title: De plaats van het Oude Testament in de verkondiging
text: DE PLAATS V A N H ET O UDE T ESTA M EN T
  V E R K O N D IG IN G .')
  I.
  IN D E
  
  D E VRAAG.
  W elk e plaats behoort het O ude T estam ent te bekleeden in de
  prediking der Christelijke kerk?
  W an neer deze vraag met een kort en klaar antwoord af te doen
  w as, zou ze niet gesteld worden. Het is immers ondenkbaar, dat het
  antw oord dan gedurende welhaast twintig eeuwen theologischen arbeid
  niet gevonden zou zijn. Het ware dw aze aanm atiging, om in deze
  n adagen der Christelijke Kerk op aarde nog met nieuwe recepten en
  formules te komen aandragen.
  D e wijsheid begint daar, w aar een mensch gaat erkennen, dat er
  onoplosbare problemen zijn. V an d aar tot de blijde erkenning, dat een
  afdoend antwoord niet eens wenschelijk zou zijn, is nog slechts één
  stap. H et is onze overtuiging, dat de vraag n aar de plaats van het
  O ude Testam ent in de verkondiging der Christelijke Kerk zulk een
  probleem is.
   M en geve zich er slechts rekenschap van, wat hier eigenlijk in
  het geding is. Het O ude Testam ent is een H eilige Schrift, welks
  woord den H eere C hristus begeleid heeft van de geboorte te Bethlehem
  in Ju dea a f tot het „V ad er, in U w e handen beveel ik mijnen ge est" op
  G olgotha toe. C hristus heeft geen andere H eilige Schrift gekend en
  n aar zijn woord zijn de beslissende dingen in zijn leven geschiede opdat
  deze Schrift vervuld zou worden. M et andere woorden, Christus heeft
  zichzelven in den meest volstrekten zin van het woord onder de tucht
  van wet en profeten gesteld. M ag men dan in de Christelijke Kerk,
  die C hristus prediken moet, de plaats van het O ude Testam ent in haar
  prediking tot een voorwerp van discussie maken?
  D och aan den anderen kant moet tevens bedacht worden, dat
  onze H eer veroordeeld is op grond van deze zelfde H eilige Schrift.
  T erecht roepen de priesters en schriftgeleerden voor Pilatus' rechter­
  stoel : „ W ij hebben een wet, en naar onze wet moet H ij sterven, want
  H ij heeft zichzelven G ods Zoon gem aakt." H et Sanhedrin, dat Jezus
  veroordeelde, kon zich met volle vrijmoedigheid op de wet beroepen.
  M a g de Kerk, die Christus belijdt, een H eilige Schrift handhaven,
  krachtens welke haar H eer tot den dood en de vloek verwezen is?
  '
  
  O orgeneem uit N ieu w e T h eologisch e Studiën, 21, 2 (1938). U itg . V eenm an &
  Z on en, W agen in gen.
   101
  
  W ie op één van deze beide vragen met een kort en klaar „neen"
  antwoordt, wordt onvermijdelijk door de andere vraag in verlegenheid
  gebracht. Evenmin is het echter mogelijk, een der beide vragen vol­
  mondig bevestigend te beantwoorden, zonder door de andere in het
  nauw gebracht te worden.
  Het is dan ook niet verwonderlijk, dat in den loop der eeuwen de
  vraag, die ons thans bezig houdt, in theorie en praktijk de meest onder­
  scheiden antw oorden heeft uitgelokt. H et is niet noodig, om aan de
  hand van het bekende werk van D iestel (G eschichte des A .T . in der
  christlichen Kirche) de eeuen te doorwandelen; men hoeft de namen
  van M arcion en Kohlbrugge m aar te noemen, om duidelik te maken,
  hoever de oplossing en uiteen loopen. T ussch en deze beide uitersten
  worden vele andere stemmen gehoord. O ok dit is een waarschuwing
  om niet al te haastig naar een afdoende oplossing te zoeken. Men
  moet zich niet inbeelden, zelf spoedig te vinden, wat drie maal veer­
  tien geslachten van theologen tevergeefs hebben gezo ch t: een formule,
  die allen bevredigt.
  Echte problemen zijn nimmer met een formule op te lossen, anders
  zijn ze de moeite van het stellen ternauwernood w aard. D e zin van
  een echt probleem ligt veeleer hierin, dat men door het helder te door­
  denken, uit de sfeer van het intellectueele n aar die van het leven
  brengt, met andere woorden van de vraag een taak maakt. Een taak
  is echter altijd iem ands taak, nooit iets onpersoonlijks. Bij ons spreken
  over het O ude T estam ent dienen wij derhalve voortdurend te bekenken, dat wij staan in de kerk, die het Evangelie van Jezus Christus
  te verkondigen heeft.
   Juist daarom moet telkens weer de vraag opkomen, of wij we! het
  recht hebben, het O ude Testam ent in de Christelijke verkondiging
  te gebruiken. D eze vraag komt ditmaal niet op uit de verlegenheid
  van den Christusprediker, die niet goed weg weet met de geweldige
  anthropomorphismen, de drastische uitingen van aardsgezindheid en
  het gebrek aan orde in de Schrift van het O ude V erbond. D at zijn
  tenslotte zaken van later orde. E r kan echter een geheel andere vraag
  gesteld worden, nam elijk d eze: welk recht hebben w ij, om ons meester
  te maken van de oorkonden eener religieuze gem eenschap, welke de
  on ze niet is? W a t zouden wij moeten antwoorden, wanneer een
  R abbijn de C hristelijke theologen ten aanzien van hun schriftgebruik
  beschuldigde van overtreding van het achtste gebod? Is het niet
  zeer begrijpelijk, dat men als Christelijk O ud-Testam enticus bij de
  Joden beurtelings een .zekere geprikkeldheid en een nog moeilijker te
  dragen ironie ondervindt?
  Is het O ude T estam ent niet aan het Jodendom geschonken? O n ­
  getw ijfeld is de bedoeling van dit geschenk, als van alle genadegaven
  G ods, deze gew eest, dat het door de eerstbegenadigden, de Joden
  
