title: Chapitre 2. La Belgique fédérale attentive à la notion de « patrimoine culturel » : une extension assumée (à partir de 1970)
text: Het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) vat de resultaten samen van alle
  archeologische projecten die tussen 1 juni en 31 december 2016 plaatsgrepen, onder de toepassing
  van het Onroerenderfgoeddecreet. Concreet werden 1032 door erkende archeologen ingediende
  documenten gescreend: 1004 documenten in het kader van archeologisch onderzoek bij
  vergunningsplichtige ingrepen in de bodem (waarvan 1000 archeologienota’s en 4 nota’s), 8
  documenten in het kader van archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke
  vraagstellingen en 20 documenten in het kader van archeologisch onderzoek naar aanleiding van een
  toevalsvondst. 32
  Deze 1000 in 2016 bekrachtigde archeologienota’s werden alle aan een inhoudelijke screening
  onderworpen. Hieruit is gebleken dat bij alle 1000 archeologienota’s een bureauonderzoek werd
  
  32 In 2016 werden er 1002 archeologienota’s bekrachtigd. Het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) gaat
  
  echter uit van 1000 bekrachtigde archeologienota’s. Dit cijfer is het resultaat van de inhoudelijke screening van de
  archeologienota’s door het agentschap Onroerend Erfgoed. Hierbij werden 2 archeologienota’s niet weerhouden omdat ze
  niet de vereiste data bevatten.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 68 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  uitgevoerd. Dit is de logica zelve aangezien de Code van Goede Praktijk voor Archeologie en
  Metaaldetectie voorschrijft dat elk archeologisch vooronderzoek moet starten met een
  bureauonderzoek. In 128 gevallen werd ook al overgegaan tot landschappelijk bodemonderzoek. In 2
  gevallen werd een verkennend en waarderend archeologisch booronderzoek uitgevoerd en in 51
  gevallen werd overgegaan tot proefsleuven- en proefputtenonderzoek.
  In 2016 werd, afhankelijk van de bron, in 386 (e-portaal) of 423 (rapport ‘Resultaten archeologie 2016’)
  gevallen gekozen voor een uitgesteld vooronderzoek. Het resultaat van een dergelijk uitgesteld
  vooronderzoek moet blijken uit de later in te dienen nota. De kostprijs ervan zit mogelijk nog niet
  vervat in de cijfers 2016. 33
  3) Er werd nog geen archeologisch solidariteitsfonds opgericht.
  Het Onroerenderfgoeddecreet maakt de oprichting van archeologische solidariteitsfondsen mogelijk.
   Elke groepering van initiatiefnemers van bouw- of verkavelingsprojecten kan een dergelijke fonds
  oprichten. Deze fondsen vergoeden hun leden mits betaling van een bijdrage voor een deel van de
  kosten van alle archeologische opgravingen. Deze fondsen kunnen een subsidie ontvangen van de
  Vlaamse overheid. Om erkend te kunnen worden, moet een fonds een overeenkomst sluiten met de
  minister. Tot nu toe werd nog geen archeologiefonds opgericht.
  3.2.3.3
  
  Voorstellen tot actie en aanpassing
  
  Overeenkomstig artikel 5.6.1 Onroerenderfgoeddecreet evalueert de Vlaamse Regering jaarlijks de
  effectiviteit van het archeologiehoofdstuk. Bij deze evaluatie moet onder meer gerapporteerd worden
  over de financiële implicaties van het archeologisch onderzoek. Om in een dergelijk rapportering te
  kunnen voorzien werd indicator EVREG 080 geformuleerd en werden in de Code van Goede Praktijk
  voor Archeologie en Metaaldetectie de nodige rapporteringsverplichtingen voorzien. Voor een correct
  beeld over de kostprijs van archeologisch vooronderzoek is het evenwel wachten op de kostprijs van
  uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem en archeologische opgravingen.
  Voorstel 1: Erkende archeologen worden aangespoord meer zorg te besteden aan het invoeren van
  de projectgegevens in het archeologieportaal.
  Het agentschap wijst de erkende archeologen opnieuw en blijvend op het belang van een correcte
  data-invoer. Het onderneemt hiervoor de nodige communicatie-initiatieven en neemt de correcte
  data-invoer mee in de evaluatie van de erkende archeologen. Enkel op die manier kan worden
  nagegaan wat de kostprijs van het archeologisch onderzoek is.
  Voorstel 2: Er wordt bijkomend voorzien in een premie voor verplicht uit te voeren archeologisch
  vooronderzoek.
   33 Hoe archeologische bedrijven de kostprijs van de aan hen toegewezen projecten begroten is niet bekend. Gebeurt dit op
  basis van een kostprijs all-in, afgesproken voorafgaand aan het project, of wordt er gewerkt met tarieven per
  onderzoeksmethode die enkel worden aangerekend als de onderzoeksmethode ook effectief moet worden toegepast?
  
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 69 van 86
  
  Het decreet voorziet in twee flankerende instrumenten om de kost voor verplicht archeologisch
  onderzoek te milderen: de premie voor buitensporige opgravingskosten en de erkenning en
  subsidiëring van archeologische solidariteitsfondsen. Beide gaan uit van een financiële
  tegemoetkoming in de kostprijs van archeologische opgravingen. Dat impliceert dat de kostprijs voor
  archeologisch vooronderzoek – en dus de kostprijs verbonden aan de opmaak van een
  (archeologie)nota – niet in aanmerking komt voor financiële ondersteuning. Uit het rapport ‘Financiële
  implicaties archeologie 2016’ (cf. bijlage 1ter) blijkt evenwel dat de kostprijs voor archeologisch
  vooronderzoek in sommige gevallen ook kan oplopen.
  Voorgesteld wordt in artikel 10.2.1, eerste lid van het Onroerenderfgoeddecreet, de mogelijkheid tot
  het toekennen van een premie voor archeologisch vooronderzoek bij vergunningsplichtige ingrepen in
  de bodem in te schrijven. De voorwaarden voor het bekomen van een dergelijke premie moeten nog
  nader worden onderzocht.
  Voorstel 3: De premie voor buitensporige opgravingskosten wordt aangepast, waarbij er voorzien
  wordt in een premie van 80%.
  De berekening van de premie voor buitensporige opgravingskosten en hoe deze aan te vragen is
  geregeld bij Ministerieel Besluit van 16 augustus 2016. Dit besluit bevat een formule, bestaande uit
  een forfaitaire basiskost en variabelen die deze kost in positieve en negatieve zin beïnvloeden. Deze
  variabelen houden rekening met de karakteristieken van de opgraving: de verschillende condities
  waarin een opgraving zich afspeelt, de sporendensiteit die werd aangetroffen, de grootte van het
  oppervlak van de opgraving, de bewaringstoestand van sporen, structuren en vondsten, enzovoort.
   Omdat het een premie voor buitensporige kosten betreft, is een franchise voorzien. Deze komt niet
  voor betoelaging in aanmerking. De premie wordt uiteindelijk vastgelegd door te vermenigvuldigen
  met 0,4 wat neerkomt op een gemiddeld premiepercentage van 40%. Dit percentage komt overeen
  met het basispercentage van de erfgoedpremie voor werken aan beschermd erfgoed.
  De premie voor buitensporige opgravingskosten, meer bepaald de tussenkomst van ca. 40%, wordt als
  onvoldoende ervaren om de kosten voor de bouwheer ‘aanvaardbaar’ te houden. Er wordt
  voorgesteld om deze te verdubbelen, naar analogie met de onderzoekspremie voor beschermd
  erfgoed. Ook hier gaat het uiteindelijk ook om een premie om archeologisch onderzoek mede te
  financieren.
  We merken wel op dat voorstellen 1 en 2 een bijkomende vraag naar financiële ondersteuning
  genereren. Dit moet mee worden genomen binnen de globale herziening van het premiestelsel (cf.
  supra 2.2.3.2.2).
  3.2.4 Resultaten archeologisch onderzoek
  3.2.4.1
  
