title: Les origines gantoises du chroniqueur George Chastelain (ca.1414- ca.1441).
text: Wij Laureins van Busseghem, bailliu ende wettelic maenre van hoogher
  ende moghender vrouwen miere vrouwen van Gavere van haren
  heerscepe van Oerdeghem ende dat daer toebehoort ten tyden doe dese
  dinghen waren ghedaen, ende wij Jan Strijmeersch, Diederic de Vremde,
  Abin de Rase, Willem de Bul, Pieter Heinricx, manne van leene miere
  vorseider vrouwen van haren vornomden hove ende heerscepe ter selver
  vornomder tijt. Doen te wetene ende maken cont ende kenlic allen den
  ghenen die desen presenten wetteliken tsaertere zullen zien of hoeren
  lesen, dat voor ons commen es in propren persoone als voor bailliu ende
  manne in hove van wette Joris Castelain, de welke tziere begheerten
  wettelic te vooghde ghedaen was met eenen bistaenden vooght, mids dat
  hem vooghts behoufde in dese sake, kende ende verlijde metgaders sinen
  ' vooght voor ons bi sinen goeden dancke ende vryen wille, dat hij heeft
  vercocht wei ende redelic eerweerdeghen heere meester Janne van
  Cuelsbrouc, proofst tsente Veerelden te Ghend, deene heeltsceede van
  eenen goede dat de vorseide Joris was houdende in eenen vullen leene
  169
  
  GRAEME SMALL, DANIEL LIEVOIS
  van miere vorseider vrouwen van Gavere van haren vornomden hove van
  Oerdeghem dat men beet tgoed te Ghinderop, gheleghen in de prochie
  van Lede int Lant van Aelst, gheheel groot zijnde zeventien buunre lettel
  min of meer, metgaders der heeltwinninghen diere toebehoort, dat Jan de
  Knijf nu in pachte houdt, alsoot al ghestaen ende gheleghen es in Iande,
  mersche, bossche, wateren ende weeden ende allen den huusinghen,
  boomen, cateylen, besaedden, leeninghen, latinghen, prisyen, ende allen
  synen toebehooren, nients uteghesteken noch ghesondert. Desen coepe es
  ghedaen omme eene zekere somme van ghelde van welken ghelde hem
  de vorseide Joris Castelain metgaders sinen vooght kenden zijnde wei
  betaelt ende al vergolden van meester Janne van Cuelsbrouc vorseit ende
  hebber af quiteghescolden den selven meester Janne, sinen hoyre ende
  naercommeren, ende hem allen dies quitanche toebehoort metten rechte,
  teeuweliken daghe. Van welken vorseiden leengoede waren ghedaen drie
  sondaeghs wettelike kercghebode van sondaghe te sondaghe alsoemen
  leengoede sculdich es te ghebiedene ter kerken ende steden daermen de
  ghebode sculdich was te doene. Welke ghebode vry ende zuver leden
  zijn die de vorseide J oris Castelain metgaders sin en vooght an hem
  drouch ende doe bi maninghen van den bailliu ende wijsdomme van ons
  mannen hoven ghenoemt.  So drouch de vorseide Joris Castelain
  metgaders sinen vooght tvorseide gheel leengoed up den bailliu in
  handen als in sheeren handen, begheerde ende versochte datte te
  hebbene ghespleten in tween leengoeden ende in tween vullen
  manscepen beede te houdene van miere vorseider vrouwen van Gavere
  van haren vornomden hove, elc leen zijnde ende blivende deen
  heeltscede van den vornomden gheelen goede even groot ende even
  ghelijc, deen leen ende deen heeltscede den vorseiden Joris bliven
  behoudende in eenen leene ende in eenen vullen manscepe van miere
  vorseider vrouwen te alzulken rechte ende dienste als hijt ghehouden
  heeft tooten daghe van heden. Begheerde voort ende versochte de selve
  J oris metgaders sin en vooght hem wettelic te onthuutene, ontervene ende
  ontgoedene van der andere heeltsceden duergaende van den vornomden
  gheelen goede als ghespleten ende een leengoed zijnde up hem selven,
  ende datmen daer in verghiften, verleenen, erven ende goeden sal
  meester J anne van Cuelsbrouc als coepere. Uut welker begheerten en de
  versouke van den vorseiden Joris Castelain metgaders sinen vooght ende
  dat hij hem wei vernoucht ende vulbetaelt van al sinen ghelde ende
  coepscatte ende ic bailliu mi kende wei vernoucht ende al ghenouch
  ghedaen van al miere vorseider vrouwen rechte als van sheeren rechte
  ende wij bailliu ende manne onslieden kenden wei vermoedt, ghepaeyt
  ende al ghenouch ghedaen van onsen rechte ende dat coepere ende
  vercoepere ghedaen hadden deen jeghen dandere al dat zij sculdich
  waren te doene also coep ende voerwaerde inhadde. So waest dat ic
  170
  
