title: Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en beleidspraktijk. Een turbulente machtsstrijd tussen het ministerie van Justitie, Buitenlandse Zaken, en de UNHCR
text: C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de
  wetgeving en beleidspraktijk. Een turbulente machtsstrijd
  tussen het ministerie van Justitie, Buitenlandse Zaken, en de
  UNHCR
  Eva Ecker & Frank Caestecker
  
  Eva Ecker : Eva Ecker is een PhD student aan de Universiteit van Gent. Ze behaalde een bachelor
  in sociaal werk en een master in bestuurskunde en publiek management. Na het schrijven van
  haar masterthesis ‘Gaat het Hongaars asielbeleid in confrontatie met het Europees asielbeleid?’,
  heeft ze haar onderzoek op het gebied van governance van het asielbeleid voortgezet waarbij ze
  bijdraagt tot de kennis van de wijze waarop het asielbeleid op verschillende niveaus kan worden
  georganiseerd opdat de uitkomsten van het beleid zo optimaal mogelijk zouden zijn voor alle
  betrokken actoren.
  Frank Caestecker : Frank Caestecker is dokter in de geschiedenis (European University
  Institute, Firenze) en zijn onderzoek spitst zich toe op het vreemdelingen- en vluchtelingenbeleid
  in België en Europa in de 20ste eeuw. Hij heeft ook werkervaring op het gebied van de
  bescherming van vluchtelingen als een ‘eligibility officer’ voor het Belgische asielagentschap en
  voor het VN-Vluchtelingenagentschap.
   DOI: 10.25518/1370-2262.1674
  Résumé :
  Entre 1952 et 1988, la compétence de déterminer le statut de réfugié a connu une évolution
  unique qui peut être attribuée à divers « bras de fer » entre principalement les Ministères de la
  Justice et des Affaires étrangères, et le HCR, qui se sont chaque fois traduits par des compromis
  typiquement belges. L’État belge a initialement confié cette responsabilité au HCR nouvellement
  créé, au moment un choix exceptionnel pour un pays de l’Europe de l’Ouest. Dans les
  années 1950, la reconnaissance de la qualité de réfugié comportait encore peu de risques pour
  le gouvernement. Cette situation a changé dans les années 1960, lorsque le profil du demandeur
  d’asile a évolué, la reconnaissance des réfugiés entrant davantage en conflit avec d’autres
  intérêts. Par conséquent, les ministères des Affaires étrangères et de la Justice ont voulu
  influencer la politique de reconnaissance de manière informelle dès la fin des années 60 afin de
  ne pas grever les prétendus intérêts belges. Dans les années 1970, la question a gagné en
  importance sur l’agenda politique, en partie parce que l’asile est devenu un canal d’immigration
  plus important. La loi sur les étrangers de 1980 a renforcé la position juridique des étrangers.
  Pourtant, le HCR ne pouvait pas garantir le droit d’appel. Cela a signifié la fin définitive du HCR
  en tant qu’acteur reconnaissant les réfugiés en 1988, la compétence de reconnaitre la qualité de
  réfugié ayant été transférée aux autorités belges.
  Mots-clés : institutions de l’asile, statut de réfugié, loi sur les étrangers, protection des
  réfugiés, répartition des compétences
  Abstract :
  Between 1952 and 1988, the competence to conduct the refugee status determination process
  
  1
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
   underwent a unique evolution attributable to several ‘tug-of-wars’ between mainly the ministries
  of Justice and Foreign Affairs, and the UNHCR, each time resulting in typical Belgian
  compromises. Initially, the Belgian state entrusted this responsibility, as practically the only West
  European country at the time, to the newly created UNHCR. In the 1950s, governments
  experienced few risks when granting refugee protection. This changed in the 1960s when the
  profile of the asylum seeker changed and recognition of refugees increasingly conflicted with
  other interests. Therefore, the Ministries of Foreign Affairs and Justice wanted to influence the
  recognition policy in an informal manner from the end of the ’60s in order not to burden the
  alleged Belgian interests. In the 1970s, the issue moved up on the political agenda, partly
  because asylum became a more important immigration channel. The 1980 aliens act
  strengthened the legal position of aliens. However UNHCR could not guarantee the right of
  appeal. This meant the definitive end of UNHCR as the authority entrusted with the recognition
  of refugees and the transfer of the competence to conduct the refugee status determination
  process to the Belgian authorities in 1988.
   Keywords : Asylum authorities, refugee status determination, Aliens Act, refugee
  protection, division of competences
  
  1. Introductie
  Het Belgische vluchtelingenbeleid is zowel in de brede samenleving als in de wetenschappelijk
  literatuur een veelbesproken onderwerp. De totstandkoming, uitvoering, en opvolging van
  wetgeving en beleid inzake de erkenning van vluchtelingen is reeds uitvoerig aan bod gekomen in
  onderzoek. Vaak wordt deze materie vanuit een juridische, politieke, of sociologische invalshoek
  bestudeerd.1 Er is echter weinig bestuurskundig en institutioneel onderzoek gevoerd inzake de
  asielinstellingen.2 Het betreft de vraag: ‘welke actoren zijn (niet) betrokken in het erkennen van
  vluchtelingen in welke fasen van de asielprocedure en waarom?’ Dit artikel behandelt de evolutie
  van de institutionele set-up van de Belgische asielinstanties in de wetgeving en de beleidspraktijk
  tussen 1952 en 1988 met een focus op de motivatie voor de gemaakte veranderingskeuzes en de
  gevolgen ervan voor de bescherming van vluchtelingen.3
  
  2. Belgische asielinstellingen na de vreemdelingenwetten van
  1952, 1953, & 1964
  Voor de inwerkingtreding van de vreemdelingenwet uit 1952 was de besluitwet op de
  Vreemdelingenpolitie van 28 september 1939 van kracht. Naar aanleiding van Wereldoorlog II
  kreeg het ministerie van Justitie de volledige bevoegdheid van de parlement over de aanwezigheid
  van vreemdelingen op het Belgisch grondgebied. Hierdoor kreeg het Ministerie van Justitie en haar
  administratie (de Vreemdelingenpolitie), zowel tijdens de drôle de guerre als in de onmiddellijke
  na-oorlogse periode een uitzonderlijk vergrootte machtspositie ten aanzien van vreemdelingen.
   Deze almacht van de uitvoerende macht werd gerechtvaardigd door de oorlogsdreiging, maar aan
  het einde van de jaren veertig werd de legitimiteit van deze ‘crisiswetgeving’ steeds meer in vraag
  werd gesteld. Bovendien kwam er een nieuwe speler op het toneel, namelijk het ministerie van
  Buitenlandse Zaken die verantwoordelijk was voor de uitvoering van het pas afgesloten ‘verdrag
  betreffende de status van vluchtelingen’ (vluchtelingenverdrag) van de Verenigde Naties van 28
  juli 1951, dat België zou ratificeren in 1953.4
  Verdragsluitende staten verbinden er zich in essentie toe dat ze geen vluchtelingen (zij met een
  
