook na de inwerkingtreding van het
  decreet blijven opnemen binnen een intergemeentelijk samenwerkingsverband. Eind 2016 tellen we
  113 Vlaamse gemeenten die deel uitmaken van een erkende IOED. 12 Dit betekent dat sinds de nieuwe
  regelgeving 55 nieuwe gemeenten ervoor hebben gekozen om toe te treden tot een IOED. 13 Eind 2016
  was dus ongeveer 1/3 van de Vlaamse gemeenten aangesloten bij een erkende IOED. Volgende steden
  nemen deel aan een intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst: Brugge, Diest, Genk, Maaseik,
  Mechelen, Kortrijk, Lier, Roeselare, Sint-Niklaas, Tienen, Turnhout. Bij 4 intergemeentelijke
  onroerenderfgoeddiensten participeren alle gemeenten eveneens aan een cultureelerfgoedconvenant (RADAR, Pajottenland, Noorderkempen, CO7) en bij 2 participeren alle gemeenten
  eveneens aan een Regionaal Landschap (Kempen en Maasland + IOED West). Er is een zeer grote
  diversiteit in hoe de IOED’en zijn samengesteld naar aantal gemeenten, werkingsgebied, type van
  intergemeentelijk samenwerkingsverband, … . De IOED’en ontstaan veelal uit al bestaande structuren,
  zoals een voormalige intergemeentelijke archeologische dienst, een cultureel-erfgoedcel of een
  Regionaal Landschap. Eenmaal erkend, is het niet eenvoudig om het werkingsgebied van een IOED aan
  te passen, bijvoorbeeld in het geval er gemeenten willen toetreden of uittreden. Er is dan steeds een
  nieuwe erkenningsaanvraag nodig en de vorige erkenning moet worden ingetrokken. De opdeling
  tussen de aanvraag tot erkenning en de aanvraag tot subsidiëring schept ook regelmatig verwarring
  (cf. infra. 2.2.3.1.2) en zorgt voor bijkomende rapporteringsverplichtingen.
   De erkenning en subsidiëring van IOED’en werden afgestemd op de voorwaarden om in aanmerking
  te komen voor een erfgoedconvenant, zoals ingeschreven in het Cultureel-erfgoeddecreet van 6 juli
  2012. Op vrijdag 24 februari 2017 kwam er een nieuw decreet houdende de ondersteuning van
  cultureel-erfgoedwerking in Vlaanderen. In dit decreet worden de regels voor het afsluiten van
  erfgoedconvenanten gewijzigd. De voorafgaande erkenning valt weg en de beslissing om een subsidie
  toe te kennen aan een intergemeentelijk samenwerkingsverband geldt meteen als erkenning. Om in
  aanmerking te komen voor een werkingssubsidie dient een intergemeentelijk samenwerkingsverband
  over een werkingsgebied te beschikken van ten minste 85.000 inwoners. Deze
  subsidiëringsvoorwaarde vervalt indien de samenstelling van het intergemeentelijk
  
  11 Namelijk de 6 gemeenten die deel uitmaakten van de IAD KLAD (Kale-Leie Archeologische Dienst).
  12 Dit zijn de 40 gemeenten die aangesloten waren bij een erkende IOED in 2015 en 74 gemeenten die vanaf 2016 deel
  
  uitmaakten van een erkende IOED. Lanaken maakte in 2016 de overstap van een in 2015 erkende IOED naar een in 2016
  erkende IOED. Deze dubbele telling moet dus ongedaan worden gemaakt door één gemeente af te trekken van deze som.
  13 Ter vergelijking: eind 2016 telt Vlaanderen 17 Regionale Landschappen waarin 220 gemeenten participeren en 22
  erfgoedconvenanten waaraan in totaal 145 gemeenten partciperen.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 21 van 86
  
