title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: De commissies I&A/JBZ en V&J hechtten veel waarde aan de geannoteerde agenda
  die voor elke JBZ-Raad aan de Kamer wordt gestuurd. Doorgaans werd deze geannoteerde
  agenda besproken binnen de commissies, een enkele keer werd deze voor kennisgeving
  aangenomen. Naar aanleiding van een brief van de minister van Veiligheid en Justitie over
  de stand van zaken voor wat betreft de onderhandelingen binnen de Raad werd een plenair
  debat aangevraagd en gehouden op 6 december 2016.183 Tijdens dit debat werd wederom
  de stand van zaken voor wat betreft het voorstel besproken evenals de procedurele gang
  van zaken.184 Ook in 2017 bleef het voorstel hoog op de agenda van de commissies I&A/JBZ
  en V&J staan, werd het vrijwel maandelijks besproken binnen de commissies en stelden
  de commissies schriftelijk vragen aan de minister van Veiligheid en Justitie die ook
  schriftelijk werden beantwoord. De minister heeft herhaaldelijk aangegeven niet te zullen
  instemmen met het voorstel in de Raad gezien het negatieve oordeel over het voorstel van
  beide Kamers van het parlement. Dit geeft mooi weer dat het effectief kan zijn om de eigen
  regering onder druk te zetten. Ook al betreft het een Europees voorstel en ligt het voor de
  hand om de ‘Europese’ bevoegdheden in te zetten zoals de subsidiariteitstoets, het is ook
  dan nuttig (en effectief) om de nationale bevoegdheden in te zetten om de eigen regering
  te bestoken.
  Per brief van 7 april 2017 informeerde de minister van Veiligheid en Justitie de Eerste
  Kamer over het voornemen van zestien lidstaten om een nauwere samenwerking aan te
  
  183 Kamerstukken I 2016/17, 33709, W, brief van de minister van Veiligheid en Justitie d.d. 25 november 2016.
  184 Verslag van de plenaire vergadering van dinsdag 6 december 2016, 2016-2017, 10e vergadering.
   125
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  gaan voor wat betreft het Europees Openbaar Ministerie (EOM).185 In een latere brief, van
  2 juni 2017, informeerde de minister wederom de Kamer over de stand van zaken voor
  wat betreft het voorstel. Ook gaf de minister aan geen definitief standpunt binnen de Raad
  in te nemen over de deelname aan het EOM. Dit zal Nederland pas doen wanneer de tekst
  van het voorstel definitief is en beide Kamers van het parlement een oordeel daarover
  hebben kunnen vormen. Het kabinet heeft echter de Eerste Kamer in november 2016 al
  geïnformeerd over de voor- en nadelen van deelname aan de nauwere samenwerking en
  is voor deelname aan het Europees Openbaar Ministerie.186
  Tussen zomer 2017 en januari 2018 is er vrijwel geen contact geweest tussen de regering
  en de Kamer over het voorstel in verband met de formatie van een nieuw kabinet na de
  Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017. Op 3 april 2018 voerde de Eerste Kamer
  een debat met de minister van Justitie en Veiligheid over een eventuele deelname aan de
  nauwere samenwerking met betrekking tot het Europees Openbaar Ministerie.187 Tijdens
  dit debat heeft de Kamer echter geen definitief oordeel over deze deelname gegeven.188 In
  het debat van 17 april 2018 vond een derde termijn plaats en vond de stemming over alle
  ingediende moties plaats. De motie-Van Hattem189 c.s. waarin de regering wordt opgeroepen
  af te zien van deelname aan het Europees Openbaar Ministerie, werd verworpen en de
  gewijzigde motie-Duthler c.s. over een Nederlandse deelname werd aangenomen, waarmee
  besloten werd dat Nederland zou meedoen aan het Europees Openbaar Ministerie.190
  Het bovenstaande voorbeeld illustreert hoe de Eerste Kamer met (belangrijke) Europese
  voorstellen omgaat. Zo is te lezen dat de Kamer vele mogelijkheden aangrijpt om op de
  hoogte te blijven van alle ontwikkelingen omtrent het voorstel. Er zijn vele schriftelijke
  debatten gevoerd, er is een subsidiariteitstoets uitgevoerd, er zijn schriftelijke vragen gesteld
  en zelfs mondelinge overleggen en debatten gehouden. Dit laatste komt niet vaak voor
  aangezien de Kamer doorgaans schriftelijk contact houdt met de regering. De Eerste Kamer
  doet niet enkel een beroep op de eigen regering maar ook op de Europese Commissie.
   Ook illustreert het voorbeeld hoe beide Kamers van het parlement bij belangrijke
  voorstellen samenwerken. Door samen te werken kunnen de Kamers elkaar versterken en
  kan voorkomen worden dat iedere Kamer afzonderlijk het wiel moet uitvinden. Denk
  bijvoorbeeld aan een gezamenlijke reactie aan de Europese Commissie. Vele brieven aan
  de Europese Commissie zijn door de Tweede en Eerste Kamer gezamenlijk verstuurd. Op
  
  185 Kamerstukken I 2016/17, 33709, AB, Brief van de minister van Veiligheid en justitie d.d. 7 april 2017.
  186 Kamerstukken I 2016/17, 33709, W.
  187 Sinds kabinet Rutte-III is de naam van de minister van Veiligheid en Justitie gewijzigd in minister van
  Justitie en Veiligheid.
  188 Verslag van de plenaire vergadering van dinsdag 3 april 2018, 2017-2018, 25e vergadering; Website Eerste
  Kamer, Voorstel EOM.
  189 Kamerstukken I 2017/18, 33709, AF.
  190 Kamerstukken I 2017/18, 33709, AH.
  126
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  vele wijzen heeft de regering beide Kamers van het parlement op de hoogte gehouden over
  de ontwikkelingen rond het Europees Openbaar Ministerie. Deze uitgebreide en nauwkeurige inlichtingenstroom heeft wellicht ook te maken met het behandelvoorbehoud dat
  door de Tweede Kamer is geplaatst en waar ook de Eerste Kamer van heeft kunnen profiteren. De Eerste Kamer kan de berichtgeving van de minister aan de Tweede Kamer volgen
  waardoor een ‘eigen’ behandelvoorbehoud wellicht overbodig is. Tot slot, de Eerste Kamer
  documenteert op haar website ‘Europapoort’ (www.eerstekamer.nl/eu) het gehele voorstel
  met alle stappen, documenten en andere relevante informatie zeer nauwkeurig. Hier wordt
  niet enkel de weg beschreven die het voorstel in de Eerste Kamer heeft afgelegd maar ook
  die in de Tweede Kamer.191 Dit is van groot belang voor onderzoekers en geïnteresseerde
  burgers. Een dergelijke documentatie wordt (helaas) niet door de Tweede Kamer gedaan.
   3.4.4
  