  2
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  vervolgingsvrees omwille van nationaliteit, ras, religie, sociale groep, of politieke overtuiging en
  de bescherming van de staat van eigen nationaliteit niet willen of kunnen inroepen) terugsturen
  naar de staat waar ze vervolgd worden, ook wel het non-refoulement beginsel genoemd. Ondanks
  beperkt in grootte, nam België een voortrekkersrol als een van de liberale stemmen in de
  onderhandelingen van de inhoud van het vluchtelingenverdrag. Het toepassingsgebied werd echter
  beperkt tot vluchtelingschap omwille van gebeurtenissen die zich afspeelden voor 1 januari 1951,
  de datumgrens van het vluchtelingenverdrag. Deze datumgrens werd ingevoerd op aandringen van
  verschillende landen5 die er tegenop zagen zich ‘te verbinden tot niet voorstelbare toestanden
  alvorens voldoende ervaring te hebben opgedaan inzake vluchtelingenbescherming’.6 Naast een
  beperking in tijd kon het toepassingsgebied van het vluchtelingenverdrag ook beperkt worden
  tot vluchtelingen in Europa. Deze geografische beperking werd ingevoerd op aandringen van
  Frankrijk, Italië en de Verenigde Staten. Echter, op aandringen van België, het Verenigd Koninkrijk,
  Nederland, en de Scandinavische landen konden de verdragsluitende staten ervoor kiezen of ze de
  geografische beperking gingen toepassen in de praktijk. Een keuze die niet aangeboden werd voor
  de datumgrens. Gezien de positie die België innam tijdens de onderhandelingen, is het logisch dat
  ze ervoor koos geen geografische beperking toe te passen.  Zoals blijkt uit zou de uiteindelijke actorconstellatie inzake vluchtelingenbescherming een typisch
  Belgisch compromis worden na de vreemdelingenwet van 1952, de wet ter goedkeuring van het
  vluchtelingenverdrag van 1953 en de eerste wijziging van de vreemdelingenwet van 1952 in 1964.
  3
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
  Figuur 1. Institutionele set-up van het asielbeleid 1952-1964
  
  Uiteindelijk kreeg de minister van Justitie (in de praktijk de vreemdelingenpolitie) de
  volledige bevoegdheid over de registratie van asielaanvragen en de ontvankelijkheidsfase in de
  erkenningsprocedure, een eerste ‘filtering’ van asielaanvragen op basis van eerder vormelijke en
  makkelijk vast te stellen objectieve criteria.9 De beschermingsbevoegdheid werd een gedeelde
  bevoegdheid tussen de minister van Justitie en de minister van Buitenlandse Zaken. Op het moment
  van de goedkeuring van de wet in maart 1952 waren dat de Christendemocraten Joseph Pholien
  en Paul van Zeeland.10 Hoewel onderhandelingen van de vreemdelingenwet al aan de gang waren
  toen Pholien minister werd11, was van Zeeland, die de vluchtelingenbescherming hoog in het
  vaandel droeg, wel reeds vanaf het begin van het wetgevingstraject minister van Buitenlandse
  Zaken.12 De beschermingsbevoegdheid werd aan de hand van een KB officieel verleend aan de
  UNHCR in februari 1954.13
  Uit de parlementaire voorbereidingen blijkt dat het buiten kijf stond dat ‘alleen’14 het ministerie van
  Buitenlandse Zaken bevoegd zou worden voor het erkennen van verdragsvluchtelingen15 omwille
  van de ‘internationale betekenis en politieke gevolgen’ verbonden aan de erkenningsbevoegdheid.
   Ook de wettelijke verankering van de mogelijkheid om deze bevoegdheid ‘over te dragen’ aan de
  UNHCR, om zo haar ‘prerogatieven te vrijwaren’, bleek een onomstreden element te zijn in de
  wetsvoorbereidingen.16 Het feit dat Buitenlandse Zaken de erkenningsbevoegdheid overhevelde
  naar een internationale organisatie was een unicum in het Europese vluchtelingenlandschap. Enkel
  Nederland maakte een gelijkaardige keuze, al gebeurde deze naar Belgisch voorbeeld en was de
  bevoegdheidsoverheveling minder vergaand dan in België het geval was.17 Ondanks de uniciteit
  van deze keuze stoelde de overheveling naar de UNHCR op duidelijke gronden. Ten eerste heerste
  er een algemene overtuiging dat het uitbesteden van de erkenningsbevoegdheid aan UNHCR
  de Belgische diplomatieke belangen en buitenlandse relaties zou beschermen.18 Bovendien zou
  België, als klein land, een grotere impact kunnen hebben in het steeds globaler wordende
  vluchtelingenregime indien ze een nauwe band zou ontwikkelen met de UNHCR.19 Daarenboven
  was het gezien het dan nog zeer lage aantal asielvragen financieel niet interessant om dit binnen
  een eigen administratie af te handelen. Tot slot had de eerste commissaris van de UNHCR, Gerrit
  Jan Van Heuven Hoedhart, gelobbyd bij verschillende landen om erkenningsbeslissingen te mogen
  in handen nemen teneinde deze structureel zwakke VN-organisatie meer slagkracht te verlenen.
   België had hier, in tegenstelling tot andere landen, positief op gereageerd.20
  
  4
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  De UNHCR wilde de vluchtelingen die omwille van de datumgrens niet onder het toepassingsgebied
  van het vluchtelingenverdrag vielen niet aan hun lot overlaten. Zoals eerder aan bod kwam, werd
  in haar statuten ook expliciet gesteld dat vluchtelingen los van gebeurtenissen voor 1951 tot
  haar mandaat behoorden. Voor deze groep had de UNHCR, niet in het verdrag zelf maar aan de
  hand van aanbeveling E, geopperd dat de lidstaten hen dezelfde behandeling zouden verlenen als
  verdragsvluchtelingen. Verdragsvluchtelingen kregen namelijk bijna dezelfde rechten als Belgische
  staatsburgers, inclusief het recht op onderwijs, toegang op de arbeidsmarkt, en sociale zekerheid.
  Het ministerie van Justitie zag in aanbeveling E een uitgelezen kans om het erkenningsbeleid
  van deze niet-verdragsvluchtelingen naar zich toe te trekken. Op die wijze konden de nationale
  belangen gegarandeerd worden, wat volgens de minister van Justitie niet kon gebeuren wanneer de
  UNHCR deze vluchtelingen zou erkennen omdat het dan ‘onmogelijk zou worden op te treden ten
  aanzien van vluchtelingen die zich onwaardig gedragen’. Het ministerie van Buitenlandse Zaken
  was echter geen voorstander om twee verschillende categorieën vluchtelingen te creëren en wilde
  een exact dezelfde behandeling van verdrags- en niet-verdragsvluchtelingen, beide dus erkend
  door de UNHCR. Bovendien zou een erkenning door het ministerie van Justitie de diplomatieke
  relaties tussen België en landen van herkomst kunnen compromitteren. Uiteindelijk trok het
  ministerie van Justitie aan het langste eind en mocht deze instaan voor de erkenning van nietverdragsvluchtelingen. De UNHCR zou echter wel de kans krijgen om het ministerie van Justitie
  vrijblijvend en niet bindend te adviseren inzake erkenning van niet-verdragsvluchtelingen.21 Deze
  adviesbevoegdheid werd echter niet in de wetten van 1952 en 1953 verankerd.
   De UNHCR was niet de enige actor die de minister van Justitie zou adviseren bij de
  beschermingsbeslissingen. Op vraag van het ministerie van Buitenlandse Zaken en het Parlement
  werd in de vreemdelingenwet van 1952 een ‘Commissie van Advies voor Vreemdelingen’ (CAV)
  opgericht. Deze commissie bestond uit een eremagistraat, een advocaat en iemand met ervaring
  in hulpverlening aan vluchtelingen. De inrichting en samenstelling van de CAV kende haar
  oorsprong in een gelijkaardige vooroorlogse commissie die de minister had bijgestaan bij het
  erkennen van vluchtelingen. Net zoals bij haar voorganger het geval was, zou de CAV de minister
  verplicht doch niet bindend adviseren bij het erkennen van vluchtelingen, al betrof het nu enkel
  vluchtelingen die niet onder het toepassingsgebied van het vluchtelingenverdrag vielen. Nieuw bij
  de vreemdelingenwet van 1952 was dat de CAV vanaf dan de minister van Justitie ook (opnieuw
  verplicht doch niet bindend) advies zou moeten geven bij verwijderingsmaatregelen ten aanzien
  van alle vreemdelingen (dus ook asielzoekers en erkende vluchtelingen). De vreemdelingenpolitie
  was niet tevreden met de uitbreiding van de bevoegdheden van de CAV gezien ze het zag als een
  belemmering voor de uitoefening van één van hun kernbevoegdheden, namelijk het slagvaardig
  optreden ten aanzien van ‘gevaarlijke’ vreemdelingen.22 Er was echter nog een reden voor de
  oprichting van de CAV. Volgens Prince de Croy, de eerste vertegenwoordiger van de UNHCR in
  België, zou het zelf de enige reden zijn. Oorspronkelijk werd namelijk gedacht dat de UNHCR, net
  als haar voorganger de Internationale Vluchtelingen Organisatie, slechts een tijdelijk orgaan zou
  zijn. De CAV zou in geval van afschaffing vlot de beschermingsbeslissing kunnen overnemen. Het
  zou dus eigenlijk aanvankelijk niet de bedoeling geweest zijn dat de CAV zich daadwerkelijk ging
  bezighouden met beschermingsbeslissingen zolang de UNHCR actief was.23 Hierop benadrukte
  het ministerie van Justitie dat het de bedoeling was dat de CAV slechts uitzonderlijk betrokken
  zou worden bij erkenningsbeslissingen.24 Bovendien verkozen de Belgische autoriteiten dat
  zoveel mogelijk erkenningen zouden gebeuren door het ministerie van Buitenlandse Zaken gezien
  enkel deze vluchtelingen zouden kunnen genieten van de uitgebreide bescherming die het
  Vluchtelingenverdrag bood.25
  