  samenwerkingsverband overeenkomt met die van een erkende IOED (cf. artikel 60, tweede lid
  Cultureel-erfgoeddecreet van 24 februari 2017).
   2.2.2.1.1.3 Erkennen van onroerenderfgoeddepots (EVREG 014-016 en 117)
  In 2015 werden 11 aanvragen tot erkenning als onroerenderfgoeddepot ingediend. Hiervan werden 9
  depots effectief erkend. Van de 9 erkende onroerenderfgoeddepots zijn er 5 (inter)gemeentelijke en
  4 provinciale depots. Daarnaast is er de van rechtswege erkenning van het depot van het agentschap
  Onroerend Erfgoed, wat het totale aantal erkende onroerenderfgoeddepots op 10 bracht. Er waren
  twee redenen om de erkenning niet toe te kennen, namelijk omdat er geen digitaal ontsloten systeem
  voor informatiebeheer voorhanden was en omdat de infrastructuur niet voldeed.
  In 2016 werden 3 aanvragen tot erkenning als onroerenderfgoeddepot ingediend. Bij die 3 aanvragen
  zaten ook de hernieuwde erkenningsaanvragen van de 2 onroerenderfgoeddepots waarvan de
  erkenning in 2015 werd geweigerd. Alle drie de onroerenderfgoeddepots werden erkend. Het
  betreffen 2 gemeentelijke onroerenderfgoeddepots en 1 vzw.
   Eind 2016 kent Vlaanderen dus in totaal 13 erkende onroerenderfgoeddepots. De meeste erkende
  onroerenderfgoeddepots zijn verbonden aan een provincie, gemeente, intercommunale of
  gesubsidieerde instelling. Slechts 1 depot komt voort uit een privéinitiatief (Agilas). Van de in totaal
  dertien erkende onroerenderfgoeddepots bevinden er zich 5 in Oost-Vlaanderen, 4 in Antwerpen, 3 in
  Vlaams-Brabant (inclusief het depot van het agentschap) en 1 in West-Vlaanderen. Er is geen erkend
  depot in de provincie Limburg. Van de 9 in 2015 erkende onroerenderfgoeddepots hebben er 8 een
  subsidie aangevraagd. 14
  2.2.2.1.1.4 Aanduiden van erkende archeologen (EVREG 018-019)
  In 2015 werden 106 aanvragen tot aanduiding als erkende archeoloog ingediend. Aan 90 archeologen
  werd in dat jaar effectief een erkenning verleend. Dit betekent niet dat van de overige 16 ingediende
  kandidaturen de erkenning werd geweigerd. De behandeling van een erkenningsaanvraag neemt enige
  tijd in beslag waardoor het mogelijk is dat een aanvraag eind 2015 werd ingediend, maar pas in 2016
  beslist werd tot erkenning. Samen met de van rechtswege aanduiding als erkend archeoloog van het
  agentschap Onroerend Erfgoed waren in 2015 in totaal 91 archeologen erkend. Kandidaten van wie de
  aanvraag werd geweigerd beantwoordden niet aan de erkenningsvoorwaarde inzake de vereiste
  opgravingservaring. Het aantal erkende archeologen blijft stijgen: eind 2016 waren er in totaal 128
  natuurlijke personen en 21 rechtspersonen aangeduid als erkend archeoloog en werden er 12
  erkenningen van rechtswege geregistreerd. Ook in 2017 zet deze trend zich door.
  Erkenningen worden grotendeels aangevraagd door dezelfde actoren als deze die voorheen
  prospectie- en opgravingsvergunningen aanvroegen volgens het Archeologiedecreet van 30 juni 1993.
   Zo vroeg 78% van de als natuurlijk persoon erkende archeologen ook al vóór 1 april 2016 een
  vergunning aan voor archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem of archeologische
  
  14 Het Provinciaal Erfgoedcentrum in Ename diende in 2015 geen subsidiëringsaanvraag in omdat zij nog een subsidie op ad
  
  hoc-basis ontvingen in 2016.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 22 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  opgraving. 22% van de als natuurlijk persoon erkende archeologen betreft personen die nooit eerder