  Nieuwe nationale bevoegdheden na Lissabon
  
  De Rijkswet houdende goedkeuring van het Verdrag van Lissabon tot wijziging van het
  Verdrag bevat twee (nieuwe) bevoegdheden voor het Nederlandse parlement, het zogenoemde instemmingsrecht (art. 3) en het behandelvoorbehoud (art. 4).192 Beide instrumenten worden gebruikt om de regering te controleren in het kader van Europese besluitvorming. Verdere uitwerking van deze bevoegdheden is te vinden in het Reglement van Orde
  van de Tweede Kamer en de Procedureregeling parlementair behandelvoorbehoud.
  3.4.4.1
  Instemmingsrecht
  Bepaalde EU-besluiten op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken behoeven
  instemming van het Nederlandse parlement. Het gaat om besluiten over paspoorten,
  familierecht en bepaalde vormen van politiesamenwerking. Deze bevoegdheid is opgenomen
  in artikel 3 van de Goedkeuringswet van het Verdrag van Lissabon. Geheel nieuw is het
  instemmingsrecht niet. Het bestond namelijk al voor het Verdrag van Lissabon ten aanzien
  van Europese besluiten in het kader van de derde pijler.193 Bij de Goedkeuringswet heeft
  het parlement echter besloten om een groot gedeelte van zijn bevoegdheid op te geven
  door het instemmingsrecht op minder besluiten van toepassing te laten zijn. Door het
  Verdrag van Lissabon werd het Europees Parlement een volledig bevoegde medewetgever.
  De Raad van State redeneerde dat het instemmingsrecht voor die besluiten waarbij het
  Europees Parlement medewetgever werd, overbodig en onwenselijk was. De meerderheid
  
  191 Het voorstel tot oprichting van het Europees Openbaar Ministerie is op de website Europapoort terug te
  vinden onder nummer E130041 (www.eerstekamer.nl/eu/edossier/e130041_voorstel_voor_een).
  192 Art. 3 en 4 Rijkswet houdende goedkeuring van het Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag
  betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.
  193 De derde pijler omvatte beleid op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ).
   127
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  van de Tweede Kamer ging hierin mee.194 Wanneer het gaat om besluiten op het terrein
  van strafrecht, asiel en politiesamenwerking waarover de Raad met eenparigheid van
  stemmen moet beslissen, is een uitzondering gemaakt.195 Deze onderwerpen zijn zo politiek
  gevoelig dat, hoewel ook hier de Raad medewetgever is geworden, het handhaven van het
  instemmingsrecht voor deze besluiten nodig werd geacht. Artikel 3 van de Goedkeuringswet
  geeft aan dat ontwerpbesluiten overeenkomstig artikel 77 lid 3 (vaststellen bepalingen over
  paspoorten, identiteitskaarten, verblijfsvergunningen e.d.), artikel 87 lid 3 (maatregelen
  over operationele samenwerking tussen politie, douane en andere wetshandhavingsdiensten)
  en artikel 89 (voorwaarden voor optreden van politiële autoriteiten op het grondgebied
  van een andere lidstaat) instemming van het parlement vereisen voordat de vertegenwoordiger van het Koninkrijk zijn medewerking kan verlenen aan de totstandkoming van het
  besluit. De drie onderdelen vallen onder titel V over de ruimte van vrijheid, veiligheid en
  recht van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Ook voor besluiten
  op het terrein van grensoverschrijdend familierecht blijft het instemmingsrecht van beide
  Kamers gelden (art. 81 lid 3 VWEU).
  Zodra de ontwerptekst van een voorstel dat Nederland beoogt te binden openbaar
  wordt gemaakt, dient de tekst ter instemming te worden voorgelegd aan de Tweede en de
  Eerste Kamer. Instemming kan zowel op stilzwijgende als uitdrukkelijke manier gebeuren.
  Stilzwijgende instemming vindt plaats wanneer niet binnen vijftien dagen na het overleggen
  van het ontwerpbesluit aan de Tweede en Eerste Kamer, een of beide Kamers heeft/hebben
  aangegeven dat uitdrukkelijke instemming wordt gewenst.196 Omdat de onderhandelingen
  binnen de Raad vaak doorgaan tot kort, soms daags, voor de raadsvergadering, is het
  echter niet altijd mogelijk om gebruik te maken van het stilzwijgende instemmingsrecht.
   De finale tekst wordt pas na de onderhandelingen openbaar gemaakt en dan zitten er geen
  vijftien dagen meer tussen het openbaar maken en de raadsvergadering. Het parlement
  en de regering zijn zich hiervan bewust en de regering doet er alles aan om de Kamer zo
  goed en snel mogelijk te informeren. Hiertoe heeft de regering een drietal afspraken met
  het parlement gemaakt. Ten eerste zal door Nederland een parlementair behandelvoorbehoud worden geplaatst op alle voorstellen waarvoor instemming is vereist. Ten tweede zal
  de regering in het overzicht van JBZ-dossiers dat zij per kwartaal aan de Kamers stuurt,
  aangeven welke dossiers instemming vereisen. En tot slot legt de verantwoordelijke
  minister de finale tekst van een voorstel waarvoor op grond van artikel 81 lid 3 VWEU
  unanimiteit in de Raad is vereist, voor aan beide Kamers met het verzoek om schriftelijke
  
  194 Kamerstukken II 2007/08, 31374 (R 1850), 4, p. 20.
  195 Art. 3 Rijkswet houdende goedkeuring van het Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.
  196 Procedureregeling parlementaire instemming Verdrag van Lissabon (het Verdrag betreffende de werking
  van de Europese Unie) via website Tweede Kamer, JBZ-procedure.
  128
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  instemming.197 De eerste afspraak is enigszins vreemd omdat volgens artikel 4 lid 4 van de
  Goedkeuringswet van het Verdrag van Lissabon, het parlementair behandelvoorbehoud
  niet kan worden ingezet op voorstellen waarvoor parlementaire instemming is vereist.
   Desondanks gebeurt dit dus toch maar dit zal naar alle waarschijnlijkheid geen negatieve
  gevolgen hebben voor zowel het parlement als de regering. Dit kan worden gezien als een
  positief gebaar van de regering aan het parlement. De procedure voor instemming is
  enigszins gewijzigd over de jaren. In eerste instantie werd het instemmingsverzoek via een
  aanbiedingsbrief bekend gemaakt. Op een gegeven moment is besloten om dit via de
  geannoteerde agenda van de JBZ-Raad te doen. Voor de behandeling van het voorstel en
  de instemming heeft deze wijziging geen gevolgen gehad, in die zin dat alle voorgelegde
  verzoeken zijn behandeld en er uiteindelijk is ingestemd.
   3.4.4.1.1
  Tweede Kamer en Eerste Kamer
  In de Tweede Kamer adviseert de vaste Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie en in
  de Eerste Kamer de vaste Kamercommissie voor Immigratie & Asiel en JBZ-Raad (I&A/JBZ)
  over het al dan niet verlenen van instemming. Omdat het instemmingsrecht voor besluiten
  geldt op het gebied van de expertise198 van deze commissie, is niet de commissie voor
  Europese Zaken maar deze commissie belast met het geven van advies. Op basis van dit
  advies beslissen de beide Kamers. Deze commissie controleert of de binnengekomen
  voorstellen aan de formele eisen voldoen. De voorstellen moeten op tijd worden aangeleverd, dat wil zeggen ten minste vijftien dagen voor een raadsvergadering; daarnaast moeten
  ze openbaar zijn en in het Nederlands opgesteld zijn.199 Als een voorstel niet aan deze eisen
  voldoet, adviseert de commissie om de toestemming niet te verlenen op basis van formele
  gronden. Daarna volgt een inhoudelijke toets.200
  In de periode 2010 tot en met 2016 heeft het parlement drie keer ingestemd met nieuwe
  Europese wetgeving op het terrein van paspoorten, familierecht en bepaalde vormen van
  politiesamenwerking. Instemming is nog nooit niet verleend. De instemming voor het
  voorstel van de toetreding van Peru, Zuid-Korea en Kazachstan tot het Haags Kinderontvoeringsverdrag vond stilzwijgend plaats.201 Met betrekking tot dit voorstel heeft de
  minister van Veiligheid en Justitie tweemaal instemming gevraagd omdat de tekst van het
  voorstel na de eerste instemming werd gewijzigd. De instemming met de twee voorstellen
  
