title: Hoe de Afscheiding ontstaan is
text: gehad het nie. Hoewel hierdie stryd sorge en probleme vir die Gerefor­
  meerde Kerk gebaar het, was dit tog tot heil van die Kerk dat die remmende
  invloed en dooie konserwatisme van hierdie piëtistiese rigting wat beslis
  sektariese neigings geopenbaar het, buite die mure van die Kerk verban is.
  A. D. P o n t.
  Pretoria,
  14 September 1959.
  HOE DE AFSCHEIDING ONTSTAAN IS.
  Geschiedkundig berigt
  Aangaande de afgescheidene Kerk in Zuid Afrika
  Door S. Hofmeyer, Th. Dr., Predikant te Montagu.
  KAAPSTAD:
  Gedrukt bij J. H. Hofmeyer, Jr., Kaapstad 1870.
  TOELICHTING.
  Onder de vele belangrijke zaken, wrelke de aandacht der Synode in
  de afgeloopene dagen hebben bezig gehouden, behoort ook de Afscheiding,
  welke in de laatste jaren in de Z.A. Republiek, in de Oranje Vrijstaat, en in
  de Kaapkolonie is tot stand gekomen. Deze Afgescheidene Kerk heeft in
  de maand Mei van het afgeloopene jaar hare vierde Synodale Vergadering
  gehouden te Potchefstroom, de handelingen van w’elke Synode in druk
  zijn verschenen.
   Onder Bijlage 2. vindt men aldaar eene „Openbare Verklaring” ,
  behelzende redenen van Afscheiding, waarop nog al het een en ander valt
  aan te merken. Het was vooral met het oog op deze „Verklaring”,
  dat door den Predikant van Colesberg (Ds. A. D. Luckhoff) het volgende
  beschrijvingspunt was ingezonden: „De Synode neme kermis van het
  Verslag der Synode der Afgescheidene Kerk, van het jaar 1869.”
  Dit gaf nog al aanleiding tot eenige discussie. Niet weinige leder der
  Vergadering verklaarden zich sterk er tegen, dat de Synode van de Hande­
  lingen en Geschriften der Afgescheidenen zoude kennis nemen, als
  zijnde de handelwijze en uitlatingen, althans van sommigen hunner,
  beneden de kennisneming der Synode, en de ware of voorgewende
  redenen van Afscheiding van allen redelijken grond ontbloot. Anderen
  daarentegen wilden, dat men het verzoek niet zoude afslaan van de
  Afgevaardigden uit die streken des lands, waar de Afscheiding heeft plaats
  gegrepen. Het voorstel is dan ook, hoewel met eene kleine meerderheid,
  105
  
  aangenomen en binnen weinige dagen, hopen wij in het licht te zien,
  eene wederlegging van de opgegevene redenen van Afscheiding voorko­
  mende in bovengenoemde „Openbare Verklaring.”
  Het bovenstaande werd voor ons de aanleiding, om het een en ander
  omtrent de Afscheiding in Zuid Afrika op te slaan en in te zien, en hieruit
  is het volgende geschrift geboren. Trouwens, om de Afscheiding in
  haren waren aard goed te verstaan en juist te beoordelen, is er naauwelijks
  meer toe noodig, dan den loop harer geschiedenis te kennen, met de
  ware toedragt van zaken; zooveel te meer in dit geval, omdat meermalen
  eenzijdige en zelfs onware voorstellingen zoo gereedelijk worden verspreid.
   Te midden van de drukke bezigheden eener Synodale Vergadering
  opgesteld, en niet in het bezit van al de boeken en geschriften, welke op
  deze betrekking hebben, zoo hebben wij ons slechts bij een beknopt
  overzigt bepaald.
  W ij vertrouWn alzoo met de uitgave van deze weinige bladzijden
  eene dienst te bewijzen, niet alleen aan allen, die min o f meer met die
  Afscheiding te doen krijgen, maar ook aan zoovelen als die in de geschie­
  denis der Z.A. Kerk belang stellen.
  Dat dit boekske niet geheel zonder nuttig te zijn de wereld moge
  intreden, en naast andere geschriften van dezelfde soort geene onwaardige
  plaats moge innemen, is de wensch en de hoop van den
  S c h r ijv e r.
  Kaapstad,
  December, 1870.
  HOE DE AFSCHEIDING ONTSTAAN IS.
  Geschiedkundig berigt aangaande de afgescheidene Kerk in Zuid-Afrika.
  Herhaalde berigten, van tijd tot tijd in Nederland verspreid, omtrent
  den toestand der Uitgewekenen in de vergelegene Zuid Afrikaansche
  Republiek, hadden ook de leeraren en leden der Christelijke Afgescheidene
  Kerk in het Moederland bereikt, en deden bij hen de begeerte ontstaan,
  om hunnen werkkring tot in die gewesten uit te breiden. Het was echter
  vooral met het doel om het Zendingwerk op te nemen, dat de Christelijke
  Afgescheidene Kerk in Nederland de voorkeur gaf aan de Zuid Afri­
  kaansche Republiek boven andere landen. Daartoe vaardigde zij, door
  hare Synodale Commissie, een harer leeraren, Ds. Postma, af naar de
  Z.A. Republiek.
  In de Stem, een weekblad der afgescheidenen in Nederland, plaatste
  de Synodale Commissie der Christelijke Afgescheidene Kerk eene opwek­
  king aan de leden der Kerk, gedateerd 8 Maart 1858 (zie Bijlage A ).
   Daarin wordt onder anderen gezegd:
  Werd reeds lang en van vele zijden de begeerte geopenbaard dat de
  106
  
