title: Taalkunde: een vloot in vele richtingen. Verslagen&Mededelingen , 2021, De taalwetenschap: een plaatsbepaling, 130 (1). &#x27E8;hal-03435082&#x27E9;
text: Taalkunde: een vloot in vele richtingen
  Karen de Clercq
  
  To cite this version:
  Karen de Clercq. Taalkunde: een vloot in vele richtingen. Verslagen&Mededelingen , 2021, De
  taalwetenschap: een plaatsbepaling, 130 (1). �hal-03435082�
  
  HAL Id: hal-03435082
  https://hal.science/hal-03435082
  Submitted on 18 Nov 2021
  
  HAL is a multi-disciplinary open access
  archive for the deposit and dissemination of scientific research documents, whether they are published or not. The documents may come from
  teaching and research institutions in France or
  abroad, or from public or private research centers.
  L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est
  destinée au dépôt et à la diffusion de documents
  scientifiques de niveau recherche, publiés ou non,
  émanant des établissements d’enseignement et de
  recherche français ou étrangers, des laboratoires
  publics ou privés.
  Reactie op “Crisis in de taalkunde?” (Van de Velde en Van der Horst)
  Taalkunde: een vloot in vele richtingen
  Karen De Clercq (CNRS/ LLF/ Université de Paris)
  
  Dat de taalkunde zich in een andere fase bevindt dan een halve eeuw geleden is zeker. V&V
  lijken initieel in hun artikel te betogen dat er de laatste 20 jaar geen grote ontdekkingen in de
  taalkunde meer zijn gedaan, dat de studentencijfers zienderogen achteruitgaan en dat de
  taalkunde zich dus in een staat van crisis lijkt te bevinden. Gaandeweg ontwikkelen ze echter
  de idee dat er zich toch een aantal grotere inhoudelijke omwentelingen hebben afgetekend in
  de afgelopen decennia, maar dat deze zich vaak bevinden op de kruising tussen verschillende
  disciplines, of methodologisch van aard zijn, en zich op een manier steeds verder verwijderen
  van de taalkunde zoals we die lang gekend hebben. Dit doet hen uiteindelijk besluiten dat de
  crisis misschien beter als een soort revolutie wordt gezien, het soort noodzakelijke
  omwenteling waar elke wetenschapsdiscipline doorheen moet om tot volle wasdom te komen
  (Kuhn 1962).
   Op het eerste gezicht valt er wel iets te zeggen voor het crisisbeeld dat V&V ophangen over
  de toestand van de hedendaagse taalkunde, vooral als je factoren zoals economisch belang en
  studentenaantallen mee in de weegschaal legt. Deze laatste factoren ondersteunen namelijk de
  eerder sombere bui die ogenschijnlijk boven de taalkunde hangt. Toch durf ik beweren dat de
  ontwikkeling of gezondheidstoestand van een wetenschapsdomein eigenlijk niet af te lezen
  valt aan studentenaantallen. Die zijn vooral een gevolg van economische hoog- of
  laagconjunctuur, en de bijhorende tendens om zich te richten op praktische en toegepaste
  studies waar je alle kanten mee uit kan of waarmee je een concreet beroep ambieert. Het feit
  dat het beroep van leraar tegenwoordig maatschappelijk ondergewaardeerd wordt, zou ook
  een rol spelen in deze studentenaantallen, al tonen de inschrijvingscijfers van 2020-2021
  (HOIC_2020, p. 28) een opvallende stijging voor het aantal studenten in lerarenopleidingen.
  Misschien tekent zich daar een kentering af, maar dat valt nog af te wachten.
  Om het argument kracht bij te zetten dat de lagere studentenaantallen voornamelijk een
  gevolg zijn van een drang naar toegepaste en beroepsgerichte opleidingen, wil ik een
  vergelijking maken met een ander studiegebied: de wiskunde. Niemand zal het belang van
  wiskunde onderschatten; toch zijn de studentenaantallen voor de opleiding wiskunde (alsook
  voor andere zuivere wetenschappen) behoorlijk laag aan alle universiteiten in Vlaanderen. Als
  je even de inschrijvingsaantallen bekijkt, dan kan je vaststellen dat de aantallen voor taal- en
  letterkunde een heel pak hoger liggen dan de inschrijvingscijfers voor wiskunde. Maar liefst
  1655 Vlaamse studenten schreven zich in 2020 in voor een academisch gerichte
  bacheloropleiding in de taal- en letterkunde, terwijl slechts 483 studenten dit deden voor
  wiskunde (HOIC_2020, p.40-43).
   We kunnen nog even dieper ingaan op de inschrijvingscijfers voor academisch gerichte
  bacheloropleidingen van 2020-2021 door een vergelijking te maken tussen de humane
  richtingen en de wetenschappelijke richtingen. Voor de selectie van de humane richtingen heb
  ik me grotendeels gebaseerd op de opleidingen die aan de UGent in de faculteit Letteren en
  Wijsbegeerte worden aangeboden en die niet toegepast zijn (zoals bijvoorbeeld Toegepaste
  