  102
  
  doorgegeven zou worden aan de geheele wereld. M en kan spreken
  van een zendingstaak, Israël opgelegd; in een mooi opstel in het T ijd ­
  schrift voor Zendingsw etenschap, 1929, onder den titel „O u d Israël
  en de zending", heeft F . M . T h. Böhl den gan g van deze gedachte
  door het O ude Testam ent nagegaan, w aarbij men enkel betreuren kan,
  dat het vervolg, de houding van het Joodsche volk ten opzichte van
  deze taak in later tijd, nog ontbreekt. G elijk bekend, leeft deze
  gedachte, dat Israël een roeping tegenover de gansche wereld heeft,
  bij de besten van het oude volk tot op den huidigen dag zeer sterk.
   Prachtig is deze idee uitgewerkt door S. R. Hirsch in zijn ,,Neunzehn
  Briefe ueber d as Judentum ".
  M aar als men de zendingstaak van Israël aanvaardt, en zoo­
  doende zichzelf tot gehoorzaamheid aan Israel s boodschap gehouden
  acht, is het dan niet plicht, om alles te aanvaarden, wat ons geboden
  w ordt? In dit geval dus het geheele Jodendom, met riten en monde­
  linge overlevering? W elk criterium hebben wij, dat ons machtigt, het
  eene deel van Israëls gave aan te nemen, het andere a f te wijzen?
  M en kan niet antw oorden: de Sch rift! W an t deze is ons zelf slechts
  door bemiddeling van Israël geschonken. Hebben wij derhalve ook
  in dit opzicht tegenover het Jodendom wel een zuiver geweten?
  D ikw ijls wordt op deze vragen aldu s gean tw oo rd: ongetwijfeld
  is het O ude T estam ent aanvankelijk het eigendom van het Israëlietisch
  volk gew eest. D it heeft zich echter deze hooge gift onwaardig
  betoond. N iet alleen heeft het menigmaal zich tot afval laten verlei­
  den, m aar ook kunnen wij zien, hoe het Jodendom onder den schijn
  van de schat der vaderen te behoeden in werkelijkheid bij hardnekkigen trouw aan het uiterlijke de kern van het Bijbelsch getuigenis
  ontrouw is geworden. D e diepste strekking van de eigen Heilige
  Schrift heeft het niet verstaan of niet willen verstaan. Het Jodendom
  is afgew eken van hetgeen aan Israël verkondigd is.— A ls dit w aar is,
  is daarm ede het O ude Testam ent niem andsland geworden en heeft
  de eerstaankom ende dus het recht, zich er van meester te maken. A ls
  het Jodendom zelf in wezen zijn Schrift verworpen heeft, had de
  Christenheid het volste recht, dit heiligdom te betrekken.
   M aar wie bewijst ons, dat het w aar is? Het is langzamerhand
  wel heel duidelijk geworden, dat de w ortels van wat men, in onder­
  scheid van O ud-Israëls godsdienst, het Jodendom pleegt te noemen,
  zeer diep reiken. V a n de Rabbijnen moet men teruggaan n aar Ezra
  en Nehem ia, van het tijdperk van restauratie tot den ziener Ezechiël,
  en van dezen n aar Israëls tempelwetten. T o t M ozes is dan niet ver
  meer. D e zuurdeesem van Farizeeën en Sadduceeën is, zoo kan men
  wel zeggen, van den aanvang in dit meel werkzaam geweest.
   W ie geeft ons het recht, om een bepaalde lijn in de ontwikkeling
  van O ud-Israëls godsdienst als de lijn van G ods voortgaande open103
  
  baring te beschouwen, en een andere, even karakteristieke, als storend
  bijwerk te verw aarloozen ? H et is bekend, dat de toepassin g van dit
  principe op literair-crititsch terrein tot allerlei foutieve opvattingen
  heeft geleid; zou men op godsdiensthistorjsch terrein een beter resultaat
  mogen verwachten?
  Ongemerkt zijn we hierbij van de formeele vraag naar ons recht
  op gebruik van het O ude Testam ent op de zeker niet minder belang­
  rijke vraag n aar ons recht op interpretatie van deze Schrift in Christelijken zin gekomen. W elk recht hebben wij, om de O ud-Testam entische Schriftuur niet van eigen uitlegging te laten zijn?
  M en
  ondervindt in de praktijk telkens, dat lang niet alles, wát wij in het
  O ude T estam ent vinden, op een willekeurig oogenblik in Christelijken
  zin geïnterpreteerd kan worden. D e geschiedenis van de M essiaansche
  teksten draagt een vrij tragisch karakter. E r is geen enkele van de
  gebruikelijke adventsteksten, w aar men niet van tijd tot tijd geducht
  mee verlegen kan zitten. W elk recht hebben wij dan op een M essiaanschen uitleg? Stem t de exegese van de M iddeleeuw sche, antiChristelijke Joodsche Bijbeluitlegging niet veel meer met de resultaten
  van de hedendaagsche wetenschap overeen, dan wat de apostelen en
  kerkvaders in het O ud-Testam entische woord hebben gezien?
  E n hoe staat het met die stukken, die men zelden o f nooit
  Christelijk interpreteeren kan? Hebben wij het recht, ze te verwerpen,
  hetzij door openlijke veroordeeling, hetzij door stilzwijgenden voorbij­
  gan g? D aar is de derde rechtsvraag: M ag men deelen uit het Oude
  Testam ent verw erpen? In de praktijk doen wij het allen, al is het
  slechts door ons stilzwijgen. W ie geeft ons het recht, w aar wij sommige
  stukken tot den hemel toe verheffen door ze in de Christelijke verkon­
  diging op te nemen, om andere tot het doodenrijk neer te stooten,
  doordat wij er over zw ijgen, als de gemeente bijeen komt?
  2. D E TAAK.
   Z o o zijn wij er dan toe gekomen, een drietal rechtsvragen te
  stellen, w aarop het antw oord niet gemakkelijk te geven is. Het is
  nuttig en noodig, deze vragen goed tot ons door te laten dringen en
  niet te snel tot de beantwoording daarvan over te gaan. W a n t zoo­
  doende leert men in ieder geval verstaan, dat het gebruik van het O ude
  Testam ent in de prediking der Christelijke Kerk niet zulk een
  natuurlijke zaak is, als velen wel schijnen te denken. H et is altijd
  een w aagstuk. E en w aagstu k echter mag men, zoo men God, niet
  verzoeken wil, enkel in het geloof ondernemen.
  H et geloof is in de eerste plaats gehoorzaamheid. O nder het
  beslag van het geloof zal men niet terstond van rechten gaan spreken.
  D aar is het eerder gepast, zijn plichten te gaan overwegen, op het
  voetspoor van den A postel wiens eerste geloofsw oord w as e e n : „H eer,
  104
  