  5
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
   In de jaren ‘50 beschouwde het ministerie van Justitie in de praktijk alle vluchtelingen als
  verdragsvluchtelingen en werden alle beschermingsbeslissingen genomen door de UNHCR. De
  meeste vluchtelingen kwamen namelijk uit communistische landen in Oost-Europa waar België
  geen belangrijke diplomatische relaties mee diende te onderhouden. Bovendien was men op dat
  moment heel soepel in de toelating van vreemdelingen via het reguliere migratiecircuit gezien de
  arbeidsmarkt nood had aan extra werkkrachten. De toelating van vluchtelingen (en vreemdelingen
  in het algemeen) stond dus behoorlijk laag op de beleidsagenda. UNHCR kon dus doorgaans zonder
  tussenkomst van de Belgische staat vluchtelingen erkennen, ook als hun vervolging geen gevolg
  was van feiten die zich had afgespeeld voor 1 januari 1951. Aanbeveling E diende in de praktijk
  dan ook niet ingeroepen te worden.26
  Dit veranderde echter in het begin van de jaren ’60, wanneer tijdens de Frans-Algerijnse
  onafhankelijkheidsoorlog verschillende Algerijnen na illegale binnenkomst asiel aanvroegen in
  België. Initieel werden Algerijnen niet eens toegelaten tot het grondgebied en de asielprocedure
  gezien België de diplomatieke relaties met Frankrijk niet wilde schaden. Algerijnen werden zelfs
  uitgeleverd aan het Franse autoriteiten wanneer ze België probeerden te betreden. Deze praktijk
  werd gerechtvaardigd door het feit dat de wet de rechtspositie van niet-verdragsvluchtelingen
  en illegaal binnengekomen asielzoekers niet had uitgewerkt, waardoor deze groepen volledig
  afhankelijk waren van de goodwill van het ministerie van Justitie. Toch werd de wettelijkheid
  van deze praktijken bekritiseerd door een aantal linkse politici in het parlement. De overheid gaf
  gehoor aan de kritiek en de minister van Justitie, Lilar, stopte met de uitlevering van Algerijnen.
   Hierdoor geraakte de relatie tussen Frankrijk en België op gespannen voet. Algerijnen kregen zelfs
  toegang tot de asielprocedure, maar het was niet de bedoeling van de Belgische autoriteiten om
  ook effectief tot asielverlening over te gaan.27
  Voor het eerst was er een fundamentele onenigheid tussen de betrokken actoren inzake
  vluchtelingenbescherming. Het ministerie van Buitenlandse Zaken was van mening dat het
  vluchtelingenverdrag niet van toepassing was gezien ze het conflict toeschreven aan gebeurtenissen
  die zich voordeden na 1951. Het eerdere argument dat een erkenning door de UNHCR de Belgische
  nationale belangen zou beschermen, leek in deze concrete gevallen niet meer op te gaan voor
  het ministerie van Buitenlandse Zaken.28 Ook de UNHCR zelf wilde de erkenning van Algerijnse
  vluchtelingen liever niet op zich nemen. Ze had er namelijk ook alle belang bij de goede relatie
  met Frankrijk te bewaren gezien deze laatste een lid was van de VN-Veiligheidsraad.29 Hoewel
  dus zowel het ministerie van Buitenlandse Zaken als de UNHCR terughoudend stonden voor de
  erkenning van de Algerijnse asielzoekers als vluchtelingen, zag ook het ministerie van Justitie in dat
  hun bevoegdheid tot erkenning een ‘vergiftigd geschenk’ was. Beslissen in deze politieke netelige
  kwestie kon ofwel Frankrijk ofwel de Algerijnse nationalisten vervreemden van België.30
  Het ministerie van Justitie drong erop aan dat de UNHCR zou instaan voor de erkenning van
  Algerijnse vluchtelingen. De UNHCR wilde zich niet profileren in de kwestie waardoor ze zeer
  voorzichtig tewerk ging in de erkenningsprocedure van Algerijnse vluchtelingen. In een gesprek
  met de directeur-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken in maart 1960, deelde UNHCR
  Commissaris Auguste Lindt mee dat UNHCR haar strategie was om zo weinig mogelijk over te
  gaan tot effectieve beslissingen tot beschermen van Algerijnse vluchtelingen. Zijn advies voor de
  Belgische autoriteiten was dan ook om deze asielzoekers noch te erkennen noch af te wijzen, maar
  ze simpelweg te tolereren, zoals het geval zou geweest zijn in Duitsland en Zwitserland.31 Hoewel
  de UNHCR en de Belgische autoriteiten lang zochten naar een soort de facto vluchtelingenstatuut
  
  6
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  als oplossing voor deze politiek gevoelige kwestie, werden ze ingehaald door de feiten toen Algerije
  uiteindelijk op 5 juli 1962 onafhankelijk werd.32 In de Algerijnse kwestie is de UNHCR er dus niet
  toe gekomen om advies te geven in individuele cases op basis van aanbeveling E.  Ook
  
  de
  
  bevoegdheidsverdeling inzake de erkenning van vluchtelingen tussen het ministerie van Justitie en
  Buitenlandse Zaken (dus in de praktijk UNHCR) werd verankerd in de wetswijziging waarbij bij
  niet-verdragsvluchtelingen het ministerie van Justitie bevoegd bleef en de adviesbevoegdheid van
  de UNHCR nog steeds niet in de wet werd aangehaald.34 Door de komst van het protocol op het
  vluchtelingenverdrag zou deze bevoegdheidsverdeling echter maar een paar jaar stand houden.
  3. Belgische asielinstellingen na de vreemdelingenwet van 1969
  Het protocol op het vluchtelingenverdrag: de aanleiding voor een
  nieuw adviesorgaan
  Op het einde van de jaren ’60 stond de institutionele constellatie van de relevante erkenningsactoren
  verschillende malen onder druk. Een eerste belangrijke gebeurtenis was het Protocol van New
  York op het vluchtelingenverdrag (Protocol) uit 1967 dat omgezet werd in de Belgische wetgeving
  in 1969. Hierdoor viel de datumgrens op het toepassingsgebied van het vluchtelingenverdrag weg
  waardoor het onderscheid tussen verdragsvluchtelingen en niet-verdragsvluchtelingen verviel.35
  Vanaf toen was het ministerie van Justitie (waar sinds 17 juni 1968 de socialist Alfons Vranckx de
  ministerpost bekleedde) enkel verantwoordelijk voor de ontvankelijkheidsfase in de asielprocedure
  en UNHCR de enige verantwoordelijke voor de erkenning van (alle) vluchtelingen. Bovendien
  betekende het dat de CAV voortaan niet langer betrokken was bij beschermingsbeslissingen, maar
  enkel bij verwijderingsbeslissingen.36 Als we kijken naar de positie die het ministerie van Justitie
  nog enkele jaren voorheen innam in verschillende gevoelige cases, lijkt het dat deze zich in de
  praktijk niet noodzakelijk wilde bezighouden met de erkenning van vluchtelingen, maar dat ze het
  wel belangrijk vond om de keuze te hebben om te kùnnen ingrijpen mocht ze dat nodig achtten.
   Het feit dat met het protocol die keuzemogelijkheid wegviel, was voor het ministerie van Justitie
  een bittere pil om te slikken.37 Daarenboven kwamen vluchtelingen steeds meer van niet-OostEuropese landen en begon de arbeidsmarkt steeds verzadigder te raken. Hierdoor was men niet
  alleen voorzichtiger in het toelaten van vreemdelingen in het algemeen, het restrictiever worden van
  het arbeidsmigratiebeleid zorgde er voor dat asiel aan belang won als immigratiekanaal. Dit werd
  duidelijker na de zogeheten ‘immigratiestop’ in 1974. Waar in het verleden het asielbeleid strenger
  werd geacht dan het arbeidsmigratiebeleid, werden de rollen omgedraaid. Hierdoor waagden meer
  mensen, al dan niet met een beschermingsnood, hun ‘kans’ via het asielkanaal. Door de stillaan
  stijgende instroom asielzoekers vanaf eind jaren ‘60 (zie 38) werd de toelating van vluchtelingen
  door bovenstaande gebeurtenissen steeds hoger geplaatst op de politieke agenda.39
  
