title: Planning paper 113 - Visions à long terme - Concepts et application au développement durable
text: Zo heeft dit hoofdstuk getoond hoe al die begrippen onderling samenhangen in een cyclisch proces,
  ondersteund door het wettelijk kader van de federale strategie: de federale LTV vormt het kader voor
  de langetermijndoelstellingen die de vijfjaarlijkse federale plannen nastreven en elk nieuw federaal
  plan wordt opgesteld op basis van de federale rapporten die permanent waken over de doelstellingen
  en over de veranderingen in de duurzame of niet-duurzame ontwikkeling van de samenleving.
  15
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.2. Naar een Belgische strategie inzake duurzame ontwikkeling?
  België heeft al lang geleden zijn eerste stappen op weg naar een duurzame ontwikkeling gezet, zowel
  op internationaal niveau als op Europees en nationaal niveau17. Het heeft zich ertoe verbonden de
  internationale overeenkomsten - waaronder Agenda 21 in 1992 in Rio (§8.7), het Implementatieplan
  van Johannesburg van 2002 (162) en het document dat in 2012 al die verbintenissen op Rio+20
  hernieuwt - waarin landen zich onder meer engageren om een nationale strategie inzake duurzame
  ontwikkeling (NSDO) goed te keuren, uit te voeren.
  Hoewel België een van de eerste Europese landen was om een federale strategie voor duurzame
  ontwikkeling (1997) aan te nemen, beschikt het nog niet over een NSDO die de doelstellingen en acties
  van de federale overheid, de gemeenschappen en de gewesten integreert. In het verleden werden
  nochtans pogingen in die richting ondernomen, met respect voor de specifieke institutionele
  kenmerken van België en “vanuit de overtuiging dat elke Belgische bestuursoverheid afzonderlijk en allen
  samen een grote bijdrage kunnen leveren“ (Interministeriële Conferentie Duurzame Ontwikkeling,
  IMCDO, 2005).
  Hoofdstuk 1.2 biedt een overzicht van de genomen initiatieven om te komen tot een nationale strategie
  die de acties inzake duurzame ontwikkeling van de federale regering, de gemeenschappen en de
  gewesten
  
  coördineert.
   Daarna
  
  volgen
  
  voorbeelden
  
  van
  
  visies
  
  of
  
  gehelen
  
  van
  
  langetermijndoelstellingen die in België aangenomen werden door de Vlaamse Gemeenschap en het
  Vlaams Gewest, de Franse Gemeenschap/Federatie Wallonië-Brussel, de Duitstalige Gemeenschap, het
  Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en ook van strategieën inzake duurzame
  ontwikkeling (SDO’s) op die beleidsniveaus.
  Om een NSDO tot stand te brengen en daarmee aan de internationale verbintenissen inzake duurzame
  ontwikkeling te voldoen, werd in 2005 een Interministeriële Conferentie Duurzame Ontwikkeling ad hoc
  (IMCDO) opgericht. Die heeft vertegenwoordigers van de federale overheid en van de
  gemeenschappen en de gewesten samengebracht om een proces op gang te brengen dat zou leiden tot
  een NSDO.
  De IMCDO stelde een kadertekst op met een reeks uitgangspunten en te doorlopen fasen om een
  strategie inzake duurzame ontwikkeling uit te werken. In een eerste luik, tegen maart 2006, zou de
  actuele situatie in België beschreven en geanalyseerd worden en zou een visietekst met de gewenste
  toekomstige situatie en doelstellingen ontwikkeld worden. In een tweede luik, tegen maart 2007,
  zouden strategische doelstellingen, operationele subdoelstellingen, concrete acties en een lijst van
  indicatoren opgesteld worden. De kadertekst preciseert ook “dat elke overheid de acties inzake duurzame
  ontwikkeling onderneemt in relatie tot hun bevoegdheid; en dat de Nationale Strategie inzake Duurzame
  Ontwikkeling enkel die acties dient weer te geven die uitvoering geven aan de principes van complementariteit,
  interactie, meerwaarde en synergie” (IMCDO, 2005).
  17
  
  16
  
  Hoofdstuk 1.2 steunt onder meer op informatie die werd bezorgd door Bernard Mazijn, afgevaardigd bestuurder van het
  Instituut vóór Duurzame Ontwikkeling.
  PLANNING PAPER 113
  
  De kadertekst stelt eveneens dat de NSDO een langetermijnperspectief voor België moet bieden en ook
  maatregelen op korte termijn. Voorts staat de noodzaak van nauwe betrokkenheid, participatie en
  medeverantwoordelijkheid van maatschappelijke actoren erin centraal18.
   Vervolgens startte de IMCDO met de concretisering van de overeenkomsten uit de kadertekst. Daarbij
  heeft de federale overheid de rol van initiator, facilitator en coördinator van de werkzaamheden
  opgenomen. In het voorjaar van 2006 belastte de intergouvernementele werkgroep van de IMCDO een
  ambtelijke subwerkgroep ermee de beschrijving en analyse van de huidige situatie in België (eerste
  luik) voor te bereiden.
  Dat proces viel echter stil in 2006 omdat sommige gemeenschappen en gewesten (nog) niet over een
  eigen strategie beschikten, hoewel Vlaanderen en Wallonië er zich specifiek toe verbonden hadden –
  samen met andere regionale overheden uit de hele wereld, in de Verklaring van Gauteng (nrg4SD, 2002)
  – een regionale strategie inzake duurzame ontwikkeling uit te werken.
  De opname van het begrip duurzame ontwikkeling in de Grondwet (zie 1.1.3.a) was echter een
  belangrijke vooruitgang op dat vlak, waarbij de aandacht gevestigd werd op de complementariteit
  tussen de federale, de gemeenschaps- en de gewestbevoegdheden om dergelijke doelstellingen na te
  streven. Aangezien de gefedereerde entiteiten een zekere vooruitgang geboekt hadden wat hun eigen
  doelstellingen en strategieën betreft, en met de nieuwe impuls door de voorbereiding van de
  VN-conferentie over duurzame ontwikkeling (Rio+20), kondigde het federale regeerakkoord van
  1 december 2011 aan dat “de federale regering de gewesten [zal] uitnodigen om samen een nationale strategie
  voor duurzame ontwikkeling uit te werken. Deze zal een langetermijnvisie omvatten, zoals de wet van 5 mei 1997
  vooropstelt” (Federale regering, 2011, p. 125).
  De paragrafen 1.2.1 tot en met 1.2.5 geven een stand van zaken van de vooruitgang in de strategieën
  voor duurzame ontwikkeling van de verschillende gefedereerde entiteiten in België, en ook van de
  beleidscycli en de aan- of afwezigheid van een langetermijnperspectief in die strategieën.
   1.2.1. Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest
  Het Vlaamse beleid inzake duurzame ontwikkeling, met inbegrip van de Vlaamse strategie voor
  duurzame ontwikkeling Samen grenzen ver-leggen, is ingeschreven in het decreet van 18 juli 2008 ter
  bevordering van duurzame ontwikkeling (BS, 2008). Dat decreet bepaalt dat de Vlaamse strategie voor
  duurzame ontwikkeling de volgende elementen dient te omvatten: analyse van de huidige situatie,
  evaluatie van de uitvoering van de vorige strategie, langetermijnvisie en -doelstellingen, operationele
  kortetermijndoelstellingen en prioritaire beleidsopties en acties voor de regeerperiode. De strategie
  bevat dus geen toekomstverkenningsfase. Daarenboven vraagt het decreet dat de strategie coherent en
  
