title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: Tabel 1 Adviezen aan de Commissie van het Nederlandse en het Duitse parlement
  Politieke dialoog Nederland
  
  Duitsland
  
  Totale aantal Gemiddelde
  adviezen van aantal adviealle parlezen per
  menten in de nationaal
  Europese
  parlement
  Unie
  
  TK
  
  EK
  
  TK&EK BT
  
  BR
  
  2010
  
  1
  
  3
  
  2
  
  6
  
  23
  
  387
  
  14
  
  2011
  
  1
  
  6
  
  3
  
  6
  
  31
  
  622
  
  22
  
  2012
  
  3
  
  7
  
  1
  
  2
  
  53
  
  633
  
  23
  
  2013
  
  7
  
  10
  
  0
  
  0
  
  38
  
  621
  
  22
  
  2014
  
  10
  
  6
  
  0
  
  2
  
  24
  
  506
  
  18
  
  2015
  
  6
  
  2
  
  0
  
  2
  
  20
  
  350
  
  12,5
  
  2016
  
  8
  
  7
  
  0
  
  5
  
  47
  
  620
  
  22
  
  Onder Nederland is naast de kolommen ‘TK’ (Tweede Kamer) en ‘EK’ (Eerste Kamer)
  ook een kolom ‘TK&EK’ (Tweede Kamer en Eerste Kamer) opgenomen. De Tweede Kamer
  en Eerste Kamer kunnen ieder afzonderlijk van elkaar adviezen sturen aan de Europese
  Commissie, maar niets staat eraan in de weg om dit gezamenlijk te doen. In de beginjaren
  (2010-2012) van dit onderzoek hebben de Kamers gezamenlijk opgetreden. In 2012 zijn
  zij hiermee gestopt.61
  Het totale aantal ingediende adviezen in 2015 (‘slechts’ 350 adviezen) wijkt af van
  andere jaren en dat heeft te maken met de daling van het aantal nieuwe initiatieven van
  de commissie in verband met verkiezingen van het Europees Parlement en de aanstelling
  van een nieuwe Commissie. Dit leidde echter niet tot een aanzienlijke daling van adviezen
  van het Nederlandse en Duitse parlement.
  60
  61
  
  Zie bijvoorbeeld de brief naar aanleiding van voorstel COM/2010/0521 via Website Europese Commissie,
  brief voorzitter Tweede Kamer.
  Dit had, kort gezegd, ermee te maken dat de Eerste Kamer geen toegevoegde waarde zag in de Tijdelijke
  Gemengde Commissie Subsidiariteitstoets. Voor meer uitleg zie par. 3.4.3.1.
   43
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  In de laatste kolom is het gemiddelde aantal adviezen per nationaal parlement opgenomen.62
  Hieruit is af te leiden dat het aantal ingediende adviezen door het Nederlandse parlement
  net iets hoger is dan het gemiddelde aantal. Door de jaren heen is er een lichte stijging te
  zien. De meeste adviezen gaan over wetgevingsdocumenten; doorgaans is één advies per
  jaar gericht op een niet-wetgevingsdocument. De onderwerpen waarover de Tweede Kamer
  en Eerste Kamer adviezen sturen aan de Commissie zijn verschillend. Zo zijn er adviezen
  gestuurd over seizoenarbeiders, overdracht van passagiersgegevens, het recht tot toegang
  tot een advocaat in strafprocedures, geluidsreductie bij vliegvelden, bescherming van
  persoonsgegevens, belastingfraude, het Europees Openbaar Ministerie, Europa 2020 en
  het investeren in de jongeren van Europa. Er is dus niet één onderwerp zo belangrijk voor
  (een van) de Kamer(s) dat het vaker terugkeert.
   Het Duitse parlement, en dan met name de Bundesrat, is een actieve speler binnen de
  politieke dialoog, zoals in tabel 1 is te zien. Met een gemiddelde van 34 adviezen per jaar
  zit de Duitse Bundesrat (ver) boven het gemiddelde van negentien adviezen per parlement
  per jaar. Het feit dat de Bundesrat zo actief is binnen de politieke dialoog ligt aan de druk
  die de regeringen en parlementen van de Länder (de deelstaten) uitoefenen. Als deze het
  niet eens zijn met nieuwe Europese (concept)wetgeving of ander beleid vanuit de EU dan
  is de politieke dialoog dé manier voor de regeringen en parlementen van de Länder om
  invloed dan wel druk uit te oefenen. Zoals eerder aangegeven brengt het Duitse parlement
  met name adviezen uit over niet-wetgevingsdocumenten, vooral naar aanleiding van
  mededelingen en groenboeken. De onderwerpen die het parlement belangrijk acht, zijn
  net zo divers als in Nederland maar het Duitse parlement zet met name in op onderwerpen
  die gedurende langere tijd een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan Europa 2020 en het
  Financial Framework 2014-2020. Dit zijn projecten die een aantal jaren lopen. Ook reageert
  het parlement op vele algemene documenten zoals de jaarlijkse groeianalyse binnen het
  Europees Semester en het jaarlijkse wetgevings- en werkprogramma van de Europese
  Commissie. Andere belangrijke onderwerpen voor het parlement waren het (Europese)
  budgetrecht, pensioen, privacybescherming en de interne markt. Sinds 2010 heeft het
  parlement bijna jaarlijks een advies over deze onderwerpen aan de Commissie gestuurd.
  2.4.2
  
  Gelekaartprocedure
  
  Naast de hiervoor besproken politieke dialoog bestaat er ook de gelekaartprocedure. Zoals
  eerder aangegeven kunnen nationale parlementen via de politieke dialoog commentaar
  
