title: Het koningschap in België in de eenentwintigste eeuw
text: In dit preadvies hebben we erop gewezen dat de Koning in het politiek strijdgewoel
  terecht komt wanneer hij als een ‘believer’ de eenheid van het land verdedigt en
  daardoor de ‘non believers’ tegen zich in het harnas jaagt. Een paradoxale situatie
  voor een staatshoofd. We hebben er ook op gewezen dat de rol die de Koning in 2007
  en 2010-2011 speelde in de zoektocht naar een vergelijk tussen Vlamingen en Franstaligen over de staatshervorming, hem er meer dan eens toe heeft gebracht in de
  politieke arena af te dalen, ten koste van een strikte neutraliteit en met meteen ook
  verwijten van partijdigheid tot gevolg. De recente schendingen van de vertrouwelijkheid van de gesprekken met de Koning wijzen erop dat een aantal politici – en niet
  de minste – al dan niet met republikeinse intenties, niet meer het respect opbrengen
  dat nodig is om het staatshoofd toe te laten zijn taak te vervullen. Er zijn aanwijzingen dat het aanzien van het koningschap ook in de publieke opinie taant. Uit een
  Ipsos-opiniepeiling bij 2000 mensen in maart 2010 blijkt dat een meerderheid van
  62% van de Belgen nog steeds voor het behoud van de monarchie is. Betekenisvol is
  echter dat 75% van de Franstaligen het koningshuis nog steunt, tegen slechts 54%
  van de Vlamingen.395 Een vorst die verplicht is voortdurend initiatieven te nemen die
  hem in politiek vaarwater brengen, dreigt teken van verdeeldheid te worden. Zijn
  
  392 P. Rehwinkel, ‘Royalty is not essential... zolang politici hun verantwoordelijkheid nemen’, in
  R. Meijer en H.J. Schoo (red.), De Monarchie. Staatsrecht, volksgunst en het Huis van Oranje,
  Amsterdam, Prometheus, 2002, p. 73-100.
  393 V. Bogdanor, The monarchy and the constitution, Oxford, Clarendon Press, 1995, p. 299.
   394 T. Roodewijn (red.), De Republiek der Nederlanden. Pleidooien voor het afschaffen van de
  monarchie, Amsterdam, De Bezige Bij, 1998, p. 121.
  395 S. Samyn en M. Buxant, Koning zonder land. De toekomst van de Belgische monarchie in
  woelige tijden, Amsterdam, De Bezige Bij, 2011, p. 167-168.
   97
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  symbolische rol om de eenheid van de Staat en van de Natie te vertegenwoordigen
  kan dan in het gedrang komen. Of om het in Bagehot’s termen te stellen: een staatshoofd kan de ‘digniﬁed functions’ slechts echt uitoefenen, indien de ‘efﬁcient functions’ door anderen worden vervuld. De Britse constitutionalist Vernon Bogdanor
  schreef zelfs: ‘when he or she exercises the “efﬁcient” functions, the head of state
  will cease to be able to represent all the people; he or she will be representing the
  particular cross-section who agree with his or her activities.’396
  -115. Zowel in België als in Nederland is er inmiddels discussie ontstaan over het
  koningschap. In ons land hebben verschillende politieke partijen zich uitgesproken voor een protocollaire, ceremoniële monarchie. De koning zou zich dan dienen
  terug te buigen op zijn rol als a-politiek en neutraal staatshoofd dat de eenheid en
  de continuïteit van de staat vertegenwoordigt zonder nog politieke taken op zich te
  nemen. De hamvraag is echter of het complexe Belgische staatsbestel geen behoefte
  heeft aan de rol die de Koning steeds heeft gespeeld bij de vorming van de regering
  en of er evenwaardige alternatieven bestaan. Indien België ooit zelf weer in rustiger
  vaarwater terecht komt, zal misschien ook de koning opnieuw een minder uitgesproken rol kunnen spelen. Tevens rijst de vraag of het wel wenselijk is het staatshoofd ook de drie R’s van Bagehot te ontzeggen. In Nederland wordt de stelling verdedigd dat door het staatshoofd buiten de regering te plaatsen de kans groter wordt
  dat hij ‘zijn gang gaat, ook publiekelijk’. Buiten de regering heeft hij immers niet
  meer ‘de morele verantwoordelijkheid tegenover de andere leden van de regering
  om hen niet in de problemen te brengen met onbesuisde uitlatingen.’ ‘Wie de macht
  van de koning beperkt wil houden, moet hem dan ook binnen de regering houden’,
  schrijft Lunshof.397 Of anders uitgedrukt: ‘het losweken van het koningschap van de
  regeringsfunctie kan onder omstandigheden leiden tot een onwenselijke “politisering” van de monarchie’, aldus Elzinga.398 Wie nadenkt over de invoering van een
  protocollaire monarchie zal zich over deze vragen dienen te buigen.
