title: Chapitre 7. Une critique en contrepoint des politiques européennes par les quartiers
text: f o t o : © E e l ke
  
  De rauwe en ongescensureerde blik van jongeren, Joachim Ben Yakoub
  
  DE RAUWE EN ONGESCENSUREERDE
  BLIK VAN JONGEREN
  Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie
  heeft de macht om het beeld te bepalen
  van heel het land? Over autonome beeld­
  vormingsprocessen bij jongeren in Brussel.
  Dankzij de democratisering
  van audiovisuele
  instrumenten leren jongeren
  in Brussel zelf video’s en
  films maken. Zij boksen
  een videoclip voor hun
  laatste hiphop nummer in
  elkaar zonder hulp van een
  filmschool. Met evenveel
  finesse wordt een kortfilm,
  streetficton of webserie
  ingeblikt. Stijlen worden
  heruitgevonden. Reportages
  en documentaires die veel
  verder gaan dan de gangbare
  hiphop clichés passeren de
  Youtube en Facebook revue.
  Dankzij de opkomst van het
  internet en sociale media
  vinden zij gemakkelijk
  een publiek voor eigen
  audiovisuele creaties en zijn
  ze niet meer afhankelijk van
  de formele mediastructuren
  om gezien en gehoord te
  worden. Sommige films
  bereiken zo gemakkelijk
  meer dan 130.000 kijkers
  en concurreren gemakkelijk
  met de meeste Vlaamse
  televisieprogramma’s.
  Deze democratisering is
  essentieel wanneer we het
  hebben over identiteit en
  burgerschap bij jongeren in
  een grootstedelijke context
  als Brussel. Media spelen
  een essentiële rol spelen
  in identiteitsconstructies.
  Zij bepalen mee onze
  referentiekaders: ze geven
  tot op een zekere hoogte
  aan wie we zijn, wat onze
  normen zijn en welke
  waarden we aanhangen. Ze
  verschaffen ons bepaalde
  
  72
  
  concepten die we nodig hebben om de
  snel veranderende wereld te kunnen
  interpreteren. Nieuwe media zorgen
  voor een opening. Nieuwe vormen van
  engagement en burgerschap krijgen vorm en
  zorgen voor nieuwe identiteitsdynamieken
  die jongeren de macht geven om zichzelf
  autonoom te representeren. Zij bieden een
  uitweg uit het identitair spiegelpaleis van
  voorgekauwde en eindeloos herkauwde
  verwachtingen, oordelen en vooroordelen.
  Zij zorgen voor erkenning.
   In wat volgt, een korte bloemlezing van
  de niet meer te stoppen Brusselse virtuele
  beeldenstorm. We kijken en luisteren
  even naar wat de jongeren zèlf te vertellen
  hebben. Rauw en ongecensureerd1. We
  leggen ons onvoorwaardelijk oor te luister
  en zetten onze eigen bril af. Vanuit welke
  invalshoek kijken de jongeren zèlf naar
  de alledaagse Brusselse realiteit, welke
  problemen zien zij en welke thema’s plaatsen
  zij op de agenda? Een toetssteen voor het
  wijdverspreid nieuw realisme waarmee al
  te vaak naar onze superdiverse samenleving
  gekeken wordt.
  Waar ‘Camera Quar­
  tier’ en ‘Les Couilleux’
  genoegen nemen met een
  humoristische mise en
  scène van dagdagelijkse
  situaties, gaan andere
  jongeren verder en klagen
  doorheen hun verhalen
  sociale problemen aan.
  ‘Camera Quartier’2 is de eerste Brusselse
  webserie naar een origineel idee van
  Nordine Oualdlhadj. Het bestaat uit
  verschillende humoristische episodes die
  ons meevoeren in intriges en affaires uit het
  dagelijks leven van jongeren uit Schaerbeek.
  Met hun initiatief willen de jongeren een
  licht werpen op het leven zoals het is in
  Schaerbeek. ‘Camera Quartier’ neemt zich
  expliciet voor om jongeren de ruimte te
  geven om zich uit te drukken en op die
  manier in te gaan tegen de stereotiepe
  beeldvorming over jonge Brusselaars. De
  acteurs van de serie hebben het collectief
  ‘Los Parazites’ opgericht. Zij zullen te zien
  zijn in de veelbelovende eerste langspeelfilm
  van Adil El Arbi en Bilal Fallah. ‘Images’,
  een fictiefilm over een tragische ontmoeting
  tussen een jonge Brusselaar en een
  
