title: In de Sovjet-Unie (1922-1923)
text: De strijd om de S.I .-afdel ingen stond centraal op het congres. Overal
  waar een "witte" S.I.-afdeling bestond zou de P.K.I. een eigen S.I.-afdeling
  oprichten onder de naam "Sarekat Rakjat" (Vol ksvereniging - S.R.) .De rode
  S. I .-afdel ingen zouden ook tot S.R. worden omgevormd. Het opmerkel ijke was
  nu dat deze S.R.-afdel ingen openl ijk en direct ondergeschikt waren aan de
  partij. Net zoals de C.S. I. wenste de P.K.I. een massa-organisatie, die
  onder strikte controle stond van een goed-geschooide en gediscipl ineerde
  partij. Maar dit betekende wel een verlaten van de "bloc-within" voor een
  "bloc-above"-pol itiek. De overeenstemming met de Kominternrichtl ijnen leek
  niet zo gemakkei ijk te vinden. 43
  In de V.S.T.P. nam de druk toe om tot actie te komen tegen de loonsverlagingen en massa-ontslagen. Semaun poogde diverse malen met de regering
  te overleggen
  
  om een verandering in de voorstellen te bereiken, maar het
  
  gouvernement was tot geen enkel compromis bereid. In februari 1923 besloot
  het V.S.T.P.-congres tot staking, maar Semaun kreeg nog enig uitstel voor
  nieuw overleg. De staking werd voorbereid. In apri I kregen Semaun en Darsono
  de waarschuwing, dat als zij zich niet matigden, ze gearresteerd zouden
  worden. Semaun antwoordde dat bij een arrestatie van een V.S.T.P.-Ieider
  de staking meteen zou uitbreken. Twee dagen later, op 8 mei 1923, werd
  Semaun gearresteerd en brak de spoorwegstaking uit. De staking breidde zich
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  TAN MALAKA
  
  236
  
  snel uit over Java. Het resultaat was de voorspelbare debacle: al Ie stakers
  ontslagen, de spoor I iJnen onder mil itaire bewaking, een vergaderverbod voor
  de V.S.T.P. en, In een aantal residenties, voor al Ie organisaties. Artikel
  161 bis werd toegevoegd aan het Wetboek van Strafrecht; dit verbood elke
  steun, direct of indirect, aan een staking. Veel communistische leiders
  werden gearresteerd, de V.S.T.P.-Ielding verloor door de gouvernementsmaatregelen het contact met de stakers, de weerstandskas was snel leeg en al
  snel verl iep de staking. Het gouvernement rechtvaardigde zijn harde optreden met het brandmerken van de staking als een pol itieke staking, naar
  aanleiding van Semauns arrestatie, die zich dreigde uit te breiden tot een
  algemene staking. In feite waren het de reäle eisen van de V.S.T.P.-Ieden
  die de leiders tot het uitroepen van de staking dwongen, in het vol Ie besef
  van de onontkoombare nederlaag.
  Er is een duidel ijke paral lel tussen deze en de pandhuisstaking van een
  jaar eerder. Zowel Semaun nu als Tan Malaka toen deden moeite de staking
  te vermijden, die naar hun mening louter nadel ige gevolgen kon hebben. In
  beide gevallen bevorderde de halsstarrige gouvernementsopstel I ing het uitbreken van de staking die aan de regering politieke voordelen opleverde in
  de vorm van een gehavende communistische partij, en economische in de vorm
  van loonsverlaging en massa-ontslag.
  Semaun werd in september 1923 verbannen en I iet een communistische beweging achter in diepe malaise; de V.S.T.P. en de andere bonden waren vleugellam; tijdens de staking waren de Radicale Concentratie en de P.V.H. in
  stilte overleden; de P.K. I. en zijn bonden leden zeer onder het vergaderverbod. Semaun, de man van de voorzichtige I ijn, had deze I ijn onder de
  druk van de omstandigheden moeten verlaten, met de verwachte desastreuze
  gevolgen.
   Het enige wat de P.K. I. gewonnen had was een martelaar en een wijdverbreide sympathie bij de Indonesische publ ieke oplnie. 44
  Na het vertrek van Semaun was Darsono de onbetwiste P.K.I.-Ieider. Hij
  nam echter geen zitting in een officieel partijorgaan om een snel Ie
  verbanning te vermijden. Darsono was, ook door zijn Duitse ervaringen,
  geneigd ideologie en het internationale karakter van het communisme te
  benadrukken. Hij verwachtte het spoedig uitbreken van de proletarische
  wereldrevolutie in Duitsland en het communisme zou zich dan vla Nederland
  naar
  
  Indi~
  
  uitbreiden. Hij stond daarom ook wat minder enthousiast dan
  
  Semaun ten opzichte van samenwerking met andere Indonesische pol itleke
  bewegingen. Deze samenwerking was ook niet nodig; de partij herstelde zich
  opmerkel ijk snel, al In de laatste maanden van 1923, van de klappen van de
  V.S.T.P.-staking. Hiertoe droegen niet In het minst bij de interne confl icten die S.I. en Budi Utomo verscheurden en die beide partijen onmachtig tot
  verzet tegen de P.K. I.-groei maakten. 45
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  
  237
  