  7
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
   Figuur 2. Asielaanvragen in België 1952-1987
  
  Uit correspondentie binnen en tussen het ministerie van Justitie en Buitenlandse Zaken tussen 6 en
  12 mei 1969 blijkt dat de UNHCR oorspronkelijk van plan was om de asielaanvragen die volgens
  de oude regeling niet onder het mandaat van de UNHCR vielen, blijvend te laten behandelen
  door het ministerie van Justitie. Dit zou volgens het hoofd van Openbare Veiligheid (Justitie) Ludo
  Caeymaex echter onwettelijk zijn dus wilde deze dat de nieuwe regels zouden gevolgd worden.40
  Hoewel het ministerie van Justitie dus ontevreden was met het bevoegdheidsverlies, stelde ze
  zich wel op als een sportieve verliezer. Ter compensatie stelde Buitenlandse Zaken (waar sinds 19
  maart 1966 de Christendemocraat Pierre Harmel optrad als minister) echter de inrichting van een
  ‘Raadgevende Commissie voor Vluchtelingenproblemen’ (RCV) voor waarin de Belgische staat toch
  nog invloed zou kunnen hebben op het beschermingsbeleid om zo de ‘nationale’ belangen te kunnen
  waarborgen: ‘Le Délégué du Haut Commissaire statuera en pleine indépendance sur les demandes
  dont il est saisi. Il se conformera toutefois aux conclusions de la Commission portant sur des cas
  particuliers ou des questions générales sur lesquels celle-ci s’est prononcée’.41 In de RCV zouden
  asielaanvragen besproken worden die: ‘… présentent un caractère politique marqué ou qui sont
  d’une actualité incontestable; tel sera notamment le cas de demandes fondées sur des événements
  de date récente, il pourra également soumettre à la Commission certaines questions de principe se
  rapportant à la reconnaissance de la qualité de réfugié’.42 Het ministerie van Justitie was zeker te
  vinden voor het voorstel van Buitenlandse Zaken.43Het orgaan zou bestaan uit vertegenwoordigers
  van de ministeries van Justitie, van Buitenlandse Zaken, en Jacques Terlin (zie ).44 Deze laatste
  oefende sinds 5 april 1967 de functie van vertegenwoordiger van de UNHCR in België uit. Net
  zoals zijn voorganger Gilbert Jaeger (die de functie uitoefende vanaf 18 januari 1962) was hij van
  Belgische nationaliteit.45
  
  8
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  Figuur 3. Institutionele set-up asielbeleid 1969-1980
  
  Op 1 juli 1969 kwamen de leden van de toekomstige RCV met Terlin samen om het voorstel van de
  ministeries van Justitie en Buitenlandse Zaken te bespreken. Terlin leek geen bezwaar te hebben
  tegen de regeling en stelde bereid te zijn zowel positieve als negatieve beschermingsbeslissingen
  te herzien wanneer een lid van de RCV nieuwe elementen kon aanbrengen.  de vervanging van Terlin, wat ook werd toegestaan.50 Vervolgens volgde een discussie tussen
  de ministeries van Justitie en Buitenlandse Zaken die meerdere maanden zou duren. Beide
  ministeries wilden niet verantwoordelijk worden voor de toekomstige nationale erkenningsinstantie
  en schoven de verantwoordelijkheid op elkaar af. Van Elslande wilde de erkenningsbevoegdheid
  niet aanvaarden omwille van de klassieke reden die Buitenlandse Zaken steeds vertolkte:
  erkenningsbeslissingen door het ministerie van Buitenlandse Zaken zouden door de landen van
  herkomst als een onvriendelijke daad kunnen worden beschouwd. Gezien Buitenlandse Zaken
  verantwoordelijk was voor het onderhouden van internationale en diplomatieke relaties, zou het
  opnemen van de erkenningsbevoegdheid een belangenconflict met zich meebrengen waardoor
  een optimale vluchtelingenbescherming in het gedrang zou kunnen komen. Binnen het ministerie
  van Justitie kon men niet vatten waarom Buitenlandse Zaken de verantwoordelijkheid die ze
  in de vreemdelingenwet van 1952 kreeg, volgens de minister van Justitie op eigen vraag, niet
  wilde opnemen. Het hoofd van Openbare Veiligheid (onderdeel van het ministerie van Justitie)
  Caeymaex meende van zijn kant dat het ministerie van Justitie evenmin de verantwoordelijkheid
  zou opnemen: ‘il serait anormal, inopportun, et hautement dommageable à l’étiquette d’impartialité
  que le Ministre de la Justice se doit de conserver vis-à-vis de gouvernements étrangers, de confier
  à ce Ministère la charge de l’éligibilité’.51 Bovendien was Justitie al verantwoordelijk voor de
  ontvankelijkheidsfase waar de minister van Justitie al te vaak persoonlijk moest tussen komen. De
  beschermingsbevoegdheid erbij nemen zou te veel worden.52
  Om de impasse tussen beide ministeries te beëindigen stelde Caeymaex een beschermingssysteem
  gelijkaardig aan dat van Frankrijk voor, waar de erkenningsinstantie ‘… est dirigé par un
  ministre plénipotentiaire et dépendant exclusivement du ministre des Affaires étrangères, qui a,
  en premier ressort, la compétence voulue pour statuer sur l’éligibilité’.53 Dit voorstel werd echter
  ook onwenselijk bevonden door het ministerie van Buitenlandse Zaken gezien het ministerie van
  Buitenlandse Zaken in dat systeem politiek en juridisch eindverantwoordelijke zou blijven. Als
  extra argument werd aangehaald dat het investeren in een aparte instantie binnen het ministerie
  van Buitenlandse Zaken niet rendabel zou zijn gezien slechts 50 erkenningsbeslissingen per maand
  zouden genomen worden. Van Elslande stelde voor de kwestie te laten beslechten bij de eerste
  minister gezien beide ministers voet bij stuk hielden.54 Uiteindelijk liet de algemene directie
  van het ministerie van Buitenlandse Zaken op 28 november 1973 aan haar minister weten dat
  de dialoog met het ministerie van Justitie onhoudbaar was.  Er werd geopperd om maandelijks bijeen te komen waardoor de coördinatie tussen de UNHCR en
  
