title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: On the other hand, when a large group of national parliaments send a joint opinion to the
  EC, it is more willing to take the opinion of that group into account and act in accordance
  with that opinion. In the years that are included in this study, 2010 to 2016, national parliaments have sent an average of 19 reasoned opinions per year and per national parliament
  in the political dialogue. The Bundesrat, the upper house of the German parliament, has
  been one of the most active chambers of national parliaments by sending an average of
  34 reasoned opinions per year. The reason for this is the fact that the Länder, the states of
  the German federation, prescribe the Bundesrat when to send a reasoned opinion. According to the Länder, the political dialogue is the main instrument for them to influence
  European decision-making. The German lower house, the Bundestag, the Dutch lower
  house, the Tweede Kamer, and the Dutch upper house, the Eerste Kamer, are less active
  than the Bundesrat, but their activities are average in comparison to other national parliaments in the EU.
   Next to the political dialogue, national parliaments have the option to send a reasoned
  opinion in the context of the Early Warning System. When used correctly, this instrument
  can be effective for national parliaments in influencing European decision-making. The
  key to this instrument is interparliamentary cooperation. Each national parliament has
  two votes – in bicameral systems each chamber is allocated one vote – and when at least
  one third of such votes are cast, a so-called yellow card is triggered. National parliaments
  need to reach this threshold of one third of votes cast before the EC must consider whether
  to revise a draft legislation. There is, however, often a lack of cooperation between national
  parliaments to work together to reach this threshold and thus to make use of this instrument. None of the chambers of the German and Dutch parliaments is aiming to exercise
  this power extensively. Especially in Germany, this instrument is not seen by parliament
  as a useful instrument. Both the German and the Dutch parliament are more inclined use
  the powers under their own domestic legal framework to scrutinize their own government
  as opposed to using the powers laid down in EU law.
  Lastly, chapter 2 discusses interparliamentary cooperation. According to article 12
  TEU, national parliaments have a duty to contribute actively to the good functioning of
  the EU by also taking part in interparliamentary cooperation between national parliaments
  and with the European Parliament. There are several different forms of interparliamentary
  cooperation. Members of national parliaments are able to participate in one or more of
  the formal conferences. Next to that, members of national parliaments meet with other
  members of national parliaments in smaller, bilateral settings.
   348
  
  Summary
  
  In addition to the powers given to national parliaments at EU level, national parliaments
  have also been vested with powers at national level to participate in EU affairs. These
  powers can vary from one member state to another. Examples of this type of power include
  the existence of a scrutiny reserves or the right to ask questions to the government.
  Chapter 3 analyzes the powers of the Dutch parliament, whereas chapter 4 does the same
  for the German parliament. In chapter 5 the powers and their application by the German
  and Dutch parliament are compared.
  It is found that the Dutch parliament has only two powers focusing on EU affairs. These
  powers are the right of consent and the scrutiny reserve. The right of consent can only be
  used when the EC drafts new legislation in the area of freedom, security and justice. This
  means that this power can only be invoked by the Dutch parliament as a response to specific actions by the EC. On the other hand, the power of scrutiny reserve can be applied
  at all times. Members of parliament are able to decide whether or not to place a scrutiny
  reserve on new draft legislation. However, the process of deciding to place a scrutiny reserve
  is unclear and its application largely depends on a member of parliament having an interest
  in the subject of the draft legislation.
   Next to these aforementioned powers, the Dutch parliament, the Tweede Kamer and
  Eerste Kamer, has more general scrutiny powers, like the right to ask written or oral questions, enshrined in national law, which can be used to scrutinize the Dutch government
  both national and EU affairs. However, according to the collected data on the use of these
  powers, it can be concluded that these powers are only infrequently used to scrutinize the
  government in EU affairs. There are two main reasons for that. Firstly, there is little reason
  for parliament to use the powers in cases where the government, i.e. the minister in acting
  in Council negotations, has little to no power to affect a change in the matter at hand at
  EU level. Secondly, there is little focus on the European Union as a topic in the Dutch
  parliament in general as members of parliament are more concerned with national matters
  than European ones.
   The German parliament has similar powers to the Dutch parliament when it comes to
  general national scrutiny powers vis-à-vis the government. Percentagewise the numbers
  of how often the German parliament used its powers to scrutinize the government in EU
  affairs are higher in Germany than in the Netherlands. However, the numbers still show
  that general national scrutiny powers are not often used in EU affairs. The reason for this
  is the fact that the German parliament has been vested with particular powers to scrutinize
  the government on EU affairs. So for scrutiny of EU affairs those particular powers are
  used and not so much the general national scrutiny powers. The German basic law assigns
  a role to the German parliament in EU affairs in article 23 GG. This article determines the
  right of parliament to state its position before the government participates in EU legislative
  acts. The Bundestag states an average of 30 positions a year and the Bundesrat an average
  