  ORIGINES GANTOISES DE GEORGE CHASTELAIN
  bailliu als heere in den name van miere vorseide vrouwe van Gavere
  tvorseide gheel goed wei ende wettelic spleet ende maecte der af twee
  leengoede ende twee vulle manscepe, elc evengroot ende evenghelijc,
  deen leengoed twelke es de heeltscede van den gheelen goede den
  vorseiden J oris Castelain te hebbene en de te behoudene in eenen leene
  ende in eenen vullen manscepe ghehouden van miere vorseider vrouwe
  van Gavere, ghelyc vooren gheseyt es. Ende van den anderen leenen
  twelke es dandere heelscede duergaende van den vornomden gheelen
  goede, so was de vornomde Joris Castelain wettelic onthuudt, ontleent,
  onterft ende ontgoedt met hande, met halme ende met monde, waerps
  ende ghincs te buten, ende en kender hem gheen recht an hebbende, hij
  noch zijn vooght.  ANNEXE XVI - 1440, 19 juillet - Les 'vinders' de Ia paroisse Saint-Jean
  communiquent aux echevins de Ia Keure qu'ils condamnerent le 7 juin
  171
  
  GRAEME SMALL, DANIEL LIEVOIS
  1440 Joris Castelain a payer une dette a Pieter vanden Abeele - AVG,
  serie 301, 35, Registre des echevins de Ia Keure, 1439-1440, f.43v/4
  De zelve [Olivier Kesel etc. vindren] wysden vija Juny lestleden Joris
  Castel[ain] naer de kennesse te betaelen Pieter vanden Abeele xiiij s. vj
  d.gr. tsent Jansmesse doe etc.ende van costen xix gr. ij ingh. Actum etc
  [19 juillet 1440].
  ANNEXE XVII - 1440, 19 juillet - Les 'vinders' de Ia paroisse Saint-Jean
  communiquent aux echevins de Ia Keure qu'ils condamnerent le 27 mai
  1440 Joris Castelain a payer une dette a Laureins van Hyfte - AVG, serie
  301, 35, Registre des echevins de Ia Keure, 1439-1440, f.43v/7
  De zelve [Olivier Kesel etc. vindren] wysden xxvija may lestleden Joris
  Castel[ain] te betaelen Laureins van Hyfte xx d.gr. binnen iijden daghe
  etc. en de van cos ten xix gr. Actum ut supra [ 19 juillet 1440].
  ANNEXE XVIII- 1440, 19 juillet- Les 'vinders' de Ia paroisse Saint-Jean
  communiquent aux echevins de la Keure qu'ils condamnerent le 21 juin
  1440 Joris Castelain a payer une dette a dame de Hane - AVG serie 301,
  35, Registre des echevins de Ia Keure, 1439-1440, f.43v/10
  De zelve [Olivier Kesel etc. vindren] wysden xxja juny lestleden Joris
  Castel[ain] te betaelen der vrouwen sHanen xxj s. iij d.gr. binnen iijden
  daghe etc. ende van costen xxij gr. Actum ut supra [19 juillet 1440].
   ANNEXE XIX - 1440, 14 aout - Les 'vinders' de la paroisse Saint-Jean
  communiquent aux echevins de la Keure qu'ils condamnerent le 23
  fevrier 1440 Joris Castelain a payer une dette ala dame Van den Heeke A VG, serie 301, 35, Registre des echevins de la Keure de Gand, 14391440, f.43v/16
  De zelve [Olivier Kesel, Jan de Coepman, etc. vindren vander
  ondercosterien van sent Jans etc. commen zyn ende] wysden xxiija
  februarij lestleden J oris Castel[ain] te betaelne der vrouwen Vanden
  Heeke xvij s. iiij d.gr. binnen iijden daghe etc. ende van costen ij s. iij
  d.gr. Actum ut supra [14 aout 1440].
  ANNEXE XX - 1440, 14 aout - Les 'vinders' de la paroisse Saint-Nicolas
  communiquent aux echevins de la Keure qu'ils condamnerent le 30
  172
  