  Huidige situatie
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet voorziet drie kaders voor archeologisch onderzoek: 34
  
  34 Op. cit., 261-262.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 70 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  •
  •
  •
  
  archeologisch onderzoek volgend op een toevalsvondst;
  archeologisch onderzoek bij vergunningsplichtige ingrepen in de bodem;
  archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen.
   Deze drie kaders generen elk specifiek documenten die de resultaten van het uitgevoerde onderzoek
  beschrijven. Archeologisch onderzoek volgend op een toevalsvondst resulteert, indien er sprake is van
  een archeologische opgraving, in een archeologierapport en een eindverslag. Archeologisch onderzoek
  bij vergunningsplichtige ingrepen in de bodem leidt steeds tot een archeologienota, opgemaakt op
  basis van een archeologisch vooronderzoek zonder of met ingreep in de bodem. Wordt er gekozen
  voor het uitvoeren van het archeologisch vooronderzoek met ingreep in de bodem na het verkrijgen
  van de vergunning dan moet bijkomend een nota worden opgesteld. Wordt er een archeologische
  opgraving uitgevoerd dan moet er achtereenvolgens een archeologierapport en een eindverslag
  worden ingediend. Archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen
  genereert, wanneer er sprake is van ingrepen in de bodem, een archeologierapport en eindverslag.
  Op basis van elk van deze documenten kunnen de resultaten van archeologisch onderzoek worden
  samengevat. Voor de archeologische projecten die plaatsgrepen in de periode juni-december 2016
  gebeurde dit aan de hand van 1032 documenten: 1000 archeologienota’s, 4 nota’s, 26
  archeologierapporten en 2 eindverslagen. Voor een analyse van de resultaten 2016, zie het rapport
  ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis).
   3.2.4.2
  
  Evaluatie van deze situatie
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet en de Code van Goede Praktijk voor Archeologie en Metaaldetectie
  beschrijven de vereiste handelingen binnen het archeologietraject en definiëren welke resultaten op
  welke termijnen moeten geleverd worden. Als dus naar ‘resultaten’ wordt gepeild, vormt de Code de
  structuur waarbinnen die geïnventariseerd kunnen worden. Rapporteren over resultaten gebeurt met
  andere woorden steeds op basis van een analyse van de documenten die volgens de Code worden
  gegenereerd. Bovendien streven het decreet en de Code naar een vlotte en snelle verspreiding van de
  archeologische informatie. Bekrachtigde archeologienota’s en nota’s worden onmiddellijk digitaal
  ontsloten waardoor ze voor alle belanghebbenden raadpleegbaar zijn. Eindverslagen worden door de
  erkende archeoloog gepubliceerd en door het agentschap digitaal ontsloten.
  Het is positief dat het Onroerenderfgoeddecreet en de Code van Goede Praktijk voor Archeologie en
  Metaaldetectie definiëren welke resultaten het archeologisch onderzoek moet genereren en binnen
  welke termijn. Bovendien laat het e-portaal toe de resultaten snel digitaal te ontsluiten.
  De welomschreven definiëring van de resultaten van het archeologisch onderzoek en de strikte timing
  waarmee deze toegankelijk moeten worden gemaakt, laten toe de evolutie van het archeologisch
  onderzoek onder het Onroerenderfgoeddecreet op te volgen, een oefening die voorheen niet formeel
  werd uitgevoerd. 2016 is hierbij natuurlijk nog maar een vertrekpunt, maar toch tekenen zich reeds
  enkele tendensen af.
  Op basis van het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) komen we tot de volgende
  vaststellingen:
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 71 van 86
  
