title: Boekbespreking (MARIE-THÉRÈSE MORLET, Dictionnaire étymologique des noms de famille)
text: Boekbespreking
  MARIE-THÉRÈSE MORLET, Dictionnaire étymologique des noms de famille, Paris, Perrin, 1991, 985 blzn.,
  320 FF.
  Nadat we het voor de Franse familienamen jaren
  lang - nl. sinds 1951 - hebben moeten doen met het
  woordenboek van Albert Dauzat, is nu eindelijk een veelbelovend Frans familienamenwoordenboek van de pers
  gekomen. Veelbelovend, niet alleen omdat het veel lijviger is dan dat van Dauzat, maar ook omdat de auteur
  niemand minder is dan M.-Th. Morlet, die door haar
  vorige publikaties over vooral Pikardische familienamen
  in de materie goed thuis is. Veelbelovend ook, omdat de
  titel zoveel belooft. Maar de vlag dekt de lading niet.
  Het is geen woordenboek << van de familienamen>>, maar
  wel zoals bij Dauzat << van de familienamen van Frankrijk>>. Aangezien Frankrijk een multinationale staat is,
  bevat het woordenboek dan ook familienamen van allerlei taalkundige herkomst : Franse (met inbegrip van
  Pikardische en Waalse), Nederlandse (uit Vlaanderen),
  Duitse (Elzas-Lotharingen), Oksitaanse, Baskische, Bretonse, Italiaanse (Corsica). Volgens de tekst op het
  achterplat bevat het woordenboek 40.000 ingangen, wat
  zou overeenkomen met 120.000 familienamen, varianten
  inbegrepen. Naar mijn schatting kunnen het er evenwel
  niet meer dan 100.000 zijn. Dit is natuurlijk een indrukwekkend aantal, maar het is toch meteen duidelijk dat
  
  -
  
  146 -
  
  lang niet elke inwoner van Frankrijk er ZIJn naam m
  terug zal vinden.
  Het valt allereerst op dat de bibliografie van een dergelijk, omvangrijk werk eigenlijk erg mager uitvalt :
  nauwelijks 100 titels (blz. 17-21). In de rubriek <<noms
  flamands >> wordt hoop en al één studie opgenomen, nl.
   << L'onomastique calaisienne à la fin du XIIIe siècle>> van
  Gysseling en Bougard. Nu zijn we er niet ongevoelig voor
  dat een Franse toegeeft dat Kales oorspronkelijk Nederlands was, maar de auteur had toch nog enkele andere
  werken moeten naslaan om op de hoogte te zijn van de
  << Vlaamse >> familienamen. Voor de << noms alsaciens >>
  wordt eveneens slechts één werk vermeld, terwijl de
  Duitse antroponymische literatuur toch allerovervloedigst is. Maar het valt een Frans auteur natuurlijk al
  heel wat moeilijker om toe te geven dat de Elzas eigenlijk Duits is.
  Het woordenboekdeel (p. 23-984) is net zo opgevat als
  bij Dauzat. Onder elk trefwoord worden telkens ook de
  afleidingen en varianten vermeld. Dit is natuurlijk erg
  ekonomisch en verhindert dat het boek te sterk uitdijt.
  Maar het bemoeilijkt wel het zoeken naar een bepaalde
  naam. Onder Agathe wordt b.v. ook de FN Achte(n)
  vermeld. Maar Achte(n) komt niet voor als trefwoord.
  Wie dus Achte(n) wil vinden, moet eigenlijk al weten wat
  die naam betekent. En dat is toch niet de bedoeling van
  zo'n woordenboek.
  Verder worden in een en hetzelfde artikel vaak namen
  opgenomen die niets met elkaar te maken hebben, maar
  wel alfabetisch op elkaar volgen. Zo vinden we als trefwoorden naast elkaar in één artikel : Debéthune, Debettignies, of Debierre, Debièvre. Ook dit bevordert de duidelijkheid niet.
  -
  