  197 Kamerstukken I 2015/16, 32317, FY, p. 3, brief van 4 maart 2016.
  198 Het gaat om de besluiten inzake paspoorten, identiteitskaarten, verblijfsvergunningen (art. 77 lid 3 VWEU),
  politiële samenwerking (art. 87 lid 3 VWEU), optreden van o.a. politie, douane en andere gespecialiseerde
  wetshandhavingsdiensten in andere lidstaten (art. 89 VWEU).
  199 Kamerstukken I 1995/96, 23490, nr. 90c.
  200 Website Eerste Kamer, Instemmingsrecht.
   201 Besluitenlijst van de procedurevergadering van woensdag 22 juni 2016, vaste commissie voor Veiligheid
  en Justitie, Tweede Kamer d.d. 23 juni 2016, agendapunt 56.
  129
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  voor nauwere samenwerking op het terrein van huwelijksvermogensrecht en geregistreerd
  partnerschap vond uitdrukkelijk plaats.202 Voorafgaand aan de uitdrukkelijke instemming
  is er een debat met de minister van Veiligheid en Justitie in de Tweede Kamer. Bij de
  instemming met de nauwere samenwerking met betrekking tot het huwelijksvermogensrecht
  en het geregistreerd partnerschap vond een versnelde instemming plaats omdat er tussen
  het overleggen van het ontwerpbesluit en de stemming in de Raad slechts enkele dagen
  zaten. Er was dus geen tijd om de termijn van vijftien dagen af te wachten en stilzwijgende
  toestemming te verlenen. Toestemming moest dus uitdrukkelijk en heel snel.203 Naar
  aanleiding van deze situatie heeft de vaste commissie voor Europese Zaken samen met de
  vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, mede namens de commissies Veiligheid en
  Justitie en Immigratie en Asiel/JBZ-Raad in de Eerste Kamer, nieuwe werkafspraken
  gemaakt over het instemmingsrecht met de regering.204 Hierin is, als reactie op de versnelde
  instemming, de volgende tekst opgenomen: ‘Indien de finale tekst niet uiterlijk 15 dagen
  voor de besluitvormende Raad aan de Kamers kan worden verzonden, bevat het instemmingsverzoek een toelichting hieromtrent en wordt tevens aangegeven op welke wijze de
  Kamers zijn geïnformeerd over de voortgang van het dossier.’205 In 2015 is instemming
  gevraagd voor een voorstel inzake huwelijksvermogensrecht en geregistreerde partnerschappen.206 Het parlement heeft hiermee uitdrukkelijk ingestemd.207 De derde instemming
  betrof een voorstel tot herziening van Brussel IIbis.208
  3.4.4.2
  Parlementair behandelvoorbehoud
  Het behandelvoorbehoud is strikt genomen niet gerelateerd aan het Verdrag van Lissabon.
   Het is door het amendement-Wiegman-van Meppelen Scheppink en Ten Broeke in de
  Goedkeuringswet opgenomen.209 Het parlementair voorbehoud, zoals het behandelvoorbehoud in de Goedkeuringswet wordt genoemd, is een extra informatievoorziening voor de
  Kamer. Zoals de Procedureregeling parlementair behandelvoorbehoud aangeeft: ‘Het uitgangspunt van het behandelvoorbehoud is het versterken c.q. entameren van het politieke
  debat in de Tweede Kamer over Europese wetgevende voorstellen, teneinde de eigenstandige
  oordeelsvorming van de Kamer te stimuleren en te faciliteren.’210 Nu bestaat de grondwet-
  
  202 Handelingen II 2015/16, 32, item 10; Handelingen II 2015/16, 32, item 11.
  203 Kamerstukken II 2015/16, 32317, nr. 384, p. 2.
  204 Kamerstukken II 2016/17, 32317, nr. 465.
  205 Kamerstukken II 2016/17, 32317, nr. 465.
  206 Kamerstukken I/II 2015/16, 32317, FO/nr. 365.
  207 Kamerstukken II 2015/16, 32317, nr. 367.
  208 Kamerstukken I 2015/16, 32317, GS.
  209 Kamerstukken II 2007/08, 31384, nr. 23.
  210 Procedureregeling voor de behandeling door de Kamer van wetgevende voorstellen van de Europese Unie
  in het kader van het parlementair behandelvoorbehoud en in het kader van de toetsing op aspecten van
  Europese rechtsgrondslag, subsidiariteiten, p. 2.
   130
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  telijke informatieplicht uit artikel 68 Grondwet ook ten aanzien van Europese aangelegenheden, waardoor het parlementair behandelvoorbehoud moet worden gezien als een ‘bijzondere informatieplicht’. De Kamer wil met het plaatsen van een parlementair behandelvoorbehoud niet de behandeling van Europese ontwerpwetgeving in Brussel blokkeren of
  vertragen. Dit is het cruciale verschil met het instemmingsrecht, waarmee het parlement
  ‘nee’ kan zeggen tegen Europese ontwerpwetgeving. Het doel van deze bijzondere informatieplicht is het benadrukken van het politieke gewicht dat de Kamer verbindt aan het
  voorstel en om te voorkomen dat de regering voorbarig instemt met het voorstel.211 Beide
  Kamers hebben de mogelijkheid om binnen twee maanden nadat ze een wetsvoorstel van
  de Commissie hebben ontvangen een parlementair behandelvoorbehoud te plaatsen.212
  Dat wil zeggen dat de Kamercommissie een oordeel wil opstellen over de noodzaak om
  een parlementair behandelvoorbehoud te plaatsen aangezien de commissie het voorstel
  van zodanig politiek belang acht dat zij over de behandeling daarvan op bijzondere wijze
  wenst te worden geïnformeerd door de regering. Daarnaast of apart zou de Kamercommissie
  een oordeel kunnen willen geven over de Europese rechtsgrondslag, de subsidiariteit en
  de proportionaliteit van het voorstel.213 Zij deelt dit schriftelijk mede aan de regering waarna
  de regering de EU in kennis stelt van het parlementair voorbehoud.
   Of een parlementair voorbehoud wordt geplaatst, wordt plenair beslist. Binnen vier
  weken na het plaatsen van het behandelvoorbehoud vindt een overleg plaats tussen de
  regering en de Kamer over het politieke belang van het voorstel. Tijdens dit overleg worden
  afspraken gemaakt over nadere informatievoorziening, prioriteiten, en strategieën met
  betrekking tot de onderhandelingen op Europees niveau.214 Artikel 4 lid 3 Goedkeuringswet
  geeft geen nadere invulling aan het overleg. De Kamer heeft daarmee de vrijheid om het
  debat naar eigen inzicht in te richten. Aangezien in het eerste lid wordt gesproken over
  maanden en in het derde lid over weken, mag worden aangenomen dat de twee maanden
  in het eerste lid meer zijn dan acht weken. Daarnaast wordt uitgegaan van ontvangst van
  de Nederlandstalige versie van het voorstel, hetgeen eveneens bij de subsidiariteitstoets
  het geval is.215 Tot slot worden de afspraken tussen de Kamer en de minister schriftelijk
  bevestigd door de minister. Hierna vervalt het voorbehoud in de Raad. De minister mag
  in de tussentijd in de Raad geen beslissingen nemen die onomkeerbaar zijn. Door het
  