  een vergunningsaanvraag indienden. Voor alle als rechtspersoon erkende archeologen geldt dat deze
  ook al vóór 2016 prospectie- en opgravingsvergunningen aanvroegen. We stellen dus vast dat er
  continuïteit is bij de overgang van het Archeologiedecreet naar het Onroerenderfgoeddecreet: we
  werken nog grotendeels met dezelfde bedrijven en archeologen samen. Slechts een drietal voormalige
  vergunningsaanvragers slaagt er niet in om een erkenning te verkrijgen overeenkomstig de
  erkenningsvoorwaarden. De erkenningsvoorwaarden worden uitgebreider geëvalueerd bij de
  evaluatie van het archeologiehoofdstuk (cf. infra 3.2.1).
   2.2.2.1.1.5 Aanduiden van erkende metaaldetectoristen (EVREG 020-021)
  In 2015 werden 584 aanvragen tot aanduiding als erkende metaaldetectorist ingediend. Aan 560
  metaaldetectoristen werd effectief een erkenning verleend. Dit betekent niet dat van de overige 24
  ingediende kandidaturen de erkenning werd geweigerd. De behandeling van een erkenningsaanvraag
  neemt enige tijd in beslag waardoor het mogelijk is dat een aanvraag eind 2015 werd ingediend, maar
  pas in 2016 beslist werd tot erkenning. Samen met de van rechtswege aanduiding als erkend
  metaaldetectorist van alle 91 in 2015 erkende archeologen waren in 2015 in totaal 651
  metaaldetectoristen aangeduid als erkend metaaldetectorist. Van de 2 kandidaten van wie de
  aanvraag werd geweigerd was de weigering enerzijds het gevolg van een onvolledige aanvraag en
  anderzijds een aanvraag zonder voorwerp (een erkende archeoloog die eveneens een erkenning als
  metaaldetectorist aanvraagt, niet wetende dat hij deze erkenning van rechtswege reeds heeft). Eind
  2016 waren er 1.111 erkende metaaldetectoristen afzonderlijk erkend en kwamen er nog 161 van
  rechtswege erkenningen bij vanwege de erkende archeologen. Ook hier zien we dat deze trend zich
  verder zet in 2017 en het aantal erkende metaaldetectoristen blijft stijgen.
  Het aanduiden van erkende metaaldetectoristen gebeurde vanaf 1 januari 2015. Er kon pas gebruik
  gemaakt worden van deze erkenning vanaf 1 januari 2016 omdat dan pas de Code van Goede Praktijk
  voor Archeologie en Metaaldetectie in werking is getreden. Door het erkennen van deze actoren is
  metaaldetectie uit de illegaliteit gehaald en kunnen deze actoren begeleid en opgevolgd worden. Dit
  is een positieve evolutie. Ook is het mogelijk om bij overtredingen handhavingsmaatregelen in te
  zetten.
   Tussen 1 april 2016 en 31 december 2016 gebeurden er 511 meldingen door erkende
  metaaldetectoristen. In de periode 2010 tot en met 2014 bedroeg het aantal metaaldetectievondsten
  dat effectief in de Centrale Archeologische Inventaris (CAI) is opgenomen respectievelijk 73, 58, 110,
  145 en 205. Deze aantallen zijn onvolledig aangezien niet alle meldingen archeologisch relevant zijn en
  dus ook niet automatisch opgenomen werden in de CAI. Het is op basis van deze vergelijking dus
  moeilijk om af te leiden of er meer of sneller vondsten worden gemeld door een erkende
  metaaldetectorist.
  2.2.2.1.1.6 Kwaliteitslabel voor onroerenderfgoedondernemers (EVREG 024-025)
  Het luik over het toekennen van kwaliteitslabels aan onroerenderfgoedondernemers is nog niet in
  werking getreden want veronderstelt een aanpassing van het Onroerenderfgoedbesluit, met name het
  bepalen van de disciplines waarvoor een kwaliteitslabel kan worden toegekend. Het agentschap
  Onroerend Erfgoed is wel gestart met gesprekken met belanghebbenden voor het uitwerken van
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 23 van 86
  