  349
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  of 180 a year. This right to state its position is the right most frequently used by the
  Bundesrat when it comes to its participation in EU affairs. Next to this right, the Bundestag
  also has several more options to participate in EU affairs, like the right ask questions (major
  interpellations and minor interpellations) and the right to hold a debate or put questions
  tot the government on ‘matters of topical interest’.
   Another factor that contributes to parliament’s ability to scrutinize EU affairs is the size
  of its civil service. Both parliaments are very dependent on their civil servants. They support
  the members of parliament in their activities on every level. A large difference between
  both parliaments is noticeable in size of staffing. In general, the German parliament is 3.5
  the size of the Dutch parliament. There are also more civil servants working in the German
  parliament than there are members of parliament. More than 3000 civil servants work for
  the Bundestag, which is four to five civil servants per member of parliament. The number
  of civil servants of the Bundesrat is around 200, which means almost three civil servants
  per member (not taking into account the civil servants working for the different governments of the states). The Dutch Tweede Kamer has approximately 100 fulltime employees
  available to support its members, which is less than one civil servant per member. Only
  twenty-five civil servants are working at the Dutch Eerste Kamer. The significantly smaller
  workforce of the Dutch parliament will most certainly have an impact on its productivity.
  Overall it is found in this dissertation that while the Dutch parliament is less active than
  the German parliament when it comes to EU affairs, this difference can be explained by
  virtue of the differences between both parliaments. The German parliament is in every
  sense bigger than the Dutch. Not only in members but also in civil servants working for
  parliament. Next to that, some powers of the German parliament are used automatically.
  For example, when the Bundestag states its position to the government, the government
  will automatically put a scrutiny reserve on EU level.
   Lastly, the role of the German parliament in EU affairs is laid down in legislation. The
  advantage of this is that it creates a clear overview of powers, procedures, rights and duties
  of parliament (and the government). Also, this provides clarity in the relationship between
  those two institutions and the procedures that have to be followed.
  As mentioned before, the research question is formulated to be able to make some
  recommendations to the Dutch parliament. The question Can the Dutch parliament improve
  its scrutiny of EU affairs in order to do justice to its role under the EU Treaties and its own
  national role with regard to democratic control and representation? is answered in the following nine recommendations.
  The first recommendation is to lay down all the powers of the Dutch parliament in EU
  affairs (i.e. the agreements between parliament and government and the procedures
  