  foto: © Bronks
  
  De Pioneers
  
  ambitieuze journaliste die een inkijk geeft
  op de al te foute manier waarop de media
  te werk gaan in hete buitenwijken van onze
  hoofdstad. ‘Camera Quartier’ krijgt met zijn
  initiatief al snel navolging uit Ganshoren.
   De concurrerende webserie ‘Les Couilleux’3
  gaat over vijf vrienden aan het einde van
  hun tienerjaren, die opgroeien in de straten
  van Brussel. Blagoy, Chesco, Charly, Ulrich
  
  73
  
  en Maxime delen hun soms toch geschifte
  avonturen met een breed publiek.
  Onderwijs en tewerkstelling
  
  Waar ‘Camera Quartier’ en ‘Les Couilleux’
  genoegen nemen met een humoristische
  mise en scène van dagdagelijkse situaties,
  gaan andere jongeren verder en klagen
  doorheen hun verhalen sociale problemen
  aan. Schooluitval bijvoorbeeld. ‘Les bras
  cassés’4, van het collectief ‘Los Marolles’
  is aangrijpend. Het geluid van een bureau
  dat uit het raam gekieperd wordt, trekt
  meteen onze aandacht. Twee jonge gasten
  worden van school gesmeten door een
  woedende en arrogante directeur. Zij
  komen in de metro terecht, tussen Roma
  en daklozen. De twee jonge gasten weten
  niet goed wat er gebeurt. Ze schamen
  zich en durven het niet aan hun ouders
  vertellen. Een van de twee gasten stapt
  naar de arbeidsconsulenten met ambitieuze
  verwachtingen. Hij wil een bureaujob met
  bedrijfswagen en een secretaresse. Zijn
  vriend heeft een andere weg gekozen en
  besluit een bank te overvallen. Wanneer
  hij terugkeert naar de bende, volledig
  gerestyled met nieuwe hippe kleren en
  een gouden ketting, lachen zijn vrienden
  hem uit en verwijzen hem door naar
  een casting voor een gangsterfilm. Hun
  zoektocht wordt al snel een desillusie. Hun
  uitzichtloze situatie drijft hen om een hold
  up te plegen. Maar het loopt fout af, de
  Pakistaanse kruidenier herkent de bende.
  De politie pakt een van de gasten op en de
  hele wijk roddelt over hen. Er blijft maar
  een keuze over: terug naar school gaan.
  In de kortfilm ‘Brussels Express’5, de
  eerste Brusselse street fiction van Moussa
  Sah, volgen we, in de buitenwijken van
  Sint-Gillis, de parallelle verhaallijnen van
  twee hoofdpersonages: Biskot en Moussa.
   De film begint met een tiental moto’s en
  een quad die met de nodige show voorbij
  de gevangenis van Sint-Gillis scheuren.
  De ‘Kamikaze Riders’ pikken Moussa op,
  
  74
  
  die net is vrijgelaten. Op zware beats van
  de Brusselse hiphop formatie La Revolte
  maken we de bevrijdingsrit van dichtbij
  mee. Intussen wordt Biskot, een jongen
  van zestien, uit de klas gegooid omdat
  hij met zijn gedachten niet bij de les is.
  Ondanks de druk van zijn vriendenkring
  hangt hij liever rond op straat dan mee te
  gaan naar de boksles, waar discipline hoog
  aangeschreven staat. Ook een mogelijke
  vakantiejob laat hij links liggen. Tegen
  de goede raad van de grote broers op de
  hoek van de straat in, kiest hij voor ‘het
  gemakkelijke geld’. Moussa van zijn kant
  zit algauw weer opgesloten met zichzelf
  en een kalasjnikov in een kelder. Het
  grijpt de kijker naar de keel, hij klaagt
  de wantoestanden in het onderwijs aan
  en dreigt het heft in eigen handen te
  nemen. ‘Quand le système te tue, tu tues
  le système!’ Uiteindelijk wordt Biskot
  van straat gepikt en krijgt hij een lift van
  Moussa, die hem hardhandig tot rede
  tracht te brengen.
   ‘A chacun son coin de
  rue’. De documentaire
  geeft een eerlijke inkijk
  in hoe de jongeren het af­
  haken zelf ervaren. Wat
  doen ze met hun tijd,
  welke betekenis geven ze
  zelf aan hun spijbelen,
  hoe denken zij dat vol­
  wassenen hiertegenover
  staan, maar vooral hoe
  denken zij zelf uit deze
  situatie te geraken?
  