  De Rode S.I./S.R. trok vele leden omdat het duidel ijk uitdrukking gaf
  aan zijn afkeer van het gouvernement, de autoriteiten en de plantagehouders:
  de blanke overheersers. De fel Ie wijze van actie beantwoordde aan de behoefte van de bevolking aan een protest tegen de bestaande situatie. De koppe+
  I ing van communisme aan Islam viel bij vele aanhangers In vruchtbare aarde. 46
  De sterkte van de P.K. I. lag voorname I Ijk in de steden, maar eind 1923
  breidde de communistische Invloed zich uit over het platteland, waar bij
  lokale acties de communisten het volk leidden.
   De Ideeän van de P.K.I.-aanhangers waren verward: een onontwarbaar mengsel
  van utopische en messianistische verwachtingen, verheerl Ijking van de
  traditionele pre-kapltal istlsche maatschappij, die na de nabij zijnde
  revolutie zou terugkeren als de klassen loze communistische maatschappij, de
  hoop op hulp van Komintern en Rusland en de Invloed van Islam-denkbeelden. 47
  De wens tot directe actie leefde sterk bij de lokale leiders en afdel ingen en na Semauns verbanning vonden enkele bomaanslagen plaats, waarvan de
  P.K. I. ten onrechte de schuld kreeg. Niettemin veroordeelde Darsono het
  terrorisme scherp en riep op tot eenheid, discipline en pol itleke schol ing. 48
  De vorming van de S.R.-afdel ingen, zoals besloten op het P.K.I.-congres
  van maart 1923, zou de P.K.I.-Ielding het middel verschaffen om beter de
  tot dan toe vrijwel onafhankel ijke Rode S.I.-afdel ingen te controleren,
  maar eind 1923 was de meerderheid van de Rode S.I.-afdel Ingen nog niet
  veranderd In S.R.-afdel Ingen. Deze afdelingen waardeerden hun onafhankel ijkheld te hoog om die op te offeren en zich te onderschikken aan de P.K.I.leidlng. 49
  Na het Kominterncongres, dat op de vragen van Malaka geen antwoord had
  gegeven, twijfelde hij aan zichzelf. HIJ dacht erover te gaan studeren,
  waarop een vriend plagerig antwoordde dat er voor hem op het ogenbl ik geen
  leerstoel vrij was. 50
  Maar spoedig werd hij weer betrokken bij het werk van de Komintern. De
  plaatsvervangende leider van de Oosterse sectie benaderde hem en vroeg hem
  om zijn medewerking in het belang van Aziä. De aangenomen theses waren zeer
  abstract, zei hij, en in de praktijk was er een verdergaande uitwerking
  nodig. Malaka was hiermee erg bi ij; hij werd vanwege zijn verzet tegen de
  theses niet buitenspel gezet, maar kon zich vol ledig inzetten. 51
  Malaka kreeg van de Komintern de opdracht een boek over Indoneslä te
  schrijven.
   "Vorm en Inhoud van het boek werden aan mij toevertrouwd, en het materiaal voor het boek werd uit Nederland besteld. Ik concentreerde me op
  inhoud en vorm van het boek, op geschiedenis en statistiek wat betreft
  land, bevolking, industrie, landbouw en bestuur. Aan de kameraden In dat
  koude land I iet ik het over de theorie te formuleren of conclusies te
  trekken uit de feiten over Indonesiä, zoals hun dat schlkte."52
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  238
  
  TAN MALAKA
  
  Omslag van Malaka's Russische boek over
  
  Indonesi~.
  In 1924 verscheen zijn boek onder de titel
  proboezjdajoesjtsjemsja Vostoke~
  
  (Indonesi~
  
  ~Indonezija
  
  ejo mesto na
  
  en zijn plaats in het ontwakende
  
  Oosten). In 1925 verscheen een tweede druk van 5000 exemplaren bij de
  regeringsuitgever. Het boek kreeg toen gunstige kritieken. 53 Het geTI lustreerde boekje telde (in de tweede druk) ruim 160 bladzijden.
  In de inleiding wijst Malaka op de onbekendheid van het Europese proletariaat met
  
  Indonesi~.
  Voor hen is dit algemene overzicht bedoeld. De
  
  structuur van Indiê is in zoverre bijzonder dat er geen inheemse bourgeoisie
  bestaat, hetgeen in vergel ijking met andere landen de communistische propaganda vergemakkei ijkt. AI 8 jaar is de communistische partij, die vrijwel
  de gehele arbeiders- en nationale beweging verenigt, actief. Dit is ook van
  grote betekenis in verband met de strategische I igging van de Indonesische
  archipel . 54
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  239
  
  IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  Na enkele gegevens over oppervlakte, klimaat en bevolking van Indiä
  
  behandelt hij de historie voor èn na de komst van het Europese imperial isme.
  Vervolgens bespreekt Malaka de suikercultuur op Java, andere cultures, industrie en mijnbouw, staatsmonopol ies (opium, zout), verkeer en vervoer,
  de invloed van het buitenlandse kapitaal, bestuur, recht en onderwijs.
  In de onderwijsparagraaf geeft hij langs bekende I ijnen een overzicht
  van het werken van de S. I .-scholen. 55
  Tenslotte bespreekt Malaka de pol itieke beweging. De Budi Utomo is een
  partij zonder betekenis, een ambtenarenclub die de regering steunt. 56 De
  Nationale Indische Partij krijgt ook harde kritiek. De bonte samenstel I ing
  leidde tot besluiteloosheid. De radicale elementen verl ieten de partij en
  werden I id van de P.K. I. Zo bi ijft de N. I .P. over als een kleine, onschuldige parlementaire partij.57 Een echte massapartij was wel de Sarekat Islam.
  Deze beweging groeide snel, maar helaas ontbrak bij de leider Tjokroaminoto
  het juiste inzicht in de positie van de klassen en raciale groepen in
  Indonesiê. Er was geen begrip voor organisatie, gebrek aan discipl ine, geen
  eenheid in propaganda, geen financiêle organisatie. Er was geen program,
  organisatie of tactiek. Handelaren en avonturiers probeerden de massa voor
  eigen doeleinden te gebruiken. De 5.1. was een noodzakel ijke etappe In de
  groei van de revolutionaire beweging, een duurbetaalde les voor betere
  dagen. 58 Malaka beschrijft kort de nauwe band
  