  147 -
  
  Het meest valt in dit woordenboek tegen, dat nergens
  oude naamvormen worden gegeven ter staving van de
  naamverklaring. De uitstekende Duitse en Engelse voorbeelden van b.v. Brechenmacher en Reaney werden dus
  niet nagevolgd.
   De naamverklaringen zijn meestal verantwoord en in
  elk geval veel betrouwbaarder dan de vaak fantaisistische van Dauzat. Toch valt het op dat varianten al te
  vaak als afzonderlijke en dus verschillende namen worden beschouwd. Zo wordt Delepeau terecht verklaard
  uit De l'Epaux, uit Ofr. de l'espal. Maar Delepaul zou
  << fils du Paul >> zijn en Delespaul zou teruggaan op een
  << domaine tenu par Les Paul>>. In werkelijkheid zijn het
  varianten van dezelfde naam en is de spelling Paul door
  reïnterpretatie te verklaren. - In Depondt ziet M. de
  gewichtnaam pond en in Depont/Depond terecht de
  Franse naam voor een brug, terwijl Depondt natuurlijk
  niets anders is als een spellingvariant van Depont of
  Dupont. Desrameaux/Desre(u )meaux zou een
  afleiding zijn van ram <<bos>>. M. heeft blijkbaar niet
  gezien dat het om varianten gaat van Derum( e )aux,
  Dermaux. Deze laatste FN verklaart M. - hierin Herbillon volgend - uit de plaatsnaam Remaux in Freux
  (prov. Luxemburg). Dit is m.i. uitgesloten. Deze oude
  Pikardische FN moet op een Pikardische PIN teruggaan.
   De oudste vorm die ik ervan terugvond, is trouwens :
  1334 Jehans Desrumaux, Frélinghien. - Dufourmont
  wordt verklaard als << fils du Fourmont >>, een variant
  (met metatesis) van Fromont. Namen evenwel met een
  du-aanloop - pendant van Ndl. van de - gaan steevast
  op plaatsnamen terug. Slechts als helemaal geen PIN te
  vinden is, kunnen we eventueel op een andere verklaring
  een beroep doen. Een andere verklaring is hier helemaal
  
  -
  
  148 -
  
  niet nodig. Dufourmont is m.i. een variant van Dufermont. - Hannebic( que) wordt terecht als vlei vorm van
  Hannebert beschouwd, al kan het natuurlijk ook Haneboud zijn. Maar de variant ervan, nl. Hanbi( c )que/
  Hambique, zou op Ha(i)mbert teruggaan. - Peudevin
  is m.i. geen bijnaam<< un peu de vin>>, maar een gepalatalizeerde variant - tegelijk volksetymologisch gereïnterpreteerd - van Podevin. Maar Podevin is m.i. dan weer
  geen << pot de vin>>, maar een variant van Poitevin,
  alweer gereïnterpreteerd. - Requier is zeker geen verbaalsubstantief bij requérir, maar gewoon een variant
  van Riquier.
  Aangezien we aannemen en ook hopen dat het woordenboek herdrukt en heruitgegeven wordt, nemen we
  vervolgens enkele familienamen onder de loep waarvoor
  we een andere verklaring voorstellen. We hadden hierbij
  vooral de Nederlandse namen op het oog, die M. steevast
  << flamands >> noemt, ook al zijn het soms Brabantse (b.v.
  Peters, Pee). Ik geef deze korrekties met enige schroom,
  omdat ik zelf best weet hoe verraderlijk de uiterlijke
  vorm van een familienaam kan zijn en hoe moeilijk het
  is om voor elke naam een sluitende verklaring te geven.
  Onze aanmerkingen zijn alleen maar bedoeld als een bijdrage tot een verbeterde tweede uitgave.
   Bij Averland, -lan(t) heeft M. zich laten misleiden
  door Nederduits Aver- <<over>>. Averland is niet een hoog
  gelegen land, maar Haverland << champ d'avoine >>. In
  1428 kwam ene Jan Haverland uit Rijsel in Brugge
  aan. - Backeroot wordt verklaard als dim. van Backer
  en Ba( c )querot als dim. van Baquier, terwijl het in
  werkelijkheid twee varianten zijn van eenzelfde naam,
  die teruggaat op Bakelrod, de oude naam van NeuveChapelle (Pas-de-Calais). In Atrecht treffen we al in 1328
  
