title: Hoe de Afscheiding ontstaan is
text: Bij overeenkomst is er dus ook groot verschil tusschen den toestand der
  Gereformeerde Kerken en hare leden in Nederland en Zuid Afrika.
  Hij wil echter niet hard oordeelen over andersdenkenden in het stuk
  der gezangen, en vooral in de godsdienst vrijheid laten. Het geweten
  van den mensch laat zich door anderen niet dwingen of aan banden
  leggen. Ook gevoelt hij achting en liefde voor meer dan een, die niet
  gezangen zingt. Maar dat men enkel ter wille van de gezangen een
  afscheiding en scheuring heeft tot stand gebragt, en dat op zulk eene
  w'ijze, kan niet anders dan ten sterkste worden gegispt en afgekeurd.
  W el is waar, men had reden om te verwachten, dat na gedane toezegging
  te Rustenburg, te Pretoria geen bezwaar zou worden ge-opperd over het
  gebruik der gezangen; doch na het gevallen besluit te Pretoria tot zulk
  een stap over te gaan is eene handelwijze die niet te regtvaardigen maar
  integendeel zeer te berispen is. Vooreerst is deze stap tegen de uitspraken
  der Heilige Schrift. Vergelijk onder anderen 1 Cor. 1:10, en iii:3.
   Deze stap is in strijd met de Gereformeerde Leer (zie Nederlandsche
  Geloofsbelijdenis, Artt. 27 tot 29, enz.) en de voorschriften van hoogge­
  roemde Gereformeerde Schrijvers. De aanhaling uit de geschriften van
  twee hunner mogen voldoen. W ij lezen bij Calvijn, in zijne Onderwijzing
  in de Christelijke Godsdienst, Lib. iv: Cap. i.10: „De prediking van het
  W oord en de bediening der Sacramenten hebben wij genoemd als de
  kenteekenen der kerk; want die worden nergens gevonden, zonder dat
  zij onder Godes zegen vruchten dragen. Ik zeg niet, dat de vrucht
  terstond wordt gezien, waar het W oord wordt gepredikt, maar dat het
  nergens ontvangen wordt en zijne vaste plaats blijft behouden, zonder
  zijne kracht uit te oefenen. W ordt de prediking van het Evangelie met
  eerbied en ontzag ontvangen en de Sacramenten niet verzuimd, waar
  het ook zij, daar is het voorkomen der kerk, voor dien tijd althans,
  nochvervalscht, noch dubbelzinnig; en niemand meene, dat hij ongewroken
  het gezag van zulk eene kerk zou verachten, o f hare vermaningen in den
  
  121
  
  wind slaan, of hare besluiten verbreken, of den spot drijven met hare
  bestraffing; veel minder haar verlaten o f hare eenheid verbreken”. De
  vooral hier zoo hooggeroemde W. A. Brakel (Redl. Godsdienst. D. I.,
  Hoofdst. 25:7) zegt:— ,,’t Is niet genoeg, zich bij de kerk te voegen,
  eenigen tijd daarbij te blijven, en daarna zich van dezelve af te scheiden;
  maar men moet zich nooit van dezelve afscheiden, en die verlaten onder
  voorwendsel van de verdorvenheid der kerk, om eene zuivere op te
  rigten; want 1. De Heer heeft nooit zulk een werk gezegend, enz. 2. ’t Is
  eene schrikkelijk zonde de kerk te verlaten en eene betere te willen
  oprigten; want de kerk is maar een; zij is Christus ligchaam. Van de
  kerk zich af te scheiden is zich van Christus volk, van zijn ligchaam af te
  scheiden,— ’t is zich aan de belijdenis van Christus te onttrekken, en de
  gemeenschap der heiligen te verlaten. Zoo men de kerk nog houdt
  voor de kerk, zoo scheurt men het ligchaam van Christus, men bedroeft
  de godzaligen, men ergert anderen, men maakt, dat de naam Gods gelasterd
  wordt, men doet eenvoudigen dwalen. Verklaart men de kerk geene kerk
  te zijn, zoo verloochent men de kerk van Christus, en doet hetzelfde
  dat gezegd is. Dus mishaagt en vleit. Tegen zulk een doen kant zich
  de Apostel, als hij dezulken v.  En of ment dat eene ligte zaak acht, en zich behelpt met de uitvlugt, ik
  wist toen niet beter— de Heer zal het nogtans zoeken en vinden. Zal
  men het verbond breken en onschuldig zijn ?”— En hoe dwaas en zondig
  zulk een stap is, blijkt gewoonlijk spoedig uit de gevolgen. Welken
  zullen de gevolgen zijn van een scheuring der kerk in deze Republiek,
  ja, wat is niet alreeds gebeurd ? Maar verder is deze handelwijze af te
  keuren, omdat de oorzaak der scheuring, eene bijzaak, eene „middelmatige
  zaak” is. Terwijl de leer der kerk zuiver is, scheidt men af ter wille
  van de Evangelische gezangen, die niemand wordt gedwongen te zingen.
  Eindelijk verdient het afkeuring, dat men met zulk eene overhaasting is
  te werk gegaan, want niet alleen is de oorzaak zelve niet zoo dringend,
  maar ook bleef er nog meer dan een weg open, die kon worden ingeslagen,
  voor dat men tot eene afscheiding behoefde over te gaan.
  De spreker wil dit alles beschouwd hebben met klem en nadruk,
  doch, gelijk meestal, zoo zijn ook hier verzachtende omstandigheden
  te vinden, die hij niet over hoofd wil zien. Ten eerste, onkunde zoowel
  in het algemeen als in de aangevoerde bijzonderheden. Ten tweede, de
  lang gekoesterde en ook gevoede hoop van een predikant naar wensch
  en begeerte te bezitten, was te nabij de vervulling, om niet eene groote
  teleurstelling te bereiden op het genomen besluit. Ten derde, de gedachte,
  dat de laatste deur voor eene andere uitkomst gesloten was. Ten vierde,
  het vertrouwen dat men stelde in den steun en de hulp van Ds. Postma.
   W at nu Ds. Postma betreft, de spreker kan niet anders dan met lo f
  gewagen van ’s mans Christelijken zendingsijver, die hem naar Zuid-
  