  tussen S. I. en de communis-
  
  ten, die in 1921 met een gedwongen uittreden van de communisten eindigde.
  Pogingen hierna tot toenadering van P.K. I .-zijde werden afgewezen. En na
  het S. I.-congres van februari 1923 was elke revolutionaire inslag verdwenen.
   Meer dan de helft van de leden was weggelopen en de S. I. had niet veel meer
  te betekenen. 59
  Een beschrijving van de P.K. I.-acties besluit dit hoofdstuk. Dit verslag
  eindigt met een behandel ing van het congres in Bandung
  
  in maart 1923 en
  
  het uitbreken van de spoorwegstaking op la mei 1923. Over deze staking
  merkt Malaka op dat de staking beter tijdens de suikercampagne had kunnen
  beginnen (jul i-september). Het was niet verstandig in te gaan op de provocaties van het gouvernement. Nu zijn al Ie leiders in arrest en is het
  doorgaan van de staking in gevaar, alsmede de toekomst van de partij. Met
  deze sombere notities eindigt Malaka, maar hij voegt er aan toe dat het
  moreel van de arbeiders hoog is. 60
  Een overzicht van de internationale situatie en de plaats van Indonesiä
  en andere Aziatische landen daarin besluit het boekje.
  Dat Malaka voor de Komintern als deskundige over Indische zaken fungeerde
  zou men ook kunnen afleiden uit een brief van Bergsma aan Semaun in februari
  1923. Tijdens het Kominterncongres was Bergsma klaarbl ijkel ijk ook in
  Moskou en hij schreef dat men daar kortgeleden lep had verkozen. Bergsma
  was daartegen, maar tevergeefs. Het congres beloonde de vele speeches die
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  240
  
  TAN MALAKA
  
  hij hield met een plaats in de Executieve. "Iep" was Tan Malaka en Bergsma
  vond waarschljnl ijk dat Malaka wel erg snel promotie maakte. Bovendien
  verdrong Malaka, zoals Sneevl iet al eerder opmerkte, Bergsma, die ook lof
  verdiende voor zijn werk voor de partij in
  ning. 61
  
  Indi~
  
  en steun na zijn verban-
  
  Zo deed Malaka ervaring op met de praktische toepassing van het communisme in de Sovjet-Unie. Hij bestudeerde niet zozeer de theorie, maar veel
  meer de praktijk in gesprekken en contacten met allerlei groepen. 62
  Niet al leen de Kominternautoriteiten maar ook vooral de jeugd, in fabriek
  en boerderij, als soldaat, arbeider, boer of student, zocht hij op.
  "Mijn kamer was in een vroeger hotel en dag en nacht open voor vrienden
  en studenten. Zelfs als ik 's nachts si iep was hij open, en waren er
  twee of drie studenten die voor een examen werkten, omdat mijn kamer
  groot en rustig genoeg was om te studeren. Deze rustige kamer was aan
  mij gegeven om een boek te schrijven."63
  Malaka schreef niet al leen zijn boek, maar ook in diverse communistische
  bladen verschenen artikelen van hem.
   Nog voor het Kominterncongres verscheen in het orgaan van de Prof intern,
  "Die Rote Gewerkschafts-Internationale", een artikel van hem en Van Resema
  over de vakbeweging in Indi~.64 Na enkele geografische gegevens en het
  vermelden van de belangrijkste exportgoederen, voor de produktie waarvan
  tweeêneenhalf mi Ijoen land- en fabrieksarbeiders grenzeloos werden uitgebuit
  door de kapital isten, behandelden de auteurs de S. I. De S. I., een strijdorganisatie van de armste boeren van Java "machte die hol IMndische Regierung
  und die Kapitalisten erzittern". Na de oprichting van de P.K.I., die
  duizenden inheemsen verenigde, nam de invloed van de P.K. I. in de S. I. sterk
  toe, zodat in 1921 de S.I. het communistische program overnam.
  Daarna werden de grote communistische vakbondsinvloed en de successen
  die deze vakbonden met hun acties boekten gereleveerd. Een schadel ijke breuk
  in de vakbeweging in 1921 werd later dat jaar weer geheeld. Op dat ogenbl ik
  dreigde een spoorwegstaking, maar vele leiders waren uitgewezen of in arrest.
  "GegenwMrtig wUtet der weisse Terror aber trotzdem ist die Bewegung nicht
  aufzuhalten."
  Vanaf januari 1923 werd Malaka op de voorpagina van "Die Rote Gewerkschafts-Internationale" vermeld als vast medewerker, evenals Semaun. In
  februari schreef Malaka een artikel over het lot van de contractkoel ies,
  waarin zijn deernis en verontwaardiging hierover duidel rjk uitkwam. 65
  In apri I verscheen een artikel waarin Malaka de confl icten In het N.A.S.
   (Nationaal Arbeids Secretariaat) behandelde. Deze vakbond, met een sterk
  anarcho-syndical istische Inslag, werd verscheurd door de strijd tussen
  groepen die aansluiting bij de Profintern wi Iden en groepen die aansluiting
  wensten bij een anarcho-syndical istische Internationale in Berl ijn. Malaka
  gaf een vrij nauwkeurig overzicht van de standpunten van de beide partijen,
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  
  241
  