  Zowel ‘Les Bras Cassés’ als ‘Brussel Express’
  uiten een sterke bezorgdheid over de
  situatie van jongeren in het onderwijs en
  de wijze waarop bepaalde mechanismen
  en structuren ervoor zorgen dat sommige
  jongeren stap voor stap verwijderd geraken
  van een reguliere schoolloopbaan. Maar
  wat zorgt ervoor dat jongeren het beu
  worden op school en beginnen te spijbelen?
  Een aantal jongeren ging op zoek naar
  antwoorden tijdens een videoatelier
  van Solidarcité en maakten de korte
  documentaire ‘A chacun son coin de rue’6.
  De documentaire geeft een eerlijke inkijk
  in hoe de jongeren het afhaken zelf ervaren.
   Wat doen ze met hun tijd, welke betekenis
  geven ze zelf aan hun spijbelen, hoe denken
  zij dat volwassenen hiertegenover staan,
  maar vooral hoe denken zij zelf uit deze
  situatie te geraken?
  Maar stel, je hebt doorgezet en uiteindelijk
  jouw diploma behaald. Wat is de volgende
  stap ? Zal het evident zijn om werk te
  vinden? Onder begeleiding van Najib
  Chairi, maakten de jongeren van MJ Le
  88 de kortfilm ‘Facade’7. Een jonge gast
  wordt wakker. De dag van zijn eerste
  sollicitatiegesprek is aangebroken. De
  wekker gaat af. Het vlot niet. Hij kleedt
  zich moeizaam aan. Hij wast de zwaarte van
  zijn ogen weg. Toch één hoopvolle glimlach
  in de spiegel. Hij ziet er opperbest uit, op
  naar de metro! Het wachten verzwaart de
  spanning. Maar waarvoor? Hij heeft zichzelf
  uiteindelijk verkocht aan een potentiële
  werkgever die hem niet eens zag staan en het
  de moeite niet achtte om één blik te werpen
  op zijn cv alvorens deze botweg in de
  vuilnisbak te kieperen. Racisme, je krijgt het
  vandaag ook met een glimlach toegediend.
  Racisme
  
  Ook de kortfilm ‘Dr Roux’ van Frank
  Lukaz rakelt het heikele thema van racisme
  op. Roger, een nieuwe patiënt in het
  ziekenhuis, wilt niet meer eten. Mahmoud,
  
  Tamwhe en Karim proberen tevergeefs te
  achterhalen wat er misloopt. Roger stuurt
  ze een voor een uit zijn ziekenkamer. Dr.
  Roux heeft de oplossing. Hij stuurt Benoit,
  de enige blanke witte Belgische verpleger.
  Roger laat de verpleger binnen en doet zijn
  beklag over het verzorgend personeel. Hij
  hoopt dat Benoit niet in Dirham maar in
  euro betaald zal worden. Als kuifje maar
  niet in Congo was geweest, dan waren al die
  zwarten ook niet naar hier gekomen, niet?
  Last van racisme? Praat er over met uw arts.
   Het is spitsuur in het Zuidstation van
  Brussel. In de wachtruimte bevinden
  zich drie tassen, zonder eigenaar. De tijd
  tikt tergend langzaam. De pakjes worden
  verdachter met de seconde. De kortfilm
  ‘Tik Tak’ van Martin Santana beslaagt vier
  eindeloze minuten uit het leven van een
  bange blanke vrouw. Ze kijkt ongemakkelijk
  naar enkele jonge Marokkanen en vraagt
  een katerige jonge man of hij de eigenaar
  is van de drie tassen. Het kan de jongeman
  klaarblijkelijk weinig schelen. Wanneer
  de Marokkaanse jongeren hun zitplaats
  verlaten, is de paniek totaal. Tot wanneer
  een jonge vrouw haar drie zakken terug
  komt ophalen. Boom!
  Yassine een typsiche jonge ‘Maroxellois’
  gaat naar het kapsalon van Mohamed,
  de Koerdische kapper uit de buurt. Hij
  wilt een ‘Coupe Dégradé’. Dat is meteen
  ook de titel van de originele kortfilm
  van de jongeren van JH Chicago. We
  volgen Yassine bij de kapper en proberen
  de betekenis van het gegeerd kapsel te
  achterhalen, waarom wilt hij af van zijn
  “toefke”? Een coupe dégradé blijkt voor
  de jongeren vooral een modeverschijnsel
  te zijn, een manier om te voldoen aan de
  ‘new style’, en uiteraard ook een manier
  om knap en verzorgd te zijn en goed te
  staan bij de meisjes. Terwijl het voor de
  jongeren zelf een teken is waarmee je
  aan de buitenwereld toont dat je in form
  bent, wordt het in de brede samenleving
  
