title: R. Mortier, H. Hasquin, Etudes sur les XVIIIe siècle, IX
text: RECENSIES
  tions which are not smoothed by a moving average procedure, make it difficult to determine what the beginning point signifies, and how far values for 1738 can be used for purposes of comparison (as is done in Lindblad's choice of three sample years, 1738, 1765 and
  1792).
  The most successful part of this book lies in its illustration in detail of how the Dutch
  staple market failed to sustain itself. But Lindblad's effort to test his hypothesis is less
  successful. His method for testing is to pose four questions about the trend of the bilateral
  trade, the relation of trade to the two economies, and the terms of trade between the two
  countries. Without explanation, Lindblad asserts that a certain answer to these questions
  will allow acceptance of the hypothesis. I cannot see how the questions could constitute
  a test of the hypothesis, and I cannot see how they may be taken to do so on the basis
  of the evidence that Lindblad provides. Moreover, it is my impression that hypothesis
  testing may lead to rejection but not to acceptance.
  I hope that Lindblad will continue this research, and especially that he will take a somewhat different view of the possible implications of the data that he has so carefully gathered. They may be more revealing about the nature of eighteenth-century trade than about
  divergent growth paths between the two economies, and especially about the structural
  character of the unquestionable decline of the Dutch staple market.
  J.C. Riley
  Roland Mortier, Hervé Hasquin, ed., Etudes sur Ie XVIIIe siècle, IX (Brussel: Editions
  de 1'Université de Bruxelles, 1982, 208 blz., BF560,—, ISBN 2 8004 0790 5).
   In dit boek brengt de 'Groupe d'étude du XVIII siècle' de eerste resultaten van twee jaar
  interdisciplinair onderzoek over de adel in de achttiende eeuw in 'België'. In de zeer korte
  inleiding somt secretaris Hasquin de voornaamste onderzoeksvragen op. Het boek zelf
  omvat het verslag van een linguïstisch georiënteerd onderzoek, een kunsthistorische studie
  en een biografie.
   In de eerste bijdrage handelt Daniël Droixhe over de houding van adel en burgerij tegenover de nieuwe tijdstroming, de Verlichting, in het prinsbisdom Luik. Hij doet dit door
  het taalgebruik te onderzoeken in een dozijn processen, waar de privileges van de adellijke
  klasse met deze van de burgerij in conflict kwamen. Naast deze teksten gebruikt hij ter
  aanvulling andere primaire bronnen, die bij de respectieve sociale categoriën horen. Hij
  merkt daarbij terecht op dat het kiezen daarvan een delicate zaak is. Maar we mogen stellen dat zijn eruditie voor een goede selectie gezorgd heeft. Geografisch bevindt al dit bronnenmateriaal zich in het gebied tussen Samber en Maas en het graafschap Looz. Chronologisch betreft het de periode van 1765 tot 1785. Dit stemt ongeveer overeen met de
  ambtsperiodes van prinsbisschoppen Charles d'Outremont en Velbruck. Alhoewel
  Droixhe zelf stelt dat deze twee centrale periodes met elkaar contrasteren als de oude wereld en een nieuwe samenleving, maakt hij van deze tegenstelling verder geen gebruik in
  zijn bespreking. Als eerste begrip verklaart hij hoe in elk proces de ene groep over de andere sprak. Vervolgens gaat hij de invloed van de Verlichting na in de lofwoorden over de
  prinsbisschop en de begrippen in verband met liefdadigheid. Dan bespreekt hij hoe 'de rede' in het recht gebruikt werd. Tenslotte handelt hij over het taalgebruik in verband met
  gevoelens, de beheersing en de emoties. Hij besluit dat het christelijk denken blijft overheersen in deze geïmporteerde woordenschat. Alleen als het gaat over fundamentele her-
  
