title: Y. Cazaux, Naissance des Pays-Bas
text: RECENSIES
  auteur onderlijnt dat aan de opdracht van een charterbewaarder een einde kwam bij de
  dood van de hertog (199), maar in feite was dit de regel voor de meeste hertogelijke ambtenaren. De vergoeding van de charterbewaarder werd volgens de tekst ten dele in linnen
  betaald, maar volgens de bijbehorende voetnoot in wol (207).
  De studie van P. Cockshaw is niet alleen een belangrijke bijdrage tot de kennis van het
  ingewikkelde raderwerk van de Bourgondische administratie en van de kleurrijke wereld
  van de Bourgondische ambtenaren; dit boek is ook een nuttig werkinstrument bij het kritisch onderzoek van de akten van de hertogen van Bourgondië. Hopelijk levert de auteur
  ons nog eens een exhaustieve studie over de Bourgondische diplomatiek. Deze en gelijksoortige studies over de regionale en centrale ambtenaren en de werken van Paravicini en
  anderen over de Bourgondische adel zullen ons weldra in staat stellen de wisselende en zich
  geleidelijk vormende stand van de publieke ambtenaren in al zijn vertakkingen en dimensies te doorgronden.
  R. van Uytven
  Yves Cazaux, Naissance des Pays-Bas (Parijs: Albin Michel, 1983, 348 blz., FF95,—,
  ISBN 2 226 01865 4).
  Wie een gekweld geweten heeft zal nooit de geschiedenis begrijpen, zegt George Sand in
  Le Marquis de Villemer. Ze legt die woorden in de mond van een historicus, doch neemt
  daarmee mijn twijfel niet weg, of één vakgenoot die uitspraak werkelijk zou aandurven.
  Stelden wij ons allen zelf die regel, dan zou de laatste uitgave van het Repertorium van
  boeken en tijdschriftartikelen betreffende de geschiedenis van Nederland vast niet op 5392
  titels zijn uitgekomen. Eén titel was echter ook dan stellig blijven staan, namelijk nummer
  539: Cazaux (Y.) Naissance des Pays-Bas.
   Niet dat ik mij in gewetensonderzoek begeven wil, want dat zou Yves Cazaux juist van
  een Nederlander enorm tegenvallen. Maar zijn boek spreekt voor zichzelf: het getuigt van
  zuivere bedoelingen. 'Je ne souhaite pas m'exprimer en homme docte', zegt de auteur (54),
  'mais en homme simple qui aime la matière qu'il traite et ne recherche rien tant que la
  faire recevoir du mieux qu'il peut dans le monde oü nous vivons'. Dat is een nobele intentie, en ze heeft dan ook een sympathiek boek voortgebracht. Yves Cazaux heeft een passie
  voor de Nederlandse geschiedenis. Hij wil die graag aan zijn landgenoten vertellen. Vijftien jaar geleden deed hij dat voor het eerst in zijn Guillaume le Taciturne. Nu beschrijft
  Cazaux in wat korter bestek de geschiedenis van de Nederlandse opstand en het ontstaan
  van de Republiek, tot het einde van de oorlog tegen Spanje.
  Daarover is meer geschreven, zodat men zich onwillekeurig tot vergelijken genoopt voelt.
  Maar met welk boek dan? In elk geval niet met één enkele Franse uitgave, want voor lezers
  die op de Franse taal zijn aangewezen, is dit thema inderdaad, zoals de omslagtekst zegt,
  'un sujet inédit'. Cazaux heeft zich ook niet naar voorgangers gemodelleerd. Zijn Naissance des Pays-Bas is een eigenzinnig boek, dat de feiten groepeert en presenteert zoals de
  auteur ze zelf ziet. Soms lukt dat uitstekend. Ik ken geen buitenlands werk, dat de
  bestandstwisten met evenveel scherpte in beeld brengt als Cazaux het gedaan heeft. Soms
  ook fronst men de wenkbrauwen, bijvoorbeeld als Cazaux de schim van Ruusbroec
  oproept om te verklaren waarom de Nederlandse intellectuelen van de zestiende eeuw zo
  tolerant waren. Maar zulke particuliere interpretaties houden de spanning er bij het lezen
  beter in.