  1) Archeologisch onderzoek in 2016 betreft veelal projecten in een opstartfase die bovendien
  vaak beperkt blijven tot bureauonderzoek.
   In 2016 gebeurde de overgrote meerderheid van de archeologische onderzoeken binnen het kader van
  de vergunningsplichtige ingrepen in de bodem. Binnen deze projecten overheersen, qua
  geproduceerde documenten, de archeologienota’s, een logisch gevolg van het feit dat het
  Onroerenderfgoeddecreet, wat archeologie betreft, pas in 2016 in werking trad en de archeologienota
  het eerste resultaat is binnen het decretaal uitgetekend archeologietraject. In de analyses die aan de
  grondslag liggen van het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) werd de nadruk dan
  ook op de archeologienota’s gelegd. Ze vormen voorlopig het enige type document waarvoor
  relevante numerieke analyse mogelijk is.
  Uit de archeologienota’s blijkt dat deze voornamelijk op enkel bureauonderzoek gebaseerd zijn, terwijl
  de andere onderzoeksmethoden veel minder vaak worden toegepast. Bovendien wordt frequent
  gekozen voor een uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem. Geofysisch onderzoek wordt
  niet toegepast en ook het geringe aandeel van veldkartering is opvallend. Bij de onderzoeken die wel
  met ingreep in de bodem werden uitgevoerd, valt het relatief lage aandeel van enerzijds verkennend
  en waarderend archeologisch booronderzoek en van anderzijds proefputten in functie van steentijd
  artefactensites op, in verhouding tot proefsleuven en -putten.
  2) Archeologisch vooronderzoek in 2016 leidt in 55% van de gevallen tot een directe vrijgave
  van het terrein, in 3% van de gevallen tot een archeologische opgraving en in 42% van de
  gevallen tot een uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem (wat daarna op zijn
  beurt tot vrijgave of opgraving kan leiden).
   De archeologienota en de nota bevatten een voorstel om het archeologisch traject wel of niet verder
  te zetten en specifiëren in het eerste geval welke verdere stappen dienen te worden gezet (na
  bekrachtiging). Een nota kan aldus leiden tot het vrijgeven van het terrein (‘geen maatregelen’), tot
  een opgraving, of tot behoud in situ. Een archeologienota leidt tot diezelfde drie opties, plus het
  voorstel tot uitgesteld vooronderzoek. In 55 % van de gevallen wordt de vrijgave van de terreinen
  voorgesteld. De optie ‘behoud in situ’ wordt vrijwel nooit gekozen. Een opgraving wordt (als
  rechtstreekse optie) slechts geadviseerd in een minderheid van de gevallen (3 %). Opvallend is de hoge
  frequentie van archeologienota’s die een uitgesteld traject voorstellen (42%). Het gaat hierbij zowel
  om het uitstellen van vooronderzoek met ingreep in de bodem (proefsleuven) als om het uitstellen
  van vooronderzoek zonder ingreep in de bodem (landschappelijk bodemonderzoek), daarna eventueel
  gevolgd door vooronderzoek met ingreep in de bodem. Welk deel van deze uitgestelde
  vooronderzoeken uiteindelijk tot een opgraving zullen leiden, is vooralsnog onbekend. Er zijn in 2016
  immers nog nauwelijks vervolgprojecten in het vooronderzoek uitgevoerd.
   Van archeologienota’s en nota’s die ‘geen maatregelen’ en dus een vrijgave van het terrein in het
  vooruitzicht stellen, mag niet gesteld worden dat ze het resultaat zijn van onzinnig archeologisch
  vooronderzoek. De keuze voor ‘geen maatregelen' betekent immers niet altijd dat er geen
  archeologische site aanwezig is. Zo is het perfect te verantwoorden ‘geen maatregelen’ voorop te
  stellen als de geplande bodemingreep geen impact heeft op het aanwezige erfgoed. Ook kan de
  erkende archeoloog in sommige gevallen afdoende staven dat het potentieel op kennisvermeerdering
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 72 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  ontbreekt, waardoor verder archeologisch onderzoek geen meerwaarde biedt. Archeologische
  vooronderzoeken op basis waarvan aangetoond kan worden dat er hoogstwaarschijnlijk geen
  archeologische site aanwezig is, zijn evenmin nutteloos. Ze vormen immers een belangrijke bron voor
  opname op de kaart van gebieden waar geen archeologisch erfgoed te verwachten valt. Alles samen
  vormen de vooronderzoeken (ongeacht het negatieve of positieve resultaat) de basis om
  beheersinstrumenten uit te bouwen die toelaten de zorg voor het archeologisch erfgoed tegenover
  andere maatschappelijke belangen af te wegen (cf. 3).
  3) Archeologisch onderzoek levert nuttige informatie voor verschillende databanken in functie
  van beheer (i.c. gebieden waar geen archeologisch erfgoed te verwachten valt, Centrale
  Archeologische Inventaris, inventaris van archeologische zones, bodemkaart en Databank
  Ondergrond Vlaanderen).
   Een archeologisch vooronderzoek of archeologische opgraving is niet alleen relevant voor het actueel
  erfgoedbeheer op het niveau van een bepaald terrein, ze brengen mogelijk ook gegevens aan die
  opgenomen kunnen worden in de databanken die gebruikt worden voor toekomstige
  beheersdoeleinden, met betrekking op terreinen in de buurt of op terreinen met soortgelijke
  kenmerken. Uit het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) blijkt dat in ongeveer een
  op zeven gevallen archeologienota’s een bijdrage leveren aan de kaart van gebieden waar geen
  archeologisch erfgoed te verwachten valt (GGA-kaart). Bureauonderzoek en ander vooronderzoek
  zonder ingreep in de bodem laten toe om terreinen als volledig verstoord of vrij van archeologisch
  erfgoed te bestempelen, waarna deze aangevuld kunnen worden op de GGA-kaart. Vooronderzoek
  met ingreep in de bodem of een opgraving zijn daarvoor niet eens nodig. Het gaat hier natuurlijk om
  projecten waarbij de keuze na vooronderzoek ‘geen maatregelen’ was. Opname op de GGA-kaart kan
  ook gebeuren na proefsleuvenonderzoek, als blijkt dat ondanks het vermoeden uit het vooronderzoek
  zonder ingreep in de bodem, er toch geen archeologisch erfgoed aanwezig is.
  Gegevens die relevant zijn voor de Centrale Archeologische Inventaris (CAI) betreffen voornamelijk
  vondsten of registraties van sporen die als resultaat van het vooronderzoek of de opgraving verzameld
  zijn. Omdat de meeste vooronderzoeken in 2016 beperkt bleven tot bureauonderzoek, leverden deze
  logischerwijze een beperkte bijdrage. In enkele gevallen werden toch lacunes in de CAI gemeld of kon
  het bureauonderzoek nuttige, aanvullende informatie leveren. Wat de archeologische zones betreft
  gaat het voor 2016 om uitdieping van de wetenschappelijke kennis van de historische stadskernen.
  Het moet ten slotte ook vermeld dat het archeologisch onderzoek bijdraagt aan de kennis van de
  Vlaamse bodem en ondergrond, wat dan weer buiten de erfgoedsector zijn belang heeft.
   4) Een volledige inschatting van de resultaten van het archeologisch onderzoek 2016 vraagt
  afronding van de opgestarte trajecten.
  De inhoudelijke, wetenschappelijke informatie die door archeologisch onderzoek sinds 1 juni 2016
  onder het Onroerenderfgoeddecreet is verzameld, blijft wat de vergunningsplichtige ingrepen in de
  bodem betreft, vooralsnog beperkt. Dat komt doordat de meeste projecten nog in de opstartfase
  zitten en bovendien vaak beperkt bleven tot bureauonderzoek.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 73 van 86
  
  Een volwaardige evaluatie van de informatie uit de in 2016 opgestarte projecten op basis van
  vergunningsplichtige ingrepen kan dus pas in de volgende jaren plaatsvinden. Eenmaal in de fase van
  het opstellen van archeologierapporten en vooral eindverslagen zal een groot volume aan
  wetenschappelijke, inhoudelijke informatie ontsloten worden (waardoor de inhoudelijke rapportering
  over de resultaten van archeologisch onderzoek in de toekomst sterk aan belang en interesse zal
  winnen). Voorlopig zijn door het geringe aandeel van onderzoek met ingreep in de bodem
  (proefputten en -sleuven) relatief weinig nieuwe sporen ontdekt of vondsten geborgen, laat staan dat
  het assessment (het inschatten van het wetenschappelijk potentieel van de geborgen archeologische
  ensembles) daarvan reeds is uitgevoerd. Het in 2016 onder het Onroerenderfgoeddecreet
  aangeboorde potentieel is echter hoog. 2017 zal hiervoor zonder twijfel reeds belangrijke, eerste
  indicaties leveren.
   3.2.5 Bekrachtiging
  3.2.5.1
  
  Huidige situatie
  
  Wie voor het realiseren van een project een stedenbouwkundige vergunning of
  verkavelingsvergunning moet bekomen, wordt in bepaalde gevallen verplicht een archeologisch
  vooronderzoek uit te voeren voorafgaand aan het aanvragen van de vergunning. Het resultaat van een
  dergelijk vooronderzoek is een archeologienota. De archeologienota wordt door de erkende
  archeoloog opgemaakt en ingediend bij het agentschap Onroerend Erfgoed. Binnen een termijn van
  21 dagen na ontvangst van de archeologienota bekrachtigt of weigert het agentschap deze
  archeologienota of koppelt er voorwaarden aan. Neemt het agentschap binnen deze termijn geen
  beslissing, dan wordt de archeologienota geacht bekrachtigd te zijn. Een bekrachtigde archeologienota
  geldt als toelating voor de eventueel erin omschreven archeologische opgraving op voorwaarde dat
  de werken die erin zijn omschreven overeenkomen met de werken waarvoor een vergunning werd
  bekomen. Bij ontstentenis van een vergunning is er dus geen overeenstemming met de vergunde
  werken en geldt de bekrachtigde archeologienota (nog) niet als toelating. Eenmaal bekrachtigd kan de
  archeologienota door de bouwheer worden toegevoegd aan de aanvraag tot stedenbouwkundige
  vergunning of verkavelingsvergunning. Bij het verlenen van de vergunning wordt het naleven van de
  maatregelen uit de bekrachtigde archeologienota als voorwaarde in de vergunning opgenomen. 35
  3.2.5.2
  