  350
  
  Summary
  
  regulating the powers and agreements) in one document like the rules of procedure of
  parliament or a statutory act. Currently, there is no formal document or act in the
  Netherlands with all these aforementioned matters in it. This means that there is no
  overview of all the powers of parliament in EU affairs and agreements made between
  parliament and the government. The recommendation is to follow the German example
  and collect all the matters (right, obligations, agreements, powers) that play a role in EU
  affairs in one statutory act in order to to make it easier for parliamentarians to make use
  of it.
  Second, the procedures for the use of such powers should be improved/elaborated.
   For some important powers, such as the scrutiny reserve, there are no formal procedures
  on how and when to use these powers. Such procedures could facilitate the members of
  parliament to make more and better use of their powers. This could then have the effect
  of a more solid and effective role of the Dutch parliament in the EU.
  Third, the civil service of the Dutch parliament should be expanded. To improve the
  work of parliament and to implement the previous recommendations, the parliament
  requires more staff. Compared to other parliaments in the EU, Dutch members of parliament are supported by (too) few staff. This has an impact on the productivity of the Dutch
  parliament, making its members unable to participate in EU affairs even where they might
  wish to do so.
  Fourth, statistics of the Tweede Kamer are not open to the public. There are no public
  records of activities of members of the Tweede Kamer. It is recommended to keep track
  of statistics and make them available for the public. Not only will researchers benefit from
  it but also the general public. Based on those statistics, the public can track the activities
  of their representatives and hold them accountable for it. Lastly, statistics are also needed
  for the Tweede Kamer itself in order to evaluate its own activities. Thus, keeping track of
  statistics is also in its own interest.
  Fifth, in the Tweede Kamer one or more members can be appointed as rapporteur.
   This rapporteur will delve more deeply into a subject or dossier in order to inform the
  Tweede Kamer. A rapporteur is particularly important for European dossiers because of
  their complexity. The Tweede Kamer therefore regularly deploys a rapporteur for this
  purpose. However, already prior to the rapporteur’s appointment, it is determined when
  the rapporteurschip will end, with the consequence that a rapporteur might have to relinquish their file even if the European dossier has not yet brought to an end. It is therefore
  recommended that the rapporteurschip only ends when the European dossier ends, or
  when the rapporteurship is no longer needed, instead of on a predetermined date.
  Sixth, as mentioned before, “national parliaments contribute actively to the good
  functioning of the Union”, according to article 12 TEU. To fullfil this duty national parliaments have the right to review draft legislation of the EU for its compatibility with the
  subsidiarity principle. To know whether or not draft legislations is compatible national
  
  351
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  parliaments should actually review the draft legislation. The recommendation for the
  Tweede Kamer is therefore to review all draft legislation for its compatibility with the
  subsidiarity principle. Only then one can know if it’s compatible.
  Seventh, in order to be able to exercise effective scrutiny parliaments need information.
  And in order to be well informed about the activities on European level it is useful to be
  well connected to the actors at EU level, in particular within the European Parliament.
   This recommendation concerns the contact between members of the Tweede Kamer and
  Eerste Kamer and members of the European Parliament. More concretely, it is recommended that a few members of the European Parliament sit on the parliamentary committees for European Affairs of the Tweede Kamer and Eerste Kamer, as is done in Germany.
  The advantage of this is the direct contact between the members of the different parliaments
  so information is easily and quickly passed.
  Eighth, the ‘normal’ European legislative process is not followed for the conclusion of
  trade agreements between the EU and third countries. There is a separate process that is
  specifically designed for trade agreements. This means parliament (in practice, the Tweede
  Kamer) cannot use its competences laid down in EU law. This does not mean, however,
  that parliament is left empty handed since it can use its ‘ordinary’ scrutiny competences
  vis-à-vis the Dutch government, such as the right to ask questions. It is nevertheless
  recommended to create a procedure on the role of parliament with regard to trade agreements. On the one hand, this makes clear that there is a role for parliament and what this
  role entails. On the other hand, this ensures that parliament actually perfoms its scrutiny
  tasks.
  Finally, the last recommendation is to establish better interparliamentary cooperation.
  The aim of better interparliamentary cooperation is to enhance the role of national parliaments in the EU. The Early Warning System and the Political Dialogue are two instruments
  that require cooperation between national parliaments to be effective. The more use is
  made of these instruments, the more likely it is the EC will take the opinion of the national
  parliaments into account. By that, national parliaments can have a say in the EU.
   352
  