  122
  
  Afrika scheen gedreven te hebben. Doch hoe was hij in hem teleurge­
  steld. Was hij niet de oorzaak der afscheiding (gelijk hij beweert), hij
  heeft die nogtans niet tegegegaan (gelijk de spreker het verder noemen
  zal om niet onnoodige tegenspraak uit te lokken) en dit bewijst genoeg.
   Zijn gedrag moet met een ander oordeel geoordeeld en met een ander
  maatstaf gemeten worden, dan het gedrag dergenen, die zich aan hem
  hebben aangesloten. Vooreerst, is het hem zeer goed bekend, dat men
  zich in Nederland nooit heeft afgescheiden ter wille van de Evangelische
  Gezangen, die aldaar reeds in 1805 zijn ingevoerd. Ten tweede, heeft hij
  getoond niet zoo bekrompen te zijn als vele anderen, gelijk hij bewezen
  heeft op zijne doorreis in de Kaapstad en Natal, waar hij van de Evange­
  lische Gezangen heeft gebruik gemaakt, en de toga op den kansel gedragen
  heeft. Ten derde, kan het niet onbekend zijn, dat de Afgescheidenen,
  die uit Nederland naar Noord-Amerika zijn verhuisd, zich met de Gere­
  formeerde Kerk aldaar hebben vereenigd, waar Evangelische Gezangen
  in gebruik zijn, omdat de leer dier kerk zuiver is. Ten vierde behooren,
  de Gezangen, volgens zijne eigene verklaring, tot de „middelmatige
  zaken”, en heeft hij niet tegen een der Evangelische Gezangen bezwaar,
  zoo zij ter goede trouw worden verklaard. Ten vijfde heeft hij in de
  Kaapstad en omstreken verklaard, dat zijne zending naar de Zuid-Afrikaansche Republiek, ten hoofddoel heeft, het Zendingwerk onder de
  Kafferstammen aldaar, gelijk ook blijkt uit eenen brief, weinige dagen te
  voren door spreker ontvangen, en uit de aanvrage om giften voor de
  zendingzaak in het weekblad „De Stem” , alsmede dat de laatste preeken
  door Ds. Postma in Nederland gehouden, opwekkingsredenen zijn tot
  zijne medewerking in de Zendingzaak. Ten zesde, schijnt Ds. Postma
  te bedaard om in overijling te handelen, en te verstandig om eene scheuring
  te willen. Gebrek aan zelfbeheersching of aan verstand en doorzigt,
  kan dus evenmin tot verschooning van zijn gedrag worden aangevoerd.
  Andere bijzonderhede bleven nog duister.
   Spreker heeft groten eerbied voor Kerkelijke Vergaderingen en hare
  besluiten; doch met het oog op het gebeurde, denkt hij, dat het niet
  meer dan billijk zou zijn geweest, had de Algemeene Kerkvergadering te
  Pretoria toegestaan, wat de Kerkeraad van Rustenburg had beloofd,
  al had zij de magt, het genomen besluit te Rustenburg te vernietigen.
  Het was niet raadzaam, onder de bestaande omstandigheden, van eene
  bijzaak hoofdzaak te maken, al was men omtrent den vermoedelijken
  uitslag van het genomen besluit misleid geworden. Het zou voorsigtig
  gehandeld zijn, had de Algemeene Kerkvergadering te Pretoria het genomen
  besluit van den Kerkeraad van Rustenburg afgekeurd, als zijnde tegen
  een oud en algemeen gebruik gekant; gelijk het pligmatig was geweest
  voor den Rustenburgschen Kerkeraad, zulk eene gewigtige zaak vooraf te
  brengen onder de aandacht der Algeneeme Kerkvergadering. Eindelijk
  was het ook noodzakelijk, aan eenige leden der gemeente Rustenburg de
  