  62
  
  Het gemiddelde aantal adviezen per nationaal parlement is het totale aantal adviezen van de parlementen
  in de Europese Unie gedeeld door 28 (het aantal lidstaten in de periode 2010-2016).
   44
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  leveren op het gehele besluitvormingsproces van de EU, dus zowel op wetgeving als op
  niet-wetgeving. Naast deze politieke dialoog kunnen nationale parlementen via de gelekaartprocedure betrokken zijn bij het Europese wetgevingsproces. De gelekaartprocedure
  is een middel dat specifiek gericht is op controle van nieuwe Europese wetgeving. Nationale
  parlementen kunnen hierin een met redenen omkleed advies indienen bij de Europese
  Commissie wanneer zij van mening zijn dat het wetgevingsvoorstel niet strookt met het
  subsidiariteitsbeginsel.63 Met het versturen van een met redenen omkleed advies aan de
  Commissie geeft een nationaal parlement uiteraard ook een signaal af aan de eigen regering.
  Het advies is dan weliswaar gericht aan de Europese Commissie maar daarmee zegt een
  nationaal parlement tevens dat het wil dat de eigen minister in de Raad in lijn met het
  advies handelt. Het is als het ware een ‘dubbel wapen’.
   De nationale parlementen hebben acht weken nadat het voorstel is vertaald in alle
  officiële talen van de Europese Unie, om een advies in te dienen.64 Elk parlement krijgt
  twee stemmen65 en indien een derde van alle stemmen (met redenen omklede adviezen)
  is uitgebracht, dan is de zogenoemde ‘gele kaart’ getrokken en dient de Europese Commissie
  haar voorstel opnieuw in overweging te nemen. Indien het voorstel betrekking heeft op
  de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht is de grens een vierde van de stemmen.66 Indien
  de adviezen een gewone meerderheid vertegenwoordigen van alle stemmen die aan de
  nationale parlementen zijn toebedeeld, wordt de zogenoemde ‘oranje kaart’ getrokken. In
  dat geval dient de Commissie het voorstel te heroverwegen en te besluiten het voorstel te
  handhaven, te wijzigen of in te trekken. Het verschil met de gele kaart zit in de procedure
  na dit besluit. Indien de Commissie het voorstel handhaaft nadat een oranje kaart is
  getrokken, zal zij dit gemotiveerd moeten verantwoorden en aangeven waarom het voorstel
  niet in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel. Dit gemotiveerde advies van de Commissie
  gaat samen met de adviezen van de lidstaten naar de wetgever van de Unie, te weten de
  Raad en het Europees Parlement. Indien ten minste 55 procent van de Raad of een meerderheid van de uitgebrachte stemmen in het Europees Parlement van oordeel is dat het
  voorstel in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel, wordt het voorstel niet verder in
  behandeling genomen.67
  Er zijn enkele gebieden waarop de gelekaartprocedure niet van toepassing is. Dit zijn
  de gebieden waarop de Unie exclusief bevoegd is om wetgeving te maken. Artikel 3 VWEU
  geeft een limitatieve opsomming van deze gebieden: de douane-unie, de vaststelling van
  mededingingsregels die voor de werking van de interne markt nodig zijn, het monetair
  
  63
  64
  65
  66
  67
  
  Art. 6 Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid (Verdrag
  van Lissabon).
   Art. 4 Protocol nr. 2.
  In een bicameraal parlement krijgt elke kamer één stem.
  Art. 7 lid 2 Protocol nr. 2.
  Art. 7 lid 3 Protocol nr. 2.
  45
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  beleid voor de lidstaten die de euro als munt hebben, de instandhouding van biologische
  rijkdommen van de zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid en de
  gemeenschappelijke handelspolitiek.68 De exclusiviteit houdt in dat nationale parlementen
  geen invloed kunnen uitoefenen op (nieuwe) Europese wetgeving via het subsidiariteitsbeginsel zodat op de voornoemde terreinen de gele- en oranjekaartprocedures niet van toepassing zijn.69 Indien een nationaal parlement een met redenen omkleed advies aan de
  Commissie stuurt als reactie op een wetgevingsvoorstel waarop de Commissie exclusief
  bevoegd is, wordt dit advies behandeld in de politieke dialoog. Het is aan de Commissie
  om te bepalen of een ingestuurd advies valt onder de gelekaartprocedure. Het kan dus zijn
  dat een parlement de intentie heeft een met redenen omkleed advies binnen de gelekaartprocedure te sturen maar dat de Commissie dit niet zo opvat.
   De adviezen van nationale parlementen op wetgevingsvoorstellen kunnen naast of in
  plaats van de politieke dialoog worden ingezet. Voor een reactie van de Commissie is dit
  om het even. Wanneer namelijk de grens voor een gele dan wel oranje kaart niet wordt
  bereikt of de termijn hiervan is verstreken, beantwoordt de Commissie de adviezen met
  betrekking tot het subsidiariteitsbeginsel in het kader van de politieke dialoog. De politieke
  dialoog kan aldus overlappen met de subsidiariteitstoets. In bepaalde gevallen is alleen een
  politieke dialoog mogelijk aangezien de gele- en oranjekaartprocedure uitsluitend van
  toepassing zijn wanneer het gaat om wetgevingsvoorstellen en uitsluitend bij gedeelde
  bevoegdheden. Bij discussiedocumenten zoals de groenboeken, witboeken en mededelingen
  kan geen gele of oranje kaart worden getrokken en is communicatie met de Europese
  Commissie alleen mogelijk via de politieke dialoog.
  Het aantal adviezen dat de Commissie heeft ontvangen in zowel de gelekaartprocedure
  als in de politieke dialoog is sinds de werking van het Verdrag van Lissabon sterk toegenomen. De reden hiervoor is dat parlementen meer tijd en aandacht hebben voor Europese
  aangelegenheden en daardoor vaker dan voorheen een subsidiariteitstoets uitvoeren en
  gebruikmaken van de mogelijkheid om in dialoog te treden met de Commissie. Het grote
  aantal reacties maakt het voor de Commissie moeilijk om binnen drie maanden te antwoorden; desalniettemin houdt de Commissie vast aan deze termijn.70 Hoewel de Commissie
  haar best doet om alle adviezen van nationale parlementen zo concreet en compleet
  mogelijk te beantwoorden is dit niet altijd mogelijk gebleken, bijvoorbeeld omdat de
  Commissie nog geen besluit heeft genomen over de inhoud van het advies of omdat er
  onderhandelingen plaatsvinden tussen de EU-instellingen.71
  