  296
  
  RECENSIES
  vormingen is er daarin eventueel variatie. Bij de aristocratie vindt men geen andere politieke ideeën dan de algemene, anti-religieuze. Taal en denken zijn zwakke imitaties van het
  Franse voorbeeld. Men zal hier tevergeefs al zoeken naar begrippen als gelijkheid en broederlijkheid. Zijn bibliografie bevat alle gebruikte bronnen en literatuur.
   In de tweede bijdrage bespreekt Marie Fredericq-Lilar uitvoerig een prachtig herenhuis
  uit het achttiende eeuw, het zogenaamde 'Hotel d'Hane-Steenhuyze'. Het huidige adres
  daarvan is Veldstraat 51-55 te Gent. Dit gebouwencomplex is ook bekend als 'Het Museum der honderd dagen', dit ter herinnering aan het verblijf in dit huis van de voor Napoleon gevluchte Lodewijk XVIII. Mevrouw Lilar bestudeerde deze patriciërswoning in het
  kader van haar onderzoek over de artistieke realisaties van de 'Belgische' adel. Voor deze
  detailstudie kreeg zij van graaf Michel d'Ursel inzage in het archief van de familie
  D'Hane. Haar bijdrage is zeer logisch opgebouwd. Eerst situeert zij de familie D'HaneSteenhuyze en geeft zij de geschiedenis van de bouwplaats en het gebouw. Vervolgens behandelt zij chronologisch de drie bouwfasen van de buitenconstructies. Daarna heeft zij
  het over de interne organisatie. Tenslotte gaat zij uitgebreid in op alle bewaarde facetten
  van de binnenhuisinrichting, gaande van wanddecoraties tot en met de meubelen, in alle
  belangrijke kamers. Dit herenhuis in rococo en neoclassisistische stijl heeft door zijn
  constructie het karakter van een paleis. De stijlvermenging is geslaagd door de deskundigheid van de bouwmeesters en de hoofdzakelijk plaatselijke kunstenaars en ambachtslieden. Dank zij haar origineel bronnenonderzoek kan mevrouw Lilar een aantal fouten in
  de oudere literatuur verbeteren. In het nawoord bespreekt zij de waarde van het familiearchief D'Hane, dat zeer systematisch geordend is. Het bevat een schat aan informatie over
  plannen, grondstoffen, bouwlieden, lonen en andere kosten. Daardoor is deze case-study
  ook zo geslaagd.
   De helft van het boek is gevuld met de boeiende studie van Jean-Jacques Herweigh en
  Michèle Mat-Hasquin over de Henegouwse edelman Sebastien Charles de la Barre (17531838). Deze historicus en romaniste wensten via een interdisciplinair onderzoek een totaalbeeld van de adel te reconstrueren. Zij wilden daarbij de fout vermijden van op een geïsoleerde wijze aan economische of literaire geschiedschrijving te doen, wat vaak het gevolg
  is van het eenzijdig beschikbare bronnenmateriaal. Zij zochten juist naar een verscheidenheid van bronnen. Door een samenloop van omstandigheden vonden ze dit bij de familie
  Lichtervelde, die zowel het familiearchief als de oorspronkelijke bibliotheek van het
  geslacht De la Barre bewaart. Hier zijn zeer diverse bronnen als briefwisseling, juridische
  akten, geannoteerde boeken in hun context bijeen. In hun artikel brengen zij dan ook geen
  gewone biografie, maar wel een totaalbeeld van het leven van een man, die vier politieke
  regimes en twee revoluties beleefde. De studie valt uitéén in vier delen: de genealogische
  geschiedenis van de familie, het levensverhaal van hun hoofdpersonage, een analyse van
  zijn bibliotheek en een studie van zijn bezit. In de genealogie worden op geslaagde wijze
  gegevens met betrekking tot de ontwikkeling van de bezitsstructuur, de relaties met andere
  families en de politieke rol van de familie De la Barre vermengd. De biografie is chronologisch opgebouwd. Dank zij de bronnen is daarin naast feitelijke gegevens heel wat informatie over het politieke denken en het intieme leven van S.B. de la Barre opgenomen. Dit
  geeft de lezer een zeker inzicht in de gevoelswereld van een man omstreeks de eeuwwisseling van de achttiende naar de negentiende eeuw. De uitvoerige inventaris en bespreking
  van zijn bibliotheek brengen een weergave van zijn denkwereld. De auteurs analyseren
  daarbij ook zijn aantekeningen en vergelijken dit alles met soortgelijke gegevens. Met dezelfde grondigheid behandelen zij ook de ontwikkeling van zijn bezit. Zij zoeken daarbij
  naar interne en externe verklaringsgronden voor de verschuivingen daarvan. Kortom zij
  
