title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: 132 H.T. Nguyen & M. Chamon, The ultra vires decision of the German Constitutional Court. Time to fight fire
  with fire? (Policy Paper), Jacques Delors Centre 2020, p. 4.
  133 Ibid., p. II.
  134 BVerfG 5 mei 2020 – 2 BvR 859/15, r.o. 231.
  174
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  in te zetten (OMT).135 Het waarborgen van de democratie ligt dus niet alleen bij het
  Bundesverfassungsgericht.
   Meer concreet heeft het Bundesverfassungsgericht bepaald dat er voor de Bundestag
  een taak is weggelegd bij de beslissing om noodlijdende landen te steunen. ESM-besluiten
  dienen namelijk van instemming van de Bundestag te zijn voorzien. Hiermee bepaalt het
  Bundesverfassungsgericht niet alleen dat deze bevoegdheid aan de Bundestag toekomt,
  maar tegelijkertijd beperkt het hof ook de bevoegdheden van de regering om met betrekking
  tot ESM-besluiten zelfstandig beslissingen te doen. Ook bij het overhevelen van bevoegdheden naar Europees niveau dient het Duitse parlement in te stemmen (Maastricht). Het
  overhevelen is echter alleen toegestaan als daarmee de grondwettelijke identiteit van
  Duitsland niet in het gedrang komt (Lissabon). Het komt erop neer dat het hof grenzen
  stelt om ervoor te zorgen dat het Duitse parlement, en dan met name de Bundestag, zijn
  taken uitvoert en de taken vormgeeft. Hiermee heeft het Bundesverfassungsgericht een
  taak in de EU gecreëerd voor de Bundestag. Daarnaast heeft het Bundesverfassungsgericht
  door het doen van deze uitspraken ook voor zichzelf een rol gecreëerd in de EU. Door de
  beide Solange-uitspraken heeft het Hof van Justitie oog gekregen voor de bescherming van
  grondrechten. Later is deze grondrechtenbescherming gecodificeerd in het Handvest van
  de grondrechten van de Europese Unie en artikel 6 VEU. Hoewel het Bundesverfassungsgericht na de Solange-uitspraken meer vertrouwen kreeg in het Hof van Justitie, is het blijven
  controleren of er niet te veel bevoegdheden naar de EU gaan. Dat is in principe een taak
  voor het Hof van Justitie, maar het Bundesverfassungsgericht blijft dit toch controleren
  met als grondslag daarvoor artikel 38 Grondwet over het kiesrecht (lees: de macht van het
  parlement en de nationale democratie). Men kan dus zeggen dat het Bundesverfassungsgericht van groot belang is voor de bewaking van de rol van het Duitse parlement in de
  EU.
   4.2.7
  
  Ondersteuning
  
  De Bundestag en Bundesrat worden in hun werkzaamheden ondersteund door vele ambtenaren. Aangezien het parlement met veel onderwerpen en vele verschillende en complexe
  onderwerpen te maken heeft, is het afhankelijk van deze ambtenaren. Deze zijn onder
  andere werkzaam bij de juridische afdeling en de onderzoeksafdeling. Het aantal ambtenaren dat werkt voor het parlement is groter dan het aantal leden van de Bundestag en
  Bundesrat samen.136 Högenauer en Christiansen menen dat het werk van de (verkozen)
  
  135 BVerfG 5 mei 2020 – 2 BvR 859/15, r.o. 231.
  136 A. Högenauer & T. Christiansen, ‘Parliamentary Administrations in the Scrutiny of EU Decision-Making’,
  in: C. Hefftler e.a. (eds.), The Palgrave Handbook of National Parliaments and the European Union, Londen:
  Palgrave Macmillan 2015, p. 116.
  175
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  leden van het parlement afhankelijk is van het werk van de (niet verkozen) ambtenaren.
  Hierbij wordt opgemerkt dat dit de vraag oproept of de representatieve vertegenwoordiging
  van het volk helemaal tot zijn recht komt wanneer het werk van de volksvertegenwoordiging
  zo sterk afhangt van de niet gekozen ambtenaren.137 De Bundestag beschikt over ongeveer
  drieduizend ambtenaren die de parlementsleden ondersteunen in hun werk.138 Dit betekent,
  gelet op het wisselende aantal leden van de Bundestag na elke verkiezing, dat ieder lid van
  de Bundestag ongeveer vier of vijf ambtenaren tot zijn beschikking heeft. Deze ambtenaren
  werken op een van de vier afdelingen: Parlament und Abgeordnete (parlement en parlementsleden), Wissenschaft und Außenbeziehungen (wetenschap en externe betrekkingen),
  Information und Dokumentation (informatie en documentatie) en Zentralabteilung
  (centrale afdeling).
   Onder de afdeling Parlament und Abgeordnete valt sinds 1 januari 2013 de afdeling
  Europese aangelegenheden. Deze afdeling is onderverdeeld in zes subdivisies; het secretariaat voor de Kamercommissie voor Europese Zaken, het Liaison Office, de onderzoeksafdeling voor Europese aangelegenheden en een EU-documentatiecentrum. De overige twee
  divisies houden zich bezig met de analyse en het prioriteren van Europese aangelegenheden
  en met algemene fundamentele Europese en EMU-aangelegenheden. Ook worden binnen
  deze afdeling (juridisch-)wetenschappelijke adviezen over Europees recht en politiek
  voorbereid en de actuele politieke ontwikkelingen, met name met betrekking tot wetsvoorstellen, binnen de EU-instellingen bijgehouden.139
  Naast de bovengenoemde ambtenaren kunnen de leden van de Bundestag ook persoonlijke ondersteuning inhuren.140 Daarvoor krijgen ze maandelijks een bedrag van € 22.795.141
  In de Bundesrat zelf zijn ongeveer tweehonderd ambtenaren werkzaam. Deze ambtenaren werken met name voor de Kamercommissies. Zij ondersteunen de voorzitters van
  de commissies bij de organisatie van de vergaderingen, het notuleren van vergaderingen
  en het opstellen van besluiten. Het secretariaat van de Kamercommissie Europese Zaken
  is ook verantwoordelijk voor de Europakammer.142 Dit secretariaat zorgt ervoor dat de
  informatie die door de regering wordt verstrekt over Europese aangelegenheden, correct
  en tijdig terechtkomt bij de Länder.143
  
