title: None
text: 7. Nopens deze « A c t of Navigation», cfr. L.A. Harper, The
  English Navigations Laws. A seventeenth century experiment in
  social engineering (New York, 1964, reprint). De gevolgen hiervan
  voor de Engelse scheepvaart worden behandeld in R. Davis, The
  Rise..., blz. 12-13 en meer gedetailleerd bij R. Davis, English foreign
  trade, 1610-1700, in W.E. Minchinton, The growth of English over­
  seas trade, Londen, 1969, blz. 78-99.
  8. Er bestaat een betoog opgesteld door een onbekende, doch te
  dateren vóór 1658 (Duinkerke was immers nog Spaans bezit), waarin
  aangedrongen wordt om Duinkerke en Oostende als doorvoerhavens
  voor de goederen uit de Baltische staten met bestemming Centraal
  Europa te laten fungeren (Gent, Rijksarchief, fds Raad van Vlaan­
  deren, 1° reeks, 1078). In het zoeken naar nieuwe gebieden en
  routes zou ook de Brugse Groenlandvaart tussen 1664 en 1673 kunnen
  ingeschakeld worden (A. Van Zuylen Van Nyevelt, La pêche à la
  baleine et les brugeois au X V IIe siècle, in Annales de la Société
  d'Emulation de Bruges, L X V II (1924), blz. 47-53).
  Regaus, met zijn schepen de „ St Philippe ” en de „ St
  Jan ” in 1673 9.
  Met het uitbreken van de Negenjarige Oorlog (1688 1697), waarbij Spanje en de Zuidelijke Nederlanden zich
  in 1689 aan de zijde van Engeland en Holland scharen
  in de strijd tegen Frankrijk10, komt echter het ogenblik
  dat zowel Holland als Engeland uit bepaalde scheepsroutes
  verdwijnen nl. uit de handel met Frankrijk u, zodat deze
  konkurrentie voor de Vlaamse schepen opgeheven wordt.
   Deze medaille heeft echter ook een keerzijde : het gevaar
  voor kapers, hoge verzekeringskosten, hoge loonlasten en
  soms zeer langdurige reizen. Nochtans zullen deze „ fransvaarders ” steeds een doorn blijven in het oog van de
  Republiek, die gedurende gans de duur van de oorlog
  9. « Over 1/8 part in 309 fl. soo veel het schip St Philippe te
  quorte van 3 eersten voyagen » ( Gent, Rijksarchief, fds Raad van
  Vlaanderen, 1° reeks, 1080). Daarentegen werd wel winst gemaakt
  tussen 1666-1670.
  10. H. Lonchay-J. Cuvelier, Correspondance..., dl. 5, n° 1320, 1322
  (mei 1689). Voor Holland en Engeland speelden ook ekonomische
  elementen mee in de strijd tegen Frankrijk o.m. de afsluiting van
  Antwerpen ; deze haven zou bij eventuele openstelling door de
  Fransen in korte tijd Londen en Amsterdam als doorvoerhaven van
  Centraal Europa hebben overtroffen [R. Mousnier, Les X V Ie et X V II6
  siècles. Le progrès de la civilisation européenne et le déclin cie l’Orient
  (1492-1715), blz. 279 ( Histoire générale des Civilisations. IV , Parijs,
  1957-1959, 7 dln].
  11. Engeland en Holland sloten in oogst 1689 een overeenkomst
  waarbij aan weerszijden besloten werd iedere handel met Frankrijk
  te verbieden. G.N. Clark, The Dutch Alliance and the war against
  French trade, 1688-1697, Manchester, 1923, blz. 64. Dit wordt ten
  andere bewezen door de havenbeweging van St.-Malo uit die jaren.
   Er worden vanaf 1689 geen Rotterdamse en Amsterdamse schepen
  meer genoteerd (J. Delumeau, Le mouvement du port de Saint-Malo,
  1681-1720. Bilan statistique, Paris, 1966, blz. 194-199). Hollanders
  zowel als Engelsen hebben dit verbod omzeild (G .N. Clark, The
  Dutch Alliance..., blz. 70-71). Een zeer duidelijk voorbeeld van
  dergelijke smokkel kan men vinden in een schrijven van Jan Colck
  uit Rotterdam aan C.F. de Pouillon te Gent op 31 december 1694 :
  « Voorleeden weeck is hier een scheeptie direct van Nantes in de
  Maas gekoomen met Anjoue wijn in poortze pijpen, dat met een
  aerdigheijt gaeuw gelost is en van d ’eene packhuijs int andre gebrogt ». In 1695 is er regelmatig sprake van aanvoer van wijn en
  brandewijn langs Duinkerke door Willem van Nes uit Amsterdam in
  kompagnie met de voornoemde de Pouillon uit Gent (Gent, Rijks­
  archief, Raad van Vlaanderen, nr. 13.526).
  bij Maximiliaan-Emmanuel zal aandringen op het beëin­
  digen van de vaart op Frankrijk. Zij zag immers deze handel
  als een steun aan de vijand. Of was ze bevreesd dat de
  Zuidelijke Nederlanden van deze gelegenheid zouden ge­
  bruik maken om hun plaats als schakel tussen de NoordEuropese en Zuid-Europese handelsgebieden in te nemen ?
  Dit denkbeeld is niet zo vreemd als op het eerste gezicht
  lijkt wanneer we de omschakeling van de Vlaamse koop­
  vaardij zien onmiddellijk na het stopzetten van de oorlog u.
  In ieder geval lukt de Republiek er in op sommige momen­
  ten de verbinding Vlaanderen - Frankrijk te verbreken
  zoals in juni 1694 a.
   En in het kader van het voorgaande mag niet uit het
  oog verloren worden dat de Republiek reeds vóór 1688
  duidelijk de impakt van Engeland en Frankrijk op haar
  dominante ekonomische positie voelde. Tegen het einde
  van de 17e eeuw zou zij over haar hoogtepunt heen zijn 14,
  zodat Bergeycks belangstelling voor de haven van Oost­
  ende — bij ontstentenis van Antwerpen — in het verleng­
  stuk van dit algemeen Europees patroon komt te liggen 15.
  H et is de vraag of de Vlaamse reders van deze gele­
  12. Het fluitschip de « St. Pieter » vertrok op 15 april 1699 te
  Oostende naar Le Croisic (arr. St.-Nazaire ; dep. Loire-Inférieure),
  vandaar naar Riga en terug met een lading hout naar Oostende
  (Brugge, Rijksarchief, fds Nieuwpoort, 5876 ; voortaan afgekort tot
  RAB, N pt).