  -
  
  149 -
  
  Maroie de Baquerost aan. - In Boutemy/Bout(te)my
  zou mi<< au milieu de>> betekenen. Hoe we ons dat moeten voorstellen, is me niet duidelijk. Hier wreekt zich
  alweer het ontbreken van oude naamvormen. In Atrecht
  komt b.v. in 1243 ene Colars Botemie voor. Het tweede
  element is dus niet mi, maar mie. En Ofr. mie betekent
  << nauwelijks, weinig, zelden>>, Fr. << guère >>. Boutemie is
  dus iemand die weinig slaat, een pendant van onze familienaam Seldenslach (zie Naamkunde 1988, 162). - In
  het eerste element van Calleboud en Callebert ziet M.
  de meisjesnaam Calle <<Katelijne>>. Deze verklaring heeft
  ze waarschijnlijk in Lindemans' << Vlaamse persoonsnamen>> gevonden. Maar die bevredigt me niet. Callebert,
  variant van Calbrecht, is m.i. de Germaanse naam kald
  - berht, die trouwens als Caldobertus voorkomt in Morlet
  haar << Les noms issus du germanique continental >>.
   Anders staat het met Callebout. Hiervoor zijn inderdaad
  geen oude Germaanse voorlopers aan te wijzen. En mijn
  oudste voorbeeld van de FN is voorlopig : 1593 Hendrik
  Callebouts (Haaltert). Dit is vrij jong. Het zou wel eens
  een adaptatie kunnen zijn van een Fr. FN, misschien
  Caillibaud. - Callem(e)yn kan moeilijk op Calamine
  teruggaan. De uitgang -ein - net als de W estvlaamse uitspraak << kalleming >> - wijst overduidelijk op Fr. -in
  (met genasaleerde vokaal). Ook het jonge Ndl. woord
  kalamijn komt hiervoor niet in aanmerking. - Campenaire is geen Campanier, maar wel een variant van Campinaire, d.i. Kempeneer. - Chaland, -ant is m.i. Ofr.
   chalant << vriend, kennis, klant; minnaar, vrijer>>, Pikardisch en Mnl. calant, eveneens FN Calant. - Voor Cheradame neemt M. de frivole verklaring van Dauzat over :
  << cher à dame>>. In werkelijkheid is het een reïnterpretatie van Seradam, d.i. 's heren Adam. Maar<< Les noms de
  personnes en Flandre-Artois >> van G. Dupas komt niet
  
  ,-
  
  150 -
  
  voor in haar bibliografie. - Cnockaert is inderdaad een
  afleiding van Mnl. cnoke << knook, been>>, maar betekent
  daarom nog niet << aux jambes fortes>>. M. heeft <<been>>
  blijkbaar begrepen als <<jambe>> i.p.v. als <<os>>. Cnockaert is dus veeleer << osseux >> , maar kan ook een afleiding
  zijn van Van den Knocke. - Op vele plaatsen is M. slordig in het overnemen van Nederlandse woorden of
  namen. Bij Cnudde (die ik liever anders verklaar) verwijst M. naar Mnl. cnutt i.p.v. cnuut. - Coquenpot is
  wel geen<< coq en pot>>, maar Mnl. cokenpot, keukenpot,
  d.i. keuken pan, kookpan. Vgl. in Frans-Vlaanderen :
  1567 Jan Kuekenpot, 1615 Adriaan Cockenpot. - Coustenoble zou een << couste, coste >>, d.i. helling, zijn
  << appartenant à un noble >>. Dit is toch wel een erg amateuritische verklaring voor een variant van Co(n)stenoble, een oude vorm van Constantinopel. Wat verder (i.v.
   Crotte) wordt Croustenoble als een samenstelling met
  Cro(u)tte beschouwd. M.i. is Croustenoble een variant
  met epentetische r van een intussen niet meer begrepen
  Coustenoble. - Croque wordt als <<heuvel>> , dus een
  plaatsnaam, verklaard, terwijl het op zijn minst een
  Pikardische vorm kan zijn van Cruche. - Dat Dannaud
  << fils d'Annaud >> zou zijn, geloof ik niet; het is gewoon
  een spellingvariant van Daneau, d.i. Daniel. Dannet en
  Dannon zijn varianten van Danet en Danon, vleivormen
  van Daniel. - Dannequin en Danquin kunnen inderdaad resp. de PIN Annequin en Enquin bevatten, maar
  kunnen net zo goed op Mnl. Danekin teruggaan, dim.
   van Daniel. - Daudenard zal wel niet op een - trouwens niet geattesteerde - Germaanse voornaam Aldinhard teruggaan, maar is een variant van Daudenarde. Aan de andere kant zijn Debaer(e) en Debeer geen
  varianten, maar twee verschillende familienamen. Debève, een FN uit het Noorden (Nord), gaat zeker niet
  