  10
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  België vlotter zou kunnen verlopen.58 Naar aanloop van de eerste RCV-bijeenkomst met Stanley
  Wright, die plaatsvond op 6 augustus 1974, leek Wright aanvankelijk geen bezwaren te formuleren
  inzake de werking van de RCV.59 De relatie tussen de Wright en de Belgische autoriteiten verliep
  echter niet altijd even vlot. Eind 1974 was er een incident waar Wright suggereerde dat Justitie
  toch enkele afgewezen asielzoekers zou regulariseren.60 Het zou afgewezen asielzoekers betreffen
  die reeds enkele maanden of jaren in het land waren, en hij bepleitte humanitaire redenen om
  het verblijf toe te kennen aan deze uitgeprocedeerde asielzoekers. België zou in het verleden ook
  reeds verschillende buitenlandse werknemers geregulariseerd hebben en Wright had dit graag ook
  gezien bij deze afgewezen asielzoekers. Vanderpoorten liet Van Elslande weten niet gediend te zijn
  met deze bemoeienis en dat Wright zijn boekje te buiten ging. Hij was dan ook niet van plan mee
  te gaan in de suggestie van Wright. Er waren frustraties bij de vreemdelingenpolitie dat Wright
  de Belgische administratie niet begreep, ondanks dat de vreemdelingenpolitie Wright er reeds
  meermaals over zou aangesproken hebben.61 De RCV kwam vooral ad hoc samen, bij wijlen zeer
  frequent, en in andere periodes nauwelijks. Zo blijkt uit een voorbereidende nota van het ministerie
  van Justitie uit september 1974 dat de RCV op een laag pitje stond.62 In ieder geval bleef de RCV
  een overlegorgaan tussen UNHCR en de Belgische autoriteiten.63
  
  De RCV, een inbreuk op de beschermingsbevoegdheid van de UNHCR?
  Over de exacte impact die de RCV had op beschermingsbeslissingen en de mate waarin de
  autonomie van de UNHCR dus gerespecteerd werd, kunnen we geen uitsluitsel geven. In meerdere
  nota’s en brieven komt aan bod dat de RCV louter faciliterend diende te zijn en geen afbreuk
  deed aan de eerdere afspraken in verband met de bevoegdheid verleend aan UNHCR door de
  Belgische autoriteiten.  vragende partij voor de info die Justitie en Buitenlandse Zaken kon bieden. We weten nog niet tot
  wanneer de RCV precies is blijven functioneren, al was ze zeker nog operationeel na 1982.67
  De Liga voor Mensenrechten stelde toen dat België duidelijk invloed had op het erkenningsbeleid
  van UNHCR, met name voor asielzoekers uit Zaïre.68 Toen de erkenning van een Zaïrese vluchteling
  in de jaren ‘70 tot gespannen relaties leidde tussen Zaïre en België en de minister van Justitie zelf
  persoonlijk moest tussenkomen om de plooien glad te strijken met Mobuto, leek het, volgens Cels
  en Loescher (1988: 340) alsof er een afspraak gemaakt was tussen de UNHCR en de Belgische
  autoriteiten dat Zaïrese vluchtelingen niet erkend zouden worden, doch ook niet teruggezonden
  zouden worden naar Zaïre.69
  Deze suggestie werd gedeeld door de ‘vreemdelingen solidariteitsactie’, een groepering van ongeveer
  40 organisaties en personen die de belangen van vreemdelingen behartigen.70 In hun ‘Dossier
  nr°3’ blijkt dat er heel wat kritiek was op de RCV. Volgens de ‘vreemdelingensolidariteitsactie’
  zou de UNHCR bepaalde groepen vluchtelingen (uit het verre Oosten, zwart Afrika, en ZuidAmerika) niet meer kunnen erkennen zonder de toestemming van de RCV. Ze beweerden zich
  op vertrouwelijke bronnen te baseren om te stellen dat vele dossiers (op dat moment nagenoeg
  2300) maandenlang geblokkeerd werden door de vreemdelingenpolitie omwille van het ‘loven en
  bieden’ van staten die de vluchtelingen ontvlucht waren. De groep voelde zich bedot door de
  minister van Buitenlandse Zaken die hen -sinds 1969 onterecht- ‘voorgehouden had dat de UNHCR
  verantwoordelijk was voor de erkenning van vluchtelingen in België’. Een ‘advies’ van de ministeries
  zou volgens hen een order geweest zijn. De ‘vreemdelingen solidariteitsactie’ wilde dat de RCV
  zou verdwijnen.71 Verschillende advocaten uitten hun verbazing bij het Ministerie van Justitie
  dat de RCV reeds beslissingen nam zonder de advocaat/asielzoeker te horen. Een ambtenaar van
  Buitenlandse Zaken vreesde dat er wrijvingen zouden komen tussen de UNHCR en behartigers van
  vluchtelingenbelangen enerzijds en de Belgische overheid anderzijds.72
  
  4. Belgische asielinstellingen na de vreemdelingenwet van 1980
  De Belgische erkenningsprocedure stond al verschillende jaren onder druk, maar dat zou toenemen
  na 1980. Immers in de vreemdelingenwet van 1980 werd nadruk gelegd op het recht op beroep,
  ook voor vreemdelingen. De beschermingsbeslissingen van de UNHCR waren echter niet vatbaar
  voor beroep waardoor ze dus niet voldeden aan de basisprincipes van de rechtstaat.  Bovendien was
  het ontbreken van beroep tegenstrijdig met de eigen aanbevelingen van de UNHCR ten aanzien
  van andere landen.73 Hoewel er reeds sinds begin 1979 weldegelijk pogingen waren ondernomen
  om toch een volwaardig beroep te installeren ten aanzien van beschermingsbeslissingen van de
  UNHCR, liep tot op niets uit. 74Onder het motto practice what you preach was het niet houdbaar
  dat UNHCR haar eigen beslissingen niet betwist konden worden. Hier hadden verschillende NGO’s
  al jaren kritiek op. Daarenboven blijkt uit de wetsvoorbereiding van de vreemdelingenwet uit
  1980 dat de commissie voor de Justitie van de senaat oordeelde dat de bevoegdheidsdelegatie
  aan de UNHCR ‘afhankelijk moest worden gesteld van de waarborgen die het Belgisch recht
  verleende inzake verdediging, motivering, en beroep’. Verschillende rechters klaagden aan dat de
  toenmalige procedure niet wettig was gezien UNHCR haar beslissingen niet motiveerde (wat de
  vreemdelingenwet van 1980 wel voorschreef), waardoor bijvoorbeeld bevelen om het grondgebied
  te verlaten ook onwettig waren beoordeeld.75
  Hoewel de vreemdelingenwet van 1980 geen rechtstreekse institutionele veranderingen inzake de
  beschermingsbeslissing met zich meebracht, diende ze wel als katalysator in de neergang van de
  
  12
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  UNHCR als beschermingsautoriteit. Bovendien was UNHCR zelf reeds sinds 1982 vragende partij
  om ontlast te worden van de erkenningsbevoegdheid omwille van logistieke redenen. Terwijl er
  toen ze in de jaren ’50 aan haar taak begon slechts rond de 500 asielaanvragen per jaar waren,
  was dit aantal gestegen tot meer dan 2500 tegen het begin van de jaren ’80 (zie ). UNHCR
  had niet de middelen om het benodigde personeel aan te werven om deze aanvragen adequaat
  te behandelen. De behandeling zou ook meer tijd vragen gezien er volgens het ministerie van
  Justitie steeds meer onterechte asielaanvragen, omwille van economische motieven waren. In 1985
  zou er slechts een erkenningspercentage van 30% geweest zijn.76 Dit alles uitte zich in grote
  achterstanden (3500 dossiers in januari 1986) en een doorlooptijd van asielaanvragen die soms
  enkele jaren bedroeg.77 Bovendien ondervond UNHCR zelf de gevolgen van het erkennen van
  vluchtelingen op haar andere taken. Zo zou het erkennen van vluchtelingen van bepaalde landen
  van herkomst problemen kunnen geven in diezelfde landen van herkomst inzake de toegang die
  UNHCR kreeg om ter plaatse humanitaire hulp te mogen voorzien.78 Tenslotte had de UNHCR
  het moeilijk met beide posities van waakhond en beslisser in te nemen.  Vooral het ontbreken van rechtsbescherming van asielzoekers, die hiermee uitgesloten werden van
  