  68
  69
  70
  71
  
  Art. 3 lid 1 sub a t/m e VWEU.
  Art. 5 lid 3 VEU.
   Reply of the European Commission to the Contribution of the XLVIII COSAC Nicosia, 14-16 oktober
  2012, p. 2.
  Ibid.
  46
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  Het verschil tussen de politieke dialoog en de gele- en oranjekaartprocedure is dat de
  dialoog bilateraal wordt gehouden tussen de Commissie en ieder nationaal parlement
  apart. De gelekaartprocedure is echter vooral effectief wanneer parlementen samenwerken
  of althans dezelfde opvattingen hebben. Daarnaast is de gelekaartprocedure gebaseerd op
  Europese verdragen. Het Barroso-initiatief en, meer specifiek, de politieke dialoog zijn
  gebaseerd op gewoonte. De omvang van de politieke dialoog is breder dan die van de geleen oranjekaartprocedure. De laatste ziet enkel op het beginsel van subsidiariteit.
  2.4.2.1
  ‘Groene’ en ‘rode’ kaart
  De gele kaart en de oranje kaart zijn de enige kaarten die officieel bestaan. Het in het leven
  roepen van een groene en rode kaart is door nationale parlementen besproken. Het idee
  voor een rode kaart werd eerder geopperd door het Verenigd Koninkrijk. De afspraak
  tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie was dat wanneer ‘Brexit’ niet door
  zou gaan er een rode kaart zou komen. Deze kaart hield in dat wanneer minimaal 55 procent
  van de nationale parlementen bezwaren zou hebben tegen een wetgevingsvoorstel, het
  voorstel gestopt zou worden door de nationale ministers in de Raad. Nu Brexit heeft
  plaatsgevonden is dat idee voor een rode kaart tot nader order van tafel,72 al staat het de
  Raad uiteraard vrij om in de praktijk in het geval van 55 procent bezwaren de behandeling
  van het desbetreffende voorstel te stoppen.
   Naast de rode kaart werd al eerder een groene kaart voorgesteld. Ook dit voorstel kwam
  uit het Verenigd Koninkrijk. De EU-commissie van het Britse House of Lords deed het
  voorstel daartoe.73 Dat werd tijdens de COSAC-bijeenkomst van november 2014 door vele
  nationale parlementen gesteund (COSAC is de Conferentie van in Europese zaken gespecialiseerde commissies van nationale parlementen). De bedoeling van de groene kaart was
  dat nationale parlementen voorstellen kunnen doen aan de Commissie tot het maken van
  nieuwe wetgeving, niet-wetgeving-initiatieven (beleid) en wijzigingen en intrekken van
  bestaande wetgeving.74 Het was niet de bedoeling om een formeel recht van initiatief voor
  de nationale parlementen te creëren.75 Lord Boswell van het Britse House of Lords werkte
  het voorstel uit in een discussion paper.76 Volgens Boswell diende het doel van de groene
  kaart te zijn het vergroten van de invloed van nationale parlementen op Europese wetgeving
  
  72
  73
  74
  
  75
  76
  
  K. Auel & Ch. Neuhold, ‘Multi-arena players in the making? Conceptualizing the role of national parliaments
  since the Lisbon Treaty’, Journal of European Public Policy 2017, 24(10), p. 1555.
  EU Committee’s report on The Role of National Parliaments in the EU, 9th Report of Session 2013-14,
  March 2014.
  K. Auel & Ch. Neuhold, ‘Multi-arena players in the making? Conceptualizing the role of national parliaments
  since the Lisbon Treaty’, Journal of European Public Policy 2017, 24(10), p. 1555; EU Committee’s report
  on The Role of National Parliaments in the EU, 9th Report of Session 2013-14, March 2014, p. 20.
  EU Committee’s report on The Role of National Parliaments in the EU, 9th Report of Session 2013-14,
  March 2014, p. 20.
  Lord Boswell of Aynho, House of Lords The ‘Green Card’: discussion paper, 19 januari 2015.
   47
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  en Europees beleid en een versterking van de politieke dialoog tussen de nationale parlementen en de Commissie.77 Deze doelen dienden bereikt te worden zonder wijziging van
  de verdragen.78 De nationale parlementen werden via COSAC aangespoord om constructieve, niet bindende aanbevelingen te doen aan de Commissie over beleid of wetgeving.
  Deze aanbevelingen mochten en konden uiteraard het recht van initiatief van de Commissie
  niet ondermijnen.79
  Formele regels met betrekking tot de groene kaart bestaan (nog) niet maar tot nu toe
  is het de bedoeling dat elk parlement, dan wel elke Kamer, een initiatief tot een groene
  kaart kan nemen. Hoe een parlement tot die beslissing komt, wordt nationaal geregeld.
   Volgens Boswell dient elk initiatief bepaalde onderdelen te bevatten, namelijk: een
  samenvatting van de redenen voor het nemen van het initiatief, de waarschijnlijke voordelen, welk type wetgeving de voorkeur heeft (bijvoorbeeld een richtlijn) en indien mogelijk
  de juridische basis hiervoor. Een mogelijke drempel voor het trekken van een groene kaart
  zou volgens Boswell een vierde van het aantal stemmen kunnen zijn. Dit ligt in lijn met
  de drempel voor een gele kaart.80 Tijdens de COSAC-bijeenkomst van 6 mei 2015 werd
  de groene kaart uitvoerig besproken.81 De drempel voor de groene kaart was wel een discussiepunt. Niet elk parlement was het eens met de door Boswell voorgestelde drempel
  van 25 procent. Het idee dat parlementen voorstellen voor nieuwe wetgeving kunnen doen
  of voorstellen om bestaande wetgeving te wijzigen werd unaniem gedeeld. De verdeeldheid
  ging ook over het intrekken van bestaande wetgeving en het doen van voorstellen om
  zogenoemde delegated acts (gedelegeerde handelingen) en implementing acts (uitvoeringsbesluiten) in te trekken of te wijzigen, zoals Boswell voorstelde. Niet elk parlement kon
  zich daarin vinden.82 Zoals gezegd was ook de drempel een punt van discussie. Er zijn
  parlementen die een drempel van een derde van de stemmen, zoals de drempel voor de
  gele kaart, passender vonden.83 Tot op heden zijn er formeel geen regels vastgelegd. Dat
  heeft te maken met het simpele feit dat de parlementen het nog niet eens zijn over de regels.
  Na het initiatief van Boswell is geen ander parlement met een concreet voorstel van regels
  gekomen. Dit zou in de toekomst wel kunnen gebeuren aangezien veel nationale parlementen achter dit initiatief staan.84
  77
  78
  79
  80
  81
  82
  83
  84
  