  297
  
  RECENSIES
  brengen een zo volledig mogelijk beeld, dat echter nog wel in wetenschappelijke vakken
  uiteenvalt.
   Deze drie artikelen samen bieden de lezer heel wat interessante informatie over de adel.
  Het zijn goede bouwstenen voor een synthese van het leven van deze klasse.
  Walter Baeten
  Frank C. Spooner, Risks at Sea. Amsterdam Insurance and Maritime Europe, 1766-1780
  (Cambridge: Cambridge University Press, 1983, xi + 306 blz., £27,50,
  ISBN 0 521 25275 x).
  In a growing body of scholarship that is always stimulating, always based on a combination of fresh archival and thoroughly combed printed sources, Frank Spooner has set forth
  a thesis of considerable importance. The thesis is that European and world markets moved
  toward integration in the seventeenth and eighteenth centuries. In the latest addition to
  this work, Spooner takes up the story by examining marine insurance in Amsterdam at
  a critical moment in the history of the old economie regime and of the Republic. Af ter
  a long era of prosperity gradually narrowing into the competitiveness which is, for the
  merchant, the leading signal of market integration, Amsterdam insurance shifted into a
  period of turmoil. It emerged from that in the nineteenth century into an industrial rather
  than an agrarian world, and a world less Eurocentric, to play a smaller than customary
  role in marine insurance, as it also played a smaller role in European trade.
   This is a story well told by someone who can probe the probabilistic issues always raised
  by insurance, as Spooner does. Historians of insurance will be excited about this book,
  for it provides a model of how the abstract and theoretical treatment of risk can be integrated into business and economie history. The world of insurance, Spooner tells us, is
  divided into two types of risk, structural and event. Structural risks are composed of the
  characteristic threats to maritime intercourse posed within the 'economie ecology'. They
  include distance, season, naval control of piracy, ship technology, port quality, and other
  factors. The Amsterdam market knew this ecology, and long before 1766 had develóped
  institutions and habits in keeping with its hazards. Of these the crucial habit was the organization of trade around the 'risk leader' - the northern trade. The Baltic trade best occupied the summer months, so that other routes were arranged around this priority. Spooner
  provides both a careful explanation of the insurance effects of this reality, and a number
  of maps and charts revealing its month-by-month form in premiums.
   What unsettled the insurance market was the event risk: 'unforeseen disturbances, ruptures, and catastrophes outside the normal sequence of events' (11). In this period these included especially the liquidity crises of 1763 and 1772-1773 and the Fourth Anglo-Dutch
  War of 1780-1784. From Spooner's treatment of these three event uncertainties it emerges
  that the Amsterdam market was caught unaware by the crisis of 1763, and lacked institutional ways of diminishing the effects of calls for higher margin coverage. But the commercial and financial markets retained the capacity to adapt and innovate, so that when liquidity pressures reappeared, in 1772-1773, the scale of the crisis was much smaller and its
  effects short-lived. These famous events have therefore very little to do with the transition
  in the marine insurance market, which figured as a small but not negligible part of the
  financial markets, a part competing with other short-term credit interests.
  What, in Spooner's opinion, disrupted the development of the insurance market was the
  
  298.
  