  13
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
  het rechtstatelijke functionering van de overheid, was niet meer van de tijd. De vreemdelingenwet
  van 1980 had een duidelijk signaal gegeven dat er principiële grenzen waren aan de statelijke
  almacht over vreemdelingen. Ook een asielinstantie kon hier niet meer van onderuit, een hekel punt
  waar de UNHCR als globale asielinstantie mee in de knel zat. Tegen het midden van de jaren ’80
  was geen enkele van de oorspronkelijke redenen voor de delegatie van de erkenningsbevoegdheid
  naar de UNHCR nog van toepassing. Hoewel er al sinds het begin van de jaren ‘70 gepoogd werd
  om een nationale regeling uit te werken, leken de Belgische ministeries de erkenningsbevoegdheid
  zowel om politieke als om financiële redenen als een vergiftigd geschenk te beschouwen. Het zou
  dan ook nog tot 1988 duren alvorens de erkenningsbevoegdheid uiteindelijk zou ondergebracht
  worden bij de Belgische autoriteiten.
  Notes
  1 De toonaangevende auteurs zijn Marc Bossuyt, Jean-Yves Carlier, Luc Denys, Ellen Desmet,
  Marie-Claire Foblets, Katrijn Maryns, Sylvie Sarolea, Robin Vandevoordt, Dirk Vanheule, Ruben
  Wissing.
  2 Enkele werken die wel deze invalshoek volgen: F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in de
  naoorlogse periode, Brussels, VUBPress, 1992; F. CAESTECKER en D. VANHEULE, Een
  geïnstitutionaliseerd vluchtelingenbeleid in volle beweging (1944-2010), in Belgisch Tijdschrift
  Nieuwste Geschiedenis, t. XL, no 3, p. 449-88.
  3 Dit artikel is onderdeel van PROTECT The Right to International Protection: A Pendulum
  between Globalization and Nativization? (www.protect-project.eu), een onderzoeks- en
  innovatieproject dat gefinancierd wordt door het kaderprogramma Horizon 2020 van de Europese
  Unie. Het project wordt gecoördineerd door de Universiteit van Bergen (subsidieovereenkomst nr.
   870761). Dit artikel geeft enkel de visie van de auteurs weer, en het Europees Uitvoerend
  Agentschap Onderzoek is niet verantwoordelijk voor het gebruik van informatie die het bevat.
  4 F. CAESTECKER, Alien Policy in Belgium, 1840-1940. The Creation of Guest Workers, Refugees
  and Illegal Aliens, Oxford/New York, Berghahn Books, 2000, p. 227-228, J. DE BOCK, De
  Vreemdelingenwet van 28 maart 1952: “l’étranger doit être parfait”, in Belgisch tijdschrift voor
  nieuwste geschiedenis, t. 38, 2008, no 1-2, p. 159-200; P. VAN ZEELAND, A. E. JANSSEN, J.
  DUVIEUSART et al., Wetsontwerp Houdende Goedkeuring van Het Internationaal Verdrag
  Betreffende de Status van Vluchtelingen En van de Bijlagen, Ondertekend Te Genève, Op 28 Juli
  1951, 1952, Belgische Senaat, p. 10.
  5 F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in de…, op cit., p. 96-97; Meer informatie over de
  onderhandelingen inzake de vluchtelingendefinitie in het vluchtelingenverdrag, zie I. GLYNN, The
  Genesis and Development of Article 1 of the 1951 Refugee Convention, in Journal of Refugee
  Studies, t. 25, 2012, no 1, p. 134-48. https://doi.org/10.1093/jrs/fer054; en G. BEN-NUN, The British
  –Jewish Roots of Non-Refoulement and Its True Meaning for the Drafters of the 1951 Refugee
  Convention, in Journal of Refugee Studies, t. 28, 2015 no 1, p. 93–117. https://doi.org/10.1093/jrs/
  feu021.
  6 Kamer van Volksvertegenwoordigers, Wetsontwerp houdende de goedkeuring van het protocol
  betreffende de status van vluchtelingen, opgemaakt te New York op 31 januari 1967, 1 december
  1968.
   14
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  7 G. BEN-NUN, The British–Jewish Roots…, op cit., p. 98-99; F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in
  de…, op cit., p. 95; Rijksarchief Brussel, L. CAEYMEX, Lettre à Monsieur le Ministre des Affaires
  Étrangères, à l’attention de M Le Directeur Général Ff. de La Chancellerie et du Contentieux, 12
  mei 1969, Derde storting DVZ nr. ; Rijksarchief Brussel, J. TERLIN, Lettre à Pierre Wigny, 4
  december 1967, Derde storting DVZ, n°469; T. EINARSEN, Drafting History of the 1951 Convention
  and the 1967 Protocol, in The 1951 Convention Relating to the Status of Refugees and its 1967
  Protocol: A Commentary, red. A. ZIMMERMAN, Oxford, Oxford University Press, 2011, p. 49-68
  https://doi.org/10.1093/actrade/9780199542512.001.000.
  8 G. BEN-NUN, The Expansion of International Space: UNHCR’s Establishment of Its Executive
  Committee (“ExCom”), in Refugee Survey Quarterly, t. 36, 2017, no 3, p. 1-19. https://doi.org/
  10.1093/rsq/hdx007.
  9 De eerste versie van de vreemdelingenwet 1952 bleef hierin zeer beperkt. Oorspronkelijk was
  de enige voorwaarde dat de asielaanvraag moest ingediend worden binnen de maand na
  binnenkomst. P. STRUYVE, Wetsontwerp Op de Vreemdelingenpolitie, Kamer van der
  Volksvertegenwoordigers, 26 maart 1952, p. 2. Gezien de focus van dit artikel wordt de
  asielprocedure zelf niet in de diepte overlopen (zie hiervoor: J. CELS en G. LOESCHER, The Refugee
  Determination Procedure in Belgium and the Role of the United Nations High Commission for
  Refugees, in Refugees in the Age of Total War, red. A. BRAMWELL, 324–51. London/Boston,
  Unwin Hyman, 1988.
  10 Rijksarchief Brussel, Brief voor Buitenlandse Zaken van Staatsveiligheid, 15 juni 1964, Derde
  storting DVZ,n°226.
  11 Het eerste wetsontwerp was afkomstig van liberaal Albert Lilar, die opnieuw minister van
  Justitie zou worden op 23 april 1954.
  12 V. DUJARDIN en M. DUMOULIN, Paul van Zeeland (1893-1973), Bruxelles, Racine, 1997, p.
  109-111.
   13 Belgisch staatsblad, Koninklijk Besluit 22 februari 1954, 18 april 1954.
  14 Deze benadrukking werd toegevoegd op aanbevelen van de Raad van State om zo een
  ‘tweevoudigheid’ inzake bevoegdheden te vermijden. E. DE LA VALLÉE POUSSIN en P. STRUYVE,
  Verslag van de Commissie van Buitenlandse Zaken Belast Met Het Onderzoek Van Het
  Wetsontwerp Houdende Goedkeuring van Het Internationaal Verdrag Betreffende de Status van
  Vluchtelingen En van de Bijlagen, Ondertekend Op 28 Juli 1951 Te Genève, 1953, Belgische
  Senaat, p. 3.
  15 Het betreft vluchtelingen die erkend worden volgens het vluchtelingenverdrag van Genève.
  16 E. DE LA VALLÉE POUSSIN en P. STRUYVE, op. cit., p. 3; P. VAN ZEELAND, A. E. JANSSEN, J.
  DUVIEUSART et al., op cit., p. 10; ROBYNS (in naam van de Commissie voor de Justitie),
  Wetsontwerp Op de Vreemdelingenpolitie, 1952, Kamer van Volksvertegenwoordigers, p. 5.
  17 In Nederland erkende UNHCR in de praktijk ook het merendeel van de vluchtelingen tot
  midden jaren ‘70. Dit deed ze, in tegenstelling tot België, niet op basis van een wettelijk mandaat
  maar op basis van een gentleman’s agreement tussen UNHCR, het ministerie van Justitie en het
  ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit betekende dat UNHCR eerder fungeerde als ‘schaduw
  