  75
  
  volgens de jongeren vooral gelinkt met
  kwajongensstreken en diefstal. “L’arabe de
  service”, “le sale arabe”, “l’arabe tout court”.
  Eén pot nat. “Zeker met een snorreke er
  bovenop”. Als je voor een coup degradé
  kiest, zoeken ze naar het kleinste foutje
  om u terecht te wijzen of u van ‘t school te
  smijten.
   Islamofobie en de media
  
  Voorgaande films tonen duidelijk aan
  dat jongeren in Brussel geconfronteerd
  worden met structureel racisme, niet
  alleen op school of in hun zoektocht naar
  werk, maar ook in alledaagse situaties.
  Jongeren met een bepaald voorkomen,
  maar ook met een bepaalde religie worden
  geviseerd. In ‘Vous avez dit Halal?’8
  speelt Sam Wis op een grappige manier
  in op de vooroordelen die er leven over
  «dè Islam» en grijpt hiervoor terug
  
  Islam, islamisme,
  fundamentalisme,
  extremisme, terrorisme.
  Wat is het verschil?
  
  naar voedingsgewoonte en relativeert
  subtiel de overgevoeligheid van politici
  die jaarlijks rond het schapenfeest
  dierenrechtenactivist worden. In ‘Islam...
  faut-il en avoir peur?’9 gaat hij dieper
  in op de stereotiepe en voyeuristische
  manier waarop de islam in de media in
  beeld wordt gebracht. Islam, islamisme,
  fundamentalisme, extremisme, terrorisme.
   Wat is het verschil? Ook de jongeren van
  asbl Les fourmis hebben een probleem
  met de manier waarop de media berichten
  over dè islam. ‘Question à la nul’10 van
  Samira El Mouzghibati is een parodie op
  het polemische programma van de RTBF
  ‘Question à la Une – Faut-il craindre
  la montée de l’islam en Belgique’. Een
  programma dat veel stof deed oplaaien in
  het tot dan van islamofobie grotendeels
  bespaarde Wallonie. De reporter
  Béatrice d’Acotédlaplaque werpt een
  licht op de meest duistere aspecten van
  de moslimgemeenschap en de duivelse
  betekenis van de hoofddoek in het
  bijzonder. Ze drijven op een intelligente
  manier spot met de self-fullfulling
  prophecy die spijtig genoeg eigen is aan
  vele journalisten. Is de hoofddoek een
  gevaar voor de Belgische democratie?
  
  foto: © Sam Wis
  
  Met ‘Prends 250 balles et casses toi’11
  steken de artiesten van H2B op hun beurt de
  draak met het plat populisme van het Vlaams
  Belang. Zij roepen iedereen op om profijt te
  halen uit de beloning die zij beloven als men
  moslima’s die het bourkaverbod overtreden
  bij de politie aangeeft. Ook de jonge
  Abdel, de man achter asbl Dream en het
  stand-up collectief ‘Scène d’up’, heeft zich
  gewaagd aan een video die de opkomende
  islamofobie aankaart. Hij becommentarieert
  in een video een debat op France 2 waar
  Veronique Genest een openlijk islamofobe
  en zionistische publieke figuur en bekende
  Franse actrice, op haar plaats wordt gezet.
   Dit zorgde voor een onverwacht succes en
  motiveert Adbel voor een hele reeks vlogs
  
