title: Book Reviews
text: Downloaded from Brill.com 06/18/2024 04:18:34PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0)
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  BOEKBESPREKINGEN
  
  497
  
  JOSÉ GARANGER, Archeologie des Nouvelles-Hébrides.
  Contribution a la connaissance des Ues du Centre. Préface de André Leroi-Gourhan. Office de la Recherche
  Scientifique et Technique Outre-Mer. Publications de la
  Société des Océanistes, No. 30. Musée de L'Homme.
  Paris 1972. 156 pp. 304 111. 15 tabellen. 2 registers.
  H. J. M. CLAESSEN
  
  In dit boek doet Garanger, de huidige algemeen secretaris van de
  Société des Océanistes, verslag van zijn opgravingen op de centrale
  eilanden van de Nieuwe Hebriden. Deze opgravingen, gefinancierd door
  het GNRS en het ORSTOM, werden gedaan tussen 1964 en 1967. De
  aanleiding tot dit onderzoek vormde de conclusie van het 10e Pacific
  Congres (Honolulu 1961) dat deze schakel tussen de Solomon-Eilanden, Nieuw-Caledonië, Fiji, Tonga en Samoa in archeologisch opzicht
  nog onbekend was. Men hoopte dat opgravingen in dit gebied licht
  zouden werpen op:
  a. de routes van de 'proto-polynesiërs';
  b. de aard en het ontstaan van de typisch Melanesische culturen en
  c. het plaatsen in de tijd van deze gebeurtenissen (p. 9).
  Het Amerikaanse archeologen-echtpaar Shutler koos de noordelijke
  en de zuidelijke, Garanger de centrale eilanden — Efate, Makura en
  Tongoa.
  Archeologisch onderzoek op de Nieuwe Hebriden is moeilijk. Het
  klimaat is heet en zeer vochtig: de relatieve vochtigheid is er hoger dan
  8 0 % en er valt gemiddeld 20 dagen per maand regen (p. 11). De
  vegetatie is dicht, vloedgolven en vulkanische verschijnselen hebben de
  bodem herhaaldelijk verstoord en de vroegere bewoners kozen, uit
  veiligheidsoverwegingen, de meest ontoegankelijke plaatsen om zich te
  vestigen.
   Garanger laat zijn studie voorafgaan door een grondig en bondig
  overzicht (pp. 3-8) van de prehistorie van de Stille Oceaan. Dit vormt
  het kader, waarbinnen hij zijn eigen werk plaatst. Hij richt zich vooral
  op:
  a. het opstellen van een classificatie en een chronologie van het aardewerk en de gereedschappen en
  b. het onderzoeken van de herkomst.
  Daarnaast probeert hij vast te stellen in hoeverre de traditionele geschiedenis, zoals bewaard in mythen en overleveringen, op historische
  feiten berust (p. 17). Dit deel van zijn studie levert voor de antropoloog
  belangwekkende resultaten op. Verschillende malen geeft Garanger, zich
  baserend op inlichtingen van inheemse informanten en studies van
  Guiart, 1 een overzicht van het leven en de begrafenis van grote figuren
  1
  
  Jean Guiart, Structures de la chefjerie en Mélanésie du Sud. Travaux et
  mémoires de 1'Institut d'Ethnologie LXVI. Musée de PHomme, Paris 1963.
   Corpus de mythes recueillis dans Ie centre de l'archipel néo-hébridais. Manuscrit
  1966. (en cours de publication sous Ie titre: Système de titres dans les Nouvelles
  Hébrides centrales, d'Efate aux lies Shepherd.)
  
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 04:18:34PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0)
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0
  
  498
  
  BOEKBESPREKINGEN
  
  uit het verre verleden. Op grond hiervan wordt op de in de overlevering
  genoemde plaatsen dan een opgraving gedaan en telkens weer blijken de
  vondsten tot in details overeen te stemmen met de gegevens uit de
  traditie. Zo onderzocht hij o.a. het graf van Roy Mata, een leidersfiguur
  die omstreeks het jaar 1250 op het eilandje Retoka bij Efate begraven
  werd (pp. 59-77, speciaal pp. 74 e.v.) en dat van Ti Tongoa Liseiriki,
  die in het midden van de 15e eeuw op Tongoa leefde (pp. 92-94). Deze
  bevindingen geven Garanger aanleiding om ten aanzien van mythen en
  tradities op te merken, dat: "Sans dénier leur valeur en tant que matériaux que 1'on puisse traiter par la methode structurale, les traditions et
  les mythes sont aussi, sur un plan plus pragmatique, pour les Océaniens,
  un atlas historique, un code civil et un cadastre." (p. 136).
  Andere resultaten van zijn onderzoek zijn minstens zo belangrijk. De
  Nieuwe Hebriden blijken al in de 7e eeuw vóór Christus bewoond te zijn.
   Er wordt dan reeds een bepaald type aardewerk vervaardigd — naar
  zijn vindplaats "Mangaasi" genoemd — waarvan in later eeuwen invloeden op Nieuw-Caledonië en Fiji te vinden zijn. In de 4e eeuw voor
  Christus wordt op Erueti aardewerk van het "Lapita-Watom" type
  ingevoerd, waarschijnlijk van Fiji.2 Dit nieuwe type slaagt er evenwel niet
  in het Mangaasi-aardewerk te verdringen. In de loop van de 12e eeuw
  echter verdwijnt op Makura en Tongoa het aardewerk en enkele eeuwen
  later ook op Efate (p. 121). De verklaring van dit merkwaardige verschijnsel zoekt Garanger ten dele in de Krakatau-achtige vulkaanuitbarsting die het eiland Kuwae omstreeks 1400 verwoestte (pp. 83 e.v.,
  98 e.v.). Daarnaast meent hij, moet de komst van andere volken hierbij
  een rol gespeeld hebben. Mogelijk waren dit uit hun koers geslagen
  Polynesiërs (p. 128) of Micronesiërs (pp. 129-132) — dit te oordelen
  naar de gereedschappen van schelpen, welke in deze tijd verschijnen op
  de Nieuwe Hebriden (waar toch goede steensoorten overvloedig aanwezig waren).
  Over deze — en andere — hypothesen zegt Garanger terecht behoedzaam: "La préhistoire Océanienne est une science trop recente et ses
  premiers résultats sont encore trop peu nombreux pour que 1'on puisse,
  après avoir défini plus ou moins sürement des ensembles culturels, retracer, sans danger d'erreurs graves, Ie sens de leur cheminement, dater et
  préciser les conséquences de leurs mutuelles influences." (p. 126).
  Het is jammer dat een groot aantal drukfouten, vooral in de literatuurverwijzingen, de tekst ontsieren. Deze 'schönheitsfehler' worden
  echter ruimschoots goedgemaakt door de honderden foto's, die het de
  lezer mogelijk maken de beschouwingen van Garanger te toetsen aan
  zijn materialen.
  Archeologie des Nouvelles Hébrides is een voortreffelijke combinatie
  van grondige analyses en gedurfde hypothesen. Het is een mijlpaal in de
  prehistorie van het Zuidzeegebied.
   Het "Lapita-Watom" aardewerk hoort tot de oudste Melanesisch-Polynesische
  culturen en wordt aangetroffen in een gebied, dat zich uitstrekt van NieuwGuinea tot op de Tonga Eilanden (Garanger 1972, p. 29, 125).
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 04:18:34PM
  via Open Access. This is an open-access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported (CC BY-NC
  3.0)
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/3.0.
  