  I m pac t pa r ag r a a f
  1
  
  Inleiding
  
  Het promotiereglement van de Universiteit Maastricht beschrijft de impactparagraaf als
  volgt; ‘(…) een reflectie in lekentaal over de wetenschappelijke impact van de resultaten
  uit het promotieonderzoek dat is beschreven in het proefschrift, en indien van toepassing
  ook de reeds behaalde of de te verwachten maatschappelijke impact.’. Aan de hand van
  een viertal vragen zal de impact van dit proefschrift worden uitgelegd. Ten eerste zal
  worden ingegaan op het hoofddoel van het onderzoek dat beschreven is in het proefschrift
  en wat de belangrijkste resultaten en conclusies zijn (paragraaf 2). Vervolgens wordt in
  paragraaf 3 (relevantie) beschreven wat de (potentiële) bijdrage van de resultaten uit het
  onderzoek aan de wetenschap zijn, en indien van toepassing aan maatschappelijke sectoren
  en maatschappelijke uitdagingen. In paragraaf 4 (doelgroep) wordt een antwoord gegeven
  op de vraag voor wie de onderzoeksresultaten interessant, dan wel relevant zijn. In de
  vijfde en laatste paragraaf (activiteit) gaat over de wijze waarop deze doelgroepen kunnen
  worden betrokken bij en geïnformeerd worden over de onderzoeksresultaten, zodat de
  opgedane kennis in de toekomst kan worden gebruikt?
  
  2
  
  Onderzoek
  
  Het doel van het onderzoek is het achterhalen van de verschillen en overeenkomsten tussen
  het Nederlandse en het Duitse parlement waar het hun activiteiten in Europese aangelegenheden betreft. De onderzoeksvraag die hierbij is gesteld is als volgt: In welke mate maakt
  het Nederlandse parlement van de hem toekomende bevoegdheden naar nationaal en
  Europees recht gebruik voor wat betreft Europese aangelegenheden? Om de uitkomsten te
  vergelijken wordt deze vraag ook voor het Duitse parlement beantwoord. Tot slot wordt
  een antwoord op de centrale vraag gegeven, namelijk: Kan het Nederlandse parlement zijn
  controle ten aanzien van Europese aangelegenheden verbeteren, al dan niet naar Duits
  voorbeeld, teneinde recht te doen aan het VEU, en de eigen nationale rol die het heeft ten
  aanzien van controle en vertegenwoordiging?
  De belangrijkste conclusies van dit onderzoek zijn dat het Nederlandse parlement in
  mindere mate gebruik maakt van de hem toekomende bevoegdheden dan het Duitse parlement. De redenen hiervoor zijn onder andere de grootte van het Duitse parlement. De
  Duitse Bundestag is ongeveer 4,5 keer groter dan de Nederlandse Tweede Kamer. Tevens
  
  353
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  zijn er in verhouding, maar ook in absolute zin, veel meer ambtenaren werkzaam in het
  Duitse parlement dan in het Nederlandse parlement.  Beide parlementen maken echter het meest gebruikt van de hun naar nationaal recht toekomende bevoegdheden. Ook hiermee kunnen zij een rol spelen in Europese besluitvorming. Dit wordt gedaan door de eigen minister te controleren die zitting heeft in de Raad.
  Het onderzoek toont tevens aan dat de inzet van controlebevoegdheden in beide parlementen in absolute zin aan de lage kant is. Dat heeft enerzijds daarmee te maken dat het niet
  altijd zinvol is om bevoegdheden in te zetten wanneer bijvoorbeeld de minister weinig kan
  doen op Europees niveau. Het ligt dan niet voor de hand om de minister te controleren.
  Anderzijds zijn deze percentages te verklaren door het gebrek aan interesse in, en kennis
  van, Europa.
  Gesteld kan worden dat nationale parlementen, krachtens artikel 12 VEU, de taak hebben
  actief bij te dragen aan het goede functioneren van de Europese Unie. Het onderzoek laat
  zien dat nationale parlementen meer gebruik dienen te maken van hun bevoegdheden om
  deze taak uit te voeren. Voor het Nederlandse parlement kan de uitvoering verbeterd
  worden door enkele aanpassingen door te voeren. De aanbevelingen hiertoe zijn deels
  gebaseerd op het Duitse systeem. In het kort komen de aanbevelingen neer op:
  – Verzamel alle bevoegdheden, procedures en afspraken en leg deze vast in één document.
  – Maak een duidelijke procedure voor (het beëindigen van) een rapporteurschap.
  – Toets alle Europese wetgevingsvoorstellen op subsidiariteit.
  – Stel criteria en richtlijnen op om de inzet van rapporteurs en het parlementair behandelvoorbehoud te bevorderen.
  – Laat leden van het Europees Parlement zitting nemen (zonder stemrecht) in de
  Kamercommissies voor Europese Zaken.
  – Zorg voor parlementaire betrokkenheid bij handelsverdragen en andere grote dossiers.
  – Breid het ambtenarenapparaat van de Staten-Generaal uit.
  – Houd statistieken bij en maak deze openbaar.
  – Zorg voor een betere samenwerking tussen nationale parlementen.
   354
  