  137 Ibid., p. 117.
  138 Website Bundestag, Verwaltung.
  139 Ibid.
  140 Website Bundestag, Mitartbeiter.
  141 Per 1 april 2021.
  142 De ‘Europakammer’ is een commissie binnen de Bundesrat met afgevaardigden van elk Land. Wanneer
  een snelle reactie of beslissing met betrekking tot Europese aangelegenheden wordt verwacht van de
  Bundesrat is de Europakammer bevoegd deze namens de gehele Bundesrat te geven (art. 52 lid 3a Grondwet).
  143 Website Bundesrat, Ausschüsse.
   176
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  
  Binnen de Bundesrat bestaan vier afdelingen: (1) Parlamentsdienst, Parlamentsrecht
  (parlementaire dienst, parlementsrecht), (2) Parlamentarische Beziehungen, Besucherdienst
  (parlementaire betrekkingen, bezoekersdienst), (3) Präsidialbüro, Protokoll, Verantstaltungen (presidentschap, protocol, evenementen) en (4) Presse und Kommunikation (pers
  en communicatie). De tweede afdeling, Parlamentarische Beziehungen, Besucherdienst,
  is de afdeling die de voorzitter en leden van de Bundesrat voorbereidt op interparlementaire
  conferenties. Ook houdt deze afdeling contact met andere parlementen over de hele wereld
  en is ze verantwoordelijk voor de bezoeken van buitenlandse delegaties aan de Bundesrat.144
  Behalve door de ambtenaren die voor de Bundesrat werken, worden de vertegenwoordigers van de Bundesrat ook ondersteund door de ambtenaren uit de verschillende Länder
  die werken voor de regeringen van die Länder. Dat zijn er talloze met vele relevante kennis
  en expertise, juist ook omdat de Länder federale wetgeving uitvoeren en dus zeer ter zake
  kundig zijn en de ervaring hebben met (de uitvoering van) federale wetten. De echte
  expertise zit dus in de Länder en in mindere mate op federaal niveau doordat de uitvoering
  van wetten veelal een taak is van de Länder. Denk bij de expertise aan onderwerpen als
  het milieu, veiligheid, verantwoordelijkheden van de politie, scholing en landbouw. Dat
  zijn zaken die op het niveau van de Länder worden uitgevoerd.
  Veel van het werk in de Bundestag en Bundesrat wordt met name door de vele ambtenaren voorbereid en ondersteund. Kortom, de ambtelijke ondersteuning van het parlement
  is van groot belang bij de uitvoering van de werkzaamheden van de parlementsleden. Een
  groot deel van het werk wordt door hen uitgevoerd. De ambtelijke ondersteuning heeft
  expertise op meerdere gebieden waardoor de parlementsleden grondig geïnformeerd
  kunnen worden. Gezien het aantal ambtenaren werkzaam voor de Bundestag en Bundesrat
  kan men stellen dat het Duitse parlement goed ondersteund wordt.
   4.3
  
  Wetgevingsproces
  
  Een manier om als parlement zeggenschap te hebben is via de rol van het parlement in de
  wetgevingsprocedure. Het parlement kan wetten al dan niet aannemen. Op federaal niveau
  vormen de Bundestag en Bundesrat de federale wetgever. De federale wetgever is bevoegd
  om federale wetgeving te maken voor zover dit binnen de federale bevoegdheden valt als
  aangegeven in de Grondwet. Wanneer dit niet het geval is, dan zijn de Länder bevoegd.145
  Voor wat betreft de federale wetgevende bevoegdheid dient er onderscheid gemaakt te
  worden tussen de exclusieve en de gedeelde wetgevende bevoegdheid. Exclusieve wetgevende
  bevoegdheid houdt in dat alleen de federale wetgever nieuwe wetgeving kan maken met
  
  144 Website Bundesrat, Parlamentsabteilung.
  145 Art. 70 Grondwet.
  177
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  betrekking tot bepaalde onderwerpen.146 Buitenlandse zaken, defensie, nationaliteit, valuta
  en luchtvaart zijn onderwerpen die tot de exclusieve bevoegdheid van de federale wetgever
  behoren.147 Bij een gedeelde bevoegdheid kunnen de Länder wetgeving opstellen voor
  zover de federale wetgever dit (nog) niet heeft gedaan.148 Onderwerpen zoals de registratie
  van geboorte, sterfgevallen en huwelijken, arbeidsrecht en de jacht zijn gedeelde
  bevoegdheden.149
  Zowel de leden van de Bundestag als die van de Bundesrat in zijn geheel (na een
  meerderheidsbeslissing) hebben op grond van artikel 76 van de Grondwet het recht van
  initiatief voor wat betreft bondswetten. Ook kunnen wetten worden voorgesteld door de
  regering. Voordat de regering het voorstel voor advies voorlegt aan de Bundesrat, dient
  het voorstel in de vergadering van de regering besproken te worden. Via het advies van
  de Bundesrat hebben de Länder de mogelijkheid om op het voorstel invloed uit te oefenen.
   De Bundesrat heeft echter geen recht van amendement. Na het advies van de Bundesrat
  wordt het voorstel ingediend bij de Bundestag.150
  De Bundestag kan zelf een wetsvoorstel initiëren door minimaal vijf procent van de
  leden van de Bundestag of door een politieke partij binnen de Bundestag.151 In de Bundestag
  wordt een wetsvoorstel in drie lezingen behandeld. De Bundestag heeft ook het recht om
  voorstellen te amenderen. Wanneer de Bundestag het voorstel heeft aangenomen wordt
  het voorstel aan de Bundesrat voorgelegd. Hier moet een onderscheid gemaakt worden
  tussen de Zustimmungsgesetze (wetten die instemming behoeven) en de Einspruchsgesetze
  (wetten waartegen de Bundesrat bezwaar kan maken). Wil de Bundesrat bezwaar maken
  tegen een Einspruchsgesetze, dan dient een conciliatiecommissie gevormd te worden waarin
  zestien leden van de Bundestag en zestien leden van de Bundesrat zitting nemen. De
  commissie zal een compromis moeten voorstellen waarin zowel de Bundesrat als de
  Bundestag zich kan vinden. Wanneer de conciliatie mislukt, kan de Bundesrat bezwaar
  maken. Wanneer er wel een compromis tot stand is gekomen en de Bundestag hierover
  heeft gestemd, wordt het wetsvoorstel wederom aan de Bundesrat gezonden. De Bundesrat
  heeft dan de mogelijkheid om voor het voorstel te stemmen of bezwaar te maken. Indien
  dit laatste het geval is of wanneer de conciliatie mislukt, kan de Bundestag met een meerderheid, die afhankelijk is van de meerderheid waarmee de Bundesrat bezwaar heeft
  gemaakt, het bezwaar van de Bundesrat afwijzen en komt de wet tot stand. Met andere
  
  146 Art. 71 jo. 73 Grondwet.
  147 Art. 73 lid 1 sub 1, 2, 4 en 6 Grondwet.
  148 Art. 72 jo. 74 Grondwet.
  149 Art. 74 lid 1 sub 2, 12 en 28 Grondwet.
  150 L.F.M. Besselink, P.P.T. Bovend’Eert, J.L.W. Broeksteeg & R. de Lange, Het Staatsrecht van 7 Europese
  landen, Deventer: Kluwer 2018, p. 90-91.
   151 R. Schmidt, Staatsorganisationsrecht: sowie Grundzüge des Verfassungsprozessrechts und des EU-rechts,
  Hannover: Druckhaus Pinkvoss GmbH 2018, p. 401-404.
  178
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  woorden, de Bundesrat kan overstemd worden door de Bundestag.152 In de periode 20102016 heeft de Bundesrat slechts één keer bezwaar gemaakt. Die ene keer is het bezwaar
  door de Bundestag afgewezen, wat betekent dat de Bundesrat overstemd werd door de
  Bundestag.153
  Wanneer sprake is van een Zustimmungsgesetze is instemming van de Bundesrat nodig
  om een wet tot stand te laten komen. Hiervan is sprake wanneer de Grondwet expliciet
  aangeeft dat instemming van de Bundesrat vereist is. Wanneer onenigheid bestaat tussen
  de Bundesrat en de Bundestag kan een conciliatiecommissie worden ingesteld om een
  compromis op te stellen; dit is echter niet verplicht. In dit geval heeft de Bundesrat immers
  een vetorecht. Zonder de instemming van de Bundesrat komt geen wet tot stand.
  Nadat beide Kamers hebben ingestemd met het voorstel wordt de wet door de bondspresident uitgevaardigd en afgekondigd. Behalve de bondspresident dienen ook de
  bondskanselier en de verantwoordelijke minister de wet te ondertekenen.154 Kortom, beide
  Kamers kunnen wetgeving initiëren; dit is een recht van de leden van de Bundestag en van
  de Bundesrat in zijn geheel. De Bundestag kan via het recht van amendement wetgeving
  wijzigen en de Bundesrat heeft een grote stem, maar dan vooral bij Zustimmungsgesetze.
  Ook wetten over Europese aangelegenheden kunnen geïnitieerd worden, denk aan het
  omzetten van Europese wetgeving naar Duits recht. Als de Bundestag of de Bundesrat
  hiertoe het initiatief neemt, kunnen zij bepalen hoe de wet eruit komt te zien. Aangezien
  Zustimmungsgesetze instemming van Bundestag én Bundesrat vereisen, kan de Bundesrat
  deze instemming onthouden wanneer de wet bijvoorbeeld niet de standpunten van de
  Bundesrat bevat.
   Een voorbeeld van een wet die instemming van de Bundesrat vereist, is wetgeving die
  de Europese Verordening (EU) 2019/1157 over de nieuwe vereisten voor identiteitskaarten
  en paspoorten integreert.155 Deze verordening, en dus ook de Duitse integratiewet, maakt
  het mogelijk om twee vingerafdrukken op te nemen in de chip van de identiteitskaart.
  Daarnaast zullen ook nieuwe strengere eisen worden gesteld aan de verzending van de
  pasfoto op identiteitskaarten en paspoorten. Dit wordt gedaan om het risico op vervalsing
  en manipulatie te verhinderen.156
  
  152 Ch. Degenhart, Staatsrecht I. Staatsorganistionsrecht. Mit Bezügen zum Europarecht, Heidelberg: C.F.
  Müller GmbH 2017, p. 87-93.
  153 Das Datenhandbuch zur Geschichte des Deutschen Bundestages, 10.3 Bundestag und Bundesrat, p. 2.
  154 Ch. Degenhart, Staatsrecht I. Staatsorganistionsrecht. Mit Bezügen zum Europarecht, Heidelberg: C.F.
  Müller GmbH 2017, p. 95.
  155 Deutscher Bundestag 19. Wahlperiode, Drucksache 19/21986, 31 augustus 2020; Website Bundesrat, Personalausweis.
  156 Verordening (EU) 2019/1157 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2019 betreffende de
  versterking van de beveiliging van identiteitskaarten van burgers van de Unie en van verblijfsdocumenten
  afgegeven aan burgers van de Unie en hun familieleden die hun recht van vrij verkeer uitoefenen.
  179
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  4.4
  
  Controle van de regering
  
  Deze paragraaf vormt samen met de volgende paragrafen de kern van dit hoofdstuk. Als
  eerste worden de bevoegdheden behandeld die kunnen worden ingezet bij zowel nationale
  als Europese aangelegenheden. Het gaat hier om de ‘gewone’ controlebevoegdheden. De
  volgende paragraaf bevat de controlebevoegdheden die speciaal gecreëerd en inzetbaar
  zijn voor Europese aangelegenheden.
   Lange tijd werden EU-aangelegenheden nauwelijks besproken in het parlement. Er
  bestond een zogenoemde stilzwijgende instemming tussen de partijen voor wat betreft
  EU-zaken. Het parlement was van mening dat zaken met betrekking tot de Europese Unie
  behoorden tot de aangelegenheden van de regering. Dit inzicht is door de jaren heen
  gewijzigd. Met name sinds de economische en financiële crisis binnen Europa worden
  EU-aangelegenheden niet slechts marginaal plenair besproken maar uitvoerig en binnen
  de fracties.157Checks and balances voorkomen dat politieke beslissingen door slechts één
  orgaan worden genomen. Deze checks and balances zorgen ervoor dat het beslissing
  nemende orgaan kan worden gecontroleerd door andere organen.158 Controle wordt met
  name uitgeoefend door de oppositie in de Bundestag. Dit heeft te maken met de nauwe
  samenwerking tussen de regering en de coalitiepartijen in deze Kamer. Door deze nauwe
  samenwerking zijn de coalitiepartijen minder geneigd om de regering te controleren en
  laten zij dit over aan de oppositie.
  De andere Kamer binnen het Duitse parlement, de Bundesrat, heeft met name de taak
  om de Länder te vertegenwoordigen op federaal niveau en niet de taak om de regering te
  controleren. Deze verdeling in en opstelling van het parlement moet men in het achterhoofd
  houden wanneer een analyse wordt gemaakt van parlementaire controle van het Duitse
  parlement in de context van het wetgevingsproces van de Europese Unie.159
  Uit het oude of oorspronkelijke begrip ‘dualisme’ binnen een staat volgt de idee van
  checks and balances waarbij de regering door het parlement als geheel wordt gecontroleerd.
   Het begrip dualisme is door de jaren heen ontwikkeld en het ‘nieuwe’ dualisme kenmerkt
  zich door de uitwerkingen in de praktijk. De regering en de coalitiefracties uit het parlement
  worden als één gezien en het is de oppositie die de regering controleert met betrekking tot
  buitenlands beleid terwijl de coalitiefracties de regering controleren met betrekking tot
  nationale aangelegenheden.160
  
  157 S. Kropp & A. Buzogány, ‘Europäisierung informaler Regierungskontrolle. Informationsgewinnung im
  deutschen, schwedischen und ungarischen Parlament’, Z Politikwiss 2016 (Suppl.) 26, p. 225.
  158 Ibid., p. 216.
  159 Ch. Degenhart, Staatsrecht I. Staatsorganistionsrecht. Mit Bezügen zum Europarecht, Heidelberg: C.F.
  Müller GmbH 2017, p. 289.
  160 S. Kropp & A. Buzogány, ‘Europäisierung informaler Regierungskontrolle. Informationsgewinnung im
  deutschen, schwedischen und ungarischen Parlament’, Z Politikwiss 2016 (Suppl.) 26, p. 218.
  180
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  
  Controle door coalitiefracties vindt op een informelere manier plaats dan controle
  door de oppositie. Deze laatste vindt namelijk plaats via de officiële controlebevoegdheden
  en wordt op een transparante manier gedaan. De controle door de coalitiefracties is niet
  transparant aangezien de leden van de regering niet publiekelijk kritiek willen ontvangen
  van hun eigen fracties.161 Daarnaast vindt er binnen de controle door coalitiepartijen een
  zogenoemde kruiscontrole plaats. Deze houdt in dat de verschillende coalitiepartijen meer
  controle uitoefenen op de ministers van de andere partijen dan op de ministers van de
  eigen partij.162
  Het is niet vreemd dat bij buitenlandse aangelegenheden het nieuwe begrip dualisme
  wordt ‘toegepast’. Het gaat dan om de gevallen waarin het hele parlement achter de regering
  staat en instemt met de handelswijze van de regering in Brussel.163 Beide vormen van
  dualisme zijn terug te vinden in Duitsland.
   Om effectief te kunnen controleren verlangt het parlement van de regering onafhankelijke informatie. Onder het nieuwe dualisme wordt een onderscheid gemaakt tussen de
  oppositie- en coalitiepartijen in het parlement aangezien zij in bepaalde situaties op verschillende manieren informatie verkrijgen. Zo hebben de coalitiepartijen regelmatig contact
  met de ministeries. De oppositiepartijen die voorheen tot de coalitie behoorden, hebben
  dit ook (nog) maar in mindere mate dan de coalitiepartijen. Zowel coalitie- als oppositiepartijen hebben contact met ngo’s en andere verenigingen of bonden die in Brussel actief
  zijn. De coalitiepartijen hebben contact met een brede selectie van ngo’s en verenigingen,
  terwijl de oppositie contact houdt met de ngo’s en verenigingen waarmee zij ideologisch
  op één lijn zitten. Het uitwisselen van informatie met leden van het Europees Parlement
  gebeurt door zowel de oppositiepartijen als de coalitiepartijen.164 Ook hebben ze contact
  met vergelijkbare politieke partijen uit andere lidstaten. Oppositiepartijen zoeken met
  name contact met de partijen die in de andere lidstaten in de regering zitten. Men is dan
  vooral geïnteresseerd in de informatie die zij wellicht kunnen krijgen over de onderhandelingen in Brussel.165
  Grote verschillen zitten in de aanwezigheid van ministers en/of ambtenaren van de
  ministeries bij de fractievergaderingen van de coalitiepartijen. Bij deze vergaderingen van
  de oppositiepartijen zijn ministers en ambtenaren niet aanwezig, wel kunnen ze worden
  uitgenodigd om aanwezig te zijn. De informatievoorziening door de minister binnen een
  vergadering van coalitiepartijen is uitgebreider dan bij vergaderingen van oppositiepartijen,
  waar alles via het boekje gaat en de minister geen woord te veel zegt. De informatievoor-
  
  161 Ibid., p. 218.
  162 Ibid., p. 218.
  163 Ibid, p. 218.
  164 Ibid., p. 222.
  165 Ibid., p. 225.
   181
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  ziening is dan erg terughoudend.166 Uit het voorgaande blijkt duidelijk dat politieke partijen
  een belangrijke plaats innemen in het Duitse staatsrecht. Controle van de regering is niet
  zozeer een taak van het parlement als geheel maar wordt gedaan door de verschillende
  politieke partijen. De representatiedemocratie in Duitsland staat dan ook voor partijendemocratie. Het zijn de partijen die de link vormen tussen het volk en de staatsorganen.167
  
  4.4.1
  
  Controlebevoegdheden
  
  Controle van de regering is nauw verbonden met de invloed van het parlement op regeringsbeleid. Door vragen te stellen of de regering ter verantwoording te roepen is het
  mogelijk om de regering te beïnvloeden. Door het stellen van vragen kan het parlement
  zijn standpunten overbrengen en aangeven in hoeverre het het eens of juist oneens is met
  de regering. Het controleren van de regering is een van de primaire taken van de Bundestag.
  Ook is dit nauw verbonden met de wetgevende taak omdat controle kan leiden tot nieuwe
  of verbeterde wetgeving. Van belang voor de parlementaire taken is uiteraard ook de
  begroting. Zonder goedkeuring van de Bundestag kan de begroting niet worden vastgesteld.
  Dit kan grote gevolgen hebben. De begroting is dan ook geen gewone wet en wordt daarom
  doorgaans gedurende enkele dagen in de Bundestag behandeld.
   Maar los van wetgeving en begroting heeft de Bundestag als geheel en hebben de leden
  individueel enkele bevoegdheden in de context van de controlefunctie.168
  Het ontvangen en hebben van informatie is het startpunt van regeringscontrole.169 Om
  informatie te krijgen heeft de Bundestag een viertal bevoegdheden. Dit zijn de Kleine und
  Große Anfragen (kleine en grote interpellaties); Schriftliche Fragen, Mündliche Fragen und
  Fragestunden (schriftelijke vragen, mondelinge vragen en vragenuur); Aktuelle Stunde
  (spoeddebat), Regierungsbefragungen (regeringsdebat) en Untersuchung (enquête).170 Het
  gaat hier om algemene controlebevoegdheden die zowel worden ingezet voor nationale
  als Europese aangelegenheden. Daarnaast bestaat voor de regering de plicht om aanwezig
  te zijn in de Bundestag wanneer deze dat verlangt.171
  
  166 Ibid., p. 223.
  167 Ch. Degenhart, Staatsrecht I. Staatsorganistionsrecht. Mit Bezügen zum Europarecht, Heidelberg: C.F.
  Müller GmbH 2017, p. 22-23.
  168 Website Bundestag, Vielfalt der Kontrolle.
  169 R. Zippelius & T. Würtenberger, Deutsches Staatsrecht. Ein Studienbuch, München: Verlag C.H. Beck 2018,
  p. 399.
  170 Website Bundestag, Instrumente der Kontrolle.
  171 R. Zippelius & T. Würtenberger, Deutsches Staatsrecht. Ein Studienbuch, München: Verlag C.H. Beck 2018,
  p. 400.
   182
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  
  4.4.1.1
  Kleine und Große Anfragen
  De Kleine und Große Anfragen (kleine en grote interpellaties) zijn twee van de meest
  gebruikte vormen van controle. Om een dergelijke interpellatie over een bepaald onderwerp
  te plaatsen dient vijf procent van de leden van de Bundestag of een fractie uit de Bundestag
  een verzoek daartoe te steunen. De vragen worden aan de voorzitter van de Bundestag
  gestuurd, die ze daarna aan de regering doorstuurt met de opdracht de vragen te beantwoorden. Op Kleine Anfragen wordt door de regering alleen schriftelijk en binnen twee
  weken gereageerd. Große Anfragen worden doorgaans tijdens een debat in de Bundestag
  behandeld. Dit heeft te maken met de grotere politieke belangen. In een debat heeft de
  oppositie de kans om kritische vragen te stellen over het probleem en ook haar mening
  naar voor te brengen.172
  Een voorbeeld van een Kleine Anfrage is die van 22 november 2016, opgenomen in
  bijlage IV.173 Samen met enkele leden van de Bundestag had de fractie ‘Die Linke’ een
  Kleine Anfrage ingediend over vluchtelingen in Griekenland. De interpellatie is opgebouwd
  uit een beschrijving van de situatie en 38 vragen, met enkele subvragen, aan de regering.
  Het antwoord van de regering, bijlage V, is bij de meeste vragen kort en heel gericht. Uit
  bestudering van meerdere Kleine Anfragen blijkt dat dit een normale opzet van een Kleine
  Anfrage is. Er is geen wezenlijk verschil tussen Kleine Anfragen over een nationaal
  onderwerp of een Europees onderwerp.
   De opzet van een Große Anfrage is gelijk aan die van een Kleine Anfrage. Allereerst
  wordt de situatie uiteengezet en vervolgens volgen er concrete vragen. Het verschil zit in
  het aantal vragen. Doorgaans bevat een Große Anfrage veel meer vragen dan een Kleine
  Anfrage. Het aantal kan wel oplopen tot 250 vragen in één Große Anfrage. Er zijn maar
  weinig Große Anfrage die minder dan honderd vragen hebben terwijl het aantal vragen
  van een Kleine Anfrage doorgaans tussen één en vijftig ligt. Een ander verschil is dat de
  regering bij een Große Anfrage de vragen mondeling beantwoordt tijdens een plenair
  debat. Omdat leden van de Bundestag tijdens dit debat in discussie kunnen gaan met de
  regering, wat bij een Kleine Anfrage niet mogelijk is, wordt de Große Anfrage als een van
  de belangrijkste controlemogelijkheden gezien.
  Zoals al eerder aangegeven worden controlebevoegdheden met name ingezet door de
  oppositie. In de onderzoeksperiode 2010-2016 heeft geen enkele coalitiepartij (CDU/SCU,
  FDP, SPD) een Große Anfrage ingezet. Wel hebben de coalitiepartijen Kleine Anfragen
  aangevraagd. Tijdens het kabinet-Merkel III (2013-2017) hebben de coalitiepartijen gezamenlijk 43 Kleine Anfragen ingediend. Dit is slechts een gering aantal afgezet tegen het
  
  172 Kleine und Große Anfragen via www.Bundestag.de/parlament/aufgaben/regierungskontrolle_neu/kon
  trolle/instru/255462.
  173 Deutscher Bundestag Drucksache 18/10394 18. Wahlperiode 22 november 2016.
  183
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  totale aantal Kleine Anfragen, dat 3119 bedroeg.174 Ook zijn er mondelinge en schriftelijke
  vragen gesteld door de coalitiepartijen, maar wel in veel mindere mate dan door de oppositiepartijen.175 De schriftelijke en mondelinge vragen worden hierna behandeld.
   Kleine en Große Anfragen zijn van grote waarde voor de Bundestag om controle uit
  te oefenen op de regering. Met relatief weinig moeite is het mogelijk om een Kleine of
  Große Anfrage in te dienen. Het zijn met name de Kleine Anfragen die het meest aangevraagd worden. Dit heeft ermee te maken dat Kleine Anfragen over ‘normale’ onderwerpen
  gaan die geen spoed hebben. Große Anfragen gaan juist over grote politieke vraagstukken,
  en komen daarom minder voor.
  4.4.1.2
  Schriftliche Fragen, Mündliche Fragen en Fragestunden
  Waar de kleine en grote interpellaties een recht zijn van de fracties, hebben individuele
  leden ook rechten. Dit zijn de schriftelijke vragen, mondelinge vragen en het vragenuur.
  Elk lid van de Bundestag heeft het recht om per maand maximaal vier vragen aan de
  regering te stellen. De vragen moeten binnen een week worden beantwoord door de
  regering. Indien de regering niet binnen een week antwoordt, heeft de vragensteller het
  recht om de regering te verzoeken mondeling op de vragen te reageren tijdens het eerstvolgende vragenuur (Fragestunde). De vragen en antwoorden worden ook wekelijks gepubliceerd.
   Naast de vier vragen die maandelijks schriftelijk mogen worden gesteld heeft elk lid
  van de Bundestag ook het recht om tijdens het wekelijkse vragenuur maximaal twee vragen
  te stellen; dit zijn de mondelinge vragen. Om te voorkomen dat vele vragen in twee vragen
  worden verpakt mag elke vraag bestaan uit maximaal twee subvragen. Tijdens het vragenuur
  worden de vragen mondeling door de regering beantwoord. Wanneer het lid dat de vragen
  heeft gesteld niet aanwezig is bij het vragenuur, kunnen op diens verzoek de vragen
  schriftelijk worden beantwoord. Tijdens dit vragenuur kunnen leden van de Bundestag
  vervolgvragen stellen. Het vragenuur kan maximaal drie uur duren.176 Zowel de grote en
  kleine interpellaties als de schriftelijke vragen en het vragenuur worden niet als zodanig
  in de Grondwet genoemd maar vallen onder het recht om geïnformeerd te worden. De
  bevoegdheden zijn wel uitgewerkt in het Reglement van Orde van de Bundestag.177
  Zoals in de vorige paragraaf aangegeven worden mondelinge en schriftelijke vragen
  niet alleen door de oppositie gesteld maar ook door de coalitiepartijen. Het merendeel van
  de mondelinge en schriftelijke vragen wordt echter door de oppositie gesteld. In het kabinet-
  
  174 Overzicht van de Bundestag d.d. 27 februari 2018 via Website Bundestag, Anfragen.
  175 Ibid.
  176 Schriftliche Fragen und Fragestunde via website Bundestag, Instrumente der Kontrolle.
  177 R. Zippelius & T. Würtenberger, Deutsches Staatsrecht. Ein Studienbuch, München: Verlag C.H. Beck 2018,
  p. 400; par. 100 e.v. Reglement van Orde van de Bundestag.
   184
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  Merkel II werden 6.057 mondelinge en 20.141 schriftelijke vragen gesteld.178 De meeste
  mondelinge en schriftelijke vragen kwamen van de oppositiepartijen SPD, Bündnis 90/Die
  Grünen en Die Linke.179 Ook in het kabinet-Merkel III waren het Bündnis 90/Die Grünen
  en Die Linke die de meeste vragen stelden.180 De SPD behoorde in deze periode tot de
  coalitie en stelde daardoor veel minder vragen dan in de vorige kabinetsperiode.
  Schriftelijke vragen zijn doorgaans korte vragen met korte antwoorden. Alle schriftelijke
  vragen worden per week gepubliceerd. Per week worden ongeveer honderd schriftelijke
  vragen gesteld. Van die vragen heeft een klein aantal, ongeveer zeven vragen per week,
  betrekking op de Europese Unie. Hieronder zijn twee voorbeelden opgenomen. Het stellen
  van schriftelijke vragen is er met name op gericht om binnen een kort tijdsbestek bondige
  informatie te ontvangen.
  De volgende twee vragen van de leden Ostendorff en Wilms zijn als voorbeeld opgenomen. Duidelijk is te zien dat het gaat om korte vragen en korte antwoorden. Mochten de
  leden dieper willen ingaan op een onderwerp dan ligt het meer voor de hand om een
  mondelinge vraag te stellen.
   Abgeordneter Friedrich Ostendorff (BÜNDNIS 90/ DIE GRÜNEN)
  Ist der Bundesregierung bekannt, ob vonseiten der Europäischen Union oder internationaler
  Finanzorganisationen, an denen Deutschland beteiligt ist, eine direkte oder indirekte Förderung der o. g. Investitionen erfolgt oder geplant ist?
  Antwort des Parlamentarischen Staatssekretärs Dr. Gerd Müller vom 16. Oktober 2013
  Nach Kenntnis der Bundesregierung wurden die Investitionen durch die genannten Institutionen weder gefördert, noch ist eine Förderung geplant.181
  Abgeordnete Dr. Valerie Wilms (BÜNDNIS 90/ DIE GRÜNEN)
  Welche Maßnahmen werden nach Kenntnis der Bundesregierung durch die Europäische
  Union ergriffen, um die Umsetzung der internationalen Ballastwasser-Konvention zur
  Behandlung von Ballastwasser von Seeschiffen in allen EU-Mitgliedstaaten voranzutreiben
  (zum Beispiel Einrichtung von Umweltschutzmaßnahmen durch Gemeinschaftskompetenz),
  
  178 Het kabinet-Merkel II regeerde van 28 oktober 2009 tot 17 december 2013.
  179 Overzicht van de Bundestag d.d. 27 februari 2018 via website Bundestag, Anfragen.
  180 Het kabinet-Merkel III regeerde van 17 december 2013 tot 14 maart 2018.
  181 Deutscher Bundestag, Drucksache 17/14837, 17. Wahlperiode 21 oktober 2013, Nummer der Frage 39.
  185
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  und inwieweit sieht die Bun- desregierung (abgesehen von der EU-Verordnung (EU),
  Nr. 1143/2014) zu invasiven Arten aus dem Jahr 2014 einen Widerspruch der nicht EUweiten Umsetzung der Konvention zu EU-weit geltenden Umweltvorschriften wie z. B. der
  Mee- resstrategie-Rahmenrichtlinie?
  Antwort des Parlamentarischen Staatssekretärs Enak Ferlemann vom 18. November 2016
  Der Bundesregierung sind keine weiteren Maßnahmen der Europäischen Union bekannt.
  Von Seiten der Bundesregierung wird keine Notwendigkeit für solche Maßnahmen und
  auch kein Widerspruch zu EU-weit geltenden Umweltvorschriften gesehen.
   Schriftelijke vragen en Kleine Anfragen lijken enigszins op elkaar. Beide soorten worden
  schriftelijk gesteld en beide kunnen ook schriftelijk beantwoord worden. Het verschil zit
  enerzijds in het aantal vragen dat gesteld mag worden en anderzijds toch in de beantwoording door de regering. Een schriftelijke vraag mag uit maximaal vier vragen bestaan met
  ieder twee subvragen; een dergelijk limiet zit niet op een Kleine Anfrage. Daarnaast worden
  Kleine Anfragen binnen twee weken beantwoord terwijl schriftelijke vragen in dezelfde
  week mondeling door de regering worden beantwoord. Dus wanneer (een lid van) de
  Bundestag meer dan vier vragen heeft over een onderwerp, wordt gekozen voor een Kleine
  Anfrage en niet voor een schriftelijke vraag. Daarnaast is ook van belang hoe snel de
  Bundestag antwoord wil hebben. Indien dat zo snel mogelijk wordt gewenst dan ligt het
  voor de hand om een schriftelijke vraag te stellen. Daarnaast is voor het aanvragen van
  Kleine of Große Anfragen de steun nodig van vijf procent van de leden van de Bundestag
  of een fractie uit de Bundestag. Indien één lid van de Bundestag niet op één lijn zit met de
  rest van zijn partij of met de rest van de Bundestag zal dat lid geen steun krijgen voor een
  Anfrage. In dat geval ligt het voor de hand dat dat lid schriftelijk en mondelinge vragen
  stelt.
   4.4.1.3
  Aktuelle Stunde
  De Aktuelle Stunde (spoeddebat), letterlijk vertaald Actueel Uur en te vergelijken met een
  dertigledendebat in Nederland, is een vervolg op het vragenuur. Het spoeddebat wordt
  met name door de oppositiepartijen binnen de Bundestag gebruikt. Wanneer de leden van
  de Bundestag niet tevreden zijn met de antwoorden van de regering in het vragenuur
  kunnen zij direct aansluitend aan het vragenuur een spoeddebat houden. De aanvraag
  hiervoor dient door vijf procent van de leden of een fractie te worden gesteund. De aanvraag
  wordt ingediend bij de president van de Bundestag. Een spoeddebat kan echter ook onafhankelijk van een vragenuur worden aangevraagd. Ook deze aanvraag moet gesteund
  
  186
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  
  worden door minimaal vijf procent van de leden van de Bundestag of door de ‘Ältestenrat’,
  een orgaan binnen de Bundestag te vergelijken met het presidium van de Tweede Kamer.
  Elk lid heeft vijf minuten spreektijd tijdens de Aktuelle Stunde en het aantal sprekers wordt
  aan het begin van een regeringsperiode per partij bepaald.182 Doorgaans zijn er twaalf
  sprekers en duurt het ‘Actueel Uur’ ongeveer een uur tenzij de regering mondeling wil
  reageren, dan duurt het geheel langer dan een uur.183
  Het is de gewoonte dat de regering voorafgaand aan een bijeenkomst van de Europese
  Raad de Bundestag informeert over haar standpunten via een zogenoemde ‘Regierungserklärung’ (verklaring van de regering over haar beleid en standpunten). Dit wordt gedaan
  door de bondskanselier voordat zij naar de bijeenkomst van de Europese Raad gaat.
   Wanneer dit niet gebeurt, komt de oppositie binnen de Bundestag in actie. Dit kan gedaan
  worden door een Aktuelle Stunde aan te vragen, wat gezien de spoed en actualiteit van de
  zaak hiervoor een geschikt instrument is. De oppositie in de Bundestag deed dit dan ook
  toen de regering zonder gegronde reden, aldus de oppositie, geen Regierungserklärung
  afgaf voorafgaande aan een bijeenkomst van de Europese Raad.184 De oppositie wilde dit
  niet door de vingers zien omdat de onderwerpen van de desbetreffende bijeenkomst, te
  weten Brexit en de crisis in Griekenland, belangrijke onderwerpen waren die besproken
  hoorden te worden tussen de regering en de Bundestag. De oppositie reageerde teleurgesteld
  en verbaasd en vond het onacceptabel dat de regering haar standpunten over deze onderwerpen niet met de Bundestag deelde. Als eerste sprak de fractie die de Aktuelle Stunde
  had aangevraagd, in dit geval was dat Bündnis 90/Die Grünen. Er volgde een betoog waarin
  de teleurstelling in de bondskanselier werd uitgesproken en vervolgens de eigen standpunten
  over de Brexit en de crisis in Griekenland uiteen werden gezet. Vervolgens kwam de
  regeringsfractie CDU/CSU aan het woord. Deze fractie verdedigde de regering en was van
  mening dat over Brexit en de crisis al zo vaak binnen de Bundestag was gedebatteerd, zowel
  plenair als in commissies, dat een Regierungserklärung overbodig zou zijn aangezien de
  standpunten van de regering al lang duidelijk en openbaar waren.185 Oppositiefractie Die
  Linke was net zoals Bündnis 90/Die Grünen van mening dat een Aktuelle Stunde nodig
  was omdat de bondskanselier geen discussie met de Bundestag was aangegaan voorafgaande
  aan de bijeenkomst van de Europese Raad. De SPD nam als regeringsfractie een mildere
  toon aan en meende dat de ‘Staatsminister für Europa’186 de Bundestag had ingelicht over
  de standpunten van de regering, maar was ook enigszins teleurgesteld dat de bondskanselier
  
  182 Aktuelle Stunde via Website Bundestag, Instrumente der Kontrolle.
   183 Website Bundestag, Mediathek.
  184 Plenarprotokoll 18/240, Deutscher Bundestag, Stenografischer Bericht, 240. Sitzung, Berlin, Donnerstag,
  den 22. Juni 2017, p. 24536 (C).
  185 Plenarprotokoll 18/240, Deutscher Bundestag, Stenografischer Bericht, 240. Sitzung, Berlin, Donnerstag,
  den 22. Juni 2017, p. 24539.
  186 In sommige ministeries wordt de parlamentarischer Staatssekretär ook wel staatsminister genoemd.
  187
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  niet in debat was gegaan met de Bundestag. Hierna kwamen alle fracties nogmaals aan het
  woord. Uiteindelijk was de Aktuelle Stunde niet meer dan een debat tussen de oppositieen coalitiepartijen en niet, zoals de aanvrager gehoopt had, een debat tussen de (oppositie
  van de) Bundestag en de bondskanselier.
  De Aktuelle Stunde geeft de mogelijkheid om langer en dieper op een onderwerp in te
  gaan. De meerwaarde van een Aktuelle Stunde zit in de aanwezigheid van de regering.
  Wanneer deze afwezig is, is het ‘slechts’ een uur waarin alle partijen hun standpunten over
  bepaalde onderwerpen benadrukken. Wanneer de regering afwezig is, krijgen de leden
  van de Bundestag geen antwoorden op hun vragen en dat is jammer want dat is wat de
  leden willen tijdens een Aktuelle Stunde.
   4.4.1.4
  Regierungsbefragung
  Elke woensdag heeft de federale regering een ‘Kabinettssitzung’ (kabinetsvergadering),
  een soort ministerraad. Aansluitend aan deze bijeenkomst hebben de leden van de
  Bundestag de mogelijkheid vragen te stellen aan de regering over actuele aangelegenheden,
  de zogenoemde ‘Regierungsbefragung’. Dit wordt gedaan in de vorm van een debat in de
  Bundestag dat elke woensdag om 13.00 uur plaatsvindt. Het debat duurt ongeveer dertig
  minuten en is daarmee een zeer compacte vorm van informatieverstrekking. De regering
  deelt de uitkomsten van de Kabinettssitzung. Tijdens de Kabinettssitzung wordt voor het
  eerst nieuwe informatie over een onderwerp gedeeld. Hierna kunnen de hiervoor
  beschreven debatten plaatsvinden.187
  Tijdens dergelijke Regierungsbefragungen krijgt de aanwezige minister als eerste het
  woord. Hij deelt de uitkomsten van de Kabinettssitzung. Dit vormt de basis voor alle vragen
  die volgen. Na elke vraag van een lid van de Bundestag geeft de minister antwoord. Vervolgvragen door hetzelfde lid zijn niet gebruikelijk. Slechts een enkele keer komt het voor
  dat een lid twee vragen stelt. De minister kan ondersteund worden door een van zijn parlementaire staatssecretarissen. Deze kan ook vragen van de leden beantwoorden. De
  Regierungsbefragung is een goede manier om (actuele) informatie te verstrekken. Omdat
  de Regierungsbefragung direct na de Kabinettssitzung plaatsvindt, is de Bundestag snel
  op de hoogte van de zaken waarmee de regering zich op dat moment bezighoudt. Het moet
  gezien worden als het startpunt van de informatievoorziening vanuit de regering aan de
  Bundestag.
  4.4.1.5
  Aanwezigheidsplicht
  Naast het bovenstaande heeft de Bundestag het recht de aanwezigheid van de federale
  regering bij debatten te verlangen.188 Aangezien leden van de regering ook lid zijn van de
  187 Regierungsbefragungen via Website Bundestag, Instrumente der Kontrolle.
  188 Art. 43 lid 1 Grondwet.
  188
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  
  Bundestag, zijn zij doorgaans aanwezig bij de debatten over de terreinen die hen aangaan.
   Indien de Bundestag zijn aanwezigheid verlangt, is de minister verplicht persoonlijk te
  verschijnen en de vragen te beantwoorden.189 Dit mag hij weigeren op basis van de gronden
  vermeld in de Grondwet, bijvoorbeeld wanneer er binnen de regering nog geen beslissing
  is genomen over het onderwerp. Omgekeerd hebben de leden van de regering het recht te
  verlangen aanwezig te zijn bij alle debatten van de Bundestag en Kamercommissies en
  aldaar gehoord te worden.190 Het recht om aanwezigheid van de regering te verlangen
  verschilt met de voorgaande rechten zoals het interpellatierecht, in zoverre dat voor de
  aanwezigheid een besluit van de meerderheid van de Bundestag nodig is terwijl dat bij het
  interpellatierecht niet zo is. Het laatste is een minderheidsrecht.
   4.4.1.6
  Overzicht
  Tabel 10 hieronder geeft een overzicht van het aantal keren dat de Bundestag zijn controlebevoegdheden heeft ingezet. De aantallen zijn opgevraagd bij de Bundestag en ontvangen
  per e-mail.191 Een overzicht van de inzet van controlebevoegdheden per regeringsperiode
  is te vinden op de website van de Bundestag. Onder ‘Statistik der Parlamentarischen
  Kontrolltätigkeit’ publiceert de Bundestag deze overzichten. Er is een splitsing gemaakt
  tussen het totale aantal keren dat de controlebevoegdheden zijn ingezet, ongeacht waarvoor,
  en de keren dat dit is gebeurd voor controle op het Europees beleid van de regering. Tot
  slot is een percentage opgenomen dat aangeeft in hoeveel procent van het totaal de
  Bundestag zijn bevoegdheden gebruikt om het Europees beleid van de regering te controleren. Aan het ‘totale aantal’ valt te zien dat de Bundestag een actieve Kamer is. De gegeven
  getallen zijn de aantallen voor een periode van zeven jaar (2010-2016) samen, maar indien
  dit per jaar bekeken wordt, is te zien dat er per jaar duizenden interpellaties worden geplaatst
  en vragen worden gesteld. Het percentage Große Anfrage over Europa is 29,4 procent. De
  andere percentages liggen lager. Kleine Anfragen over Europa hebben een percentage van
  15,9 procent. Schriftliche Fragen, Mündliche Fragen, Aktuelle Stunden en Regierungsbefragungen liggen alle onder 10 procent. Dit betekent dat de Bundestag die controlebevoegdheden met name inzet voor nationale aangelegenheden en dus in mindere mate voor
  Europese aangelegenheden. Een van de redenen hiervoor kan zijn dat er voor de Europese
  aangelegenheden specifieke bevoegdheden bestaan (waarover hierna meer). Daarnaast,
  zoals in paragraaf 4.4.2.1 te lezen zal zijn, heeft de federale regering de plicht haar standpunten omtrent Europese wetgeving met de Bundestag te coördineren alvorens de regering
  haar standpunt deelt op Europees niveau. Daarnaast heeft het Bundesverfassungsgericht
  189 R. Zippelius & T. Würtenberger, Deutsches Staatsrecht. Ein Studienbuch, München: Verlag C.H. Beck 2018,
  p. 400.
   190 Art. 43 lid 2 Grondwet.
  191 De aantallen zijn opgevraagd bij de Bundestag en via e-mail ontvangen op 30 november 2017 en 7 december
  2017.
  189
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  bepaald dat de informatieplicht van de regering inhoudt dat de regering de Bundestag tijdig
  en van voldoende informatie voorziet zodat de Bundestag effectief invloed kan uitoefenen
  op Europees beleid.192 Er ís dus al contact tussen de regering en de Bundestag over elk
  Europees wetsvoorstel waardoor parlementariërs minder genoodzaakt zijn om via vragen
  of andere wegen om informatie te vragen.
  De specifieke Europese bevoegdheden zijn in tabel 10 niet meegenomen maar worden
  in paragraaf 4.5 en verder besproken. Uit onderzoek naar de activiteiten in de Duitse
  politiek blijkt overigens dat Duitsland de afgelopen 25 jaren meer gefocust is geraakt op
  binnenlandse aangelegenheden en in mindere mate op Europese aangelegenheden.193 Bij
  de uitkomsten van dit onderzoek kunnen enige kanttekeningen geplaatst worden. Het kan
  zo zijn dat in het parlement procentueel meer gesproken wordt over nationale aangelegenheden, maar dat zal zijn omdat er nog altijd meer zaken nationaal dan Europees geregeld
  worden. Of men ook een duidelijkere focus heeft op nationale aangelegenheden valt op
  basis van de data uit dit onderzoek niet te concluderen. Juist in Duitsland bestaan er wetten
  die bevoegdheden bevatten die specifiek gericht zijn op de Europese Unie. Dat alleen al
  geeft aan dat er (ook) een duidelijke focus op de EU bestaat. Daarnaast zorgt het
  Bundesverfassungsgericht via de jurisprudentie ervoor dat de Bundestag zijn bevoegdheden
  behoudt en benut. Kortom, het blijft lastig om uit te maken of de focus met name op
  nationale aangelegenheden ligt dan wel op Europese onderwerpen.
   Tabel 10 Controlebevoegdheden van de Bundestag
  Controlebevoegdheid
  Bundestag
  
  Totale aantal
  
  Over/verwant aan
  de Europese Unie
  
  Percentage EU van
  totaal
  
  Kleine Anfragen
  
  7529
  
  1195
  
  15,9
  
  Große Anfragen
  
  68
  
  20
  
  29,4
  
  Schriftliche Fragen
  
  33779
  
  2722
  
  8,1
  
  Mündliche Fragen
  
  9176
  
  870
  
  9,5
  
  Aktuelle Stunden
  
  218
  
  19
  
  8,7
  
  Regierungsbefragungen
  
  131
  
  12
  
  9,2
  
  4838
  
  9,5
  
  Totaal controlebevoegdheden 50901
  
  192 BVerfG 19 juni 2012 – 2 BvE 4/11, r.o. 107.
  193 D. Göler & M. Jopp, ‘Deutschlands konstitutionelle Europapolitik’, in: K. Böttger & M. Jopp (Hrsg.),
  Handbuch zur deutschen Europapolitik, Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft 2017, p. 57.
   190
  
  Hoofdstuk 4 Duitsland
  
  4.4.2
  
  Kamercommissies
  
  Controle door de Bundestag vindt met name plaats door de Kamercommissies. Daarvoor
  heeft de Bundestag de permanente commissies, waarvan de primaire taak is om deel te
  nemen aan de totstandkoming van wetgeving. Daarnaast bestaan er ook commissies die
  uitsluitend de taak hebben om de regering te controleren, bijvoorbeeld de Enquêtecommissie.194 Op basis van de Grondwet is de Bundestag verplicht bepaalde commissies op te
  richten. Dit zijn onder andere een commissie voor aangelegenheden van de Europese Unie
  (commissie voor Europese Zaken),195 een commissie voor Buitenlandse Zaken,196 een
  commissie voor Defensie197 en een commissie voor petities.198 Het instellen van andere
  (facultatieve) commissies is aan de Bundestag zelf om te besluiten.199 De commissies binnen
  de Bundestag zijn verder onder te verdelen in permanente commissies, controlecommissies
  en onderzoekcommissies.200
  4.4.2.1
  Permanente commissies
  Bij de permanente commissies geldt doorgaans dat zij aan een bepaald ministerie gekoppeld
  zijn. Deze commissies hebben daarmee een duidelijk vakgebied dat zij dienen te controleren
  en waarop zij invloed uitoefenen. Deze invloed oefenen zij met name uit via hun deelname
  aan het wetgevingsproces. Naast deze indirecte controle hebben de commissies ook
  bevoegdheden om directe controle uit te oefenen. De commissies zijn bevoegd om vertegenwoordigers (de ministers) van de regering naar de actuele stand van (concept)wetgeving
  te vragen en aanbevelingen te verlangen buiten de plenaire vergadering om. Dit zogenoemde
  ‘Selbstbefassungsrecht’ (vrij vertaald: recht op betrokkenheid) heeft zich ontwikkeld tot
  een van de belangrijkste controlebevoegdheden.201
  Binnen de vaste commissies hebben twee commissies een bijzondere positie. Dit zijn
  de begrotingscommissie en de commissie voor Europese Zaken. De begrotingscommissie
  wordt gezien als de belangrijkste commissie aangezien deze een belangrijke bijdrage levert
  aan de goedkeuring van de begrotingen.
  