  76
  
  op te nemen. ‘Abdel en vrai’12! Abdel
  neemt geen blad voor de mond en valt het
  Vlaams Belang aan, neemt de opkomende
  islamofobie op de korrel en de racistische
  manier waarop de meeste media, zoals La
  DH functioneren. Hiernaast durft Abdel
  ook op een humoristische manier kritische
  noten te kraken over de manier waarop
  er naar de Ramadan of naar Marokkaanse
  huwelijken gekeken wordt. Hij neemt ook
  een loopje met de manier waarop sommige
  jongeren naar vrouwen kijken en op een
  nogal ongelukkige manier op straat trachten
  te versieren. Abdel doorbreekt stereotiepen,
  langs beide kanten.
  Politiegeweld
  
  Het politiekorps is niet immuun voor
  racisme of islamofobie, integendeel. Dat
  bewijst ‘Quand la police ne respecte
  pas la loi’13. Deze onthutsende reportage
  werd gemaakt in het kader van een
  conferentie van Comac-quartiers over de
  moeilijke relatie tussen jongeren en de
  politie in Brussel. Jongeren vertellen er
  open en bloot over hun ervaringen met
  de ordediensten en dan voornamelijk over
  hun gevoel systematisch onrespectvol
  en soms zelfs gewelddadig benaderd
  te worden. Het vertrouwen van de
  jongeren in de politie is ver te zoeken.
  De reportage was een
  belangrijk precedent,
  jongeren maken nu ook
  meer en meer gebruik
  van video­platformen om
  politiemisbruik te
  signaleren.
  Zij worden met de regelmaat van de
  klok overvallen met identiteitscontroles.
   De vraag: “Wat doen jullie hier?” wordt
  wel erg provocerend als het u dagelijks
  gesteld wordt. De geringste reactie
  op de provocatie van een agent lokt
  agressieve controles uit. Jongeren die het
  slachtoffer zijn van onverantwoord en
  willekeurig politiegeweld, worden vaak
  zelf veroordeeld voor geweld ten aanzien
  van politieagenten. In geval van conflicten
  worden de jongeren door de politie a
  priori in de rol van dader benaderd, ook al
  zijn ze het slachtoffer van racistisch geweld
  van bijvoorbeeld skinheads of hooligans.
  De verpleging in het ziekenhuis en de
  rechter in de rechtbank gaan mee in het
  verhaal van de politie. Een straatje zonder
  
  77
  
  einde. De reportage was een belangrijk
  precedent, jongeren maken nu ook meer
  en meer gebruik van videoplatformen om
  politiemisbruik te signaleren14.
  Gender
  
  It’s a man’s world! Niet alleen bij de politie,
  ook op een voetbalplein in een buitenwijk
  van Brussel. Een meisje. Zij zou graag
  over de hekken kruipen en meespelen. De
  jongens spelen onbezonnen en zien haar
  niet eens staan. De spanning is te snijden.
  Zij komt dichterbij, wil meedoen maar
  krijgt enkel grappen en onverschilligheid
  terug. Zij zet echter door en blijft
  opnieuw proberen tot ze respect krijgt.
   De kortfilm ‘Parlons-en’ van Ludivine
  Sibelle & Ramzy Bentrad illustreert de
  vastberadenheid en doorzetting van jonge
  vrouwen in Brussel om gelijk behandeld
  te worden. Ook ‘Le groupe découverte’,
  een reportage van de meisjes van JH Le
  Toucan toont deze vastberadenheid. Het
  geeft ons een inkijk in hun persoonlijke
  drijfveren. Een ontroerend verhaal over het
  belang van vriendschap en familie, maar
  ook een strijdbaar relaas over migratie en
  verontwaardiging. In ‘Cette prison qui
  est mon corps’ laten de jongeren van
  asbl Vision zich van hun meest kwetsbare
  kant zien. Ismael en Malik waren de twee
  enige allochtonen in de klas. Ismael wordt
  verliefd op een klasgenote. De kriebels zijn
  wederzijds, maar worden weggepest door
  hun medestudenten. Gelukkig is Malik
  