  -
  
  151 -
  
  terug op Bèfve in Thimister (Luik), maar op Baives
  (Nord). Debève is een spellingvariant van Debaive. De ook in West-Vlaanderen en Henegouwen verspreide
  FN Debu gaat toch niet terug op een PIN Bu (Calvados,
  Eure-et-Loir), maar is zonder de minste twijfel een spellingvariant van Debus, die in Henegouwen, W.- en 0.Vlaanderen voorkomt. Debus/Dubus is de Pikardische
  vorm van Dubois << van den Bossche>>. - Decauwer is
  geen kauwer << macheur >>, maar een kuiper. - Decubber
  is een beroepsnaam voor een mandenvlechter en niet
  voor een strodekker. - Dégremont is toch geen zoon
  van Gremont/Grimont, maar een spellingvariant van
  Daigremont, d.i. d ' Aigremont. - De oude Vlaamse FN
  Degrendel(e) (1418 Rugger Grendele, Kortrijk) kan
  onmogelijk op een PIN in Attert (Luxemburg) teruggaan. Het is ongetwijfeld een beroepsbijnaam voor een
  grendelmaker of grendelaar. Vgl. Verrouil. - Deguiter
  (ook de Guyt(t)er) is geen zoon van Guiter (Widhari),
  maar een spotter, een afleiding van Mnl. guten, guiten :
  spotten. - Delaeter is geen afleiding van de Laet, maar
  een beroepsnaam van de aderlater. In sommige gevallen
  kan het ook een adaptatie zijn van Delattre. - Delespierre verwijst zeker niet naar een << domaine tenu par
  les Pierre>>, maar naar een PIN L'Espierre, zoals in 1370
  in Moeskroen. De l'Espierre is dus Van der Spiere, maar
  kan m.i. ook een spellingvariant zijn van Delepierre (van
  de Steene). - Voor Deleuze moet ongetwijfeld ook
  gedacht worden aan Leuze in Henegouwen. - Deli( s )Ie
  zou een eilandbewoner zijn, maar is natuurlijk net als
  Delille afkomstig van Rijsel (Lille). - Delrnulle wordt
  verklaard als Delamule << van de muilezel>>, wat natuurlijk onzin is. Delmulle is een variant van Delmeule << van
  der Molen>> : 1272 Jehanain Delemeule, Doornik. Delobbe heeft wel niets te maken met Lalobbe (Arden-
  
  -
  
  152 -
  
  nes), maar alles met Lobbes in Henegouwen : 1342 Piéron de Lobes, Doornik. - Demaegt is naar de vorm te
  verklaren door reïnterpretatie als <<maagd>> (vierge). De
  oorspronkelijke vorm is De Maech, d.w.z. maag, bloedverwant; vgl. Fr. Parent. - Dat Demesse een misdienaar zou zijn geweest, komt me totaal onwaarschijnlijk
  voor.  Demut <<deemoed>>. - Demuyser is geen muizenvanger,
  maar een doedelzakspeler. - Deneau kan een enkele
  keer wel uit Neau (Mayenne) stammen, maar zal meestal
  wel een variant zijn van Daneau. - In Deneboud zie ik
  veeleer de Germaanse naam Deinboud dan een zoon van
  Nebout <<neef>>. - Deputter kan een enkele keer wel een
  potter of pottenbakker zijn, maar zal meestal wel een
  waterputter zijn. - Desa bres kan De Sa bres (Landes)
  zijn, maar evenzeer Desarbres. - Desmarque(s)t
  gaat niet terug op een<< domaine tenu par les Marquet >>,
  maar is een spellingvariant van Demarquet. - Desoubry is niet << domaine tenu par les Oubry >>, maar gaat
  terug op een PIN Les Aubris : 1321 Gilles des Aubris,
  Rijsel. Hieruit zijn ook de familienamen Sobry, Soubry,
  De Sobri te verklaren (zie De Leiegouw 30 (1988), 349350). - In Dexpert/Despert zie ik niet de PIN Espert
  (Gironde), maar Ofr. despers : ruw, grof, wreed. Vgl.
   1421 Jehan dit Despers de Marcquettes. - Dezoutre is
  geen variant van Dezutter, maar van De Zouter, De
  Souter : zoutzieder, zouthandelaar. - Dan begrijp ik
  niet dat Duformentelle terecht uit een PIN verklaard
  wordt, maar dat Dufourmantel een zoon van Fourmentel of Fromenteau zou zijn, een beroepsnaam voor een
  