  Taalkunde). Voor de wetenschappelijke opleidingen heb ik me gebaseerd op de organisatie
  van de opleidingen in het document “Hoger Onderwijs in Cijfers” van de Vlaamse overheid
  (HOIC_2020). Een samenvatting van de inschrijvingscijfers op basis van deze selectie staat
  in tabel 1. De cijfers spreken voor zich.
  Tabel 1:Inschrijvingscijfers Vlaamse academische bacheloropleidingen 2020-2021
  wetenschappen
  Biochemie en
  biotechnologie
  Biologie
  Chemie
  Computerwetenschappen
  Fysica
  Fysica en sterrenkunde
  Geografie
  Geografie en geomatica
  Geologie
  Informatica
  Wiskunde
  Wiskunde en data science
  
  620
  1058
  598
  190
  456
  258
  174
  89
  101
  849
  483
  30
  Totaal
  4906
  
  humane wetenschappen
  Kunstwetenschappen
  Musicologie
  Archeologie
  Kunstwetenschappen en archeologie
  Afrikaanse talen en culturen
  Oost-Europese talen en culturen
  Oosterse talen en culturen
  Taal-en regiostudies: arabistiek en
  islamkunde
  Taal- en regiostudies: Chinese studies
  Taal- en regiostudies: Japanse studies
  Wijsbegeerte en moraalwetenschappen
  Taal- en Letterkunde
  Geschiedenis
  
  426
  60
  286
  106
  37
  59
  280
  75
  76
  161
  899
  1655
  1331
  Totaal
  5451
  
  Ook al kan je discussiëren over de selectie in tabel 1, op basis van deze cijfers moeten we de
  negatieve teneur over de studentenaantallen voor taal-en letterkunde toch enigszins
  relativeren. Als het gaat over pure interesse in een vakgebied, zonder dat de factor van snelle
  tewerkstelling en specifieke beroepsoriëntatie een rol speelt, kunnen we stellen dat de zuiver
  humane richtingen het absoluut niet slecht doen.
   Deze positieve manier om naar de studentenaantallen te kijken vindt aansluiting bij een
  andere positieve noot aan het einde van het artikel van V&V. Daar stellen de auteurs dat het
  misschien juister is om over de huidige taalkundige crisis na te denken in termen van Kuhn’s
  revolutiegedachte (1962): elk paradigma gaat door een of meerdere crisissen om tot maturiteit
  te komen, en de huidige veranderingen in de taalkunde kunnen volgens V&V ook zo gelezen
  worden. Ook al is deze idee een heel pak positiever dan het crisisdenken van waaruit het
  artikel vertrekt, toch schuilt ook in deze benadering de idee dat de huidige fase een
  overgangsfase is, en dat er hopelijk afgestevend wordt op een stabielere fase, een eindpunt als
  het ware, waarin de taalkundige de taalkunde weer zal herkennen als Taalkunde. Echter, en
  hier kom ik tot de hoofdgedachte van mijn betoog, misschien moeten we de huidige interesse
  in taal vanuit andere wetenschapsdisciplines radicaal anders interpreteren: niet als het
  verbreden van een bestaand paradigma, maar als het begin van verschillende nieuwe
  paradigma’s die allen gebruik maken van taal en taalstudie en onderling kruisbestuivend
  werken. Ik trek opnieuw de parallel met de wiskunde: hoeveel opleidingen zijn er niet die
  gebruik maken van fundamentele inzichten in de wiskunde en daarop voortbouwen voor het
  eigen onderzoek? Indien deze gedachte op het juiste spoor zit, dan is de interesse van andere
  
