title: None
text: 32. Joannes De Bruyne wordt geboren te Pittem, in het oud bis­
  dom Gent, op 13 juni 1794. In het seminarie getreden te Gent in
  1818, wordt hij op 9 november 1821 te Mechelen tot priester ge­
  wijd. Op 17 december van hetzelfde jaar wordt hij onderpastoor
  benoemd te Zomergem (Oost-Vlaanderen). «Vervolgens wierd hij
  tevens met al de West-Vlaendersche priesters die met hem ten jaere
  1818 in het Gentsch seminarie aanveerd waren, pastor benoemd, en
  bekwam krachtens concours van 1830, de pastory van Bovekerke»
  (dekenij Torhout). (Gazette van Tielt, [1871], 22e jaar, nr. 104,
  voorpagina.) Het was op 30 juni 1830. Op 16 september 1834 wordt
  hij als pastoor verplaatst naar Izegem. Men onthoudt daar vooral
  wat hij doet voor de armen: een nieuw wezenhuis voor meisjes
  (1836), een nieuw hospitaal voor noodlijdende zieken (1840), een
  nieuwe zondagsschool voor jongens ( 1852-’55)... Hij doet ook ver­
  bouwingen aan de kerk van Izegem en aan de kapel van de Zusters
  van Liefde. Praktisch blind geworden neemt hij ontslag als pastoor
  op 3 december 1863, maar blijft bestuurder van de Zusters van Lief­
  de. Hii overlijdt aldaar op 1 augustus 1873.
  33. De nieuwe statuten zullen uiteindelijk voorschrijven om de
  drie jaar een «plechtige» visitatie te houden en daarbij een privaat
  controle-bezoek te brengen. Zie: Statuta dioecesis Brugensis jussu
  Ill.ac Rev. D. Fr.-R. Boussen, X V III ejusdem dioecesis episcopi,
  édita. Brugge, 1838, pars I, tit. II, art. IV.
   34. Ziehier de letterlijke tekst uit zijn verslag: «Anno 1831 celebravi in quadam ecclesia ubi mappa altaris imo ipsummet corporale
  et purificatorem adeo horride faetebunt prae sordibus, ut fere exinde
  
  vergemakkelijken van de contacten tussen pastoors en de­
  ken. Dan volgen zeer concrete voorstellen. Vooreerst zou
  hij de dekenij Roeselare weer oprichten. Zonder het expli­
  ciet te vermelden gaat hij bij dit voorstel grotendeels terug
  op de situatie van het ancien régime. Hier volgen de paro­
  chies die De Bruyne voor de nieuwe dekenij Roeselare zou
  bestemmen 35 : Hoqglede, Beveren, Ardooie, Oostnieuwkerke, Westrozebeke, Rumbeke, Oekene, Kachtem, Emelgem, St.-Eloois-Winkel en Izegem. D e Bruyne verschuift
  dus hier de grenzen van de oude dekenij naar het zuiden.
  Wellicht wil hij rekening houden met het feit dat Emelgem, St.-Eloois-Winkel en Izegem meer op Roeselare afge­
  stemd zijn dan op Kortrijk en Tielt, en omgekeerd dat
  Staden, Gits, Koolskamp, Egem en Pittem, die vroeger bij
  Roeselare hoorden, meer op Torhout of op Tielt afgestemd
  zijn dan op Roeselare. Dit voorstel bleef zonder onmid­
  dellijke gevolgen.
   Daarna werkt hij plannen uit voor een nieuwe dekenij
  te Diksmuide : ibidem omnino necessarium est ut sit novus
  decanatus : ibidem expertus sum quantum sit inconveniens
  dum pastores tam difficulter communicare cum decano suo
  possunt 36. Ziehier zijn voorstel voor de nieuwe dekenij
  Diksmuide 37 : Beerst, Keiem, Vladslo, Esen, Zarren, Klerindispositus essem; inde continuo distractum, me paenitebat esse in
  altari: calicem ipse non praeparaveram adeoque praevie sordes non
  videram, alius noluissem illis uti. Ast meridie ad mensam... non
  vidi umquam splendidiorem, vasis argenteis, mappis nitidissimis ornatam... Pastor ille nunc est decanus, sed non in hac dioecesi (onderlijnd in de tekst), et audivi casualiter ejus ecclesiam et altare
  adeo sordescere ut qui vident indignentur. Ita ut quidem opus esset
  ut Episcopus vel ejus delegatus ibidem privatim (onderlijnd in de
  tekst) visitationem instituât.». Het voorval kan zeer goed in het
  bisdom Gent hebben plaats gehad, in de tijd dat De Bruyne onder­
  pastoor was te Zomergem (1821-1830).
  35. De parochies die vóór het concordaat van 1801 niet tot de
  dekenij Roeselare behoorden, zijn cursief gedrukt.
  36. De Bruyne is pastoor geweest te Bovekerke van 1830 tot 1834.
  Zie ook de klachten over de slechte communicatiemogelijkheden in
  deze streek in het verslag van deken Rousseeuw, dat zo dadelijk
  besproken wordt.
  37. De parochies die vóór het concordaat van 1801 niet tot de
  dekenij Diksmuide behoorden, zijn cursief gedrukt.
  ken, Woumen, Oudekapelle, Nieuwkapelle, St.-Jacobskapelle, Lampernisse, Kaaskerke, Oostkerke en Stuivekenskerke. W at opvalt is dat deze dekenij weerom goed aan­
  sluit bij de situatie van vóór het concordaat. De grenzen
  werden echter op hun geheel naar het noorden verscho­
  ven. Eigenaardig genoeg zal deken Rousseeuw (Veurne)
  juist hetzelfde voorstellen. O ok hij zal Keiem en Stuivekenskerke aanduiden voor de nieuwe dekenij Diksmuide.
   De Bruyne heeft ook gedacht aan een nieuwe dekenij in
  het Kortrijkse : Avelgem o f Anzegem ; en ook in het
  Brugse. Hier .geeft hij echter geen verdere bijzonderheden.
  Dit is dus een belangrijk rapport, des te merkwaardiger
  als men het naast de korte en zeer vage rapporten van
  sommige dekens plaatst.
  In hetzelfde dossier van de deken van Tielt vindt men
  nog een lange brief van pastoor Nuytten (Oostrozebeke) 38.
  Hij antwoordt bevestigend op de vraag of het aantal deke­
  nijen moet vermeerderd worden. Hij wijst hierbij op de
  noodzaak van ruimere contactmogelijkheden. Zowel deken
  als pastoor moeten elkaar gemakkelijk kunnen bereiken. In
  dit verband dringt hij erop aan dat de deken evenals iedere
  pastoor ernst zou maken niet alleen met zijn plicht te resi­
  deren, maar ook met zijn plicht binnen de grenzen van zijn
  parochie te blijven: Triste est quandoque duas aut tres fecisse leucas consilii causa et non invenire quem quaeris. Ver­
  der geeft hij geen concrete voorstellen. Van zeer veel belang
  is dit rapport dus niet voor ons onderwerp.
  Van deken Simons zelf hebben wij alleen een korte nota,
  onderaan op de brief van onderdeken De Wilde. Over de
  nieuwe dekenijen vindt men er niets.
  Deken Rousseeuw (V eu m e) 39 doet ook concrete voor­
  38. Augustinus-Franciscus Nuytten wordt geboren te Ledegem op
  15 oktober 1794. Na zijn priesterwijding te Mechelen in 1819, is hij
  achtereenvolgens retoricaleraar op het klein seminarie te Roeselare,
  pastoor te Heusden (1826), principaal van het college van Ou­
  denaarde (1831) en pastoor te Oostrozebeke (1835). Hij overlijdt
  aldaar op 30 mei 1863.
   39. Franciscus-Xaverius Rousseeuw wordt geboren te Haringe, in
  