  -
  
  153 -
  
  boer die tarwe (froment) teelt. De aanloop du verwijst
  toch zonneklaar naar een plaatsnaam : 1322 Pierot de
  Froit mantel, Atrecht. - Echache is naar mijn gevoel
  niet te verbinden met Ofr. escachier << écraser >>, maar is
  een var. van Fr. échasse << stelt, kruk>> , BN voor iemand
  die op krukken loopt : 1213 Nicole Escace, Atrecht. Fockenberghe, -bergue is etymologisch natuurlijk wel
  de berg van Focko of Falco, maar M. heeft niet gezien
  dat het om een spellingvariant ging van Fauquembergues (in Pas-de-Calais). - Voor Goeminne zijn verschillende verklaringen mogelijk, maar in << gode minne >>
  (amour de Dieu) geloof ik toch niet. - Grimonpont is
  niet de brug van Grimond, maar de plaatsnaam Grimaupont in Wattrelos (Nord), met epentetische n (vgl. Monbaliu uit Maubailli) : 1349 Jehane de Grimaupont, Doornik. - Gryselier is geen afleiding van Grisel, wat geen
  zin oplevert, maar een variant van Degrusilier, Degrugilier, Degrousillier, Degroseiller, Groseiller. Handschoote zou een vervorming kunnen zijn van Hondschoote, het stadje in Frans-Vlaanderen, maar is m.i.
  veeleer een var. van De Handschutter, d.i. de Handschoezutter of handschoennaaier. - Haverbecque is
  natuurlijk niet Everbecq/Everbeek, maar onze FN (van)
  Haverbeke, die al in 1303 in Brugge voorkomt : Willem
  van Haverbeke. - Dat Haverlois op het Brabantse
  Heverlee terug zou gaan, is volkomen uitgesloten. Ik
  denk veeleer aan Haveluy (Nord), dat in 1095 Haveloi
  heette (GYSSELING, Top. Wb.). - Waarop de verklaring
  Haustraete als << grande route>> steunt, is me onbekend.
   Waarschijnlijk heeft M. deze naam verward met He(e)rstrate. - Houdemon(d) zou de Germaanse naam Hildimund zijn (maar dat zou Heudemond moeten opleveren),
  terwijl Houdmont op de PIN Houdemont terug zou
  gaan. Het is toch zonneklaar dat Houdemon(d) gewoon
  