  211 Eerste Kamer, Memo ‘Uitwerking procedure parlementair behandelvoorbehoud Eerste Kamer’, Den Haag:
  Eerste Kamer 4 maart 2010, p. 4.
  212 Het moet gaan om een voorstel als bedoeld in art. 2 van het Protocol betreffende de rol van de nationale
  parlementen in de Europese Unie.
  213 Art. 5 Procedureregeling voor de behandeling door de Kamer van wetgevende voorstellen van de Europese
  Unie in het kader van het parlementair behandelvoorbehoud en in het kader van de toetsing op aspecten
  van Europese rechtsgrondslag, subsidiariteit en proportionaliteit (Kamerstukken II 2009/10, 32258).
  214 Zie ook onderdeel ‘Algemeen Overleg’.
  215 Eerste Kamer, Memo ‘Uitwerking procedure parlementair behandelvoorbehoud Eerste Kamer’, Den Haag:
  Eerste Kamer 4 maart 2010, p. 6.
   131
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  behandelvoorbehoud worden de Kamers tijdens de onderhandelingen over nieuwe Europese
  wetgeving, tussen voorstel en besluit, op de hoogte gehouden. De Kamers blijven zo op de
  hoogte van de ontwikkelingen en kunnen wijzigende regeringsstandpunten met de regering
  bespreken.216 Het behandelvoorbehoud geldt voor alle EU-voorstellen met uitzondering
  van die voorstellen, zoals de Goedkeuringswet aangeeft, op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ) waarvoor de instemmingsprocedure geldt.217
  De afspraken die gemaakt worden tijdens het behandelvoorbehoud zijn niet juridisch
  afdwingbaar maar het behandelvoorbehoud wordt desondanks gezien als een sterk
  instrument om de regering c.q. een minister te sturen en te controleren.218 Door het
  behandelvoorbehoud wordt de regering gedwongen vanaf het begin van het Europese
  besluitvormingsproces afspraken te maken met de Kamer over onder andere aandachtspunten en de wijze van informatieverstrekking tijdens het proces.219
  In de Eerste Kamer kan het besluit om het parlementair voorbehoud in te zetten worden
  genomen op voorstel van de voorzitter, van een commissie of van een van de Kamerleden
  (art. 73 RvO I). De vakcommissie op wier beleidsterrein het voorstel ligt, heeft de taak om
  te bepalen of het voorstel van zodanig politiek belang is dat zij over de behandeling daarvan
  op bijzondere wijze geïnformeerd wenst te worden en verlangt dat de regering een voorbehoud plaatst in Brussel. Indien de commissie hiervoor aanleiding ziet, zal het besluit plenair
  genomen moeten worden. Het debat dat binnen vier weken moet volgen kan mondeling
  of schriftelijk plaatsvinden. De werkwijze van de Eerste Kamer is om procedures schriftelijk
  af te handelen. In dit geval zou een mondeling debat het belang van het parlementair
  behandelvoorbehoud aangeven. Het is immers een speciale wijze van informatieverstrekking
  en wijkt af van de normale procedure van het totstandkomingsproces van wetten.220
  3.4.4.2.1
  Tweede Kamer
  Zoals eerder beschreven heeft de Kamer de vrijheid om het overleg met de regering naar
  eigen wensen in te richten. De Tweede Kamer heeft gekozen voor de vorm van een speciaal
  algemeen overleg (AO). Omdat het om een AO gaat, is het mogelijk dat het verslag algemeen
  overleg plenair wordt behandeld zodat het indienen van moties mogelijk is.
   216 J. Kester & M. van Keulen, ‘“De Tweede Kamermethode”: versterkte parlementaire invloed op Europese
  besluitvorming’, RegelMaat 2011, afl. 6, p. 306.
  217 Procedureregeling voor de behandeling door de Kamer van wetgevende voorstellen van de Europese Unie
  in het kader van het parlementair behandelvoorbehoud en in het kader van de toetsing op aspecten van
  Europese rechtsgrondslag, subsidiariteiten, p. 2.
  218 W. Mastenbroek e.a., Engaging with Europe.Evaluating national parliamentary control of EU decision making
  after the Lisbon Treaty. Part I: Report of findings, Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal 2014, p. 14.
  219 Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede Kamer
  2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer, p. 6.
  220 B. van Mourik, Parlementaire controle op Europese besluitvorming. Een rechtsvergelijkend onderzoek naar
  mandaatsystemen en parlementaire behandelingsvoorbehouden, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2012,
  p. 57-58.
  132
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  De Tweede Kamer heeft in de periode 2010-2016 in totaal zo’n 86 behandelvoorbehouden geplaatst. In het jaar 2010, toen het behandelvoorbehoud net was geïntroduceerd,
  werden er vijf geplaatst. In de jaren erna werden het er meer en in 2016 werden er zelfs 25
  geplaatst. In 2013 zijn er vergeleken met andere jaren veel behandelvoorbehouden geplaatst.
  In dat jaar waren het er 21. Het jaar ervoor, 2012, zijn slechts vier behandelvoorbehouden
  geplaatst. De aantallen in 2012 en 2013 kunnen verklaard worden door de verkiezingen
  die in 2012 werden gehouden. De Tweede Kamer ten tijde van het kabinet-Rutte I wist in
  april 2012 dat zij moest vertrekken. De behandelvoorbehouden in 2012 zijn dan ook in de
  eerste vier maanden van het jaar geplaatst. Later dat jaar zijn geen nieuwe voorbehouden
  geplaatst. Het kabinet-Rutte II werd in november 2012, na slechts 54 dagen formatieonderhandelingen, beëdigd. De nieuwe Tweede Kamer werd eind september geïnstalleerd. Prioriteit van de Kamer was de begroting van 2013.
   Nog niet alle Kamercommissies maken gebruik van het behandelvoorbehoud. Het zijn
  met name de Kamercommissies voor Veiligheid en Justitie en Economische Zaken die de
  voorbehouden plaatsen. De Kamercommissie voor Veiligheid en Justitie plaatste ongeveer
  35 voorbehouden in de onderzochte periode. De Kamercommissie voor Economische
  Zaken plaatste ongeveer 20 voorbehouden. Andere actieve commissies waren de commissie
  voor Infrastructuur en Milieu, de commissie voor Financiën en de commissie voor Sociale
  Zaken en Werkgelegenheid.
  In tabel 9 is in de tweede kolom het aantal geplaatste behandelvoorbehouden per jaar
  opgenomen. In de derde kolom is opgenomen hoeveel behandelvoorbehouden de Tweede
  Kamer van plan was te plaatsen op basis van het wetgevings- en werkprogramma van de
  Europese Commissie. Een deel van de geplaatste behandelvoorbehouden is formeel
  beëindigd; andere voorbehouden niet, maar die zijn wel materieel uitgewerkt, wat betekent
  dat de informatievoorziening is gestopt of teruggebracht is naar het ‘normale’ niveau omdat
  er in de Raad gestemd is over het voorstel.
  Tabel 9 Behandelvoorbehouden
  Jaar
  