  kwaliteitslabels. Het leek aanvankelijk opportuun om een kwaliteitslabel voor restauratiearchitecten
  als eerste label uit te werken, zoals opgenomen in de Beleidsbrief Onroerend Erfgoed 2016-2017. Na
  overleg met de sector blijkt echter dat er bij de Orde van Architecten weinig of geen draagvlak bestaat
  voor de invoering van een kwaliteitslabel voor restauratiearchitect. Daarop werd een interne
  bevraging georganiseerd waarbij de erfgoedconsulenten input konden geven over bestaande
  kwaliteitsproblemen binnen de erfgoedsector. Hieruit is gebleken dat de uitwerking van een
  kwaliteitslabel voor restauratievakman als prioritair ervaren wordt.
   2.2.2.1.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Na het indienen van een aanvraag, zijn heel wat actoren erkend op basis van het
  Onroerenderfgoeddecreet. Eind 2016 telden we 10 erkende onroerenderfgoedgemeenten, 16
  erkende intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten (met in totaal 113 aangesloten gemeenten),
  13 erkende onroerenderfgoeddepots, 128 erkende archeologen als natuurlijk persoon, 21 erkende
  archeologen als rechtspersoon, 12 van rechtswege erkende archeologen en 1.111 erkende
  metaaldetectoristen. In het algemeen kunnen we stellen dat de meeste aanvragers hun erkenning ook
  vlot verkrijgen. In het geval van de IOED’en en onroerenderfgoeddepots kregen de geweigerde actoren
  bij het indienen van een aangepaste aanvraag alsnog hun erkenning. In 2015 en 2016 werden nog geen
  evaluaties van individuele actoren opgestart en dus ook nog geen schorsingen ingezet (EVREG 027030). Er is een zekere continuïteit: vele actoren die een erkenning behaalden zijn ‘oude bekenden’ die
  ook al voor de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet actief waren en een rol hadden
  toebedeeld, zoals de IAD/IOED’en en de archeologen. De metaaldetectoristen opereerden voorheen
  in de illegaliteit. De erkende onroerenderfgoedgemeenten en erkende onroerenderfgoeddepots zijn
  relatief ‘nieuwe’ partners in de onroerenderfgoedzorg.
   Gemeenten konden vanaf 2017 een erkenningsaanvraag indienen via het indienen van de (gewijzigde)
  strategische meerjarenplanning in BBC. Aangezien dit rapport de evaluatie maakt van de jaren 2015
  en 2016 wordt deze procedure hier niet besproken maar dit verdient wel verdere opvolging. In het
  kader van het schenken van verantwoordelijkheden aan de erkende onroerenderfgoedgemeenten
  dient erover gewaakt te worden dat het duidelijk is welke bevoegdheden deze erkende
  onroerenderfgoedgemeenten hebben (ook ten opzichte van niet-erkende gemeenten) en welke taken
  zij moeten/mogen opnemen. Ook na implementatie van het kerntakenplan lijkt het
  bevoegdheidspakket onvoldoende homogeen en aantrekkelijk te zijn. De gemeenten melden ook dat
  de vervaltermijnen voor het behandelen van een toelating of het bekrachtigen van (archeologie)nota’s
  zeer kort zijn, gezien hiervoor een beslissing voor het College van Burgemeester en Schepenen moet
  worden genomen.
  Eind 2016 waren er 113 gemeenten aangesloten bij een erkende IOED, dit betekent meer dan 1/3 van
  alle Vlaamse gemeenten. De erkenning als IOED blijkt dus aanlokkelijk, zeker ook omdat hier een
  subsidie aan kan worden toegekend (cf. infra 2.2.3.1.2). Het erkenningssyteem is echter niet zo flexibel
  en er stellen zich snel problemen wanneer gemeenten in of uit een erkende IOED willen stappen. Dit
  kan bijvoorbeeld ook problemen opleveren bij de fusies van de gemeenten. Er moet dus over gewaakt
  worden dat de onroerenderfgoedregelgeving ‘fusievriendelijk’ wordt gemaakt. Ook is verdere
  afstemming met het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet van 24 februari 2017 wenselijk. Als
  erkenningsvoorwaarde leggen we voor een IOED enkel op dat er minimaal 3 gemeenten aangesloten
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 24 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  moeten zijn, maar worden er geen voorwaarden naar inwonersaantal of grondoppervlakte gesteld.
   Het Cultureel-erfgoeddecreet stelt wel dat voor de subsidiëring van een intergemeentelijk
  samenwerkingsverband een minimum van 85.000 inwoners noodzakelijk is, tenzij het
  samenwerkingsverband al erkend is als IOED. Het is te overwegen om ook een ondergrens te bepalen
  voor de IOED’en omdat we kunnen vaststellen dat sommige samenwerkingsverbanden streven naar
  een zo klein mogelijk werkingsgebied en zich opsplitsen om twee keer subsidie te kunnen aanvragen
  (cf. infra 2.2.3.1.2).
  Voor de depots was de erkenning een nieuw instrument waar ook subsidiëring aan werd gekoppeld.
  Dit zorgt ervoor dat de depotnood in Vlaanderen, vooral voor de deponering van archeologische
  ensembles en artefacten, wordt aangepakt. De erkende onroerenderfgoeddepots werken immers
  samen en stemmen af binnen het Vlaamse depotnetwerk. In Vlaanderen is er nood aan voldoende
  erkende onroerenderfgoeddepots zodat zakelijkrechthouders van een archeologisch ensemble de
  kans krijgen om dit volgens de geldende regelgeving in depot te geven en zo te voldoen aan de actieve
  behoudsplicht.
  Voor de evaluatie van de aanduidingsvoorwaarden voor erkende archeologen verwijzen we naar het
  hoofdstuk over de evaluatie van het archeologieluik (cf. infra 3.2.1).
  Er werden heel veel aanvragen ingediend om een erkenning te verkrijgen als metaaldetectorist. De
  erkenningsvoorwaarden zijn dan ook heel toegankelijk en de aanvraag van een erkenning is gratis. Een
  erkenning is van onbepaalde duur. Er moet rekening worden gehouden dat er ook wel wat ‘inactieve’
  metaaldetectoristen een aanvraag hebben ingediend en hebben verkregen. Het is dus te verwachten
  dat het aantal erkende metaaldetectoristen zal blijven toenemen en dat er niet snel erkenningen
  zullen worden ingetrokken wegens niet (meer) actief zijn.
  Er zijn nog geen kwaliteitslabels voor onroerenderfgoedondernemers. Er blijkt wel nood te zijn aan
  bepaalde labels om de kwaliteit van deze ondernemers te kunnen honoreren en in de markt te zetten.
   Het is namelijk niet altijd evident om een goede uitvoerder te vinden voor kleine herstellingswerken
  waar soms geen restauratiearchitect bij betrokken is, zeker daar waar kwaliteitseisen worden opgelegd
  met het oog op het bekomen van een erfgoedpremie. Het agentschap stelt dan ook voor om in eerste
  instantie de labels voor restauratievakman uit te werken, met name voor de specialisaties
  schrijnwerker en dakdekker. Voor de verdere uitwerking wordt een participatief project opgezet met
  de betrokken sectoren. Na positieve evaluatie van de invoering van het eerste kwaliteitslabel, kan
  vervolgens een groter traject uitgewerkt worden.
   2.2.2.2
  