  Impactparagraaf
  
  3
  
  Relevantie
  
  De rol van nationale parlementen in de Europese Unie is een onderwerp dat met enige
  regelmaat onderzocht dient te worden. Dit onderzoek vormt een bijdrage aan het algemene
  grote onderzoek naar nationale parlementen omdat het een alomvattend onderzoek betreft
  en dus niet een deelaspect. Tevens betreft het een recent onderzoeken dat is gedaan na de
  inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon. De maatschappelijke relevantie van dit
  onderzoek ligt in de bijdrage aan het nationale en Europese debat over de rol van nationale
  parlementen in de Europese Unie. Dit debat zal mijns inziens nog lang aanhouden omdat
  de meningen en standpunten over dit onderwerp verschillend zijn. Dit onderzoek draagt
  bij aan de juridische kant van het debat. Het onderzoek naar deze twee specifieke nationale
  parlementen geeft een overzicht van de activiteiten van deze parlementen. Op basis van
  de verzamelde gegevens kan bepaald worden wat (in praktijk) de rol van het Nederlandse
  en het Duitse parlement is in de Europese Unie en hoe sterk of zwak deze rol is. Door deze
  analyse is het mogelijk om bepaalde verbeterpunten van nationale parlementen te achterhalen. Met betrekking tot deze zwaktes worden in dit onderzoek aanbevelingen gedaan.
   Deze aanbevelingen zien op het versterken van het Nederlandse parlement. Hierdoor zou
  het parlement zijn bevoegdheden beter kunnen uitoefenen en wellicht met een beter
  resultaat (dat wil zeggen meer invloed op Europese besluitvorming). Hetgeen daarnaast
  waardevol is, is dat de verzamelde data is gerangschikt waardoor een overzicht van de
  activiteiten van de nationale parlementen is gecreëerd. Een dergelijk overzicht is nog niet
  publiekelijk beschikbaar. Dit overzicht is van waarde voor parlementariërs, omdat ze
  hierdoor kunnen zien wat de impact is van hun eigen handelen en kunnen hiermee aan
  de bevolking die zijn representeren laten zien wat ze (niet) doen. Daarnaast is het ook in
  het belang van parlementariërs om te zien waar verbeteringen mogelijk zijn.
  Het innovatieve karakter van dit onderzoek is dan ook gelegen in het feit dat ten aanzien
  van de activiteiten van de Tweede Kamer met betrekking tot Europese aangelegenheden
  tot op heden geen (openbaar) overzicht is, zoals zojuist aangegeven. In dit onderzoek is
  schematisch weergegeven hoe vaak de Tweede Kamer haar bevoegdheden inzet om de
  Europese Commissie of de Nederlandse regering te controleren op Europees beleid. Aan
  de hand van de vergelijking van dit overzicht met dat van Duitsland is inzichtelijk gemaakt
  hoe (in)actief het Nederlandse parlement is met betrekking tot controle van Europees
  beleid en waar verbeteringen kunnen worden doorgevoerd.
  355
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  4
  