  Ibid., p. 2.
  COSAC, 22nd Bi-annual Report: Developments in European Union Procedures and Practices Relevant to
  Parliamentary Scrutiny, Rome 4 november 2014, p. 6.
   Contribution of the LIII COSAC, Riga 31 mei-2 juni 2015, p. 2.
  Lord Boswell of Aynho, House of Lords The ‘Green Card’: discussion paper, 19 januari 2015, p. 2.
  COSAC, 23rd Bi-annual Report: Developments in European Union Procedures and Practices Relevant to
  Parliamentary Scrutiny.
  COSAC, 23rd Bi-annual Report: Developments in European Union Procedures and Practices Relevant to
  Parliamentary Scrutiny, p. 34.
  Ibid., p. 35.
  K. Auel & Ch. Neuhold, ‘Multi-arena players in the making? Conceptualizing the role of national parliaments
  since the Lisbon Treaty’, Journal of European Public Policy 2017, 24(10), p. 1555.
   48
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  Hoewel er geen formele regels bestaan omtrent de groene kaart is de eerste al getrokken,
  op initiatief van het Engelse House of Lords. Boswell, voorzitter van de EU-commissie van
  de House of Lords, wist vijftien (van in totaal 41) andere voorzitters van EU-commissies
  zo ver te krijgen de brief voor een groene kaart te ondertekenen.85 Hierin verzochten de
  parlementen de Commissie een voorstel op te stellen om voedselverspilling binnen de
  Europese Unie tegen te gaan. Dit zou de Commissie kunnen doen in haar pakket ‘circulaire
  energie’. Dit is een pakket van maatregelen dat bedrijven moet ondersteunen in de overgang
  naar een economie waarin hulpbronnen op duurzamere wijze gebruikt worden.86 In haar
  reactie dankte de Commissie de zestien Kamers van parlementen die het voorstel hebben
  ondertekend.87 Aangezien het pakket ‘circulaire energie’ op het moment van de groene
  kaart werd opgesteld kon de Commissie nog geen inhoudelijke reactie geven. De Commissie
  was wel van plan om de suggesties in de groene kaart mee te nemen bij het opstellen van
  het pakket. De Commissie sloot haar reactie af met de positieve woorden dat ze de brief
  van de (Kamers van) nationale parlementen waardeerde en dat deze gezien werd als een
  teken dat nationale parlementen klaar zijn om op een proactieve en opbouwende manier
  mee te werken aan beleidsvorming op Europees niveau en dat de Commissie aan haar kant
  werkt aan verbetering van de dialoog en relatie met nationale parlementen zodat nationale
  parlementen een sterke rol kunnen vervullen in Europese beleid vorming.88
  In december 2015 presenteerde de Commissie haar pakket ‘circulaire energie’ met
  daarin geen directe verwijzingen naar de groene kaart. Wel kwamen enkele suggesties uit
  de groene kaart terug in de aanbevelingen in het pakket ‘circulaire energie’.89 Na slechts
  één groene kaart is het te vroeg om iets over het effect van een dergelijke kaart te zeggen.
   85
  86
  87
  88
  89
  
  Eerste Groene Kaart, advies van Lord Boswell, House of Lords 22 juli 2015 raadpleegbaar via website House
  of Lords.
  Website Europese Commissie, ‘Naar een circulaire economie’.
  Brief Europese Commissie van 17 november 2015, C(2015)7982 final.
  Ibid.
  A. Gostyńska-Jakubowska, The role of national parliaments in the EU: Building or stumbling blocks, Centre
  for European Reform, juni 2016, p. 5.
  49
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Tabel 2 Met redenen omklede adviezen in de gelekaartprocedure
  Gele kaart
  
  Nederland
  
  Duitsland
  
  Totaal aantal Gemiddelde
  adviezen van aantal adviealle parlezen per
  menten in de nationaal
  Europese
  parlement
  Unie
  
  TK
  
  EK
  
  TK &
  EK90
  
  BT
  
  BR
  
  2010
  
  1
  
  0
  
  2
  
  1
  
  1
  
  34
  
  1,2
  
  2011
  
  1
  
  0
  
  2
  
  1
  
  1
  
  64
  
  2,3
  
  2012
  
  3
  
  1
  
  1
  
  1
  
  5
  
  70
  
  2,5
  
  2013
  
  5
  
  3
  
  0
  
  0
  
  3
  
  88
  
  3,1
  
  2014
  
  2
  
  0
  
  0
  
  0
  
  0
  
  21
  
  0,8
  
  2015
  
  1
  
  0
  
  0
  
  0
  
  0
  
  8
  
  0,3
  
  2016
  
  3
  
  1
  
  0
  
  0
  
  0
  
  65
  
  2,3
  
  Totaal
  
  16
  
  5
  
  5
  
  3
  
  10
  
  350
  
  12,5
  
  2.4.2.2
  Tweede Kamer en Eerste Kamer
  Hierboven is in tabel 2 opgenomen hoeveel met redenen omklede adviezen in de gelekaartprocedure zijn ingediend door het Nederlandse en het Duitse parlement.91 Allereerst zal
  worden ingegaan op het Nederlandse parlement waarna bespreking van het Duitse parlement volgt in de volgende paragraaf.
   Over het algemeen is het Nederlandse parlement, en dan met name de Tweede Kamer,
  meer dan gemiddeld actief. Nederland staat bijna alle jaren van dit onderzoek boven in de
  lijst van actieve parlementen, waar de Zweedse Riksdag bovenaan staat.92 Desondanks
  heerst onder de Nederlandse parlementariërs teleurstelling over de effectiviteit van de
  gelekaartprocedure aangezien het tot nu toe ‘slechts’ driemaal gelukt is een gele kaart te
  trekken. Daarnaast zijn parlementariërs niet tevreden over de late en lakse reacties van de
  Commissie.93 Een andere klacht van parlementariërs is dat nationale parlementen in de
  gelekaartprocedure enkel bezwaar kunnen maken over subsidiariteit en niet ook over
  proportionaliteit of andere bezwaren. Of dit de redenen zijn voor het dalende aantal met
  redenen omklede adviezen in de jaren 2014 en 2015 is moeilijk te zeggen. Ook zijn parle-
  