  stellen. D e reden die hij aangeeft is eveneens het belang
  van de gemakkelijke contacten : Vlurimum saepius prodest
  spirituali bono, si RR. DD. sacerdotes et decanus possint
  invicem adire absque magno incommodo et absque magnis
  expensis : sic interdum fit quod discordiae quaedam impediantur antequam flammam emittant, sed interdum ob
  distantiam locorum aut difficultatem viarum id non facile
  fieri potest. In zijn voorstellen beperkt hij zich tot de pro­
  blemen van zijn dekenij. Alleen bepleit hij de heroprich­
  ting van de dekenij Diksmuide, en vernoemt dan nog
  slechts die parochies die voor het ogenblik tot zijn dekenij
  behoren. Hiervoor grijpt hij expliciet terug naar de inde­
  ling in dekenijen door Rythovius in het bisdom leper inge­
  richt in 1577, .... en zelfs naar de middeleeuwse indeling :
  Ideo videtur convenire, ut iterum Dixmudis decanatus erigatur, uti consti\_tu]tus fuit ab Illustrissimo Domino Rythovio, primo episcopo Yprensi; .... 40 tempore quo eramus
  sub episcopo Morinorum 41 erat Dixmudis decanatus. Ita
  Meyerus 42. Allereerst zouden volgende parochies naar Diks­
  muide terugkeren 43 : Keiem, Stuivekenskerke, Kaaskerke,
  
  het oud bisdom leper, op 2 december 1764. Op 15 maart 1786
  treedt hij in de abdij van de reguliere kanunniken te Eversam. Hij
  legt er de plechtige geloften af op 16 december 1788 en wordt tot
  priester gewijd op 20 maart 1790. O p 9 september 1793 vluchten
  alle monniken uit de abdij. In oktober 1795 teruggekeerd, wordt
  Rousseeuw op 26 februari 1797 definitief uit Eversam buiten gezet.
  In tegenstelling met wat de meeste regulieren doen, neemt hij reeds
  vanaf 1801 dienst als onderpastoor te Haringe, zijn geboortedorp.
   (Zie over de houding van de reguliere clerus: L. Preneel, Priesters
  in het concordataire bisdom Gent, 1802-1813. Toestanden in de
  Kortrijkse dekanaten. - De Leiegouw, jg. IV, 1962, p. 73-101, 205­
  230; jg. V, 1963, p. 5-29.) In 1805 wordt hij onderpastoor te Hoog­
  stade en in 1807 pastoor van de Ste.-Walburgaparochie te Veurne.
  In 1815 wordt hij pastoor van de St.-Niklaasparochie en deken van
  Veurne. Hij blijft deze functie waarnemen tot aan zijn overlijden op
  5 juli 1847.
  40. Het woord is onleesbaar.
  41. De bisschop van Terwaan.
  42. J. Meyerus, Commentant sive annales rerum Flandricarum.
  Antwerpen, 1561 (opgesteld tussen 1538 en 1552).
  43. De parochies die vóór het concordaat van 1801 niet tot de
  dekenij Diksmuide behoorden, zijn cursief gedrukt.
  St.-Jacobskapelle, Nieuwkapelle, Oudekapelle en Oostkerke.
  Als reden wordt opgegeven : adjacent Dixmudis, distant
  Furnis quaedam tribus leucis, viaeque sunt difficiles tem­
  pore hiemali. Men kan dit duidelijk zien op een goede
  eigentijdse kaart van de hand van P.-Fr. Geirnaert 44. Van­
  uit Veurne loopt een staatsbaan rechtstreeks naar leper.
   Naar Diksmuide loopt er alleen een staatsbaan langs Pervijze om. Rousseeuw stelt voor de grens omtrent midden
  door het gebied tussen de banen Veurne-Ieper en Diksmuide-Ieper te laten lopen. Zoals men ziet behoorden alleen
  Keiem en Stuivekenskerke van 1577 tot 1803 niet bij
  Diksmuide. H oger werd reeds de aandacht gevestigd op
  de eenstemmigheid van het voorstel van Rousseeuw en
  De Bruyne om beide parochies bij de nieuwe dekenij
  Diksmuide te plaatsen. Waarschijnlijk wil men de dorpen
  die spontaan op Diksmuide gericht zijn in de nieuwe deke­
  nij opnemen. Rousseeuw zal vergeten zijn Lampemisse te
  vermelden.... of stelde hij zich voor deze parochie te be­
  houden ?
  Toch wil Rousseeuw zijn werkterrein niet vermin­
  derd zien. Zonder ditmaal expliciet naar de toestand van
  het ancien régime te verwijzen, stelt hij voor de zuider­
  grens van zijn dekenij met Poperinge te herstellen. Daarom
  zouden Izenberge, Hoogstade, Lo, Gijverinkhove en Pol­
  linkhove naar Veurne moeten terugkeren. Men vindt weer­
  om dezelfde argumentatie : deze parochies zijn meer dan
  drie mijl van Poperinge verwijderd .... Furnis sunt propinquiores et viae sunt faciliores. Dit laatste argument over
  de gemakkelijke verbindingswegen is het enige doeltref­
  fende, want in vogelvlucht zijn deze parochies even ver
  van Veume verwijderd als de eerste groep die Rousseeuw
  