  Doelgroep
  
  De onderzoeksresultaten zijn uiteraard relevant voor de wetenschap omdat het, zoals
  hierboven beschreven, bijdraagt aan het debat over nationale parlementen. Daarnaast is
  dit onderzoek in de eerste plaats relevant voor parlementariërs van nationale parlementen.
   Dit betreft met name de parlementariërs van het Nederlandse en Duitse parlement. Op
  basis van dit onderzoek is voor parlementariërs te achterhalen hoe groot hun rol, dan wel
  hoe groot de rol van het nationale parlement, is in Europese aangelegenheden en op welke
  punten verbeteringen mogelijk zijn. Dit laatste geldt ook voor de ambtenaren die werkzaam
  zijn voor nationale parlementen. Zij ondersteunen de parlementariërs in hun werkzaamheden. Ambtenaren maken dus deel uit van de werking van het parlement. Sterker nog:
  de werking van het parlement is afhankelijk van ambtenaren. Het is niet voor niets dat
  een van de aanbevelingen ziet op de vergroting van het ambtenarenapparaat. Ook de
  ambtenaren van de regeringen van de lidstaten, als ook de ambtenaren die op Europees
  niveau werken, behoren tot de doelgroepen waarvoor dit onderzoek is gedaan. Tot slot is
  ook de Nederlandse en Duitse bevolking een doelgroep. De invloed van de Europese Unie
  op de lidstaten is een beladen onderwerp onder de bevolking. Dit onderzoek laat zien dat
  er ook invloed kan worden uitgeoefend op de Europese Unie door de lidstaten. Het
  onderzoek kan de bevolking van kennis voorzien om zo de plaats van nationale parlementen
  in de Europese Unie beter te begrijpen en om eventueel de gekozen parlementariërs ter
  verantwoording te roepen voor hun werkzaamheden.
  5
  
  Activiteit
  
  Het onderzoek resulteert in negen concrete aanbevelingen aan het Nederlandse parlement.
  Deze kunnen worden overgenomen en geïmplementeerd in het Nederlandse systeem.
   Meer concreet wordt het volgende aanbevolen; (1) verzamel alle bevoegdheden, procedures
  en afspraken en leg deze vast in één document, (2) maak een duidelijke procedure voor
  (het beëindigen van) een rapporteurschap, (3) toets alle Europese wetgevingsvoorstellen
  op subsidiariteit, (4) stel criteria en richtlijnen op om de inzet van rapporteurs en het
  parlementair behandelvoorbehoud te bevorderen, (5) laat leden van het Europees Parlement
  zitting nemen (zonder stemrecht) in de Kamercommissies voor Europese Zaken, (6) zorg
  voor parlementaire betrokkenheid bij handelsverdragen en andere grote dossiers (7) breid
  het ambtenarenapparaat van de Staten-Generaal uit, (8) houd statistieken bij en maak deze
  openbaar en (9) zorg voor een betere samenwerking tussen nationale parlementen.
  Deze laatste aanbeveling is gericht tot de parlementariërs en zou enigszins eenvoudig
  gerealiseerd kunnen worden. Voor de andere aanbevelingen is meer werk nodig en zijn
  