  disciplines voor taal en taalkundig onderzoek geen teken van crisis of revolutie, maar een
  teken van erkenning en bevestiging. Men zou het misschien zelfs bouder kunnen stellen:
  eindelijk ziet men taal voor wat ze is, een weergaloos artefact van het menselijk brein dat
  toegang biedt tot de menselijke cognitie, menselijke relaties en geschiedenis, en in die
  hoedanigheid een onuitputtelijke bron is van kennis en onderzoek. De huidige verovering van
  taal door andere domeinen en methodes is dus een positieve zaak: het toont het belang van
  taal voor de wetenschap in het algemeen.
   Bij nader toezien is deze interesse van andere wetenschappelijke domeinen voor taal en
  taalkunde niet nieuw. Reeds in enkele van de grote ontdekkingen waar V&V in hun tekst naar
  verwijzen, zoals Labovs Fourth Floor onderzoek (1966) en de relevantietheorie van Sperber
  & Wilson (1986), merken we de kruisbestuiving tussen verschillende disciplines. In het geval
  van Labov tekenen we de eerste grote interacties op tussen de sociologie en de studie van taal,
  terwijl de relevantietheorie zich bevindt op de kruising van filosofie, communicatiestudies en
  semantiek. Met andere woorden: zelfs bij die grote ontdekkingen in de 20ste eeuw speelden
  andere disciplines al een rol, stond de Taalkunde niet louter op zichzelf. Alleen is dit
  interdisciplinaire effect de laatste jaren exponentieel toegenomen en komt de interesse vaak
  uit de niet-humane hoek van de wetenschappen. Naast de studie van de klanken, structuren en
  betekenissen van taal, wordt taal nu ook onderzocht als biologisch verankerd cognitief
  vermogen, als communicatiemiddel, als toegang tot het verleden, als middel tot sociale
  betekenis, als tekst, als politiek wapen, als symbool, als spiegel van de geest, in relatie tot
  andere talen, als standaardtaal, als dialect, als deel van een taalfamilie, als artificieel construct,
  en ga zo maar door. De lijst is lang. Taal is overal.
   De studie van taal is dus niet in crisis, of toch niet meer dan andere wetenschappen,
  integendeel zelfs. Een heel snelle opzoeking op Google leert dat als je de zoektermen science
  & crisis & [je favoriete wetenschap] (cf. tabel 2) ingeeft, je een eindeloze hoeveelheid treffers
  krijgt voor alle wetenschapsdomeinen, waarbij het aantal treffers voor Taalkunde zelfs eerder
  laag ligt. Uiteraard is dit soort Google-goochelarij geen echt bewijs voor de hierboven
  verdedigde these, zijn niet alle treffers even belangrijk en zijn de crisissen voor verschillende
  wetenschappen anders van aard. Toch bevestigt deze Google-search de intuïtie dat het
  crisisdenken eigen is aan deze tijd, misschien zelfs kenmerkend voor elke zichzelf
  respecterende discipline en dus niet zozeer kenmerkend voor een specifiek wetenschappelijk
  veld.
   Tabel 2 Google zoekopdracht, maart 2021
  Zoektermen
  
  Hits
  
  linguistics & science & crisis
  mathematics & science & crisis
  
  47.000.000
  145.000.000
  
  literary theory & science & crisis
  
  272.000.000
  
  biology & science & crisis
  
  237.000.000
  
  economics & science & crisis
  
  325.000.000
  
  psychology & science & crisis
  
  185.000.000
  
  medicine & science & crisis
  
  492.000.000
  
  sociology & science & crisis
  
  105.000.000
  
  De slotsom van dit betoog luidt dan ook dat de bespeurde crisis in de taalkunde slechts
  oppervlakkig is, dat de relatief lage studentenaantallen voor taal-en letterkunde eerder een
  gevolg zijn van een maatschappelijke hang naar beroepsgerichte opleidingen dan wel van een
  desinteresse in taal, en dat bovenal de ruime interesse voor taal vanuit andere disciplines een
  positief teken is, een teken dat de Taalkunde leeft, meer dan ooit, in een veelheid aan
  subdomeinen en wetenschapsdisciplines. Deze multidisciplinaire aard van de Taalkunde is
  een rechtstreeks gevolg van wat Taal is: centraal en wezenlijk voor de mens en verankerd in
  alle aspecten van het menselijk zijn en functioneren. De kracht en toekomst van de Taalkunde
  ligt dus ook precies in het opnemen van deze veelzijdige rol, in het zich ermee identificeren
  en in het weg sturen van de verlammende identiteitscrisis, die louter en alleen een gevolg is
  van een verlangen tot te enge definiëring. Taalkunde die waarachtig is aan zijn studieobject,
  de Taal, is intrinsiek multidisciplinair. Het is een vloot met vele schepen en vele kapiteins, die
  in verschillende windrichtingen uitvaren om elkaar in kleurrijke havens te ontmoeten.
  Bronnen
  Agentschap Hoger Onderwijs, Volwassenenonderwijs, Kwalificaties & Studietoelagen. Hoger
  onderwijs in cijfers, Academiejaar 2020-2021 (HOIC-2020).
  https://onderwijs.vlaanderen.be/nl/hoger-onderwijs-in-cijfers#2020-2021
  Kuhn, Thomas S. 1962. The structure of scientific revolutions. University of Chicago Press.
  USA/London.
  