  44.
  Carte de l’évêcbé de Bruges, dédiée à Mgr. Fr.-R. Boussen,
  18ème évêque de Bruges, getekend door P.-F. Geirnaert en uitgege­
  ven te Brussel, op het Etablissement géographique de Bruxelles van
  van der Maelen. Zonder datum (na 1839 en vóór 1848). Schaal
  1/185.000. Afmetingen: 625 x 890 mm; afbeelding: 465 x 615 mm.
   Bewaard op het A.B.B., bundel «Kaarten» nr. 74,
  
  aan Diksmuide wenst af te staan. Vanuit Veurne loopt
  een staatsbaan naar leper langs dewelke men gemakkelijk
  de parochies Izenberge, Gijverinkhove, Hoogstade en Pol­
  linkhove kan bereiken. Ook L o is niet afgezonderd : er
  zijn twee bruggen over het kanaal van Lo. Bemerk dat de
  zuidergrens van de dekenij Veurne aldus over een hele
  afstand samenvalt met de Ijzer. Uit wat voorafgaat kan
  men afleiden dat Rousseeuw veel belang hecht aan de zaak
  en er concreet over heeft nagedacht voor wat zijn dekenij
  betreft.
  Het zeer korte rapport van deken Sabbe (M enen) 45
  bestaat voor de helft uit voorstellen i.v.m. een heroprich­
  ting van de dekenij Avelgem. Zonder er expliciet naar te
  verwijzen wil deken Sabbe voor deze nieuwe dekenij ook
  terug naar de oude grenzen van vóór het concordaat. Alleen
  wenst hij in het oosten Dottenijs, dat vroeger tot Avelgem
  behoorde, te bewaren : daarom stelt hij voor de baan
  Kortrijk-Doornik als grens te nemen. Aldus zou hij de
  parochies Helkijn, Spiere, St.-Denijs en Kooigem afstaan
  aan de nieuwe dekenij. In het westen stelt hij voor Gelu­
  we, W ervik, Ten Briele en Komen van leper over te
  nemen. Hij beperkt zich tot vier parochies omdat hij er
  slechts vier wil afstaan aan Avelgem. In feite zal men
  Menen veel sterker uitbreiden naar leper toe, en veel ver­
  minderen in het oosten ten voordele van Kortrijk. Deze
  grondige hervorming van de structuur van het zuidoosten
  van het bisdom gaat dus verder dan de perspectieven van
  Sabbe.
  Ten slotte moet nog vermeld worden dat het rapport
  
  45.
   Petrus-Ludovicus Sabbe wordt geboren in 1775 te St.-ElooisWinkel in het oud bisdom Doornik. Ook hij wordt te Emmerich tot
  priester gewijd in 1800. Na zijn wijding zal hij steeds in het gebied
  van het oud bisdom Doornik blijven werken: onderpastoor te Rollegem (1802), Wevelgem (1803), Moorsele (1807) en Menen (1810);
  pastoor te Wevelgem (1814) en te Menen (1821). Bij het overlijden
  van deken Six in 1831 wordt hij tevens deken van Menen. Deken
  Six was pastoor te Heule. Sabbe overlijdt te Menen op 6 ja­
  nuari 1843.
  van deken Vermeulen (G istel) 46 wel bewaard is, doch
  geen enkele suggestie bevat i.v.m. ons onderwerp. Het
  rapport van aartspriester Pollin 47 en dat van deken Ver­
  güte (Poperinge) 48 zijn niet bewaard.
   Na dit overzicht kan men als samenvatting voorop stel­
  len dat de meeste dekens gunstig staan t.o.v. een ver­
  meerdering van het aantal dekenijen. W elke zijn dan de
  motieven die voor deze vermeerdering worden aangege­
  ven ? De situatie van het ancien régime speelt in elk geval
  een belangrijke rol als inspiratiebron voor de nieuwe in­
  deling. Om hier onderscheid te maken tussen louter con­
  servatief restaureren o f een betrachten van een doelmatige
  pastorale indeling zou men een gedetailleerde studie moe­
  ten maken van de demografische evolutie van elke dekenij
  afzonderlijk, en dit sedert ca. 1600, datum waarop de mees­
  te grenzen van het ancien régime bepaald werden. Verder
  zou men moeten nagaan of de belangrijke ontwikkeling
  van de economische infrastruktuur tijdens de X V IIIe eeuw
  