  78
  
  daar om hem te ondersteunen in moeilijke
  tijden. Zij worden beste vrienden. Malik is
  een creatieve einzelganger, een in zichzelf
  gekeerde schrijver. Zijn ouders hebben
  onrealistische verwachtingen. Zij willen
  dat hij snel economie gaat studeren en
  zo vlug mogelijk trouwt. Niemand weet
  dat hij homo is, tot hij de eer aan zichzelf
  overlaat en zelfmoord pleegt.
  Politisering & globalisering
  
  Jongeren spreken niet enkel over hun eigen
  ervaringen en leefwereld, maar engageren
  zich vaak in hun films. Ze zetten hun
  creativiteit ook in voor politieke doelen.
  Voor Ali Araas bijvoorbeeld, een BelgoMarokkaan die in Marokko gevangen
  zit en gefolterd wordt voor een delict
  waarvoor hij in Spanje reeds zijn straf heeft
  uitgezeten. Botweg uitgeleverd door de
  
  Jongeren spreken niet
  enkel over hun eigen
  ervaringen en leefwereld,
  maar engageren zich
  vaak in hun films. Ze
  zetten hun creativiteit
  ook in voor politieke
  doelen.
   Belgische overheid voor zijn vermeende
  banden met terrorisme. In ‘Ali Aarrass,
  pour l’exemple’15 geeft Mohamed Ouachen
  een inkijk in deze onderbelichte zaak. De
  politisering van de audiovisuele creaties
  van jongeren in Brussel overschrijdt
  de nationale grenzen. Zo zien we naar
  aanleiding van operation Cast Lead, een
  vuile oorlog waar Israel Gaza bombardeert
  en verschillende Internationale conventies
  schendt. Onder meer door de Palestijnen
  en de hulpverlening ter plaatsen te bestoken
  met dodelijke chemische wapens. Heel de
  Belgische hiphop scène verklaarde onder
  impuls van enkele Brusselse jonge rappers
  met ‘L’expression contre l’opression’16
  haar solidariteit. Code Rouge maakte in
  duet met Amel MAthlouti ook de videoclip
  ‘Horizon’17. Voor elke neergeschoten
  Palestijn, staan er 10 nieuwe op. Een
  onuitputtelijke bron van solidariteit.
  Besluit
  
  De voorgaande steekproef van autonome
  films geeft ons meteen een ander beeld
  van de Brusselse realiteit. Want jongeren
  en Brussel, het mag herhaald worden,
  zijn twee woorden die in combinatie een
  hoop voornamelijk negatieve associaties
  met zich meebrengen. Brussel in het
  algemeen en Brusselse jongeren in het
  bijzonder worden overwegend negatief
  in beeld gebracht. De combinatie van
  beide termen opent daarenboven een
  onuitputtelijk register van essentialistische
  en vaak wetenschappelijk onderbouwde
  opvattingen over ‘dè islam’. Zo zouden
  volgens Marc Elchardus moslimjongeren in
  Brussel meer kans hebben om antisemitisch
  te zijn. Volgens Marc Hooghe zouden
  zij ook een meer homofobe neiging
  hebben. Sofie Peeters heeft het seksisme
  in Brussel (her)ontdekt. Marion Van San
  zou tenslotte wetenschappelijk bewezen
  hebben dat er een lineair verband zou
  bestaan tussen criminaliteit en de afkomst
  van diegene die een criminele daad
  
  Men schept zo een waan
  van normaliteit rond
  marginale fenomenen.
  De neutraliteit van deze
  gedurfde wetenschappe­
  lijke en journalistieke
  objectiviteit wordt zelden
  of nooit in vraag gesteld.
  plegen. De media spelen gretig in op
  deze vermeende wetenschappelijkheid.
   Zij moeten realistisch en objectief
  blijven en de problemen onomwonden
  durven benoemen. In een drang naar het
  maximaliseren van kijkcijfers resulteert
  hun zoektocht naar sensationele berichten
  in hyperreële fenomenen, situaties,
  leefgewoonten, rolpatronen en personages.
  Men schept zo een waan van normaliteit
  rond marginale fenomenen. De neutraliteit
  van deze gedurfde wetenschappelijke en
  journalistieke objectiviteit wordt zelden of
  nooit in vraag gesteld. De goede intenties
  van onderzoekers en journalisten ten spijt,
  voeden dergelijke analyses en berichtgeving
  de vooroordelen over jongeren in Brussel
  en legitimeren ze een beleid dat gericht
  is op veiligheid. Politici houden onder
  het mom van datzelfde nieuw realisme,
  een pleidooi om ‘de èchte problemen’ te
  durven benoemen, los van elke ‘politieke
  correctheid’ en voeren een beleid op basis
  van dezelfde probleemstelling. Zij laten
  de reële sociale problemen ongemoeid,
  die maar al te vaak de oorzaken zijn van
  vermeende onveiligheid of effectieve
  criminaliteit.
  De camera blijft gefocust op onaangepast en
  normoverschrijdend gedrag. Succesverhalen
  of de verhalen van de jongeren zèlf komen
  