  Aantal geplaatste behandelvoorbehou- Voorgestelde behandelvoorbehouden
  den
  n.a.v. het wetgevings- en werkprogramma EC
  
  2010
  
  5
  
  16
  
  2011
  
  8
  
  10
  
  2012
  
  4
  
  12
  
  2013
  
  21
  
  9
  
  2014
  
  12
  
  4
  
  2015
  
  11
  
  3
  
  133
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Jaar
  
  Aantal geplaatste behandelvoorbehou- Voorgestelde behandelvoorbehouden
  den
  n.a.v. het wetgevings- en werkprogramma EC
  
  2016
  
  25
  
  12
  
  Totaal
  
  86
  
  66
  
  Het overzicht is enigszins troebel omdat sommige wetgevingsvoorstellen van de Commissie
  pas een jaar later zijn gepubliceerd dan in het wetgevings- en werkprogramma van de
  Commissie was voorgesteld. Het behandelvoorbehoud is dus ook een jaar later geplaatst.
   Te verwachten was dat de aantallen daadwerkelijk geplaatste behandelvoorbehouden
  overeen zouden komen met de voorgestelde behandelvoorbehouden maar dit blijkt niet
  het geval. Ook komen wetgevingsvoorstellen in meerdere wetgevings- en werkprogramma’s
  voor. Zo bevat het programma uit 2010 een ‘Wetgevend pakket hervorming gemeenschappelijk visserijbeleid’ evenals het programma van 2011 ‘Wetgevingsvoorstellen Gemeenschappelijk Visserijbeleid’, zie bijlagen II en III voor de prioritaire voorstellen uit 2010 en
  2011. In de eerste drie jaren van dit onderzoek blijkt het aantal voorgestelde behandelvoorbehouden vele malen hoger dan de daadwerkelijk geplaatste behandelvoorbehouden.
  Wellicht werd het zekere voor het onzekere genomen maar bleek het voorstel toch geen
  prioriteit te hebben of hadden Kamerleden geen tijd om het voorstel indringender te volgen
  en te controleren. In de jaren daarna gebeurt het omgekeerde en is het aantal daadwerkelijk
  geplaatste behandelvoorbehouden groter dan het aantal voorgestelde. Er worden meer ‘ad
  hoc’ behandelvoorbehouden geplaatst.
   De Kamer heeft sinds een aantal jaren, zeker na haar eigen rapport ‘Voorop in Europa’ uit
  2014, meer aandacht voor de Europese Unie. Dit rapport was het eindproduct van het
  rapporteurschap Democratische Legitimiteit dat in december 2013 startte.221 Het rapporteurschap had als doel om tot een Kamerbreed standpunt te komen over haar eigen positie
  en inbreng in Europa. Het rapport bespreekt onder meer de mogelijkheden die de Tweede
  Kamer heeft om invloed uit te oefenen op het Europese wetgevingsproces via de eigen
  regering en via Brussel. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor het groeiende aantal
  geplaatste behandelvoorbehouden in de jaren 2013 tot en met 2016. Dat het aantal geplaatste
  behandelvoorbehouden groeit, kan als positief worden gezien omdat dit betekent dat er
  meer aandacht is voor Europa. De bevoegdheid behandelvoorbehouden te plaatsen is
  daarmee een levende bevoegdheid en wordt door Kamerleden als een nuttig instrument
  gezien. Een behandelvoorbehoud heeft niet alleen tot gevolg dat de Kamer beter wordt
  geïnformeerd – doorgaans is het een gedetailleerdere informatievoorziening waar de Kamer
  om vraagt – maar het behandelvoorbehoud zorgt ook voor snellere informatievoorziening.
  221 Handelingen II 2013/14, 31, item 18.
   134
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  Zodra een behandelvoorbehoud wordt geplaatst wordt de regering verzocht om binnen
  drie weken een BNC-fiche aan de Kamer te sturen. Doorgaans worden BNC-fiches binnen
  zes weken na publicatie van het Europees voorstel aan de Kamer gestuurd met dien verstande dat een deel van de fiches ook na die termijn wordt gestuurd. Naast de extra informatievoorziening heeft het behandelvoorbehoud als voordeel dat het een duidelijk signaal
  afgeeft aan de regering. De Kamer zet het voorbehoud namelijk alleen in als het gaat om
  een voor de Kamer belangrijk voorstel. De regering weet dan dat ze te maken kan krijgen
  met een stellige Kamer die gehoord wil worden en niet (makkelijk) zal afwijken van haar
  standpunt. Het kan dus ook gezien worden als een waarschuwing aan de regering.
  3.4.4.2.2
  Eerste Kamer
  Het parlementair behandelvoorbehoud is tot op heden niet door de Eerste Kamer
  gebruikt.222 De Kamer is terughoudend met het gebruik van het parlementair voorbehoud
  omdat zij van mening is dat haar andere ‘normale’ bevoegdheden voldoende zijn om de
  regering te controleren.223
  
  3.4.5
  
  Ondersteuning
  
  De 150 leden van de Tweede Kamer en de 75 leden van de Eerste Kamer kunnen hun werk
  niet doen zonder (inhoudelijke) ondersteuning van ambtenaren. De mogelijkheid om
  Europese aangelegenheden te controleren is afhankelijk van de ondersteuning in het parlement. Het werk van Kamerleden is omvangrijk en complex. Het is dan ook niet vreemd
  dat de Kamerleden afhankelijk zijn van deze ondersteuning. De stafleden hebben verschillende taken waaronder het voorbereiden van debatten, zowel inhoudelijk als organisatorisch,
  het doen van onderzoek, het informeren van Kamerleden over mogelijkheden met
  betrekking tot het inzetten van bevoegdheden en het assisteren van Kamerleden bij binnenlandse en buitenlandse dienstreizen.
   3.4.5.1
  Tweede Kamer
  Aan het hoofd van het ambtelijk apparaat van de Tweede Kamer staat de griffier. De taak
  van de griffier is het adviseren van de Kamer, de voorzitter en het Presidium over procedurele en staatsrechtelijke aspecten van het werk van de Tweede Kamer.224 Direct onder
  de griffier vallen allereerst de Stafdienst Communicatie, het Stafbureau Voorzitter en
  