  Christelijke Afgescheidene Gereformeerde Kerk de hand mogt slaan aan
  het zendelingswerk, wij verblijden ons zeer te kunnen berigten, in den
  weg der Voorzienigheid, thans zoo ver te zijn gevorderd, dat de hand
  reeds aan den ploeg geslagen is.
  In verband hiermede staat de lastbrief, nog in dezelfde maand aan
  Ds. Postma overhandigd, welke luidt als volgt:
  , v De Synodale Commissie der Christelijk Afgescheidene Gerefor­
  meerde Kerk in Nederland heeft benoemd en benoemt bij dezen den
  "Wel-Eerwaarden Herder en Leeraar D. Postma, tot Afgevaardigde naar
  de Transvaalsche Republiek in Zuid-Afrika.
  Het is het verlangen der Commissie, dat genoemde broeder zich
  naar de Transvaalsche Republiek begeve, ten einde op de plaats zelve
  onderzoek te doen naar den godsdienstigen toestand van onze stamver­
  wanten en geloofsgenooten aldaar, broederlijke betrekkingen met hen
  aan te knoopen en in alles te handelen, gelijk het hemzelven het nuttigst
  zal voorkomen in het belang van Gods Koningrijk en van onze stamver­
  wanten en geloofsgenooten op Zuid Afrika’s Oostkust.
  Een ieder wien deze lastbrief vertoond zal worden, verzoeken wij
  to t gezegde einde onzen genoemden broeder in alles met Christelijken
  raad en daad behulpzaam te zijn.
  Van onzen Afgevaardigde verlangen wij zoodra mogelijk een verslag
  van zijne verrigtingen te ontvangen, en wenschen, dat de Heere onze
  pogingen zegene tot prijs van Zijne grooten Naam. Hij geleide en beware
  onzen broeder en geven hem Zijnen Geest en genade in ruime mate om
  ook anderen te kunnen dienen. Amen.
  Gegeven te Kampen, den 26sten Maart, 1858.
  De Synodale Commissie der Christelijk Afgescheidene Gerefor­
  meerde Kerk in Nederland.
  (Get.)
  S. v a n V e l z e n ,
  Leeraar aan de Theol. School.
   A. B r u m m e l k a m p.
  Leeraar aan de Theol. School.
  H. J o f f e r s , V. D. M.
  te ’s Hage.
   Bij zijne aankomst in de Kaapkolonie en Natal, is Ds. Postma dan ook
  met hartelijke belangstelling ontvangen door leeraren en leden onzer Kerk,
  bij welke hij zich terstond als een broeder heeft vervoegd. Aan meer dan
  een hunner heeft hij het ook duidelijk verklaard, dat zijne afvaardiging
  naar de Z.A. Republiek ten doel had, de Evangelie-verkondiging onder de
  heidenen. Zoo schrijft de Hoogleeraar N. J. Hofmeyer, eenige maanden
  later, in een „Openbaren Brief ” aan Ds. Postma, het volgende:
  W at het vermoeden betrof, dat uwe Synode aan de Transvaalsche
  Kerk heeft gedacht, met het verlangen om haar eigen kerkgenootschap
  aldaar uit te breiden, gij ontnaamt mij dit geheel en al door mij de zoo
  onverwachte als verkwikkende mededeeling te doen, dat uwe afvaardiging
  107
  
  naar Transvaal was voortgevloeid uit eenen bij de Afgescheidenen ont­
  waakten ijver om, als kerk van Christus, de zaak der Evangelie-verkondiging onder de Heidenen te behartigen. Eene poging, namelijk, van een
  uwer kerkbesturen om elders God koningrijk onder de Heidenen uit te
  breiden was, naar uw verhaal, mislukt, en nu had uwe Synode geoordeeld,
  aan de bijna herderlooze kerk in Transvaal hare hulp aan te bieden in de
  verwachting, dat haar alzoo een gemakkelijke weg tot de vele Kaffer­
  stammen zou worden gebaand. Ik meende, op dit uw berigt, een nieuw
  gezegend tijdperk voor de Afgescheidene Kerk in Nederland te mogen
  inwachten; te meer, toen ik uit de „Bazuin” ontwaarde, dat er van vele
  kanten in uwe kerk giften voor de zending naar Transvaal als voor de
  zaak der uitbreiding van Gods rijk, werden bijeengebragt; en tevens
  bemerkte, dat uwe twee á drie laatste preeken, in Nederland gehouden
  en sedert gedrukt, voornamelijk ten doel hadden, hartelijke belangstelling
  in de bekeering der Heidenen bij uwe kerk op te wekken.1)
  In een schrijven aan zijne voormalige gemeente te Burgersdorp die,
  ten gevolge van de verschijning van Ds. Postma aldaar, door afscheiding en
  scheuring werd bedreigd, zegt de Hoogleeraar J. Murray, onder anderen:
  Nog een woord omtrent Ds. Postma en zijne kerk. W at ik hun toewensch
  is de zegen Gods op hun voornemen, om onder de Heidenen in de binnen­
  landen van Afrika het Evangelie uit te breiden, gelijk zijn Wel.-Eerw. mij
  zelf verklaard heeft, dat dit het hoofdoel zijner kerk was met zijne afvaar­
  diging naar dit land.  Van de Kaapsche Kerk had Ds. Postma verklaard te vertrouwen,
  dat zij de waarheid, in hare formulieren neergelegd van harte belijdt, en,
  zoo noodig, bereid is die te handhaven; en dat hij op grond van dit
  vertrouwen vrijmoedigheid had, haar, ondanks hare gebreken, als eene
  Zusterkerk te erkennen. In de berigten, door hem uit de Kaapkolonie en
  Natal naar Nederland gezonden, betuigde hij zijne ingenomenheid met
  onze Kerk, en volgens zijne eigene belijdenis, behooren sommige der
  dagen, die hij onder de leeraren en leden onzer Kerk mogt doorbrengen,
  tot de schoonste en genoegelijkste van zijn leven. On eirond noemde
  hij de vrees, door sommigen gekoesterd, dat hij aanleiding zou kunnen
  geven tot eene scheuring in de Nederduitsch Gereformeerde Kerk in
  Zuid-Afrika, en gaf hij de verzekering, het gebruik der Evangelische
  ‘ ) Zie Kerkbode, Deel XI. p. 203.
  108
  
  Gezangen nimmer als voldoende reden tot afscheiding voor de leden
  onzer Kerk te zullen beschouwen. Gelijk hij dan ook toestemde, dat
  ware maar de Gereformeerde leer door de Synode in Holland naar
  eisch gehandhaafd, de Gezangen geene aanleiding tot afscheiding voor
  hem en de zijnen zouden zijn geweest, zoo heeft hij herhaaldelijk ver­
  klaard, dat hij niet het gebruik der Gezangen als zoodanig afkeurde.
  Voor meer dan een onzer leeraren in die Kaapkolonie en in Natal, heeft
  hij dan ook gewone preekbeurten vervuld en uit vrije beweging ook van
  de Evangelische Gezangen, bij de openbare godsdienstoefening gebruik
  gemaakt, zelfs met leeraren onzer Kerk de Heilige Bondzegelen bediend.
  Alzoo mede door leeraren en leden onzer kerk ondersteund en aanbe­
  volen, kwam hij weldra, onder gunstige voortekenen, in de Z.A. Republiek
  behouden aan. Geen wonder voorwaar, dat Ds. Postma, onder zulke
  omstandigheden, door Ds. van der Hoff en de gemeenten in de Z.A.
   Republiek met zulke hartelijkheid is ontvangen geworden.2)
  Het treurig vervolg van de geschiedenis dezer zending is bekend.
  Niet lang na zijne aankomst, en wel nadat hij eerst Potchefstroom
  en Rustenburg had bezocht, en met den toestand des lands eenigzins
  was bekend geworden, vond de Algemeene Kerkvergadering te Pretoria
  plaats, in Januarij 1859. De kerkeraad met de gemeente van Rustenburg,
  welke nog altijd vakant was gebleven, verlangt Ds. Postma tot leeraar.
  Hij is terstond bereid, die betrekking te aanvaarden, en de Algemeene
  Kerkvergadering ook genegen, de bestaande bezwaren3) voorbij te zien
  en het beroep goed te keuren, doch onder bepaling, „dat de kerkelijke
  inrigting zoo als die thans hier bestaat, met hare Evangelische Gezangen,
  zal blijven bestaan en gehandhaafd worden.”
  Dit laatste nu en dit alleen, was voor Ds. Postma en de zijnen genoeg
  om eene scheuring in de Kerk teweeg te brengen en hierop kwam, helaas,
  de Afscheiding tot stand. In het verslag van de Handelingen van de
  Algemeene Kerkvergadering eenige maanden later te Potchefstroom
  gehouden, lezen wij hieromtrent het volgende:4)
  Als men het daarover eens is, wil hij terug gaan tot de handelingen
  van de vergadering te Pretoria, waaruit het besluit, „dat de kerkelijke
  inrigting, zoo als die thans hier bestaat, met hare Evangelische Gezangen,
  zal blijven bestaan en gehandhaafd worden” , de afscheiding is geboren.
  Om het verband van zaken beter te verstaan, wenscht hij te weten onder
  welken indruk dat besluit door de vergadering te Pretoria was genomen,
  onder den indruk dat daardoor eene scheuring of afscheiding zoude
  ontstaan, of dat daardoor de vrede en de eenheid der kerk zoude worden
  bevorderd ?
  *) Aie omtrent dit een en an ier Kerkbode Deel X I.p. 202; alsmede het tijdschrift Elpis,
  1859, p. 171 en vervolgens.
   *) Ds. P o s t m a heeft geene academische opleiding genoten, en behoorde tot een ander
  Kerkgenootschap.
  *) Elpis, 1859, p. 142-144.
  109
  
  De ouderling Wolmarans verklaart, dat hij op dat besluit geene
  scheuring had verwacht. Hij verhaalt dat hij op weg naar Pretoria
  Ds. Postma ontmoette, en dat hij, voor scheuring en verdeeldheid vreezende, aan Ds. Postma onder anderen had gevraagd, hoe hij dacht te
  handelen, wanneer de vergadering het gebruik der Evangelische Gezangen
  bij de openbare godsdienstoefeningen voor bindend zoude verklaren?
  Hierop had Ds. Postma, zeide hij, geantwoord, dat hij zulks dan in zijn
  rapport aan zijne kerk in Nederland zoude melden, in de verwachting,
  dat er een o f ander leeraar dier kerk zijn zou, die geen bezwaar zoude
  hebben op die voorwaarde leeraar van Rustenburg te worden. Die
  verklaring had bij hem alle vrees voor eene scheuring weggenomen.
  Ds. Postma noemt dit eene „onwaarachtige voorstelling” Hij had
  niet dit aan den ouderling Wolmarans verklaard.
  De ouderling Wolmarans verklaart zijne medeedeeling van het
  gesprokene voor onvervalschte waarheid. Zij waren alleen en hij kan
  geen getuige oproepen om dit te bevestigen.
  Ds. Postma blijft het ontkennen, en zegt dat de vergadering weten
  moet, wie van hen beide geloof baard er is. De ouderling Wolmarans
  heeft zelf verklaard, dat hij voor eene scheuring had gevreesd, en nu
  zegt hij, hij heeft niet voor een scheuring gevreesd.
  Ds. van Heijningen stelt voor, dat de vergadering beslisse o f de
  voorstelling van den ouderling Wolmarans „onwaarachtig” is al dan
  niet.
  Dr. Hofmeijer vindt het moeilijk voor de vergadering, daar twee
  personen in hunne verklaring tegenover elkander staan, zonder getuigen.
   Doch dat de ouderling Wolmarans eerst voor eene scheuring vreesde en
  later niet meer, vindt hij natuurlijk, op het antwoord, dat hij zegt van
  Ds. Postma ontvangen te hebben. Ook kon hij voor eene scheuring
  hebben gevreesd, maar niet op die vergadering of op dat besluit.
  De vergadering beslist ten gunste van den ouderling Wolmarans.
  De ouderling Geldenhuys zegt, dat Ds. Postma heeft verklaard,
  dat hij zich zoude onderwerpen aan het besluit der meerderheid.
  Daar de tijd nu verloopen is, wordt de vergadering met gebed gesloten,
  om op den volgenden morgen, op het gewonen uur, te worden heropend.
  Derde Zitting—Donderdag 28 April.
  De vergadering wordt door den Praeses met gebed geopend, en de
  discussien worden hervat, over den indruk, onder welken het besluit
  te Pretoria genomen is.
  Ds. van der Hoff verzekert, dat Ds. Postma, ook aan hem had ver­
  klaard, dat het besluit door de meerderheid der vergadering genomen
  beslissend is, en elk zich daaraan moest onderwerpen.
  Ds. Postma verklaaart zijne w'oorden nader. Hij kan niet hebben
  bedoeld, dat men zich moet onderwerpen wanneer „hiërachie o f kerkheerschappij” wordt uitgeoefend. Hij noemt de handelwijze der verga­
  dering „overheersching en onregt” en stelt de zaak voor als een „onder110
  
  drukking der minderheid”. Hij verklaart ook, dat hij „met alle mogelijke
  vlijt” alles had aangewend tot eenheid. Op de voorlopige vergadering
  te Mooirivier (Potchefstroom) had hij gehoopt, dat men een middenweg
  zoude bewandelen, maar door het besluit te Pretoria was die hoop
  verijdeld geworden.
  De heer Paul Kruger, Kommandant, een der Afgescheidenen,
  verklaart, dat ook hij beducht was voor eene scheuring en alle pogingen
  had aangewend om die te voorkomen, doch te vergeefs.
   Ds. Postma spreekt over de wijze waarop er gehandeld is op de
  vergadering te Pretoria. Hij verhaalt hoe men toen breedvoerig de
  bewijzen voor en tegen het gebruik der Evangelische Gezangen bij de
  openbare Godsdienst voor bindend had verklaard. Ook beweert hij,
  dat de veelbesproken Schriftuurplaats, Col. iii: 16, niet van gezangen
  kan worden verstaan, want als er Matth. xxxvi:30 van Jezus en zijne
  discipelen gezegd wordt, dat zij den „lofzang” gezongen hadden en het
  toch bekend is dat de Joden bij gelegenheid van het Paasfeest gewoon
  waren Ps. 113 tot 115 te zingen, dan kunnen wij ook gemakkelijk verstaan,
  hoe door de uitdrukking „lofzangen” in den Brief aan de Colossensen,
  geene gezangen kan bedoeld zijn. Hij stemde overeen met de aanwijzinge
  der kantteekening in den Statenbijbel.”
  Hoe het zij, wij hebben hier voor ons de eerste stap der Afscheiding,
  welke niet alleen, volgens de betuiging van Ds. Postma zelven, vroeger
  aangehaald, zonder goeden grond of billijke reden werd genomen, maar
  welke ook, indien hij gewild had, door hemzelven gemakkelijk nog had
  kunnen verholpen zijn. Nu werd echter door hem eene scheuring in
  die nog zoo jeugdige Kerk veroorzaakt, en kort na zijne aankomst aldaar,
  door hem een nieuwe Kerkgenootschap gesticht, onder den naam eerst
  van „ de Vrije Gereformeerde Kerk” en daarna van „de Gereformeerde
  Kerk”.
  Deze gebeurtenis bragt zoowel binnen als buiten de Republiek,
  waar ook de mare werd verspreid, een pijnlijken indruk teweeg. Spoedig
  daarop werd eene Algemeene Kerkvergadering bijeengeroepen, mede op
  verzoek en medewerking der Regering, en nog in de maand April daar­
  aanvolgende, kwam die te Potchefstroom bijeen, met het doel om de
  vaneengescheurde Kerk tot een te brengen, en de breuke weder te heelen.
   Deze Vergadering, welke vijf dagen duurde, werd bijgewoond door
  Leeraren en Kerkeraadsleden, allen daartoe uitgenoodigd, uit gemeenten
  in de Oranje Vrijstaat, en in de Kaapkolonie; ook door Ds. Postma,
  doch zonder zijnen kerkeraad, of instructien van dat ligchaam.
  U it een volledig verslag van de verrigtingen dezer vergadering5)
  blijkt, dat Ds. Postma aldaar onder anderen heeft verklaard, dat het
  zingen van de Evangelische Gezangen bij de openbare godsdienstoefeningen
  niet tot de hoofdzaak maar tot de middelmatige zaken behoort; alsook
  dat de redenen, waarom men zich in Nederland van de bestaande kerk
  6) In het tijdschrift Elpis, 1859 p. 125,— vervolgens ook afsonderlijk uitgegeven.
   111
  Teo. Stud. 4
  
  had afgescheiden, in Afrika niet voorhanden zijn. Verder is gebleken,'
  dat de Kerkorde, door Ds. Postma, opgesteld en door hem genoemd de
  Kerkorde van Dordrecht, gewijzigd naar onze tegenwoordige omstandig­
  heden, in geen enkel artikel geheel overeenstemt met de Kerkorde van de
  Synode van Dordrecht, en dat slechts vier o f vijf artikelen in den hoofd­
  inhoud overeenkomen.8) Eindelijk, dat de vergadering ter wille van de
  eenheid en vrede der Kerk, na rijp beraad, in de eigene woorden van
  Ds. Postma heeft besloten, dat het „aan de vrijheid en het geweten van
  eiken leeraar wordt overgelaten, daar in te handelen naar zijn geweten,
  met inachtneming van den toestand der gemeente” . Na langdurige en
  ernstige beraadslaging, is de vergadering, aan het einde harer zittingen,
  met bijna algemeene stemmen, gekomen tot het volgende besluit, dat,
  gelijk wij het in verslag lezen „genomen werd in den geest en naar den
  zin van de Afgescheidenen, zoo men meende:”
  1. De Vergadering vindt het gebruik der Evangelische gezangen bij
  de openbare godsdiensoefening christelijk gereformeerd, en dus ook
  wenschelijk. Het wordt echter aan de vrijheid en het geweten van
  eiken leeraar overgelaten, daarin te handelen naar zijn geweten, met
  inachtneming van den toestand der gemeente.
  2 . Elk beroep, dat voortaan wordt uitgebracht door de Kerkeraden
  der onderscheidene gemeenten in de Zuid-Afrikaansche Republiek, zal
  door de Algemene Kerkvergadering moeten worden goedgekeurd, voor
  dat het van kracht zijn zal, zullende niemand in de Nederduitsch Gerefor­
  meerde Kerk in de Zuid-Afrikaansche Republiek beroepbaar zijn, tenzij
  hij door de Kaapsche Synode gelegitimeerd zij.
   3. Onder de buitengewone omstandigheden benoemt de Vergadering
  Ds. Postma tot herder en leeraar der Nederduitsch Gereformeerde
  Gemeente van Rustenburg, met dien verstande dat de predikanten der
  *) ln het Verslag leest men op p. 140 en 141:— ,,Dr. Hofmeijer brengt nu namens de
  Commissie rapport uit dat gemelde Commissie de Kerkorde van Ds. Postma naauwkeurig vergeleken heeft met de kerkorde van de Synode van Dordrecht in 1618 en
  1619, en dat daaruit gebleken is:
  1. Dat niet een artikel van de Kerkorde van Ds. Postma letterlijk overeenkomt
  met de Dordsche Kerkorde. 2. Dat slechts vier o f v ijf artikelen in de hoofdzaak
  overeenstemmen. 3. Dat vele artikelen geheel veranderd, gewijzigd, o f saamgetrokken, terwijl anderen weder weggelaten o f ingevoegd zijn, zoodat de Kerkorde
  van Ds. Postma slechts 65 artikelen bevat, en de Dordsche Kerkorde 86 artikelen.
  Ds. Louw. stelt voor om nu de eerste vraag van den brief der Regering te beantwoorden
  Dr. Hofmeyer wil vooraf nog van Ds. Postma weten, waarom hij zijne Kerkorde
  noemt de Dordsche Kerkorde, daar die toch zoo zeer daarvan afwijkt, dat de Dordsche
  Kerkorde naauwelijks meer kenbaar is. M en wordt door den titel al ligt in den waan
  gebragt, dat de kerk door Ds. Postma opgerigt, zich aan de Dordsche Synode houdt,
  tot huishoudelijke bepalingen toe, tegenover andere Gereformeerde Kerken, als
  zouden zij dit niet doen.
  Ds. Postma vindt, dat elke kerk vrijheid heeft aan hare kerkwetten dien titel te geven,
  welke haar verkieslijk schijnt.
   Dr. Hofmeyer wil dit regt aan geene kerk betwisten, maar vraagt o f het eerlijk is,
  het publiek door titels en opschriften te misleiden? Volgens den titel word men
  in een gansch ander denkbeeld gebragt dan de waarheid is. Gewoonlijk oordeelt
  men naar den titel, en wanneer wij de zaak, na onderzoek, nemen zoo als die werkelijk
  is, dan komen de Reglementen van onze Kerk en andere Gereformeerde Kerken,
  misschien meer overeen met de Dordsche Kerkorde, dan de Kerkorde door Ds.
  Postma opgesteld.
  112
  
  Nederduitsch Gereformeerde Gemeente van Potchefstroom en Lijdenburg
  gemelde Gemeente van tijd tot tijd zullen bezoeken.
  4.
  Door het aannemen dezer bepalingen vervalt de oprigting eener
  afzonderlijke kerk in deze Republiek, en worden allen, die zich hebben
  afgescheiden, met liefde in haren boezem weder opgenomen. Alle
  gedoopten en aangenomen door Ds. Postma, sedert den 10 Februari
  dezes jaars, zullen dan ook als wettig worden ingeschreven in de doopen ledematenregisters der gemeenten, waartoe zij behoren.
  Op den Zaterdagmorgen, den laatsten dag der vergadering, was
  Ds. Postma met toestemming der vergadering vertrokken naar de Vrijstaat,
  volgens vroeger gemaakte bestelling. Met het plan dat op den Zaterdag
  aan de vergadering is voorgelegd, had hij ingestemd, doch hij kon zonder
  zijnen kerkeraad niets beslissen o f bepalen, gelijk hij vroeger reeds had
  verklaard7.) Het besluit werd intusschen genomen overeenkomstig
  den zin en de meening van de Afgescheidenen, en men hoopte dat de
  zorg en moeite door de vergadering aan deze zaak besteed, nu ook weldra
  door een goeden uitslag zouden worden bekroond, en de vaneengescheurde
  kerk spoedig weder tot een geheel zoude gebragt zijn. In die blijde
  verwachting ging men uiteen, en zoude men nog slechts op het antw'oord
  van den kerkeraad te Rustenburg wachten, tot na de terugkomst van
  Ds. Postma uit de Vrijstaat.
   Dit had men, en niet zonder goeden grond, verwacht. Velen
  beschouwden het als zeker, en de zaak als geheel beslist. Helaas, te
  spoedig zou het blijken, dat men zich in die goede hoop had bedrogen,
  en dat de schoonste verwachting zoude w'orden verijdeld. Omtrent
  zijne reis naar de Vrijstaat, vindt men, eenige weken later, het volgende
  berigt in De Kerkbode, onder datum van den 11 Mei:
  W ij vernemen op dit oogenblik op goeden grond, dat de heer Postma
  laatsl. Zondag ergens in de gemeente van Bloemfontein voor een vrij
  talrijk gehoor Psalmzingers gepredikt heeft; dat hij in den loop dezer
  week op de plaats van den heer Johs. van der W alt in dezelfde gemeente
  het Heilige Avondmaal bedienen en een kerkeraad aanstellen zal, om van
  7) Op p. 140 van het Verslag vinden wij het volgende:
  ,,Hierop legt de Praeses de volgende vraag der Regering voor de Vergadering, o f
  namelijk eene vereeniging onmogelijk is ?
  Dr. Hofmeyer zegt, dat hij deze vraag, gaarne door Ds. Postma en de zijne zoude
  beantwoord zien, daar zij zich hadden afgescheiden.
  Ds. Postma zegt dat niet hij, maar de Vergadering, dit zal moeten beslissen. Hij
  is slechts gekomen volgens uitnoodiging om de Kerkorde door hem opgesteld toe
  te lichten. Hij kan zonder zijn Kerkeraad niets beslissen o f bepalen.
   Dr. Hofmeyer zegt, ook buiten de vergadering van Ds. Postma hetzelfde antwoord
  ontvangen te hebben, als hij met hem over de middelen ter vereeniging sprak. Hij
  zal nu liefst niet beslissen o f het wel gehandeld is van Ds. Postma, zonder zijn Kerke­
  raad te verschijnen, als hij zonder zijnen Kerkeraad niets bepaalds antwoorden o f
  beslissen kan, indien het om eene vereeniging te doen is, met welk doel toch deze
  vergadering was opgeroepen. Het spreekt wel van zelf, dat de Regering geen Kerke­
  raad uitnoodigen kan van eene kerk die nog niet is erkend. Hij wil nogtans, dat de
  Vergadering van hare zijde alle middelen to t eene vereeniging aanwenden zal, en
  waar het noodig is, degenen die to t de Afgescheidene Kerk behooren ondervragen
  en raadplegen, opdat niet al het werk der Vergadering verijdeld worde.
  113
  
  daar naar Burgersdorp te worden vervoerd. Het schijnt dus, dat de
  heer P. met mannenmoed voorgaat om zijne kerk alom in ons land te
  vestigen, dat is, met andere woorden: scheuring, twist en tweedragt te
  brengen, waar die voren niet bestonden. Dat doet een man, die verklaard
  heeft: „dat ’t zingen van Gezangen bij de openbare godsdienstoefeningen
  tot de middelmatige zaken behoort; dat de redenen, waarom men zich in
  Nederland de bestaande kerk had afgescheiden, in ons land niet voor­
  handen zijn; en dat hij om ’t zingen der Evangelische Gezangen alleen
  nimmer eene afscheiding zoude voorstaan.” W ij laten ’t aan onze
  lezers over, om het een met het andere te vergelijken en te oordeelen.
   Alzoo zette Ds. Postma het treurig werk der Afscheiding, eenmaal
  begonnen, voort tot in de Vrijstaat en de Kaap-Kolonie, terwijl zijn
  lastbrief niet verder reikte dan tot de Z.A. Republiek; en dit alles, na
  hetgeen gedaan en door hem toegestemd was op de groote vijfdaagsche
  Kerkvergadering te Potchefstroom.
  W ij kunnen niet anders dan met een gevoel van smart en leed over
  eene zoo treurige gebeurtenis schrijven, die zoo vruchtbaar is geworden
  in de droevigste gevolgen. Geen wonder, dat de Hoogleeraar J. Murray,
  kort te voren nog de herder en leeraar der gemeente Burgersdorp, toen
  herderloos een belangstellend en waarschuwend schrijven aan haar heeft
  gerigt (Zie Bijl. B .) ; en dat zijn ambtsbroeder N. J. Hofmeijer die herhaalde
  gesprekken met Ds. Postma had gehouden na zijne aankomst in de
  Kaapkolonie, in een „Openbare Brief” aan hem gerigt, openhartig en
  getrouw het een en ander ter sprake heeft gebragt met betrekking tot
  zijne zending naar de Z.A. Republiek, en zijne houding en uitlatingen bij
  zijne aankomst in Zuid-Afrika. Op dezen laatsten brief heeft Ds. Postma
  later een uitvoerig doch grootendeels ontwijkend antwoord gezonden.8)
  Niettegenstaande dit alles, is Ds. Postma met het werk der Afscheiding
  voortgegaan, en hebben sommige ontevredenen in onze kerk zich bij
  hem aangesloten. In Februari van het volgende jaar, 1860, bezocht
  Ds. Postma die streken op nieuw en ging hij met het werk der Afscheiding
  verder voort. In de Kerkbode van dat jaar, p. 89— 91, vinden wij een
  Verslag van eene Openbare Kerkeraadsvergadering, gehouden te Burgers­
  dorp, op den 25 Februari 1860, door den heer Postma en den kerkeraad
  van de thans Afgescheidenen te Burgersdorp. Dit verslag is opgesteld
  door eene Commissie, bestaande uit den heer P. J. Joubert, toen diaken,
  thans ouderling van de gemeente Colesberg, en door den heer P. J.
   Viljoen, toen diaken te Burgersdorp, en thans leeraar bij de Afgescheidene
  Gemeente te Colesberg. In dat verslag, dat wij hierachter plaatsen
  onder Bijlage D., vinden wij eenige wetenswaardige bijzonderheden
  omtrent de geschiedenis der Afscheiding en de wijze van handelen van
  Ds. Postma.
  8) Zie Kerkbode, p. 201 en 279.
  114
  