  -
  
  154 -
  
  een spellingvariant is van Houdemont. - Ook de varianten Houdequin en Houderquin bedenkt M. met twee
  verschillende verklaringen (resp. dim. van Patr. Houde
  en PIN Hydrequent). M.i. is Houdequin gewoon ontstaan
  door verkeerde lezing van Hondequin, een Romaanse
  spelling van Hondekijn <<hondje>>. Dergelijke grafische
  verschuivingen komen in Noord-Frankrijk wel meer
  voor. De naam komt in Ieper voor in 1326 : Willem Hondekin (BEELE). - Lequeu(s)tre is toch niet Lequestre
  << marmiton >>, maar een variant van Lecoustre << de Koster>>. - Waarom zou Lorain een andere verklaring moeten krijgen dan Lorrain, de Lotharinger ? - Messiaen,
  Messian(t), Messien gaan niet terug op de heiligennaam Domitiaan, Domitien, maar op Martianus, Mnl.
   Mersiaen, waarin de r met de s assimileerde (vgl. Kesteloot uit Kersteloot) : 1398 Pierre Maersiaen = Pierre
  Mersiaen, Bellegem. Messéant is bovendien niet << malséant >>, maar een spellingvariant van Messian(t). Messine( s) verwijst niet noodzakelijk naar Messina, er
  is nl. ook Mesen in West-Vlaanderen, dat in het Frans
  Messines heet. - Misma( c )que heeft niets vandoen met
  het Duitse Mischmasch. Hoe zou die sch trouwens een k
  worden? Mismaque is een variant van Mesmacque, Messemaque, een Fr. adaptatie van Mesmaker. - Neukermans is geen << nieuwe karreman >>, maar een afleiding
  van Neuker, Noker : noteboom. En Neuquelman is
  geen << nieuwe kelleman >> (?), maar een variant van Neukelmans = Neukermans (met r/1-wisseling). - Onselaer
  is inderdaad Osselaer, maar dit is niet Oxelaere in FransVlaanderen, maar Orselaar in het Waasland (Oost-Vlaanderen). - Voor Opsomer is M. nog te rade gegaan bij
  Lindemans ; zij verklaart de FN als << hoepzomer >>, d.i.
   kuiper. In Naamkunde (1990, 187-189) hebben we de
  onmogelijkheid daarvan aangetoond. Opsomer betekent
  
  -
  
  155 -
  
  Hoopzomer : hoop op de zomer. - Pateau wordt terecht
  verklaard uit Pa(s)tel, maar de spellingvariant Pataud,
  -ault, -aux, -hault zou een afleiding zijn van
  << patte >>. - Peckre is inderdaad een variant van (de)
  Pecker, (de) Pieker. Maar dit is niet een Vlaams (?)
  woord pekker << pièce de bois ... >>, maar een oude beroepsnaam : 1. steenbikker, steenhouwer; 2. maaier, oogster. - Zou Pémège geen variant kunnen zijn van Puymège? - Er zijn verschillende plaatsnamen Peel, maar
  een Peel in de gemeente Veen in de provincie Limburg is
  duidelijk een vergissing. - Perrigaud is zeker geen
  samengestelde naam Pierre Rigaud, maar een vleivorm
  van Pierre. Dat wordt trouwens aangetoond door de
  andere afleidingen Perrigot en Perriguet. - Piennes is
  inderdaad een plaatsnaam in de departementen Somme
  en Meurthe-et-Mosselle, maar Pienne is ook de Franse
  vorm voor Pene (Noord- of Zuidpene) in Frans-Vlaanderen. - Piederrière is m.i. niet Pied Derrière << avec le
  sens de révérence >>, maar een hyperkorrekte en gereïnterpreteerde vorm van de plaatsnaam Pierrière, Perrière
  <<steengroeve>>. Vgl. 1276 Hermannus delle Periere, Sclessin; 1382 Jacob van der Pederiere, Kachtem; 1398 Loyquin van der Pedriere, Kortrijk. - Pilorge en Pilavoine kunnen inderdaad de beroepsnaam zijn van wie
  gerst of haver plet, fijnstampt. Maar er is evenveel voor
  te zeggen om uit Pèle orge/avoine te verklaren. Pilavoine
  is dan een duidelijk pendant van Schelhaever, zoals Pillepois (1413 Jehan Pillepois, Laon) te vergelijken is met
  Duits Schellebone (zie Vlaamse Stam 1989, 34-36). Pitié kan misschien wel Fr. pitié <<meelij>> betekenen,
  maar ik denk veeleer aan een reïnterpretatie van
  Putier. - Placier/Plassier is m.i. niet te verbinden
  met het ww. placer <<plaatsen>>, maar met Pikardisch
  Plachier : pleisterwerker, witter, (leem)plakker, stuka-
  
