title: Assurance oblige!
text: Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Assurance oblige!
  Mr. J.M. Tromp*
  
  1. Inleiding en opzet
  
  36
  
  In 2009 verscheen mede onder mijn redactie het boek
  Kind en Schade: wat nu?.1 Dat boek gaat over ernstig en
  blijvend letsel van kinderen, waarvoor een derde aansprakelijk is. In hoofdstuk 1 doet Lindenbergh verslag
  van zijn interviews met vier (toen inmiddels volwassen)
  personen die op zeer jeugdige leeftijd slachtoffer werden.2 De rode draad van dat verslag is (i) dat schadevergoeding buitengewoon zinvol is, (ii) dat de kinderen
  naar maatstaven van nu (lees: 2009) te weinig vergoeding hebben ontvangen en (iii) dat zij voor die vergoeding te hard hebben moeten knokken.
  Het multidisciplinaire boek Kind en Schade: wat nu?
  bevat een schat aan (nog steeds actuele) informatie over
  diverse medische, juridische en rekenkundige onderwerpen in verband met de schaderegeling van ernstig en
  blijvend letsel van (zeer) jonge kinderen. De conclusie
  van Akkermans in het voorwoord was (en is dat waarschijnlijk nog steeds) dat wij alles zouden moeten doen
  om de positie van ernstig gewonde jonge kinderen en
  hun familie te verbeteren. Nu, tien jaar later, vat ik die
  oproep samen met: assurance oblige!
  *
  
  1.
  2.
  Mr. J.M. (Maarten) Tromp is advocaat en mediator te Rotterdam,
  rechter-plaatsvervanger bij de Rechtbank Noord-Nederland en docent
  overlijdensschade in de Specialisatieopleiding Personenschade aan de
  Grotius Academie. Hij publiceert regelmatig over onderwerpen op het
  terrein van de personenschade.
  S.D. Lindenbergh, F.Th. Kremer & J.M. Tromp (redactie), Kind en Schade: wat nu? Den Haag: PIV, 2009, met bijdragen van S.D. Lindenbergh,
  R.E.E.M. Artoos, A. Meester-Delver, W.C.G. Overweg-Plandsoen,
  R. Mogge, M.F. Vermaat, R.M.J.T. van Dort, F.Th. Kremer, M.J. Neeser,
  J. Sap & J.M. Tromp.
   S.D. Lindenbergh, ‘Vier kinderen en hun lotgevallen in het aansprakelijkheidsrecht’, in: Kind en Schade: wat nu? Den Haag: PIV, 2009,
  p. 13-36.
  AP 2019 | nr. 3
  
  De hoop was er destijds op gericht dat het boek een
  inspiratiebron zou vormen om de schaderegeling van
  jonge slachtoffers verder te helpen. In dit artikel wil ik
  nagaan in hoeverre dat is gelukt. Daartoe licht ik eerst
  de tendens naar een herstelgerichte schaderegeling toe
  (§ 2). Daarna houd ik een pleidooi voor de introductie
  van een nieuwe schadepost: het gezin als schadelijder
  (§ 3) en beantwoord ik de vraag wie het gezin kunnen
  helpen (§ 4). Vervolgens ga ik nader in op de moderne
  schadepost: zorgschade (§ 5), waarna ik aan de hand van
  een voorbeeld uit de eigen praktijk de vaak voorkomende praktische problemen illustreer (§ 6). Ik sluit af met
  een samenvatting en enkele aanbevelingen (§ 7).
  2. Wat willen wij vergoeden en
  hoe doen wij dat?
  Het doel van schade vergoeden is ‘herstel in de oude
  situatie’. