title: Het Oude Testament een Oostersch boek voor Westersche menschen
text: HET OU D E TESTA M EN T EEN O O STERSCH BOEK VO O R
  W ESTERSCH E M ENSCHEN')
  De doorsnee Bijbellezer realiseert zich niet dat in de boven dit
  opstel staande titel een probleem schuilt. Het probleem ligt in de tegen­
  stelling Oostersch-Westersch. Het Oude Testament is in het Hebreeuwsch
  geschreven en het Hebreeuwsch is een Oostersche taal, en de afstand
  tusschen die twee is zeer groot. Elke in Westersche taal overgezette
  tekst van het Oude Testament verschilt van den Hebreeuwschen tekst.
   Dat verschil is van dien aard dat tal van Ajne trekjes en teere gedachten
  van den Hebreeuwschen tekst voor den ongeschoolden Zuid-Afrikaanschen o f Nederlandschen lezer verborgen blijven. Het verschil is
  zoo groot als dat van het Oude Oosten en het nieuwe Westen, voor
  zoover dat ook in de taal zijn uitdrukking vindt. De aandachtige lezer
  die verschillende Westersche vertalingen met elkaar vergelijkt, moet het
  opvallen dat tusschen die vertalingen dikwijls een groot verschil bestaat,
  soms zóó groot dat de zin geheel van beteekenis verandert. En als hij
  niet bekend is met de eigenaardigheden van het Hebreeuwsch, zal hij
  zich verwonderd afvragen, waaraan die dikwijls ver uiteenloopende ver­
  talingen te wijten zijn en hoe het mogelijk is dat een en dezelfde
  Hebreeuwsche tekst zoo verschillend kan worden vertaald? En ook:
  welke van die verschillende vertalingen nu wel de juiste is?
  Het hier aangeduide verschil zit — maar niet alleen —-in de t a a l Het Hebreeuwsch staat, als taal, door woordvorming en constructie,
  zoover van de Westersche talen af, dat een geheel letterlijke vertaling, in
  welke Westersche taal ook, telkens onverstaanbaar zou zijn. Immers
  het Hebreeuwsch kent niet onze buigingsvormen van naamwoorden,
  noch onze vervoegingsvormen van werkwoorden en de syntactische ver­
  houdingen worden uitgedrukt op een wijze die, letterlijk weergegeven,
  in het Nederlandsch o f Zuid-Afrikaansch onverstaanbaar zou zijn. Daar­
  aan is het toe te schijven dat noch de Statenvertaling, noch de nieuwe
  Zuid-Afrikaansche vertaling een letterlijke weergave van het Oostersch
  Hebreeuwsch zijn, maar dat ze naar eigen constructies hebben gezocht.
   Daar ligt de oorzaak van de vaak zoover uiteenloopende vertalingen van
  den Hebreeuwschen tekst. De Nederlandsche Staten-Vertaling (ver­
  schenen in 1637) vertaalt zoo letterlijk als maar eenigzins mogelijk is,
  soms tot onverstaanbaar wordens toe (zie Job 28: 4, Psalm 141: 6 en 7
  en vele andere plaatsen). Het Oude Testament is nu eenmaal een
  *) V o o r den Oud-Testamenticus van professie bevat dit artikel niets nieuws.
  V oor anderen die zich voor deze vragen interesseeren, misschien wel.
  94
  
  Semietisch, dus Oostersch boek en wij zijn Westerlingen. De kloof
  tusschen die twee is breed en door een nog zoo goede vertaling niet te
  overbruggen. Wij zijn anders dan de schijvers van het Oude Testament,
  niet alleen in zeggen, maar ook in denken en voelen. Ik ga dat verduidelijken, maar eerst nog een opmerking vooraf.
  Israël woonde als een der kleinste volken in een der kleinste landen
  van Voor-Azië, en dit gebied werd beheerscht door de groote, zich
  over geheel Voor-Azië uitstrekkende eeuwenoude, gemeenschappelijke
  kultuurvormen van Babylonië, Assyrië en Egypte, in wier gebied het
  Israëlietisch volk betrekkelijk pas zeer laat binnendrong (15e eeuw v.
  Chr.). Deze machtige oude kultuurwereld werd nu de historische achter­
  grond van Israëls geschiedenis en literatuur. En wij kunnen Israëls
  geschiedenis en literatuur niet begrijpen zonder kennis van dien achter­
  grond, want Israëls kultuurbezit is uit dien achtergrond ontsproten.
  Dat geldt ook van de taal der Israëlieten: het Hebreeuwsch. De
  Hebreeuwsche literatuur draagt in zinsbouw, constructie, wijze van zich
  uitdrukken, en uitbeelding van abstracte begrippen alle kenmerken van
  die groote kultuurwereld.
   Maar hoezeer Israël ook de kenmerken draagt van een onderdeel
  te zijn van die groote Voor-Aziatische kultuurwereld, in één opzicht
  heeft dit volk zijn zelfstandigheid bewaard tegen alle invloeden van
  buiten in: in zijn g o d s d i e n s t . Temidden van die groote polytheistische volken met hun natuurgoden en talrijke godinnen, hun
  natuurdienst en bijgeloof, hun hemelvader en aardemoeder, die samen
  het natuurleven voortbrachten, en waar naast eiken god een godin werd
  vereerd, weet Israël zoo weinig Van een vrouwelijke godheid, dat het
  Hebreeuwsch zelfs geen woord heeft dat ,,godin" beteekent. Terwijl
  het geheele Oosten vol was van godenbeelden, heeft Israël nooit een
  beeld van zijn God Jahwe gekend. Sommigen meenen dat in Ex. 20: 4
  en 5 het maken van een beeld van Jahwe wordt verboden. Als dat waar
  was, dan zou dat beteekenen dat in Israël wèl godenbeelden werden
  vereerd, in elk geval dat ze bestónden, want alleen iets dat bestaat, wordt
  verboden (wat niet bestaat, behoeft niet verboden te worden). Wat in
  Ex. 20 wordt verboden is het maken van beelden van hetgeen boven in
  den hemel is, o f van wat beneden op de aarde is o f van wat in de wateren
  onder de aarde is. Nu onderscheiden de Babyloniërs duidelijk tusschen
  het terrein van den hemelgod (Anoe), het terrein van den aardegod
  (Enlil) en het terrein van den onder de aarde wonenden god (Ea). Het
  betreft dus beelden van de Babylonische natuurgoden. Van Israëls
  G od (Jahwe) heeft Israël nooit beelden gemaakt.
   Ook in 1 Kon. 12: 28 w . is geen sprake van een Jahwebeeld. Die
  twee kalveren die Jerobeam maakte, waren niet anders dan het voetstuk,
  piedestal, van de daarop te stellen afgodsbeelden. De Oostersche volken
  plachten n.l. dierenbeelden te gebruiken als voetstuk voor hun goden­
  beelden en Jerobeam bootste dat na. Maar een Jahwebeeld stond niet
  95
  
  op dat voetstuk. Dat kon ook niet want Deut. 4: 15-24 staat duidelijk
  dat Israël de gedaante van zijn God nooit had gezien en dus niet kende,
  zoodat het maken van een beeld van hun God niet mogelijk was. Israël
  heeft nooit een Godsbeeld gehad. Dat is een geweldig argument voor de
  religieuze zelfstandigheid van Israël te midden der heidenwereld! Israëls
  godsdienst bewaarde zijn oiHcieeie onafhankelijkheid in religiosis tegen­
  over het geheel heidensche Oosten en beschouwde Jahwe als de eenige
  wereldgod; het bleef het eenige monotheïstische volk der geheele oud­
  heid, en heeft dat tegen alles in gehandhaafd. Israël voelde zich Gods
  uitverkoren volk.