  w at wilt G ij dat ik doen z a l? " W ij zullen derhalve de rechtsvragen
  voorloopig onbeantwoord la te n : wij hebben door ze ons te stellen,
  verstaan, dat onze beschouwing en ons gebruik van het O ude T e sta ­
  ment geloofszaak moet zijn, ên wenden ons daarom tot een vraag, die
  vee! meer tot het wezensgebied van het geloof behoort, namelijk deze,
  o f wij een taak hebben ten aanzien van het O ude Testam ent. Het
  ga at ons nu dus niet meer om wat wij mogen, maar om wat wij moeten
  doen met de schriften van het O ude V erbond.
   D e taak van iederen geloovige is het verkondiging van de
  verlossing door Jezus Christus, welke verlossing in Schrift en
  Belijdenis nader beschreven is als een rechtvaardigm aking door het
  geloof. W ij hebben te verkondigen, dat G od s eer hierin is gelegen,
  dat H ij den zondaar rechtvaardigt, buiten de werken der wet om.
  D oor deze verkondiging, w aartoe G od menschen door den Heiligen
  G eest gebruikt en bekwaamt, wordt het verlossingsw erk, dat in en door
  C hristus volbracht is, van dag tot dag toegepast op alles, wat in G ods
  raadsbesluit begrepen is.
  W anneer wij hiermede het wezen van alle prediking, die den
  naam van „C h ristelijk e" dragen mag, hebben aangeduid, dan kan daar
  niets anders uit volgen, dan d,at ieder onderdeel van deze prediking
  op de een of andere wijze de structuur váh het geheel zal vertoonen.
   H et is immers met de Christelijke boodschap niet zoo gesteld, dat zij
  bestaan zou uit een stel onderling niet of ternauwernood samenhan­
  gende w aarheden; integendeel, ieder onderdeel daarvan d raagt de
  kenmerken van het geheel. Z oo zal men ook bij de prediking ernst
  moeten maken met deze gedachte, dat de vervulling van het O ude
  Testam ent in C hristus dezelfde structuur d raag t als de kern van het
  Evangelie, nam elijk die van de rechtvaardiging van den zondaar. En
  w aar wij helaas in ons theologisch spraakgebruik de rechte termen
  missen, om te beschrijven, wat onze H eer feitelijk aan het Oude
  T estam ent heeft volbracht— het woord „vervullen" is immers sterk
  afgesleten en eischt zelf uitvoerige exegese— daar ligt het voor de
  hand, om ter verduidelijking van onze taak tegenover het Schriftwoord
  te zien n aar hetgeen God in de prediking aan menschenzielen
  volbrengt. Z o o krijgen wij derhalve een zekere parallelie tusschen de
  rechtvaardiging van den zondaar en de vervulling van het OudTestam entisch woord. N atuurlijk moet deze parallelie niet zonder
  een zekere behoedzaamheid worden aangew end. W anneer men ze
  tot een gelijkheid maakt, komt men onvermijdelijk tot ongerijmdheid.
  H et gevaar is groot, dat men al te vindingrijk wil zijn. Doch wanneer
  men deze gevaren ziet en er zich voor hoedt, geeft de geschetste
  parallelie ons een klare aanwijzing voor de wijze, w aarop de Christe­
  lijke prediker het O ude Testam ent te benaderen heeft.
   105
  