  15
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
   asielinstantie’ waarbij vluchtelingen niet erkend werden op basis van het vluchtelingenverdrag
  maar op basis van een soort de facto vluchtelingenstatuut. De erkenning bestond uit een
  combinatie van een verblijfsvergunning verleend door het ministerie van justitie en een
  ‘mandaatverklaring’ van de UNHCR. Nationaal Archief Nederland, Ministerie van Justitie,
  Beschikkingen Inzake de “Toelating Als Vluchteling” in Het Systeem van de Nieuwe
  Vreemdelingenwet, 31 mei 1967, IND 1956-1985 nr. 1443; Meer info over het Nederlandse
  erkenningssysteem zie: J. W. TEN DOESSCHATE, Asielbeleid en belangen. Het Nederlandse
  toelatingsbeleid ten aanzien van vluchtelingen in de jaren 1968-1982, Hilversum, Uitgeverij
  Verloren, 1993 en J. A. HOEKSMA, Tussen vrees en vervolging. Een inleiding in het
  vluchtelingenrecht, Assen, Van Gorcul, 1982.
  18 Rijksarchief Brussel, Rôle de La Délégation Du Haut-Commissariat Des Nations Unie En
  Belgique, n. d., Derde storting DVZ, n°215.
  19 G. BEN-NUN, The expansion of…, op cit., p. 1-19.
  20 F. CAESTECKER en E. ECKER, Belgium Championing the International Refugee Regime,
  1952-1988. The Struggle for Defending National Interests in Refugee Status Determination, in
  Administrer l’asile 1960-1980, red. A. ANGOUSTURES an K. DZOVINAR, Rennes, Presses
  Universitaires de Rennes, in press.
  21 G. BEN-NUN, The expansion of…, op cit., p. 1-19; F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in de …,
  op cit., p. 78-79.
  22 Archief Binnenlandse Zaken, Caeymaex, Note au sujet du projet de loi sur la police des
  étrangers amendé par monsieur le commissaire Ronse, 12 juli 1950, 3-228.
  23 Rijksarchief Brussel, P. DE CROY, Brief aan R. de Foy, 9 juni 1952, Derde storting DVZ, n°967.
  24 Rijksarchief Brussel, R. DE FOY, Brief aan Prince de Croy, 17 juni 1952, Derde storting DVZ,
  n°967.
  25 Rijksarchief Brussel, S.W., 26 februari 1953, Derde storting DVZ, n°967.
  26 F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in de…, op cit., p. 95-96.
  27 F. CAESTECKER en E. ECKER, op. cit. (in press).
   28 Archief Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken, Brief aan vreemdelingenpolitie, 24 juni 1960,
  3-589; Archief UNHCR Genève, P. WEIS, Brief aan de vertegenwoordiging voor UNHCR in België,
  23 augustus 1960.
  29 Archief UNHCR Genève, P. Weis, Brief aan de Hoge Commissaris, 31 oktober 1961.
  30 Buitenlandse Zaken, Brief aan de vreemdelingenpolitie, op. cit.
  31 F. CAESTECKER en E. ECKER, op. cit., (in press).
  32 F. CAESTECKER en E. ECKER, op. cit., (in press).
  33 F. CAESTECKER en E. ECKER, op cit., (in press); F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in de…, op
  
  16
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  cit., p. 95-97; I. JACKSON, The Refugee Concept in Group Situations, Den Haag/Londen/Boston,
  Martinus Nijhoff Publishers, 1999, p. 150-167.
  34 A. VAN ACKER, Ontwerp van wet tot wijziging van de wet van 28 Maart 1952 op de
  vreemdelingenpolitie, Belgische senaat, 12 december 1963, p. 1-4; Archief UNHCR, J. DUQUÉ,
  Brief aan UNHCR Legal Division, 7 juli 1961.
  35 Archief UNHCR België, maandrapport september 1967; Kamer van volksvertegenwoordigers,
  Wetsontwerp houdende de goedkeuring van het protocol betreffende de status van vluchtelingen,
  opgemaakt te New York op 31 januari 1967, Memorie van toelichting, 1968.
  36 Rijksarchief Brussel, LALOUX, Senat - Questions et Réponses - 20 Novembre 1973 - Ministre
  de La Justice, 20 november 1973, Derde storting DVZ, n°216.
  37 Rijksarchief Brussel, L. CAEYMEX, Brief aan Alfons Vranckx, 12 mei 1969, Derde storting DVZ,
  n°469.
   38 In de toenmalige politiek werd er slechts gering belang gehecht aan het publiekelijk
  rapporteren van deze gegevens: Il n’est pas d’usage de transmettre à des tiers qu’il s’agisse
  d’organisme privés ou publics, les statistiques de réfugiés mentionnant leurs pays d’origine et ceci
  dans le but d’éviter toute protestation de la part des autorités des pays concernés. Bovendien
  werd er in de statistieken niet altijd onderscheid gemaakt tussen spontane asielaanvragen en
  vluchtelingen die zich in België vestigden in het kader van hervestigingsprogramma. Archief
  Buitenlandse Zaken, Desy aan Tindemans, 29 augustus 1983, 19.148.1; UNHCR, Asylum
  Applications in Industrialized Countries: 1980-1999, Geneve, 2001.
  39 F. CAESTECKER, Vluchtelingenbeleid in de…, op cit., p. 95-99.
  40 Rijksarchief Brussel, L. CAEYMEX, Note Pour Madame Laloux, Administrateur Adjoint, 6 mei
  1969, derde storting DVZ, n°469.
  41 Rijksarchief Brussel, C. DE WAERSEGGER, Brief aan Alfons Vranckx, 8 mei 1969, Derde storting
  DVZ, n°469.
  42 Ibid.
  43 Rijksarchief Brussel, L. CAEYMEX, Brief aan Alfons…, op cit.
  44 Rijksarchief Brussel, Justitie, UNHCR, en Buitenlandse Zaken, Commission d’éligibilité en
  matière de Réfugiés : réunion du 1.7.1969 à 15h, 1969, Derde storting DVZ nr. 469.
  45 Voor Gilbert Jaeger zie zijn archieffonds bij UNHCR : https://www.unhcr.org/research/archives/
  442d36b55/international-standard-archival-description-fonds-unhcr-79-papers-gilbert.html,
  toegang 23.9.2022.
  46 Justitie, Buitenlandse Zaken, en UNHCR, op. cit. Op de vergadering van 1 juli 1969 stelde
  Buitenlandse Zaken dat de Minister officieel toestemming zou vragen aan Terlin voor de
  bovenvermelde procedure en dat deze overeenkomst in het Belgisch Staatsblad zou verschijnen.
  Deze brief werd slechts verstuurd naar Terlin op 10/12/1969, maar van een publicatie in het
  Belgisch Staatsblad was geen sprake meer. Rijksarchief Brussel, Ministerie van Buitenlandse
  Zaken, Brief aan Jacques Terlin, 10 december 1969, Derde storting DVZ nr. 469.
  17
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
   47 Rijksarchief Brussel, J. TERLIN, Brief aan Pierre Harmel, 13 januari 1970, Derde storting DVZ
  nr. 469.
  48 Rijksarchief Brussel, J. TERLIN, Brief aan Pierre Harmel, 13 januari 1970, Derde storting DVZ,
  n°469.
  49 Rijksarchief Brussel, S. AGA KHAN, Brief aan Pierre Harmel, 18 juli 1972, Derde storting
  DVZ,n°215; Rijksarchief Brussel, L. CAEYMEX, Départ de l’actuel délégué en Belgique du HautCommissaire des Nations Unies pour les réfugiés, 21 mei 1973, Derde storting DVZ, n°215.
  50 Archief Buitenlandse Zaken, R. VAN ELSLANDE, Brief aan Herman Vanderpoorten, 5 april 1973,
  Map no 617 ‘statuut vluchtelingen’; Archief UNHCR Genève, COLMAR, Brief aan de Hoge
  Commissaris, 10 januari 1973, 13-1-3-133.
  51 Rijksarchief Brussel, L. CAEYMEX , Départ de l’actuel délégué…, op cit.
  52 Archief Buitenlandse Zaken, H. VANDERPOORTEN, Brief aan Renaat Van Elslande, 4 juni 1973,
  Map n°617 ‘statuut vluchtelingen’.
  53 Ibid.; L. CAEYMAEX, Départ de l’actuel délégué…, op. cit.
  54 Archief Buitenlandse Zaken, R. FOURDIN , Note pour Monsieur le Ministre des Affaires
  Étrangeres, 26 juli 1973, Map no 617 ‘statuut vluchtelingen’.
  55 Archief Buitenlandse Zaken, R. FOURDIN , Note pour Monsieur le Ministre, 28 november 1973,
  Map no 617 ‘statuut vluchtelingen’.
  56 Vanaf dan waren de Belgische UNHCR vertegenwoordigers altijd UNHCR diplomaten van niet
  Belgische nationaliteit. Wright werd uiteindelijk opgevolgd door Frank E. Krenz (1.7.1976-1980),
  waarna Fiorella Badiani (1981-1985) volgde. De laatste vertegenwoordiger waarbij de UNHCR de
  beschermingsbevoegdheid uitoefende was Michel Moussalli (1986-1990). F. CAESTECKER, E. ECKER,
  op. cit. (in press)
  57 Archief Buitenlandse Zaken, A. XHROUET, Brief Renaat Van Elslande, 23 december 1974, Map
  n°617 ‘statuut vluchtelingen’.
  58 Rijksarchief Brussel, Note pour Monsieur le Ministre : Lettre de Monsieur le Ministre Harmel à
  Monsieur le Ministre Vranckx, 21 mei 1973, Derde storting DVZ, n° 215.
   59 Rijksarchief Brussel, S. WRIGHT, Brief aan Herman Vanderpoorten, 1 augustus 1974, Derde
  storting DVZ, n° 470.
  60 De nationaliteit(en) van desbetreffende personen werden niet vermeld in de correspondentie.
  61 Rijksarchief Brussel, Note pour Monsieur le Ministre à l’attention de Mr Holsters, Chef de
  Cabinet, 5 september 1974, Derde storting DVZ nr. 470; Rijksarchief Brussel, H. VANDERPOORTEN,
  Brief aan Renaat Van Elslande, 10 December 1974, Derde storting DVZ, n°470; Rijksarchief
  Brussel, S. WRIGHT, Brief aan Ministerie van Justitie, 28 augustus 1974, Derde storting DVZ,
  n°470.
  18
  