  222 Zomer 2021.
  223 A.L. Högenauer, ‘The Dutch Parliament and EU Affairs: Decentralizing Scrutiny’, in: C. Hefftler e.a. (eds.),
  The Palgrave Handbook of National Parliaments and the European Union, Londen: Palgrave Macmillan
  2015, p. 259.
  224 Website Tweede Kamer, Griffier.
  135
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Presidium en de Dienst Analyse en Onderzoek. Daarnaast zijn er een viertal griffies;
  Griffie commissies Bestuur en Onderwijs, Griffie commissies Internationaal en Ruimtelijk,
  Griffie commissies Sociaal en Financieel, Griffie plenair/Bureau Wetgeving.225 In totaal
  bevatten deze diensten en griffies ruim 100 fte. De Dienst Analyse en Onderzoek heeft als
  taak relevante kennis te vergaren en over te brengen op de Kamerleden.226 De kerntaak
  van de Griffiecommissies is het organiseren en ondersteunen van de Kamercommissies
  in hun werkzaamheden. Daarnaast ondersteunen de Griffiecommissies de plenaire
  behandeling van wetsvoorstellen en beleidsstukken, Eerste en Tweede Kamerleden bij
  deelname aan interparlementaire bijeenkomsten, ze bewaken de onderlinge samenhang
  tussen de Kamercommissies en de plenaire vergadering.227 Elke Kamercommissie wordt
  inhoudelijk ondersteund door een griffier, een of meer adjunct-griffiers, kenniscoördinator(en), EU-specialist(en), informatiespecialist(en) en een wetgevingsliaison. Deze werken
  doorgaans voor meerdere commissies. Het aantal ambtenaren dat ondersteuning biedt,
  verschilt per Kamercommissie. De Kamercommissie voor Economische Zaken en Klimaat
  wordt ondersteund door vier ambtenaren, terwijl de Kamercommissies voor Justitie en
  Veiligheid en Europese Zaken ondersteund worden door tien respectievelijk elf ambtenaren.
   De Kamercommissie Europese Zaken wordt ondersteund door zeven EU-specialisten waar
  andere Kamercommissies ondersteund worden door één of twee EU-specialisten, maar
  gezien de taken van de Kamercommissie Europese Zaken is dit niet vreemd.228
  3.4.5.2
  Eerste Kamer
  De Eerste Kamerleden worden inhoudelijk ondersteund door ongeveer 25fte aan staf. Deze
  ambtenaren werken bij de afdeling ‘Directie Inhoud’. De afdeling Directie Inhoud biedt
  hulp aan de vaste en bijzondere Kamercommissies en de Kamerleden in de vorm van
  beleidsvorming, informatievoorziening, agendabeheer, tekstverwerking, registratie en
  archivering. De ondersteuning van de Kamercommissies bestaat uit plaatsvervangend
  griffiers, stafmedewerkers (waarvan een specifiek voor Europa) en EU-informatiespecialisten. De plaatsvervangend griffiers hebben samen met de griffier de taak om het wetgevingsproces (procedureel) te begeleiden. Dit wordt met name gedaan door Kamerleden
  te ondersteunen in hun werk in de Kamercommissies. Daarnaast worden de griffier en de
  plaatsvervangend griffiers weer ondersteund in hun werk door stafmedewerkers en
  (EU-)informatiespecialisten. Zij zorgen voor wetgevingsrapporten, wetgevingsdossiers,
  de Kameragenda en tekstverwerking.229
  
  225 Website Tweede Kamer, Organogram.
  226 Website Tweede Kamer, Dienst Analyse en Onderzoek.
  227 Website Tweede Kamer, Griffies commissies.
  228 Website Tweede Kamer, commissie Europese Zaken.
  229 Website Eerste Kamer, ambtelijke organisatie.
  136
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  3.5
  
  Het parlement en de Europese Unie
  
  Naast de voorgaande manieren van invloed uitoefenen via de weg van controle en wetgeving
  bestaan ook andere mogelijkheden om invloed uit te oefenen. De Staat van de Europese
  Unie is een middel voor het parlement om zijn mening over Europese wetgeving te delen
  zowel met de Nederlandse regering als officiële Europese instellingen waaronder de
  Europese Commissie. Ook de eigen parlementaire vertegenwoordiging in Brussel hoort
  bij de politieke wijze van informatie verkrijging en invloed uitoefenen.
   3.5.1
  
  De parlementaire vertegenwoordiging van de Staten-Generaal bij de
  Europese Unie
  
  Sinds 2004 hebben de Tweede en Eerste Kamer een parlementaire vertegenwoordiger
  (liaison officer) in Brussel. Deze vertegenwoordiger is net als de vertegenwoordigers van
  alle andere lidstaten gehuisvest in het Europees Parlement.230 De vertegenwoordiger
  ondersteunt Nederlandse parlementariërs bij de uitoefening van parlementaire controle
  en invloed in het Europese besluitvormingsproces. De taak van de vertegenwoordiger is
  onder andere om in een vroeg stadium EU-ontwikkelingen te signaleren en hierover de
  Tweede en Eerste Kamer te informeren. Het gaat dan om onderwerpen uit het werkprogramma van de Europese Commissie die voor Nederland belangrijk zijn en die door de
  Kamers als prioriteit zijn aangemerkt.231 De vertegenwoordiger staat niet alleen in nauw
  contact met het Nederlandse parlement maar ook met andere Nederlandse organisaties
  en vertegenwoordigers (zoals het Huis van de Nederlandse Provinciën) en de vertegenwoordigers van de parlementen van de andere lidstaten. Het netwerk van vertegenwoordigers van nationale parlementen, waar de Nederlandse vertegenwoordiger lid van is, kan
  beste praktijken uitwisselen, er kan informatie worden uitgewisseld of standpunten van
  nationale parlementen met betrekking tot subsidiariteitstoetsen en het biedt een mogelijkheid voor nationale parlementen om samen te werken.232
  Ongeveer twee keer per jaar spreekt de Kamercommissie voor Europese Zaken van de
  Tweede Kamer met de vertegenwoordiger. Tijdens dit gesprek worden met name de
  actuele zaken besproken. Nederlandse Kamerleden brengen werkbezoeken aan Brussel en
  nemen deel aan interparlementaire conferenties. De vertegenwoordiger is betrokken bij
  de voorbereidingen hiervoor.233 De vertegenwoordiger spreekt ook tweemaal per jaar met
  de commissie EUZA van de Eerste Kamer. Volgens de Eerste Kamer ligt de meerwaarde
  