  90
  91
  92
  93
  
  De Tweede Kamer en Eerste Kamer kunnen ieder afzonderlijk van elkaar adviezen sturen aan de Europese
  Commissie. Zij kunnen dit ook gezamenlijk doen alhoewel ze daarmee in 2012 zijn gestopt.
  De jaren na 2016 laten een vergelijkbaar beeld zien met uitzondering van 2017: toen heeft zowel het
  Nederlandse als het Duitse parlement meerdere met redenen omklede adviezen ingestuurd.
  Zie de jaarverslagen van 2010 tot en met 2016 over de betrekkingen tussen de Europese commissie en de
  nationale parlementen.
  E. Mastenbroek e.a., Gericht op Europa. Nationale parlementaire controle op Europese besluitvorming na
  het Verdrag van Lissabon, Institute for Management Research Radboud Universiteit Nijmegen 2014, p. ii.
  50
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  mentariërs niet tevreden over de termijn waarbinnen een advies moet worden ingediend.
  Acht weken wordt gezien als een veel te korte termijn.
   Binnen de Eerste Kamer neemt de Commissie voor immigratie en Asiel/JBZ-Raad het
  indienen van de met redenen omklede adviezen voor haar rekening. In de periode van dit
  onderzoek heeft de Eerste Kamer, als zelfstandige Kamer, vijf met redenen omklede
  adviezen ingediend. Deze lagen op het gebied van periodieke controles op rijvaardigheid
  van motorvoertuigen en aanhangers, binnenlands personenvervoer op het spoor, maritieme
  ruimtelijke ordening en geïntegreerd kustbeheer, Europees Openbaar Ministerie en vennootschapsbelasting. Alle adviezen ingediend als een met redenen omkleed advies werden
  als zodanig gezien door de Commissie en werden ook allemaal beantwoord. In geen van
  de gevallen was de Commissie het eens met de Eerste Kamer. De zestien met redenen
  omklede adviezen die de Tweede Kamer aan de Commissie heeft gestuurd, hadden onder
  andere betrekking op de volgende onderwerpen: Europees Agentschap voor netwerk- en
  informatiebeveiliging, vennootschapsbelasting, grenstoezicht, Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering 2014-2020, openstellen van de markt voor binnenlands passagiersvervoer per spoor, Eurojust, Europees Openbaar Ministerie, genetisch georganiseerde
  organismen en hybride mismatches met derde landen. De vijf voorstellen waar de Kamers
  gezamenlijk een advies over hebben uitgebracht waren toegang en verblijf onderdanen
  derde landen met het oog op seizoenarbeid, verstrekken levensmiddelen aan de meest
  behoeftigen in de Unie, herinvoering grenstoezicht aan de binnenlandse grenzen in uitzonderlijke situaties, Europees globaliseringsfonds en gendergelijkheid bij ondernemingen.
  In tegenstelling tot de Eerste Kamer ontvangt de Tweede Kamer niet altijd een reactie op
  haar advies. Het is niet duidelijk waarom dit is.
   2.4.2.3
  Bundestag en Bundesrat
  Zoals in tabel 2 is te zien heeft het Duitse parlement dertien met redenen omklede adviezen
  aan de Commissie gestuurd in de periode van dit onderzoek.94 Van deze dertien adviezen
  zijn er drie afkomstig van de Bundestag. Deze gingen over het depositogarantiestelsel
  (2010), het gemeenschappelijk Europees kooprecht (2011) en het Fonds voor Europese
  hulp aan de meest behoeftigen (2012). De Bundesrat is actiever (geweest) in het sturen
  van adviezen en heeft in de periode die wordt onderzocht tien adviezen gestuurd. In 2010
  stuurde de Bundesrat een advies, net zoals de Bundestag, naar aanleiding van het depositogarantiestelsel. In de jaren die volgden, stuurde de Bundesrat met redenen omklede
  adviezen over voorstellen over bescherming van persoonsgegevens, geluidgerelateerde
  exploitatiebeperking op EU-luchthavens, gunning van concessieopdrachten, alternatieve
  beslechting van consumentengeschillen, maritieme ruimtelijke orde en geïntegreerd
  
  94
  
  Alle dertien adviezen zijn door de Commissie als dergelijk gekwalificeerd, ze werden dus allemaal als een
  met redenen omkleed advies in de gelekaartprocedure gezien en niet in de politieke dialoog.
   51
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  kustbeleid, Europol en het gemeenschappelijk stelsel van belastingen. Het Duitse parlement
  heeft geen advies ingediend op de voorstellen die uiteindelijk leidden tot een van de drie
  gele kaarten. Alle door de Bundestag en de Bundesrat gestuurde adviezen zijn beantwoord
  door de Commissie.95
  2.4.2.4
  Drie gele kaarten
  Aangezien de drempels voor de gele en oranje kaart vrij hoog zijn, met andere woorden
  voor een succesvolle gelekaartprocedure dienen veel (kamers van) parlementen een
  gemotiveerd advies te sturen, is het tot nu toe nog niet vaak voorgekomen dat er daadwerkelijk een gele kaart is getrokken. Een oranje kaart is tot op heden nog niet aan de orde
  geweest; de gele kaart drie keer. De eerste effectieve gele kaart deed zich voor bij een verordening over het stakingsrecht (2012).96 Twaalf met redenen omklede adviezen werden
  uitgebracht die samen voor negentien stemmen stonden (zeven parlementen hebben een
  eenkamerstelsel waardoor hun advies voor twee stemmen telt). De meeste bezwaren zagen
  op de rechtsgrond van artikel 352 VWEU. Dit artikel wordt gebruikt als basis voor wetgeving waarvoor in de verdragen geen grondslag is, maar waarvoor wel optreden vanuit de
  EU nodig is om de Europese doelstelling te halen. De Commissie heeft naar aanleiding
  van de gele kaart het voorstel nogmaals bekeken maar vond dat er geen strijdigheid bestond
  met het subsidiariteitsbeginsel. De Commissie heeft het voorstel uiteindelijk wel ingetrokken
  omdat het naar alle waarschijnlijkheid niet de benodigde politieke steun zou krijgen in het
  Europees Parlement en de Raad. Het voorstel sneuvelde dus na de gele kaart, weliswaar
  niet op basis van subsidiariteit maar vanwege draagvlak en steun.
   De tweede gele kaart betrof het voorstel voor een verordening tot oprichting van een
  Europees Openbaar Ministerie (2013).97 Ten aanzien van dit voorstel werd met achttien
  stemmen bezwaar gemaakt door elf (kamers van) nationale parlementen. Dat was dus
  ruim meer dan de benodigde veertien stemmen die nodig waren voor een gele kaart aangezien het hier om een voorstel ging binnen de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht.
  Ook hier besloot de Commissie na zorgvuldige bestudering dat het voorstel in overeenstemming was met het subsidiariteitsbeginsel en handhaafde het voorstel. In de Raad kwam
  men daarna niet tot overeenstemming over het voorstel waarop zestien lidstaten besloten
  een nauwere samenwerking aan te gaan voor de instelling van een Europees Openbaar
  Ministerie.98 Het Europees Openbaar Ministerie is op die wijze tot stand gekomen, wel
  
  95
  96
  97
  98
  
  In de jaren na 2016 hebben beide Kamers nog enkele gemotiveerde adviezen gestuurd.
  Voorstel voor een Verordening betreffende de uitoefening van het recht om collectieve actie te voeren in
  de context van de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting, COM(2012)130.
  Voorstel voor een Verordening tot instelling van het Europees Openbaar Ministerie, COM(2013)534.
  Website Europese Raad en Raad van de Europese Unie, Europees Openbaar Ministerie.
   52
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  met vele wijzigingen ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel. Duitsland maakt vanaf
  het begin deel uit van deze nauwere samenwerking, Nederland niet.99
  
  Nauwere samenwerking
  Wanneer geen overeenstemming bereikt kan worden over een voorstel van een niet-exclusieve
  bevoegdheid van de Unie, kunnen minimaal negen lidstaten een nauwere samenwerking
  aangaan. Deze groep lidstaten voert dan onderling de maatregelen uit het voorstel in. Elke
  andere lidstaat kan ieder moment aansluiten. Het is niet mogelijk om de bevoegdheden uit
  de verdragen hiermee te verruimen of nieuwe bevoegdheden te creëren.100 De machtiging
  om nauwere samenwerking aan te gaan dient, op voorstel van de Commissie en na goedkeuring door het Europees Parlement, door een gekwalificeerde meerderheid binnen de Raad
  gesteund te worden. Alleen de deelnemende lidstaten mogen stemmen.101 Wanneer het
  machtigingsbesluit is aangenomen dient de Commissie een conceptverordening of -richtlijn
  in voor de nauwere samenwerking. Voor het aannemen van dit voorstel wordt de gewone
  wetgevingsprocedure gevolgd met dien verstande dat in de Raad alle lidstaten mogen deelnemen aan de beraadslaging, maar dat alleen de lidstaten die deelnemen aan de nauwere
  samenwerking mogen stemmen.102
  