  356
  
  Impactparagraaf
  
  meer partijen betrokken. Desondanks zijn het geen puur theoretische aanbevelingen maar
  kunnen deze allemaal in praktijk gerealiseerd worden. Daarnaast zijn de onderzoeksresultaten vertaald en vormgegeven in een aantal (bijdragen aan) publicaties.1
  Of de aanbevelingen worden gerealiseerd is afhankelijk van het Nederlandse parlement
  en de regering. Mijns inziens zijn alle aanbevelingen te realiseren en is die realisatie ervan
  ook nodig. Een van de aanbeveling betreft het verzamelen en vastleggen van bevoegdheden.
   Hiervoor is een initiatiefvoorstel aanhangig in de Tweede Kamer.2 In dit voorstel wordt
  de informatievoorziening tussen de regering en het parlement vastgelegd. Dit zou uitgebreid
  kunnen worden tot een zogenoemde Europawet door alle bevoegdheden, procedures en
  afspraken met betrekking tot de EU op te nemen in deze wet. Voor de realisatie van de
  andere aanbevelingen is geen nieuwe wet nodig maar een wijziging in beleid. Het bijhouden
  en openbaren van statistieken van de Tweede Kamer moet mogelijk zijn. De Eerste Kamer
  is hierin al zeer actief. Nu zal het voor de Tweede Kamer meer tijd en energie kosten, maar
  deze investering is in het democratisch belang omdat de werkzaamheden van het parlement
  zo beter inzichtelijk zijn voor wetenschappers, journalisten en burgers. Het bijhouden en
  openbaren van statistieken is ook van belang voor de Tweede Kamer zelf om bijvoorbeeld
  een beeld te krijgen van het eigen handelen. Het uitbreiden van het ambtenarenapparaat
  is niet alleen een aanbeveling uit de wetenschap maar ook een wens van de Nederlandse
  parlementariërs. Hiervoor is niet alleen tijd maar ook geld nodig. Een dergelijke uitbreiding
  zal waarschijnlijk jaren duren. Ook wordt een betere samenwerking tussen nationale parlementen aanbevolen. De realisatie hiervan kan niet enkel door het Nederlandse en het
  Duitse parlement worden gedaan maar hiervoor zijn alle nationale parlementen in de
  Europese Unie nodig. Desondanks kunnen het Nederlandse en het Duitse parlement wel
  het initiatief nemen en een voorbeeld vormen voor andere nationale parlementen.
  Tot slot zal dit onderzoek verder vorm krijgen in de publicatie van wetenschappelijke
  artikelen met het onderwerp nationale parlementen in de Europese Unie.
   1
  
  2
  
  Zie onder andere: S. Wolf, De invloed van nationale parlementen op Europese besluitvorming: De mogelijkheden van het nationale parlement om invloed uit te oefenen op Europese besluitvorming: Het lijkt
  weinig maar het is veel. Den Haag: Montesquieu Instituut, De Hofvijver 6(70); S. Wolf, De kwestie-Mijer
  (1866). Hoe ‘politieke zonden’ mede resulteerden in een kernregel in het Nederlandse staatsrecht. In Zonden
  in de politiek: Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2016. Amsterdam: Boom. pp. 32-39; A.W.Heringa,
  H.T. Nguyen, S. Wolf, EU Legitimacy: Squaring the triangle. Den Haag: Montesquieu Instituut. (Montesquieu
  Policy Papers; 7); S. Wolf, Het nationale parlement ook als EU-parlement?. Den Haag: Montesquieu Instituut,
  De Hofvijver 9(97).
  Kamerstukken II 2016/17, 34695, nr. 2.
  357
  