  Evaluatie van deze situatie
  
  Vóór de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet besliste de Vlaamse overheid over zowat
  alles inzake archeologie. Of er al dan niet een archeologisch onderzoek moest worden uitgevoerd,
  werd beslist aan de hand van een advies van het agentschap. De uitvoering van het archeologisch
  vooronderzoek met ingreep in de bodem werd vastgelegd in bijzondere voorwaarden. De archeoloog
  moest voor het uitvoeren van het vooronderzoek met ingreep in de bodem een vergunning aanvragen
  waarbij aangetoond moest worden te beschikken over de nodige opgravingservaring in het algemeen
  en de vereiste kennis inzake het specifiek uit te voeren vooronderzoek (periode, bodem, …) in het
  bijzonder. Na het verkrijgen van de vergunning voerde de archeoloog het vooronderzoek met ingreep
  in de bodem uit onder toezicht van de overheid. De beslissing of er verder vervolgonderzoek nodig
  
  35 Op. cit., 277-278.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 74 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  was lag bij de overheid, weliswaar op aangeven van de archeoloog die het vooronderzoek had
  uitgevoerd en hierover had gerapporteerd. Wat dit vervolgonderzoek moest inhouden (archeologische
  opgraving, behoud in situ, …) werd eveneens bepaald door het agentschap. In geval van een
  archeologische opgraving moest door de archeoloog een opgravingsvergunning worden verkregen.
  Net als bij het vooronderzoek met ingreep in de bodem moest hiervoor de nodige ervaring en kennis
  worden voorgelegd en werd de opgraving uitgevoerd onder overheidstoezicht. Over de resultaten van
  de opgraving rapporteerde de archeoloog in een eindrapport dat zowel in concept- als in eindversie
  ter goedkeuring aan het agentschap moest worden voorgelegd.
  In de regelgeving voorafgaand aan het Onroerenderfgoeddecreet lag de nadruk dus op een
  dossiermatige en sterk regulerende manier van werken door de overheid met weinig tot geen vrijheid
  van voorstel door de archeoloog aan wie het archeologisch (voor)onderzoek werd vergund. Het
  Onroerenderfgoeddecreet daarentegen legt een grote verantwoordelijkheid bij de archeoloog die
  overeenkomstig het Onroerenderfgoeddecreet een aanduiding als erkende archeoloog heeft
  bekomen. Deze erkenning geldt voor onbepaalde duur en laat de archeoloog toe (voor)onderzoek uit
  te voeren zonder hiervoor telkens een vergunning te moeten aanvragen bij het agentschap. Enkel op
  strategisch belangrijke momenten voorziet het Onroerenderfgoeddecreet nog in een beslissing door
  het agentschap, nl. bij de melding van vooronderzoek met ingreep in de bodem en het indienen van
  archeologienota’s en nota’s. De beslissing komt hierbij telkens in essentie neer op volgende drie zaken:
  1° moeten er archeologische maatregelen worden getroffen, 2° zo ja, is het (voor)onderzoek dat wordt
  voorgesteld adequaat en 3° is de uiteindelijke omgang met het aanwezige erfgoed (opgraving, behoud
  in situ) ook in de praktijk werkbaar en duidelijk voor derden.
   Het Onroerenderfgoeddecreet kiest ervoor archeologen te erkennen voor onbepaalde duur en de
  beslissingsbevoegdheid van de overheid te reduceren tot de strategische momenten in het
  archeologisch onderzoek.
  Op basis van de ervaringen in de periode juni-december 2016 met betrekking tot de beoordeling van
  meldingen archeologisch vooronderzoek, archeologienota’s en nota’s en de reacties vanwege
  verschillende belanghebbenden komen we tot de volgende vaststellingen:
  
  1) Het aantal weigeringen van archeologienota’s lag hoog in de eerste maanden na de
  inwerkingtreding van de archeologieregelgeving. In de maanden september en november is
  er telkens sprake van een positieve kentering. Eind 2016 wordt 75% van de ingediende
  archeologienota’s bekrachtigd. Eenzelfde verhouding van 75%-25% is waar te nemen bij de
  gemelde vooronderzoeken met ingreep in de bodem.
  In 2016 werden 1500 archeologienota’s ingediend waarvan er 1002 werden bekrachtigd. 36 Dat
  betekent dat ongeveer twee derde van de ingediende archeologienota’s bekrachtigd werd.
  36 Het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) gaat uit van 1000 bekrachtigde archeologienota’s. Dit cijfer is
  het resultaat van de inhoudelijke screening van de archeologienota’s door het agentschap Onroerend Erfgoed. Hierbij werden
  2 archeologienota’s niet weerhouden omdat ze niet de vereiste data bevatten.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 75 van 86
  