  Zulk eene houding en handelwijze van haren Afgevaardigde, moest
  wel de Afgescheidene Kerk in Nederland bevreemden, welke tot nog toe
  in eene vriendschappelijke betrekking had gestaan tot de Nederd. Geref.
  Kerken in Zuid-Afrika.
  Met het oog op dit een en ander verwondert het ons dan ook geens­
  zins, dat het gedrag en het werk van Ds. Postma niet de goedkeuring
  heeft weggedragen van de Christelijk Afgescheidene Kerk in Nederland,
  wier Afgevaardigde hij was, en wier goeden naam hij in gevaar had gebragt,
  en dat hare Synode van oordeel is, dat de Afgescheidene Kerk in ZuidAfrika onder de roeping is, de gelden voor de reis van Ds. Postma verstrekt,
  aan haar terug te betalen,—waartegen de Afgescheidene Kerk in Zuid
  Afrika bezwaar maakt. Evenmin verwondert het ons, dat zij er geen
  behagen in heeft dat Ds. Postma door de Christelijke Afgescheidene
  Kerk in Nederland met den naam van „Zendeling” wordt genoemd, en
  dat zij aan de Synode van die Kerk verzocht heeft „terug te komen op
  haar besluit van 1863, en het te rectificeren.”9)
  En in welke verhouding staat nu de Afgescheidene tot de Nederd.
  Geref, Kerk in Zuid-Afrika ?
  Bij de eerste Synode na de Afscheiding gehouden in 1862 was een
  schrijven van Ds. Beyer, predikant bij de Afgescheidene, ontvangen,10)
  vroeger bij den Actuarius der Synode ook een brief van Ds. Postma, ged.
   Mei 1859.11)
  Bij de behandeling van het rapport der Commissie welke in deze
  zaak was aangesteld, werd besloten: „Dat geen brief aan de van onze
  kerk afgescheiden leden zal gerigt worden maar dat deze vergadering
  beleefdelijk zal antwoorden, dat zij het schrijven van Ds. Beijer ontvangen
  heeft;” en op een verder voorstel: „Dat het schrijven van den leeraar der
  Afgescheidene Kerk erkend, en daarbij een exemplaar van de Acta ter
  tegenwoordige Synode hem toegezonden worde, met kennisgeving, dat
  wij den naam van „De Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika”, dien zij
  zichzelven gegeven hebben, niet kunnen erkennen.” 12)
  Bij de verdaagde vergadering der Synode, in 1863 was er een Memorie
  ontvangen van zeven kerkeraads- en oudkerkeraadsleden van Colesberg,
  verzoekende dat de Synode stappen neme, om den blaam door Ds.
  Beyer, Predikant der Afgescheidene Gemeente te Reddersburg, op de
  Geref. Kerk geworpen, uit te wisschen. Eene Commissie werd aange­
  steld om na het opbreken der Synode deze zaak te behartigen14), welke
  in 1870, bij monde van een harer leden berigt, dat zij bij nader inzien
  *) Zie Handelingen van de vierde Algem. Synodale Kerkvergadering van de Afgeschei­
  dene Kerk van Zuid Afrika Bijlage no. 4.
  10) Handelingen der Synode, 1862, p. 32.
  11) Rapport van den Actuarius, ii: 8.
  W ij hebben geene gelegenheid gehad om deze
  brieven in te zien.
  11) Zie Handelingen der Synode, 1862, p. 32, 34, 65 en 67.
  * ') Zie Handelingen der Synode, 1863, p. 146, 157, 164.
  14) Zie Handelingen der Synode, bladz. 65.
  115
  
  van het Reisjournaal van Ds. Beijer, het beneden hare kennisneming
  vond en door zwijgen de zaak beter meende te behartigen, dan door
  daarop te antwoorden.
   Intusschen hebben de Afgescheidene gemeenten zich terstond tot
  eene afzonderlijke secte gevormd, en in Mei, 1869 reeds hare vierde
  Synodale Vergadering gehouden, wier verrigtingen in het licht verschenen
  zijn onder den vreemden titel van „Handelingen van de vierde Algemeene
  Synodale Kerkvergadering, zamengesteld uit al de Gereformeerde gemeen­
  ten van Zuid-Afrika, vergaderd te Potchefstroom (Zuid-Afrikaansche
  Republiek) den 17 den Mei 1869 en volgende dagen.” U it dit verslag
  blijkt, dat „al de Gereformeerde gemeenten van Zuid-Afrika” zijn, vier
  uit de Oranje Vrijstaat en zes uit de Kaapkolonie, te zamen veertien in
  getal, die meest alle vertegenwoordigd waren door twee ouderlingen en
  een diaken.
  De vier predikanten Postma, Swart, Cachet en Venter zijn allen,
  behalve de eerste, na korte voorbereiding, in Zuid-Afrika tot predikanten
  gemaakt. Op p. 32 lezen wij, dat de kennis der oude talen niet altijd
  een vereischte is. Ds. Beijer, eenige jaren geleden uit Nederland aange­
  komen en laatst predikant te Reddersburg, was naar het Vaderland
  teruggekeerd. Over zijn gedrag is de vergadering niet zeer voldaan.
  In een brief aan Ds. Postma had hij voorgegeven, dat hij ten behoeve
  van de gezondheid zijner vrouw naar Nederland wTas teruggekeerd, terwijl
  het uit een brief van dienzelfde heer, opgenomen in De Bazuin, duidelijk
  bleek, dat hij eene betere uitkomst zocht in Nederland of in Noord
  Amerika.
  Eene der eerste handelingen van de vergadering bestaat in het exami­
  neren van drie studenten, door Ds. Postma opgeleid, en daarna werden
  toegelaten en bevorderd tot proponenten, een hunner oud 48, en de
  beide anderen 38 jaren.
   U it de opgaaf der verschillende afgevaardigden blijkt, dat men in de
  Z.A. Republiek 1937 leden telt, in de Vrijstaat 985, en in de Kaapkolonie
  1980. Hieronder moet men tellen vele kinderen van 12 jaren en daar­
  boven, die sedert de vestiging der Afgescheidene kerk, doorgaans met
  zeer geringe kennis, tot leden zijn aangenomen.
  Hetgeen verder in deze Handelingen meer bijzonder onze aandacht
  tot zich getrokken heeft, is hetgeen wij lezen op p. 23, onder Art. 91
  (de onderwerpen en besluiten zijn bij wijze van artikels genummerd):
  Art. 91— Gevraagd door den kerkeraad der gemeente Mooirivier:
  Hoe te handelen wanneer lidmaten onzer Kerk zich in het huwelijk
  begeven met leden van een ander kerkgenootschap.
  De Synode vermaant de ouders ernstiglijk, dat zij hunne kinderen
  toch opwekken om in het trouwen toe te zien naar ware godzaligheid en
  vroomheid, in eenigheid des geloofs, met in acht nemen van 2 Cor. 6:14.
  Dit beteekent zooveel als ontrading en afkeuring van het huwelijk
  met dezulken, die tot andere kerkgenootschappen behooren, terwijl op
  