  Da n k wo o r d
  Het schrijven van een proefschrift doe je niet alleen. Weliswaar heb ik het boek geschreven
  maar er komt meer bij kijken dan alleen het schrijfwerk. Ik zou dan ook graag de mensen
  bedanken die een bijdrage hebben geleverd aan de totstandkoming van dit proefschrift.
  In de eerste plaats zijn dat mijn promotor Aalt Willem Heringa en copromotor Sascha
  Hardt. Dank voor jullie commentaar, positieve feedback, jullie geduld (het heeft ‘even’
  geduurd voordat dit boek af was) en vertrouwen in mij. Ondanks dat ik met mijn hart in
  mijn keel naar elk gesprek ging (dat lag aan mij en niet aan jullie), heb ik onze gesprekken
  als plezierig ervaren. Niet alleen bespraken we alle serieuze dingen, maar was er ook ruimte
  voor gezelligheid waardoor ik een stuk wijzer ben geworden op het gebied van hardlopen,
  wielrennen en tuinieren. Dank voor alles dat ik van jullie heb geleerd.
   Daarnaast wil ik de leden van de beoordelingscommissie, prof. dr. B.H. van den Braak,
  prof. dr. J.Th.J. van den Berg, prof. mr. dr. A. van den Brink en prof. mr. dr. W. van der
  Woude hartelijk danken voor het lezen en beoordelen van het manuscript en het deelnemen
  aan de oppositie.
  My friend, my partner in crime and my paranymph Thu, I could not have done this without
  you, thank you! Benthe, jij bent de paranimf van mijn leven! Jij steunt mij als het nodig is
  maar vertelt me ook wanneer ik me aanstel. Ga daar vooral mee door.
  Ook ben ik dank verschuldigd aan mijn collega’s van de rechtenfaculteit in Maastricht. Ik
  heb een hele plezierige tijd gehad in Maastricht en dat komt omdat ik zulke toffe collega’s
  had. Mijn collega’s van de Eerste Kamer mag ik niet vergeten. Ik ben blij dat ik met zoveel
  leuke collega’s werk. Jullie zorgen ervoor dat ik mij thuis voel bij de Eerste Kamer.
  Veel dank gaat ook uit naar al mijn vrienden. Ik zal geen namen noemen want wat als ik
  iemand vergeet?! Jullie zijn heel belangrijk voor mij en hebben een grote bijdrage geleverd
  aan de totstandkoming van dit boek zonder dat jullie dat zelf weten.
  Tot slot wil ik mijn familie bedanken voor hun getoonde interesse en steun. Om te beginnen
  met Rob en Sandra, Marieke en Simon, Luuk, Jessie en Thijs. Ik had geen betere schoonfamilie kunnen wensen. Bedankt voor jullie betrokkenheid en dat jullie mij het gevoel geven
  altijd welkom te zijn.
  359
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  In het bijzonder dank ik mijn zus Charlotte, schoonbroer Samuel en broer Moritz voor
  jullie begrip en luisterend oor en Olivia, Max en Iris voor alle knuffels die ik heb gekregen.
   Mijn ouders ben ik zeer veel dank verschuldigd. Aan jullie draag ik dit boek dan ook op.
  Dank voor jullie onvoorwaardelijke steun en liefde.
  Mijn grootste steun en toeverlaat ben jij, Simon. Jij weet nu, misschien ongewild, ook het
  een en ander over nationale parlementen in de Europese Unie, maar je weet dat we daar,
  na vandaag, nooit meer over hoeven te spreken. Regelmatig zag ik het niet meer zitten en
  wilde ik het liefst het boek in de prullenbak gooien. Jij motiveerde mij telkens weer om
  door te gaan. Als jij dat niet had gedaan dan was dit boek er nooit gekomen. Dank je wel
  dat je er voor me bent! Tot slot nog een knuffel en een kus voor Isabella.
  360
  
  C u r r i c u lu m Vi ta e
  Sofie Wolf (Roermond, 1985) studeerde Nederlands recht aan de Universiteit Maastricht
  en een semester aan de University of Glasgow in Schotland. Van 2011 tot 2013 volgde zij
  de master Nederlands recht met de profielen Staats- en Bestuursrecht en Privaatrecht.
  Tijdens haar master werkte ze als student-assistent bij de afdeling Juridische Zaken van
  de Universiteit Maastricht. Na haar studie werd Sofie aangesteld als juriste bij deze afdeling.
  Vanaf februari 2014 combineerde zij dit met de functie van docent Staats- en Bestuursrecht
  bij de capaciteitsgroep publiekrecht van de rechtenfaculteit van de Universiteit Maastricht.
  In 2015 kreeg zij een fulltime aanstelling als docent bij de rechtenfaculteit en werkte ze
  hier tevens aan haar proefschrift. Van juli 2019 tot april 2021 was Sofie werkzaam als universitair docent Staatsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Sinds mei 2021 werkt
  ze als stafmedewerker voor de Eerste Kamer der Staten-Generaal.
  361.
  