  Het totale aantal weigeringen in 2016 lag hoog, maar een opsplitsing op maandbasis geeft een
  genuanceerder beeld (cf. bijlage 1, meer bepaald de toelichting bij de meting van EVREG 045). Zo is
  het duidelijk dat het hoge aantal weigeringen voornamelijk te situeren is in de eerste maanden na de
  (gefaseerde) inwerkingtreding van de archeologieregelgeving van het Onroerenderfgoeddecreet. Dit
  hoge aantal weigeringen is dus duidelijk in verband te brengen met een gebrek aan ervaring met de
  nieuwe regelgeving, meer specifiek de Code van Goede Praktijk voor Archeologie en Metaaldetectie.
  Vanaf september is er een duidelijke trendbreuk waarneembaar en stijgt het aantal bekrachtigingen.
   Deze kentering zet zich bovendien extra door vanaf november 2016.
  De kentering in september kan in verband worden gebracht met het bereiken van meer ervaring met
  het toepassen van de Code van Goede Praktijk voor Archeologie en Metaaldetectie door de erkende
  archeologen. Ook gaf het agentschap Onroerend Erfgoed op 19 september 2016 en 3 oktober 2016
  mondelinge toelichtingen bij veel voorkomende problemen en fouten in de ingediende
  archeologienota’s en meldingen van vooronderzoek met ingreep in de bodem.
  De kentering in november kan dan weer verklaard worden door een aanpassing in de beoordeling van
  de ingediende archeologienota’s door het agentschap Onroerend Erfgoed. Op initiatief van de Vlaamse
  Regering, beoordeelt het agentschap vanaf midden november (archeologie)nota’s enkel nog op de
  essentiële onderdelen, met name: 1° is de door de erkende archeoloog doorgevoerde inschatting van
  de archeologische waarde van het onderzochte gebied plausibel en gemotiveerd onderbouwd, 2° is
  het daaruit voortvloeiende programma van maatregelen dat de erkende archeoloog vooropstelt
  adequaat en 3° is het programma van maatregelen begrijpelijk voor en uitvoerbaar door derden. Indien
  op elk van deze drie vragen “ja” kan worden geantwoord, wordt de (archeologie)nota bekrachtigd.
  Deze gewijzigde manier van beoordelen heeft duidelijk een gunstige invloed gehad op het aantal
  bekrachtigingen. Dit maakt dat het aantal weigeringen de laatste maanden van 2016 relatief stabiel is
  gebleven rond de 25%. Deze stabilisering blijft ook aangehouden in 2017.
  Van de in het totaal 143 meldingen van vooronderzoek met ingreep in de bodem die bij het agentschap
  worden ingediend, werden er 36 geweigerd. Het percentage geweigerde vooronderzoeken met
  ingreep in de bodem is bijgevolg 25% wat overeenkomt met het percentage weigeringen van
  archeologienota’s dat eind 2016 werd bereikt.
   2) De vele weigeringen van archeologienota’s in de beginfase leiden ertoe dat de bekrachtiging
  van (archeologie)nota’s, opgemaakt door de door de overheid erkende archeologen, louter
  als een vertragende factor wordt gezien en bijgevolg in vraag wordt gesteld.
  Voor het bekrachtigen van archeologienota’s en nota’s is een termijn van 21 dagen decretaal
  ingeschreven. Wordt over een archeologienota of nota binnen deze termijn geen beslissing genomen
  dan wordt deze geacht bekrachtigd te zijn. Een dergelijke termijn van 21 dagen is bijzonder scherp en
  garandeert een minimum aan ‘vertraging’. In geval van weigering (of herhaaldelijke weigeringen)
  neemt het verkrijgen van de bekrachtiging meer tijd in beslag waardoor de initiatiefnemer van oordeel
  kan zijn dat ze een negatief gevolg betekent voor het te realiseren project. Dat is evenwel niet het
  geval. Een weigering is veelal ingegeven doordat het voorgestelde programma van maatregelen niet
  uitvoerbaar is. Een dergelijk programma leidt er steevast toe dat bij de uitvoering op het terrein
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 76 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  problemen opduiken waardoor een aanpassing van het onderzoek aan de orde is met alle gevolgen
  van dien voor planning en kostprijs. Een andere reden voor weigering is een programma van
  maatregelen dat door de overheid als te zwaar wordt geacht. De toetsing door de overheid is er immers
  ook om initiatiefnemers te behoeden voor al te ijverige archeologen die met archeologisch onderzoek
  hun opdrachtgevers ongewild op onnodige kosten jagen en dit om op zeker te willen spelen. Het
  spreekt voor zich dat een lichter programma van maatregelen gunstige gevolgen heeft op het vlak van
  duur en kostprijs.
  Maar ook voor de erkende archeoloog vormt de bekrachtiging van archeologienota’s een meerwaarde.
   De bekrachtiging betekent immers een bevestiging van het reeds geleverde vooronderzoek en de
  verdere voorgestelde archeologische maatregelen. Deze bevestiging is belangrijk in de relatie tussen
  erkende archeoloog en bouwheer. Initiatiefnemers hebben er namelijk alle belang bij projecten zo
  goedkoop mogelijk te realiseren. De erkende archeoloog daarentegen moet enerzijds de belangen van
  de initiatiefnemer als opdrachtgever in acht nemen en anderzijds bewaken dat een correcte omgang
  met het archeologisch erfgoed gegarandeerd wordt. Aangezien de blijvende erkenning van de
  archeoloog van dit laatste afhankelijk is, betekent de bekrachtiging een niet te onderschatten
  instrument.
  Met het bekrachtigen van de (archeologie)nota’s wil de decreetgever enerzijds vermijden dat
  waardevolle archeologische sites op de schop gaan en anderzijds, indien nodig, ingrijpen in het
  beginstadium waardoor onnodige of onwenselijke onderzoeksmethodes kunnen worden vermeden.
  Zowel initiatiefnemers als archeologen hebben dus baat bij een bekrachtiging door de overheid.
  3) De bekrachtiging van archeologienota’s en nota’s laat toe te detecteren wanneer
  archeologisch onderzoek tot ‘problemen’ leidt en met welke noden erkende archeologen
  geconfronteerd worden bij het uitvoeren van archeologisch onderzoek. Hieraan verhelpen
  biedt mogelijkheden om de kwaliteit van het archeologisch onderzoek in Vlaanderen te doen
  toenemen.
   Op basis van de beoordeling van de archeologienota’s in 2016 is gebleken dat de inschatting en de
  omgang met prehistorische sites en slagvelden vaak tot moeilijkheden leidt. Dergelijke vaststellingen
  zijn een signaal om hierrond actie te ondernemen. 37
  Nogal wat weigeringen zijn het gevolg van een onvoldoende of niet correcte inschatting van de
  archeologische verwachting van het terrein. Dit heeft onder meer te maken met het feit dat
  archeologen geen overzicht meer hebben over de huidige stand van zaken van het archeologisch
  onderzoek. De onderzoeksrapporten, gegenereerd ten tijde van het Archeologiedecreet, werden
  verwerkt binnen de Centrale Archeologische Inventaris (CAI) 38, maar door gebrek aan synthesewerk
  over specifieke thema’s en periodes is het onmogelijk om louter en alleen op basis van de data van de
  
  37 Zo organiseerde het agentschap in maart 2017 een studiedag ‘Steentijdonderzoek in functie van het archeologietraject’.
  38 Zoals uit het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) blijkt, vindt ook nuttige informatie uit documenten,
  
  opgemaakt in uitvoering van het Onroerenderfgoeddecreet, de weg naar diverse databanken waaronder de CAI. Het
  Onroerenderfgoeddecreet bepaalt bovendien dat archeologienota’s, nota’s en eindverslagen digitaal ontsloten worden. Dit
  was niet het geval ten tijde van het Archeologiedecreet en moet toelaten dat informatie sneller en makkelijker beschikbaar
  is.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 77 van 86
  
  CAI een gedegen assessment van het terrein te maken, laat staan dat dit assessment op een breder
  (regionaal) niveau geëvalueerd kan worden. Een bijkomend probleem is dat de Onderzoeksbalans, die
  een overzicht geeft van de (Vlaamse) literatuur en kennis per archeologische regio, periode en type
  van vindplaats, sinds haar lancering in 2008 niet meer bijgewerkt is (cf. kerntakenplan Onroerend
  Erfgoed 2015).
  3.2.5.3
  
  Voorstellen tot actie en aanpassing
  
  Voorstel 1: De Onderzoeksbalans wordt geüpdatet, rekening houdend met de meest urgente noden.
   Het agentschap start in 2017 de update van de Onderzoeksbalans. Omdat het verwerken van de
  resultaten van de duizenden rapporten uitgebracht sinds 2008 veel tijd vergt en de behoefte aan
  wetenschappelijke omkadering binnen de archeologische sector groot en urgent is, wordt eerst
  versneld ingezet op de opmaak van thematische teksten (met aansluitende bibliografie) die via de
  Inventaris van het Onroerend Erfgoed publiek gemaakt zullen worden. 39 Een gerichte selectie van de
  te behandelen thema’s laat toe de ergste informatienoden binnen de sector te stelpen.
  Voorstel 2: Het agentschap zet mee in op het synthetiseren van de archeologische kennis om een
  kader te bieden voor de evaluatie en interpretatie van de resultaten van het archeologisch
  onderzoek.
  Het agentschap evalueert hoe het synthetiseren van archeologische kennis verder kan gebeuren via
  de eigen kanalen (de onderzoeksrapporten) 40 of via nationale en internationale vaktijdschriften. 41 Het
  activeren van het instrument van de projectsubsidies kan ook een belangrijke stimulans zijn voor het
  generen van syntheserapporten over archeologisch onderzoek (cf. supra 2.2.3.1.2). Tegelijk wordt niet
  uit het oog verloren dat niet enkel op specialistisch niveau synthese-informatie verstrekt moet worden,
  maar dat toegankelijkheid van de informatie een aandachtspunt is. 42
  Voorstel 3: Het agentschap maakt werk van handleidingen die specifiek helpen bij het opstellen van
  archeologienota’s, nota’s, archeologierapporten en eindverslagen.
  Handleidingen richtten zich tot nu toe vooral op de praktijk van het archeologisch veldwerk. Er is echter
  grote behoefte aan teksten die een omkadering bieden bij de essentiële vragen die in een
  archeologienota of nota, of in archeologierapporten en eindverslagen aangepakt moeten worden. Het
  gaat daarbij vooral om strategische wetenschappelijke keuzes die binnen een onderzoeksproject
  gemaakt moeten worden, en om de onderzoeksvragen die deze keuzes sturen. Een eerste voorbeeld
  is de handleiding specifiek rond onderzoeksvragen die door het agentschap begin 2016 is
  