   Natuurlijk is het boek in de eerste plaats voor Fransen bedoeld. Ons laat het vooral zien
  723
  
  RECENSIES
  wat een Fransman in de Nederlandse geschiedenis belangrijk vindt, en wat hij daarin bewondert. Bewondering is het sleutelwoord. Cazaux staat in de oude epische traditie van
  Schiller en Motley. Hij bevestigt dat dit tijdvak uit onze geschiedenis de buitenlander nog
  altijd het sterkst boeit. Het is aan de Nederlandse historici, daaruit hun eigen gevolgtrekkingen te maken.
  A.Th. van Deursen
  Paul Dibon en Françoise Waquet, Johannes Fredericus Gronovius. Pèlerin de la république des lettres. Recherches sur Ie voyage savant au XVIIe siècle (Ecole pratique des hautes
  études IVe section, sciences historique et philologiques V, Hautes études médiévales et
  modernes LUI; Genève: Librairie Droz, 1984, ix+187 blz.).
  Naar aanleiding van het verschijnen van het proefschrift van A. Frank-van Westrienen,
  De Groote Tour (1983), is de vraag weer gesteld in hoeverre deze onderneming, gericht
  op voltooiing van de opvoeding, is te scheiden van de peregrinatio academica, bedoeld ter
  afronding van een wetenschappelijke vorming en reeds van oudere datum (zie bijvoorbeeld TvG, 97 (1984) 616-617). Mevrouw Frank maakt dit scherpe onderscheid wèl. W.
  Frijhoff ziet er daarentegen een 'schijnprobleem' in. Francoise Waquet meent van haar
  kant in de informatieve inleiding tot het hier te bespreken boek dat het verschil tussen de
  twee niet altijd met een 'netteté suffisante' is aangegeven. Maar juist in de door Gronovius
  op reis geschreven en nu hier gepubliceerde brieven is duidelijk te zien dat beide soorten
  reizen als het ware in één persoon in elkaar konden overgaan.
  J.F. Gronovius (1611-1671), afkomstig uit Hamburg, was in het begin van de jaren dertig
  naar de Republiek gegaan om de gevolgen van de Dertigjarige Oorlog te ontlopen. Hij had
  zich reeds enige vermaardheid verworven met een uitgave van de correspondentie van I.
   Casaubon en contacten gelegd met vooraanstaande leden van de republiek der letteren
  toen hem de gelegenheid werd geboden als leraar een tweetal regentenzoontjes op hun
  'groote tour' te begeleiden. Daarin lag al de kiem van de latere moeilijkheden. Want Gronovius ging op reis om manuscripten te raadplegen en tevens om een doctoraat in de rechten te verwerven, dat wellicht in Frankrijk goedkoper was dan elders. Zijn contacten
  onderweg met geleerden zijn vooral na te gaan aan de hand van het eveneens afgedrukte
  Album Amicorum, door P. Dibon in de KB te Den Haag gevonden. De twee Amsterdamse
  pupillen Laurens en Steven Gerard, waarvan de oudste maar zes jaar jonger was dan de
  28-jarige Gronovius zelf, vertrokken echter niet in de eerste plaats voor hun wetenschappelijke vorming, maar om 'weltgewandt' te worden. Zij bekeken liever bezienswaardigheden, kochten fraaie kleren, reden op mooie paarden en bezochten de rijacademie in
  Angers, terwijl Laurens even een graad haalde in Orléans.
  Gronovius moest hun vaak kostbare grillen dulden, schreef klagende brieven naar huis
  en trachtte met een zoet lijntje al te plotselinge veranderingen van het reisplan te voorkomen. Want niet iedereen kon, uit financiële overwegingen, de 'groote tour' echt groot maken. De beide jongeheren Gerard wilden het graag en Gronovius zwichtte dus voor hun
  beslissing naar Italië te gaan. Van april 1639 tot januari 1642 reisden zij gezamenlijk via
  Engeland, Frankrijk, Italië, Zuid-Duitsland en Zwitserland door Europa. Ruim achttien
  maanden daarvan verbleven zij in Frankrijk en als zodanig volvoerden zij de klassieke
  tour: ook voor Gronovius was dat land het ideale terrein voor onderzoek en wetenschappelijk contact. Elders klaagde hij over vreemdelingenhaat (Engeland) en in Italië herhaaldelijk met grote insistentie over de onwil van talrijke bibliothecarissen hem toe te laten
  724.
  