  79
  
  Jongeren zijn dus voor­
  al bezig met essentiële
  ­zaken zoals onderwijs en
  tewerkstelling en tonen
  een sterke bezorgdheid
  over de schooluitval en
  de uitzichtloosheid en
  discriminatie, wanneer
  zij toch doorzetten en
  een diploma halen.
  zelden tot nooit aan bod. Nochtans
  schreeuwen jongeren om genuanceerde
  aandacht. Zonder te poneren dat onze
  bloemlezing representatief is voor dè
  Brusselse jongeren, kunnen we wel stellen
  dat we tot een heel ander beeld komen
  dan deze geconstrueerd doorheen de bril
  van het nieuw realisme. Blijkbaar is dat
  gedurfd realisme dat veel wetenschappers
  en journalisten met veel bravoure aan het
  licht brengen dan toch niet zo realistisch.
  Maar eerder een afspiegeling van de witte,
  heteroseksuele, mannelijke en middenklasse
  norm.
   Terwijl men zich op de borst klopt en
  afkomst en criminaliteit durft linken,
  zijn jongeren hun ‘kleine broers’ uit de
  
  80
  
  criminaliteit aan het houden. Jongeren zijn
  dus vooral bezig met essentiële zaken zoals
  onderwijs en tewerkstelling en tonen een
  sterke bezorgdheid over de schooluitval
  en de uitzichtloosheid en discriminatie,
  wanneer zij toch doorzetten en een diploma
  halen. Terwijl men durft te stellen dat
  jongeren antisemitisch zouden zijn, blijkt
  racisme het grootste probleem te zijn dat
  zij zelf ondervinden. Niet enkel alledaags
  racisme op basis van hun voorkomen, maar
  ook op basis van hun religie, de islam.
  Jongeren uiten een sterke bezorgdheid over
  de opkomende islamofobie. Tegelijkertijd
  klagen zij de wantoestanden in Palestina
  aan, en betuigen ze hun solidariteit met
  hun broeders in Palestina. Was het dus
  antisemitisme of antizionisme waar Marc
  Elchardus het over had? Daarnaast stellen
  zij het structureel racisme in het onderwijs
  en in hun zoektocht naar werk, maar ook
  hun aanraking met de ordediensten aan
  de kaak. Een alarmerende conflictueuze
  verhouding tussen jongeren en politie. Een
  algemeen verzwegen grensoverschrijdend
  gedrag van het politiekorps dat nauwelijks
  op haar verantwoordelijkheid wordt
  gewezen door de bredere samenleving.
  Tenslotte zien we ook een sterke
  strijdbaarheid van jonge vrouwen, een
  opkomende gevoeligheid ten aanzien van
  de gelijkheid tussen man en vrouw en
  een kritische houding ten aanzien van de
  heersende heteronormativiteit. Stomweg
  over het hoofd gezien, verblind door de
  shockerende erkenning van het seksime in
  Sofie Peeters haar reportage.
   Dankzij nieuwe media nemen jongeren in
  Brussel de beeldvorming over hun identiteit
  in eigen handen. Jongeren politiseren,
  eigenen zich het maatschappelijk debat toe
  en eisen ruimte voor culturele en identitaire
  diversiteit. Ze zetten het nieuw realisme
  van de dominante samenleving in haar
  blootje. Het zich opnieuw toe-eigenen van
  het zelfbeeld via audiovisuele en sociale
  