  39 https://inventaris.onroerenderfgoed.be/.
  40 https://oar.onroerenderfgoed.be/reeks/OAOE.
   41 Als voorbeeld: VAN NEER W. & ERVYNCK A. (2016), ‘The rise of sea-fish consumption in inland Flanders, Belgium’, in:
  
  BARRET J.H. en ORTON D.C. (red), Cod and Herring. The Archaeology and History of Medieval Sea Fishing, Oxford, Oxbow,
  156-171.
  42 Als voorbeeld: ERVYNCK A. (2016), ‘Etensresten uit een beerput. Archeologisch onderzoek van vroegere
  voedingspatronen.’, in: Tijd-Schrift.Heemkunde en lokaal-erfgoedpraktijk in Vlaanderen, 6 (3), 6-21.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 78 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  uitgebracht. 43 Een tweede project is in uitwerking en behandelt de aanpak van sites met hoge
  concentraties van menselijke resten.
  3.2.6 Archeologisch onderzoek in beschermd erfgoed
  3.2.6.1
  
  Huidige situatie
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet regelt enerzijds het archeologisch onderzoek bij vergunningsplichtige
  ingrepen in de bodem (afdeling 4 van hoofdstuk 5 van het Onroerenderfgoeddecreet) en anderzijds
  het archeologisch onderzoek met het oog op wetenschappelijke vraagstellingen, inclusief het
  archeologisch onderzoek volgend op een toevalsvondst (afdeling 5 van hoofdstuk 5 van het
  Onroerenderfgoeddecreet). Naast deze kaders voor archeologisch onderzoek bestaat er evenwel nog
  een kader, namelijk archeologisch onderzoek bij toelatingsplichtige handelingen aan of in beschermde
  goederen. Dit onderzoek is niet geregeld in het Onroerenderfgoeddecreet, met uitzondering van het
  archeologisch onderzoek in beschermde archeologische sites (cf. art. 5.4.1, eerste lid, 1° en art. 5.4.2,
  eerste lid, 1°).
   3.2.6.2
  
  Evaluatie van deze situatie
  
  Het niet voorzien in een regeling voor archeologisch onderzoek bij toelatingsplichtige handelingen met
  ingreep in de bodem aan of in beschermde monumenten, stads- of dorpsgezichten, cultuurhistorische
  landschappen en archeologische sites leidt tot heel wat vragen en onzekerheden. 44 Die komen voort
  uit de breuk met de oude regelgeving wat betreft omgaan met archeologisch erfgoed bij
  bodemverstorende activiteiten. De verplichting tot archeologisch onderzoek werd vroeger opgelegd
  via voorwaarden bij de toelating van het agentschap Onroerend Erfgoed of het advies van het
  agentschap aan de vergunningverlenende overheid. De aanpak voor het archeologisch onderzoek zelf
  werd vastgelegd door Onroerend Erfgoed in ‘bijzondere voorwaarden’ bij de prospectie- of
  opgravingsvergunning, die bovendien vooraf bezorgd werden aan de bouwheer.
  Met het Onroerenderfgoeddecreet is ervoor gekozen niet langer te werken met een advies bij
  stedenbouwkundige vergunningen of verkavelingsvergunningen, maar om proactief met archeologie
  om te gaan. Vooronderzoek gebeurt, op basis van decretaal bepaalde criteria, voorafgaand aan de
  aanvraag van de vergunning. Op basis daarvan stelt de erkende archeoloog een wijze voor waarop
  omgegaan dient te worden met het archeologisch erfgoed bij uitvoering van de vergunde werken. Dat
  voorstel wordt voorafgaand aan de vergunningsaanvraag beoordeeld door het agentschap Onroerend
  Erfgoed. De aanpak van het onderzoek is in handen gelegd van de erkende archeoloog. De criteria die
  bepalen wanneer een dergelijk archeologisch traject noodzakelijk is, zijn echter beperkt tot
  vergunningsplichtige werken in het kader van een stedenbouwkundige vergunning of
  verkavelingsvergunning vanaf een bepaalde impact. Daardoor zijn veel handelingen aan beschermd
  erfgoed (met uitzondering van beschermde archeologische sites) vrijgesteld van een dergelijk
  
  43 ERVYNCK A., MARTENS M. EN RIBBENS R. (2016), Een theoretisch kader voor onderzoeksvragen bij archeologische ingrepen
  
  in de bodem, Brussel, Agentschap Onroerend Erfgoed:
  https://www.onroerenderfgoed.be/assets/files/news/downloads/Theoretisch_kader_onderzoeksvragen_versie_1.pdf.
  44 Onder toelatingsplichtige handelingen worden ook deze toelatingen begrepen die als advies in vergunningen geïntegreerd
  zijn.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 79 van 86
  
  archeologisch traject, ofwel omdat het niet-vergunningsplichtige handelingen betreft, ofwel omdat de
  handelingen een te kleine impact hebben. Dit is problematisch voor beschermd bouwkundig en
  landschappelijk erfgoed waarvan geweten is dat het zijn erfgoedwaarde (ten dele) ontleent aan
  ondergrondse archeologische resten. In die zin is het dan ook aangewezen te voorzien in een
  rechtsgrond waarbij het voorafgaand aan de toelatingsaanvraag, naar analogie met de regeling voor
  stedenbouwkundige vergunningen en verkavelingsvergunningen, voor de aanvrager duidelijk moet
  zijn of er al dan niet een archeologisch traject doorlopen zal moeten worden bij een toelating van de
  aangevraagde handelingen.
  Het ontbreken van een kader voor archeologisch onderzoek bij toelatingsplichtige handelingen aan
  beschermd onroerend erfgoed betekent een breuk met de regelgeving vóór het
  Onroerenderfgoeddecreet.
  3.2.6.3
  