  C@hiers du CRHiDI 2406-4157 Vol. 46 - 2023, 1674
  
  62 Rijksarchief Brussel, 2e Direction Bureau R, september 1974, Derde storting DVZ, n°470.
  63 Rijksarchief Brussel, Procès-Verbal de La Réunion de La Commission consultative d’éligibilité
  qui s’est tenue le 26 mai 1976, 9 juni 1976, Derde storting DVZ, n°471.
  64 Rijksarchief Brussel, S. W., Note pour Monsieur le Ministre, 2 februari 1970 Derde storting
  DVZ, n°469; Ministerie van Buitenlandse Zaken, op. cit.
  65 R. FOURDIN, Note pour Monsieur le Ministre, op. cit.
  66 Rijksarchief Brussel, S. WRIGHT, Brief aan R. Fourdin, 17 mei 1974, Derde storting DVZ, n°470.
  67 Het recentste verslag van de RCV dat we hebben kunnen inkijken dateert van 26 mei 1976.
  Katelijne Declerck, die werkzaam was bij UNHCR België vanaf 1982 meldt dat de RCV zeker nog
  actief was in de jaren 80. Interview Katelijne Declerck, 3 juni 2021, Beersel. Voor Katelijne Declerck zie
  Tijdschrift voor Vreemdelingenrecht 2021 (1): 109–13
  
  . Het onderzoek in verband met de impact van de
  
  RCV is nog lopend.
  68 Cels en Loescher verwijzen specifiek naar een bijeenkomst van de Ligue belge pour la Defense
  des Droits d’homme in maart 1980 waar Krenz (niet duidelijk of dit de voormalig
  vertegenwoordiger voor de UNHCR in België tussen 1976 en 1980 was, of een naamgenoot) dit
  stelde.
   69 Ibid.
  70 Het betrof een koepelorganisatie van de socialistische en christelijke vakbond, samen met het
  brede pluralistische middenveld. A. REA, Politique d’immigration état, citoyenneté et mouvement
  social, Niet gepubliceerd doctoraat, Bruxelles, Université Libre Bruxelles, 2000.
  71 Archief Buitenlandse Zaken, Vreemdelingen solidariteitsactie, Dossier Nr° 3 van Regering Tot
  Administratie Beloften En Werkelijkheid, Vermoedelijk 1973, Map n°617 ‘statuut vluchtelingen’.
  72 R. FOURDIN, Note pour Monsieur le Ministre, op. cit.
  73 CGVS, Eerste Jaarverslag van de Commissaris-Generaal Voor de Vluchtelingen En de
  Staatlozen- Werkingsjaar 1988, 1989, p. 7; Interview Marc Bossuyt, 6 september 2022, Edegem.
  74 Rijksarchief Brussel, 3e direction bureau R (ministerie Jusitie), Brief aan Henry Simonet, Note
  Pour Monsieur Le Ministre, 25 januari 1980, Derde storting DVZ, n°215. Rijksarchief Brussel,
  Note pour Monsieur le Ministre en vue de sa rencontre avec M. Paul Hartling, Haut-Commissaire
  pour les Réfugiés le 13 Février Prochain, 12 februari 1979, Derde storting DVZ, n°215.
  75 J. CELS, G. LOESCHER, op cit. p. 342.
  76 Kamer van volksvertegenwoordigers, Wetsontwerp Waarbij, Voor Wat Bepaaldelijk de
  Vluchtelingen Betreft, Wijzigingen Worden Aangebracht in de Wet van 15 December 1980
  Betreffende de Toegang Tot Het Grondgebied, Het Verblijf, de Vestiging En de Verwijdering van
  Vreemdelingen. Memorie van toelichting 689/1, 1 december 1987, geraadpleegd op 16 mei 2022,
  van <https://www.dekamer.be/digidoc/DPS/K2041/K20411052/K20411052.pdf>; Rijksarchief
  Brussel, Kabinet eerste minister, Nota Voor de Ministerraad: Problemen van de Politieke
  
  19
  
  Historiek van de Belgische asielinstellingen (1952-1988) in de wetgeving en b...
  Vluchtelingen - Wijziging van de Wetgeving, 6 februari 1986, Derde storting DVZ nr. 3951;
  UNHCR, Asylum Applications in Industrialized Countries: 1980-1999, 2001, Geneva; Rijksarchief
  Brussel, Werkgroep kandidaat politieke vluchtelingen, Verslag En Voorstellen Aan de
  Ministerraad, 17 januari 1986, Derde storting DVZ, n°3951.
  77 Rijksarchief Brussel, F. AERTS, Brief aan Martens Wilfried, 30 augustus 1985, Derde storting
  DVZ, no 3951; Werkgroep kandidaat politieke vluchtelingen, op. cit.
   78 G. LOESCHER, The UNHCR and World Politics: a Perilous Path, Oxford, Oxford University Press,
  2001.
  79 CGVS, op cit., p. 1.
  PDF généré automatiquement le 2024-06-18 20:55:37
  Url de l'article : https://popups.uliege.be/1370-2262/index.php?id=1674
  
  20.
  