  Het moet ons immers te denken geven, dat C hristus zoo vele
  ma!en zich een O ud-Testam entisch w oord eigen maakt, zonder dat wij
  eiken keer duidelijk kunnen zien dat dit woord ook ,,w erkelijk", in
  den oppervlakkigen, bloot historischen zin, w aarin wij het woord
  „w erkelijk" vaak gebruiken, een voorspelling van de gebeurtenissen
  van het jaar 30 is te noemen. Blijkbaar is het „vervullen" nog heel
  w at anders dan een bloot „laten uitkomen". Het is veeleer een
  N euprádikation; door Christus' woord en d aad krijgt het O udTestam entisch w oord eerst recht zin. Heel duidelijk komt dat -uit in
  Israëls offerdienst. O p het voetspoor van den Brief aan de Hebreeën
  belijden wij, dat alle O ud-Testam entische offerande een heenwijzing
  naar C hristus' zelfofferande aan het kruis is. D an is het echter
  onmogelijk, te ontkennen, dat de offerdienst en het gebod daartoe zijn
  zin p as achteraf, door Christus, heeft gekregen. Het is eerst door
  het eenig volm aakte offer, dat wij in Israëls offers iets anders dan
  een algemeen menschelijk stuk „natuurlijke" religie kunnen zien.
  W ij kunnen derhalve met overdracht der terminologie zeggen,
  dat C hristus door zijn gebruik van het O ude Testam ent het O ude
  Testam ent verlost en gerechtvaardigd heeft. H ij heeft het zijn eigen­
  lijken, eeuwigen zin geschonken; deze zin valt er niet uit te lezen
  buiten C hristus om, evenmin als ik buiten Christus om in mijn medemensch een geroepen heilige en een kind van G od kan zien, terwijl
  toch deze roeping en dit kindschap de eeuwige zin van het menschbestaan zijn moet. V ervulling en Rechtvaardiging zijn derhalve nauw
  verwante begrippen.
   O nze H eer heeft tijdens zijn aardsche omwandeling tot sommigen
  het woord van vergeving der zonden gesproken, en heeft voor zijn
  Hem elvaart aan zijn discipelen het zendingsbevel g e gev en : predikt
  het Evangelie aan alle creaturen. In het boek der H andelingen zien
  wij, hoe trouw en moedig de apostelen dit bevel hebben gehoorzaam d.
  Evenzoo heeft de H eer ook enkele woorden uit het O ude T estam ent
  „gerech tvaardigd" en den predikers van het Evangelie de taak
  gewezen, dit werk voort te zetten en heel de Schrift van het O ude
  V erbond tot haar eeuwigen zin te brengen. In brieven gelijk die aan
  de Hebreeën of die aan de G alatiërs zien wij, hoe trouw en moedig
  de Apostelen ook aan deze taak gewerkt hebben. D e oude Kerk
  heeft niet geaarzeld, deze taak zoo goed als het zendingsbevel over
  te nemen, en beide opdrachten hebben menigmaal tot daden geleid,
  die wij vermetel achten. D es te meer hebben wij ons aller M oeder
  te eeren.
  O nze arbeid aan het O ude Testam ent is dus een deel onzer
  gehoorzaamheid. N a a r het recht van dezen arbeid hoeft nu niet meer
  gevraagd worden. D oet men het toch, dan luidt het antwoord, dat
  dit het recht der liefde is, het recht G ods om van een zondaar een
  106
  
  rechtvaardige te maken, het recht G ods om een oude schepping te
  herscheppen tot een nieuwe. T o t dezen arbeid heeft G od menschen
  geroepen, en deze weten dat zij dus niet in de eerste plaats tot inter­
  pretatie van oude teksten, m aar tot zingeving in Christus geroepen zijn.
   W ij zijn ons dus zeer we! bewust, dat onze uitspraken over O ud-T estamentische teksten geen analytische, doch synthetische oordee!en zijn,
  evengoed a!s de rechtvaardiging van zondaars. W ij !aten de Joodsche
  en de historisch-kritische uitlegging in haar recht staan, m aar brengen
  ze!f iets, dat meer is.
  In dit verband ware het wellicht niet ongepast, te !etten op het
  verschi! tusschen exegese en interpretatie. H et verschi! !igt niet in de
  woorden of hun etymologieën, maar in ons tegenwoordig spraak ge­
  bruik. M en spreekt van interpretatie van Hom erus, niet van exegese
  van I!ias o f O dyssee. M en zou misschien van het !aatste mogen
  spreken, a!s wij deze geschriften w aarüjk a !s heiüge geschriften be­
  schouwden, en er ónze regels voor ge!oof en leven uit afleidden. D at
  deed H oratius nog, getuige zijn tweede brief uit het eerste boek der
  E pistulae. W ij doen dat niet . D ies interpreteeren wij Homerus; ook
  het O ude Testam ent kan men interpreteeren; m aar exegese is daar,
  w aar de prediker spreekt tot de gemeente. H et is ambtelijke, kerke!ijke
  arbeid, en veronderstelt een canon.
  V a n hieruit worden vele dingen duidelijk.
   In de eerste plaats wel dit, dat wij nimmer voor het O ude T e sta ­
  ment als zoodanig een apologie hoeven te schrijven. V oor de recht­
  vaardiging van een zondaar is het niet noodig integendeel slechts
  schadelijk, als men betoogen gaat, dat deze mensch in den grond nog
  zoo kw aad niet w as. T e gelooven in de vergeving der zonde beteekent
  in de eerste plaats, de zonde te belijden. A ls het O ude Testam ent in
  zich zelf onberispelijk w as, had het de verkondiging niet noodig. D aar­
  om aanvaarden wij ten volle al de bezw aren, die er tegen het Oude
  T estam ent ingebracht kunnen /vorden. Z eker, het is het Jodenboek;
  zeker, het is een boek vol bloederigheid; zeker, het d raagt op ver­
  scheiden plaatsen een in hooge mate amoreel karakter; zeker, er is veel
  aardschgezindheid in; zeker, zeker! Noem uw bezwaren m aar op, stort
  de fiolen van uw verontw aardiging er m aar over uit! Hum anist en
  rassenm aniak, op dit eene punt mirabile dictu vereenigd, mogen zeggen
  w at zij willen, en wij geven hun bij voorbaat gelijk — aan het eind
  van alles staan zij toch als de Farizeeërs bij de zondares, zoodra
  C hristus èén woord uit dit boek tot het zijne maakt. W ie meent, dat
  zijn bezwaren tegen het O ude Testam ent het laatste zijn, dat over dit
  boek te zeggen is, wordt ontmaskerd als Farizeeër, die niet gelooft in
  de rechtvaardiging van een zondaar, en d raag t daarm ede zijn oordeel
  in zich.
   107
  
  Een tweede opmerking sluit hierbij aan. D e zondaar houdt door
  zijn zonde niet op, zij het dan ook tegen zijn wil en bedoeling, schepsel
  G ods te zijn. Het beeld G ods in hem is wel totaal bedorven, m aar niet
  vernietigd. In de verlossing wordt openbaar, w at de zonde verhulde.
  Z oo mogen wij ook, krachtens het gebruik, dat Christus van het O ude
  T estam ent m aakte en de taak, die H ij ons dienaangaande op de
  schouders heeft gelegd, het O ude T estam ent erkennen als G ods
  W oord. M aar het is in zichzelf een woord, dat in de zonde is ge­
  sproken, voor de verlossing w as volbracht. H et is een woord, dat
  gesproken is in de sfeer der zonde. N iet, dat het als zoodanig een
  zondig woord is; men moet de parallel tot den zondaar niet tot een
  gelijkheid maken. M aar het is een woord, dat ingaat op de zonde.
  In dit w oord w ordt dus de echtscheiding toegelaten, „vanw ege de
  hardigheid uws harten," ofschoon het „van den beginne a f niet alzoo
  is gew eest." In dit woord wordt vanw ege den gruwel van de onbe­
  perkte bloedw raak de vergelding beperkt tot oog om oog en tand om
  tand. In dit w oord w ordt van wege de onheiligheid des levens de
  heiligheid van bepaalde plaatsen, tijden en personen geboden. In dit
  woord wordt de zonde met anderer zonde vergolden. D ikw ijls is het
  moeilijk, te gelooven dat dit woord W oord G ods is. M en kan het als
  zoodanig alleen aanvaarden in het geloof, d.w.z. door er de rechtvaar­
  diging uit het geloof, de verlossing door Christus op toe te passen.
   M aar deze openbaart dan ook het van-G od-gegeven zijn van deze
  schrift. In dien zin is het w aar, dat wij het O ude Testam ent als G ods
  W oo rd erkennen, omdat Christus dit ook heeft gedaan. D at is name­
  lijk niet een zich conformeeren aan een uitwendige autorisatie van het
  O ude Testam ent door Jezus, maar gehoorzaam geloof aan de daad van
  Christus, w aardoor H ij deze schrift gerechtvaardigd heeft, haar een
  nieuwen en eeuwigen zin geschonken.
   N u zou men kunnen vragen, waarom wij aan het O ude Testam ent
  dan toch een principeel andere plaats toekennen dan aan de go ds­
  dienstige geschriften, die bij andere naties, b.v. in den kring der
  Indische volkeren, als heilig gelden. Het is bekend, dat reeds dikw ijls
  de gedachte geopperd is, om bij de prediking der zending de go d s­
  dienstige literatuur der heidenvolkeren, waaronder men werkt, als
  „O u d e T estam en t" een gedeeltelijke erkenning te doen vinden. D aar
  zijn bezwaren tegen. V oor de rol van „O u d e T estam en t" zijn de
  heidensche geschriften niet arm genoeg. Dit is namelijk het bijzond,ere
  van het O ude T estam ent, dat het zulk een „op en " karakter draagt. Het
  is niet afgesloten, het vindt in zichzelven geen evenwicht, het heeft
  meer van een vraag dan van een boodschap, meer van een kreet dan
  van een wereldbeschouwing. D e armoede van het O ude Testam ent
  is zijn voorrecht. H et draagt op iedere bladzijde het karakter van het
  onvervulde, onverloste. D e andere godsdienstige geschriften zijn vee!
  108
  
  meer a f. H et O ude Testam ent is n aar C hristus' kant geheel en a!
  open. H et eindigt met een zwijgen van vier eeuwen, wat de historische
  boeken aan gaat; w at de profetische boeken betreft, met de verzekering
  dat G od nog komen moet. Het is een ouverture zonder daarop vol­
  gende handeling, een inleiding tot een ongeschreven stuk, een pooit
  zonder heiligdom.
   O p het W oo rd van het O ude Testam ent zijn de zaligsprekingen
  van to e p a ssin g : zalig zijn de armen van geest, zalig zijn die treuren,
  zalig zijn die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid . . . Z alig is
  deze Schrift, want haar armoede wordt vervuld door den rijkdom van
  Christus, haar droefheid vraagt om vertroosting van het Nieuwe V er­
  bond, h aar honger en dorst wordt gestild door het ware Brood, dat uit
  den hemel is nedergedaald en het levende W ater, dat in haar wordt
  a ls een fontein.
  D e heidensche godsdienstige geschriften zijn veel te rijk; ze heb­
  ben veel te veel te vertellen. E r valt weinig meer aan te vervullen. Er
  is dikw ijls geen ruimte voor een V erlosser. H et O ude Testam ent
  roept erom, ook d aar w aar niet met zooveel woorden van een M essias
  wordt gesproken. H oe schriller de kreten zijn, des te meer plaats is
  er voor het woord van den Heiland. Het O ude Testam ent is vol van
  arm oede uit den Heiligen G eest.
  Het is w aarschijnlijk ook wel hierom, dat de Brief aan de
  Hebreeën, de uitvoerigste confrontatie van O ude en Nieuwe Testam ent
  die wij bezitten, zoo sterk den nadruk legt op het negatieve in het O ude
  V erbond. D at negatieve is het w aardevolle, niet in dien zin, dat het
  in zichzelf beteekenis zou hebben, m aar zoo, dat het plaats laat voor
  de vervulling door Christus. Het zuigt C hristus' vervullingswoord
  n aar zich toe, gelijk zondaren en tollenaren zijn genadeverkondiging
  uitlokten.
   In dit verband is het merkwaardig, dat de Brief aan de Hebreeën,
  wanneer hij over het geloof onder het O ude V erbond komt te spreken,
  de sfeer van het negatieve niet verlaat. In Hebreeën 11 komt telkens
  het woord ,,niet" voor. E r wordt gesproken van een mensch, die ver­
  moord is; van een mensch, die weggenomen is; van een mensch, die
  zich beangst in een ark verschuilde; van een zwerver zonder vaderland;
  van vaders, die stervende zegenen; van een leidsman, die verborgen
  w erd in een biezen kistje, paleis en woestenij; en tenslotte van een
  vrouw, die een hoer w as. Deze allen zijn in zich zelf onvolmaakt ge­
  weest, opdat zij met ons de volmaaktheid in C hristus zouden ontvangen.
  G elijk zij zonder C hristus menschen zijn met een tekort, zoo ligt ook
  de w aarde van het O ude Testam ent in zijn armoede.
  A !s predikers van Christus zijn wij geroepen, deze armoede te
  vervullen met zijn rijkdom. D e H eilige G eest gebruikt ons tot deze
  taak. D aarbij hebben wij te bedenken, dat roeping nooit een vage
  109.
   algemeenheid is, m aar het meest concrete wat er bestaat. Ik ben niet
  geroepen, om een abstracte menschheid te dienen — meen ik dat, dan
  ga ik met priester en Leviet op naar Jeruzalem — m aar om den naaste,
  djen ik door G od s bestel op mijn weg vind, te helpen, hem heffende op
  mijn eigen beest. Z o o hebben wij een roeping tegenover afzonderlijke
  woorden uit de H eilige Schrift van het O ude Testam ent. G od s G eest
  bepaalt ons van tijd tot tijd bij een woord, een boek, een gestalte, een
  pericoop. In den regel geschiedt dit door den weg der middelen; de
  Sam aritaan kwam ,,bij ge v al" voorbij en w erd met innerlijke ontferming
  bewogen. Z oo zullen wij menigmaal door uiterlijke oorzaken gedw on­
  gen worden, on s met een bepaald gedeelte bezig te houden; zelfs het
  openvallen van den Bijbel en de volgorde van onze dagelijksche Bijbellectuur spelen hier een rol. A nderzijds ook onze innerlijke bew ogen­
  heid; waarom zou G od ook onze psychische gesteldheid niet gebruiken,
  wanneer Hem dit b eh aagt? Niet iedereen voelt zich aangetrokken tot
  het boek Leviticus; niet iedereen heeft blijkbaar tegenover die woorden
  een roeping. D at zij volmondig erkend, m aar even volmondig ook,
  dat G od een ander wel kan roepen, om ook ceremonieele wetten te
  rechtvaardigen door de verlossing, die in Jezus Christus is; wij mogen
  dan niet te snel van inlegkunde spreken. D e rechtvaardiging van een
  zondaar zou overigens een goddelijke inlegkunde genoemd .kunnen
  worden.
   Immer moeten wij bedenken, dat het bepaalde woord, waarvoor
  wij geplaatst worden, op d at oogenblik voor ons de Schrift is. Het
  geheel der H eilige Schrift van het O ude V erbond vindt zijn spits in
  het woord, w aarvoor wij op dat oogenblik geplaatst zijn. A an dit
  eene woord moet de zin van het geheel worden afgelezen, en in dit
  eene woord aan het geheel de genade van Jezus C hristus toegebracht.
  H et opzoeken van bepaalde „mooie w oorden" uit het O ude T estam ent
  brengt weinig zegen. W ij kiezen immers ook geen bepaalde sujetten
  voor onze am btsbediening uit, doch worden telkens tegenover een
  mensch geplaatst, die de gelijkenis van den aardschen A dam d raagt en
  wien wij den hemelschen verkondigen.
  III.
   H uLP EN ZEGEN.'
  
  Uit deze levende houding tot het O ude Testam ent volgt, dat wij
  niet moeten vermeenen, dat wij op ieder willekeurig oogenblik van
  ieder willekeurig w oord uit het O ude Verbond den Christologischen
  zin zullen kunnen aangeven. V ra a g t men zichzelf op een willekeurig
  oogénblik van een willekeurig boek o f een willekeurig gekozen te k st:
  welk verband heeft deze schriit met C hristus? dan is er alle kans, dat
  het antw oord achterw ege blijft. D e Heilige G eest laat zich niet ver­
  zoeken, en leent zich niet voor theoretische proefnemingen. M aar
  evenmin zal men ooit van een bepaald woord kunnen ze gge n : dit blijft
  110
  