  Ondersteuning van de partners in erfgoedzorg
  
  De erkende actoren zijn partners in de erfgoedzorg en krijgen specifieke bevoegdheden en taken
  toegewezen binnen het decretaal kader. Sommige van deze actoren ontvangen hiervoor een subsidie
  (cf. infra 2.2.3.1). Maar niet enkel de erkende actoren nemen een rol op in de zorg voor het onroerend
  erfgoed. Vanzelfsprekend zijn de eigenaars en beheerders onze eerste partners in erfgoedzorg. Zij
  kunnen rekenen op begeleiding bij hun plannen en kunnen financiële ondersteuning vragen via een
  premie voor erfgoedgebonden werkzaamheden (cf. infra 2.2.3.2). Met de inwerkingtreding van het
  Onroerenderfgoeddecreet werd het instrument van de beheersplannen, voorheen al aangewend voor
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 25 van 86
  
  het beheer van beschermde landschappen en het beheer van stads- en dorpsgezichten (onder de vorm
  van een herwaarderingsplan), uitgebreid naar alle types van beschermd erfgoed. Met dit instrument
  wil de decreetgever de beheerder meer inzicht geven in het beschermd goed en ervoor zorgen dat er
  proactief kan worden ingezet op het behoud en beheer van dit goed. Ook werd het statuut ‘open
  erfgoed’ in de regelgeving voorzien, als vervanging van de ondersteuning van de openmonumentenverenigingen zoals ingeschreven in het Monumentendecreet van 3 maart 1976. Door
  erfgoed als ‘open erfgoed’ te erkennen, beogen we het erfgoed toegankelijk te maken.
  Verder wijzen we erop dat niet enkel de erkende actoren de partners zijn in erfgoedzorg, maar dat er
  ook partnerverenigingen worden gesubsidieerd die verschillende taken opnemen, complementair aan
  de Vlaamse overheid. Hierbij vernoemen we Herita vzw, Monumentenwacht Vlaanderen vzw en het
  Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur (CRKC). Zij ontvangen subsidies op basis van meerjarige
  samenwerkingsovereenkomsten maar worden hier niet verder besproken omdat de ondersteuning
  van deze verenigingen niet is geregeld in het Onroerenderfgoeddecreet.
   2.2.2.2.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot de beheersplannen (EVREG 113-116)
  
  Een beheersplan is een instrument om eigenaars, beheerders en lokale besturen te laten nadenken
  over een beheersvisie op hun onroerend goed en om hier een financiële planning aan te koppelen. Het
  is nog te kort dag om te weten of dit instrument effectief ingezet zal worden voor het beheer van het
  erfgoed en of dit leidt tot een efficiënter en effectiever beheer aangezien dit instrument effecten
  beoogt op lange termijn. Het aantal aanvragen voor de opmaak van een beheersplan is opvallend: in
  2015 waren er 241 aanvragen en in 2016 waren er 300 aanvragen, waarvan er respectievelijk 1 en 2
  werden geweigerd. Deze hoge aantallen zijn te verklaren omdat de beheersplannen sinds het
  Onroerenderfgoeddecreet kunnen worden opgemaakt voor alle vormen van (beschermd) onroerend
  erfgoed en de opmaak van een beheersplan ook in aanmerking komt voor een onderzoekspremie,
  maar anderzijds ook omdat een goedgekeurd beheersplan vaak een voorwaarde is om in aanmerking
  te komen voor een erfgoedpremie (cf. infra 2.2.3.2.1). Beschikken over een goedgekeurd beheersplan
  geeft recht op voorafname bij de premietoekenning. Deze koppeling van beheersplannen aan het
  premiestelsel heeft zeker een stimulerend effect op de opmaak ervan. Het afwerken van de wachtlijst
  voor restauratiepremies volgens de oude regelgeving heeft echter als gevolg dat de opmaak van
  nieuwe beheersplannen vertraging kan oplopen omdat deze aanvragen voor een onderzoekspremie
  pas na het afhandelen van deze wachtlijst in aanmerking kunnen komen. Tegelijk heeft de verplichting
  tot opmaak van een beheersplan voor het verkrijgen van een erfgoedpremie als effect dat ook deze
  premieaanvragen vertraging oplopen omdat er eerst een beheersplan moet worden opgemaakt en de