  Maar overigens Ís dat kleine volk een onderdeel van de ééne groote
  Voor-Aziatische kuituur. De Hebreeuwsche literatuur draagt dan ook
  in constructie, zinsbouw, wijze van uitbeelding van gedachten en
  abstracte begrippen alle kenmerken van die groote kultuurwereld. En
  die kultuurwereld had eenige kenmerken die specifiek van de onze onder­
  scheiden zijn. Ik noem enkele, speciaal die waarin het oude Oosten van
  het hedendaagsche Westen verschilt en waarvan de kennis noodig is om
  allerlei uitingen van het Oude Testament te verstaan.
   Het eerste is dit: Wij stellen bij schijvers en dichters prijs op
  e i g e n v i s i e en e i g e n d i c t i e . Wij haten het cliché, vooral^
  in de literatuur. De dichter, de schijver, de spreker, moet iets „eigens",
  iets „aparts" zeggen o f schrijven om te boeien. Geen traditioneele,
  afgezaagde versleten termen. O f de vorm óf de inhoud moet „origineel"
  zijn om hoorders o f lezers te boeien. Vooral in de dichtkunst geldt dat.
  Dichters met eigen „k ijk " op de dingen o f eigen expressie gelden als de
  beste. In het Oude Oosten en ook in het Oude Testament is dat anders.
  Daar hullen nieuwe waarden zich steeds in oude woorden. Alleen door
  de poort van het oude woord kunnen nieuwe waarden ingang vinden.
  O f zulke oude woorden werkelijk nieuwe waarden vertegenwoordigen,
  blijkt uit de omgeving waarin ze voorkomen. Men beminde het cliché,
  de monotonie, de eenvormigheid. Er bestond in den tijd van het ont­
  staan van het Oude Testament reeds een geweldig breede Babylonische,
  Assyrische en Sumerische literatuur, die diezelfde monotonie vertoont,
  datzelfde cliché-karakter, dat den geest van het oude Oosten kenmerkt en.
  waarvan we pas na langdurige oefening en geduld de schoonheid kunnen
  beleven. De 119e Psalm b.v. vertoont datzelfde karakter in hooge
  mate.
  Een tweede eigenaardigheid der oud-Oostersche literatuur is haar
  a n o n'i m i t e i t. De namen der schrijvers zijn bijna altijd onbekend.
  En wat weten we van de schrijvers van verre de meeste boeken van het
  Oude Testament, de profeten en sommige Psalmen uitgezonderd? O ok
  hierin blijkt duidelijk hoezeer de enkeling alleen wordt gezien als onder­
  deel van de groep waartoe hij behoort. Zijn naam blijft achterwege.
   Het milieu domineert; de individu is uit het volksgeheel nog onvolkomen
  losgemaakt, behalve bij enkele prominente figuren als Mozes, Elia en
  96
  
  ook de koningen. Met deze anonimiteit hangen samen verhalen als
  II Sam. 24, waar 70,000 omschuldigen omkomen om een misdaad die
  ze niet bedreven hebben, en Joz. 7 waar wordt verhaald dat om Achans
  zonde zijn gansche geslacht wordt uitgeroeid. Zulke dingen die wij
  tijdens de Duitsche bezetting ook hebben beleefd, doen ons schrikken
  en tasten ons rechtsgevoel aan. In het oude Oosten gold het als normaal
  en vanzelfsprekend. Eeuwen later, in den tijd der ballingschap, toen
  Israël zich meer begon los te maken van de oud-Oostersche zeden en
  meer bewust werd van eigen geestelijk bezit en vooral de persoonlijke
  verantwoordelijkheid meer op den voorgrond kwam, werd ook dat
  anders. Ezech. 18: 20 geeft uitdrukking aan deze meer persoonlijke
  verantwoordelijkheid: de ziel die zondigt zal sterven, de zoon zal niet
  dragen de ongerechtigheid des vaders enz. Maar de maatstaf voor goed
  en kwaad ligt toch nog bij de groep waar de booze daad wordt afgekeurd
  door het karakteristieke: zoo doet ,,men" niet!