  -
  
  156 -
  
  door, b.v. 1321 Ernous li Plakieres = 1372 Ernoul le
  Plackuer, Rollegem ; 1382 Heinric Plachier, Wervik. Posenaer is wel geen afleiding van Mnl. posen << de
  doodsklok luiden>>, maar een variant van Poossenaerts
  = Polsenaere = Pelseneer. - Quenivet wordt terecht
  als een vorm van Canivet beschouwd, maar ik zie niet in
  waarom dat ook niet voor Quennevet zou gelden. Waarom zou Quintain iets anders zijn dan Quintin,
  Quentin? - Richeut kan een enkele keer wel verward
  zijn met Richaud, maar Richeut is in eerste instantie een
  metroniem, de Romaanse vorm van de Germaanse naam
  Richildis.  Rausch(h)ardt. Dat Sainthuile letterlijk << heilige
  olie>> zou betekenen, vind ik hoogst onwaarschijnlijk.
   Het is ongetwijfeld een van de overtalrijke reïnterpretaties, misschien van Scintille <<vonk>>, te vergelijken met
  FN Von(c)k of Funk(e). - Schapman of Schepman is
  geen kleermaker (De Schepper), maar een variant van
  Schaapman. - Snick heeft wel niets te maken met een
  beitel, maar wel veel met snikken : hijgen. Snickers is
  dan weer een variant van Snijckers, een genitief van Nijkers. - Ook de verklaring van Sou( s )pène als << sous la
  pène >> komt me ongeloofwaardig voor. Zou het geen
  gereïnterpreteerde variant zijn van Supeene = Van
  Suypeene, d.i. Zuidpene (Zuytpeene) in Frans-Vlaande-
  
  -
  
  157 -
  
  ren : 1380 Maroie de Zutpenes. - Waarop de verklaring
  van Steverlynck << nom de dignité administrative désignant le fonctionnaire assermenté >> steunt, wordt wel duidelijk, als we in het Middelnederlands Woorden boek het
  woord stever vinden met de verklaring << ambtenaar die
  aan een ander den eed staaft of voorzegt >>. Maar Steverlinck gaat terug op Stevenin, Stevelin, een vleivorm van
  Stevin, Stefanus, net zoals Fr. Thévenin, Thévelin. Voor Taillemite heeft M. alweer de verklaring van Dauzat overgenomen, nl. << taille mitaine>> (wantensnijder
  al voegt ze er voorzichtig << probablement >> aan toe. Mite
  is hier niets anders dan de oude muntnaam mijt en Taillemite is een naam voor een vrek, die de duiten in tweeën
  zou bijten, letterlijk een << duitenkliever >>, te vergelijken
  met Pincemaille en 1500 Henri de Witte alias Splytmyte,
  Mechelen. - De gemeente waarop de FN Van Aasche
  teruggaat, heet vandaag niet Aasche, maar Asse. - De
  oudste vormen van de plaatsnaam Coille (FN Van Coillie, Van Collie, Vercoille, Vercoullie), nl. 1187 Colia, 1202
  Coilge, wijzen toch al uit, dat de naam niet op caille
  << kei >> terug kan gaan, maar wel een afleiding is van collis
  <<heuvel>>. - Vandenterghem stamt niet uit Terdegem
  in Frans-Vlaanderen, maar vanzelfsprekend uit Dentergem in West-Vlaanderen. - Vanhaecke en Vanhecke
  zijn twee verschillende namen. - In Vanderhemele
  heeft M. waarschijnlijk Ofr. hamel <<gehucht>> menen te
  herkennen, zodat ze de naam als << du hameau >> verklaart.
   Van den Hemel gaat evenwel terug op een huisnaam << In
  den Hemel>> : 1340 Johannes de Celo, Turnhout; 1398
  Bernaert van den Hemele, Bissegem. - Vanderschilt
  wijst dan weer niet op een huisnaam <<Schild>>, maar is
  een variant van Van der Schelde. - Vanleene is geen
  metroniem, waarin Lene een korte vorm van Madelene,
  Magdalene zou zijn, en nog minder van Alene. Van-
  
  1);
  