  18
  
  Bij de ontwikkeling van de Kadertekst werden de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO), de
  Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV), de Milieu- en Natuurraad van Vlaanderen (Minaraad), de Conseil
  Wallon de l’Environnement pour le Développement Durable (CWEDD) en de Conseil Economique et Social de la Région
  Wallonne (CESRW) betrokken. Voor de tweede fase van de ontwikkeling van de NSDO zou nauw samengewerkt worden
  met “de 11 grote sociale groepen van Agenda 21”. Die groepen zijn werknemers, werkgevers, vrouwen, jongeren,
  bevolkingsgroepen van vreemde origine, wetenschappelijke wereld, landbouwers en ngo’s (voor milieubescherming, voor
  ontwikkelingssamenwerking, voor strijd tegen de armoede en voor consumentenbescherming). Ten slotte zou ook nauw
  samengewerkt worden met de lokale overheden.
  17
  
  PLANNING PAPER 113
  
  beleidsdomeinoverschrijdend is en aandacht heeft voor de Europese en internationale dimensies en
  beleidsprocessen.
  De Tweede Vlaamse strategie voor duurzame ontwikkeling, die de Vlaamse regering op 29 april 2011
  goedkeurde, steunt op een langetermijnvisie met 2050 als tijdhorizon. Het document dat die strategie
  beschrijft, bevat vier delen.
  – Deel 1 schetst een aantal niet-duurzame (mondiale) trends met een impact op Vlaanderen, beschrijft
  het internationale en Europese kader voor duurzame ontwikkeling en evalueert de Eerste Vlaamse
  strategie voor duurzame ontwikkeling (2006-2010).
   – Deel 2 werkt de langetermijnvisie 2050 uit. Daarbij ligt “de klemtoon… op de noodzaak om via processen
  van
  
  (systeem)innovatie
  
  en
  
  maatschappelijke
  
  transities
  
  het
  
  beleid
  
  te
  
  enten
  
  op
  
  fundamentele
  
  langetermijnveranderingen” (Vlaamse regering, 2011, p. 10).
  – Deel 3 biedt
  
  een methodologisch
  
  kader
  
  waarin
  
  transitiemanagement, de bijbehorende
  
  governance-aanpak, stakeholder-participatie en monitoring en evaluatie aan bod komen.
  – Deel 4 vertaalt de langetermijnvisie in korte- en middellangetermijndoelstellingen en acties. Dat
  gebeurt voor een geheel van systemen (wonen en bouwen, materialen, energie, mobiliteit, voedsel,
  gezondheidszorg, en kennis en leren) en dimensies (economische, sociaal-culturele, milieu-,
  internationale en institutionele dimensie). Daarna wordt gewezen op dwarsverbanden tussen de
  systemen, dimensies en acties. Er worden geen nieuwe korte- en middellangetermijndoelstellingen
  geformuleerd, maar ze worden overgenomen uit het Pact 2020 en eventueel aangevuld met
  doelstellingen uit het regeerakkoord, de vernieuwde Europese strategie voor duurzame
  ontwikkeling enz. (Vlaamse regering, 2011).
  1.2.2. Franse Gemeenschap/Federatie Wallonië-Brussel
  Een Plan de développement durable du ministère de la communauté française werd, onder de
  verantwoordelijkheid van het secretariaat-generaal, op eigen initiatief opgesteld (Fédération
  Wallonie-Bruxelles, 2009)19. Het betreft een intern initiatief van de administratie, voorgesteld als een
  aanvulling van het API-plan - Agissons progressons innovons ensemble - dat ook intern is en de eigen
  werking van de administratie betreft. De uitvoering van dat interne plan werd toevertrouwd aan de
  Directie Duurzame Ontwikkeling van het Ministerie van de Franse Gemeenschap.
  Doelstellingen en maatregelen zijn opgenomen in dat plan. Het werd vrijwillig beperkt tot de
  milieu-aspecten van het activiteitenbeheer van de administratie. Een aantal maatregelen bevat
  aanbevelingen om sociale en ethische clausules en eerlijke handel op te nemen in de
  overheidsopdrachten.
  Het tweede deel van dat plan, dat tijdens de volgende regeerperiode opgesteld zou moeten worden,
  zal richtlijnen bevatten om duurzame ontwikkeling te integreren in de uitvoering van heel het beleid
  gevoerd door de Federatie Wallonië-Brussel.
   19
  
  18
  
  1.2.2 steunt onder meer op informatie die werd bezorgd door Pierre Moureaux, verantwoordelijke van de Directie Duurzame
  Ontwikkeling van het Ministerie van de Federatie Wallonië-Brussel.
  PLANNING PAPER 113
  
  1.2.3. Duitstalige Gemeenschap
  De Duitstalige Gemeenschap (DG) werkte in 2008 een concept voor regionale ontwikkeling uit, waarin
  haar toekomstproject tot 2025 wordt uiteengezet (Ostbelgien Leben 2025)20. Het gaat om “een geschikt
  toekomstproject voor de DG om de maatregelen te kunnen bepalen die de Duitstalige Gemeenschap in staat zullen
  stellen een antwoord te bieden op de huidige en toekomstige uitdagingen” (Ministère de la Communauté
  germanophone, 2009b, p. 6)21.
  In de eerste fase werd een SWOT-analyse22 van de huidige toestand uitgevoerd met de hulp van
  consultants (Ministère de la Communauté germanophone, 2009a). Op basis van die analyse van de
  huidige toestand en uitdagingen werden – in een gestructureerde dialoog met geïnteresseerde groepen
  en personen – een toekomstvisie en strategische doelstellingen bepaald. Een definitieve versie daarvan
  werd op 26 maart 2009 gepresenteerd. Het document dat dit regionale ontwikkelingsconcept beschrijft,
  omvat een beknopte samenvatting van de SWOT-analyse, de visie en haar doelstellingen (“regionaal
  ontwikkelingsmodel”), een strategie om de doelstellingen van de visie te bereiken en ten slotte
  84 maatregelen en projecten voorgesteld door de auteurs als vertrekpunt voor de uitwerking en
  toepassing van het regionale ontwikkelingsconcept (idem, 2009b).
  De visie werd opgedeeld in een reeks assen die elk een visie en strategische doelstellingen bepalen: “De
  DG als grensregio – culturele, identiteits- en regionale brug; De DG als economische regio – innovatie,
  samenwerking en verantwoordelijkheid; De DG als vormingsregio – ons toekomstkapitaal; De DG als solidaire
  regio – het duurzaam behoud van sociale prestaties; en De DG als leefregio – levenskwaliteit is onze aard”
  (Ministère de la Communauté germanophone, 2009b, p. 6)23.
   In de derde fase werkte de regering van de Duitstalige Gemeenschap een eerste implementatieplan uit
  om de visie op korte termijn, tot in 2014, in de praktijk te brengen (idem, 2009c). De strategische lijnen
  van dat plan werden omgezet in 16 toekomstprojecten en 48 subprojecten. Die bevatten indicatoren
  voor de opvolging, een beschrijving van de duurzaamheid en het innovatieve karakter van het
  toekomstproject, bepalingen over de samenwerking met de gemeenten en hoe het toekomstproject zich
  verhoudt tot het Waals gewest, de Eifel in Duitsland en de EU.
  Zowel de SWOT-analyse als de visie, de strategie en de maatregelen werden uitgewerkt op basis van
  een breed participatief proces. Burgers, ondernemers, vertegenwoordigers van instellingen, federaties,
  organisaties en administraties werden betrokken. Zo konden bijvoorbeeld de inwoners van de
  Duitstalige Gemeenschap zich over de voorstellen uitspreken. In de mate van het mogelijke werd in het
  implementatieplan rekening gehouden met de suggesties van de burgers. Het regionale
  ontwikkelingsconcept zal op permanente en coherente wijze, en met een beroep op de participatie van
  de belanghebbenden, geactualiseerd worden zodat het een dynamisch instrument wordt.
  20
  
  21
  22
  
  23
  
  1.2.3 steunt onder meer op informatie die werd bezorgd door Ingrid Inselberger, raadgeefster van de minister voor Cultuur,
  Media en Toerisme, bevoegd voor Duurzame Ontwikkeling, van de Duitstalige Gemeenschap.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 5.
  De SWOT-analyse (Strengths, Weaknesses, Opportunities and Threats) betrof de volgende thema’s: geografische situatie en
  territoriale begrenzing, bevolking en demografische evolutie, cultuur en culturele identiteit, onderwijs en vorming,
  economische structuur en werkgelegenheid, gezondheid en sociale zaken, natuur en milieu, maatregelen voor structurele
  verbetering.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 6.
   19
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.2.4. Waals Gewest
  De opeenvolgende Waalse regeringen hebben sinds 1995 geprobeerd de uitdaging van duurzame
  ontwikkeling uitdrukkelijk te beantwoorden24. Een eerste Plan d’environnement pour le développement
  durable werd in 1995 aangenomen (Gouvernement wallon, 1995). Daarna waren er verscheidene
  pogingen om een meer geïntegreerde strategie inzake duurzame ontwikkeling op te stellen.
  – In 2004 werd een voorstel van decreet om een strategie inzake duurzame ontwikkeling in Wallonië
  uit te voeren, door Waalse parlementsleden ingediend. Tijdens de buitengewone zitting van het
  Waalse parlement van 17 juli 2009 werd het van verval ontheven, maar dat voorstel van decreet
  werd sindsdien niet op de agenda geplaatst.
  – In 2007 werd een ontwerp van regionale strategie inzake duurzame ontwikkeling, die de thema’s en
  uitdagingen
  
  voor
  
  Wallonië
  
  specifieert,
  
  uitgewerkt
  
  door
  
  de minister
  
  van
  
  Landbouw,
  
  Plattelandsbeleid, Leefmilieu en Toerisme. Na dat akkoord werd aan een studiebureau gevraagd
  om de inhoud van de Waalse strategie inzake duurzame ontwikkeling op participatieve wijze te
  bepalen (doelstellingen, acties, opvolgings- en evaluatiemechanisme). Dat bureau heeft zijn
  eindrapport in november 2008 aan het kabinet van de minister van Leefmilieu overhandigd en in
  april 2009 aan de andere ministeriële kabinetten. Maar aan dat rapport werd geen enkel gevolg
  gegeven.
   – In 2010 heeft de Waalse regering duurzame ontwikkeling als een transversale dynamiek
  ingeschreven in haar onwikkelingsplan voor Wallonië, het Plan Marshall 2.vert 2010-2014
  (Gouvernement wallon, 2010). De doelstellingen van die dynamiek zijn: de beginselen van
  duurzame ontwikkeling – die op een geïntegreerde wijze de economische, sociale, milieu- en
  culturele uitdagingen samenbrengen – op een transversale wijze in het hele regionale beleid
  implementeren; de duurzaamheidsdimensie in het hele regionale beleid integreren, zodat dat beleid
  ten volle zijn rol van voorbeeld en motor zowel voor duurzame ontwikkeling als voor het verbond
  tussen banen en milieu in Wallonië zou kunnen spelen (Gouvernement wallon, 2010).
  In november 2010 publiceerde het Rekenhof een rapport dat de aandacht vestigde op de afwezigheid
  van een regionale strategie voor duurzame ontwikkeling voor het Waalse gewest en zo wees op de
  niet-naleving van de Waalse verbintenis in het kader van de Verklaring van Gauteng (Cour des Comptes,
  2010). Het Rekenhof merkte eveneens op dat een dergelijke strategie de coherentie tussen de
  verschillende bestaande plannen en maatregelen zou kunnen versterken. Naar aanleiding van dat
  rapport besliste de Waalse regering stappen te zetten op weg naar een regionale strategie inzake
  duurzame ontwikkeling.
   Eind mei 2011 stemde de Waalse regering in met het principe om een regionale strategie voor
  duurzame ontwikkeling vast te leggen in een decreet en ze verbond er zich toe een eerste substantiële
  toepassing van die strategie te realiseren voor het einde van de huidige regeerperiode (2014). Dat
  akkoord was vergezeld van een oriëntatienota die een deel bevatte over methodologische beginselen
  en een deel over instrumenten, met inbegrip van de ontwikkeling van een visie, al werd er geen
  tijdhorizon vastgelegd (Boulanger, 2012). Tijdens het parlementaire debat van 18 januari 2011 over het
  
  24
  
  20
  
  1.2.4 steunt onder meer op informatie die werd bezorgd door Natacha Zuinen, verantwoordelijke van het Departement
  Duurzame Ontwikkeling van het Waalse Gewest.
  PLANNING PAPER 113
  
  rapport van het Rekenhof uit 2010, maakte de minister van Duurzame Ontwikkeling wel zijn intentie
  bekend om een toekomstvisie met 2050 als tijdhorizon te ontwikkelen, en om daarna op basis van die
  visie tussentijdse doelstellingen en acties op korte termijn te ontwerpen (Parlement wallon, 2011).
  Eind september 2012 heeft de Waalse regering de Sociaal-Economische Raad van Wallonië en de
  Waalse Milieuraad voor Duurzame Ontwikkeling geraadpleegd over een voorontwerp van decreet
  betreffende een regionale strategie inzake duurzame ontwikkeling. Die raden hebben een advies over
  dat voorontwerp aangenomen en ze hebben het aan de regering bezorgd (CWEDD, 2012).
   De Waalse regering heeft eind maart 2013 een ontwerp van decreet aangenomen betreffende de Waalse
  strategie inzake duurzame ontwikkeling en heeft dat aan het Waals Parlement gestuurd dat het voor
  de zomer van 2013 zou moeten onderzoeken. Dat ontwerp van decreet bepaalt dat de Waalse regering
  bij elke nieuwe regeerperiode een Waalse strategie inzake duurzame ontwikkeling aanneemt. Die
  strategie bestaat uit een evaluatie van de vorige strategie, een diagnose van de realisaties en zwakke
  punten van het Waals gewest, een langetermijnvisie, doelstellingen op korte en middellange termijn en
  een actieplan. Parallel aan het proces om dat decreet aan te nemen, heeft de administratie eind 2012 begin 2013 een ontwerp van eerste regionale strategie inzake duurzame ontwikkeling uitgewerkt. Over
  dat ontwerp was de Waalse regering midden mei 2013 aan het onderhandelen.
  1.2.5. Brussels Hoofdstedelijk Gewest
  De regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft zich in haar regeerakkoord 2009-2014
  voorgenomen het vroegere Gewestelijk Ontwikkelingsplan (GewOP) van 2002 om te vormen tot een
  ontwikkelingsplan dat een antwoord zou kunnen bieden op de gewestelijke uitdagingen op het vlak
  van duurzame ontwikkeling 25 . Die uitdagingen zijn bevolkingsgroei, tewerkstelling en scholing,
  leefmilieu en internationalisering (Brusselse regering, 2009a). De intentieverklaring stelt dat het nieuwe
  Gewestelijk plan voor duurzame ontwikkeling (GPDO) een synthesedocument moet zijn "dat de grote
  prioriteiten vastlegt tegen de horizon van 2020 en 2040, waarvoor duidelijke en afgelijnde doelstellingen moeten
  worden gedefinieerd en operationele maatregelen omschreven in een geheel met indicatoren en boordtabellen"
  (Brusselse regering, 2009b, p. 2).
   Dat plan past daarnaast in de wettelijke bepalingen over de gewestelijke ontwikkelingsplannen, zoals
  vastgelegd in hoofdstuk II van het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO), dat onder meer
  stelt dat het gewestelijk ontwikkelingsplan “de algemene en sectorale doelstellingen evenals de
  ontwikkelingsprioriteiten, met inbegrip van die inzake ruimtelijke ordening, vereist door de economische, sociale,
  culturele behoeften en die inzake verplaatsingen en milieu“ bepaalt (BS, 2004, art. 17§1).
  Het uitwerkingsproces van het GPDO verloopt in vier fasen die betrekking hebben op twee territoriale
  en twee tijdsschalen. De langetermijnvisie (2040) wordt immers uitgewerkt voor het Brussels
  grootstedelijk gebied en de reflectie op middellange termijn (2020) over de strategische maatregelen
  van het GPDO is toegespitst op het grondgebied van de negentien gemeenten van het Brussels
  Hoofdstedelijk Gewest.
  25
  
  1.2.5 steunt onder meer op informatie die werd bezorgd door Jolien De Troch, Dienst Duurzame Consumptie, Leefmilieu
  Brussel.
  21
  
  PLANNING PAPER 113
  
  – In de eerste fase werd een “volledige en prospectieve stand van zaken van het gevoerde beleid binnen de
  grote gewestelijke bevoegdheden” (ATO, 2011, p. 10) opgesteld.
  – Op basis van dat document ging in april 2011 de tweede fase van start. Die bestaat uit twee
  complementaire toekomstverkenningsdelen, het ene meer participatief en maatschappelijk, het
  andere meer gebaseerd op territoriale expertise.
  – De participatieve dynamiek is in twee vormen aanwezig. Enerzijds vond in 2011 een
  toekomstverkenningsoefening plaats met een reeks workshops met actoren uit het
  maatschappelijk middenveld van de gewestelijke ontwikkeling en een representatief panel van
  de Brusselse bevolking. Het doel van die oefening was een visie over de toekomst van Brussel te
  ontwerpen en operationele maatregelen voor te stellen (ATO, 2011). Anderzijds kwamen in de
  zomer van 2012 specifieke werkgroepen met onder andere de gemeenten van het gewest bijeen,
  om de actievoorstellen te verfijnen.
   – Een studie Brusselse metropool 2040 werd opgezet om een grootstedelijke territoriale visie op
  lange termijn (2040) uit te werken. Drie groepen van internationale experts, met onder andere
  architecten, stedenbouwkundigen en landschapsontwerpers hebben hiervoor vernieuwende en
  gedurfde visies ontwikkeld. Die werden in de lente van 2012 gepresenteerd.
  – De derde fase is de redactie van het ontwerp van GPDO in 201226.
  – Tijdens de vierde fase zal het door de Brusselse regering goedgekeurde ontwerp van GPDO
  onderworpen worden aan een evaluatie van de milieueffecten en aan een openbaar onderzoek,
  zoals bepaald in artikel 18 van het BWRO.
  In het debat van de Commissie Ruimtelijke Ordening van 11 januari 2012 verklaarde de
  minister-president van de regering van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat het plan zou moeten
  worden goedgekeurd na de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 (Brussels Hoofdstedelijk Parlement,
  2012).
  1.2.6. Besluit
  In België ontwikkelen de gefedereerde entiteiten momenteel hun strategie inzake duurzame
  ontwikkeling (Waals Gewest, Brussels Hoofdstedelijk Gewest) of ze hebben die strategie reeds
  goedgekeurd (Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest, Duitstalige Gemeenschap, Federale
  overheid). In twee van die laatste gevallen is de strategie opgebouwd rond een langetermijnvisie voor
  duurzame ontwikkeling (Vlaamse Gemeenschap en Vlaams Gewest: 2050; Duitstalige Gemeenschap:
  2025). De Franse Gemeenschap heeft voor haar activiteiten een milieuplan uitgevoerd. De federale
  overheid heeft in mei 2013 de federale strategie inzake duurzame ontwikkeling aangevuld met een
  langetermijnvisie (2050). De regeringen van zowel het Waals Gewest als het Brussels Hoofdstedelijk
  Gewest hebben de intentie hun strategie inzake duurzame ontwikkeling te verankeren in een
  langetermijnvisie. Ondanks al die vooruitgang bleven de inspanningen om een nationale strategie
  inzake duurzame ontwikkeling tot stand te brengen – niet alleen om de coherentie van het geheel,
  maar ook om de wederzijdse verrijking van al die initiatieven te garanderen – tot nu toe zonder succes.
   26
  
  22
  
  Het ontwerpplan wordt opgesteld door het ATO, de Directie Studies en Planning van het Ministerie van het Brussels
  Hoofdstedelijk Gewest en een externe consultant (PricewaterhouseCoopers).
  PLANNING PAPER 113
  
  1.3. LTV inzake duurzame ontwikkeling van de Europese Unie
  Een duurzame ontwikkeling bereiken, is een doelstelling van de Europese Unie (EU). De EU “zet zich in
  voor de duurzame ontwikkeling van Europa, op basis van een evenwichtige economische groei en van
  prijsstabiliteit, een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige
  werkgelegenheid en sociale vooruitgang, en van een hoog niveau van bescherming en verbetering van de kwaliteit
  van het milieu” (Europese Unie, 2008, art. 3, 3). Die doelstelling heeft duidelijk betrekking op drie pijlers,
  ook buiten de grenzen van de Unie: "In de betrekkingen met de rest van de wereld handhaaft de Unie haar
  waarden en belangen en zet zich ervoor in, en draagt zij bij tot de bescherming van haar burgers. Zij draagt bij tot
  de vrede, de veiligheid, de duurzame ontwikkeling van de aarde, de solidariteit en het wederzijds respect tussen de
  volkeren" (Europese Unie, 2008, art. 3, 5).
  Hoofdstuk 1.3 geeft een overzicht van de strategische processen van de Europese Unie inzake
  duurzame ontwikkeling: de EU-strategie inzake duurzame ontwikkeling (EU SDO) en de
  Europa 2020-strategie. Zoals haar naam aangeeft, kadert de EU SDO duidelijk in die benadering,
  terwijl het verband tussen Europa 2020 en duurzame ontwikkeling implicieter is.
   1.3.1. Europese strategieën inzake duurzame ontwikkeling
  In 2001, ter voorbereiding van de VN-conferentie Rio+10 in 2002 in Johannesburg en als Europese
  bijdrage tot die conferentie, heeft de Europese Raad van Göteborg de eerste Europese strategie inzake
  duurzame ontwikkeling (EU SDO) aangenomen en later aangevuld met de wereldwijde verbintenissen
  van de EU voor een duurzame ontwikkeling. Vijf jaar later, na een uitgebreide herziening en een
  publieke raadpleging, heeft de Europese Raad van 15 en 16 juni 2006 een vernieuwde EU SDO
  aangenomen. De EU SDO van 2001 en de vernieuwde EU SDO van 2006 worden in de punten a en b
  voorgesteld, waarbij de twee tekstkaders hun band met de uitwerking van nationale strategieën inzake
  duurzame ontwikkeling (NSDO’s) onderstrepen.
  a. De EU SDO van 2001
  De EU SDO die in 2001 in Göteborg werd aangenomen, erkent dat duurzame ontwikkeling een
  fundamentele doelstelling van de EU-verdragen is, wat betekent dat het economisch, sociaal en
  milieubeleid elkaar moeten versterken. Die strategie “is gebaseerd op het beginsel dat de economische, sociale
  en milieueffecten van alle beleid in onderlinge samenhang bestudeerd moeten worden en bij de besluitvorming
  moeten meewegen” (Europese Raad, 2001, §22).
   De EU SDO vormt een aanvulling op de politieke inzet van de Unie voor economische en sociale
  vernieuwing, namelijk de Lissabonstrategie voor groei en werkgelegenheid die in 2000 werd
  aangenomen. Die Lissabonstrategie stelde voor het decennium 2000-2010 als “nieuw strategisch doel […]:
  de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame
  economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang. Om dit doel te verwezenlijken is er
  een integrale strategie nodig die gericht is op: de voorbereiding van de overgang naar een kenniseconomie en
  kennismaatschappij [...]; de modernisering van het Europees sociaal model [...]; het behoud van gezonde
  economische vooruitzichten en gunstige groeiperspectieven […]” (Europese Raad, 2000, §5). In 2005, ter
  voorbereiding van een vernieuwde EU SDO en om de Lissabonstrategie een nieuwe impuls te geven,
  
  23
  
  PLANNING PAPER 113
  
  preciseerde de Europese Raad bovendien dat de Lissabonstrategie “zelf past in de ruimere context van het
  vereiste van duurzame ontwikkeling, hetgeen inhoudt dat de behoeften van het heden moeten worden vervuld
  zonder het de komende generaties moeilijker te maken hun eigen behoeften te vervullen” (Europese Raad, 2005,
  §42).
   Concreet stelt de EU SDO van 2001 als een eerste stap een reeks doelstellingen en maatregelen vast die
  een
  
  algemeen
  
  kader
  
  vormen
  
  voor
  
  vier
  
  beleidsprioriteiten
  
  (klimaatverandering,
  
  vervoer,
  
  volksgezondheid en natuurlijke hulpbronnen) en die de Raadsbesluiten vervolledigen over Europese
  sociale en economische vraagstukken die verband houden met volledige werkgelegenheid en het
  Europees sociaal model. Tevens verzoekt de EU SDO de lidstaten een eigen nationale strategie voor
  duurzame ontwikkeling op te stellen (zie Kader 3). De EU SDO bepaalt dat “de Europese Raad tijdens zijn
  jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst waar nodig politieke richtsnoeren [zal] geven ter bevordering van duurzame
  ontwikkeling binnen de Unie“ (Europese Raad, 2001, §24). Tijdens de voorjaarsbijeenkomst in Barcelona
  in maart 2002 heeft de Europese Raad de EU SDO vervolledigd met een externe dimensie (Europese
  Raad, 2002a en 2002b).
  Kader 3 Beleidscoördinatie voor een duurzame ontwikkeling op nationaal niveau, periode
  2001-2006
  In het kader van de EU SDO en met als doel de beleidscoördinatie op nationaal niveau te
  verbeteren, verzocht de Europese Raad van juni 2001 de lidstaten hun eigen nationale strategie
  inzake duurzame ontwikkeling (NSDO) op te stellen en daarbij passende raadplegingsprocedures
  te gebruiken (Europese Raad, 2001, §23 en 24). De Europese Raad van maart 2003 voegde daaraan
  toe: “Om alle in Göteborg voorgenomen hervormingen waar te maken is het van essentieel belang
  dat de instellingen van de EU en de lidstaten werk maken van de verbetering van de
  doeltreffendheid en samenhang van bestaande processen, strategieën en instrumenten”
  (Europese Raad, 2003, §57).
   De Europese Commissie (EC) stelde in 2004 vast dat twintig EU-lidstaten of kandidaat-lidstaten
  een NSDO hadden aangenomen en aan het uitvoeren waren. Die twintig nationale strategieën
  waren zeer divers, maar bevonden zich alle in een vroeg leerstadium. Voorts beklemtoont de EC
  dat het die nationale strategieën “vaak ontbreekt aan prioritering van de problematieken en dat
  de onderlinge verbanden tussen de sociale, economische en milieudimensie (met inbegrip van de
  identificatie van mogelijke afruil en van manieren om die te verzachten, bijvoorbeeld door
  impactevaluaties en transitiemodellen) gewoonlijk zwak is. Een kenmerk dat meestal ontbreekt,
  is de schatting van de financiële en budgettaire gevolgen van de NSDO en ook de integratie van
  DO-prioriteiten in het budgettaire proces” (EC, 2004, p. 17; vertaling FPB; originele tekst: zie
  bijlage 6, nr. 31).
  b. De vernieuwde EU SDO van 2006
  De Europese Raad van maart 2005 kondigde aan dat de EU SDO diende te worden vernieuwd, waarbij
  de nieuwe strategie moest “worden geschraagd door een positieve langetermijnvisie” en ze moest ook ”ten
  volle de interne en externe dimensie omvatten“ (Europese Raad, 2005, §42). Oorspronkelijk was het de
  bedoeling de herziene strategie voor eind 2005 goed te keuren, maar uiteindelijk gebeurde dat slechts
  tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad van juni 2006.
   24
  
  PLANNING PAPER 113
  
  De EU SDO van 2006 omvat vier hoofddoelstellingen: milieubescherming, sociale rechtvaardigheid en
  cohesie, economische welvaart en het opnemen van de internationale verantwoordelijkheden van de
  EU (Europese Raad, 2006). Die hoofddoelstellingen vormen de basis voor de strategie. Die is het
  beleidskader op lange termijn voor de EU en de lidstaten op het vlak van zeven maatschappelijke
  uitdagingen (zie Tabel 3) en op het vlak van de transversale thema’s onderwijs en opleiding,
  onderzoek en ontwikkeling en ten slotte financiële en economische instrumenten. Voor elk van de
  zeven uitdagingen worden een algemene doelstelling (echter zonder concrete tijdhorizon),
  operationele doelstellingen en streefcijfers en ten slotte acties bepaald. Dat is niet het geval voor de
  transversale thema’s. De operationele doelstellingen, streefcijfers en acties beschrijven het EU-beleid op
  korte tot middellange termijn, namelijk tot 2010 of 2015 en in sommige gevallen zelfs tot 2020. Meer
  dan de EU SDO van 2001 combineert die strategie acties op korte termijn met een duidelijker
  beklemtoond langetermijnperspectief: “Aangezien deze negatieve trends tot een besef van urgentie leiden,
  moeten er kortetermijnmaatregelen worden genomen, zonder het perspectief van de langere termijn uit het oog te
  verliezen“ (Europese Raad, 2006, §2).
   Tabel 3
  
  Uitdagingen en algemene doelstellingen van de vernieuwde EU SDO van 2006
  
  Uitdaging
  
  Algemene doelstelling
  
  Klimaatverandering en schone energie
  
  Beperking van de klimaatverandering en van de kosten en negatieve
  effecten daarvan voor de samenleving en het milieu
  
  Duurzaam vervoer
  
  Ervoor zorgen dat onze vervoerssystemen beantwoorden aan de
  economische, sociale en milieubehoeften van onze maatschappij terwijl
  ongewenste effecten op de economie, de maatschappij en het milieu
  zoveel mogelijk worden beperkt
  
  Duurzame consumptie en productie
  
  Duurzame consumptie- en productiewijzen bevorderen
  
  Behoud en beheer van natuurlijke hulpbronnen
  
  Beter beheer en voorkoming van overexploitatie van natuurlijke
  hulpbronnen, met aandacht voor de waarde van ecosysteemdiensten
  
  Volksgezondheid
  
  Een goede, voor iedereen gelijkelijk toegankelijke volksgezondheid
  bevorderen en de bescherming tegen gezondheidsbedreigingen verbeteren
  
  Sociale insluiting, demografie en migratie
  
  Totstandbrenging van een in sociaal opzicht inclusieve samenleving door
  rekening te houden met de solidariteit tussen en binnen de generaties en
  verzekering en vergroting van de levenskwaliteit van de burgers als eerste
  voorwaarde voor duurzaam individueel welzijn
  
  Wereldwijde uitdagingen op het gebied
  
  Actief bevorderen van duurzame ontwikkeling in de hele wereld en ervoor
  
  van armoede en duurzame ontwikkeling
  
  zorgen dat het binnenlandse en het buitenlandse beleid van de Europese
  Unie in overeenstemming zijn met mondiale duurzame ontwikkeling en
  haar internationale verplichtingen
  
  Bron: Europese Raad, 2006, pp. 7-21.
   De EU SDO diende regelmatig opgevolgd te worden. De Europese Raad van december zou om de twee
  jaar (te beginnen in 2007) de vorderingen en de prioriteiten vaststellen “en algemene richtsnoeren […]
  geven inzake het beleid, de strategieën en de instrumenten voor duurzame ontwikkeling, rekening houdend met de
  prioriteiten van de strategie van Lissabon voor groei en werkgelegenheid“ (Europese Raad, 2006, §38). Hierbij
  moet de Raad zich onder meer baseren op het tweejaarlijkse voortgangsverslag van de Europese
  Commissie (EC) over de uitvoering van de EU SDO in de EU en de lidstaten. Dat verslag over de
  bestaande toestand moet een beperkt aantal indicatoren van duurzame ontwikkeling gebruiken,
  waaronder die uit het tweejaarlijkse verslag van Eurostat, de statistische dienst van de EC. Het
  recentste monitoringverslag van Eurostat dateert van 2011 (Eurostat, 2011a).
  25
  
  PLANNING PAPER 113
  
  De opvolging van nationale strategieën inzake duurzame ontwikkeling had aldus een nieuwe impuls
  gekregen door de EU SDO van 2006. Lidstaten die voor het eerst een strategie opstellen, werden
  verzocht die voor juni 2007 klaar te hebben. Toekomstige herzieningen van nationale strategieën
  zouden rekening moeten houden met de evoluties van de EU SDO. Ook was vanaf 2006 een proces van
  vrijwillige peer review tussen EU-lidstaten in het leven geroepen (Europese Raad, 2006, §40-41)
  (zie Kader 4).
  Kader 4 Vrijwillige peer review van NSDO’s in het kader van de vernieuwde EU SDO van
  2006
  In 2004 en 2005 werd de Franse strategie inzake duurzame ontwikkeling geëvalueerd in het kader
  van een verkennende peer review. Vertegenwoordigers van België, het Verenigd Koninkrijk,
  Mauritius en Ghana namen eraan deel, samen met vertegenwoordigers van de VN (departement
  van economische en sociale zaken), de EC (directoraat-generaal Milieu) en de Organisation
  internationale de la Francophonie.
   De EC heeft in februari 2006 op basis van die review en in het kader van de voorbereiding van de
  nieuwe EU SDO (gepland tegen juni 2006) een handleiding uitgegeven met aanbevelingen voor de
  voorbereiding, de uitvoering en de opvolging van peer reviews van nationale strategieën inzake
  duurzame ontwikkeling (NSDO’s) in de EU. De EC stelde immers vast dat er behoefte was om de
  informatie-uitwisseling te verbeteren in verband met NSDO’s in de EU-lidstaten en om hun
  onderlinge wisselwerking en synergie met de EU SDS te versterken (EC, 2006, p. 1). In die
  handleiding benadrukt de EC dat de conclusies en de aanbevelingen van de peer review openbaar
  zouden worden gemaakt. De aanbevelingen zouden moeten worden opgevolgd door alle
  betrokken actoren, zoals in het kader van bestaande nationale rapporteringsprocedures inzake
  duurzame ontwikkeling (EC, 2006, p. 30 en 33).
  De tekst van de EU SDO, goedgekeurd in juni 2006, stelt dat in de loop van dat jaar een groep
  lidstaten zal moeten beginnen met vrijwillige peer reviews. Ambtenaren van andere lidstaten,
  vertegenwoordigers van nationale raden inzake duurzame ontwikkeling en eventueel
  internationale waarnemers zouden hierbij betrokken moeten worden. Het doel van die peer
  reviews was voorbeelden van goed beleid en goede praktijken te identificeren. De EU SDO stelde
  voorop dat in 2007 een tweede groep van lidstaten zou starten met een tweede proces van peer
  review.
  Uit de informatie die het European Sustainable Development Network (ESDN) ter beschikking
  stelde, valt af te leiden dat er twee peer reviews hebben plaatsgevonden in het kader van de
  EU SDO hernieuwd in juni 2006.
  
  
  Nederland heeft in de herfst van 2006, met financiële steun van de EC, een peer review
  georganiseerd. Daarbij hebben beleidsverantwoordelijken, wetenschappers en
  vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en van de ngo’s uit Finland, Duitsland en
  Zuid-Afrika de Nederlandse strategie geëvalueerd.
   
  
  In 2009 werd het Duitse beleid inzake duurzame ontwikkeling geëvalueerd door experts
  uit Zweden, Finland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland, India, Canada en de Verenigde
  Staten. De voorzitter van de World Business Council for Sustainable Development leidde
  die peer review, in samenwerking met de Duitse Raad voor Duurzame Ontwikkeling.
  Bronnen:
  
  26
  
  EC, 2006; Europese Raad, 2006, §41; European Sustainable Development Network, 2012; Ministry of Ecology and Sustainable
  Development, Ministry of Foreign Affairs France, 2005.
  PLANNING PAPER 113
  
  Net als de EU SDO van 2001 is de vernieuwde strategie van 2006 verbonden met de Lissabonstrategie
  voor groei en werkgelegenheid die geldt voor het decennium 2000-2010. De vernieuwde EU SDO van
  2006 herinnert er zelf aan dat beide strategieën elkaar aanvullen, waarbij de strategie inzake duurzame
  ontwikkeling in de eerste plaats gericht is “op levenskwaliteit, rechtvaardigheid binnen en tussen de
  generaties, en samenhang tussen alle beleidsterreinen, met inbegrip van de externe aspecten. De rol van
  economische ontwikkeling bij het vergemakkelijken van de overgang naar een meer duurzame samenleving met een
  betere levenskwaliteit wordt erin erkend”(Europese Raad, 2006, §7). Zo zou de Lissabonstrategie een
  wezenlijke bijdrage leveren aan de algemene doelstelling van duurzame ontwikkeling door zich te
  richten op acties en maatregelen om het concurrentievermogen, de economische groei en de creatie van
  werkgelegenheid te bevorderen.
  In 2009, tijdens de eerste (en enige) toetsing door de Europese Raad van de EU SDO werden de
  algemene doelstellingen van die strategie voorzien van een duidelijke tijdhorizon op lange termijn, tot
  2050. Ook werd het verband tussen langetermijndoelstellingen en doelstellingen en acties op korte
  termijn verduidelijkt. De EU SDO wordt daarin gezien “als instrument voor vroegtijdige waarschuwing en
  als drijvende kracht achter het beleid om de noodzakelijke hervorming en beleidsacties op korte termijn te
  bewerkstelligen“ (Raad van de Europese Unie, 2009, p. 2).
   Ook in 2009, tijdens de voorbereiding van de Europa 2020-strategie, besloot de Europese Raad het
  volgende over de EU SDO: “De SDO moet de langetermijnvisie voor alle EU-beleidsterreinen blijven
  belichamen, met een tijdschema tot 2050. De SDO moet duidelijke en coherente beleidssturing bieden voor alle
  besluitvormingsprocessen en strategieën voor de korte en de middellange termijn in de EU, met name voor de
  EU 2020-strategie” (Raad van de Europese Unie, 2009, p. 6). In dat verband krijgt de EC een specifieke
  opdracht: “De Commissie wordt met name verzocht passende maatregelen te blijven voorstellen en deze te
  analyseren teneinde de verbanden en synergieën tussen de SDO en de EU 2020-strategie te versterken“ (Raad
  van de Europese Unie, 2009, p. 2).
  Hoewel de Europese Raad er zich in 2006 toe verbond om uiterlijk in 2011 te beslissen “wanneer er een
  algehele herziening van de EU-SDO moet worden ondernomen” (Europese Raad, 2006, §45), werd een
  dergelijke beslissing niet genomen. De Europese Commissie (EC) heeft evenmin, ook al was dat
  gevraagd, voor het einde van 2011 “een concrete en realistische visie [uitgewerkt] van de EU op weg naar
  duurzame ontwikkeling in de komende vijftig jaar” (Europese Raad, 2006, §27). Die visie diende op
  participatieve wijze te worden voorbereid en ze moest de voornaamste langetermijndoelstellingen
  definiëren, alsook intermediaire stadia en stappen in de richting van die doelstellingen.
   In het kader van de opvolging van de Rio+20-conferentie heeft de EC evenwel ook een openbare
  raadpleging georganiseerd tussen midden oktober 2012 en midden januari 2013. Die raadpleging gaat
  over doelstellingen, cijferdoelen en maatregelen die de EU zou moeten vaststellen voor een
  transformatie, in een context van duurzame ontwikkeling, naar een groene inclusieve economie en die
  de Europa 2020-strategie zou moeten aanvullen (EC, 2012). Eveneens in het kader van de follow-up
  van de Rio+20-conferentie heeft de Raad van de Europese Unie (Milieu) van 25 oktober 2012 beslist dat
  de EU SDO zo spoedig mogelijk en uiterlijk in 2014 herzien moet worden, onder meer op basis van de
  mededeling die de Europese Commissie in het eerste kwartaal van 2013 zal publiceren (Raad van de
  
  27
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Europese Unie, 2012b, §3). De mededeling Een waardig leven voor iedereen: Armoede uitroeien en de wereld
  een duurzame toekomst geven wordt beschreven in hoofdstuk 1.5 (EC, 2013).
  1.3.2. Europa 2020-strategie
  De Europese Raad heeft in juni 2010 de Europa 2020-strategie goedgekeurd “voor banen en slimme,
  duurzame en inclusieve groei“ (Europese Raad, 2010, §1). Die strategie is de opvolger van de
  Lissabonstrategie die in 2000 werd aangenomen. Anders dan de Lissabonstrategie die voornamelijk de
  klemtoon legde op groei en werkgelegenheid voor het decennium 2000-2010, bevat de Europa
  2020-strategie ook een milieucomponent. De doelstellingen van die component verwijzen naar
  aspiraties en visies die verder reiken dan 2020, hoewel de verwijzingen eerder impliciet zijn. In de
  punten a, b en c worden de kerndoelen, de kerninitiatieven en de opvolging van de Europa
  2020-strategie beschreven.
   a. Kerndoelen
  De Europa 2020-strategie is geconcretiseerd aan de hand van acht tegen 2020 te bereiken kerndoelen
  voor de EU (zie Tabel 4). Die kerndoelen hebben betrekking op vijf thema's. De lidstaten moeten de
  kerndoelen vertalen in “nationale doelen, rekening houdend met hun respectieve uitgangsposities en nationale
  omstandigheden, en in overeenstemming met hun nationale besluitvormingsprocedures” (Europese Raad, 2010,
  §4).
  Tabel 4
  
  Thema’s en kerndoelen van de Europa 2020-strategie
  
  Thema Europa 2020-strategie
  
  Kerndoel voor de EU voor het jaar 2020
  
  Werkgelegenheid
  
  75% van de bevolking tussen 20 en 64 jaar heeft werk
  
  Onderzoek & Ontwikkeling
  
  3% van het EU-bbp wordt in O&O geïnvesteerd
  
  Klimaatverandering en energie
  
  20% minder uitstoot van broeikasgassen dan in 1990 (of zelfs 30%, als de
  omstandigheden het toelaten)
  20% van de energie komt uit hernieuwbare energiebronnen
  20% minder primaire energieverbruik dan het geraamde verbruik in 2020 in een
  referentiescenario BAU
  
  Onderwijs
  
  Minder dan 10% vroegtijdige schoolverlaters
  Ten minste 40% van de 30- tot 34-jarigen heeft een einddiploma hoger onderwijs
  
  Armoede en sociale uitsluiting
  
  Ten minste 20 miljoen mensen minder die slachtoffer van armoede en sociale uitsluiting
  zijn of dreigen te worden dan in 2008
  