  Voorstellen tot actie en aanpassing
  
  Voorstel: Er wordt een afdeling 5/1 Archeologisch onderzoek bij toelatingsplichtige handelingen met
  ingreep in de bodem aan of in beschermde goederen, in hoofdstuk 5 van het
  Onroerenderfgoeddecreet ingevoegd.
  Afdeling 5/1 bepaalt, naar analogie met het archeologisch onderzoek bij vergunningsplichtige
  ingrepen in de bodem, dat de aanvrager van een toelating voor een handeling aan beschermd
  onroerend erfgoed in bepaalde situaties verplicht wordt bij de aanvraag een bekrachtigde
  archeologienota toe te voegen. Concreet wordt voorgesteld hierbij een onderscheid te maken al
  naar gelang het beschermingsstatuut en de oppervlakte van de ingreep in de bodem.
  Zo moet bij handelingen met ingreep in de bodem aan of in beschermde archeologische sites altijd
  een bekrachtigde archeologienota bij de aanvraag worden toegevoegd.
   In het geval van handelingen aan of in beschermde monumenten, moet een bekrachtigde
  archeologienota worden toegevoegd als uit de beknopte wetenschappelijke beschrijving, uit de
  erfgoedwaarden, uit de erfgoedelementen, uit de erfgoedkenmerken of uit de
  beheersdoelstellingen archeologische erfgoedwaarde blijkt én de oppervlakte van de ingreep in de
  bodem 10 m² of meer bedraagt. Bij handelingen aan of in beschermde stads- of dorpsgezichten of
  beschermde cultuurhistorische landschappen moet de oppervlakte van de ingreep in de bodem 30
  m² of meer bedragen en eveneens uit de beknopte wetenschappelijke beschrijving, uit de
  erfgoedwaarden, uit de erfgoedelementen, uit de erfgoedkenmerken of uit de
  beheersdoelstellingen archeologische erfgoedwaarde blijken. Om deze archeologische
  erfgoedwaarde na te gaan, wordt het beschermingsbesluit gehanteerd, alsook het inhoudelijk
  dossier dat aan de grondslag ligt van de bescherming. In recente beschermingen maken een
  beknopte wetenschappelijke omschrijving, een beschrijving van de erfgoedwaarden,
  erfgoedelementen, erfgoedkenmerken en het formuleren van beheersdoelstellingen immers
  integraal deel uit van het beschermingsbesluit. Voor oudere beschermingsbesluiten zal de
  archeologische erfgoedwaarde (in het verleden ook wel benoemd als oudheidkundige waarde)
  vaker blijken uit het inhoudelijk dossier bij de bescherming. Als uitgangspunt voor het verplicht
  toevoegen van een bekrachtigde archeologienota bij een aanvraag van een toelating voor een
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 80 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  handeling aan beschermd onroerend erfgoed geldt m.a.w. dat er steeds een duidelijk verband moet
  zijn tussen het archeologische erfgoed en de beschermde waarden. Die link kan expliciet zijn
  doordat ‘archeologische waarde’ of ‘oudheidkundige waarde’ nominatief is opgenomen in het
  beschermingsbesluit, of impliciet blijken door verwijzingen in het dossier bij de bescherming. Enkel
  indien de (vermoede) ondergrondse resten rechtstreeks verband hebben met het beschermde
  object is er een reden om bij de toelating voor handelingen aan het beschermde object
  archeologisch onderzoek te voorzien.
   Wanneer de handeling tot slot betrekking heeft op een gebied waar geen archeologie te
  verwachten valt, is er geen verplichting tot het toevoegen van een bekrachtigde archeologienota
  bij de aanvraag.
  De toe te voegen archeologienota moet worden opgemaakt door een erkende archeoloog en
  worden bekrachtigd door het agentschap Onroerend Erfgoed. 45 Bij het verlenen van de toelating
  moet het agentschap Onroerend Erfgoed of de vergunningverlenende overheid het naleven van de
  bekrachtigde archeologienota opnemen als voorwaarde bij de toelating of vergunning. De
  bekrachtigde archeologienota geldt als toelating voor de erin omschreven archeologische
  opgraving op voorwaarde dat de toegelaten of vergunde werken overeenkomen met de werken
  omschreven in de bekrachtigde archeologienota.
  De beroepsmogelijkheden zijn dezelfde als deze van toepassing bij archeologisch onderzoek bij
  vergunningsplichtige ingrepen in de bodem. Ook is een uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de
  bodem in geval van onmogelijkheid of onwenselijkheid van een vooronderzoek met ingreep in de
  bodem voorafgaand aan de toelatings- en vergunningsaanvraag mogelijk volgens dezelfde
  procedure als deze bij archeologisch onderzoek bij vergunningsplichtige ingrepen in de bodem. Dat
  geldt eveneens voor alle verplichtingen die aan erkende archeologen worden opgelegd bij het
  uitvoeren van hun archeologisch onderzoek.
  4 EVALUATIE DOOR DERDEN
  13 instanties en organisaties hebben een input of advies aangeleverd bij de evaluatie van de
  onroerenderfgoedregelgeving, namelijk:
  • Vlaams Notariaat (VlaNot);
  • Departement Mobiliteit & Openbare Werken (gecoördineerd advies agentschap Wegen en
  Verkeer, Waterwegen & Zeekanaal, De Scheepvaart, agentschap voor Maritieme
  Dienstverlening en Kust, Vlaamse Vervoersmaatschappij – De Lijn, Afdeling Maritieme
  Toegang en Stafdienst);
  • Vereniging van de Vlaamse Provincies vzw (VVP);
  • Boerenbond;
  • Strategische Adviesraad Ruimtelijke Ordening – Onroerend Erfgoed (SARO);
  
  45 Sinds 1 januari 2017 kan deze bekrachtiging ook gebeuren door een erkende onroerenderfgoedgemeente.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 81 van 86
  
  •
  •
  •
  •
  •
  •
  •
  •
  
  Vlaamse Ondernemers in Archeologie (VONA);
  Belgische Baksteenfederatie vzw (BBF);
  Aanspreekpunt Privaat Beheer – Erfgoed (Historische Woonsteden vzw en Landelijk
  Vlaanderen vzw) (APB Erfgoed);
  Vlaams
  Netwerk
  Intergemeentelijke
  Onroerenderfgoeddiensten
  en
  Onroerenderfgoedgemeenten (Vlaams Netwerk IOED’s en OEG’s);
  Vlaamse Confederatie Bouw (VCB);
  Voka – Vlaams netwerk van ondernemingen vzw (Voka);
  Overlegcomité Vlaamse Ontginners vzw (OVO);
  Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten (VVSG).
  Bijlage 3: Input derden bij de evaluatie van de onroerenderfgoedregelgeving bundelt de verschillende
  insteken en adviezen. Hierbij wordt in een eerste deel ingegaan op algemene bemerkingen met
  betrekking tot de onroerenderfgoedregelgeving, exclusief archeologie (deel 1A) en algemene
  bemerkingen met betrekking tot het archeologiehoofdstuk van de onroerenderfgoedregelgeving (deel
  1B). In een tweede deel worden de bemerkingen bij concrete artikelen uit het
  Onroerenderfgoeddecreet en -besluit weergegeven. Bij elk van de aangeleverde bemerkingen wordt
  een reactie geformuleerd. Wanneer in de bemerkingen van derden zaken aan bod komen die
  behandeld werden in dit evaluatierapport wordt expliciet verwezen naar het betreffende punt. Als de
  bemerkingen aanleiding geven tot een aanpassing van de regelgeving dan wordt dit eveneens geduid.
   De ontvangen input geeft aanleiding tot volgende algemene vaststellingen:
  • onduidelijkheid over de manier waarop de evaluatie zal worden doorgevoerd geeft aanleiding
  tot weinig vertrouwen ten aanzien van het agentschap als evaluerende partij. De tijd ontbrak
  voor het organiseren van een volwaardig participatief traject. Uit de reacties die door het
  agentschap werden geformuleerd en meer bepaalde de diverse verwijzingen naar dit
  evaluatierapport blijkt evenwel dat heel wat zaken, vermeld in de evaluaties door derden, ook
  al door het agentschap werden meegenomen bij de evaluatie;
  • diverse instanties en organisaties die binnen de SARO het maatschappelijk middenveld, de
  provincies en de steden en gemeenten vertegenwoordigen (i.c. Voka, Landelijk Vlaanderen,
  Boerenbond, VVSG en VVP) bezorgen een eigen, bijkomend advies naast het SARO-advies. Het
  verbaast niet dat in deze adviezen veelal dezelfde zaken worden gesignaleerd als in het
  overkoepelende SARO-advies;
  • de aangeleverde adviezen overstijgen geregeld een loutere evaluatie van de regelgeving.
  Meermaals wordt ingegaan op de werking van het agentschap en eerder gemaakte
  beleidskeuzes;
  • heel wat bezwaren die tijdens de totstandkoming van het Onroerenderfgoeddecreet en besluit werden geformuleerd worden opnieuw herhaald.
   Uit de verschillende bemerkingen met betrekking tot de regelgeving kunnen volgende twee rode
  draden worden gedestilleerd:
  • nogal wat instanties zijn het erover eens dat de ambities van het Vlaamse
  onroerenderfgoedbeleid en de beschikbare financiële middelen niet of minstens onvoldoende
  op elkaar zijn afgestemd;
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 82 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  •
  