  46. Albertus-Eugenius Vermeulen wordt geboren te Elverdinge in
  1774, in het oud bisdom leper. Na zijn priesterwijding te Emme­
  rich, eveneens door de voortvluchtige bisschop Vande Velde van
  Roermond, in 1802, blijft hij werken in het gebied van het oud
  bisdom leper tot zijn 44 jaar: als onderpastoor te Woesten (1805)
  en te Izenberge (1815). In 1817 wordt hij pastoor te Gistel be­
  noemd en in 1824 tot deken van deze dekenij. Hij overlijdt aldaar
  op 20 november 1851.
  47. Geboren te Reninge, wordt Joannes-Baptista Pollin diocesane
  priester van het bisdom leper in 1765. In 1789 krijgt hij een eerste
  benoeming als onderpastoor. Na het concordaat wordt hij pastoor
  benoemd te Wijtschate (1802), en later te Wervik (1821). In 1830
  wordt hij lid van het Nationaal Congres en kanunnik. Samen met
  Corselis wordt hij in 1833 door Boussen tot grootvicaris aangesteld.
  En als Corselis in 1834 aartsdiaken wordt, volgt hij hem op als
  aartspriester van de dekenij Brugge. Hij overlijdt op 15 januari 1841.
   48. J. Vergote is afkomstig van Torhout, in het vroeger bisdom
  Brugge (15 oktober 1791). Als tweeëntwintigjarige maakt hij deel
  uit van de eroep Gentse seminaristen die in 1813 naar Wezel gede­
  porteerd worden. (Cfr. J. de Smet, Het bisdom Gent onder Napo­
  leon I, - Collationes Brugenses et Gandavenses, dl. I, 1955, p. 240w .) . Na zijn priesterwijding in 1816 wordt hij onderpastoor te Zwe­
  vegem en daarna pastoor op dezelfde parochie (1824). Tien jaar
  later wordt hij pastoor en deken van Poperinge (1834). Hij over­
  lijdt aldaar in 1858.
  (wegen, kanalen....) geen wijzigingen van de kerkelijke
  indeling wenselijk maakte. Op eerste zicht blijkt dit
  laatste niet het geval te zijn. Eigenlijk ontstaan er geen
  nieuwe centra, maar is er wel een ontwikkeling van enkele
  bestaande. Om gedetailleerd na te gaan of een dorp stilaan
  eerder op een andere dekenijhoofdplaats betrokken ge­
  raakte door deze vernieuwing van de communicatiemidde­
  len, zou een exhaustieve studie nodig zijn 49.
  Dit alles is noodzakelijk als men wil uitmaken of de
  toestand op het einde van het ancien régime pastoraal ver­
  antwoord was of niet. Ten voordele van een socio-religieuze bekommernis pleiten in elk geval de verschillende
  veranderingen die in de ontwerpen van de nieuwe grenzen
  aangebracht worden t.o.v. het patroon van voor de revo­
  lutie. Z o komen wij vanzelf bij de expliciete argumenten
  in deze zin. Meer contactmogelijkheden tussen pastoors en
  deken in het algemeen worden als voordeel nagestreefd
  door de dekens Welvaert en Rousseeuw en door de pas­
  toors De Bruyne en Nuytten. Rousseeuw preciseert het
  door te handelen over de concrete staat van het wegennet
  in zijn streek. Pastoor De Bruyne legt grote nadruk op
  de ruimere mogelijkheden tot decanale visitatie.
   •
  •
  
  *
  
  Nu men een overzicht heeft van de motivering bij enkele
  dekens en pastoors die de nieuwe indeling hebben voor­
  bereid, kan overgegaan worden tot een meer objectief be­
  schouwen van de nieuwe kaart, in vergelijking met de kaar­
  ten uit de vroegere periodes 50. Verder kan men zich bij
  het beoordelen van de nieuwe indeling behelpen met ge49. Zie hiervoor de artikels van L. Genicot: Etudes sur la con­
  struction des routes en Belgique. - Bulletin de l’institut de recherches
  économiques, dl. X , 1938-1939, p. 421-451; - Bulletin de l’institut
  de recherches économiques et sodales (nieuwe titel voor hetzelfde
  tijdschrift), dl. X II, 1946, p. 495-559 en dl. X III, 1947, p. 477-505.
  50. Zie de kaart III.
  gevens over het aantal parochies, het aantal inwoners en
  de totale oppervlakte van de verschillende dekenijen.
  Het jaar 1839 zal men wel als een belangrijk jaar aan­
  gezien hebben in het bisdom. Men bewaart inderdaad een
  mooie kaart in het archief van het bisdom, die de nieuwe
  kerkelijke indeling moet weergeven 51. W at onmiddellijk
  opvalt zijn de nieuwe dekenijen Diksmuide en Avelgem.
  De meeste wijzigingen komen dan ook in deze streken voor.
   leper, Menen en Kortrijk moeten de oprichting van Avel­
  gem mogelijk maken door hun respectievelijke grenzen naar
  het westen te verschuiven. Poperinge staat enkele parochies
  af aan leper. Veurne en Torhout anderzijds verliezen een
  deel van hun parochies ten voordele van Diksmuide. Brugge,
  Gistel en Tielt blijven nagenoeg ongewijzigd. Aldus is het
  aantal dekenijen aangegroeid van 9 tot 11. In het ancien
  régime waren er voor hetzelfde gebied omtrent tweemaal
  zoveel: 1 1 dekenijen lagen volledig binnen de grenzen van
  het huidig bisdom Brugge, 5 andere hadden het grootste
  deel van hun grondgebied binnen deze grenzen en 4 deke
  nijen hadden er slechts enkele parochies.
  Er kunnen verschillende tendenzen onderscheiden w or­
  den, als men de evolutie van deze dekenij grenzen nagaat.
  Er worden er hier eerst vijf besproken. Nadien komt dan
  een tabel met cijfermateriaal, dat zal toelaten de doelma­
  tigheid van de nieuwe indeling te beoordelen.
  Het treft dat men in het voormalige bisdom leper streeft
  naar een herstel van de grenzen uit het ancien régime. De
  voormalige dekenij Nieuwpoort hoort sedert 1803 bij
  Veurne, maar voor het overige zijn de grenzen van deze
  dekenij Veurne-Nieuwpoort hersteld in hun staat van vóór
  het concordaat. De enige uitzondering is de toevoeging van
  Westende en Lombardsijde, die voorheen bij het bisdom
  Brugge behoorden (dekenij G istel). Poperinge wordt ook
  hersteld, met uitzondering van de aanwinst van drie paro­
  chies in het noorden uit de vroegere dekenij Diksmuide en
  51. Het is de kaart die besproken wordt in voetnoot 44.
   —
  
  Grens van een dekenij (Boussen, 1839)
  
  --------Grens van het nieuw aartspriesterdom Brugge en van de nieuwe dekenijen
  Brugge-Noord en -Zuid (Malou, 1853)
  ——
  
  Grens van de nieuwe dekenijen Oostende en Roeselare, en nieuwe grens
  tussen de dekenijen Tielt en Kortrijk (Faict, 1873)
  Hoofdplaats van een bisdom
  Hoofdplaats van een dekenij (Boussen, 1939)
  
  J
  
  Hoofdplaats van de nieuwe dekenijen Oostende en Roeselare
  (Faict, 1873)
  
  TTTT Rijksgrens van België
  _____ Provinciegrens van West-Vlaanderen
  
  DfEftUJK VICMTE
  O
  
  O GU3EÜJ«EcTfoG£V!
  
  I n g o o ig e m
  
  o
  
  ;
  
  O
  O'.
  O
  KASTE*\
  OT£G€MtlEGfM
  \
  HfESJtfjr
  O KCRj;hOv£*\
  MCXH
  
  0
  
  Ö
  
  OMVItWEf\T
  STOEWJS dOgSUH -0***
  K O O IG E M
  
  O
  
  O HtLCMIN\
  *
  f
  
  O
  
  € S P I€ B R E £ , ~
  
  - — ' \ pf
  
  -• -r
  
  JSBm Q /
  
  ArtXO& f
  
  van twee parochies uit de vroegere dekenij Bailleul, die het
  verlies van Vlamertinge ruimschoots compenseren. Diks­
  muide is eveneens hersteld, doch een flink stuk naar het
  noorden verschoven, ten voordele van Poperinge en ten
  nadele van Torhout en Gistel, beide dekenijen uit het voor­
  malige bisdom Brugge. De vroegere dekenij Waasten en het
  vroegere aartspriesterdom leper maken sedert 1803 de basis
  uit van de concordataire dekenij leper. Het aartspriesterdom
  wordt in 1839 niet hersteld, en in het oosten grijpen grote
  veranderingen plaats omwille van de heroprichting van Avel­
  gem. Maar voor de rest wordt Waasten-Ieper volledig her­
  steld : alleen Vlamertinge en Westrozebeke zijn nieuw in
  de dekenij.
   In de andere delen van het bisdom is de invloed van de
  Franse tijd veel belangrijker. Vooreerst treft het dat men
  in het voormalige bisdom Brugge praktisch geen wijzigingen
  aanbrengt aan de indeling van 1803. De dekenij Brugge
  ondergaat nagenoeg geen wijzigingen. Gistel wordt ietwat
  uitgebreid naar het westen. Maar is het niet allereerst om
  Veurne-Nieuwpoort in zijn oude grenzen te herstellen ? En
  het zal ook wel een compensatie zijn voor het verlies van
  Leke ten voordele van Diksmuide. Deze heroprichting van
  Diksmuide tast vooral Torhout aan. De voormalige deke­
  nijen Brugge (aartspriesterdom), Damme, Oudenburg en
  Roeselare worden niet weder opgericht. De parochies uit
  de vroegere dekenijen die zich hoofdzakelijk buiten het
  Leie-departement uitstrekten werden in 1803 opgenomen bij
  de dekenijen die er onmiddellijk naast lagen. Z o werden
  de enkele parochies van Bailleul opgenomen in de dekenij
  leper, van Frans Helkijn in Menen, van Oudenaarde in
  Kortrijk en in Tielt en van Aardenburg in Brugge. O ok dit
  zal grotendeels bewaard blijven in 1839. In het oude bis­
  dom leper, waar men nochtans de oude dekenijen herstelt,
  blijven de kleine dekenijen Nieuwpoort en leper (aarts­
  priesterdom) afgeschaft in 1839. Hun gebied was waar­
  schijnlijk te klein in vergelijking met dat van de andere
  
  dekenijen. Tenslotte moet hier ook de dekenij Tielt ver­
  noemd worden. In 1803 had men verkozen Tielt als dekenij
  te bewaren. Daarom had men haar grondgebied naar het
  westen uitgebreid ten nadele van de dekenij Torhout en
  vooral van de afgeschafte dekenij Roeselare, en naar het
  zuiden van de dekenij Kortrijk (Izegem, Ingelmunster...).
  In 1839 zal de westergrens grotendeels die van 1803 blij­
  ven. V oor de zuidergrens zal men echter terugkeren naar
  de oude stand van zaken: de agglomeratie Izegem keert te­
  rug naar Kortrijk.
   In het gebied dat vroeger tot het bisdom Doornik be­
  hoorde, herstelt men de dekenijen Vlaams-Helkijn (met
  Avelgem als nieuwe hoofdplaats) en Kortrijk in hun oude
  grenzen, en geeft men aan Menen een nieuw grondgebied.
  De departementale indeling van België had voor de dekenij
  Menen grote gevolgen gehad : het Westvlaams deel van de
  dekenij was te groot om zo maar onder de aanpalende de­
  kenijen verdeeld te worden, en te klein om ongewijzigd te
  blijven voortbestaan. Men had het probleem opgelost door
  parochies te ontnemen aan Kortrijk en Vlaams-Helkijn.
   Kortrijk werd dan vergoed met het overige en grootste
  deel van Vlaams-Helkijn, dat afgeschaft werd. Deze regeling
  houdt stand tot 1839, wanneer men de oude dekenij VlaamsHelkijn wil herstellen. De enige veranderingen t.o.v. de
  toestand van het ancien régime zijn dat Avelgem de opvol­
  ging waarneemt van Helkijn als hoofdplaats van de dekenij
  en dat Vichte bij Kortrijk blijft. Waregem en Gijzelbrechtegem, die vóór 1803 tot het bisdom Gent behoorden (de­
  kenij Oudenaarde), en die van 1803 tot 1839 onder Kort­
  rijk geplaatst werden, worden nu onder de twee dekenijen
  verdeeld : Waregem gaat naar Kortrijk, Gijzelbrechtegem
  naar Avelgem. Nu Avelgem weer een afzonderlijke dekenij
  wordt, moet het oostelijk deel van Kortrijk terug ontnomen
  worden aan Menen... Z o keert men terug naar de oude
  grens tussen Menen en Kortrijk, met uitzondering van Aalbeke dat bij Menen blijft. De enige oplossing voor Menen
  