  media, kan volgens Nadia Fadil en Meryem
  Kanmaz18 gelezen worden als een kritiek
  op de subjectiviteit en de ideologische
  veronderstellingen van dominante
  burgerschapsnoties. En als kritiek op het
  achterliggende mensbeeld en culturele kader
  van dominante machtsstructuren. Jongeren
  leveren niet alleen kritiek, maar bieden
  tegelijkertijd op een positieve manier een
  alternatief, een nieuwe articulatie van de
  eigen leefwereld en culturele achtergrond.
  Zij eigenen zich hun zelfbeeld opnieuw toe
  en herstellen zo hun zelfwaarde. Dit kan
  bovendien gelezen worden als een poging
  om zich in te sluiten in de collectieve
  verbeelding en op te komen voor een marge
  van verschil. Zij integreren op deze manier
  alternatieve verhalen, praktijken en trajecten
  in het dominant burgerschapsverhaal. Deze
  dynamiek valt volgens Fadil en Kanmaz terug
  op de drang naar erkenning. Erkenning van
  deelaspecten van identiteiten die in de media
  zelden aan bod komen. Zoals de interne
  strijd voor gendergelijkheid en de kritische
  houding ten aanzien van heteronormativiteit.
  De drang naar politisering van
  maatschappelijke problemen die in de
  samenleving niet als dusdanig erkend
  wordt. Racisme en islamofobie, maar ook
  politiegeweld, de inhumane opsluiting van
  politieke gevangenen of de voortschrijdende
  gewelddadige kolonisering van Palestina.
   Maar evengoed de erkenning van culturele en
  artistieke uitingen die de mainstraim media
  of de reguliere culturele sector niet halen. Op
  deze manier leggen de jongeren de vinger op
  de grenzen van onze democratie en stellen zij
  de structuren die klasseverschillen in stand
  houden in vraag. Zij dagen de gevestigde
  orde uit en werpen op hun beurt een spiegel
  op. Het wordt tijd om ons spiegelbeeld in de
  ogen te durven kijken.
  1. Het merendeel van de in dit artikel besproken films zijn in 2012
  vertoond op het filmfestival System D. Met dank aan iedereen die
  heeft meegeholpen om het filmfestival System D op poten te zetten en
  in het bijzonder aan Samira Hmouda voor de voortdurende zoektocht
  naar aanstormend talent! Meer info: www.festivalsystemd.be
  2. https://www.youtube.com/user/cameraquartier1979/videos
  3. https://www.youtube.com/user/lescouilleux/videos
  4. http://youtu.be/DrTZ2_tVC5Q
  5. http://youtu.be/_rQTAzDkLvI
  6. http://www.dailymotion.com/video/xfpvxo_a-chacun-son-coinde-rue-bande-annonce_creation
  7. http://vimeo.com/9672212
  8. http://youtu.be/snAjKQ-SGnc
  9. http://youtu.be/nJGzRpplzYs
  10. http://youtu.be/t8_2KnZ9jDs
  11. http://youtu.be/zdaESnilMUs
  12. https://www.youtube.com/user/Abdelscenedup/videos
  13. http://www.dailymotion.com/video/xcjs4c_quand-la-policene-respecte-pas-la_news
  14. zie bvb. http://youtu.be/JNeCJSrHh-Y of http://youtu.be/
  UgiBbVOW3Q0
  15. http://youtu.be/vBRgBASCK6c
  16. http://www.dailymotion.com/video/x93nwf_l-expressioncontre-l-oppression-co_news
  17. http://youtu.be/dSB9ly7te6E
  18. Karel Arnaut, Sarah Bracke, Bambi Ceuppens, Sarah De Mul,
  Nadia Fadil & Meryem Kanmaz, 2009, Een leeuw in een kooi : de
  grenzen van het multiculturele Vlaanderen. Antwerp: Meulenhoff/
  Manteau.
  YOACHIM BEN YAKOUB / OVER DE AUTEUR
  Yoachim Ben Yakoub is stafmedewerker
  beeldvorming en diversiteit bij de Pianofabriek in
  Brussel en doctoraal onderzoeker bij de Middle East
  And North Africa Research Group van de Universiteit
  Gent. Hij is co-auteur van Superdiversiteit en
  democratie (EPO, 2014).
  ¤ Momenten nr. 12 / 2014 - www.demos.be
  
  81.
  