  123
  
  grenzen van hunne magt in het kerkelijke aan te wijzen, en bij het gebruiken
  van zulke regten, hen ook te herinneren aan het volbrengen hunner
  pligten.
  De Afscheiding is nu echter eenmaal tot stand gekomen en eene
  Afgescheidene Kerk ook in Zuid Afrika opgerigt. Hoezeer wij ook deze
  gebeurtenis zelve betreuren, willen wij echter niet blind zijn ook voor
  het goede, dat in die kerk wordt gevonden en gaarne willen wij hopen en
  bidden, dat hare leeraren in hunnen kring nuttig werkzaam en tot zegen
  mogen zijn, onder dezulken wier vertrouwen zij ten volle schijnen te
  bezitten.
  Mogt deze nieuw gestichte kerk w'eldra op eene meer waardige
  wijze de plaats opvullen, welke zij ingenomen heeft, en spoedig de liefde
  en vrede worden hersteld, die door de Afscheiding zoozeer verstoord
  zijn geworden.
  BIJLAGEN.
  Bijlage A.
   „De Synodale Commissie der Christelijke Afgescheidene Gerefor­
  meerde Kerk in Nederland, wenscht den lezer zaligheid.”
  „Werd reeds lang en van vele zijden de begeerte geopenbaard, dat de
  Christelijke Afgescheidenen Gereformeerde Kerk de hand mogt slaan
  aan het zendelingswerk, wij verblijden ons zeer te kunnen berigten, in
  den weg der Voorzienigheid, thans zoo ver te zijn gevorderd, dat de
  hand reeds aan den ploeg geslagen is.
  „Men zal zich kunnen herinneren, dat onze Synodale Vergadering,
  in ’t jaar 1857, te Leyden gehouden, de zaak zoo veel zij kon heeft
  behartigd; en dat zij bijzonder met het oog op de Transvaalsche Republiek,
  aan de Synodale Commissie in last heeft gegeven, „zich in correspondentie
  te begeven met de gemeenten aldaar, haar inlichtingen te geven en de
  bereidwilligheid der Kerk te openbaren, om zoo veel mogelijk in hare
  behoeften te voorzien.” 14)
  „De Synodale Commissie heeft, in overeenstemming met het Collegie
  van Curatoren, gemeend niet beter te kunnen doen dan een o f twee
  broeders te benoemen, met volmagt om zich naar de Transvaalsche
  Republiek te begeven, de belangstelling onzer Kerk in haar geestelijk
  welzijn aldaar bekend te maken; zelf er te blijven, tijdelik te blijven, o f
  ook terug te komen, al naar dat de Heere den weg er openen o f sluiten zal.
  „De Synodale Commissie zag zich hiertoe des te beter in staat,
  daar de Commissie, belast met de inzameling van gelden voor de zending­
  zaak in het algemeen, gemeend heeft de gelden daartoe bereids ingekomen,
  hiervoor beschikbaar te moeten stellen.
  15) Zie Kerkbode, Deel X I, bladz. 174.
   124
  
  „Heeft de Synodale Commissie gemeend iemand uit ons midden te
  moeten afzenden, die het vertrouwen der Kerk bezit, met haren toestand
  en met de redenen onzer afscheiding van het Hervormd Kerkgenootschap
  volkomen bekend, ten einde ginds een duidelijk verslag van zaken te
  kunnen geven; en wederkeerig ons betrekkelijk den kerkelijken zoo wel
  als maatschappelijken toestand van de Transvaalsche Republiek zoo
  stond het bij haar vast, dat dit althans een onzer leeraren wezen moest,
  die reeds eenige jaren dienst telde.
  „Zij twijfelft niet of de gemeente zal, over het algemeen, er zich met
  haar in verblijden, dat Ds. Postma, thans nog herder en leeraar in onze
  gemeente te Zwolle, zich tot dit werk heeft laten vinden, en bereids gereed
  is, om den 1 sten April aanstaande, met het schip de Estafette, van Amster­
  dam op reis te gaan en deze gewigtvolle zending op zich te nemen. De
  gelegenheid met genoemd schip komt ons uitnemend voor, daar het
  langs de Kaap de Goede Hoop tot Port Natal denkt te zeilen, en de reis,
  die—van daar naar de Transvaalsche Republiek over land te doen— over­
  blijft betrekkelijk zeer klein heeten kan.
  „Van ganscher harte wenschen wij, dat de gemeente het gewigt
  dezer zending zal verstaan; den waarden en geliefden broeder, die heen­
  gaat, met hare gebeden begeleiden, en ons met hare giften rijkelijk onder­
  steunen.
   „Ons oog is in dezen, in de eerste plaats, zeker op de behoeften der
  Republiek zelve, met hare 40,000 ingezeten van Hollandschen oorsprong,
  en 100,000 Kaffers, die in afhankelijken toestand hen omringen, maar
  evenzeer op geheel Afrika, dat werelddeel, dat over het geheel nog
  gelegen is in de duisternis der schaduwe des doods, maar in den laatsten
  tijd des te gewigtiger voor de Christenen geworden is, naar mate de
  ontdekking van hetgeen in deszelfs binnenlanden zich bevindt, des te
  belangrijker is. De Transvaalsche Republiek kan onder ’s Heren zegen
  een midden- en uitgangspunt van Evangelisatie worden van zeer groot
  gewigt. Velen uit de onzen zullen, hopen wij, derwaarts gaan, zichzelven
  zoo wel als de Republiek ten zegen. Er is aldaar groote behoefte aan
  kolonisatie, bij de meest uitnemende gelegenheid er toe. De Republiek
  spreekt met ons de Hollandsche taal, en verlangt zeer, dat toch Neder­
  landers van allen rang en stand, mits dat zij God vreezen en van de Gere­
  formeerde belijdenis zijn, in haar midden zich komen vestigen. Ieder
  Nederlander, die zich daar alzoo wil nederzetten, kan een uitgebreid
  grondbezit koopen voor zeer weinig geld. Zoo luiden de berigten, die
  reeds tot ons kwamen. Dit alles, en wat verder in die zaak van belang
  kan worden geacht, gaat onze waarde broeder Postma thans onderzoeken.
  Zijn hart leeft daarin en hij is een man van ondervinding. Gaarne blijft
  hij daar en zendt ons schriftelijke bescheiden, o f komt persoonlijk terug,
  naarmate de Heere hem den weg wijzen zal.
   125
  