  Bronnen: Europese Raad, 2010, pp. 11-12; Europese Commissie, 2010a, p. 36.
  b. Kerninitiatieven
  In het kader van de Europa 2020-strategie werden zeven zogenaamde kerninitiatieven of
  vlaggenschipinitiatieven in het leven geroepen. Dat zijn beleidsinstrumenten met meer uitgewerkte
  doelen, acties en aanbevelingen die ertoe kunnen bijdragen de kerndoelen van de strategie te bereiken.
  De kerninitiatieven zijn zeer divers van opzet: sommige bouwen voort op al bestaande programma’s of
  beleidsinitiatieven van de EU, andere zijn nieuwer. Een gemeenschappelijk kenmerk van alle
  kerninitiatieven is dat ze geen eigen begroting hebben. De kerninitiatieven nemen concreet de vorm
  aan van een mededeling van de EC.
   28
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Bij de goedkeuring van de Europa 2020-strategie in juni 2010 was het vlaggenschipinitiatief “Een
  digitale agenda voor Europa“ reeds gekend (Europese Raad, 2010, §7). In 2010 en 2011 werden zes andere
  vlaggenschipinitiatieven aangenomen. Elk kerninitiatief houdt verband met een van de kenmerken
  van de door de strategie nagestreefde groei, namelijk slimme, duurzame en inclusieve groei. Tabel 5
  somt de zeven kerninitiatieven op. Bijlage 2 geeft er een korte beschrijving van.
  Tabel 5
  
  Doelstellingen en kerninitiatieven van de Europa 2020-strategie
  
  Doelstelling van de Europa 2020-strategie
  
  Kerninitiatief
  
  ‘Slimme’ groei
  
  De Digitale Agenda voor Europa
  Innovatie-Unie
  Jeugd in beweging
  
  ‘Duurzame’ groei
  
  Efficiënt gebruik van hulpbronnen
  Industriebeleid in een tijd van mondialisering
  
  ‘Inclusieve’ groei
  
  Een agenda voor nieuwe vaardigheden en banen
  Europees platform tegen armoede en sociale uitsluiting
  
  Bron: Europese Commissie, 2012.
  c. Opvolging
  De Europa 2020-strategie wordt opgevolgd binnen een strikt beleidskader. De EU-lidstaten moeten
  jaarlijks in hun nationale hervormingsprogramma’s aangeven welke maatregelen zij hebben genomen
  om de nationale Europa 2020-doelstellingen te bereiken. Parallel met die rapportering dienen ze de
  nationale stabiliteits- of convergentieprogramma’s in. De landen van de eurozone moeten ieder jaar
  een stabiliteitsprogramma indienen, de overige EU-landen een convergentieprogramma. In het kader
  van het Stabiliteits- en Groeipact verduidelijken die programma’s de budgettaire doelstellingen van
  elke lidstaat voor de komende drie jaar.
   Om de uitvoering van de nationale hervormingsprogramma’s (in het kader van de Europa
  2020-strategie) en de stabiliteits- en convergentieprogramma’s (in het kader van het Stabiliteits- en
  Groeipact) te coördineren, werd een jaarlijkse cyclus van economische beleidscoördinatie opgezet: het
  Europees semester, dat een precieze kalender volgt. Rond de jaarwisseling publiceert de EC haar
  jaarlijkse groeianalyse: de Annual Growth Survey, die de groei- en werkgelegenheidsprioriteiten voor
  het komende jaar verduidelijkt. Op basis van dat document bespreekt de Europese Raad van maart de
  algemene macro-economische situatie en de vorderingen in het kader van de Europa 2020-strategie. De
  Europese Raad geeft eveneens beleidsadviezen om de groei te bevorderen. In april dienen de
  EU-lidstaten hun nationale hervormingsprogramma's en stabiliteits- of convergentieprogramma’s in.
  De EC evalueert die programma’s in mei en juni en formuleert voor elk land aanbevelingen. Die
  aanbevelingen worden door de Europese Raad besproken. De Europese Raad stelt, op basis van de
  evaluatie van de EC, landenspecifieke aanbevelingen vast. De lidstaten moeten daarmee rekening
  houden als ze de ontwerpbegroting voor het volgende jaar opstellen. Als er aanwijzingen zijn van een
  begrotingstekort of een ernstige macro-economische verstoring, dan bestaat de mogelijkheid een
  lidstaat te dwingen de aanbevelingen te aanvaarden.
  29
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.3.3. Besluit
  In tegenstelling tot wat de Europese Raad in 2006 bepaalde, werd de EU SDO nog altijd niet herzien.
   De operationele doelstellingen en streefcijfers van die strategie, die in 2006 aangenomen werden voor
  het jaar 2010, zijn nochtans de facto voorbijgestreefd sinds 2010 – toen de doelstellingen van de Europa
  2020-strategie werden goedgekeurd. De Europese Commissie definieert de Europa 2020-strategie als in
  dienst van een duurzame ontwikkeling in de periode 2010-2020. “Het economisch herstel dat begin 2010
  werd ingezet, [moet] gepaard gaan met een hele reeks hervormingen die voor een duurzame ontwikkeling van de
  EU zorgen gedurende het volgende decennium“ (Europese Unie, 2011). Maar die algemene bewoordingen
  worden verder niet verduidelijkt of geconcretiseerd door een langetermijnvisie over de drie pijlers van
  duurzame ontwikkeling.
  Het monitoringverslag 2011 van Eurostat, voltooid in september 2011 (toen de Europa 2020-strategie
  reeds van kracht was), verwijst overigens nog altijd naar de EU SDO van 2006 (Eurostat, 2011a, p. 4).
  “De EU-strategie voor duurzame ontwikkeling (2006) beschrijft hoe de EU de uitdaging van duurzame
  ontwikkeling op een meer doelmatige wijze het hoofd zal bieden. Het algemene doel is de kwaliteit van het leven van
  burgers voortdurend te verbeteren door middel van duurzame gemeenschappen die hulpbronnen efficiënt
  gebruiken en beheren en het ecologisch en sociaal innovatiepotentieel van de economie aanboren en op die manier
  de welvaart, de instandhouding van het milieu en de sociale cohesie bevorderen” (Eurostat, 2011b, p. 2).
   In het kader van de opvolging van de Rio+20-conferentie heeft de Raad van de Europese Unie (Milieu)
  van 25 oktober 2012 een nieuwe herziene EU SDO in het vooruitzicht gesteld tegen uiterlijk 2014, onder
  meer op basis van de mededeling van de Europese Commissie van 2013 met als titel Een waardig leven
  voor iedereen: Armoede uitroeien en de wereld een duurzame toekomst geven. Hoe de kerndoelen tegen 2020
  van de Europa 2020-strategie zich verhouden tot de EU SDO met als langetermijnhorizon het jaar 2050
  zal moeten worden opgehelderd. Hoewel er een jaarlijkse opvolgingsprocedure bepaald werd om het
  gevoerde beleid waarmee de EU-lidstaten de nationale Europa 2020-doelstellingen willen bereiken, te
  monitoren, en ondanks het feit dat de Europa 2020-strategie de economische, sociale en
  milieucomponent integreert en dat ze concrete cijferdoelen voor 2020 bevat, zullen de bijdragen van de
  Europa 2020-strategie aan de DDO’s op zeer lange termijn waarschijnlijk onvoldoende zijn.
  -
  
  De opvolging van het nationale beleid in het kader van het Europees semester is strikt en bindend.
  Dat kan als een vooruitgang voor het macro-economische en begrotingsbeleid van de lidstaten
  beschouwd worden. Maar het veroorzaakt wel een onevenwicht in het perspectief van de EU SDO
  omdat de economische component van duurzame ontwikkeling meer gewicht heeft door het
  Europees semester, en dat gaat ten koste van de sociale en milieucomponent.
  