  Een derde eigenaardigheid der Oud-Oostersche literatuur blijkt in
  het geschiedverhaal dat het karakter draagt van een s c h i l d e r i j ,
  niet van een foto. In dit verband is misschien het verschil tusschen deze
  twee het best zoo te zeggen: De fotograaf geeft alleen de gegeven werke­
  lijkheid, hij ,,waardeert" niet, maar beschrijft alleen; hij geeft kritiekloos
  op de gevoelige plaat weer wat hij aanwezig vindt. De schilder werkt
  anders: Hij zal opzettelijk een onderdeel negeeren en een ander onder­
  deel sterk naar voren brengen, opdat de hoofdgedachte die hij wil uit­
  drukken te duidelijker uitkome. Het is hem niet te doen om de uiterlijke
  omlijningen, maar om de idee, het wezen, de innerlijkheid van zijn
  object, welks schoonheid o f waarheid hij in het licht wil stellen. Een
  schilder wil niet „objectief" zijn, hij is prediker. Zoo is ook de Ooster­
  ling prediker als hij wat vertelt; het is hem niet te doen om de bloote
  feiten, maar om het leven dat in die feiten klopt, om de leering die hij
  er in ziet, en die hij anderen wil mededeelen. Willen we dus een
  Oostersch dus ook een Oud-Testamentisch verhaal verstaan, dan moeten
  we doordringen tot de bedoeling waarmee de schijver dat verhaal vertelt,
  d.w.z.  Een andere eigenaardigheid van het oud Semietisch taalgebruik is
  het sterk beeldend karakter der woorden. Woorden die bij ons zuiver
  abstracte begrippen aanduiden (als haat, liefde, toorn, waarheid enz.)
  hebben in het Hebreeuwsch een sterk concrete tastbare achtergrond.
  Een letterlijke vertaling in een Westersche taal is dan feitelijk onver­
  staanbaar. Ik bepaal mij tot een paar voorbeelden. In Ezra 9: 8 staat
  97
  
  in de Statenvertaling: „is ons genade geschied van den Heere om ons
  een n a g e I te geven in zijne heilige plaats om onze oogen te verlichten."
  De Zuid-Afrikaansche vertaling heeft: „om ons 'n pen te gee in sy heilige
  plek sodat onse God ons oë verhelder." Voor den gewonen Bijbel­
  lezer is het niet duidelijk wat daar wordt bedoeld. Het daar gebruikte
  woord j a t ê d beteekent inderdaad nagel of pen. Maar bedoeld is een
  pen waarmee de koorden van de woontent in den grond worden vast­
  gestoken. Als de vertaler den z i n van deze gedachte wil uitdrukken
  dan moet men vertalen: ,,om ons een rustplaats o f woonplaats te geven."
  En het volgende: „om onze oogen te verlichten" zou moeten worden
  vertaald: „om ons blijdschap te geven."
  Is zulk een vertaling niet te v r i j ? Dat is een moeilijke vraag.
  De Bijbel moet zoo letterlijk mogelijk worden vertaald, maar niet tot
  onverstaanbaar wordens toe. Een vertaling moet immers dienen om den
  tekst voor de lezer in zijn eigen taal verstaanbaar te maken. De Staten­
  vertaling is te letterlijk, waardoor de zin onverstaanbaar wordt. De
  Zuid-Afrikaansche vertaling is reeds beter en ook de thans in Amster­
  dam in bewerking zijnde vertaling. Maar toch zijn ook deze naar mijn
  meening, nog tè letterlijk en is de verstaanbaarheid aan de letterlijkheid
  opgeofferd.