  zonder hinderl ijke partijdigheid. Het opmerkel ijke van dit artikel is dat
  het de enige maal is, dat Malaka zich In deze tijd in het openbaar uit over
  Nederlandse, interne zaken. 66
  Aan het volgende nummer droeg Malaka twee artikelen bij. Het eerste handelde over de vakbeweging. Sinds 1908 bestonden in Indonesiê national istlschrevolutionaire partijen. Vele boeren, half proletariêrs en Industriearbeiders waren I id van de Sarekat Islam. De objectieve omstandigheden waren
  echter nog niet rijp en ook de leiders waren onervaren. "Sie haben es
  nicht verstanden, die revolution~re Energie, welche sich in den Massen
  angesammelt hatte, auszunutzen und diese Massen zu aktiven K~mpfer zu machen."
  De communisten namen deze taak op zich en zochten een directe band met de
  massa's in de S. I. Zij leidden de vakbeweging, waarin de bond van spoorwegarbeiders het sterkste was. Deze boekte successen in vakacties. Op een
  congres in februari keerde de bond zich tegen loonsverlagingen; het verzet
  hiertegen kon tenslotte leiden tot een algemene staking. Op grond hiervan
  greep het gouvernement in om te proberen de staking te verhinderen.
   Daarna behandelde Malaka kort enkele andere bonden, ook het "Verband der
  Bankangestel Iten", waarmee de pandhuisbeambten werden bedoeld. Hier brak in
  februari 1922 een staking uit, die zich snel uitbreidde. Een algemene staking dreigde. Maar "eine planm~ssige klare Leitung fehlt", en de staking
  eindigde met een nederlaag. "Die hervorragendste FUhrer wurden von der
  Regierung verhaftet und ausgewlesen." Malaka bedoelde hiermee Bergsma en
  zichzelf.
  Malaka vermeldde de uitsluiting van de communisten uit de S.I. in
  oktober 1921, niet die van februari 1923. De in 1921 ook ontstane breuk in
  de vakbeweging werd in september 1922 geheeld In een nieuwe federatie,
  vrijwel geheel onder communistische leiding, waarmee hij de P.V.H. een
  verkeerd stempel opdrukte.
  In de toekomst zag Malaka vooral een snel Ie kapital istische ontwikkel ing
  en daardoor ook een groei van het proletariaat.
  "Viel leicht wird das junge Proletariat Indoneslens unter der Leitung der
  Kommunistischen Partei, im Bunde mit Sowjetrussland, im Anfang auch die
  einheimische Bourgeoisie gegen den Imperial ismus unterstUtzen mUssen.
   Doch es wlrd niemals von seinem rechten Wege abweichen und nie vergessen
  dass es nach zwei Fronten hin k~mpfen muss, sowohl gegen die elnheimische
  wie gegen die fremde Bourgeoisie. Nur eln solcher Kampf nach zwel Fronten
  wird den Osten zum Kommunlsmus und zur Frelhelt fUhren können."67
  Deze laatste al inea is opvallend omdat Malaka hierin nogal afstand neemt
  van de samenwerking met de bourgeoisie, en de "bloc-within"-pol itiek slechts
  een kleine, tijdel Ijke plaats gunt. HIJ I ijkt hiermee verder te gaan dan
  bijvoorbeeld zijn rede op het Kominterncongres. Een verklaring I igt wel licht
  deels in het feit dat de Prof intern zich veel meer op een radicaal-proletarisch standpunt stelde dan de Komintern, en dat vooral wat betreft de samenwerking met bourgeois-natlonal istlsche bewegingen. 68
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  TAN MALAKA
  
  ~2
  
  Malaka, of de bewerker of vertaler van zijn artikel, kan zich hierbij
  hebben aangesloten.
  Het tweede artikel handelde over de suikerindustrie op Java. De grote
  winsten voor de ondernemers werden tegenover de uitbuiting van de arbeiders
  gesteld. De vakorganisatie onder national istische leiding beging vele fouten,
  die moei I ijk door de toenmal ige communisti.sche leiding waren te corrigeren,
  ook door gebrek aan krachten en middelen voor propaganda. Malaka trok de
  volgende conclusie:
  "Die junge javanische Arbelterbewegung musste nach Lage der Dinge erst
  dlese Phase der Niederlagen durchmachen. Die proletarische Massen sind
  heute erwacht, sie schütteln das Jahrhunderte alte Sklavenjoch ab und
  wandein sich al Im§hl ich in aktive Feinde des Kapital ismus. Den ersten
  Anstoss gab das Versagen der national istlschen Führer, die die Massen
  ungewol It dem Kommunismus zufUhrten.
   Aus dieser Lage Nutzen zu ziehen, stel It unsere Hauptaufgabe dar.
  Wir mUssen sofort und ernstl ich an die Organisierung der revolution§ren
  Massen Javas herantreten, um sie vor neuen EnttaOschungen zu wahren und
  sie In die Reihen der gegen das internationale Kapital K§mpfenden
  hlnelnzuziehen."
  In een voetnoot wees Malaka op de afscheiding van de "Rode Islamietische
  Partij", met 100.000 leden, een communistische organisatie die zich in
  maart 1923 van de S. I. losmaakte. 69
  Ook hier zette Malaka zich af tegen de S. I. en gaf hij een duidel ijk
  beeld van de breuk S.I. - P.K.I.
   Dit artikel verscheen begin 1924 in een tweetal Javaanse bladen. 70
  In juni 1923 vond een zitting van de E.K.K. I. plaats. In het rapport
  dat Malaka indiende over
  
  Indonesi~
  
  merkte hij op dat de P.K.I. een aanzien-
  
  I Ijke invloed in de S. I. uitoefende. De
  
  S. I. telde anderhalf mi Ijoen leden
  
  en had een radicale inslag door het ontbreken van een inheemse bourgeoisie
  en het grote proletariaat, ontstaan ten gevolge van de industrial isatie en
  de landbouwplantages. 71 Bij het opstellen van dit rapport was Malaka klaarbi ijkel ijk niet op de hoogte van de definitieve breuk S. I. - P.K.I. Op de
  zitting sprak Malaka ook kort naar aanleiding van Radeks rede over de toestand in de wereld. Hij wees op de toegenomen Amerikaanse investeringen in
  het Oosten, die het gevaar van een akkoord tussen de I iberale revolutionaire
  bourgeoisie en het Amerikaanse kapitaal met zich mee bracht. Hiertegenover
  zag hij de wedijver van Japan en Amerika, die tot een groot confl ict moest
  leiden. En ook "die aufsteigende Macht des Islams, der in sich viele revolution§re Elementen enthMlt." De hoofdopgave voor de communisten was
  "die verschiedenen zerspl itterten national istischen und proletarischen
  Partelen des Orlents zu organisieren und zu koördinleren und mit dem
  europ§ischen Proletariat In Verbindung zu bringen.,,72
  De E.K.K. I. hield zich ook bezig met de confl icten In de Nederlandse
  C.P. De partijen In het confl ict konden hun geschil voorleggen aan een
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  
  243
  
  commissie, die een uitspraak zou moeten doen. Jacques de Kadt was afgevaardigd door de groep die bezwaren had tegen de officlêle leiding. De Kadt
  ontmoette in Moskou al spoedig Malaka, die hem zijn gehele verbl ijf zou
  begeleiden en hem met vele afgevaardigden in contact bracht.
  "Dat hij ook hier bijzonder populair was verwonderde mij ni,! - men
  moest wel een Nurks zijn om hem niet sympathiek te vinden."
  Op een middag nam Malaka De Kadt mee naar een bijeenkomst waar Trotzki
  zou spreken. Tan Malaka had plaatsbewijzen voor het podium en ze zouden
  dus Trotzki van nabij horen en zien. Een vriendin van Malaka, een secretaresse, zou meegaan en als tolk optreden. Trotzki kwam echter plotsel ing
  niet; Malaka hield wel een begroetingsspeechje.
  "Hij deed dat in het Duits, op een zo charmante wIJze dat hij al ovaties
  kreeg vóór zijn vriendinnetje de speech vertaald had, en nog eens ovaties
  na de vertal ing. En toen konden we even later, met goed fatsoen de aftocht blazen en op de kamer van Tan Malakka onze teleurstel I ing wegdrinken,
  want hij had op zijn kleine, ongezel I ige en rommel ige kamer --- ergens
  in een groot flatgebouw, een goede voorraad Kaukasische wijnen, die ik,
  omdat ze nogal zoetig waren, heel lekker vond. Zijn vriendinnetje, een
  van de vele secretaressen van de Komintern, was een bijzonder sympathiek
  meisje, met een ernstig, sprekend gezicht, die zowel de zaak van het
  communisme als Tan Malakka zeer toegedaan was."74
  Een artikel van L.A. in "Inprekorr"75 riep zowel bij Bergsma als Malaka
  een reactie op, die op 20 jul i 1923 in het blad verscheen. L.A. schetste
  een nogal somber beeld van de stand van de communistische beweging op Java.
   De organisatie was zwak, de interne verbindingen zwak, de afdel ingen inactief. De ideologische afwijkingen en organisatorische misslagen van Semaun
  hadden een oppositie in de partij opgeroepen. L.A. vermeldde de invloed van
  de P.K. I. in de S. I., maar ook dat waarschijnl ijk op het aanstaande congres
  de P.K. I .-Ieden uit de S. I. zouden worden gezet. Van de vakbonden bestond
  in feite al leen de V.S.T.P. nog. Het congres van de V.S.T.P. in februari,
  waarvan men verwachtte dat het een algemene staking zou uitroepen, nam
  echter het opportunistische besluit eerst nog eens langs legale weg een
  oplossing te zoeken.
  Bergsmaweesinzijnreactieerop, dat duizenden S.I.-Ieden tot de communisten gerekend konden worden. Het doel van de P.K.I., invloed in
  
  de S.I.
  te verkrijgen, was geheel bereikt. In het westen begreep men de werkwijze
  van de Indonesiêrs niet altijd, maar als men op de resultaten lette, waar
  het om draaide, dan waren deze gunstig.
  Ook Malaka deed zijn best het real istische, kritische
  
  beeld dat L.A.
  gaf te corrigeren. Hij meende dat de P.K. I. een juiste tactiek had gevolgd,
  ook ten opzichte van de S. I.
  "Durch die richtige Anwendung der Einheitsfront-Taktik gibt es jetzt
  schon 20 Sektionen, die sich unter kommunlstischer FUhrung bef inden.
  (Diese 20 Sektionen hatten frUher etwa 100000 Mitgl ieder). Wir können
  vorläufig feststel len dass wir (einschl. Ternate) mit 13000 Mitgl iedern
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  244
  
  TAN MALAKA
  In unserer Partei und ferner auf mindestens 30000 Arbelter und Bauern
  in der Sarekat-Islam rechnen kannen, die zwar noch nicht Mitgl ieder der
  Gewerkschaften sind, sich aber unter kommunistischer FUhrung befinden."
  
  Ook andere vakbonden dan de V.S.T.P. waren actief, en onder communistische invloed.
  "Der letzte Kongress In Mllrz hat nicht nur beinahe al Ie Gewerkschaften,
  die Rote S.I., sondern auch die national istische Indische Partel und
  Budi-Utomo unter kommunistlschen Einfluss gebracht."
  Wat betreft Semaun merkte Malaka tenslotte op dat hij en Darsono kortgeleden verhoord werden en gewaarschuwd in verband met hun vakbondsactiviteiten en werk in de S. I. "Das ist ein Beweis fUr ihre revolutionllre
  Haltung.,,76 Bergsma en Malaka gingen dus, bewust of onbewust, voorbij aan
  de definitieve breuk met de S.I. Zij schi Iderden een succesvol Ie "blocwithin"-pol itlek, die overeenkwam met de Kominternl ijn en hun eigen wens.
  In een kort artikel over het Indonesische communisme In "Die Kommunistlsche Internationale" schreef Malaka ook over de verhouding tot de S.I. 77
  Na het vaststellen van de partijdiscipline op het S.I .-congres van september 1921 verklaarden ~3 S. I.-afdel Ingen met 30.000 leden zich sol idair met
  hun P.K. I .-Ielders. De P.K.I. voerde fel Ie strijd tegen dit besluit en zo
  was de S. I. in februari 1923 nogmaals gedwongen hierover te discussl~ren.
  Hier bleek de meerderheid van de afgevaardigden sympathiek tegenover de
  P.K. I. te staan, maar door overrompel ing slaagde de voorzitter erin het
  besluit over de partijdiscipl ine te handhaven. Hierop I iepen 600 van de
  1000 gedelegeerden weg en zeven nieuwe afdelingen sloten zich bij de communistische S. I. aan. Malaka geeft hier in ieder geval een getrouwer beeld
  van de situatie dan in "Inprekorr", waarschijnlijk door nadere informaties
  uit
  
  Indonesi~.
   Vervolgens gaf Malaka nog een rooskleurig verslag van de
  
  situatie In de vakbeweging, het werk onder vrouwe~ kinderen (via de scholen)
  en mi I i tà i ren.
  Voor de niet-ingewijde in Indonesische zaken moesten al deze verslagen
  van de situatie in Indonesi~ wel een verwarrend geheel vormen, waaruit
  uiterst moei I ijk een conclusie viel te trekken over bijvoorbeeld de toen
  bestaande verhouding tussen S. I. en P.K. I. Bestond het "bloc-withln" nog?
  Was dit zo succesvol dat de communisten de gehele controle in de S.I.
  hadden overgenomen? Wat was de status van de communistische S.I .-afdel ingen,
  hun verhouding tot S.I. en P.K.I.? Hoe groot was hun aantal en ledental?
  En hoeveel afdel ingen met hoeveel leden bleven de S. I. trouw? Op deze vragen
  kregen de niet-ingewijden, dus ook de autoriteiten in de Komintern, geen
  antwoord of tegenstrijdige antwoorden In de artikelen van Malaka, Bergsma
  en anderen over
  
  Indonesi~.
  Eind augustus verscheen in "De Tribune" een open brief van Malaka aan de
  Indonesische studenten en intellectuelen, gedagtekend Moskou 19 augustus 1923. 78
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  
  245
  
  Hij wees op de scheidingsmuur die de heersers tussen deze studenten en
  Intellectuelen en het arbeidende volk hadden opgetrokken. Daardoor was het
  aantal intellectuelen dat zich bij de communisten aansloot nog gering. Als
  er, zoals In Brlts-Indiê, een intellectueel proletariaat ontstond, zouden
  zij vanzelf tot de communisten komen. Nu nog miskenden zij, in navolging
  van hun meesters, dat de gehele rijkdom van Indonesiê en de gehele economische macht op de arbeidende klasse berustte. De regering kon via intimidatie haar gezag handhaven, tot de spoorwegarbeiders hiervoor niet opzij
  wensten te gaan en een staking uitriepen. Ondanks de scherpe maatregelen
  van de regering, werd de staking doorgezet. De bijzondere betekenis van de
  staking was dat deze niet gebaseerd was op de "kebangsaan" (national itelt)
  van de N. I.P. of de "keislaman" (Islam) van de S. I., maar op de economische
  werkel ijkheid.
  "Het is noodzakel ijk een klare en vaste tactiek te volgen en daarvoor is
  het nodig een klaar inzicht te hebben in de ecónomische en klasseverhoudingen. Men kan zich niet al leen verlaten op woorden en instemmingen in
  vergaderingen, maar men moet de vervelende maar noodzakel ijke organisatorische en administratieve arbeid met geduld, eerl ijkheid en energie
  doorvoeren."
  AI leen op deze basis was het volhouden van de staking mogel ijk. Het werk
  van revolutionaire Indonesische arbeiders maakte de mobll isatie van het
  gehele gouvernementele machtsapparaat noodzakel ijk. De N. I.P. en S. I. baseerden hun acties niet op de economische omstandigheden en stonden los van de
  arbeidersklasse. Door het ontbreken van een inheemse kapital istische klasse,
  waren zij gedoemd tot passiviteit, fraseologie en contra-revolutie, en
  waren de communisten zo succesvol.
   De beweging in Indonesiê zou uitstralen naar de rest van Aziê. In
  Brits-Indiê had Gandhi gefaald, omdat hij nooit de arbeidersklasse bij zijn
  strijd betrok. Nu dreigden de linkse national isten de Congrespartij te
  verlaten. De Engelse regering volgde vol belangstel I ing de ontwikkel ingen
  in Indoneslê, omdat ze de aantrekkingskracht van het Indonesische voorbeeld
  vreesde.
  Tot slot riep Malaka de intellectuelen op de communistische gelederen te
  versterken. Hij kon hen niets beloven dan de ware vrijheid van Indonesiê,
  die lag in de Indonesische arbeidersklasse.
  De toekomstplannen van Malaka namen in de loop van 1923 vastere vorm
  aan. Sneevl iet suggereerde In apri I 1923 dat Malaka een veertiendaags
  Maleis-Hollands orgaan zou kunnen redigeren vanuit Berl ijn of Holland. 79
  De Engelse Inl ichtingendienst rapporteerde dat de Indische Communist
  Tan Malacca een delegatie van de Komintern zou leiden naar het congres van
  de Australische C.P. Maatregelen werden genomen, opdat Malaka het land niet
  zou kunnen blnnenkomen. BO
  In midden 1923, wel I icht op de E.K.K. I .-zitting, kreeg Malaka, naar
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  246
  