  ligt nu in een uitbreiding naar het oosten, ten nadele van
  leper. In 1803 had men de grillige grens tussen de vroegere
  bisdommen leper en Doornik (d.i. tussen de dekenijen
  Waasten en Menen) recht getrokken : zo kwam het zuidoos­
  telijk deel van Menen over naar leper en het noordwestelijk
  deel van Waasten naar Menen. In 1839 keert men voor de
  zuidelijke helft van de grens terug naar de vroegere stand,
  en men trekt dan de grens verder recht naar het noorden
  door. De grenzen van 1803 en van 1839 lopen dus parallel.
  Nochtans neemt men voor de zuidelijke helft niet volledig
  de vroegere grens over. Neerwaasten, dat eerder gericht is
  op leper daar het op de baan Ieper-Rijsel ligt blijft tot
  leper behoren. Zandvoorde hoorde vóór 1803 bij leper
  en gaat in 1839 over naar Menen, en met Geluveld is het
  juist andersom. Waarom deze omwisseling gebeurde is min­
  der duidelijk...
   Waar men naar de dekenijgrenzen van het ancien régime
  wil terugkeren doet men dit praktisch nooit volledig. Soms
  lijkt het wel of men een compromis sluit. Meestal streeft
  men echter naar een verdeling die nauwer aansluit bij de
  feitelijke afhankelijkheid van de dorpen tegenover elkaar.
  Het is veelal moeilijk uit te maken welke argumenten aan­
  gewend worden. W ij overlopen hier de verschillende plaat­
  sen waar het zich voordoet.
  De meeste voorbeelden liggen natuurlijk in het voorma­
  lige bisdom leper. Aan de grens tussen Gistel en VeumeNieuwpoort blijven Westende en Lombardsijde bij Veurne,
  zoals sedert 1803. Mannekensvere en Schore keren echter
  terug naar Gistel, zoals het was vóór 1803. Aan de noorder­
  grens van Poperinge keren aldus vijf parochies naar Veurne
  terug, zodat de Ijzer opnieuw de grens wordt tussen Pope­
  ringe en Veurne, zoals vóór het concordaat. Reninge, N oord­
  en Zuidschote blijven echter bij Poperinge, zoals het was
  sedert 1803. (H iervoor wordt Diksmuide dan vergoed door
  uitbreiding naar het noorden, ten nadele van Veurne, Gistel
  en Torhout.) Aan de oostergrens van Poperinge gebeurt
  
  hetzelfde : Bikschote, Boezinge en Brielen keren terug naar
  leper, zoals het was vóór 1803. Vlamertinge, dat in 1803
  van Poperinge naar leper overkwam, blijft voortaan in deze
  laatste dekenij. leper staat echter de helft van de W est­
  vlaamse parochies van de dekenij Bailleul af aan Poperinge.
  In het noorden van de dekenij leper blijft Westrozebeke
  voortaan bij leper, en keert Oostnieuwkerke terug naar
  Torhout-Roeselare, zoals het was vóór 1803. De grens tus­
  sen Kortrijk en Tielt is nog een voorbeeld : Izegem en
  Ooigem keren terug naar Kortrijk, Ingelmunster blijft bij
  Tielt. Een voorbeeld uit het oude bisdom Brugge vindt men
  aan de grens tussen Torhout en Tielt : Wingene blijft bij
  Tielt, Zwevezele keert terug naar Torhout.
   Er rest ons nog de aandacht te vestigen op het feit dat
  men in deze grensveranderingen zeer veel terugvindt van
  de voorstellen van Rousseeuw, De Bruyne en Sabbe. Het
  meest merkwaardige is wel de expliciete vermelding van
  Rythovius’ indeling door Rousseeuw, als voorbeeld en wel­
  licht ook als argument voor de vernieuwing van de decanale
  structuur. Verder is het zeer treffend te zien hoe Rousseeuw
  en De Bruyne elk van hun kant de nieuwe dekenij Diksmui­
  de naar het noorden verschuiven, en praktisch op identische
  wijze. In het voorstel van Rousseeuw vindt men alleen
  Lampernisse niet terug ; in dat van De Bruyne, Leke en
  Merkem. W at Avelgem betreft volgt men helemaal het
  voorstel van Sabbe, Dottenijs uitgezonderd. H oe men Me­
  nen verder zou inrichten liet Sabbe in het vage : hij sprak
  alleen van vier parochies die in het ancien régime bij M e­
  nen hoorden in ruil voor de vier parochies die hij voorstelt
  aan Avelgem af te staan. Het voorstel van De Bruyne i.v.m.
  de heroprichting van Roeselare zal in 1872 door Faict wor­
  den overgenomen, en wel praktisch onveranderd toegepast !
  Over de verdeling van de grote dekenij Brugge geeft De
  Bruyne geen concrete voorstellen.
  Na deze beschouwingen volgt nu een tabel met enkele
  objectieve cijfers over het aantal parochies, het aantal in-
  
  woners en de totale oppervlakte van de verschillende deke­
  nijen, telkens vóór en na de nieuwe indeling van het bisdom.
   Deze gegevens laten toe enerzijds de argumenten van de
  dekens te toetsen aan statistisch materiaal, en anderzijds
  zich een oordeel te vormen over de objectieve waarde van
  de nieuwe decanale structuur van het bisdom Brugge in
  1839. V oor wat het aantal kerken betreft wordt onder­
  scheid gemaakt tussen de kerken die een eigen bedienaar
  hebben {cures, succursales en chapelles) en de annexes
  zonder eigen bedienaar. Binnen de eerste groep worden
  de stadsparochies van de andere afgezonderd als er in deze
  stad meer dan één parochie is. Deze indeling heeft tot doel
  zo nauwkeurig mogelijk de concrete visitatie-taak van de
  deken te schetsen. V oor het aantal inwoners wordt alleen
  gesteund op de gegevens van de Almanach voor het bisdom
  Brugge van 1839. Deze cijfers zijn niet alle even nauwkeu­
  rig. Ter controle kan het totaal vergeleken worden met dat
  van de officiële telling van 1846 : de almanach geeft voor
  1839 een totaal van 631.203 inwoners, en de telling van
  1846 een totaal van 643.004. De gegevens van de alma­
  nach bieden echter de mogelijkheid de drieledige indeling
  van de kerken vol te houden. Trouwens gaat het hier alleen
  om een algemene schets. V oor de totale oppervlakte van
  de dekenijen moest men zijn toevlucht nemen tot de opper­
  vlakte van de gemeenten. Mogelijke verschillen tussen de
  oppervlakte van gemeenten en parochies kunnen alleen hun
  invloed laten gelden op de grenzen van de dekenijen. Daar
  de grenzen van de Westvlaamse gemeenten practisch onge­
  wijzigd bleven kon voor de berekening van de oppervlakte
  van de gemeente gebruik gemaakt worden van de algemene
  telling van 1961 die voor ons onmiddellijk bereikbaar was.
  Eventuele grenswijzigingen kunnen trouwens ook hier al­
  leen op de grenzen van de dekenijen onnauwkeurigheden be­
  werken.
   D e dekenijen van het bisdom Brugge in 1839,
  vóór en na de nieuwe indeling
  Dekenijen
  Brugge
  
  Avelgem
  
  Aantal
  kerken (a)
  
  Aantal
  inwoners (b )
  