  in alle eeuwigheid verstoken van de verlossing, die in Christus Jezus
  is. W ij belijden de onwederstandelijke werking van den Heiligen
  G eest. D e geschiedenis der exegese, een buitengewoon belangwekkend
  en veel te veel veronachtzaam d deel der Kerkgeschiedenis, kan op dit
  punt bijzonder verhelderend werken. Ik denk b.v. aan de behandeling
  van boeken als Prediker en Job, die, nadat ze jaren lang een bron van
  verlegenheid voor velen zijn geweest, plotseling kroongetuigen van
  Christus blijken.
   Het is een ijdel streven, een doorloopende Christologische com­
  mentaar op alle boeken van het O ude V erbond te willen leveren. Z oo
  'menschelijk ordentelijk werkt de Heilige G eest in den regel niet. H ij
  verplaatst zijn dienaren van Sam aria naar den w eg naar G aza, welke
  woest is, en vandaar naar A zotus; Hij verhindert geheel A zië door
  tot T ro a s toe het W oo rd te spreken. D e toepassing van C hristus op
  het O ude T estam ent is ambtsbediening en d raagt een charismatisch
  karakter; de leiding van den Heiligen G eest in het zeer concrete hier
  en nu is de albeslissende factor.
  V a n d aa r dat er bezwaren bestaan tegen pogingen, om toch iets,
  dat n aar zulk een doorloopende commentarieering zweemt, tot stand
  te brengen. M en doet dan haast, alsof men den G eest niet met mate
  ontvangen had. Het blijft achter bij een doen alsof. A an het wel­
  bekende, boeiende boek van W . Vischer, D a s Christuszeugnis des
  Alten T estam ents, kan men dat merken. W an t eenerzijds is het verre
  van een doorloopende commentaar, en anderzijds is het dikwijls ook
  verre van Christusverkondiging. M enigm aal komt er, w aar de schrijver
  iets wil zeggen, ofschoon hij het niet kon, een min o f meer gnostiek
  theologoumenon voor den dag, dat aan een tekst een schijn van rijk­
  dom geeft, in plaats van er de armoede n aar den Heiligen Geest van
  te openbaren. Ik haast mij echter, hier op te laten volgen, dat op tal
  van andere bladzijden C hristus verkondigd w ordt op een wijze, die
  tot luisteren dwingt.
   Z a l men dan toch m aar dit en dergelijke boeken als „handboeken"
  voor zijn prediking gebruiken? D at valt ten zeerste a f te keuren. W ij
  kunnen den tekst niet gaan bezweren bij Jezus dien een ander predikt.
  E r vallen geen recepten te geven en geen kan ons zeggen : dit moet gij
  in dit woord hooren. D e gave G ods wordt niet voor geld verkregen.
  W ij kunnen luisteren naar een ander en ons verblijden over hetgeen
  G o d s G eest door hem aan het Schriftwoord volbrengt; wij kunnen zijn
  am btsbediening niet becritiseeren, maar evenmin copieeren. Z elf
  moeten wij een levende houding tot het tekstw oord winnen.
   E r is dus geen reden, op eenmaal de historisch-critische of de go ds­
  diensthistorische commentaren overbodig te achten. In het bijzonder
  is hier een w oord ten gunste van sommige oudere, negentiendeeeuwsche, commentatoren op zijn plaats. Ik denk aan mannen als
  111
  
  Delizsch (den vader), H itzig, e.d. D eze geleerden wisten nog tot in de
  puntjes, wat H ebreeuwsch i s : latere geslachten met hun velerlei
  praeoccupaties op Babylonisch, Sumerisch, Hetietisch enz. terrein had­
  den daar niet zoo n aandacht voor. D e historische commentaar ver­
  leent ons bij onze ambtsbediening aan den tekst dezelfde hulp, als
  kennis van uiterlijke en innerlijke levensom standigheden bij de ziels­
  zorg. N atuurlijk is zielszorg oneindig meer dan sociologie en psycho­
  logie, en even natuurlijk is de verkondiging ook oneindig meer dan
  reproduktie van hetgeen men in de welbekende commentaren-reeksen
  vindt. Het is noodig, zich steeds bewust te blijven, dat een commen­
  taar ons het wezenlijke niet geeft. M aar juist dit is zulk een machtig
  middel, om tot het w aarachtig dienen van den tekst te komen. De
  beste preeken vinden wellicht hun aanleiding in ongeduld over het
  tekort van den commentaar. Het is het goddelijk recht van den pre­
  diker, den arbeid der historici eenvoudig als voetschabel te gebruiken,
  en zij zullen de eersten zijn, die zich over een dergelijk gebruik
  verheugen.
   Het spreekt vanzelf, dat men, wanneer men zich zijn afhankelijk­
  heid van den H eiligen G eest bewust is, dikw ijls ten aanzien van vele
  stukken zal moeten zeggen : ik zie het nog niet. D ergelijke stukken
  moet men dan laten liggen. N atuurlijk m ag dit niet dan na ernstige
  studie geschieden, en natuurlijk pleit dat niet tegen het stuk, dat men
  laat liggen, 't Is in wezen enkel een erkenning, dat men het doorzicht
  in dit deel der H eilige Schrift nog niet ontvangen heeft. H et zwijgen
  over bepaalde stukken, van het O ude Testam ent is geen verdoemen
  van die stukken, doch een betuiging van eigen onmacht. H et recht tot
  zw ijgen is het recht van ons onvermogen. A lle hoogm oedig oordeel en
  is hier dus volkomen uitgesloten.
  D aar e:r in de leiding van G ods G eest, hoe w onderlijk deze ons
  ook dikw ijls verrast, toch onmiskenbaar een zekere orde is, kan men
  verwachten, dat iedere tijd zijn eigen onverteerbare brokken aanwijzen
  zal. E r b estaat zoo iets als een collectief laten liggen. D at doen wij
  op het oogenblik b.v. met het boek der Spreuken, dat een eeuw geleden
  — men denke aan V a n der Palm ! — als een der voornaam ste boeken
  van het O ude V erbon d gold. Goed verstaan, is dit echter niet anders
  dan een laten liggen tot later. A ls een verstandig huisvrouw zegt de
  K erk: het kan later altijd nog te pas komen, zelfs wanneer een Luther
  om verw ijdering van bepaalde boeken uit den Bijbel v raagt. D at is
  het wezen van de handhaving van den canon, een hoogst gewichtig?
  taak der Kerk, w aaraan het kerkvolk meer heeft gedaan dan de
  theologen.
   H et gebruik van het O ude Testam ent in de verkondiging, zoo
  hebben wij gevonden, is een taak, die ons is opgelegd. G ehoorzaam ­
  heid in deze taak schenkt zegen voor hem, die ze volbrengt. De
  112
  