  ORIGINES GANTOISES DE GEORGE CHASTELAIN
  juillet 1440 loris Castelein a payer une dette a Olivier Herbouc - AVG,
  serie 301, 35, Registre des echevins de Ia Keure, 1439-1440, f.132v/8
  Kenlic etc. dat Gheeraerd van den Dyke etc. vindren [van sente Niclaes
  prochie] etc. commen zyn etc. ende gaven over etc. dat zy wysden xxxa
  july lestleden loris Castelein te betaelen Olivier Herbouc x s. viij d.gr.
  binnen iijden daghe etc. ende van costen ij s. iiij d.gr. Actum xiiijta
  augusty anno xl.
   ANNEXE XXI - 1440, 22 septembre - Gillis de Knyf declare avoir
  revendu a maitre Jan van Culsbrouc, prevot de l'eglise de SaintePharailde a Gand, les 195 arbres que loris Castelain lui avait vendu le 9
  mai 1440. 11 se declare dument paye par Jan van Culsbrouc, qui en outre
  a pris tous les frais a sa charge et qui l'a assure envers toutes les
  pretentions de Ia part de loris Castelain - AVG, serie 301, 36, Registre
  des echevins de Ia Keure, 1440-1441, f.5v/3
  Kenlic dat Gillis de Knyf commen es kende vercocht meester Jan van
  Culsbrouc, proost sente Veerelden te Ghend, c ende xcv sticken
  upgaende houts grepen wijt ende daer hoven die noch staende ende
  groeyen up tgoet te Ghinderop inde prochie van Lede by Aelst,
  toebehoorende den voorscreven meester J anne en de J orise Caste lain,
  zieren neve, ende dat van alsulcken houte als den voorseyden Gillis
  voortyts cochte jeghen loris Castelain, alsoot blyct by eenre kennessen
  ghedaen den 9sten dach van meye anno xi int scependom van Adriaen
  Vilains, ruddere, her Jan sGraven, etc.f. cxxxiij, meester Jan vorscreven
  hebbende den selven stant die de vornomde copie inhoudt. Desen coop es
  ghedaen elc stic omme vij gr. waer af hem de vorscreven Gillis kent
  zynde betaelt ende de vorscreven Jan heeft belooft Gillis de Knyf
  vorscreven van desen coope als vanden stande vry costeloes houden
  jeghen loris Castelain. Actum xxij die Septembris anno xl.
   ANNEXE XXII - 1440, 20 octobre - En presence et avec l'accord du bailli
  et hommes de fief de Ia Dame de Gavre de sa cour feodale de Oordegem
  loris Castelain vend Ia moitie du fief de Ghinderop a Lede a Jan van
  Cuelsbrouc, prevot de l'eglise de Sainte-Phara'ilde a Gand, dont celui-ci
  avait acquis recemment l'autre moitie de loris Castelain - Archives
  privees de Ia famille Cooreman - Van den Haute a Lede.
   Wij Laureins van Busseghem, bailliu ende wettelic maenre van hoogher
  ende moghender vrouwen miere vrouwen van Gavere van haren
  173
  