  De derde gele kaart werd getrokken in verband met een herziening van de Detacheringsrichtlijn (2016).103 Elf lidstaten dienden veertien met redenen omklede adviezen in. Deze
  veertien adviezen waren samen goed voor 22 stemmen waardoor de gele kaart werd
  getrokken. Tien van de lidstaten waren Oost-Europese landen aangezien de richtlijn met
  name (de onderdanen van) deze landen negatief zou raken. Door de richtlijn zouden
  werknemers die door hun werkgevers naar een ander landen werden gezonden, het minimumloon van het gastland ontvangen in plaats van het minimumloon van het land van
  herkomst. De angst was dat werknemers uit deze landen inkomsten zouden missen door
  deze richtlijn. Ook dit voorstel werd door de Commissie zorgvuldig bestudeerd en daarna
  gehandhaafd.104 Uiteindelijk bereikten de Raad, het Europees Parlement en de Commissie
  tezamen (in een triloog105) een compromis met betrekking tot dit voorstel. Gedetacheerde
  
  99 Ibid.; Nederland is in een later stadium ook toegetreden tot de nauwere samenwerking.
   100 Website Europese Commissie, Enhanced cooperation.
  101 Art. 20 VEU; art. 329 lid 1 VWEU; art. 330 VWEU.
  102 Art. 326-334 VWEU.
  103 Voorstel voor een Richtlijn tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement en de Raad
  van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten
  van diensten, COM(2016)128.
  104 Website Europese Commissie, De subsidiariteitscontrole.
  105 Ook wel ‘trialoog’ genoemd.
  53
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  werknemers zouden pas na twaalf maanden (met een mogelijke verlenging tot achttien
  maanden) in aanmerking komen voor betaling naar de standaard van het gastland. De
  verschillen tussen de lidstaten en de uiteenlopende belangen zijn uiteindelijk opgelost via
  een compromis.106
  2.4.2.4.1
  Beoordeling van het aantal kaarten
  Het feit dat er tot op heden drie gele kaarten getrokken zijn en niet meer heeft ermee te
  maken dat (kamers van) nationale parlementen niet genoeg met redenen omklede adviezen
  insturen om de drempel te halen die nodig is. Dit heeft meerdere oorzaken. Een daarvan
  is het feit dat de Commissie er niet in slaagt om bij elk nieuw wetgevingsvoorstel een
  zogenoemd effectbeoordelingsverslag (meer bekend als het impact assessment report) mee
  te zenden dat voldoet aan de eisen van artikel 5 Protocol nr. 2 bij het Verdrag van Lissabon.
   Een dergelijk effectbeoordelingsverslag vormt de basis voor parlementaire controle van
  subsidiariteit. Artikel 5 van Protocol nr. 2 verlangt dat effectenbeoordelingsverslagen ‘(…)
  elementen bevatten waarmee de financiële gevolgen van het ontwerp kunnen worden
  beoordeeld, alsook – in het geval van een richtlijn – het effect ervan op de door de lidstaten
  vast te stellen regelgeving, inclusief – waar toepasselijk – de regionale regelgeving’.107
  Daarnaast worden de redenen waarom dit onderwerp beter door de Unie geregeld kan
  worden dan door de lidstaten afzonderlijk, op ‘kwalitatieve en, zo mogelijk, kwantitatieve
  indicatoren gestaafd’.108 Tot slot dient een omschrijving gegeven te worden van ‘(…) alle,
  financiële of administratieve, lasten voor de Unie, de nationale regeringen, de regionale
  of lokale overheden, het bedrijfsleven en de burgers [moeten] tot een minimum worden
  beperkt en [moeten] in verhouding staan tot het te bereiken doel’.109 Het zijn deze zojuist
  genoemde eisen die vaak niet terug te vinden zijn in de effectbeoordelingsverslagen.110
  Verder blijkt dat de Commissie laat reageert op de met redenen omklede adviezen van de
  nationale parlementen en dat de adviezen weinig effectief zijn, noch worden meegenomen
  in het Europese wetgevingsproces, tenzij de drempel wordt gehaald en daadwerkelijk een
  gele kaart wordt getrokken. In dat laatste geval wijzen de drie gele kaarten uit dat deze van
  invloed zijn geweest op het (lot van het) voorstel.111 Ook hebben nationale parlementen
  weinig tijd om een met redenen omkleed advies op te stellen. Acht weken blijkt hiervoor
  