  goedkeuringsprocedure moet worden doorlopen. Door dit uitstel van de premieaanvraag kan
  momenteel wel worden ingezet op de wachtlijst, die afneemt. Eenmaal de beheersplannen
  goedgekeurd zijn, zullen voor deze beschermde goederen premieaanvragen binnenstromen en
  worden deze dossiers bovendien voorafgenomen bij de premietoekenning.
   De huidige regelgeving is niet altijd even consequent in het bepalen van voor welk erfgoed de opmaak
  van een beheersplan verplicht is voor het in aanmerking komen voor een erfgoedpremie. Zo is een
  beheersplan verplicht voor bepaalde werkzaamheden aan een beschermd monument dat gelegen is
  in een beschermd stads- en dorpsgezicht en zelf ook deel uitmaakt van dit stads- of dorpsgezicht.
  Terwijl voor dezelfde werkzaamheden aan een beschermd monument, waarvan de omgeving rond het
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 26 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  monument - maar niet het monument zelf - als stads- of dorpsgezicht is beschermd, geen beheersplan
  moet worden opgesteld om recht te hebben op een premie.
  Er is een grote diversiteit in de manier waarop beheersplannen worden opgesteld, zowel qua inhoud
  als qua vorm. We stellen vast dat de ingediende beheersplannen vaak gedetailleerd zijn en dus vrij
  omvangrijk. Er moet zeker worden geëvalueerd of deze inspanningen op langere termijn voldoende
  baten voor de eigenaar en beheerder opleveren maar het is nog te vroeg om hier uitspraken over te
  doen. Zo wordt best nagegaan of het opnemen van vrijstellingen voor toelatingen effectief leidt tot
  een vermindering van het aantal toelatingsplichten (cf. supra 2.2.1.3.1). Er is ook voorzichtigheid
  geboden bij het opnemen van premiegerechtigde werken in een beheersplan. Een dergelijk plan geldt
  in het beste geval voor een periode van 20 jaar en de opname van premiegerechtigde werken doet de
  indruk van een ‘recht op premie’ ontstaan.
   Voor grotere beschermde goederen waar er meerdere eigenaars en beheerders zijn (zoals bij
  landschappen en stads- en dorpsgezichten), is het niet vanzelfsprekend om een beheersplan op te
  maken. Niemand neemt het initiatief en als het gebeurt lopen de particpatietrajecten niet van een
  leien dakje. Hierdoor groeit de vraag om het beschermd goed van één of slechts enkele eigenaars of
  beheerders, waarvoor men de aanvraag voor de opmaak van een beheersplan wil indienen, te
  beschouwen als een ‘opzichzelfstaand geheel’. Dit kan op termijn als effect hebben dat de visie op de
  totale context en op het geheel van het beschermde goed verloren gaat.
  Hieronder geven we een inschatting van de gemiddelde prijs voor de opmaak van een beheersplan: 15
  • voor 2015 tellen we 142 dossiers waarvan 117 met premiebedrag kleiner dan 24.200 euro.
  Voor die 117 dossiers bedraagt het gemiddelde 11.720 euro en de mediaan 9.680 euro. We
  hebben een minimum van 1.113 euro en een maximum van 24.158 euro.
  • voor 2016 tellen we 285 dossiers waarvan 196 met premiebedrag kleiner dan 20.000 euro.
   Voor die 196 dossiers bedraagt het gemiddelde 10.948 euro en de mediaan 10.036 euro. We
  hebben een minimum van 420 euro en een maximum van 19.952 euro. 16
  De mogelijkheid tot erkenning van ‘open erfgoed’ werd ingeschreven in de regelgeving om zo een
  kwalitatieve ontsluiting van het beschermd erfgoed te stimuleren. Dergelijke openstelling betekent
  immers een meerwaarde ten opzichte van de ‘gewone’ instandhouding en onderhoud van een
  beschermd goed. In 2016 zijn er slechts twee beheersplannen ingediend met vermelding te willen gaan
  voor een erkenning als open erfgoed (namelijk Bokrijk en de havenkranen Antwerpen). Daarnaast
  heeft het agentschap Onroerend Erfgoed voor 11 dossiers het initiatief genomen om deze voor te
  leggen aan een ‘commissie open erfgoed’ die werd opgericht om mogelijke open-erfgoeddossiers te
  bespreken, vooraleer deze ter goedkeuring worden voorgelegd.17 De besproken dossiers zijn allemaal
  