  GRAEME SMALL, DANIEL LIEVOIS
  heerscepe van Oerdeghem ende dat daer toebehoort ten tyden doe dese
  dinghen waren ghedaen, ende wij Jan Strijmeersch, Diederic de Vremde,
  Heinric Strymeersch ende Pieter Heinricx, manne van leene miere
  vorseider vrouwen van haren vornomden hove ende heerscepe ter selver
  vornomder tijt. Doen te wetene ende maken cont ende kenlic allen den
  ghenen die desen presenten wetteliken tsaertere zullen zien of hoeren
  lesen, dat voor ons commen es in propren persoone als voor bailliu ende
  manne in hove van wette Joris Castelain, de welke tziere begheerten
  wettelic te vooghde ghedaen was met eenen bistaenden vooght, mids dat
  hem vooghts behoufde in dese sake, kende ende verlijde metgaders sinen
  vooght voor ons bi sinen goeden dancke ende vryen wille, dat hij heeft
  vercocht wei ende redelic eerweerdeghen heere meester Janne van
  Cuelsbrouc, proofst tsente Veerelden te Ghend, deene heeltsceede van
  eenen goede dat de vorseide Joris was houdende in eenen vullen leene
  van miere vorseider vrouwen van Gavere van haren vornomden hove van
  Oerdeghem twelke es deene heeltsceede van eenen goede datmen beet
  tgoed te Ghinderop, gheleghen in de prochie van Lede int Lant van
  Aelst, gheel groot zijnde zeventien buunre lettel min of meer, metgaders
  der heeltwinninghen diere toebehoort, dat Jan de Knijf nu in pachte
  houdt, alsoot al ghestaen ende gheleghen es in Iande, mersche; bossche,
  wateren ende weeden ende allen den huusinghen, boomen, cateylen,
  besaedden, leeninghen, latinghen, prisyen, ende allen synen toebehooren, nients uteghesteken noch ghesondert, waer af dander heelt van
  den selven goede in al der manieren dadt vooren verclaert staet datmen
  insghelijcx houdende es ·in eenen vullen leene van miere vornomden
  vrouwen van Gavere van haren vorseiden hove van Oerdeghem, twelk up
  hem selven afghespleten es den vornomden meester Jan van vooren
  toebehoort also hijt onlanghs leden cochte jeghen den vornomden Joris
  ende wettelic toequam, ghelijc te vullen bliken mach by den wetteliken
  tsaertere die daer af es bij den bailliu ende manne miere vorseide
  vrouwen van haren selven hove daer in ghenoemt zijnde onder haerlieder
  zeghelelen uuthanghende, ghedaen den ixsten dach in hoeymaendt int
  jaer ons heeren duust vierhondert ende viertich.  Desen coepe es ghedaen
  omme eene zekere somme van ghelde van welken ghelde hem de
  vorseide Joris Castelain metgaders sinen vooght kenden zijnde wei
  betaelt ende al vergolden van meester Janne van Cuelsbrouc vorseit ende
  hebber af quiteghescolden den selven meester Janne, sinen hoyre ende
  naercommeren, ende hem allen dies quitanche toebehoort metten rechte,
  teeuweliken daghe. Van welken vorseiden leengoede waren ghedaen drie
  sondaeghs wettelike kercghebode van sondaghe te sondaghe alsoemen
  leengoede sculdich es te ghebiedene ter kerken ende steden daermen de
  ghebode sculdich was te doene. Welke ghebode vry ende zuver leden
  zijn die de vorseide Joris Castelain metgaders sinen vooght an hem
  174
  
  ORIGINES GANTOISES DE GEORGE CHASTELAIN
  drouch. Ende mids dat de voorseide Joris Casteiain metgaders sinen
  vooght hegheerde ende versochte hem wettelic te onthuutene, ontervene
  ende ontgoedene van desen vorseiden Ieengoede dwelke es de andere
  rechte heeitsceede van den vornomden gheelen goede te Ghinderop ende
  datmen daer in soude verghiften, verieenen, erven ende goeden meester
  Janne van Cueishrouc ais coepere. So wart hi maninghen van mi hailliu
  als heere ende hi wijsdomme van ons mannen hoven ghenoemt de
  vorseide Joris Casteiain metgaders sinen vooght van desen vornomden
  leengoede wettelic onthuudt, ontleent, onterft ende ontgoedt met hande,
  met halme ende met monde, waerps ende ghincxs te huten, ende en
  kende hem gheen recht an hehhende, hij noch zijn vooght.  Ende doe ter
  hegheerten van den vornomden Joris metgaders sinen vooght, mids dat
  hij hem kende wei vernoucht ende vuihetaeit van ai sinen gelde ende
  coepscatte van den vornomden leengoede ende ic hailliu vorseit mi
  kende wei vernoucht ende al ghenouch ghedaen van al miere vorseider
  vrouwen rechte ais van sheeren rechte ende wij hailliu ende manne
  onslieden kenden wei vermoedt, ghepaeyt ende al ghenouch ghedaen van
  onsen rechte ende dat coepere ende vercoepere ghedaen hadden deen
  jeghen dandere al dat zij sculdich waren te doene also coep ende
  voerwaerde inhadde, so was de vorseide meester Jan van Cueishrouc wei
  ende wettelic ghedaen te desen vorseiden leengoede welke es dandere
  heeltsceede duergaende van den gheelen goede te Ghinderop ghelijc dat
  hoven ghescreven staet en de wasser de sel ve meester Jan van
  Cueishrouc wei ende wettelic in verghift, verieent, gheerft ende ghegoedt
  als in zijn propre ghecochte leengoed, omme den zelven meester Jan van
  Cuelshrouc ende sinen hoyre ende naercommeren tselve leen ende
  heeltsceede van den gheelen goede voorscreven te hebhene, te
  hehoudene ende paeysivel te ghehrukene in eenen leene ende in eenen
  vullen manscepe van miere vorseider vrouwen van Gavere van haren
  vornomden hove van Oerdegem, als zijn proper leengoed teeuweliken
  daghen te alzuken rechten ende dienste alst gheieghen heeft ende
  sculdich es te ligghene metten rechte. Waer af de vorseide meester Jan
  mi hailliu vorseit in den name van miere vorseider vrouwen van Gavere
  manscip ghedaen heeft ende al dat hij als man van leene te haren
  vorseiden hove sculdich es te doene metten rechte. Ende al dese vorseide
  dinghen ende elc point zonderlinghe waren ghedaen ende al vuldaen wei
  ende al wettelic met allen den wettelicheden, maninghen ende vonnessen diere toebehoorden ende sculdich waren ghedaen te sine, al naer
  recht, wet, costume ende usage van den hove van Oerdeghem vorseit
  daer bi dat zij sculdich zijn stede te houdene, goed, gherechtich ende
  van werdden te sine ende te hlivene teeuweliken daghen, ghelijc ende in
  al der manieren dat zij vooren ghescreven staen. In orcontscepen ende
  kennessen der waerheden so hebhen wij hailliu ende manne hoven
  175
  