  -
  
  158 -
  
  namen zijn zo goed als altijd herkomstnamen. Vanleene
  is niets anders als Van de Leene (Dufief). - Vanwelden
  is geen variant van Van de Velde. Welden is nl. een dorp
  in Oost-Vlaanderen. - Verhuist kan evtl. naar het
  Westvlaamse Hulste (niet Hulst) verwijzen, maar kan op
  elke plaatsnaam Hulst << plaats waar hulst groeit>> teruggaan. - Verstraete betekent niet zozeer<< de la route>>,
  maar is een pendant van Delarue. - Vroomhout is niet
  de plaatsnaam W ormhout in Frans-Vlaanderen, maar
  een variant van de Germaanse voornaam Vromoud
  (frum-wald). - Waringhem, -ghien zal in Frankrijk
  wel meestal op W aringhem in Bourcq en N orrent-Fontes
  (Pas-de-Calais) teruggaan, maar zijn bakermat evengoed
  in het Westvlaamse Waregem hebben. Dat Waringuet
  daarvan een diminutief zou zijn, geloof ik niet ; van een
  dergelijke formatie zijn me geen voorbeelden bekend. Wartel(le) uit een Germaanse naam Wartilo, dim. van
  Wart, verklaren is een gemakkelijkheidsoplossing. M.i. is
  Wartel(le) een variant van Watel(le), met r-epentesis. Wegbecker (Elzas) wordt verklaard als een variant van
  Weckbecher, die terug zou gaan op de Duitse plaatsnaam W eckbach. Zo verklaart trouwens Brechenmacher
  de namen Weckbacher en Weckbecher. Maar Zuidduits
  Becker kan moeilijk op Bach<< beek>> teruggaan vanwege
  de klankverschuiving. Wegbecker is m.i. zonder de
  minste twijfel, Weckbecker, de bakker van broodjes of
  wikken. Het gewone woord voor het broodje (Noordduits
  Brötchen, Zuidduits Semmel) is in de Elzas nl. uitgerekend Wecken, en Wegbecker is een Elzassische familienaam.
   Ik begrijp eigenlijk niet goed waarom Morlet, die zelf
  al voldoende voorbereidend onderzoek gedaan heeft, b.v.
  met het waardevolle << Etude d'anthroponymie picarde >>,
  
  -
  
  159 -
  
  niet meer op dergelijke uitgaven gesteund heeft i.p.v.
  Dauzat als legger te gebruiken. Nu heeft M. niet overal
  Dauzat slaafs nagepraat. De volgende flaters van Dauzat
  komen b.v. niet meer in de Morlet voor : Aliamet was
  voor Dauzat de verfranste naam van een Arabische
  migrant, nl. Ali Ahmed. Dit lachertje komt niet meer
  voor bij Morlet, die er terecht een vleivorm in ziet van
  Aliaume (Adelhelm, Alem). - Voor Dauzat was Peudepièce nog duister. M. brengt de FN terecht terug tot
  Peutepièce, Putepièce. Dauzat had voor de FN
  Smet(s) blijkbaar in een Nederlands woordenboek
  gezocht en als << tache , souillure >> verklaard. Bij M. vinden we de juiste verklaring<< smid>>. - In Vandenbroek
  had Dauzat broek verward met brug. M. weet evenwel
  beter. Zelfs een niet zo duidelijke FN als Vandraeghe
  heeft ze herkend als een samentrekking van Van der
  Haeghe. En ook Vanpoulle wordt korrekt als Van de
  Poele verklaard. Ook Stalpaert wordt juist ontleed als
  een afleiding van het werkwoord stalpen. De auteur heeft
  dus wel degelijk de moeite genomen om naar de diepere
  betekenis van de namen te zoeken en heeft niet zomaar
  vrede genomen met de voor de hand liggende, oppervlakkige betekenis.
  In elk geval heeft de Franse antroponymie een flinke
  stap voorwaarts gezet. Dauzat is voor goed een antikwiteit geworden. We beschikken nu over een heel wat
  betrouwbaarder woorden boek. Een volmaakt woordenboek van familienamen is vooralsnog wel niet mogelijk.
  Wie zich aan een dergelijk werk waagt, begeeft zich nu
  eenmaal op glad ijs. En het namenveld is met verraderlijke voetangels bezaaid.
  F. DEBRABANDERE.
  