   Geestelijke gewaarwordingen als liefde, haat, barmhartigheid enz.
  lokaliseert de Oosterling in het menschelijk lichaam en geeft zulke
  gewaarwordingen weer door woorden als: ingewanden, moederschoot
  enz. B.v. Spreuken 12: 10 staat in het Hebreeuwsch letterlijk: de
  ingewanden der goddeloozen zijn wreed. De Staten-Vertaling geeft den
  zin juist weer door te vertalen: de barmhartigheden der goddeloozen
  zijn wreed. De Zuid-Afrikaansche vertaling blijft dichter bij het oor­
  spronkelijk door te vertalen: gemoed. In I Kon. 3: 26 (het verhaal van
  Salomo's rechtspraak) wil de moeder van het levende kind het sparen,
  want, zegt de Staten-vertaling: haar ingewand ontstak over haar zoon.
  De Zuid-Afrikaansche zegt: haar binnenste was ontroerd. Dat is beter
  maar minder letterlijk.
  Waar de Hebreeër zegt: iemand om een gunst verzoeken, zegt hij:
  iemands aangezicht aaien o f streelen. Ps. 45: 13 staat in de Staten­
  vertaling; De dochter van Tyrus zal uw aangezicht met geschenken
  smeeken. Dat is ongelukkig Nederlandsch, een poging om al te letter­
  lijk te vertalen. De Zuid-Afrikaansche beter: met geschenke zal hulle
  u guns soek. Hetzelfde in Spreuken 19: 6 en Job 11: 19. Op beide
  plaatsen staat in het Hebreeuwsch: het aangezicht streelen. Vanwaar
  die eigenaardige uitdrukking? Bij dringende verzoeken placht men wel
  met de linkerhand den baard te vatten en met de rechterhand de wang
  te aaien van hem wien men om een gunst verzocht.
  Het is bekend hoe Joden door houding, gebaar en zekere bewegingen
  hun gevoelens plegen uit te drukken. Natuurlijk vinden we de sporen
  daarvan in het Oude Testament. In Ps. 35: 19 en Spreuken 10: 10
  98
  
  wordt de gedachte leedvermaak uigedrukt door: knippen met de oogen.
  In Spreuken 16: 30 is het de uitdrukking voor: listen beramen. In deze
  verzen kan de letterlijke vertaling worden volgehouden omdat uit den
  contekst de beteekenis voldoende duidelijk is.
   O ok de opzettelijke beeldspraak is vaak plastisch teekenend.
  Hozes 7: 8 staat: Efraüm is een koek die niet omgekeerd i s ; d.w.z. aan
  den eenen kant aangebrand, aan den anderen kant niet gaar. Daarmee
  wordt aangeduid Efraïms dubbelhartigheid. Dat de zonden der vaderen
  worden bezocht aan te kinderen wordt zoo gezegd: de vaderen hebben
  onrijpe druiven gegeten, daarom zijn de tanden der kinderen stomp
  geworden (jer. 31: 29; Ezechiël 18: 2).
  Het verschil tusschen Oostersche en Westersche wijze van spreken
  gaat nog veel verder dan alleen in bepaalde zegwijzen. Er zijn woorden
  van centrale beteekenis die voor de Semietische oudheid een gansch
  andere beteekenis hebben dan voor ons. B.v. het woord w o n d e r.
  Naar Westersch spraakgebruik is een wonder iets dat boven het natuur­
  lijk gebeuren uitgaat. Wat gebeurt volgens de natuurwetten, al is het
  nog zoo opvallend, noemen wij geen wonder. Zoo noemen wij het
  gebeurde vlgs. Joz. 10: 11, waar Israëls vijanden door groote hagelsteenen
  worden gedood, geen wonder (zonder natuurlijk te ontkennen dat het
  een daad van God was); maar als in vs. 12 wordt verhaald dat de zon een
  geheelen dag aan den hemel stil stond, dan noemen we dat wèl een
  wonder, want dat gaat wèl boven het natuurlijk gebeuren uit. Dat onder­
  scheid kent het oude Oosten niet want het kent niet een zelfstandig,
  volgens bepaalde wetten plaats hebbend „natuurlijk" gebeuren, maar
  ziet alles als rechtstreeksche werking van God. Thomas van Aquino
  formuleerde het zoo: een wonder is het overslaan van de causae
  secundae. Dat verschil tusschen wat gebeurt volgens het geregeld beloop
  der natuur en dat wat daarmee in strijd is, kende de Oosterling niet.