  116
  
  hen wordt toegepast 2 Cor. 6:14— , „Trekt niet een ander juk aan met
  de ongeloovigen; want wat mededeel heeft geregtigheid met de ongeregtigheid ? en wat gemeenschap heeft het licht met de duisternis ?
  Voorts hetgeen ons wordt medegedeeld op pag. 24, onder art. 96,—•
  Door de afgevaardigden van Pretoria wordt het verlangen te kennen
  gegeven, dat de Synode zich verklare over de gelijkstelling van de gekleurde
  bevolking dezer landen met de blanke bevolking, op kerkelijk gebied,
  omdat sommigen zeggen, dat de bediening van het Evangelie aan die
  natien en Godsdienstig onderwijs aan de huisbedienden eene gelijkstelling
  zoude zijn.
   De Synode verklaart met algemeene stemmen: dat zij met verlangen
  tegemoet ziet de vervulling van Gen. X X II: 18, van Ps. lxxxvii en lxvii,
  en hoopt even als de geloovigen des Ouden Testaments in de laatstge­
  noemden Psalm met vertrouwen daarom te blijven bidden en daartoenaar vermogen te arbeiden volgens het bevel des Heeren, Matth. xxviii: 19
  en Mark. xvi:15, maar vindt bovengenoemde gelijkstelling nu nog onge­
  schikt, ja onmogelijk, en vertrouwt, dat elk, die den TOESTAND DIER
  NATIE kent en redelijk oordeelt, dit zal moeten toestemmen.
   Indien wij iets hiervan verstaan, dan verklaart de Afgescheidene
  Synode hier met algemeene stemmen „dat, terwijl zij volgens het beveldes Heeren, Matth. xxviii:19, en Markus xvi:15, hoopt, te blijven bidden
  en arbeiden om de vervulling van Gen. xxii:18, Ps. 87 en 67, welke
  zij met verlangen tegemoet ziet, zij nogtans ,,de bediening van het Evangelie
  aan die natien en Godsdienstig onderwijs aan de huisbedienden” , „nu
  nog ongeschikt ja onmogelijk” vindt; en spreekt zij daarbij nog het
  vertrouwen uit, „Dat elk, die den TOESTAN D DIER NATIE kent en
  redelijk oordeelt, dit zal moeten toestemmen.”
  Indien het iets anders en iets beters moet beteekenen hetgeen wij
  ter wille dezer jeugdige kerk wel wenschen mogen dan is het voorzeker
  zoo behendig, dat het in ons oog wordt een meesterstuk van mijstificatie
  (verduistering). Immers wordt „de bediening van het Evangelie aan die
  natien en godsdienstig onderwijs aan de huisbedienden” door de Afge­
  scheidene Synode goedgekeurd en aanbevolen, en dit is waarlijk weinig
  genoeg, dan zoude het zonder twijfel anders moeten uitgedrukt zijn,
  en voor de leden der kerk duidelijk te lezen staan. Dan zouden ook,
  vreezen wij, zulk een besluit niet met „algemeene stemmen” genomen
  zijn. Die echter de gezindheid en denkwijze kent der Afgescheidenen,
  zal het wel mogen betreuren, maar zich er niet over verwonderen, dat
  zulk een onbijbelsch en onchristelijk besluit, met „algemeene stemmen”
  is genomen. Waarover men zich moet verwonderen, het is, dat de
  predikanten, die betere leidslieden behooren te zijn, dat onder hen een
  Postma die uit Nederland is afgevaardigd met het doel om het zendingwerk
  in Zuid-Afrika te behartigen, dat zij allen hier ontrouw worden bevonden,
  
  117
  
  en mede een besluit helpen nemen— wij weten niet door wien het voorstel
  gedaan, en kunnen slechts vermoeden door wien het opgesteld is— een
  besluit dat deze kerk nog lang als een smet sal blijven aankleven.
   Het bovenstaande wordt bevestigd, en hiermede valt zamen het
  besluit, uitgedrukt in Art. 104, op pag. 26, naar aanleiding van een vriendelijk aanbod van de „afgescheidene Kerk” in Noord Amerika:—■
  Ten opzigte der aanbieding van geldelijke hulp om Bijbels en N.
  Testamenten te koopen, tot verspreiding onder de Heidenen, besluit de
  Synode van dit vriendelijk aanbod geen gebruik te maken voor het
  tegenwoordige, maar betuigt hiervoor haren hartelijken dank.
  Bijzondere aandacht verdient op pag. 24—Art. 98 en 99— Ds. Postma
  stelt voor, dat de Synode benoemt, eene commissie zamengesteld uit een
  leeraar en een ouderling, uit ieder land, om eene openlijke verklaring
  te geven van de redenen van afscheiding van de Ned. Herv. en de Ned.
  Geref. Kerk in Zuid-Afrika. De Synode besluit eene commissie tot
  dat einde te benoemen en zulde ouderlingen te kiezen, die van den beginne
  met alle dingen bekend geweest zijn.
  Tot die commissie worden benoemd,
  Uit de Z.A. Republiek :Ds. N. J. R. Swart,
  P. J. W . Schutte, oud.
  U it de Oranje Vrijstaat:Ds. S. D. Venter,
  D. J. P. A. D. Coetsee, oud.
  U it de Kaap Kolonie: Ds. J. Lion Cachet,
  G. H. J. Kruger, N.z., oud.
  Na eene pauze brengt de benoemde commissie een opstel ter tafel,
  dat met algemeene stemmen wordt aangenomen als de volkomene uit­
  drukking van het gevoelen der Synode en wordt besloten, dat dit als
  Bijlage bij de Handelingen der Synode zal gebruikt worden. Zie Bijlagen
  No. 2. Ook wordt besloten, dat de Herdelijke brief van den GraaffReinetschen Ring (1842) als Bijlage gedruk zal worden. Zie Bijlagen no. 3.
   W at al aanstonds den lezer moet bevreemden, het is dat de commissie,
  aangesteld om een zoo gewigtiche stuk te vervaardigen, nog op denzelfden
  voormiddag, na eene korte pauze, daarmede gereed is, en het terstond
  door de vergadering wordt gelezen en goedgekeurd. Zouden wij ons ook
  vergissen, indien wij meenen, dat het stuk reeds vroeger was opgesteld,
  en, maar den bekenden stijl te oordeelen, afkomstig is van de hand van
  Ds. Postma? . . . En dan wordt nog, zeer conscientieus, besloten „zulke
  ouderlingen te kiezen, die van den beginne met alle dingen bekend geweest
  zijn.”
  W ij vinden dan ook dit merkwaardig stuk onder Bijlagen No. 2,
  behelzende Redenen van Afscheiding.
  Indien er waarlijk eenige tastbare reden tot Afscheiding zoude bestaan
  bij degenen, die zich hebben afgescheiden, dan moet het zijn het gebruik
  der Evangelische gezangen bij de openbare godsdiensoefening, hoewel
  er daaromtrent nooit eene enkele wet o f bepaling in de Zuid Afrikaansche
  