  106 A.W. Heringa, Europees Nederlands Staatsrecht. Het Nederlands staatsrecht beïnvloed door internationaal
  en Europees recht, Den Haag: Boom juridisch 2019, p. 110.
  107 Art. 5 Protocol nr. 2 bij het Verdrag van Lissabon.
  108 Art. 5 Protocol nr. 2.
  109 Art. 5 Protocol nr. 2.
   110 C. Fasone & N. Lupo, ‘Constitutional Review and the Powers of National Parliaments in EU Affairs. Erosion
  or Protection?’, in: D. Jančić, National Parliaments After the Lisbon Treaty and the Euro Crisis. Resilience
  or Resignation?, Oxford: Oxford University Press 2017, p. 66.
  111 Zie par. 2.7.
  54
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  een (te) korte termijn te zijn.112 Nationale parlementen hebben (te) weinig budget en
  menskracht om de subsidiariteitscontrole uit te voeren binnen de gestelde acht weken.113
  Een andere zwakte van de gelekaartprocedure is dat de met redenen omklede adviezen
  niet bindend zijn en minimaal een derde114 van het aantal stemmen c.q. adviezen moet
  worden uitgebracht. Als dit het geval is dan betekent dit niet dat de Commissie haar
  voorstel moet intrekken of wijzigen.115 Tot slot blijkt dat nationale parlementen verschillende
  prioriteiten hebben waardoor de drempel vaak niet wordt gehaald. Nationale parlementen
  reageren op vele verschillende onderwerpen c.q. voorstellen. Het ene onderwerp mag dan
  voor een nationaal parlement van groot belang zijn, maar dat betekent niet dat dat ook
  geldt voor andere parlementen. Als men kijkt naar de onderwerpen waarover de verschillende nationale parlementen een met redenen omkleed advies insturen, is te zien dat
  nationale parlementen niet op één lijn zitten qua prioriteiten.
  Naast deze negatieve punten is er ook iets positiefs te zeggen over de gelekaartprocedure.
   Deze is daadwerkelijk een middel om invloed uit te oefenen op de Commissie, of die
  invloed nu groot of klein is. De gelekaartprocedure dient ook meer in het grotere geheel
  van controlemogelijkheden c.q. invloedmogelijkheden gezien te worden. Wanneer genoeg
  met redenen omklede adviezen aan de Commissie worden gestuurd, geven de nationale
  parlementen een politiek signaal af dat de Commissie niet kan negeren. De kans is groot
  dat wanneer de Commissie niet adequaat reageert op dit signaal, zij de klachten via de
  ministers in de Raad terug zal krijgen, zoals bij alle drie de gele kaarten is gebeurd.116
  In tabel 2 is het aantal ingediende met redenen omklede adviezen opgenomen. De
  adviezen die zijn ingestuurd maar die door de Commissie niet als een met redenen omkleed
  advies in de gelekaartprocedure werden beoordeeld, zijn niet opgenomen. De onderzoeksperiode bedraagt zeven jaar, 2010 tot en met 2016. Voor Nederland is een verdeling gemaakt
  tussen de Tweede Kamer, de Eerste Kamer en gezamenlijk optreden door de Tweede en
  Eerste Kamer. Hoewel iedere Kamer een eigen, zelfstandige stem heeft in de gelekaartprocedure staat niets eraan in de weg om binnen een lidstaat (of daarbuiten) samen te werken.
  Zoals eerder vermeld hebben de Nederlandse Kamers dit gedaan maar zijn ze daarmee na
  2012 gestopt. Voor Duitsland is een onderverdeling gemaakt tussen de Bundestag en de
  
  112 K. Granat, The Principle of Subsidiarity and its Enforcement in the EU Legal Order. The Role of National
  Parliaments in the Early Warning System, Oxford: Hart Publishing 2018, p. 50.
  113 C. Fasone & N. Lupo, ‘Constitutional Review and the Powers of National Parliaments in EU Affairs. Erosion
  or Protection?’, in: D. Jančić, National Parliaments After the Lisbon Treaty and the Euro Crisis. Resilience
  or Resignation?, Oxford: Oxford University Press 2017, p. 66.
   114 Een vierde van de stemmen indien het voorstel betrekking heeft op de ruimte van vrijheid, veiligheid en
  recht; art. 7 lid 2 Protocol nr. 2.
  115 K. Granat, The Principle of Subsidiarity and its Enforcement in the EU Legal Order. The Role of National
  Parliaments in the Early Warning System, Oxford: Hart Publishing 2018, p. 51.
  116 E. Miklin, ‘Beyond subsidiarity: the indirect effect of the Early Warning System on national parliamentary
  scutiny in European Union affairs’, Journal of European Public Policy 2017, 24(3), p. 369.
  55
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Bundesrat. Deze twee Kamers hebben niet zoals in Nederland gezamenlijke adviezen
  opgesteld. De laatste kolom in de tabel geeft aan hoeveel met redenen omklede adviezen
  de Europese Commissie in het desbetreffende jaar heeft ontvangen van alle lidstaten. In
  2015 is daarin een behoorlijke daling te zien. In dat jaar werden acht met redenen omklede
  adviezen ingediend door de lidstaten. Dat is veel minder dan de jaren ervoor en het jaar
  erna. De daling van het aantal adviezen had te maken met de daling van het aantal nieuwe
  initiatieven van de commissie in verband met verkiezingen van het Europees Parlement
  en de aanstelling van een nieuwe Commissie.
   2.5
  
  Interparlementaire samenwerking
  
  Om invloed uit te oefenen op Europees niveau is het van belang dat de verschillende
  nationale parlementen in de Europese Unie samenwerken. Voor het trekken van een gele
  kaart is het immers nodig dat een groot aantal van de nationale parlementen een met
  redenen omkleed advies indient. Deze samenwerking vindt met name plaats via interparlementaire conferenties. Volgens de richtlijnen voor interparlementaire samenwerking in
  de Europese Unie, opgesteld en aangenomen door de Conferentie van Voorzitters van de
  parlementen van de Europese Unie in 2008, hebben parlementaire conferenties drie doelen.117
  Ten eerste het bevorderen van het uitwisselen van informatie en beste praktijken tussen
  nationale parlementen en het Europees Parlement met als doel parlementaire controle,
  invloed en toezicht te versterken. Ten tweede dienen de conferenties te zorgen voor de
  uitoefening van de parlementaire bevoegdheden in Europese aangelegenheden en dan met
  name in het kader van het subsidiariteitsbeginsel en het proportionaliteitsbeginsel. Ten
  derde wordt de samenwerking met parlementen van derde landen bevorderd.118 Hoewel
  parlementaire samenwerking het doel heeft om deelname van nationale parlementen aan
  het EU-besluitvormingsproces te verbeteren wijst onderzoek uit dat de samenwerking
  tussen nationale parlementen binnen deze interparlementaire verbanden vooral consultatief
  is en er met name uitwisseling van informatie plaatsvindt in plaats van samenwerking in
  het kader van bijvoorbeeld de gelekaartprocedure.119
  Binnen de EU bestaan vier belangrijke conferenties op het gebied van interparlementaire
  samenwerking. Dit zijn de COSAC, de artikel 13-conferentie, de Conferentie van Voorzitters
  
  117 Conference of Speakers of the European Union Parliaments, Guidelines for Inter-Parliamentary Cooperation
  in the European Union (2008), via ipex.eu.
  118 Ibid., p. 3.
   119 A. Groen & T. Christiansen, ‘National Parliaments in the European Union: Conceptual Choices in the
  European Union’s Constitutional Debate’, in: C. Hefftler e.a. (eds.), The Palgrave Handbook of National
  Parliaments and the European Union, Londen: Palgrave Macmillan 2015, p. 46.
  56
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  van de parlementen van de Europese Unie en de Interparlementaire Conferentie voor
  gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het gemeenschappelijk veiligheidsen defensiebeleid. Tijdens deze conferenties komen leden van nationale parlementen en
  leden van het Europees Parlement samen om informatie uit te wisselen, van elkaar te leren
  en samenwerking tussen parlementen te vergroten en te versterken. Voor deze conferenties
  zijn de afgelopen jaren wettelijke bases gecreëerd om het belang van deze samenwerking
  te benadrukken. Zo bepaalt artikel 10 van Protocol nr. 1 bij het Verdrag van Lissabon dat
  interparlementaire conferenties over aangelegenheden van de Unie kunnen worden
  georganiseerd. De COSAC is een van de interparlementaire conferenties die hier wordt
  bedoeld. Daarnaast bepaalt artikel 10 van Protocol nr. 1 dat ook conferenties over specifieke
  onderwerpen, met name vraagstukken op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands
  en veiligheidsbeleid, waaronder het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid
  kunnen worden georganiseerd. Artikel 13 van het begrotingspact geeft een grondslag voor
  interparlementaire samenwerking op economisch en budgettair gebied. De verschillende
  conferenties zullen hieronder afzonderlijk worden behandeld.
  2.5.1
  