  vooral de archeologieregelgeving geeft aanleiding tot talrijke opmerkingen, kritieken en
  verbetervoorstellen. Hierbij stellen we vast dat van de 13 instanties die een insteek bezorgden
  er 6 een advies aanleveren waarin enkel ingegaan wordt op archeologie (MOW, VVP, BBF,
  VONA, Voka, OVO). Opvallende conclusie is dat niemand het belang van archeologie in vraag
  stelt, maar dat ongeveer alle partijen het erover eens zijn dat de kaart met gebieden waar
  geen archeologisch erfgoed te verwachten valt zo snel mogelijk moet worden aangevuld, de
  definitie van bodemingreep moet worden beperkt en de oppervlaktecriteria moeten worden
  verhoogd. Ten slotte vraagt men om, daar waar een archeologisch onderzoek verplicht is, in
  de meerderheid van de gevallen te kunnen kiezen voor de opmaak van een archeologienota
  met beperkte samenstelling. Het spreekt voor zich dat deze verzuchtingen moeilijk te
  verzoenen zijn met én de onroerenderfgoedbeleidsdoelstellingen én de archeologische
  realiteit van Vlaanderen.
   Tot slot komen heel wat positieve elementen van de onroerenderfgoedregelgeving aan bod. Het mag
  enigszins paradoxaal lijken, maar uit het overzicht van opgesomde positieve elementen blijkt eveneens
  een overwicht aan bepalingen die met de archeologieregelgeving te maken hebben. Zaken die expliciet
  als positief worden bestempeld zijn:
  • het evalueren van de regelgeving op zich;
  • de integratie van de drie disciplines (monumenten, landschappen en archeologie) in één
  decreet;
  • de decretale verankering van diverse actoren;
  • het loslaten van bepaalde aspecten van het onroerenderfgoedbeleid door de Vlaamse
  overheid ten voordele van lokale besturen;
  • de implementatie van het Verdrag van Malta in de Vlaamse regelgeving;
  • de tweemaandelijkse aanvulling van de kaart met gebieden waar geen archeologisch erfgoed
  te verwachten valt;
  • de verankering van het archeologisch traject in de ruimtelijke wetgeving;
  • de positieve economische impact op de tewerkstelling binnen de archeologische bedrijven;
  • de nieuwe rol die is weggelegd voor archeologische bedrijven (van uitvoerder naar volwaardig
  adviseur) en voor de Vlaamse overheid (van ‘opleggend’ naar ‘kaderstellend’);
  • de inhoudelijke verbetering van het archeologisch onderzoek;
  • de bereidheid tot snelle aanpassing van de Code van Goede Praktijk voor Archeologie en
  Metaaldetectie en dit in overleg met de sector, alsook de introductie van de archeologienota
  met beperkte samenstelling;
  • het e-portaal als krachtig instrument voor digitale archivering en ontsluiting van data;
  • het nieuwe instrument van het onroerenderfgoedrichtplan;
  • de uitbreiding van het instrument beheersplan naar alle onroerend erfgoed;
  • het decretaal voorzien in projectsubsidies.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 83 van 86
  
  5 ALGEMENE CONCLUSIES
  We evalueerden de onroerenderfgoedregelgeving op basis van een meting van indicatoren die werden
  afgezet tegen de beleidsdoelstellingen, we screenden de regelgeving op klantvriendelijkheid en we
  verwerkten de input van derden. Voor het hoofdstuk archeologie werden nog enkele specifieke
  thema’s uitgelicht. Het is opvallend dat heel wat van de aspecten die werden gedetecteerd door
  derden, ook al werden vastgesteld in de evaluatieoefening die door het agentschap werd uitgevoerd.
  Het voorliggende evaluatierapport doet vooral vaststellingen en geeft aan wat positief is en waar
  verbetering mogelijk is. Dit levert niet altijd een concreet voorstel tot aanpassing van de regelgeving
  op. Over sommige punten is nog verder onderzoek nodig of overleg met belanghebbenden. Het is de
  bedoeling om op korte termijn een conceptnota op te stellen en voor goedkeuring aan de Vlaamse
  Regering voor te leggen, waarin alle wenselijke aanpassingen aan de regelgeving op basis van deze
  evaluatie worden gebundeld. Door het samenleggen van alle informatie, kunnen wel al enkele
  algemene conclusies worden getrokken.
  Het is duidelijk dat de nieuwe regelgeving geen complete breuk met voorheen betekent: er is veel
  continuïteit in het beleid en bij de uitvoering ervan. Het onroerend erfgoed wordt nog steeds
  geïnventariseerd, beschermd en beheerd aan de hand van dezelfde of gelijkende mechanismen. Sinds
  de inwerkingtreding van het decreet wordt de regelgeving bovendien gehandhaafd aan de hand van
  een brede waaier van handhavingsinstrumenten, zodat dit op maat van de overtreding kan gebeuren.
   Er zijn ook enkele nieuwe instrumenten die aanslaan. Opvallend is dat er heel wat actoren een
  erkenning hebben aangevraagd en gekregen en in die hoedanigheid een rol opnemen bij het uitvoeren
  van het regelgeving. Ook stellen we vast dat er veel beheersplannen worden opgemaakt, dit vooral
  omdat de opmaak van een beheerplan in bepaalde gevallen een voorwaarde is om aanspraak te
  kunnen maken op een erfgoedpremie. Het is evenwel nog te vroeg om vast te stellen wat de effecten
  van deze beheersplannen zijn op (middel)lange termijn. Enkele nieuwe instrumenten hebben nog geen
  of een beperkte uitvoering gekregen. Er zijn twee onroerenderfgoedrichtplannen in opmaak die de
  mogelijkheden van dit nieuwe instrument aftasten en de methodologie verder uitwerken. Er werd nog
  geen uitvoering gegeven aan volgende instrumenten: projectsubsidies, beheersovereenkomsten,
  kwaliteitslabels voor onroerenderfgoedondernemers en bepaalde handhavingsinstrumenten
  (bijvoorbeeld bestuursdwang en last onder dwangsom). Het is aan te raden om deze voorziene
  instrumenten te activeren.
  In het rapport worden enkele bijsturingen en reparaties voorgesteld op basis van de detectie van
  kansen en knelpunten, zoals het eenvoudiger maken van een wijziging aan een erkende
  intergemeentelijke onroerenderfgoeddienst of het treffen van een regeling voor aanvragen van
  toelatingen aan of in beschermd erfgoed op het grondgebied van twee of meerdere gemeenten,
  waarbij een erkende onroerenderfgoedgemeente is betrokken. Ook de screening van de
  klantvriendelijkheid geeft aan op welke punten de regelgeving kan worden geoptimaliseerd, zoals het
  schrappen van de beveiligde zending waar dit niet strikt noodzakelijk is. Niet alle verbetervoorstellen
  vergen een aanpassing van de regelgeving maar doen eerder suggesties voor de toepassing van de
  regelgeving, zoals bijvoorbeeld het betrekken van erfgoedgemeenschappen in het beschermingsbeleid
  en het aansporen van erkende archeologen om meer zorg te besteden aan het invoeren van
  projectgegevens in het archeologieportaal.
  