  15 Dit gaat over de beheersplannen waarbij een onderzoekspremie werd toegekend voor de opmaak van een beheersplan.
  Dit overzicht is gebaseerd op de premiebedragen ter beschikking en dus niet op de kostenramingen. Dit betekent dat enkel
  min of meer betrouwbare cijfers kunnen gegeven worden voor bedragen onder het maximum van 24.200 euro in 2015 en
  20.000 euro in 2016.
  16 Let op: door een wijziging van de regelgeving werden voor het jaar 2015 de premiebedragen berekend op basis van 25.000
  euro exclusief BTW, dus 25.000 euro x 1,21 (BTW) x 0,80 premiepercentage = 24.200 euro. Vanaf 2016 worden de premies
  berekend op basis van 25.000 euro inclusief BTW dus 25.000 euro x 0,80 premiepercentage = 20.000 euro.
  17 Deze ‘commissie open erfgoed’ is een informele commissie waar erfgoedconsulenten en een beperkt aantal experten
  voorstellen van dossiers gezamenlijk beoordelen om zo uniforme beoordeling te garanderen.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 27 van 86
  
  sites met voornamelijk een ‘bouwkundige’ aard. Het ‘landschappelijk’ erfgoed kwam enkel aan bod als
  deel van een kasteelsite. Archeologisch erfgoed kwam nog niet aan bod. Opvallend is ook het aantal
  aanvragen voor molens. Waarschijnlijk speelt het gegeven dat zij vroeger sowieso 80% kregen en dat
  het veelal vrijwilligers zijn die dit onbezoldigd beheren en open houden. In de periode 2008-2014
  werden gemiddeld drie open-monumentenverenigingen per jaar erkend op basis van het
  Monumentendecreet van 3 maart 1976. Weliswaar kunnen sommige potentiële dossiers nog op hun
  vroegere erkenning als open-monumentenvereniging terugvallen en werden ze daarom nog niet
  ingediend voor erkenning als open erfgoed. Er zijn namelijk een 25-tal sites waarvan de erkenning als
  open monumentenvereniging nog loopt. De drempel over de wijze van ontsluiting ligt ook hoger dan
  in de vroegere regelgeving waardoor niet alle open monumenten in aanmerking komen om open
  erfgoed te worden. Veelal toont men in het erkenningsdossier het uitzonderlijk karakter van het
  erfgoed aan, maar heeft men moeite om het exemplarisch karakter van de ontsluiting voor Vlaanderen
  aan te tonen. De aanvragers dienen ook nog voor de aanvraag een advies in te winnen van het
  toegankelijkheidsbureau Inter over de toegankelijkheid van het beschermd goed.
   2.2.2.2.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Met de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet wordt het instrument van de
  beheersplannen uitgebreid naar alle (beschermd) erfgoed. In 2015 is reeds een voorzichtige stijging
  van het aantal goedgekeurde beheersplannen merkbaar. De meting van 2016 toont een grote
  toename. De beheersplannen zijn echter zodanig gelieerd aan het premieselsel, dat ze dreigen te
  verworden tot een administratieve voorwaarde om ondersteuning te bekomen, hoewel ze finaal
  vooral tot efficiënter beheer moeten leiden. Het is wenselijk de kwaliteit van beheersplannen in die
  zin te bewaken en de opmaak ervan ook te stimuleren buiten een premiecontext. Tegelijk is het
  onnodig dat beheersplannen bijzonder omvangrijke studiewerken worden waarin elk detail van het
  onroerend goed wordt weergegeven. Dit geldt in het bijzonder voor de toevoeging van lijsten met
  cultuurgoederen die (al dan niet) integraal deel uitmaken van de bescherming. De focus bij de opmaak
  van een beheersplan zou moeten liggen op het expliciteren van te nemen maatregelen om de
  doelstellingen te realiseren en het opnemen van een lijst van vrijstellingen voor toelatingsplichtige
  handelingen. Dit vergt geen aanpassing van de regelgeving maar wel een verandering in het toepassen
  van de regelgeving. Er moet worden herbekeken in welke gevallen een beheersplan verplicht wordt bij
  het aanvragen van een erfgoedpremie met het oog op een meer consequente toepassing van de
  regelgeving.
  Aanvragen voor een erfgoedpremie voor beheersmaatregelen, werkzaamheden of diensten die
  vermeld zijn in een goedgekeurd beheersplan worden bovendien behandeld als voorafnamecategorie.
   Langs de ene kant vertraagt de meer systematische verplichting om over een goedgekeurd
  beheersplan te beschikken bij de aanvraag van een premie de aangroei van de wachtlijsten. Langs de
  andere kant betreffen het net die dossiercategorieën die de grootste druk op de wachtlijst leggen. Het
  zijn namelijk veelal dossiers vanwege openbare besturen en eredienstdossiers die door de
  beheersplanningsverplichting gevat worden. Via de planningsverplichting zullen zij op termijn dus tot
  een voorafnamecategorie gaan behoren, en niet alleen de wachtlijst opnieuw laten aangroeien, maar
  bovendien systematisch voorrang krijgen op andere dossiers (cf. infra 2.2.3.2.2).
  Voor open erfgoed stellen we in de praktijk vast dat een erkenning niet wordt aangevraagd als een
  soort van ‘kwaliteitslabel’ of onderscheiding maar enkel als een mogelijkheid om een verhoogde
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 28 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  premie te verkrijgen of een extra premie voor ontsluitingswerken. Voor erfgoed dat in eigendom is van
  een gemeente, een autonoom gemeentebestuur of een kerkfabriek is er bovendien geen financiële
  reden om zich te laten erkennen als open erfgoed omdat zij al recht hebben op een verhoogde premie.
  We concluderen globaal dat de regelgeving op het vlak van open erfgoed niet stimulerend werkt. Op
  het ogenblik van aanvraag moet het erfgoed al voldoen aan alle erkenningscriteria en dit is vaak niet
  haalbaar. Het verwachte ambitieniveau van de overheid blijft bovendien onduidelijk voor de
  aanvragers: hoeveel sites per ‘categorie’ kunnen worden erkend als exemplarisch ontsloten in
  Vlaanderen? Als er één molen erkend is als exemplarisch ontsloten, kan een andere dat dan ook nog
  worden? Om het exclusieve karakter van het ‘open erfgoed’ te doorbreken is het noodzakelijk om de
  voorwaarden voor de toekenning te herbekijken en ook de effecten van de directe koppeling met het
  premiestelsel onder de loep te nemen.
   2.2.3 Beleidsdoelstelling 3: Financiële ondersteuning bieden waar het nodig is voor het
  erfgoedbehoud of om onroerenderfgoedontwikkelingen mogelijk te maken
  Deze beleidsdoelstelling gaat in op het bieden van financiële ondersteuning waar het nodig is voor het
  erfgoedbehoud of om ontwikkeling van onroerend erfgoed mogelijk te maken. Hierbij stellen we ons
  de volgende vragen:
  • wie vraagt er financiële ondersteuning?
  • weten we waar de reële nood tot ondersteuning zich bevindt?
  • welke instrumenten zijn er voorhanden en kunnen deze de aanwezige noden en vragen tot
  financiële ondersteuning lenigen?
  De instrumenten voor financiële ondersteuning zijn enerzijds subsidies en anderzijds premies.
  Subsidies kunnen worden toegekend aan welbepaalde actoren; premies kunnen worden toegekend
  voor welbepaalde maatregelen voor het behoud en beheer van een specifiek beschermd goed. De
  beide systemen worden hieronder besproken.
  2.2.3.1
  