   Immers voor hem is God de bewerker van a 1 wat gebeurt, natuurlijk
  en bovennatuurlijk. Zoo worden b.v. in Job 37: 2-14 stormwind,
  bliksem, sneeuw, regenstroomen, ijs enz. wonderdaden G ods genoemd.
  De wonderwerken Gods waarvan sprake is in Ps. 107: 15, 21, 24, 31
  behooren vlgs. ons spraakgebruik tot de sfeer van het natuurlijk gebeuren.
  Wij gebruiken het woord wonder ook wel in overdrachtelijken zin van
  belangwekkend, geweldig, maar niet in den technischen zin waarvan
  hierboven sprake was. De Hebreeër noemt wonder alles wat hem
  v e r - w o n d e r - t : de sterrehemel bij nacht, de walvisschen in den
  oceaan, de onstuimige golven der zee.
  Maar het verschil tusschen Oostersche en Westersche wijze van
  zien en zeggen reikt nog verder, o.a. op het gebied van cijfers en getallen.
  Deze zijn voor ons niet anders dan aanduidingen van bepaalde hoeveel­
  heden. In het Oude Oosten en dus ook in het Oude Testament hebben
  cijfers en getallen een eigen inhoud en zelfstandige beteekenis. Bij
  sommige getallen is dat zoo sterk, dat het hun gebruik beheerscht. B.v.
   99
  
  bij de getallen 3, 4, 7 en 12. Dat zijn geen bloote cijfers maar kosmische
  grootheden. Als voorbeeld nemen we het getal 7. In het Assyrisch
  heet dat getal s i b i t t o e , waarvan het stamwoord beteekent: vol
  zijn, compleet zijn, en als substantief: volheid, geheelheid, en zelfs:
  a l l e s . Het getal 7 wordt dus toegepast op dingen waarvan men zeggen
  wil dat ze „ a f", dat ze „com pleet" zijn. Het is een totaliteitsgetal. De
  kosmos heeft in het Oude Oosten 7 sferen, evenals de hemel en de onder­
  wereld. De Babyloniër, die natuurlijk niet alle landen kent, teekent
  toch een wereldkaart waarop hij 7 landen teekent, d.w.z. a l l e landen.
   De levensboom, welks vrucht eeuwig leven geeft, heeft 7 o f tweemaal
  7 takken, waardoor wordt aangeduid dat hij álle leven voedt. Zoo
  wordt ook de alles verlichtende zon in Egypte afgebeeld met 7 o f twee
  maal 7 stralen. De Babylonische goden worden aangeduid als de „zevenheid", d.i.: alle goden, en van de overweldigende massa daemonen heet
  het: 7 zijn ze, 7 zijn ze, tweemaal 7 zijn ze! In dit laatste voorbeeld is
  het duidelijk dat 7 niet is 4 plus 3, dus niet een gewoon cijfer. In het
  Oude Testament vinden we hetzelfde. Als de wereld in 7 dagen wordt
  geschapen, dan wordt daardoor uitgedrukt dat het een v o l k o m e n
  schepping is. Het Hebr. substantief sjabhat voor den zevenden dag
  beteekent dan ook niet in de eerste plaats rustdag, maar (dag der) vol­
  komenheid, compleetheid en het verbum
  beteekent eig. niet
  r u s t e n , maar gereed zijn, klaar zijn, voltooid zijn. De Syriër
  Naáman die melaatsch was, moest zich 7 maal wasschen in de Jordaan
  om geheel rein te worden (II Kon. 5: 10 en 14). Als Jobs vrienden
  hem in zijn lijden bezoeken, zitten ze 7 dagen sprakeloos, d.i.: ze zijn
  geheel verslagen door zooveel leed. Simsons groote kracht ligt in zijn
  lange haren, maar als hem 7 lokken worden afgeschoren, wordt hij
  machteloos (Richt. 16: 17 w .). Een eed zweren heeft in het Hebreeuwsch
  eig. „zich bezevenen", d.i. de sterkste belofte o f getuigenis afleggen.