  „Zijne kinderen, die hij vooreerst in het vaderland achterlaat, blijven
  de liefde en gebeden zijner betrekkingen en van geheel de gemeente
  aanbevolen. Geheel de zaak bevelen wij mede in hare voorbede aan;
  en bovenal smeeken wij den Koning der Kerk, die haar met Zijn eigen
  bloed heeft gekocht en door zijn W oord en Geest wil uitbreiden van zee
  tot zee en van de rivier tot aan de einden der aarde, dat Hij haar doe
  verstrekken tot bevordering van Zijne eer en van de zaligheid van zonda­
  ren.
  „Gemeenten zoowel als partikuliere personen, die in het belang
  dezer zaak iets kunnen afstaan, worden verzocht hunne giften aan een
  der ondergeteekenden toe te zenden.
  „De Synodale Commissie der Christelijke Afgescheidene Gerefor­
  meerde Kerk in Nederland:
  S. v a n V e l e z n ,
  A. B r u m m e lk a m p ,
  H. J o f f e r s.
  Kampen,
  8 Maart 1858.
  BIJLAGE
  
  B.
  Stellenbosch, 13Junij, 1859.
  Aan de Leden der Gereformeerde Gemeente te Burgersdorp.
  Waarde Vrienden. Het zal u nog voor den geest staan hoe ik, bij
  mijn afscheid van uwe gemeente, u toesprak naar aanleiding van de
  Apostolische vermaning: „Alleenlijk wandelt waardiglijk het Evangelium
  van Christus, opdat, hetzij ik kom en u zie, hetzij ik afvvezig ben, ik van
  uwe zaken moge hooren, dat gij staat in eenen geest, met een gemoed
  gezamelijk strijdende door het geloof des Evangeliums” (Filip. i. 27).
   Welke verschillende gewaarwordingen ons toen ook vervulden, weinig
  dacht iemand onzer, dat er zoo spoedig omstandigheden konden geboren
  worden, als die waarin de gemeente van Burgersdorp thans verkeert—■
  omstandigheden, waardoor ik mij gedrongen gevoel de volgende letteren
  tot u te rigten. Gij gevoelt aanstonds wat mij hiertoe heeft aangezet,
  te weten, het nemen van stappen en maatregelen ten uwent, waarvan
  eene betreurenswaardige scheuring het gevolg kan zijn. Vergunt het
  mij dan, dat, ik uw gewezen dienaar in het Evangelie, u bij dezen een
  ernstig en liefderijk woord toespreek.
  Waarom is het dan, dat sommigen van u verzocht worden om zoodanigen weg van verdeeldheid in te slaan? Is het om den wille van de
  zuivere leer des Evangelies, welke in onze kerk welligt verduisterd, o f
  mogelijk onderdrukt wordt? O f is het omdat de kerk de gewetens
  dwingen wil tot de aanneming van menschelijke instellingen en leeringen,
  strijdig met Gods Woord ? Neen, om niets van dit alles, maar wel om eene
  
  126
  
  zaak van zeer ondergeschikt aanbelang, waarin de kerk hare ledematen de
  vrijheid laat, naar hunne gemoedelijke overtuiging te handelen: te weten,
  het zingen van Evangelische Gezangen (nevens de Psalmen) bij de openbare
  eeredienst.
  der Gereformeerde Kerk. Volgens een openbaar gemaakt berigt15),
  vernemen w'ij dan ook, dat hij het bedoelde punt tot de „middelmatige”
  zaken rekent, waardoor wel te verstaan zal zijn, dat er hierover verschil
  van gevoelen en gebruik in eene kerk kan bestaan, zonder dat men daarom
  van eene afscheiding van zijn kerkgenootschap zal behoeven te denken.
   In zoo ver komt de Heer Postma overeen met de leeraars onzer kerk
  in dit land, die ook het al of niet zingen van Gezangen tot de „middel­
  matige” zaken rekenen. Immers, hoewel zij gaarne nevens de Psalmen
  onze Evangelische Gezangen gebruiken, meenen zij toch niet, dat zoodanig
  gebruik er van volstrekt onmisbaar is; maar integendeel achten zij dat er
  verschil van gevoelen onder broeders van eene kerk daarover kan bestaan.
  Zoo heb ik zelf, hoewel de Gezangen in hooge waarde houdende, in
  gemeente van Burgersdorp meermalen bij de openbare godsdienstoefening
  mij enkel van de Psalmen bediend, in buurten, namelijk, waar de groote
  meerderheid liever geene Gezangen gebruikte. Nimmer heb ik op het
  zingen der Gezangen aangedrongen, als verbindend voor de gewetens
  onzer ledematen, hoe gaarne ik ook zag, dat allen tot mijne zienswijze
  gebragt werden, en hoe zeer ik ook bij gepaste gelegenheden, middelen
  tot dat einde aangewend heb. En ofschoon ik geene volkomene eenstem­
  migheid in denkwijze mogt bereiken zien, zoo durf ik mij op het oordeel
  der Gemeente-leden beroepen, o f de onderlinge verdraagzaamheid niet
  Om u te doen gevoelen, hoe onvoldoende deze grond voor eene
  afscheiding van de bestaande Gereformeerde Kerk is, ben ik genoodzaakt
  gewag te maken van den persoon, die aanleiding heeft gegeven tot het
  betreurenswaardig voornemen bovengemeld: ik bedoel den Wel-Eerw.
  Heer Postma, predikant bij de Afgescheidene Kerk in Nederland. Liever
  had ik zijn naam niet genoemd omdat het niet om personen te doen is;
  doch de bijzondere toedragt van zaken noopt mij te doen wat ik anders
  liever gelaten had.
   Het dient dan ter uwer kennis gebragt te worden, dat zijn WelEerwaarde, bij gelegenheid dat hij in onze Kaapstadsche gemeente de
  dienst waarnam, zelf uit de Evangelische Gezangen heeft laten zingen,
  zonder daartoe verzocht te zijn. Daar er bij onze kerk geene wet bestaat,
  welke een leeraar verpligt, bij de openbare godsdienst de Gezangen te
  gebruiken, zoo had hij zich zeer wel enkel van Psalmverzen kunnen
  bedienen, indien zijn geweten het hem moeilijk maakte de Gezangen te
  gebruiken. Maar neen, zoodanig, gewetensbezwaar bestaat bij hem
  niet; wij hebben dus regt te besluiten dat hij het zingen van zoodanige
  liederen niet beschouwt strijdig te zijn met Gods woord en de beginselen
  meer en meer toenam, en of er niet, aan de zijde van hen, die nog bij het
  
  127
  Teo. Stud. 5
  
  gebruik hunner vaderen bleven in het afkeuren der Gezangen, eene merk­
  bare toenadering tot hunne anders denkende broeders zich al meer en
  meer openbaarde ?
  Maar wat zal er worden van het schoone vooruitzigt, dat regtmatig
  gekoesterd mogt worden omtrent de toekomst der gemeente, wanneer
  men voortgaat op den weg dien sommigen schijnen te willen inslaan?
  W at moet men verwachten in plaats van onderlinge toegevendheid en
  verdraagzaamheid, en daarna volkomene eenstemmigheid in zienswijze
  over de Gezangen? Verwijdering onder mede-leden derzelfde gemeente,
  verdeeldheid onder huisgenoten, bloedverwanten en naburen, verbittering
  tusschen tegen over elkander staande partijen, een vergeten van wat
  onmisbaar is in de godsdienst, om te ijveren voor hetgeen van minder
  belang is. En ware dit alles om den wille van de Hoofdzaken des Evan­
  gelies, die gehandhaafd moesten worden door eene afscheiding van eene
  bedorven kerk, dan kon men zich zulke smartelijke gevolgen getroosten.
   Maar wat moet men denken van eene handelwijze, die zulke heillooze
  gevolgen na zich sleept om den wille van wat de aanvoerder der beweging,
  Ds. Postma, een „middelmatige” en dus minder gewichttige zaak noemt.
  Dit alles ligt, wel is waar, geenszins in de bedoeling van hen, die
  eene scheiding verlangen. Zij hopen dat alles in rust en vrede zal toegaan,
  wanneer er overal naast elkander twee Gereformeerde gemeenten betaan,
  de eene met, de ander zonder Gezangen. Zij vergissen zich. U it onbe­
  kendheid met den toestand van andere kerken en landen, weten de leden
  onzer kerk over het algemeen niet, hunne kerkelijke voorregten te waar­
  deren. Tot nog toe weet men bijna niet onder ons van de partijschappen
  en sekten, die elders zoo overvloedig gevonden worden. Met vele
  gebreken in de kerk, wordt Gods W oord over het algemeen in zuiverheid
  en met ernst verkondigd, waardoor er ook geen grond bestaat voor eene
  wettelijke, van God gewilde, afscheiding. Eene afscheiding zal dan ook
  niemand ligt begeeren, die weet hoe het in andere landen, ook in de
  Nederlanden, bij zoodanige scheuringen toegegaan is. Mogt het echter
  gebeuren dat wij datgene nog beleven moeten, waarmede wij tot hiertoe
  gelukkig onbekend zijn, zullen wij gewis, welligt als het te laat is, ons
  terug wenschen in den tijd en den toestand, waarin wij, als mede-leden
  van eene kerk, zonder verdeeldheid en verbittering, zamen hebben
  verkeerd.
   Welligt kan het niet anders o f het gevreesde onheil moet nog over
  sommigen onzer gemeenten komen. In dit geval weten wij, dat de
  strijd, die dan geboren wordt, nuttig kan zijn ter verwakkering van den
  ijver en de werkzaamheid van leeraren en ledematen, die aan hunne
  kerk getrouw blijven, dat God magtig is om uit het kwade het goede te
  voorschijn te roepen. Dit geeft echter niemand het regt om ligtvaardig,
  zonder gewigtige gronden, zijne hulp te leenen aan het werk der scheuring
  en zich alzoo verantwoordelijk te stellen voor de onheilen die gew'is niet
  achter blijven zullen.
   128
  
  Geliefde Vrienden, vergunt het dan uwen gewezen Leeraar u toe te
  roepen: Ziet wel toe eer gij den eersten stap zet op een weg, die voor
  uwe personen, uwe huisgezinnen en uwe kerk tot noodlottige uitkomsten
  leiden moet. Er zijn onder die leden uwer gemeente, die de Gezangen
  niet gebruiken, dezulken, die doorzigt genoeg hebben om te weten, dat
  het heil der kerk niet gelegen is in de afschaffing van Gezangen. Zij
  weten dat Gods zegen op de bestaande Gereformeerde Kerk van ZuidAfrika gerust heeft, niettegenstaande tekortkomingen van leeraren en
  ledematen. Zij herinneren zich de verwarring welke voorheen hier en
  daar veroorzaakt werd door onverstandige ijveraars voor en tegen de
  Gezangen, en weten wel, wat men verwachten kan als de vraag over het
  al o f niet zingen er van weer tot hoofdzaak gemaakt wordt, ja tot eene
  oorzaak van scheuring. Ik wijs de zoodanigen op hunnen verpligting,
  om niet alleen zelven den verkeerden weg te vermijden, maar ook hunnen
  invloed te gebruiken bij eenvoudigen en welmeenenden, die misleid
  worden door de heerlijke verwachting van een zuivere echt Gereformeerde
  Kerk, zonder Gezangen. Ik spoor een ieder aan, om wel toe te zien wat
  hij doet, eer hij de vele banden verbreke, waardoor God zelf hem aan de
  Gereformeerde Kerk van dit land verbonden heeft. Ik wijs allen, die in
  gevaar zijn om door schoonschijnende vooruitzigten op een dwaalweg te
  geraken, op het schoone voorbeeld van christelijke verdraagzaamheid en
  toegevendheid, door Ds. Postma in de Kaapstad gegeven. Gelijk hij daar,
  om zijne broeders te stichten, uit de Gezangen heeft laten zingen, die hij
  voor zichzelven niet gebruikt, laat ook gij, vrienden, uwen broeders van
  dezelde kerk, de vrijkeid om de Evangelische Gezangen te zingen, gelijk gij
  zelven een Avondzang, een Morgenzang en enkele andere liederen nevens
  de Psalmen, zonder gewetensbezwaar, in de kerk gebruikt.
   Nog een woord omtrent Ds. Postma en zijne kerk. W at ik hun
  toewensch is de zegen Gods op hun voornemen, om onder de Heidenen
  in de binnenlanden van Afrika het Evangelie uit te breiden, gelijk WelEerw. mij zelf verklaard heeft, dat dit het hoofddoel zijner kerk was met
  zijne afvaardiging naar dit land. En kan het tot bevordering van dit
  heerlijk oogmerk strekken, dat die kerk, langs den weg van broederlijke
  zamenwerking aan onze gemeenten over de Vaalrivier of elders hare behulpvaardigheid betoone ook in zoodanige ondernemingen, wensch ik de
  Afgescheidene kerk allen zegen en voorspoed toe. Maar is het hun
  oogmerk, het koste ook wat het wil, voor het Afgescheidene Kerkgenoot­
  schap van Nederland in het Transvaalsche en in de Kaap-kolonie een
  aanhang te werven, zoo mag ik hun het gelukken hunner pogingen niet
  toewenschen, terwijl ik mij overtuigd houd, dat zoodanige handelwijze
  overal afkeuring zal ontmoeten, bij weldenkende Christenen.
  W at ik der gemeente van Burgersdorp, mij nog dierbaar, toebid,
  behoef ik u lieden niet te zeggen. W at ook uw gevoelen zij omtrent de
  Gezangen, gij leeft in mijn hart, en ik houd mij verzekerd, dat dit gevoelen
  
  129
  
  niet slechts van mijne zijde, maar ook van de uwe gekoesterd wordt.
  Ten overvloede wijs ik op het Psalmvers na mijne afscheidsrede door u
  gezongen (Ps. cxxii. vs.), als de uitdrukking der bede die ik steeds voor u
  opzend. Met opregte heilbede noem ik mij, waarde vrienden, uw
  broeder en dienaar in den Heer,
  J. M urray.
  BIJLAGE
  
  C.
  Verslag van eene Openbare Kerkeraadsvergadering, gehouden te
  Burgersdorp op den 25sten Februari, 1860, door den heer D. Postma en
  den Kerkeraad van de thans afgescheidenen te Burgersdorp.
   W ij ondernemen dit schrijven met een pijnlijk gevoel, naarmate,
  dat de zaak ons ter harte is gegaan. W ij bedoelen met dit ons schrijven
  niets meer, maar ook niets minder, dan om die eer van onze kerk te
  handhaven, en van den blaam te ontheffen die haar is opgelegd door den
  heer D. Postma, en diegenen uit ons midden, die zich hebben aangesloten
  aan die kerk, onlangs opgerigt door den heer D. Postma, die zij noemen
  de Gereformeerde Kerk.16)
  Bedoelde vergadering werd geopend door het gebed, waarna ZEerw.
  een kort verslag deed van zijne rondreis, alsmede eene aanspraak hield,
  waarin de volgende bijzonderheden voorkwamen, dat al wat ZEerw. zegt en
  schrijft, ten goede en ten kwade, hij zulks openbaar doet, want zulks
  zijne gewoor)te is, hoewel het laatste hem smart en hij zulks voorzigtig
  doet. Alstoen deed hij als voorzitter de vraag, o f hij eenige documenten,
  die hij voor zich had liggen, aan de vergadering zoude voorleggen. De
  ouderling Pretorius zeide het zal te lang ophouden, doch de ouderling
  N. Kruger zeide het moet voorgelezen worden, het is noodzakelijk.
  Al de anderen stemden toe in het laatste.
   Alstoèn maakte ZEerw., gewag van een beroepsbrief, gezonden aan
  zekeren heer de Kok, thans in Nederland, dien hij wenscht beantwoord
  te hebben, voor hij besluit tot hier over te komen. W at zijn de redenen
  van afscheiding? Hoe handelt gij met geloovige kleurlingen, en wat is
  het getal uwer leden? Deze vragen werden op de volgende w'ijze beant­
  woord: ZEerw. nam een document op, dat men zien kon dat voor hem
  van waarde was, en zeide, dit heb ik geschreven uit den mond der broederen
  en herzegge, of liever, dit heb ik met de pen overgenomen uit hun mond,
  waarin de volgende bijzonderheden voorkwamen, zijnde redenen van
  afscheiding, dat hunne leden, om het niet zingen der gezangen onder
  censuur gesteld w'erden, zooals Cecilia Vorster, en dat hunnen kinderen
  de doop geweigerd werd, om het niet zingen der gezangen, en dat hunnen
  jongelingen het lidmaatschap geweigerd werd, om het niet zingen der
  gezangen, en dat zij te onkundig w'aren om hunne zaak te verdedigen,
  werd hij met hardheid behandeld, door onzen leeraar, en dat onze kerk
  18) W ij hebben van het verhandelde aanteekening gehouden, en geven, geholpen door
  ons geheugen, en met een goed geweten, hetgeen gesproken en voorgelezen is, zoo
  veel mogelijk ,woordelijk terug.
   130
  
  de leer der voorverordenering niet meer leert. Zijn-Eerwaarde maakte
  toen deze aanmerking: dan durft John Murray nog, toen een kind op de
  katechisatie van die leer gewag maakte, dat kind zulks beletten, waarom
  hij (de heer Postma) ook nu van hem (J. Murray) een sle:hten dunk
  heeft. En dat zij in de prediking des Evangelies voor hen geen voedsel
  vonden, maar dat hunne zielen hongerig en dorstig zijn gebleven; en
  als zij bij onze leeraren aanzoek deden om andere leeraren uit Nederland,
  dan werd de afgescheidene kerk voor hen verborgen gehouden, behalve
  één leeraar heeft hun daar iets van berigt; en dat ons kerkbestuur in
  een wereldsch bestier ontaard is, en dat onze Syncde wetten maakt
  bijbelsch o f onbijbelsch, en die moeten wij gehoorzamen en eerbiedigen,
  zoals de stemontneming der ouderlingen; en dat onze kerkvaders valsch
  zijn, en dat wij hun den scheldnaam gaven van Doppers17). Tot antwoord
  op de tweede vraag, zeiden zij dat zij aan de geloovige kleurlingen de
  sacramenten willen laten bedienen, en bewijzen zulks uit vele teksten
  uit het Oude en Nieuwe Verbond, maar afzonderlijk, niet in een kerk­
  gebouw, want dat het hun een hemelsbreed onderscheid is gezamenlijk
  o f afzonderlijk. Men moet in Afrika bekend wezen, zeiden zij, en met
  het karakter van de natien dan zal men weten, dat eene zoodanige vereen iging ook voor hen nadeelig is. Ook zeiden zij, moet zulke gedaan
  worden door geordende leeraren en niet door zendelingen, die gezonden
  worden door het Genootschap, dat bestaat door kooplieden, die de
  zending slechts bevorderen om hun voordeel te verschaffen. De zende­
  lingen, zeiden zij, zijn valsche mannen en valsche apostelen. Doch
  zij voegden er bij, tot nog toe zijn er geene geloovige kleurlingen, alsof
  zij zeggen wilden, dus ik ook geene zending noodig. Op de derde b e\angrijke vraag zal nader geantwoord worden. Alstoen volgde een docu ment
  uit Ds. Postma’s eigene aanteekeningen of opmerkingen, waarin de
  volgende bijzonderheden voorkomen: Dat onze Synode hunne kerk
  miskend en als valsch voorgesteld heeft, en het gehouden heeft met die
  valsche kerk in Nederland, uit dien hoofde is ook onze kerk valsch,
  doch nog niet zoo diep gezonken als die van Nederland, en ontvangt de
  Kaapsche Synode nu loon naar werken. Hunne kerk stelde hij voor als
  de alleen ware kerk, overeenkomstig, zeide hij, in leer, dienst en tucht
  met die der Dordsche Synode van 1618 en 1619.  Eenige leden van den kerkeraad zonden hun toen de volgenden
  brief:
  Burgersdorp, 25 Feb. 1860.
  Wel-Edele Heere, Bij dezen doen wij kerkeraadsleden van deze plaats
  en ook en lid van den kerkeraad van Colesberg, uwe Eerwaarde het
  17) Onder de redenen van afscheiding is ook genoemd, dat wij aan openbaringen, die
  zij ontvangen, geen waarde hechten, doch wij zijn niet in staat dit woordelijk mede
  te deelen.
  1 ;
  
  131
  
  volgende vriendelijk verzoek, aan ons te willen overhandigen een copij
  van het document, daarmede in verband staande, hetwelk uw leeraar
  heden morgen voorgelezen heeft. W ij achten het van onzen pligt, daar
  dezelve in eene publieke vergadering voorgelezen is, die ook in het een
  of ander publieke blad bekend te maken, en wij koesteren de hoop, dat
  het ook de begeerte van u Eerwaarde is, want immers heeft ook uw
  leeraar gezegd, dat Zijn-Eerwaarde niets in het verborgen doen wil.
  W ij zijn uwe welmeenende vrienden.
  (was getekend)
  
  A. J. H. S t e e n e k a m p
  ) Oud.
  A. H. v a n d e r W a l t
  )
  J . F. M i jb u r g
  )
  P. J. V lLJO EN
  )
  H. M e i jn t je s
  ) Diak.
  P. J . J o u b e r t , Colesberg. )
  Tot antwoord ontvangen wij het volgende:
  Burgersdorp, Feb. 27, 1860.
   Den Eerwaarden heer A. J. Steenekamp, Ouderling der Ned. Duitsch
  Gereformeerde Gemeente te Burgersdorp en mede- onderteekenaar
  van den brief, gerigt in dato 25 dezer, wordt geinformeerd dat de kerke­
  raad door UEd. in dien brief bedoeld heden in zijne vergadering dezen
  brief heeft gelezen, en uw verzoek daarin vermeld, voor UEd. een afschrift
  te ontvangen van iets, wat de Wel-Eerw. heer Postma ter onzer informatie
  voorlas, aangaande de afscheiding van uw kerkgenootschap, maar onze
  kerkeraad acht het geheel buiten onze bevoegdheid om over dat verzoek
  te beschikken, naardien dat geene zaak onzer behandeling was, maar
  slechts eene goedwillige mededeeling door den Wel-Eerwaarden Postma
  en wij vertrouwen uwe eigene conscientie zal bij nadere overweging ook
  wel beseffen, dat zulk een verzoek niet aan onzen kerkeraad, maar aan
  den Wel-Eerwaarden Postma dient gerigt te worden, en hiermede zijn
  wij uwe dienstwillige dienaren en heilbiddende vrienden.
  De kerkeraad der Gereformeerde gemeente van Burgersdorp en van
  wege denzelven,
  A. K r u g e r
  ) Oud.
  M . A. P r e t o r i u s.
  )
  Alstoen wendden wij ons met hetzelfde verzoek om copij van gemeld
  document aan Postma zelven, en was geteekend door dezelfde leden des
  kerkeraads.
   W ij ontvingen toen den volgende brief:—
  Den Eerwaarden A. J. H. Steenekamp, Ouderling en medeonderteekenaren: Wel-Ed. heeren. In antwoord op uw vriendelijk schrijven
  van heden, dient een minzaam antwoord:
  Vat ik de bedoeling van uw schrijven dan verlangt gij van mij ook te
  ontvangen, wat ik Zaterdag in de openbare kerkvergadering heb voor­
  gelezen, belangende de afscheiding. Hierop dient ter uwer informatie—
  
  132
  
  1. dat ik thans niet in staat ben, om daarvan heden afschrift te geven,
  uit gebrek aan tijd; 2. dat ik aan mijzelf denk te houden, wat ik daarvan
  door een publiek blad meer algemeen w'ensch bekend te stellen.
  Wel-Edele heeren, na groete met heilbede, uw dienstwillige dienaar,
  D. P o s t m a , V.D.M.
  Burgersdorp, 27 Febr. 1860.
  Het volgende besluit werd toen genomen:
  De Dienstdoende ondergeteekenden, ouderlingen der Hollansche
  Gereformeerde Kerk alhier, magtigen bij dezen, den diaken P. J. Viljoen,
  van deze gemeente, en den Diaken P. J. Joubert, van Colesberg, om namens
  hen eene Commissie uit te maken ter overdenking en beraming van een
  plan tegen de aanvallen van Ds. D. Postma tegen onze kerk in eene publieke
  vergadering alhier gedaan, en dezelve openbaar te maken, door middel
  van den Kerkbode.
  A. J. H. S t e e n e k a m p )
  J. F. M e y b u r g
  ) Ouderlingen.
  A. H. v a n d e r W a l t )
  Burgersdorp 26 Febr. 1860.
  Ziedaar het gebeurde te Burgersdorp, de gewezene standplaats van
  Professor Murray, van wien ook de thans afgescheidenen met ons Gods
  Woord in veel ernst en zuiverheid hebben hooren verkondigen, en
  versierd met een onbesprokene godvruchtigen wandel, zie hem door
  dien man in zijn persoon getast en beschuldigd met de leer der voorverordinering tegen te staan.
   W ij zijn verwonderd, dat ook de vrees van vereeniging der kleur­
  lingen met onze kerk, die zij gelijkstelling noemen, onder de redenen
  van afscheiding is weg gelaten, daar dezelve vroeger, ons goed bekend,
  eene eerste reden was van gemoedsbezwaren.
  De Heer D. Postma scheen er zeer op gesteld te zijn om te laten
  hooren, dat al wat ZEerw. tegenschrijft de waarheid is, en dat hij alzoo
  een veiligen weg bewandelt, en dus ook alles in het openbaar doet. W ij
  laten het aan anderen over om volgens het gebeurde te oordeelen of het
  wel zoo is. En vragen wij nu ons kerkbestuur de redenen van afscheiding,
  alsmede o f het gezegde van den Heer D. Postma waar of niet waar is.
  P. J . V i l j o e n
  ) Commissie.
  P. J. J ou bert
  
  )
  
  Geprovoceerde Herinnering en Teregtwijzing aan den Wel-Eerw. Zeergel.
  Heer S. Hofmeyer, Th. Dr., Predikant te Montagu, door
  D. Postma, V .D .M ., te Burgersdorp, ten gevolge van het boekje
  door Dr. Hofmeijer, uitgegeven te Kaapstad bij J. C. Juta en
  N. H. Marias, 1870, ten titel voerende: „Hoe de afscheiding
  ontstaan is.”
  
  133.
  