  230 Eerste Kamercommissie Europese Zaken, Introductiedossier, Den Haag: Eerste Kamer 12 juni 2015, p. 24.
  231 Ibid., p. 25.
  232 Kamerstukken I 2016/17, CXXIV, A, p. 35.
   233 Eerste Kamercommissie Europese Zaken, Introductiedossier, Den Haag: Eerste Kamer 12 juni 2015, p. 25.
  137
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  van de vertegenwoordiger niet in het verstrekken van Europese informatie – daarvoor
  heeft de Eerste Kamer EU-informatiespecialisten – maar in het bruikbaar(der) maken van
  deze informatie door na te gaan wat de standpunten van andere nationale parlementen
  zijn over nieuwe regelgeving of het adviseren over het beste moment van beïnvloeding.
  Het gaat dan om ‘inside information’ die niet in documenten terug te vinden is.234 Daarnaast
  werkt in elke Kamer ook een ambtenaar die de Kamer vertegenwoordigt in de Europese
  Unie. Er zijn dus drie vertegenwoordigers, één in Brussel en twee in Den Haag bij de
  Tweede en de Eerste Kamer.
   3.5.2
  
  Staat van de Europese Unie
  
  De Staat van de Europese Unie is een stuk dat jaarlijks door het kabinet wordt opgesteld.235
  De Staat van de Europese Unie, ook wel Staat van Europa genoemd, is het jaarlijkse stuk
  waarin het kabinet terugkijkt op de belangrijkste ontwikkelingen in de Europese Unie van
  het afgelopen jaar en zijn visie op het komende jaar aangeeft. Het kabinet doet dit vanuit
  een Nederlands perspectief. Daarnaast wordt de visie van het kabinet op de Europese Unie
  en de Europese agenda van het kabinet voor het aankomend jaar erin opgenomen. Voor
  2012 werd het stuk gepresenteerd op Prinsjesdag. Tegenwoordig wordt de Staat van de
  Europese Unie doorgaans in februari gepubliceerd en daarna behandeld in de Tweede
  Kamer. Het kabinet gaat hierover ook in debat met de Tweede Kamer. Ten eerste worden
  de politieke lijnen van het kabinet voor het Europese beleid gepresenteerd. Dit wordt
  gedaan door de minister-president en de minister van Buitenlandse Zaken. Hierna wordt
  per beleidsterrein ingegaan op de ontwikkelingen op het desbetreffende beleidsterrein. Bij
  het debat over de Staat van de Europese Unie zijn niet alleen Nederlandse parlementariërs
  aanwezig. Ook een aantal leden van het Europees Parlement en de Europese Commissie
  kunnen, op uitnodiging van de Tweede Kamer, aanwezig zijn.236 De leden van het Europees
  Parlement mogen het woord voeren. Zij zitten bij hun partijgenoten in de Tweede Kamer.
   Het is toegestaan dat zij de Tweede Kamer en de bewindsleden informeren. Daarnaast
  mogen zij de minister-president en de minister van Buitenlandse Zaken vragen stellen. Zij
  zijn echter niet verplicht antwoord te geven op die vragen. Interrupties door de leden van
  het Europees Parlement wanneer andere Europarlementariërs, Tweede Kamerleden of
  bewindslieden spreken, is niet toegestaan. Ook het indienen van moties of het ondertekenen
  van moties door Europarlementariërs is niet mogelijk. Deze grondwettelijke rechten zijn
  uitsluitend voorbehouden aan leden van de Tweede Kamer. Het doel van het betrekken
  van de Nederlandse Europarlementariërs bij het debat is om beide parlementen, de Staten234 Kamerstukken I 2016/17, CXXIV, A, p. 35.
  235 De grondslag van dit stuk is art. 68 jo. 42 Grondwet.
  236 Kamerstukken II 2007/08, 31202, nr. 4, p. 6.
   138
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  Generaal en het Europees Parlement, dichter bij elkaar te brengen en de Europarlementariërs op de hoogte te brengen van de Nederlandse belangen in de EU. Daarnaast is het
  voor de Tweede Kamer een kans om gebruik te maken van de inzichten, kennis en ervaringen van de Europarlementariërs.237 Het debat over de Staat van de Europese Unie is, zoals
  eerder beschreven, een notaoverleg, dat in de Tweede Kamer door de Commissie voor
  Europese Zaken wordt voorbereid.238
  Zoals reeds vermeld vindt het debat tussen de Kamer en het kabinet doorgaans in
  februari plaats; in het vergaderjaar 2015-2016 heeft het debat echter al op 7 december 2015
  plaatsgevonden. Dit had te maken met het EU-voorzitterschap van Nederland in de eerste
  helft van 2016. Het kabinet vond het passend om het debat over de Staat van de Europese
  Unie voorafgaand aan het voorzitterschap te houden.239
  Ook de Eerste Kamer ontvangt de Staat van de Europese Unie. Hier wordt het stuk
  behandeld als onderdeel van de jaarlijkse Europese beschouwingen. Tijdens deze
  beschouwingen worden behalve de Staat van de Europese Unie, onder andere ook het
  Europees Semester, de Economische Monetaire Unie, de Raad(svergaderingen) en andere
  Europese aangelegenheden besproken. Enkele weken na de behandeling in de Tweede
  Kamer vindt de behandeling in de Eerste Kamer plaats. Het voltallige dossier van de Tweede
  Kamer wordt aan de Eerste Kamer gezonden waar tevens de vaste commissie voor Europese
  Zaken de plenaire behandeling voorbereidt. De behandeling in de Eerste Kamer kent geen
  bijzonderheden zoals de reeds beschreven behandeling in de Tweede Kamer.240 Ter voorbereiding van de jaarlijkse Europese beschouwingen brengt de commissie EUZA, doorgaans
  met leden van andere commissies, een werkbezoek aan Brussel. Zij spreekt dan met leden
  of vertegenwoordigers van de Commissie, de Raad, de Europese Raad en het Europees
  Parlement.241
  De Staat van de Europese Unie ziet er elk jaar anders uit. Zo lag de focus van 2014 op
  subsidiariteit. Nederland moest strenger toetsen wat nationaal en wat Europees geregeld
  moest worden.242 Daarnaast moest gewerkt worden aan de tekortkomingen in het functioneren van de Europese Unie. Ook werd het belang van een betere focus en een betere
  werking van de Europese instituten benadrukt. Tevens was de regering op zoek naar
  mogelijkheden om de democratische legitimatie van de Europese besluitvorming te vergroten. Op nationaal niveau zou dat kunnen door meer contact met de Nederlandse
  Europarlementariërs en het vaker uitnodigen van Eurocommissarissen.  238 L.F.M. Besselink & B. van Mourik, ‘The Parliamentary Legitimacy of the European Union: The Role of the
  States General within the European Union’, Utrecht Law Review 2012, 8(1), p. 33.
  239 Kamerstukken II 2015/16, 34166, nr. 43.
  240 Website Eerste Kamer, Algemene Europese Beschouwingen 2016.
  241 Eerste Kamercommissie Europese Zaken, Introductiedossier, Den Haag: Eerste Kamer 12 juni 2015, p. 19.
  242 Kamerstukken II 2013/14, 33877, nr. 1, p. 7.
  139
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  niveau denkt men aan een versterking van de gelekaartprocedure en wellicht de invoering
  van een groene of rode kaart.243 Dit waren de belangrijke punten volgens de regering.
  Opmerkelijk aan het debat met de Tweede Kamer was dat het debat, anders dan in
  niet-verkiezingsjaren, werd bepaald door de verkiezingen van het Europees Parlement.244
  De fracties kwamen met vele onderwerpen en standpunten naar voren. Veel oneliners, het
  promoten van eigen partij en partijprogramma’s passeerden de revue. Ook werd in het
  debat gesproken over onderwerpen uit de Staat van de Europese Unie. Zo voerden verschillende partijen aan dat de Europese Unie belangrijker voor de Nederlandse burger moest
  worden en dan met name in het herstel van de werkgelegenheid. Uit de bijdragen van de
  fracties valt af te leiden dat elke fractie stilstaat bij de invloed die de EU heeft op Nederland.
   De ene fractie heeft hier moeite mee, de andere fractie is er een voorstander van. Enkele
  moties werden ingediend. CDA-lid Omtzigt diende een motie in met het verzoek de
  invoering van een rode of groene kaart en versterking van de gelekaartprocedure te
  bewerkstelligen.245 Omtzigt diende de motie in aangezien de regering in de Staat van de
  Europese Unie had aangegeven de gelekaartprocedure te willen versterken en ook een
  verbetering van de positie van nationale parlementen te wensen. De motie vroeg om een
  concrete uitwerking van de regering. De Kamer verwierp de motie.
  Het debat in de Eerste Kamer had een andere focus. Daar ging het hoofdzakelijk over
  de relatie tussen de Europese Unie en Rusland. Verschillende fracties waren van mening
  dat Europa moet inzetten op een gemeenschappelijk Europees defensiebeleid en dat Europa
  minder afhankelijk moet worden van Russisch gas. Daarmee hing samen dat gewerkt moest
  worden aan een betere energierelatie met Rusland en aan een Europees energiebeleid.
  In tegenstelling tot het debat in de Tweede Kamer werd tijdens het debat in de Eerste
  Kamer ‘slechts’ één motie ingediend. Kamerlid Strik (GroenLinks) deed een oproep aan
  alle Europese lidstaten om een substantiële bijdrage te leveren aan de opvang van vluchtelingen uit Syrië.246 Deze motie werd verworpen.
   Het debat over de Staat van Europa is over het algemeen weinig concreet. Knelpunten
  worden geconstateerd maar een verdere uitwerking of oplossing ontbreekt. Daarbij moet
  worden opgemerkt dat de Staat van Europa een visienota is waarbij een volledige (concrete)
  uitwerking van zaken niet mag worden verwacht. Ook speelt politiek een rol. Hoe concreter
  de regering haar plannen en visie maakt, hoe meer de regering daaraan is gebonden en
  hoe minder ruimte zij houdt om wijzigingen aan te brengen. Concreet werd het dus niet
  tijdens de debatten. Ook werden geen details besproken. Toch heeft de Staat van Europa
  een positieve waarde. Het is een uitgebreid stuk van de regering over haar visie op Europa
  