  Zich 7 maal voor iemand nederbuigen beteekent: volkomen onder­
  werping (Gen. 33: 3). Iemands misdaad vergeven is pas volkomen als
  het 7 maal o f 70 maal 7 maal geschiedt (Matth. 18: 22). Om Jericho te
  doen vallen, moeten 7 priesters de stad 7 maal omtrekken.
   Wij moeten zulke uitlatingen en wijzen van zien niet een spelen met
  cijfers noemen, want voor het Oude Oosten is het dat niet. Het gaat
  hier om het k a d e r waarin het aardsch gebeuren wordt gezien en
  beoordeeld. In al deze gevallen worden de feiten gezet in een kosmisch
  kader van de zevenheid. Wat in dat kader wordt gezet, heeft daardoor
  zijn waarheid bewezen en wordt er geloofwaardig door. En deze voor­
  stellingswijze staat niet zoover van onze denkvormen af als wij op het
  eerste gezicht zouden meenen. ' Immers wij doen eigenlijk hetzelfde,
  met dit verschil dat wij een ander kader gebruiken. Wat voor den
  ouden Oosterling het kosmisch kader was, is voor ons het logisch kader
  van het causaal verband. O ok voor ons hangt de innerlijke waarschijn­
  lijkheid van het verhaalde af van de vraag o f het beantwoordt aan zekere
  100
  
  logische eischen. Alleen wat logisch en causaal aanvaardbaar is, wordt
  als waar erkend. In die twee verschillende maatstaven ligt het verschil
  tusschen Oostersch en Westersch denken. En dat verschil rust weer
  op een diepgaand onderscheid in wereldbeschouwing. De Oosterling
  gaat uit van de eenheid van den kosmos en leidt daaruit aard en wezen
  van de enkeldingen af. Wij kunnen dat niet, omdat: wij aard en wezen
  van den kosmos niet kennen, zoodat deze als uitgangspunt niet dienen
  kan. De Oosterling kent wèl den kosmos als geheel — méént dien in
  elk geval te kennen en leidt daaruit deductief al het andere af. Deze
  karakteristieke beschouwingswijze — die ik natuurlijk met Westersche
  bewoordingen moet aanduiden—is samen te vatten in de formule: het
  deel representeert het geheel. Alles is kosmos, macrocosmos o f microcosm os. In elk onderdeel weerspiegelt zich het geheel. Alles hier op
  aarde „correspondeert" met wat aan den hemel gebeurt. De 7 hemel­
  sferen en de 7 planeten hebben hun aardsche correspondentie in de 7
  klimaten, de 7 landen, de 7 kleuren, de 7 metalen enz.
   Al deze voorstellingen vinden ook in het Oude Testament hun
  weerspiegeling. Niet in dezen zin dat de Oud-Test. schrijvers deze dingen
  zouden hebben „bestudeerd", maar ze zijn geboren en hebben geleefd
  in een wereld waar deze dingen golden; zoo werden ze hun .onbewust
  eigendom, de sfeer waarin ze dachten en de taal waarin ze zich uitdrukten.
  Zoo komt het dat de bovenaangeduide voorstellingen openlijk o f ver­
  sluierd ook in het Oude Testament aan den dag treden. Het merk­
  waardige daarbij is dat voorzoover dergelijke voorstellingen in strijd
  kwamen met het zuivere Jahwisme, ze een bestrijding vonden als af­
  goderij (Jes. 47: 13; Job 38: 33; Am. 5: 26; II Kon. 23: 5 enz.).
  U t r e c h t
  
  H . TH . OBBiNK.
  101.
  