  8
  34
  1
  
  8
  32
  1
  
  44.000
  47.560
  155
  
  44.000
  42.814
  155
  
  43
  
  41
  
  91.715
  
  86.969
  
  -
  
  18
  
  Oppervlakte
  in ha (c )
  
  53.322
  
  49.354
  
  39.903
  _
  
  Kortrijk
  
  -
  
  18
  
  -
  
  39.903
  
  2
  24
  
  2
  21
  
  19.109
  65.321
  
  19.109
  66.901
  
  26
  
  23
  
  84.430
  
  86.010
  
  17
  
  -
  
  25.768
  
  -
  
  17
  
  -
  
  25.768
  
  2
  27
  8
  
  2
  22
  9
  
  4.609
  24.361
  2.144
  
  4.609
  25.324
  2.469
  
  37
  
  33
  
  31.114
  
  32.402
  
  24
  2
  
  26
  2
  
  36.003
  676
  
  37.382
  676
  
  26
  
  28
  
  36.679
  
  38.058
  
  24
  
  20
  
  68.206
  
  61.768
  
  24
  
  20
  
  68.206
  
  61.768
  
  3
  24
  1
  
  3
  18
  
  10.305
  31.856
  325
  
  10.305
  24.547
  
  28
  
  21
  
  42.486
  
  34.852
  
  Diksmuide
  
  13.599
  
  24.184
  
  23.515
  
  _
  
  Veume
  
  Gistel
  
  Menen
  
  Poperinge
  
  20.280
  
  33.787
  
  32.120
  
  26.429
  
  29.101
  
  22.753
  
  22.875
  
  32.860
  
  26.848
  
  Dekenijen
  
  Aantal
  kerken (a)
  
  Aantal
  inwoners (b )
  
  Oppervlakte
  in ha (c)
  
  Tielt
  
  Torhout
  
  leper
  
  TOTAAL
  
  26
  
  22
  
  101.333
  
  84.877
  
  26
  
  22
  
  101.333
  
  84.877
  
  _
  
  _
  
  __
  
  25
  
  20
  
  93.329
  
  82.582
  
  25
  
  20
  
  93.329
  
  82.582
  
  4
  31
  
  4
  23
  
  15.209
  66.702
  
  15.209
  42.805
  
  35
  
  27
  
  81.911
  
  58.014
  
  19
  239
  12
  
  19
  239
  12
  
  93.232
  534.671
  3.300
  
  93.232
  534.671
  3.300
  
  270
  
  270
  
  631.203
  
  631.203
  
  37.453
  
  33.292
  
  50.810
  
  41.582
  
  43.806
  
  32.838
  
  325.404
  
  325.404
  
  (a) Er wordt onderscheid gemaakt tussen:
  Ie parochies van de hoofdstad van de dekenij zo er meer
  zijn dan één ; er zijn geen andere gemeenten met meer­
  dere parochies ;
  2° andere parochies (cures, succursales, chapelles) ;
  3° annexes zonder inwonende bedienaar.
  (b ) Deze cijfers zijn berekend volgens de gegevens van de
  Almanach voor het bisdom Brugge van 1839. Dezelfde
  indeling van (a) geldt hier ook.
   (c ) Hier volgt per dekenij de som van de oppervlakten van
  de semeenten, volgens de algemene telling van 1961.
  (Hertsberge wordt volledig bij Ruddervoorde gerekend.)
  
  H o g e r zagen w ij d a t een van d e b e la n g rijk ste m o tiev en
  v o o r een v e rm e erd erin g v a n h e t a a n ta l d e k en ijen d e ru im ere
  c o n tactm o gelijk h ed en w a s. D it k o n d an a l d a n n ie t ge p re­
  c ise erd w o rd e n to t de d e can ale v isita tie . V o o r a l h et aan tal
  k erk en en d e to ta le o p p e rv la k te k o m en h ierv o o r in aan m er­
  k in g.
   I n het v o o rm a lig e b isd o m le p e r g a a t m en o p d it p u n t
  ste rk v o o ru it. D ik sm u id e w o rd t w e d e r o p g eric h t, en is een
  k lein e d e k en ij v a n 17 p aro ch ie s. D e d rie an d ere dek en ijen
  w o rd en o o k v e rm in d erd : V eu rn e v e rlie st 4 p aro ch ie s, P o ­
  p erin g e 7 en le p e r 8. D e to ta le o p p e rv la k te v e rm in d ert
  p rak tisc h ev en red ig. D e d rie d e k en ijen d ie h e t vo o rm alige
  b isd o m B r u g g e u itm a a k te n v o lg e n deze e v o lu tie ech ter h e ­
  le m aal n iet. B ru g g e v e rlie st w e lisw a a r 2 g ro te p aro ch ies en
  T o rh o u t z e lfs 5 p aro ch ie s (t e n v o o rd e le v a n D ik s m u id e ),
  d och G iste l g ro e it aan m et 2 p aro ch ie s. H e t b e la n g rijk ste
  is ech ter d a t geen n ie u w e d e k en ijen o p g eric h t w o rd e n , a l­
  h oew el h e t m in sten s even zeer aan gew ezen w a s. D e B ru y n e
  h a d het tro u w e n s v o o rg e ste ld.  T ie lt, d e en ige dek en ij van
  h et v o o rm a lig e b isd o m G e n t w o rd t ie tw a t v e rm in d erd m aar
  n iet gen oeg o m te b e a n tw o o rd e n aan d e m a a tsta v e n v a n de
  Ie p e rse d e k en ijen. I n h e t v o o rm a lig e b isd o m D o o rn ik is
  e r w e in ig e v o lu tie o p d it p u n t. W e lisw a a r w o rd t A v elg e m
  een n ieu w e d e k en ij. K o r tr ijk en M en en b lijv e n echter n a­
  gen o eg ev en b e la n g rijk e d e k en ijen , sp ijts d e g ro te grensv e rsch u ivin gen. H ie r w a s o p d it p u n t o o k h e t m in st w ijz i­
  g in g n o d ig , z o als b lijk t u it d e v o lg e n d e tab el. D ez e v o lge n d e
  ta b e l is ech ter o n n au w k eu rig. V o o r e e rst g e ld t d e in d elin g
  v a n de d e k en ijen v o lg e n s d e v ie r v o o rm a lig e b isd o m m e n
  slech ts a ls een b en ad e rin g.  D e d e k e n ije n v a n h e t b is d o m B ru g g e in 1 8 3 9 ,
  n a d e n ie u w e in d e lin g
  Gemiddelde
  aantal kerken
  