  TAN MALAKA
  
  eigen zeggen, het toezicht opgedragen over de communistische partijen,
  ook de nog op te richten, in Birma, Siam, Annam, de Phl lippijnen en
  Indonesi~.
  In het najaar vertrok hij om in december 1923 op zijn nieuwe
  
  standplaats Canton aan te komen. 81
  
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  
  247
  
  1.Gebaseerd op McVey, The Rise, p.52-61 en O.80ersner, The 80lsheviks and
  the National and Colonial Question (1917-1928), Geneva-Paris, 1957,
  chapter I I I. Zie ook Tichelman, Sneevl iet, p.31-6.
  2.McVey, The Rise, p.76-83. Citaat op p.80. Tichelman, Sneevl iet, p.37-54.
  3.McVey, The Rise, p.128-33.
  4.Bijlage brief PG aan GG, 16-2-1923 in mailr.174x/23 in vb.27-3-1923
  It.C 4.
  5.lnprekorr, 8-11-1922, p.1497-8.
  6.McVey, The Rise, p.158; 8oersner, The 8olsheviks, p.123.
  7.Pendjara I, p.96-7.
  8.Protokol I des Vierten Kongresses der Kommunistischen Internationale,
  Petrograd-Moskau vom 5. November bis 5. Oezember 1922, Hamburg, 1923,
  p.162,182.
  9.Protokol I 4. Kongresses, p.186-9. Zie over de In de rede genoemde
  Mohammedaanse leiders in Brits-Indië: A.C.Niemeijer, The Khilafat
  Movement in India 1919-1924, The Hague, 1972. Hier worden de namen gespeld als Hasrat Mohani en Dr. Kitchlew.
  10.0e Tribune, 25-11-1922.
  11.0e Tribune, 8-1-1923.
  12.G.J.M. van het Reve, Mijn rode jaren, herinneringen van een ex-bolsjewiek,
  Utrecht-Antwerpen, 1967, p.178-9.
  13.Van het Reve, Mijn rode jaren, p.179-81.
  14.Protokol I 4. Kongresses, p.585, 589-90.
  15.Protokol I 4. Kongresses, p.607.
  16.Protokol I 4. Kongresses, p.609. De delegaties waren die van Angora,
  Austral ië, België, Engeland, Egypte, Nederlands-Indië, Japan, Mexico,
  Perzië, Polen, Tunis, Turkije en Zwitserland.
  17.Protokoll 4. Kongresses, p.634. Op de tweede zitting van het congres was
  Malaka benoemd tot I id van de Neger-commissie. Protokol I 4. Kongresses,
  p.26.
   18.Pendjara I, p.99-100. In Pendjara I, p.99 schrijft Malaka dat hij vanwege
  zijn rede in de Oosterse commissie mocht spreken in de algemene vergadering van het congres. Dit is onjuist, op 12 november sprak Malaka het
  congres toe, op 23 november werd de commissie benoemd. McVey, The Rise,
  p.161 volgt Malaka's verkeerde weergave. Ook het lange verslag van de
  confl icten in de Oosterse commissie, dat ik kort heb samengevat, maar
  dat McVey, The Rise, p.160-1 Ietter I ijk vertaalt, dient met de nodige
  reserve te worden bezien.
  19.Boersner, The Bolsheviks, p.126; H.Carrère d'Encausse and S.R.Schram,
  Marxism and Asia, An Introduction with Readings, London, 1969, p.42-3;
  McVey, The Rise, p.159-60.
  20.Protokol I 4. Kongresses, p.615, ook McVey, The Rise, p.158-9.
  21.McVey, The Rise, p.158.
  22.McVey, The Rise, p.159.
  23. Protoko I I 4. Kongresses, p.l036; Carrère d'Encausse and Schram, Marxism
  and Asia, p.43; McVey, The Rise, p.162; C.B.Mc Lane, Soviet Strategies
  in Southeast Asia, An Exploration of Eastern Pol Icy under Lenin and
  Stal in, Princeton, N.Y., 1966, p.84.
  24.Pendjara I, p.l00.
  25.McVey, The Rise, p.210-1.
  26.McVey, The Rise, p.211-3.
  27.McVey, The Rise, p.212.
  28."TlltigkeitsberichtdesVollzugsbUro der R.G.I. Uber die Zelt von Juli bis
  September", Die Rote Gewerkschafts-Internationale (R.G.I .), Oktober 1922,
  p.687, ook in McVey, The Rise, p.213-4.
  29.McVey, The Rise, p.212.
  30.lnprekorr, 10-1-1923, p.l9. McVey, The Rise, p.441, noot 61 vermeldt het
  congresverslag in de Russisçhe taal.
  31.lnprekorr, 10-1-1923, p.53; McVey, The Rise, p.163.
  32.McVey, The Rise, p.214-5.
  33."Oie dritte internationale Konferenz der revolution1!re Bergarbeiter",
  R.G. I., Oezember 1922, p.888.
  34."Oie dritte internationale Konferenz der revolution1!re Transportarbeiter",
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  248
  