   -116. De vraag rijst ten slotte of het misschien niet wenselijk zou zijn om, net als in
  Nederland, ook in België de constitutionele bepalingen over de monarchie onder
  het stof vandaan te halen, door de machten niet langer aan de Koning toe te wijzen, maar aan de regering, waarvan de Koning en de ministers deel uit maken. Dat
  zou weliswaar niet veel veranderen, maar het is het overwegen waard. Ook al is een
  grondwet niet descriptief, maar normatief, het is toch best dat ze geen verkeerde
  indruk wekt over de machtsuitoefening. Een constitutionele facelift, die toelaat om
  de positie van de Koning, respectievelijk de ministers correcter in te schatten is niet
  overbodig. Een alternatief kan zijn om de actuele draagwijdte van de grondwettelijke
  
  396 V. Bogdanor, The monarchy and the Constitution, 1995, Oxford University Press, p. 62-63.
  397 K. Lunshof, ‘Republikeinse denkfouten. De monarchie als ware democratie’, in R. Meijer en
  H.J. Schoo (red.), De Monarchie. Staatsrecht, volksgunst en het Huis van Oranje, Amsterdam,
  Prometheus, 2002, p. 251.
  398 D.J. Elzinga, ‘Monarchie en constitutioneel neutrum. Over de betekenis van de “pouvoir neutre”
  in de Nederlandse democratie’, in D.J. Elzinga, De Nederlandse constitutionele monarchie in
  een veranderend Europa, Kluwer, Alpen aan de Rijn, 2006, p. 19.
   98
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  bepalingen, gewoonten en de conventies over de monarchie, bij het aantreden van
  de nieuwe Koning, in een ofﬁcieel document te verduidelijken. Verschillende pistes
  kunnen worden gevolgd: de eerste minister kan namens de regering een notitie over
  het hedendaags koningschap aan de Kamer voorleggen waarin de actuele invulling
  van monarchie en democratie wordt uiteengezet. Een dergelijke demarche zou perfect kunnen. Het gaat er dan immers niet om de grondwet te wijzigen en zelfs niet
  om een authentieke interpretatie ervan te geven. De regering geeft slechts aan van
  welke invulling van de grondwettelijke bepalingen, gewoonten en conventies over
  de monarchie, zij uitgaat bij het dragen van de ministeriële verantwoordelijkheid. Zij
  kan vervolgens daarover met het parlement in debat treden. De Nederlandse ervaring met de notitie van minister-president Kok in 2000 en met de brief van ministerpresident Rutte in 2011399 kan hier tot voorbeeld strekken. Desgevallend zou ook,
  zoals in 1949, een commissie in het leven kunnen worden geroepen, om opnieuw
  de prerogatieven van het hedendaagse koningschap helder te verwoorden. Ook de
  ﬁnanciële aspecten – de civiele lijst en de dotaties van de leden van de koninklijke
  familie – zouden op een heldere leest moeten worden geschoeid. Het zou een frisse
  start van een nieuw koningschap kunnen mogelijk maken.
  399 Zie supra voetnoot 14.
  99.
  