  Gemiddelde
  oppervl. in ha
  
  Bisdom
  
  24,54
  
  100
  
  29.471
  
  100
  
  Diksmuide (a)
  Veurne
  Poperinge
  leper
  
  24,50
  
  99,83
  
  27.273
  
  92,54
  
  Brugge
  Gistel
  Torhout
  
  29,66
  
  120,80
  
  40.614
  
  137,81
  
  Tielt
  
  22
  
  89,60
  
  32.499
  
  110,27
  
  Avelgem
  Kortrijk
  Menen
  
  20,33
  
  82,80
  
  20.250
  
  68,71
  
  (a) De dekenijen zijn ingedeeld in vier groepen, volgens de
  vier bisdommen van het ancien régime : leper, Brugge,
  Gent en Doornik.
   D a t n ie t alle d ek en ijen ev en a a n g e p a st zijn aan d e reële
  n oden b lijk t n o g u it de re ek s n ieu w e op rich tin gen v a n d e­
  ken ijen n a 1 8 3 9. M en m o e t h ier ech ter o o g h e b b en vo o r
  ev en tu ele n ieu w e fa cto re n d ie d e o p rich tin g v a n een d e k e ­
  nij zou d en k u n n en w e n se lijk m ak en. D a a ro m h o u d t m en h et
  b e st b ij d e 1 9 e eeu w. M a lo u z al re ed s in 1 8 5 3 d e dek en ij
  B ru g g e in d rie v erd elen : h et a a rtsp rie ste rd o m B ru g g e en
  d e d ek en ijen B ru g g e -N o o rd en B ru gge-Z u id. A lle en deze
  la a tste
  
  d ek en ij
  
  is n ieu w , w a n t B ru g g e -N o o rd n eem t d e
  
  tra d itie v a n D a m m e w e e r op. D it h a d eige n lijk ev en go e d
  in 1 8 3 9 k u n n en geb eu ren. D e b e v o lk in g v an d e stre e k ro n d
  B r u g g e is in d e rd a ad n iet m eer g e stege n d an deze v a n de
  gan se p ro v in cie. Z o zijn d e w e n sen v an D e B ru y n e v e rv u ld ,
  zij h e t 1 4 ja a r n ad ien.  *
  *
  
  *
  
  B ij w ijze v a n b e slu it k a n m en alle re erst zegg en d a t het
  b isd o m B r u g g e v a n h e t m id d en v a n d e X I X e eeu w n iet
  u n ifo rm is. V e e rtig ja a r n a d e o p h e ffin g v a n de b isd o m m e n
  v a n h et ancien régime zijn d e sp o re n h ierv an n o g d u id e lijk
  a a n w ijsb a a r in allerlei g e b ru ik en en m e n talite ite n . O o k hier,
  b ij d e w erk zaam h ed en ro n d een n ieu w e d ecan ale in d elin g, is
  d it w eer d u id e lijk n aa r v o o r g e tred en . M e n k o m t e r w e l to e
  o v er de o u d e b isd o m g re n z e n h e en te sta p p e n om b e te r aan
  te slu iten b ij d e reële stru c tu u r v a n d e versch illen d e strek en.
   E r is ech ter n o g ee n g ro o t versch il o p te m e rk en tu sse n de
  v o o rm alig e b isd o m m e n , en d an v o o ra l tu sse n B ru g g e en
  
  52. Bevolkingsaangroei in West-Vlaanderen 1831-1866.
  Provincie
  Arrond. Brugge
  Arrond. Oostende
  
  1831
  
  1846
  
  1856
  
  1866
  
  608.226
  102.235
  37.580
  
  643.004
  119.291
  44.006
  
  624.912
  118.455
  46.262
  
  642.217
  119.486
  47.497
  
  Deze gegevens kan men vinden in de Volkstelling, 31 december 1961,
  dl. I, Bevolkingscijfers, Brussel, 1963, p. 221, 224 en 226. Zie de
  kaart III.
  53. Overzicht van de verdere evolutie van de decanale structuur
  van het bisdom Brugge: In 1932 sticht men de dekenijen Moeskroen
  en Waregem (Lamiroy). Als men de huidige kaart van het bisdom
  beschouwt valt op dat tijdens het laatste decennium verschillende
  nieuwe dekenijen ontstonden in de gebieden met een sterke demo­
  grafische aangroei. Werden achtereenvolgens opgericht: Bruggc-Randgemeenten (1953), Izegem (1953), Blankenberge (1955), Harelbeke
  (1956), Wervik (1960), Westkust (1960), Lichtervelde (1966) en
  Roeselare-Rand (1969).
  le p e r . H e t zou in teressa n t zijn n a te sp o re n w ie v e ra n t­
  w o o rd e lijk zijn v o o r d eze stre k k in g en , en h o elan g deze p er­
  so n en h u n in v lo e d h e b b en la te n gelden.
   V e rd e r v a lt aan te stip p e n d a t d e v e rn ie u w in g w o rd t
  aan geb rach t v an u it een g o e d p a sto ra a l o n d e rz o e k v an de
  b e tro k k e n geb ied en . H ie rb ij m o eten d e d e k en s e n d e p a s­
  to o rs ech ter alleen v o o rtg a a n o p d e eigen p rak tisc h e e rv a ­
  ring. E r is een ern stig e a a n p ak v an d e n ieu w e gegeven situ a ­
  tie, zij h et d a n n o g ste e d s v a n u it d e tra d itie v an h et eigen
  o u d b isd o m.
   T e n slo tte k a n h ie r gew ezen w o rd e n o p d e g ro te z egg in g
  van d e d e k e n s. W e lisw a a r b lijk e n sle ch ts en k ele b e re id o m
  co n creet m ee te w erk en . T o ch is h et tre ffe n d d a t d e z e en ­
  k ele v o o rste lle n p ra k tisc h o n g ew ijz ig d d o o r B o u sse n en d o o r
  zijn o n m id d ellijk e m ed e w erk e rs w o rd e n ov ergen o m en . H ie r
  v e rd e r o p in gaan v a lt ech ter b u ite n d e b ed o e lin gen v a n deze
  b ijd rag e.
  