  TAN MALAKA
  
  R.G. I., Dezember 1922, p.889.
   35."Die Internationale Konferenz der revolutlonären Lehrer", R.G.I., Dezember 1922, p.896-7.
  36.Tan Malaka, Thesis, Djakarta, z.j.(1946l, p.47-8.
  37.Pendjara I, p.l00.
  38.McVey, The Rlse, p.125-8. Semaun had zich voor ziJn bezoek aan Rusland
  altijd voorzichtig opgesteld en probeerde een directe confrontatie met
  het gouvernement te vermijden. Zo hield hij een dreigende staking van de
  V.S.T.P. in 1921 af. Volgens McVey, The Rise, p.126 stonden tegenover
  hem de voorstanders van een radicalere pol itiek, gericht op een bolsjevistische revolutie, met als doel de dictatuur van het proletariaat. Als
  belangrijkste wapen hiertoe werd de algemene staking beschouwd. Tot deze
  groep behoorden vooral de Europese P.K. I .-Ieden en een groeiende groep
  Indonesiêrs, waaronder, volgens McVey, ook Tan Malaka. Zoals ik op
  p.213-4 al heb aangetoond, behoorde mijns Inziens Malaka niet tot deze
  groep, maar was hij een voorstander van dezelfde voorzichtige pol itiek als
  Semaun.
  39.McVey, The Rise, p.136. Malaka reageerde in "De Tribune" van 5-9-1922
  op deze rede. Ziep.215-6.Hlerult bleek dat Malaka na zijn verbanning
  in zijn tactiek de nadruk ietwat verlegde van voorzichtigheid naar actie.
  40.Hierop wijst ook Malaka in Pendjara I, p.96-7 (deels geciteerd op p.225l.
  41.De Ttibune, 8-9-1922, In McVey, The Rise, p.139, 238-9, 409 noot 72.
  42.McVey, The Rlse, p.133-46.
  43.McVey, The Rise, p.155-8.
  44.McVey, The Rise, p.146-54.
  45.McVey, The Rise, p.165-7.
  46.McVey, The Rise, p.170-1.
  47.McVey, The Rlse, p.179-81.
  48.McVey, The Rlse, p.187-8.
  49.McVey, The Rise, p.191.
  50.Pendjara I, p.l00.
  51.Pendjara I, p.l00-l.
  52.Pendjara I, p.l0l.
  53.McVey, The Rise, p.438 noot 33.
  54.lndonezija, 2e druk, p.3-4. Voor de vertal ing van de meest belangwekkende
  passages uit dit boek ben ik dank verschuldigd aan mej. C.E.Wagenaar,
  verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis te
  Amsterdam.
  55.lndonezija, p.115.
  56.lndonezija, p.127-8.
  57.lndonezija, p.128-30.
  58.lndonezija, p.131-2.
  59.lndonezija, p.134, 136.
  60.lndonezlja, p.145-6.
   61.McVey, The Rise, p.205-6, 438 noot 34-5j de Ietter I ijk vertaalde brief
  staat op p.205. McVey heeft "Iep" waarschljnl ijk als "Jep" gelezen.
  62.Tan Malaka, Madilog, Materialisme, Dialektika, Logika, Jakarta, 1951,
  p. 14.
  63.Pendjara I, p.l0l.
  64.Kan Malaka und Van Reesem, "Die Gewerkschaftsbewegung in Indo-China (Holländisch-Ost-Indienl", R.G.I., Oktober 1922, p.659-61. In R.G.I., November 1922, p.810 kon men het volgende lezen: "Druckfehlerberlchtigung.
  In nr.21 der R.G.I. Seite 659 mUss es heissen: Die Gewerkschaftsbewegung
  in Indonesien (Malaischer Archipel l statt Indochina. Die Namen auf
  Seite 661 mUssen heissen: Tan Malaka und Van Resema."
  65.Than Malakka, "Die Vertragskul is", R.G. I., Februar 1923, p.166-9.
  66.Tan Malaka, "Der Anschluss des NAS an die RGI", R.G.I., April 1923,
  p.380-2.
  67.Tan Malakka, "Die Gewerkschaftsbewegung", R.G.I., Mai-Juni 1923, p.542-4.
  68.McVey, The Rlse, p.214.
  69.Tan Malakka, "Die Arbeiter in der Zuckerindustrie auf der Insel Java",
  R.G.I., Mai-Juni 1923, p.544-6.
  70.Doenia Merdeka, 15-1-1924 in IPO 1924, nr.4 en 1-2-1924 in IPO 1924, nr.7j
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  NOTEN IN DE SOVJET-UNIE (1922-1923)
  
  249
  
  Soeara Ra'jat, 1/16-1- en 1-2-1924 In IPO 1924, nr.7.
  71.Berlcht der Exekutive der Kommunistlschen Internationale 15. Dezember 1922 15. Mai 1923, Moskau, 1923, p.47 in McVey, The Rise, p.163, 421 noot 30.
  72.Protokol I der Konferenz der erwelterten Exekutive der Kommunlstischen
  Internationale, Hamburg, 1923, p.140-1.
  73.De Kadt, Uit mijn communistentijd, p.278.
  74.De Kadt, Uit mijn communistentijd, p.286.
  75.L.A., "Aus der Arbeiterbewegung auf der Insel Java", Inprekorr, 30-4-1923,
  p.600.
  76.P.Bergsma, T.Malakka, "Der Kommunismus auf Java", Inprekorr, 20-7-1923,
  p.l062-3.
  77.P.Malakka, "Die Kommunlstische Bewegung in Indoneslen", Die Kommunistische
  Internationale, August 1923, nr.27, p.130, 132.
  78."Een Open Brief. Tan Malakka aande Indonesische studenten en intellectueelen' ,De Tribune, 29-8- en 31-8-1923.
   79.Brief Sneevl let aan Van Ravesteyn, Sjanghai, 3-4-1923 (Van Ravesteynarch Ief).
  80.Brief High Commissioner for Austral ia aan Foreign Office, 23-6-1923,
  Pubi ie Record Office London (PRO), FO 371-9332-N5688-43.
  81.Pendjara I, p.l03-5.
  Harry A. Poeze - 9789004287099
  Downloaded from Brill.com 05/19/2024 06:28:15PM
  via Open Access. This is an open access book distributed under the terms of
  the CC-BY-NC 4.0 License.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  