  13. R. De Schryver, Jan van Broecboven, blz. 85-86.
  14. P. Jeannin, L ’Europe du Nord-Ouest et du Nord aux X V I I ”
  et X V III° siècles, Paris, 1969, blz. 304-338 ; P. Leon, Economies et
  sociétés préindustrielles, Paris, 1970, II, blz. 118, 121-125 ; C. Wilson,
  England’s apprenticeship, 1603-1763, Londen, 1965, blz. 160-184 ;
  R. Davis, English foreign trade, 1700-1774, in W.E. Minchinton, The
  growth of English Overseas trade, blz. 99-118 ; C.H. Wilson, The
  economic decline of the Netherlands, in Essays in economic history,
  door E.M. Carus-Wilson, Londen, 1955, blz. 254-269 ; M. Morineau,
  La balance du commerce franco-néerlandais et le resserrement écono­
  mique des Provinces-Unies au X V I IIe siècle, in Economisch Historisch
  Jaarboek, (1961), blz. 170-233 ; J.M . Price, Economic activity. I : The
  map of commerce, 1683-1721, in The New Cambridge Modern His­
  tory. V I The rise of Great Britain and Russia, 1688-1725, Cambridge,
  1970, blz. 838-850.
   15. R. De Schryver, Jan van Broechoven..., blz. 81.
  genheid hebben gebruik gemaakt en indien wel, of de
  rendabiliteit voldoende was om aanleiding te geven tot
  een uitbreiding van de vloot.
  Gegevens hiervoor zijn er nu bepaald niet in overvloed.
  In het archief van de stad Nieuwpoort steken nochtans
  de financiële dokumenten betreffende het uitreden van
  een hoeker 16 de „ St Fransois ” in 1695 voor de vaart op
  Bordeaux 17. Het dossier is enkel volledig voor de tweede
  reis, doch kan aangevuld worden met details bewaard in
  de briefwisseling die de boekhouder van het schip onder­
  hield met zijn overzeese korrespondenten, zodat een be­
  trekkelijk volledig beeld van de eerste twee reizen (1695 1697) van deze hoeker kan gerekonstrueerd worden, samen
  met een overzicht van de uitgaven, de inkomsten en na­
  tuurlijk de winst. Dit materiaal zou een antwoord moeten
  kunnen geven op de vraag naar de rendabiliteit van
  Vlaamse schepen tijdens deze bewogen periode.
  1.
  De voornoemde hoeker had Duinkerke als thuishaven
  en het is aan te nemen dat Jacques van der Haeghe,
  koopman te Duinkerke18, aan Carel de Vleeschouwer,
  16. De hoeker was oorspronkelijk het type van een vissersvaartuig,
  doch ontwikkelde zich in de loop van de 17' eeuw tot een koop­
  vaardijschip. Grote hoekers hadden drie masten. Kenmerkend voor
  de hoeker is ook de ronde bodem, die voor en achter sterk opliep.
   Hij behoorde tot de meest zeewaardige schepen en werd vooral ge­
  bruikt voor de vaart op de Noordzee, Spanje en de Middellandse
  Zee. Er liepen te Rotterdam betrekkelijk veel hoekers van stapel
  (S.C. Van Kampen, De Rotterdamse particuliere scheepsbouw in de
  tijd van de Republiek, Assen, 1953, blz. 56 ; J. Van Beylen, Schepen
  van de Nederlanden van de late Middeleeuwen tot het einde van
  de 17‘ eeuw, Amsterdam, 1970, blz. 125 ; Cornells Van Yk, De
  Nederlandsche Scheepsbouw-Konst open gestelt, Amsterdam, 1697,
  blz. 301-308 met bestek en profieltekening van een hoeker ; een driemasthoeker wordt afgebeeld bij G. Groenewegen, Vérzameling van
  vier en tachtig stuks Hollandsche Schepen, Rotterdam, 1789, C 8).
  17. RAB, Npt, 4866 bis.
   18. Over de belangrijkheid van de Van der Haghe’s te Duinkerke,
  cfr. A. Bonvarlet, Le livre du bailli de l’église de Dunkerque, in
  Annales du Comité Flamand de France, X IV (1877-1883), blz. 7 6 ;
  A. Bouly de Lesdain, Anciennes familles Dunkerquoises. Généalogie
  
  koopman te Nieuwpoort 19 een hint gaf dat deze hoeker
  met drie masten door een Zeeuws oorlogsschip te Vere
  was opgebracht 20. In ieder geval is het Vleeschouwer, die
  aan zijn korrespondent Gillis Roelens te Middelburg in­
  lichtingen vraagt 21. Deze laatste verzekert hem op 17
  september 1695 dat er inderdaad te Vere een hoeker met
  drie masten en veertien stukken kanon werd binnen­
  gebracht. Hij zal hem bericht zenden wanneer de verkoop
  ervan doorgaat, maar doet tevens opmerken dat er soms
  slechts 8 dagen verlopen tussen het aanplakken en de
  verkoop „ soo datter geen tijt sau wesen om UE daer
  over te advyseren
  Hij zal proberen een inventaris te
  zenden 22. Intussen is Vleeschouwer reeds met Van der
  Haeghe overeengekomen dat hij bij eventuele aankoop
  1/6 part in het schip zal nemen en hij stuurt schipper
  Joannes Looten naar Vere om de hoeker te bezichtigen 23.
  de Brier, 1587-1794, in Bulletin de l’Union Faulconnier, X X X III
  (1936), blz. 84. De Duinkerkse poorterij in het algemeen wordt
  behandeld door R. Weexsteen, La bourgeoisie Dunkerquoise de 1662
  à 1789, in Bulletin du Comité Flamand de France, X V I (1959),
  blz. 287-291.
   19. Er is weinig gekend over Carel de Vleeschouwer. W. Debrock
  spreekt over « un armateur en course, très connu de Nieuport »
  (W. Debrock, L ’Amirauté d ’Ostende, Oostende, s.d., blz. 3 4 ). Hij
  werd vermoedelijk in 1653 geboren te Oostende als zoon van de
  kuiper Joos de Vleeschouwer (RAB, Npt, 5869). Deze Joos behoorde
  in 1657 tot de belangrijke reders van Oostende (W. Debrock, Een
  mutualiteitskas van de Oostendse reders ter kaapvaart, 1657-1716, in
  Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge,
  X C V II (1960), blz. 101-102). Carel de Vleeschouwer voerde reeds
  in 1675 handel met Nantes (RAB, Npt, 5884), en werd schepen van
  de stad Oostende. Op 12 december 1673 huwde hij te Nieuwpoort
  met Catharina Soudelynck (RAB, Npt, 329, f° 124). Eerst rond 1688
  verschijnt hij te Nieuwpoort, waar hij als poorter aanvaard wordt in
  1692 (RAB, Npt, 170, f° 109). Hij sterft te Nieuwpoort in 1718 en
  wordt er begraven op 15 december 1718 (RAB, fonds Parochieregisters, Nieuwpoort, 28).
  20. De Zeeuwse kaapvaart wordt behandeld door G.N. Clark, The
  Dutch Alliance..., blz. 44-55, 148.
  21. Kort te voren had Vleeschouwer aan Marc Fletcher te Middel­
  burg navraag gedaan voor aankoop van een snauw of een frans
  fregat (16 à 18 stukken). Brief van Fletcher aan Vleeschouwer,
  17 september 1695 (RAB, Npt, 5867).
  22. Ibidem, 5889.
   23. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 21 sept. 1695
  
  Op 23 september zendt Looten een verslag over dit schip :
  „ ...ick het schip ofte den hoecker ghesien hebbe. Ghesteltenisse van dit schip is wel en oock van de rondthouten
  en van het loopende en de staende wandt is wel als het
  niet vermindert en woordt. Aengaende van het gheschodt,
  sij hebber tot daete dese noch bij het schip ghelaeten
  twee zes ponders en de 6 vijer ponders en vijer drij
  ponders en twee twee ponders. Als ick hier eerst quam,
  soo waerender noch sesthien, maer hebber eergister sijen
  twee verkoopen aen Pieter Klouw. Het waeren twee 4
  ponders 24. Aengaende van de zeijlen, daer en manqueert
  geen seijlen tot het schip als een lijee seil25... Aengaende
  de koorden wel, de hanckers zijn gheele wel, maer en is
  geen boodt, noch geen handtgheweren, noch geen fuijctaeillije
  Bij eventuele aankoop zouden meer manschap­
  pen moeten overkomen, gezien „ het volck is hier seere
  diere ” 26.
  Op 1 oktober 1695 gaat de verkoop tot Vere door.
  De hoeker wordt gekocht door Roelens in naam van
  Vleeschouwer voor een bedrag van 1.351 pond groot 27.
  Op 25 oktober zal Roelens Vleeschouwer echter debiteren
  voor 1.846 pond groot (of 11.950 fl. courant)28. Het
  (Ibidem, 5888). Joannes Looten was reeds kapitein geweest in dienst
  van Vleeschouwer. In 1693 was hij schipper op een smakschip dat
  regelmatig naar Rotterdam en Middelburg zeilde (Ibidem, 5864,
  f° 43).
   24. Hiermede bedoelde men kanonnen van kaliber 6, 4, 3 en 2
  ofwel kanonnen die in staat waren kogels van 6, 4, 3 en 2 pond
  af te schieten. Over de bewapening van de schepen in die tijd, cfr
  C. Van Yk, De Nederlandsche Scheepsbouw..., blz. 262 en vlg. ;
  J. Van Beylen, Schepen van de Nederlanden..., blz. 73-78 ; F.L.
  Diekerhoff, De oorlogsvloot in de zeventiende eeuw, Bussum, 1967,
  blz. 43-51.
  25. Vermoedelijk het grote lijzeil (C. Van Yk, o.e., blz. 257).
  26. RAB, N pt„ 5883.
  27. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 1 oktober 1695
  (Ibidem, 5889).
  28. Rekening-kourant van Roelens met Vleeschouwer, april-novem­
  ber 1695 (Ibidem, 5889). De omzetting van pond vlaams in gulden
  courant gebeurt als volgt : 1 pond vlaams = 6 gulden wisselgeld ;
  voor omzetting van wisselgeld in courantgeld moet vermenigvuldigd
  worden met 13/12.
  verschil houdt vermoedelijk verband met de aankoop van
  allerlei materiaal, dat uit het schip verdwenen was en waar­
  over Looten in zijn verslag van 23 september had ge­
  schreven. Later zal Looten nog meedelen dat er een lijzeil,
  een voormarszeil en een grootstengestagzeil werden ge­
  kocht 29. De betaling van deze aankoop wordt gefinancieerd door wisselbrieven o.m. op Pieter Mogghe tot
  Zierikzee en op de firma’s Valck en Leuven en Pieter
  Block te Rotterdam, waar Vleeschouwer een deel fondsen
  voortspruitend uit terugbetalingen van gelden, voorge­
  schoten aan het Hollands garnizoen te Nieuwpoort, akkumuleerde30.
   Van der Haeghe wenst Vleeschouwer op 6 oktober 51
  geluk met deze aankoop en deelt mee dat hij bij de
  rechter van de Admiraliteit te Duinkerke een frans pas­
  poort voor de hoeker heeft aangevraagd. Verder moet het
  mogelijk zijn dit schip „ a droiture ” van Zeeland naar
  Duinkerke te laten zeilen, gezien twee Oostendse reders,
  Clerck en Van Aecken 32, hierin gelukt zijn. Verder zou
  de hoeker moeten geladen worden met 200 zakken witte
  zeeuwse boontjes en kolen van Newcastle of Sunderland33
  want op „ teene en tander isser groot geit te winnen.
  Daarom ist best dat wij dit int passant meede neemen ”.
  Er is nog tijd genoeg om naar Bordeaux te zeilen, gezien
  de slechte weersomstandigheden de druivenoogst merke­
  lijk vertraagd hebben54.
  29. Looten aan Vleeschouwer, 4 november 1695 (Ibidem, 5883).
  Uitzicht, vorm en lokalisatie van deze zeilen, zie T. Tryckare, Spiegel
  der zeevaart. Nautische encyclopedie, Amsterdam, 1963, blz. 80, 101.
  30. Rekening-kourant van Roelens met Vleeschouwer, april-novem­
  ber 1695 (Ibidem, 5889) ; Van der Haeghe aan Vleeschouwer,
  Duinkerke 6 oktober 1695 (Ibidem, 5888).
  31. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 6 okt. 1695
  (Ibidem ).
  32. Antoon van Aecken wordt vernoemd als Oostends reder van
  een galjoot de « St Fransois » (H . Lonchay-J. Cuvelier, Correspon­
  dance..., V, blz. 508).
  33. Over de engelse kolenproduktie en uitvoer ervan naar Holland
  en Vlaanderen, zie J.U . Nef, The rise of the British coal industry,
  Londen, 1966, 2 dln, reprint, I, blz. 87, 93-94 ; dl. 2, blz. 229-231.
   34. De druivenoogst was in 1695 inderdaad laat, zie de tabellen
  
  Vleeschouwer werkte deze plannen van Van der Haeghe
  verder uit. Kolen en boontjes werden te Middelburg be­
  steld. Een kolenvloot wordt binnen enkele dagen te Zierikzee verwacht ; Roelens geeft opdracht voor aankoop van
  een drietal hoekers 35. Tegenslag is wel dat de boontjes
  niet mogen uitgevoerd worden, waarop Van der Haeghe
  suggereert 100 tonnen kabeljauw te kopen36. Momenteel
  is dit het enige Hollandse produkt waarop te Duinkerke
  enig geld kan verdiend worden, want Van der Haeghe
  is de mening toegedaan : „ Wij moeten sien dat wij uijt
  de vis en de coolen d’helft van ons schip inwinnen ” 57.
  Doch te Zierikzee is praktisch geen gezouten vis te krijgen.
  Wat voorhanden is, is slecht en zeer duur ( I 8V2 à 19 fl.
  de ton op zee verpakt). De Brabanders schijnen alles op­
  gekocht te hebben38. Daarom worden de 100 ton te Rot­
  terdam besteld 39. De uitvoering van deze bestelling, waar­
  bij E. Le Roy Ladurie, Histoire du climat depuis l'an mil, Paris,
  1967, blz. 324. In een brief gedateerd Bordeaux 22 oktober 1695
  schrijft de weduwe J. Clock aan Guillaume Looten te Nieuwpoort
  « ...maer daer en presenteere nogh geen goederen door dat wij neevens
  d’andre coopluijden geen advisen noch hebben conne geeven hoedaenigh de wijnen worden bevonden, alsoo men nogh niet generaelelijck heeft begönne te vendangeeren, twelcke vreese UE magtig sal
  prejudicieere... » (RAB, Npt, 5461).
  35. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 15 okt. 1695 : « Vol­
  gens UI order soo hebbe order geven om drije houckers coolen te
  coopen, daer van al advys van Zierikzee hebbe, datter alle dag 16 à
  17 houckers met coolen staen te arriveren» (Ibidem, 5889).
   36. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 13 okt. 1695
  (Ibidem, 5888). De kabeljauwvisserij was gevestigd in de steden
  langs de Maas en te Zierikzee. De steden langs de Maas distribueerden
  een groot deel van hun vangst langs Rotterdam (H.A.H. Kranenburg,
  De zeevisscherij in den tijd van de Republiek, Amsterdam, 1946,
  blz. 47-48). Voor de Negenjarige Oorlog zond Holland een flink deei
  van zijn haring- en kabeljauwvangst naar Frankrijk (J.M . Price,
  Economic activity. 1. The map of commerce, 1683-1721, in The New
  Cambridge Modern History. V I : The rise of Great Britain and
  Russia, blz. 849).
  37. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, 15 oktober 1695 (Ibidem,
  5888).
  38. Looten aan Vleeschouwer, 8 november 1695 (Ibidem, 5883).
  39. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, 24 oktober 1695 (Ibidem,
  5888). In de tweede helft van de 17° eeuw wordt Middelburg door
  Rotterdam overklast (W.S. Unger, Geschiedenis van Middelburg in
  omtrek, Middelburg, 1966, blz. 43).
  van we overigens niets afweten, zal waarschijnlijk een
  van de redenen zijn waarom het zo lang duurde eer Looten
  uit Zeeland vertrok. Immers op 22 oktober had Roelens
  bericht gezonden dat Looten kon uitzeilen : hij heeft 21
  „ eters ” aan boord ; „ daer en mancquert niets ” 40.
  Een andere reden voor het oponthoud was de dood
  van Lootens vader, Guillaume Looten, waardoor de schip­
  per verplicht was naar Nieuwpoort terug te keren41.
  Dit tijdverlies veroorzaakte moeilijkheden. De hoekers
  met hun lading kolen liggen te Zierikzee in afwachting
  gelost te worden, doch Looten ligt nog steeds te Vere.
  De reders eisen een vergoeding voor de supplementaire
  ligdagen42. Op 27 oktober kan Looten eindelijk naar Zierik­
  zee varen, waar de 125 hoed Sunderlandse kolen geladen
  worden43. Op 10 november 1695 vertrekt hij naar Duinkerke met zijn lading kolen en gezouten v is 44.
   In navolging van Clerck en Van Aecken was Vleeschouwer in het bezit gekomen van een Spaans paspoort ge­
  dateerd 7 oktober 1695, dat een reis naar Duinkerke en
  andere Franse havens waarborgde : „ ...à Jehan Lotten
  de Nieuport, maistre du navire nommé St François, du
  port de 168 tonneaux de pouvoir alleer avecq le dit
  navire chargé de charbons de Zelande es havres de France
  et y charger des vins, brandevins et autres marchandises
  permises et licites et les amener à Ostende ou à Bruges ” 45.
  40. Roelens aan Vleeschouwer, 22 oktober 1695 (Ibidem, 5889).
  41. Roelens aan Vleeschouwer, 27 oktober 1695 (Ibidem) ; Guil­
  laume Looten werd op 27 oktober 1695 te Nieuwpoort begraven
  (RAB, fds parochieregisters Nieuwpoort, 28). Guillaume Looten was
  zelf schipper geweest en wordt als zodanig vernoemd te Rotterdam,
  waar hij 27 1/2 last haver vervoerde naar Gent (RAB, Npt, 5462).
  42. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 22 okt. 1695 en 27 okt.
  1695 (Ibidem, 5889) ; Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke,
  29 okt. 1695 (Ibidem, 5888).
  43. Roelens aan Vleeschouwer, 29 oktober en 5 november 1695
  ( Ibidem ).
  44. Roelens aan Vleeschouwer, 10 november 1695 (Ibidem ).
  45. Brussel, Alg. Rijksarchief, fds Admiraliteit, 575, ongefolieerd.
  Het paspoort werd door de solliciteur Pieter Broeck uit Brussel aan
  Vleeschouwer gestuurd (RAB, Npt, 5867).
   Dit paspoort werd op 17 oktober geregistreerd op de
  greffie van de Oostendse Admiraliteit, waar Vleeschouwer
  zich voor een bedrag van 6.000 fl. moest borg stellen
  „ en de dat ter cause van den schepe ghenaemt Ste
  Francois, daerup mre schipper is Jan Looten van Nieuport,
  directelick sal gaen van Zeelant naer de havens van
  Vranckrijck met laedinge van coolen en de van daer weeder
  te keeren naer deze stadt ofte Brugge met laedinge van
  wijn, brandewijn en de andere ghepermiteerde goederen
  sonder de selve te sullen brengen in eenige andere havens
  van de vijanden van Sijne Majesteijt ” 46. Dit verontrustte
  Vleeschouwer wel enigszins, gezien hij hierover aan Van
  der Haeghe schreef, die hem echter verzekerde dat de
  hoeker te Bordeaux zou geladen worden met bestemming
  Brugge : „ Dat is meede onse intentie ” 47.
  Met het vertrek van Looten uit Zierikzee deelt Roelens
  Vleeschouwer tevens mee dat hij bereid is 1/16 deel48
  in de hoeker te nemen, zodat de eigendomsverdeÜng er
  als volgt uitziet49 :
  1/3 + 1/24 Jacques van der Haeghe (Duinkerke)
  1/3 Nicolas Taverne (Duinkerke)
  1/6 Carel de Vleeschouwer (Nieuwpoort)
  1/16 Guillaume Looten (Nieuwpoort)
  1/16 Gillis Roelens (Middelburg)
  46. Ibidem. Over deze borgstelling schrijft Broeck aan Vleeschouwer
  op 29 september 1695 : « Soo heeft S.H.E. een decret gesonden aen
  den Raedt van Staten en de in d ’Audiencie van in alle pasporten te
  inserreren eene borge van 6 à 7 duijsent gulden te stellen om dat
  de schepen souden comen in de havens van den Coninck. t’Is een
  formaliteijt, die en wat moyelyck is, maer mits den prince het soo
  begeert, soo moeten wij patiencie nemen» (RAB, Npt, 5867).
  47. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 20 oktober 1695
  (Ibidem, 5888).
  4-8. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 12 november 1695
  (Ibidem, 5888).
  49.
   De eigendomsverdeling van de hoeker komt voor in de rekening
  van H. Sauvage gedateerd 21 januari 1696 met uitzondering van de
  delen van Roelens en Looten (RAB, Npt, 5893). Looten’s deel wordt
  geciteerd in een brief van Roelens aan Vleeschouwer, 19 november
  1695 (Ibidem, 5889). Over scheepsaandelen in het algemeen zie
  R. Davis, The rise..., blz. 81-109.
  Looten bereikt Duinkerke op 23 november 1695, waar
  de kolen en de vis onmiddellijk gelost worden50. De
  verkoop ervan verloopt echter niet zo vlot als door Van
  der Haeghe voorzien. Looten schrijft op 30 november
  dat de kolen moeten gestapeld worden gezien tot op
  heden slechts 50 razieren à 10 lb. verkocht werden. Zij
  worden daarom in een galjoot overgeslagen opdat de
  hoeker zo spoedig mogelijk vrij zou zijn om ballast in te
  nemen51. Ook de vis vindt te Duinkerke geen afzet en
  wordt doorgezonden naar Amiens ; de afrekening hiervan
  liet tot einde juni 1696 op zich wachten52. Geen wonder
  dat Roelens op 10 maart 1696 vraagt : „ Sal eens geerne
  vernemen watter van laeding en visch is gecomen en wie
  de penningen heeft ” 53.
  Terwijl de kolen gelost werden, verzocht Van der
  Haeghe om een zeebrief voor Looten. Deze zeebrief moest
  te Oostende of Nieuwpoort geregistreerd zijn, anders be­
  stond er gevaar dat „ eenigh renconter hebbende van een
  engelsman ofte zeeuw bij faute van zeebrieven, sij souden
  hem opvoeren ” 54.
  Vermoedelijk vertrekt Looten naar Bordeaux rond 3
  december 1695 in gezelschap van een franse vloot en
  wordt door Van der Haeghe geadresseerd aan Hyacint
  Sauvage, koopman te Bordeaux55. De reis schijnt vlot
  verlopen te zijn met uitzondering van een kort oponthoud
  50. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 24 november
  1695 (Ibidem, 5888).
  51. Looten aan Vleeschouwer, 30 november 1695 (Ibidem, 5883).
   52. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, 23 mei 1696 en 30 juni
  1696 (Ibidem, 5888).
  .53. Roelens aan Vieeschouwer, Middelburg 10 maart 1696 (Ibidem,
  5889).
  54. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 26 november
  1695 (Ibidem, 5888). De zeebrief bewijst de thuishaven van het
  schip (Diderot-D’Alembert, Encyclopédie Méthodique. Commerce,
  Paris, 1783-1784, 3 din, II I, s.v° Lettres de mer. De zeebrief was
  verplichtend volgens het « Reglement de marine » van 9 juni 1672
  (Placcaetboeck van Vlaenderen, II I, vol. 2, Gent, 1685, blz. 657).
  55. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, 1 december 1695 en 11
  december 1695 (Ibidem, 5888).
  te La Hogue rond 15 december56. Met de jaarwisseling
  ligt Looten te Bordeaux, waar onmiddellijk de nodige
  maatregelen voor de lading van het schip genomen wor­
  den 57.
  De vrachtprijs werd gesteld op 110 gulden wisselgeld
  per vat en drie gulden voor het kaplaken, wat een uit­
  zonderlijk hoge prijs w a s58. Doch de omstandigheden wa­
  ren abnormaal.
  Hoger werd reeds gewezen op de pogingen die Weede
  van Dijckvelt, ambassadeur van de Republiek te Brussel,
  ondernam om deze Franse handel stop te zetten, doch
  steeds hield Bergeyck het been stijf en verklaarde dat de
  inkomrechten, die uit deze handel voortvloeiden, nood­
  zakelijk waren voor de instandhouding van het leger59.
   Toch moet hij soms voor korte tijd toegeven zoals in juni
  1694, zodat geen paspoorten meer gegeven worden. Was
  in december 1695 een nieuw verbod op komst ? Op 22
  december 1695 vraagt Van der Haeghe : „ Men seght hier
  voor vast dat de comercie tusschen Franckeriik en Spagnie
  wederom sal gebroocken worden. Conde UE. noch een
  paspoort obtineere voor Joannes Looten om noch eene
  voyagie na dese te connen doen, dat waere een goede
  affaire ” 60. Ook Roelens heeft hierover geruchten opge­
  vangen, want hij is overtuigd dat „ op de tijdinghe datter
  geen pasporden sullen meer geiven worden ” de vrachten
  tot minstens 110 gulden zullen oplopen 61.
  56. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 15 december
  1695 (Ibidem, 5888) ; Looten had te kampen met tegenwind.
  57. H. Sauvage aan Vleeschouwer, Bordeaux 3 januari 1696
  (Ibidem, 5896) ; hij zal Looten op 4 januari beginnen te laden.
  « Hoope dan in koorten geexpedieert zal zijn, waer toe ik mijne zorge
  niet zal naelaeten om de onkosten van soo een schip te menageeren ».
  58. Ibidem.
  59. R. De Schryver, Jan van Broechoven..., blz. 85-86 ; H. LonchayJ. Cuvelier, Correspondance..., V, nrs 1536 (1692), 1601 (1694),
  1712 (1696).
  60. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkenke 22 december
  1695 en 24 december 1696 (Ibidem, 5888).
  61. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 21 januari 1696
  (Ibidem, 5889).
  Te Bordeaux spelen echter nog andere faktoren een
  rol. Looten meldt dat hij algauw vaststelde dat de plaat­
  selijke kooplieden niet geneigd waren 110 fl. te geven.
  Er lagen immers een aantal andere schepen (voorzien van
  14, 24 en 26 stukken geschut), die hun vracht op 75 fl.
   hadden gesteld, zodat Looten zijn prijs verminderde tot
  100 fl. 62. Ook Sauvage is overtuigd dat de bedongen 100
  fl. „ een reedelijke vraght is, maert dat dito schip koorten
  tijdt, soo hoope, hier leggen zall ” . Er was wel enige
  konkurrentie van Vlaamse schepen. Sommige Brugse en
  Oostendse lagen er reeds twee maanden. Een aantal kapiteinen worden vernoemd : Jan Kettey, Michiel van Stavel,
  Pieter de Corte, Jan Steel, Laurens Reuben, de snauw
  „ de Fontaine ” . Er speelde gelukkig één punt in Lootens
  voordeel nl. de grote bemanning, die bestond uit 28 man
  en 4 jongens : „ dat is ten deele dat de cooplijeden sulcke
  goede geneghentheijdt hebben gehadt tot ons en om dat
  wij stercker gemandt sijn als onse vlaemsche schepen met
  24 stuijcken ” . Wegens de hieruit voortspruitende hoge
  loonlast moet gezorgd worden voor een korte reis. Looten
  bereikt — na de verlaging van zijn vrachtprijs — in vijf
  dagen zijn volle lading, zodat hij 22 januari 1696 vertrekkensgereed lig t63. In deze volle lading (168 vat) was
  begrepen 25 vat wijn en brandewijn aangekocht voor
  rekening van de reders en 20 vat wijn bestemd voor
  Vleeschouwer in kompagnie met Jan Priem van Brugge.
  De rest (123 vat) was bestemd voor kooplieden te Brugge,
  Oostende en Nieuwpoort64.
  62. Lootens verslag aan Vleeschouwer is gedateerd 22 januari 1696
  (Ibidem, 5883).
  63. Sauvage aan Vleeschouwer, Bordeaux 3 januari 1696 (Ibidem,
  5896) en Lootens verslag van 22 januari (zie voorgaande nota).
   64. Een detail van de 168 vat lading steekt in de map van
  H. Sauvage en is gedateerd 18 mei 1696 te Oostende : « Schipper
  Joannes Lootens commende van Bordeaux met dese navolgende goe­
  deren te lossen te Brugge » (RAB, Npt, 5896) ; de bevrachters zijn :
  (Oostende) Mattheus de Moor, Cornelis de Waele, Robert Mudoe,
  Thomas Baker, Henri de Waele, Michiel Hagens, Pieter Stijps ;
  (Brugge) Jan Spicket en Nicolaas de Witte, Vleeschouwer en Jan
  
  Er waren wel enige moeilijkheden met de bemanning,
  waardoor Looten verplicht was een „ barbier ” in dienst
  te nemen en aan de manschappen een deel van hun maand­
  geld uit te betalen. Hierdoor zal zijn rekening te Bordeaux
  hoger oplopen dan normaal65.
  De terugtocht kon een aanvang nemen met alle onge­
  makken van dien : het wachten op een gunstige wind,
  het wachten op konvooi en het gevaar voor kapers of
  vijandelijke oorlogsschepen.
   Looten vertrekt te Bordeaux op 24 januari 1696 “ . Op
  14 maart laat Van der Haeghe weten dat Looten met
  andere schepen te Brest ligt „ omdat Engelsche en Hollandtsche oorloghscheepen voor Calais liggen, alwaer sij
  de passagie hebben gestopt ” 67. Engelse en Hollandse
  oorlogsschepen, respektievelijk onder bevel van Edward
  Russell en Gerard Callenberg, waren inderdaad samen­
  getrokken voor Grevelingen wegens verontrustende be­
  richten over Franse troepenbewegingen in de havens Calais
  en Duinkerke. Was er een landing in Engeland of in Zee­
  land op til ? Intussen ontdekte men in Engeland het
  komplot van de hertog van Berwick. Deze wachtte op
  koning Jacobus, die met een Frans leger op komst was,
  zodat dit in ieder geval de aanwezigheid van de vloot in
  het Kanaal rechtvaardigde 68. Berichten over deze vijande­
  Priem, Herman Delffgauw, Pieter Corselis, Bartholomeus Pluvier de
  jonge, Van Hooghenacker en Bisthoven, Bruyn en Stuyck, Robertus
  Contales, William Goold. De 25 vat voor rekening van de reders
  werden bij dezelfde Sauvage gekocht volgens rekening van 21 januari
  1696 (Ibidem, 5893), terwijl de 20 vat bestemd voor Vleeschouwer
  en Priem aangekocht werden door Pierre Bruneau te Bordeaux volgens
  rekening van 17 januari 1696 (Ibidem, 5896).
  65. Looten aan Vleeschouwer, 22 januari 1696 (Ibidem, 5883).
  66. Pierre Bruneau aan Vleeschouwer, Bordeaux 24 januari 1696
  (Ibidem, 5896) ; Van der Haeghe meent dat Looten wegens tegen­
  wind nog steeds te Bordeaux ligt, 18 februari 1696 (Ibidem, 5888).
  67. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 14 maart 1696
  (Ibidem, 5888).
   68. F.J.G . Ten Raa, Het Staatsche Leger, 1568-1795, ’s Gravenhage, V II, blz. 117-118 ; J. Burchett, Mémoires de tout ce qui s ’est
  passé de plus considérables durant la guerre avec la France depuis
  l’an 1688 jusqu’à la fin de 1697, (Amsterdam, 1704), blz. 292-315 ;
  J.C . Mollema, Geschiedenis van Nederland ter zee, Amsterdam,
  
  lijke (Looten voer tot Duinkerke met een frans paspoort)
  vlootbeweging waren ook tot Middelburg doorgedrongen,
  want op 10 maart vraagt Roelens of hij de lading moet
  verzekeren : „ Looten voor geen capers bevrest en moet
  wesen, dat seer wel is, ten waer datter een esquader 15
  à 16 oorlogschepen rescontrerde. Dito rijsco stater nu voor
  de hant alsoo de oorlogschepen moeten cruijsen met dese
  tijdinge uut Engelant alsoo der 40 edeluijden 3 deser
  den coninck meinde te vermoorden ” 69. De vrees voor
  verlies zat er zeer sterk in, want op 24 maart dringt
  Roelens opnieuw aan op verzekeren van schip en lading :
  „ soo d’engelsche blijve crussen voor Dunquerque ofte
  Grevelingen ofte in Canael. Mijns ordels waere soo goet
  de noort omme gecomen ” 70. Op 22 maart bereiken Looten
  en Kettey St.-Malo71 en op 18 april Havre-de-Grâce72,
  maar de Engelsen blijven kruisen voor C alais73. Nog op
  28 april meldt Van der Haeghe : „ dan ick en sien geen
  canse dat sij connen passeeren ; de vloote van Brest bestaende in 13 scheepen heeft door eenige engelschen gerescontreert geweest en van de 13 sijnder 11 schepen
  genomen, waer onder eenige van Oostende ” 74. Ook
  Roelens drukt zijn vrees uit en dit op 5 mei, waarbij hij
  niet kan nalaten te wijzen op de kosten van een langdurig
  wachten : „ Verstaen dat schipper Joannes Looten tot Abel
  1940-1942, 4 din, I I I , blz. 153-155 : er werden 20.000 man en
  300 transportschepen te Duinkerke samengetrokken met het oog op
  de invasie van Engeland door koning Jacobus.
   69. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 10 maart 1696 (Ibidem,
  5889).
  70. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 24
  maart 1696
  (Ibidem ).
  71. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 22 maart 1696
  (Ibidem, 5888).
  72. Oude benaming voor de stad Le Havre (Dep. : Seine-In­
  férieure ; arr. : Le Havre).
  73. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 18 april 1696
  (Ibidem, 5888).
  74. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 28 april 1696
  (Ibidem, 5888). Jozef de Coninck uit Antwerpen wenst Vleeschouwer
  op 27 april 1696 geluk dat hij geen belangen had in de gekaapte
  Oostendse schepen, gezien hij geen handel op Spanje dreef (RAB,
  Npt, 5887).
  de Grace legt, dat can de heele somer dueren. Hadde beter
  gedaen de noort omme te loopen, waere al lange thuijs ” 75.
  Op 8 mei doet Looten een poging om Duinkerke te be­
  reiken met het eskader van Pledts, doch moet onverrichterzake terugkeren76. Ook op het lokale vlak werden de
  moeilijkheden onderzocht ten einde de schepen veilig thuis
  te krijgen. Pieter Willaert, een geinteresseerde Brugse
  reder-koopman, vraagt op 10 mei aan Vleeschouwer :
  „ ...en de te meer verstaen wij dat voor Ul stadt souden
  cruijsen acht Staete schepen, de welcke om lootsen bij UI
  sijn ghekommen, ja meer dat sij noch eenichte lichte fre­
  gatten waeren verwachtende om binnen de bancken te
  cruijsen op onse schepen ” , terwijl hij op 13 mei schrijft :
  „ lek meijnen over te commen ghedeputert om met de
  vrijenden te aboucheren en de te sijen of dat wij nijet een
  middel en souden connen vijnden om onse schepen met
  een ghevoughelicken en de ghesurghereerde promissij die
  thuijs te krijghen, maer daer sal wat gheel bij wesen.
   Daerom moeten wij noch hebben de naemen van de schepen
  en de schepers mede daer ontrent de quantiteijt van de
  laedinghe. Wij vergaederen ten neghen uren om te resol­
  veren... ” 77.
  De Vlaamse reders zijn er in gelukt een of ander middel
  te vinden om hun schepen door de kruisende vloot te
  75. Rodens aan Vleeschouwer, Middelburg 5 mei 1696 (Ibidem,
  5889) ; reeds op 7 april had Roelens op het grote risiko gewezen :
  « Sien voorder dat schipper Joannes Looten stont met convoy naer
  Abel de Grace te vertrecken ; als daer is sal geerne vernemen.
  tSal lange reijse maecken soot hem laet aensien met dat den somer
  op handen is en de vloote van ons niet lichte sal vertrecken. Gelove
  datse de transportschepen, die voor Calis liggen sullen trachten te
  bombarderen. tLoopt mede sin perickel tot Abel de Grace ten sij
  datse daer voor tbombarderen bevrijt w aeren» (Ibidem ). De « noortomme » vaart was de reisweg die genomen werden door de Engelse
  en Hollandse schepen bij hun terugkeer uit Oost-Indië, zie de kaart
  bij R. Davis, The rise... kaart tegenover blz. 318.
  76. Looten aan Vleeschouwer, 10 mei 1696 (RAB, Npt, 5883).
  77. Pieter Willaert aan Vleeschouwer, Brugge 10 en 13 mei 1696
  (Ibidem, 5878). Er komt duidelijk tot uiting dat de Hollandse oor­
  logschepen speciale opdracht hadden tot het belemmeren van de
  Vlaamse schepen bij hun terugkeer uit Frankrijk.
  loodsen. Looten zeilt immers rond 18 mei Oostende binnen
  na een reis van circa vier maanden en bereikt op 31 mei
  Brugge, waar het grootste deel van de wijnen ontladen
  w ordt78.
   Van der Haeghe had intussen Vleeschouwer op het hart
  gedrukt dat de wijn aangekocht voor rekening van de
  reders onmiddellijk moest verkocht worden, „ want het
  is het sleghste saizoen van het jaer en de risque is veel
  grooter ” 79. Het was jammer genoeg een desillusie. De
  wijn kon niet verkocht worden, maar moest gekelderd,
  „ twelck voor ons een groote schaade is, wandt nu met
  het arrivement van de vloote soo sal dito wijn onvercoopelick weesen ” 80. Jan Priem te Brugge zal zich met
  de verkoop van de wijn bezig houden alsook met het
  ophalen van de vrachtgelden81. Het zal echter tot oogst
  1697 aanslepen82, vooraleer een volledige afrekening tot
  stand komt. Roelens vindt deze late afhandeling ongewoon
  en fulmineert : „ Zien dat een effen rekeninghe hebt gemaekt met monsr Priem van de ontfangen vregten Joannes
  Looten, dat vrij langh genouch heeft aengeloopen. Als de
  Bruggelingen met mijn van doen hadden, sou hun goet van
  de blauwen steen niet laeten volgen voor datse de vregt
  betaelt saude hebben ”
  Het resultaat van deze eerste reis was een inkomen
  van 16.295 fl. courant, samengesteld uit de netto-vrachtgelden en de verkoop van de vis en kolen te Duinkerke.
  78. Voor de datum van 18 mei te Oostende zijn we aangewezen
  op het dokument dat een detail van de volledige lading geeft en
  gedateerd is Oostende 18 mei 1696 (RAB, Npt, 5896). Van der
  Haeghe schreef aan Vleeschouwer dat Looten Duinkerke verliet op
  18 mei ’s morgens vroeg (Ibidem, 5888).
  79. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 23 mei 1696
  (Ibidem ).
  80. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 16 juni 1696
  (Ibidem ).
  81. Rekening-kourant van Jan Priem met Vleeschouwer (Ibidem,
  5878).
   82. Roelens meldt aan Vleeschouwer op 24 oogst 1697 de ontvangst
  van twee wisselbrieven voor zijn 1/16 deel in de winst van het
  schip de « St Fransois » (Ibidem, 5889).
  83. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 22 juni 1697 (Ibidem ).
  Daarbij komt nog een bedrag van 5.256 fl. ct. voor de
  verkoop van de wijn, aangekocht voor eigen rekening en
  door Priem te Brugge verkocht84.
  Vooraleer het financieel resultaat van deze eerste reis
  af te wegen, moet de tweede Bordeaux-reis onderzocht
  worden. De afrekening van oogst 1697 houdt immers
  rekening met beide tochten.
  2.
  De tweede reis volgt hetzelfde patroon. Over de be­
  stemming van het schip wordt wel geredetwist. Roelens
  stelt voor : Bordeaux, of de Kanarische Eilanden, doch
  heeft geen belangstelling voor de formule half kaapvaart,
  half koopvaardij85. Van der Haeghe is eveneens geneigd
  Looten naar Bordeaux te zenden, maar merkt op dat de
  toestand momenteel zeer eigenaardig is : „ Boven dien de
  Hollanders sullen alles doen opcoopen, vermits d’Heeren
  Staaten van Hollandt geresolveert hebben van hunnen onderdaanen te laten vaaren met paspoort nietjegenstaende
  de oppositien gedaan van wegens de Keijser, de Coninck
  van Spagnie en de Prince van Oragnie, twelcke eene
  vremde speculatie geeft en ijder een doet gelooven dat
  de Vreede tusschen Vranckericke en Hollandt al beslooten
  is ” 86.
  Uiteindelijk wordt geopteerd voor Bordeaux.
  Reeds in juli 1696 werd een paspoort aangevraagd te
  Brussel of beter gezegd een wijziging van een bestaand
  paspoort op naam van Jan Looten voor een schip de „ St
  84. Ibidem, 4866 bis.
  85. Roelens aan Vleeschouwer, Middelburg 25 oogst 1696 (Ibidem,
  5889) : «W a t min belangt, ick hebben mede geen inclinatie tot
  cap. Can, Godt danck, leven sonder imants geit te nemen en de
  mensche te doen doot schijeten ».
   86. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 25 juli en
  26 september 1696 (RAB, Npt, 5888). De preliminaire voetstappen
  voor een algemene vrede waren reeds in maart 1696 gezet met o.m.
  een herstel van de handel tussen Frankrijk en Engeland op 1 oktober
  1696 (H . Lonchay, La rivalité de la France et de l'Espagne aux
  Pays-Bas, 1635-1700, in Mémoires couronnés et autres mémoires
  publiés par l’Académie Royale de Belgique, LIV (1896), blz. 331-335).
  Jan ” , groot 50 vat en afgeleverd op 14 december 1695 87.
  Op 24 oogst 1696 vraagt de Raad van Financiën advies
  aan het douanekantoor te Oostende 8S. De zaak vlot jam­
  mer genoeg niet. Er zijn moeilijkheden. Het blijkt dat
  Maximiliaan-Emmanuel onder Engelse en Hollandse druk
  opnieuw geen paspoorten wil verschaffen voor de handel
  op Frankrijk89. Er wordt hard gewerkt. Van der Haeghe
  schrijft op 24 november dat een vriend uit Gent hem
  verzekerde dat Bergeyck aldaar aangekomen was en op­
  nieuw paspoorten zou afleveren90. Met kunst en vlieg­
  werk werd de mutatie verkregen91.
  87. Brussel, Alg. Rijksarchief, Admiraliteit, 575. Bij de registratie
  te Oostende op 30 december 1695 bleef Salvador de la Feria, waar­
  mede Vleeschouwer een uitgebreide zakenrelatie had (cfr RAB, Npt,
  5864), borg voor de 6000 gulden. Een kopie van het paspoort is
  gevoegd bij het rekest (Ibidem, 48 6 6 b is). Het rekest werd door
  Pieter Broeck rond 13 oogst 1696 ingediend (Ibidem, 5867).
   88. Het rekest verzoekt om verlenging en wijziging : « Remonstre
  tres humblement Jean Looten de Nieuport, maistre sur le navire
  nommé St Jean, du port de 150 vat, que le 14e de décembre 1694,
  il a obtenu de S.A.E. le pasport ci-ioint, au quel par abus l ’on n’a
  mis pour grandeur que 50 vat au lieu de 150 vat, a quoy le
  remonstrant n’a pas pris esgard en ce temps la, a raison qu’il n’avoit
  lors encor l’occasion de s’en servir ». Dit rekest werd door Bergeyck
  geapostilleerd op 24 oogst 1696 (Ibidem, 5866 bis).
  89. Van der Haeghe schrijft op 25 juli 1696 : « Als oock dat UE
  naer Brussel hebt geschreven nopende het paspoort van schipper
  Looten. Can dat succedeeren, dat is voor ons een groote advantagie
  lek en twiffele niet ofte UE suit het vercrigen wanneer door een
  persoon van caliteijt geappuyeert wort, wandt het paspoort in sijn
  selven is goedt, hebbende geexpedieert geweest voor den tijdt van
  het verbodt van comercie. Sijn Hoogheyt can dat toe staen zonder
  consequentie» (Ibidem, 5888).
   90. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 24 november
  1696. Het franse paspoort voor Looten was reeds op 19 september
  in het bezit van Van der Haeghe (Ibidem ). Het Spaans paspoort
  werd vermoedelijk niet vóór 11 januari 1697 verkregen. Pieter Broeck
  schrijft op deze datum uit Brussel aan Vleeschouwer : « Desen dient
  om Û E te laeten weeten als dat de paspoorten beginnen te faciliteren
  en de men begint permissien te accorderen om met de oude pas­
  poorten te gaen nae Vranckrijck wijnen halen, mits de selve niet
  gedient en hebben. Ick hebbe soo over twee daegen eene becommen
  voor een coopman van Brugge. En de de medegaende permissie
  hebbe ick becomen voor mijnheer Lafranco den 5 deser. In cas UE
  noch eenige oude paspoorten hebt, men soude oock wel eene per­
  missie becomen » ( Ibidem, 5867 ).
  91. Er was inderdaad een « persoon van caliteijt » nodig. De on-
  
  Ondertussen had Looten niet gewacht. Op 16 oogst
  betrok hij zijn schip voor een nodige revisie92 en gezien
  het nieuwe paspoort op zich liet wachten, raadde Van
  der Haeghe aan hem zonder verwijl met het oude paspoort
  te laten uitzeilen93.
  Looten vertrekt op 20 oktober te Oostende en komt
  op 29 oktober op de rede van Bordeaux94.
   Op dat ogenblik was de markt van de vrachtprijzen nog
  onvast. Er lagen drie fregatten, waarvan de lading voor
  eigen rekening gebeurde95. Laurens Reuben, die ongeveer
  rond hetzelfde tijdstip als Looten te Bordeaux aankwam,
  bedong een vrachtprijs van 110 fl. wisselgeld96. Looten
  daarentegen verkreeg 118 fl. wisselgeld, misschien omwille
  van de klaarblijkelijke voordelen die zijn schip bood en
  waarvan reeds tijdens de eerste reis melding werd ge­
  maakt. Toen reeds 60 vat gekontrakteerd was, werd plots
  het bestaan van het oude paspoort bekend. Pieter Corselis,
  een Nieuwpoortse reder-koopman, had dit aan de koop­
  lieden van Bordeaux meegedeeld, zodat de bevrachters
  kostenrekening van het schip vermeldt : « Over de oncosten tot
  Brussel betaelt aen den soliciteur Pieter Brouck tot becomen de
  veranderinghe van het spaens paspoort in Augustus 1696, maer naer
  alle ghedaen devoir door die wegh niet connen obtineren », zodat een
  supplementaire uitgave van 292 fl. (1 stuk wijn te Oostende en
  1 1/2 stuk wijn te Brussel) nodig was : « gegeven aen persoonen
  dienst gedaen hebbende om tschip en laedinghe te bevrijden met
  het oude paspoort van 50 v a t» (Ibidem, 4 8 6 6 bis). Pieter Broeck
  uit Brussel spreekt van de hulp van auditeur Remy (Ibidem, 5867).
  92. De loonlijst vermeldt Looten vanaf 16 oogst 1696 (Ibidem,
  4866 bis).
  93. Van der Haeghe aan Vleeschouwer, Duinkerke 20 oktober
  1696 : « Sijne Hoogheyt wederom refuseert paspoorten te geven,
  door reden dat Engelant en Hollant daer heel tegen is. Daerom soo
  Joannes Looten noch niet vertrocken is, laet hem ten eersten met
  sijn oudt paspoort vertrecken » ( Ibidem, 5888 ).
  94. Ibidem, 4866 bis ; Looten aan Vleeschouwer, 3 november 1696
  (Ibidem, 5883).
  95. Ibidem.
  96. Looten aan Vleeschouwer, 27 november 1696 (Ibidem, 5883).
  