  Het Europees Parlement
  
  Interparlementaire samenwerking bestaat niet enkel uit de samenwerking tussen nationale
  parlementen. Ook het Europees Parlement is hierbij betrokken. Bovendien speelt het
  Europees Parlement een belangrijke rol in de Europese Unie als medewetgever en controleur
  van de Europese Commissie. Om die reden zal allereerst uitgebreider worden stilgestaan
  bij het (ontstaan van het) Europees Parlement.
   Het Europees Parlement heeft sinds zijn ontstaan in 1952 een aantal wijzigingen
  ondergaan. Het Parlement heeft zich ontwikkeld van een instelling zonder al te veel
  bevoegdheden naar een belangrijk instituut binnen de Europese Unie. De ‘Gemeenschappelijke Vergadering van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal’ zoals het Europees
  Parlement in het begin heette,120 had enkele adviserende en toezichthoudende taken bij
  de oprichting maar speelde geen rol in het Europese wetgevingsproces. Met de invoering
  van de ‘codecisieprocedure’ in het Verdrag van Maastricht kreeg het Europees Parlement
  een rol in het Europese wetgevingsproces. Deze rol is in het latere Verdrag van Amsterdam
  en in het Verdrag van Nice versterkt zodat het parlement tegenwoordig wetgevende,
  budgettaire en toezichthoudende taken heeft.121 Een van de grote wensen van het Parlement
  was de invoering van directe verkiezingen. Pas in 1976 werd daartoe besloten door de lidstaten. In 1979 werden de eerste directe verkiezingen gehouden. Voor die tijd werden de
  
  120 In 1962 omgedoopt tot Europees Parlement.
  121 P. Craig & G. de Burca, EU Law, Text, Cases and Materials, Oxford: Oxford University Press 2015, p. 75.
  57
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  leden van het Europees Parlement benoemd door en uit de nationale parlementen van de
  lidstaten. Leden van het Europees Parlement waren tegelijkertijd ook leden van de nationale
  parlementen. Vanaf 1979 bestond het Europees Parlement uit directe vertegenwoordigers
  van alle burgers van de Europese Unie.122 Het dubbelmandaat werd echter in 2003 verboden.
   De Akte betreffende de verkiezing van de leden van het Europees Parlement door middel
  van rechtstreekse algemene verkiezingen bepaalt in artikel 7 lid 2: ‘Met ingang van de
  verkiezing van het Europees Parlement in 2004 is de hoedanigheid van lid van het Europees
  Parlement onverenigbaar met die van lid van een nationaal parlement.’123 Tot 2004 was
  het dus mogelijk om het lidmaatschap van de Tweede of Eerste Kamer te combineren met
  het lidmaatschap van het Europees parlement. In Nederland kwam het dubbelmandaat
  na de invoering van directe verkiezingen in 1979 niet vaak voor omdat uit de praktijk bleek
  dat het combineren van beide functies bijna onmogelijk was. Na 1981 heeft geen Nederlandse parlementariër een dubbelmandaat gehad.124 Door de directe verkiezingen en het
  verbod op een dubbelmandaat werd de directe band tussen het Europees Parlement en de
  nationale parlementen verbroken waardoor er gedurende een tiental jaren geen directe
  connectie bestond tussen de parlementen. Al snel werd echter duidelijk voor beide parlementen dat deze band hersteld moest worden. Beide parlementen kunnen namelijk voor
  elkaar van meerwaarde zijn, met name in het Europese besluitvormingsproces. Dit is een
  manier voor de leden van het Europees Parlement om de nationale standpunten over
  nieuwe wetgeving te weten te komen. Voor het herstel van de band tussen het Europees
  Parlement en de nationale parlementen was het belangrijk dat nationale parlementen
  erkend werden binnen de Europese Unie. Deze erkenning vond formeel plaats bij het
  Verdrag van Lissabon. In hetzelfde verdrag werden niet alleen de nationale parlementen
  erkend maar ook interparlementaire samenwerking. Hiermee wordt niet alleen samenwerking tussen nationale parlementen van EU-lidstaten bedoeld maar ook de samenwerking
  tussen het Europees Parlement en nationale parlementen. Artikel 12 VEU benadrukt ‘de
  interparlementaire samenwerking tussen de nationale parlementen en het Europees parlement, overeenkomstig het protocol betreffende de rol van de nationale parlementen in de
  Europese Unie’.125 Het Europees Parlement kan samen met de nationale parlementen
  bepalen hoe het een efficiënte en regelmatige samenwerking kan organiseren en stimuleren.126
  
  122 Destijds nog de Europese Gemeenschap.
   123 Trb. 1976, 175.
  124 J.H. Klok & H.M.B. Breunese, ‘Het dubbelmandaat: tussen droom en daad...’, TvCR 2014, afl. 4, p. 304.
  125 Art. 12 sub f VEU.
  126 Art. 9 Protocol nr. 1 betreffende rol van de nationale parlementen in de Europese Unie.
  58
  
  Hoofdstuk 2 Van Europees naar nationaal
  
  2.5.2
  
  Conferentie van Voorzitters van de parlementen van de Europese Unie
  
  De Conferentie van Voorzitters van de parlementen van de Europese Unie (in het Engels
  Conference of Speakers of the European Union Parliaments) is een conferentie waaraan de
  voorzitters van de (kamers van de) nationale parlementen en de voorzitter van het Europees
  Parlement deelnemen. Kandidaat-lidstaten mogen vertegenwoordigers afvaardigen die de
  conferentie mogen observeren. Artikel 9 van Protocol nr. 2 bepaalt: ‘Het Europees Parlement
  en de nationale parlementen bepalen samen hoe binnen de Unie een efficiënte en regelmatige samenwerking tussen de verschillende parlementen kan worden georganiseerd en
  gestimuleerd.’ De Conferentie van Voorzitters van de parlementen van de Europese Unie
  neemt hierin het voortouw. De conferentie vindt elk voorjaar plaats in het land dat voorzitter van de EU was in het tweede semester van het voorgaande jaar.127 In het voorjaar
  van 2017 kwamen bijvoorbeeld de leden bijeen in Slowakije aangezien dit land voorzitter
  van de EU was in het najaar van 2016.
  