  GRAEME SMALL, DANIEL LIEVOIS
  ghenoemt ons aile dese vorseide dinghen kenlic zijnde ter beden ende
  versoucke van partien an beede zijden desen presenten wetteliken
  tsaertere ghezeghelt elc van onsleden zonderlinghe met sinen zeghel
  uuthanghende.  ANNEXE XXIII - 1441, 15 fevrier - Jan Castelein, en son propre nom et
  en celui de son fils Joris, se declare avoir etre paye par sa fille Mergriete
  a cause de leur part des joyaux et meubles que celle-ci tenait en sa
  possession - A VG, serie 301, 36, Registre des echevins de Ia Keure,
  1440-1441, f.7817
  Kenlic dat Jan Castelein over hem selven ende voort als machtich over
  Joris Castelein, zijnen sone, commen es etc. Kende hem ghepaeyt ende
  al ghenouch ghedaen van alsulcken juwelen ende cateilen als joncfrouwe
  Mergriete Casteleins, zyn dochtre, onder hare hebben mochte hem beden
  toebehoorende ende voort van allen saken die hy hare nu of in
  toecommende soude moghen heeschen niets ute ghesteken nochte
  ghesondert ende dit midts zekere somme van penninghe die Jan vorseyt
  van joncfrouwe Mergriete ontfaen heeft. Actum xv die february anno xi.
  ANNEXE XXIV- 1441, 18 fevrier- Jan Castelain donne pleins pouvoirs a
  sa fille Lysbet pour agir Iegalement en son nom et en celui de son fils
  Joris contre Jan van Culsbrouc - AVG, serie 301, 36, Registre des
  echevins de Ia Keure, 1440-1441, f.103v/4
  Kenlic dat Jan Castelain commen etc. Kende over ghegheven hebbende
  joncvrouwe Lysbet Castelain, zyn dochtere, alszulcke pandinghen ende
  recht als haer over hem selven ende ter causen van Jorisse Castelain,
  zynen sone, heeft doen doen van alzulcke somme van pandinghe als
  meester Jan van Culsbrouc den voorscreven Joorijs tachter es. Omme de
  vorscreven joncvrouwe Lysbette al dat recht cause die de vorscreven
  Castelain over hem ende ter causen ut supra daertoe heeft, in wat
  manieren het zy, te vervolghen up theffen thaeren properen goede. En de
  heeft haer ghegheven vulle macht jeghen elkeen diet angaen mach by
  wette of andersins. Actum xxviij die februarij anno xi.
   ANNEXE XXV - 1469, 4 juillet - Le serviteur de Joris Castelain re~oit 4
  sous 8 gros pour avoir aporte aux echevins de Gand }'explication des
  'figueren' representees lors de la joyeuse entree de Charles le Temeraire
  
  176
  
  ORIGINES GANTOISES DE GEORGE CHASTELAIN
  le 31 juillet 1469 - AVG, serie 400, 22, Compte de la ville de Gand du
  15 aout 1468 au 15 aout 1469, f.41
  Item ghegheven ten beveelne van scepenen vornoumt den cleerc van
  J oris Caste lain uut hoofscheden van dat hy ghepresenteert heeft scepenen
  voorseyt de moralisatie van den figueren die binnen dezer zelver stede
  ghetooght waren ten blyden incommene vanden vorseyden onzen
  gheduchten heere. Actum iiijta July anno lxix - ij beijers guldenen maken
  - iiij s. viij d.gr.
  177.
  