title: Het Raadselspel als rituele handeling
text: Even zelden als andere cultuurelementen zullen wij het raadsel­
  spel aantreffen als onmiddellijke “Ausdruck” van een mythische be­
  leving en de daarbij aansluitende levenshouding. In verreweg de
  meeste gevallen vinden wij het in het stadium van “Anwendung”
  (Frobenius): de levende achtergrond is goeddeels verbleekt of zelfs
  geheel vergeten, en het raadselspel is een (soms heel groot) eind op
  weg, amusement te worden. Dat wij niettemin gerechtigd zijn, een
  rituele oorspron g aan te nemen, bleek ten eerste reeds eerder uit het
  feit dat in tal van gevallen het raadselspel gebonden >s aan bepaalde
  tijden en gelegenheden, evengoed als dat met allerlei andere riten
  het geval is. Het wordt ten tweede zeer waarschijnlijk gemaakt, in
  bepaalde gevallen, doordat het tegenwoordige gebruik niet bevre­
  digend uit zichzelf is te verklaren. Bij de Toboengkoe is het, vol­
  gens een reeds geciteerde mededeling van A. C. Kruyt, gebruik dat zij die
  de wacht houden bij de dode, zich den tijd korten door elkander
  raadsels op te geven”. Dat wij hier te doen hebben met een gebruik
  waarvan de oude, rituele zin is afgesleten, is onmiddellijk duidelijk,
  wanneer wij de vraag stellen : waarom wordt dat juist bij d ez e ge­
  legenheid gedaan; en waarom juist raadsels, en bijv., g een verhalen
  om de slaap te verdrijven? De vraag of hier bij de Toboengkoe z ilï
  oorspronkelijk een rituele betekenis achter gelegen heeft of dat zij het
  gebruik misschien van elders hebben overgenomen, maar zónder de
  67)
  6S)
  
  110
  
  Van d er L eeu w , P haen. 353.
   Cf. H. W. Obbink, De m agische b eteeken is van den n aam , inzonder­
  heid in het oude E gy p te, Amsterdam 1925, passim .F razer, S cap eg oat
  121 N. 3. meent dat “perhaps enigmas were originally circumlocutions
  adopted at times when for certain reasons the speaker was forbidden
  the use of direct term s”.
  rituele betekenis, kunnen wij geheel laten rusten; hetzij bij die stam
  zelf, hetzij bij een naburige, m oet deze vorm van dodenwacht de zin
  hebben gehad van een rite die aan de dode of aan de achtergeble­
  venen, of aan beide, ten goede kwam.
  3.
  Dat er ook in het echt-rituele raadsel van meet af een element
  van “spel” gelegen heeft, behoeven wij allerminst te ontkennen. Het
  ligt zelfs voor de hand. Het spel is de uitdrukkingsvorm bij uitstek
  van de primitieve mens, waarin hij uitspreekt zijn bewustwording van
  de omringende wereld, zijn antwoord er op en zijn verbondenheid er
  mee. W anneer miss Harrison zegt dat de primitieve mens ovïral ter
  wereld danst, waar wij zouden bidden en lofzangen 70), dan zou men
  met een variant daarop kunnen zeggen, dat de primitieve mens speelt,
  wanneer wij zouden bijbellezen of kerkgaan. In en door zijn spel zoekt
  en verkrijgt hij contact met de machten, met de diepste werkelijkheid;
  in en door zijn spel bemachtigt hij zich zelfs van die werkelijkheid
  en geeft het leven vorm naar zijn wil. Maar daardoor is het maar z z e r
  zelden, en in oorsprong misschien nooit, “spel” in ónze zin van hef
  woord: het is werk en genoegen, sport en cultus, rite en magie in
  énen 71).
  Utrecht, Mei 1953
  
  H. W . O BBIN K.
   D IE B Y B E L S E S T O F A S „H U L P M ID D E L ” IN D IE P O Ë S IE.
  I
  „Die Bybel in die kuns” sou 'n saakliker titel wees, ’n titel wat
  „klink”, maar dit sou ook 'n aanmatigende titel wees. Nie alleen sou
  dit ons dwing om aan te toon hoe die kuns van W es-Europa (en nie
  slegs W es-Europa n ie!) eeuelank deur die Bybel geïnspireer en gedra
  is nie, maar so 'n titel sou ons ook dwing om ’n uitspraak te probeer
  gee oor die literêre skoonheid van die Bybel - en dit terwyl 'n enkele
  kort psalm al ’n uitvoerige estetiese ondersoek regverdig.
  M et „Die Bybel as inspirasiebron vir die kuns” sou die tweede
  helfte van die beswaar verval, maar dan sit ons nog met die onoorsienbare v eld : die invloed van die Bybel op die drama, die poësie en
  die prosa, om van die beeldende kunste maar te swyg! Vandaar die
  ’ ")
  71)
  
  J . E. H arrison, E pilegom en a to the study o f G reek religion , Cambridge
  1921, 12.
  Cf. Van der Leeuw’s opmerkingen over de dans, P haen . 351.
  Ill.
  