  wondere rijkdom van Christus gaat op zeer bijzondere wijze voor ons
  open, als wij zien, hoe H ij de vervulling is van het O ude T estam ent.
  Gelijk een mensch, die de vergeving der zonden in C hristus voor zich­
  zelven aan vaard heeft, onvermijdelijk een prediker van het Evangelie
  wordt, zoo wordt ook het woord van het O ude Testam ent tot een
  getuige van de kracht van Christus. Het Schriftbew ijs mag nimmer
  een poging zijn, de autoriteit van Christus op een anderen grondslag
  dan op dien van zijn eigen wezen te doen rusten; maar wel is het.
  schriftbewijs een getuigenis van de macht van Christus, een teeken
  zijner eeuwige genade. W ij gelooven niet Christus om der profetieën
  wil, m aar wij gelooven de profetieën om C hristus wil.
   V oortdurende gehoorzaamheid in deze taak schenkt meerdere
  genade. G elijk in de voortdurend herhaalde bekeering de zelftucht
  een plaats krijgt, en men, bij volkomen aanvaarding van de justificatio
  forensis, toch van een vorderen, hoe paradoxaal dan ook, op den weg
  der heiligmaking m ag spreken, zoo mag men ook verwachten, dat men,
  bij gehoorzaam heid aan zijn taak, met steeds meer geloof en hoop en
  liefde tegenover zijn tekst zal komen te staan. E r is een vordering in
  schriftinzicht, die niet in de eerste plaats uitbreiding van kennis, maar
  vermeerdering van verlangen naar de openbaring van Christus' heer­
  lijkheid is. D eze dingen zijn niet enkel een persoonlijke, m aar ook
  een collectieve w aarheid. D e exegetische traditie van de Christelijke
  Kerk draagt schatten van geloof en liefde in zich, w aar men niet dan
  tot eigen schade en tot nadeel der gemeente aan voorbij kan gaan. M et
  smart kan men som s bemerken, hoe weinig wij deel hebben aan dezen
  schat der Kerk. E en van de beste dingen, die men van de hedendaagsche theologie zou kunnen verwachten, zou de vorming van een
  nieuwe exegetische traditie zijn, die in aansluiting bij de bestaande
  ons de vaste vormen gaf, waarin de levende verhouding tot den tekst,
  die ik trachtte te schetsen, tot openbaring kon komen. Traditievorm ing
  is echter niet iets, w aartoe men zich zetten kan, geen zaak van eigen­
  willigheid. D ies blijven wij hopen, op hoop tegen hoop.
   H ier zou de vraag opgeworpen kunnen worden, hoe dikw ijls men
  uit het O ude T estam ent behoort te preeken. U it al het voorgaande
  blijkt, dat ook op dit punt geen vaste voorschriften gegeven kunnen
  worden. Bovendien moet dan gevraagd worden, w at dat eigenlijk is,
  „preeken uit het O ude T estam en t." Peitelijk doen wij dat n ooit: wij
  staan in het N ieuw e Verbond.. W anneer men onder „uit het Oude
  T estam ent preeken" v e rstaa t: zijn tekst en eventueel ook zijn pericoop
  uit het O ude T estam ent kiezen, dan dient gezegd te worden, dat de
  tekstkeuze hier w aarlijk het een en al niet is. V ee! belangrijker is het
  dat men zich in de preek zelf telkens tot het woord van het Oude
  V erbon d wendt. D at zal haast bij iederen tekst uit het N ieuw T e sta ­
  ment mogelijk zijn. W an neer men er zich op toe!egt, in zijn prediking
  113
  
  telkens van het Nieuw e Testam ent naar het O ude, en vervolgens van
  het O ude n aar het N ieuw e te gaan, kan men heel w at verwijzingen
  n aar hedendaagsche romans en heel wat stichtelijke anecdotes achter-w ege laten. H et ligt in de lijn van al het voorafgaan de, dat wij het
  O ud-Testam entisch woord vanuit het N ieuw -Testam entische bena­
  deren; dat is voor ons, als Christelijke predikers natuur lijker en
  gem akkelijker dan andersom.
   W a t is ons bij het volbrengen van deze taak noodig?
  In de eerste plaats eerlijkheid. W ij moeten , voor ons zelf en
  anderen weten, wat wij doen. W ij moeten niet meenen, dat wij het
  O ude T estam ent historisch interpreteeren. E r is sen fundamenteel
  onderscheid tusschen de literaire en de theologische faculteit, een
  onderscheid dat onzen eigenaard als theologen uitmaakt, en dat wij
  dus, zoo wij eenige fierheid bezitten, niet zullen verloochenen. W ij
  bedrijven in onze exegese van het O ude Testam ent geen oudheidkunde,
  wij verkondigen nieuwe genade. W ij moeten ons zeer wel bewust
  zijn, dat wij uit den schat der Kerk, de zoenverdienste van onzen H ei­
  land, iets aan den inhoud van het O ud-Testam entisch woord toe­
  voegen, dat wij gedurig bezig zijn, het te vervullen. D at doet de
  classicus, die H om erus interpreteert, niet.
  D at beteekent echter geenszins, dat wij daarom al wat ons uit de
  literaire w etenschappen toevloeit, voorbij kunnen laten stroomen. In­
  tegendeel. Om ons werk te kunnen doen, moeten wij ook de uiterlijke
  en innerlijke om standigheden van het O ude Testam ent kennen. W ie
  boven literair-historische w aarheid uit rijzen wil, moet er eerst mee
  klaar zijn. -Een appel moet geschild worden. M aar wij willen trachten,
  de schil niet voor het eenige aan den appel te houden. W ij hebben,
  vooral bij de lectuur van buitenlandsche werken, wel eens den indruk
  gehad, dat men ons deze ietwat wonderlijke overtuiging wilde op­
  dringen.
  