  Toekennen van subsidies
  
  Zoals hierboven beschreven, worden welbepaalde actoren erkend voor hun rol en taken in de
  onroerenderfgoedzorg (cf. supra 2.2.2.1). Enkele van deze erkende actoren kunnen aanspraak maken
  op een structurele subsidie door middel van het afsluiten van samenwerkingsovereenkomsten. Dit
  geldt voor de erkende IOED’en en de erkende onroerenderfgoeddepots. In het decreet is ook de
  mogelijkheid ingeschreven om projectsubsidies toe te kennen en subsidies toe te kennen op basis van
  beheersovereenkomsten. Deze decretale mogelijkheden werden nog niet in uitvoering gebracht.
  2.2.3.1.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot subsidies (EVREG 118-123)
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet stapt grotendeels af van de facultatieve subsidiëring en gaat voor
  structurele erkenning en gereglementeerde subsidiëring van de partners. In 2015 werden evenwel nog
  geen subsidiebedragen vastgelegd voor erkende IOED’en of erkende onroerenderfgoeddepots. Wel
  werden nog 22 facultatieve subsidies verleend, waarvan 7 subsidies uitgekeerd werden aan de
  Intergemeentelijke Archeologische Diensten of Intergemeentelijke Onroerenderfgoeddiensten om de
  overgang tussen de oude en de nieuwe regelgeving te verzekeren.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 29 van 86
  
  In 2016 daalt het aantal facultatieve subsidies van 22 naar 15. Deze daling is voornamelijk te wijten
  aan het decretaal inschrijven van een subsidiëring van erkende intergemeentelijke
  onroerenderfgoeddiensten. Vanaf 2016 lopen er dus samenwerkingsovereenkomsten met de erkende
  IOED’en en met de erkende onroerenderfgoeddepots op basis van het Onroerenderfgoeddecreet.
  Voor zes erkende IOED’en begon de samenwerkingsovereenkomst vanaf 1 januari 2016 te lopen. Deze
  ontvangen jaarlijks een bedrag van 85.000 euro plus een variabel bedrag berekend naar gelang het
  werkingsgebied, het inwonersaantal en de aanwezigheid van onroerend erfgoed. Er is ook een beperkt
  bonusbedrag naar gelang het aantal erkende onroerenderfgoedgemeenten dat is aangesloten. De
  subsidie werkt opsplitsing van IOED’en in de hand, want de criteria om erkend te worden zijn
  toegankelijk (minimaal drie aangesloten gemeenten) en elke erkende IOED kan aanspraak maken op
  een subsidie van minimaal 85.000 euro.
  De erkenning en subsidiëring van de onroerenderfgoeddepots is een nieuw gegeven. Enkel het
  Provinciaal Erfgoedcentrum (PEC) in Ename kreeg al enkele jaren een facultatieve subsidie. In 2016
  waren er 8 erkende onroerenderfgoeddepots die werden gesubsidieerd op basis van een
  samenwerkingsovereenkomst. Elk van deze depots ontvangt jaarlijks een bedrag van 85.000 euro. De
  mogelijkheid om de jaarlijkse basissubsidie te vermeerderen met een bijkomend subsidiebedrag werd
  voorlopig niet benut.
  De mogelijkheden om subsidies te geven aan welbepaalde projecten via een projectoproep en de
  mogelijkheden om subsidies toe te kennen op basis van beheersovereenkomsten, werden nog niet
  benut.
   2.2.3.1.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Er is sprake van een grote mate van stabiliteit voor de begunstigden van subsidies en de
  subsidiebedragen ten opzichte van de periode voor de inwerkingtreding van het
  Onroerenderfgoeddecreet. Met de overgang van oude naar nieuwe regelgeving is er dan ook naar
  gestreefd bestaande actoren zoveel mogelijk ingebed te krijgen in het nieuwe
  Onroerenderfgoeddecreet, onder andere door het voorzien van overgangsmaatregelen. Als gevolg
  hiervan daalt het aantal subsidies dat facultatief wordt toegekend. In plaats daarvan worden
  reglementaire subsidies toegekend. Ondanks de daling van het aantal facultatief toegekende subsidies
  blijft het bedrag van de niet-gereglementeerde subsidies hoog.
  Voor de financiering van de IOED’en kan de soms wisselende samenstelling van deze
  samenwerkingsverbanden tot problemen leiden bij de erkenning en bij de subsidiëring. Bovendien is
  de regelgeving geen stimulans om grotere samenwerkingsverbanden op te zetten en wordt er best
  nagedacht over een andere parameter dan het aantal gemeenten om de ondergrens te bepalen,
  bijvoorbeeld geïnspireerd op het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet van 24 februari 2017, waarbij een
  minimum aantal inwoners van 85.000 geldt als criterium (cf. supra 2.2.2.1.1.2).
  Het erkennen en subsidiëren van onroerenderfgoeddepots is een nieuw instrument en kan meteen
  een groot succes genoemd worden. We stellen alleen vast dat de geografische spreiding van de
  erkende onroerenderfgoeddepots niet gelijkmatig verdeeld is. Om de verdere professionalisering van
  
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 30 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  de depotsector te verzekeren, is het aanmoedigen en ondersteunen van onroerenderfgoeddepots
  wenselijk.
  