  118
  
  kerk is gemaakt. Het is echter opmerkelijk, dat in deze „openbare
  verklaring” geen enkel woord daarvan wordt gezegd. Ook lezen wij
  hier niets van de ook bij vele anderen, maar vooral bij de Afgescheidenen,
  gevreesde, zoogenaamde „gelijkstelling” van blanken en gekleurden,
  waaromtrent evenzeer nooit door de Nederduitsch Gereformeerde Kerk
  in Zuid-Afrika eenige dwangmaatregel, maar veeleer groote inschikke­
  lijkheid is gebruikt.
  W at omtrent de zaak der Afscheiding in deze Synodale Vergadering
  van 1870 is voorgesteld en besloten, vindt men vermeld in de „Toelichting”
  op de eerste bladzijde van dit boekje, waarheen wij den lezer verwijzen.
   Op denzelfden voormiddag nog wordt aan dezelfde Commissie
  (ook op dezelfde wijze?) opgedragen, een brief op te stellen aan de Synode
  van de Afgescheidene Kerk in Nederland. W ij lezen daaromtrent op
  p. 25:—
  Ds. Postma wenscht, dat de Synode eene openbare getuienis geve
  van zijn komst in dit land, naar aanleiding van hetgeen men vindt in
  „De Gereformeerde Kerkregering” van H. de Cock, pag. 57.
  De Synode besluit dezelfde Commissie genoemd, art. 98, te verzoeken,
  eenen brief aan de Synode der Christ. Af. Gereform. Kerk op te stellen,
  opdat die, na door de Synode goedgekeurd te zijn, uit naam der Commissie
  verzonden worde.
  Den brief zelven treffen wij aan onder Bijlage No. 4., waaruit blijkt,
  dat er bij de Afgescheidene Kerk in Nederland eenige verkoeling is
  ontstaan tegenover de Afgescheidenen in Zuid-Afrika; dat de Afscheiding
  hier te lande aan de Afgescheidene Kerk aldaar „nog wat donker” voor­
  komt ; en dat de Afgescheidene Synode alhier bezwaar maakt, om restitutie
  te doen van de gelden uitgelegd aan de reiskosten van Ds. Postma, in
  Nederland gevraagd en ingezameld voor het Zendingwerk.
  Het boekje word besloten met een „Toevoegsel” bevattende een
  brief van Ds. Postma over het „Vrijwillig Beginsel”, eenige maanden
  vroeger in een der Kaapstadsche dagbladen verschenen. Hier wordt
  aan het slot gewaarschuwd, onder anderen tegen „optooijingen van
  kerkendienaren, al is het bij sommige reeds gering geworden, op zijn
  minst dan nog toga, mantel en b ef;”— terwijl Ds. Postma zelf, op zijne
  doorreis door de Kaapkolonie en Natal vrijwillig de toga heeft gedragen.
  Het zij hier echter gezegd, dat de toga niet in den smaak valt der Afge­
  scheidenen.
   W ij hebben alzoo getracht, in het bovenstaande een beknopt overzigt
  te leveren van de geschiedenis der Afscheiding hier te lande. W ij hebben
  ons doorgaans van beoordeelende aanmerkingen onthouden. Zelfs in
  hetgeen wij tot opheldering hebben ingevlochten, waren wij spaarzaam.
  Het oordeel laten wij aan den verstandigen en onpartijdigen lezer.
  W ij besluiten met de aanhaling van ons gevoelen bij het begin der
  Afscheiding openhartig uitgesproken in de Algemeene Kerkvergadering
  te Potchefstroom, in April 1859:
  
  119
  
  Dr. Hofmeyer. De vergadering, zegt hij, is thans genaderd tot de
  beslissing van het voorname vraagpunt, en die dag zoude ongetwijfeld de
  belangrijkste dag van hare werkzaamheden zijn. Voor dat zij tot de
  beslissing over gaat, is het hem eene behoefte, zijn gevoelens over het
  gebeurde openhartig en onpartijdig uit te spreken. Na het ingesteld
  onderzoek, is het ook noodig elkander op de verschillende punten te
  verstaan, voor dat men tot eene voldoende uitkomst konde geraken, in
  zulk een moeilijk en gewigtig vraagstuk. Waar hij zich mogt vergissen
  of dwalen, wilde hij dan ook gaarne onderrigt en teregt geholpen worden.
   Het is zeker een treurig bewijs van de onvolmaaktheid der Christelijke
  Kerk op aarde, dat zulk een zaak als het gebruik der Evangelische Gezangen
  bij de openbare godsdienstoefening, in onzen tijd het hoofddoel en
  middelpunt van de verrigtingen eener Kerkelijke Vergadering zijn moet,
  en dat daardoor de gemeente des Heeren alhier met scheuring en afschei­
  ding wordt bedreigd. Gelijk hij reeds gezegd had, was hij geenszins van
  voornemen, om zich in te laten met hetgeen voor en tegen het gebruik
  der Evangelische Gezangen kan worden aangevoerd. Hij wil de zaak
  behandelen zoo als zij in de werkelijkheid bestaat. Doch hij kan niet
  nalaten in het verbijgaan op te merken, dat het zijns inziens, eene verkeerde
  Schriftverklaring was, wanneer Ds. Postma uit Matt. xxvi:30 wil afleiden
  hoe Coloss, iii: 16 moet worden verstaan. In Matth. xxvi:30 wordt
  enkel gezegd, ,,als zij den lofzang gezongen hadden’, zonder eenige
  bijvoeging of tegenstelling. In Collossensen, daarentegen, wordt behalve
  van psalmen ook van „lofzangen” en geestelijke liederen” gesproken.
  Zijn de lofzangen en geestelijke liederen niet anders dan psalmen, welk
  een onzin zou dan de Apostel hebben geschreven, indien de redenering
  van Ds. Postma juist is. Doch wanneer eerst psalmen worden genoemd,
  en daarna lofzangen en geestelijke liederen, dan is het duidelijk, dat de
  Apostel Paulus de Christenen te Colosse opwekt, elkander te leeren en te
  vermanen niet alleen met psalmen, maar ook met lofzangen en geestelijke
  liederen, gelijk men ook reeds vroeg in de Christelijke Kerk gezongen
  heeft. Zijn lofzangen en geestelijke liederen psalmen, kan kunnen wij
  onze Evangelische Gezangen volgens deze verklaring ook psalmen noemen.
   Doch dit zij slechts in het voorbijgaan aangemerkt. Zoo ver hem bekend
  was, zijn er slechts twee Christelijke landen, waar er verschil van gevoelen
  bestaat over het gebruik van Evangelische gezangen bij de openbare
  godsdienstoefening, namelijk, in sommige streken van Nederland en in
  een gedeelte van Zuid Afrika. In de Gereformeerde Kerken in Frankrijk,
  Duitsland, Switserland en Amerika, worden er gezangen tot algemeene
  stichting gebruikt, en het zoude hem geenszins verwonderen, zoo hij,
  bij nader onderzoek, werd bevestigd in het denkbeeld, dat de voorvaders
  van meer dan een in ons land, die thans bezwaar heeft in het zingen van
  gezangen, daarvan wel eer tot stichting en zegen voor hunne zielen gebruik
  hadden gemaakt. Het moet echter onze aandacht niet ontgaan, dat de onte­
  vredenheid in de Gereformeerde Kerk in Nederland, die zich sedert 1834
  120
  
  hebben afgescheiden, dit niet hebben gedaan, omdat de Evangelische
  gezangen bij de openbare godsdienstoefening werden gebruikt, want die
  zijn reeds ingevoerd door de Synode aldaar in het jaar 1805. De bezwaren
  der Afgescheidenen zijn doorgaans tegen de leer geweest, die door sommige
  werd verkondigd. Ook heeft tot op heden in Nederland menigeen die,
  van de Evangelische Gezangen geen gebruik maakt, zich tegen de afschei­
  ding verklaard. In ons land, dit moeten wij dankbaar erkennen, is de
  leer des bijbels zuiver gebleven, en heeft er nooit eenige gegronde reden
  tot Afscheiding bestaan, gelijk ook door Ds. Postma zelven bij meer dan
  eene gelegenheid is beleden. O ok is niemand ooit gedwongen door
  eenig kerkelijk besluit, tot het zingen der Evangelische Gezangen, maar
  aan leeraar en gemeente daarin vrijheid gelaten. Spreker zelf had meer
  dan eens enkel Psamlen doen zingen, wanneer hij godsdienstige oefening
  hield in eene of ander wijk van zijne gemeente, waar hoofdzakelijk
  dezulken woonden, die uitsluitend van de Psalmen gebruik maakten.
  