  243 Kamerstukken II 2013/14, 33877, nr. 1, p. 10-12.
  244 Kamerstukken II 2013/14, 33877, nr. 17.
  245 Kamerstukken II 2013/14, 33877, nr. 6.
  246 Kamerstukken I 2013/14, 33877, D.
  140
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  en het staat, weliswaar tijdelijk, hoog op de agenda van de Tweede en Eerste Kamer. Het
  geeft de Kamers een goed en breed overzicht van de plannen van de regering ten aanzien
  van Europa. Het debatteren over de visie, de interactie tussen het parlement en de regering
  en het bijstellen van de visie van de regering door de Kamers mag als positief worden
  gezien.
   3.5.3
  
  Begrotingsrecht en Europees Semester
  
  Het budgetrecht, dat is geregeld in artikel 105 van de Grondwet, is een van de belangrijkste
  manieren van het parlement om invloed uit te oefenen op het beleid van de regering.247
  Het Nederlandse budget wordt beïnvloed door het zogenoemde Europees Semester. Dit
  is sinds 2011een zes maanden durende cyclus van economische en budgettaire beleidscoördinatie door de EU. Tijdens en door deze cyclus houdt de Commissie toezicht op de
  budgetten van de lidstaten en kunnen budgettaire en structurele hervormingen besproken
  worden die nodig zijn om doelstellingen uit Europa 2020 en het stabiliteits- en groeipact
  (SGP) te behalen.248 Voordat de begroting op Prinsjesdag wordt ingediend bij de Tweede
  Kamer heeft deze het Europees Semester doorgelopen. Dit semester begint in november
  wanneer de Commissie haar jaarlijkse groeianalyse presenteert. Deze wordt na publicatie
  ontvangen door de nationale parlementen en regeringen. Doorgaans wordt van alle
  documenten die afkomstig zijn van de Commissie een BNC-fiche opgesteld over de inhoud
  van het document en het Nederlandse standpunt. Met betrekking tot de jaarlijkse groeianalyse van de Commissie wijkt de procedure sinds 2013 enigszins af. In plaats van een
  BNC-fiche op te stellen sturen de minister van Economische Zaken en de minister van
  Financiën gezamenlijk een brief aan de Tweede en Eerste Kamer. Hierin wordt, net zoals
  in een BNC-fiche, het document van de Commissie geanalyseerd.
   De Tweede Kamer agendeert de jaarlijkse groeianalyse niet omdat het geen brief is aan
  de Kamer en de auteur (de Europese Commissie) geen verantwoording aflegt aan de
  Tweede Kamer. Zoals hierboven aangegeven ontvangt de Kamer wel de kabinetsappreciatie
  van de jaarlijkse groeianalyse. Hierover kan de Kamer in debat gaan met de regering. Deze
  wordt dan ook altijd geagendeerd. In de afgelopen jaren is de (kabinetsappreciatie van de)
  jaarlijkse groeianalyse doorgaans besproken tijdens de AO’s van de Raad Concurrentievermogen (Kamercommissie Economische Zaken en Klimaat) en/of van de Ecofinraad
  (Kamercommissie Financiën). Andere stukken die verband houden met de begroting en
  het Europees Semester, zoals het Nationaal Hervormingsprogramma, het Stabiliteitspro-
  
  247 M. Diamant & M.L. van Emmerik, ‘Het Nederlandse budgetrecht in Europees perspectief’, TvCR 2013,
  afl. 2, p. 94.
  248 P. Coenen, A.W. Heringa, H.T. Nguyen & S. Wolf, Europees Semester (Montesquieu Policy Papers, nr. 6),
  Den Haag: Montesquieu Instituut 2015, p. 4.
  141
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  gramma, de kabinetsreacties op (concept)landenspecifieke aanbevelingen, worden ook in
  AO’s en in plenaire debatten besproken. Nederland heeft van 2009 tot 2013 in de Buitensporigtekortprocedure gezeten aangezien de Nederlandse begroting niet voldeed aan de
  Europese budgetnormen. In die tijd was er binnen de Tweede Kamer, met name door de
  Kamercommissie Financiën, meer aandacht voor het onderwerp in verband met de eventuele Europese boetes wegens overschrijding van de EMU-norm.
  De jaarlijkse groeianalyse is een breed document voor wat beleidsterreinen betreft.
  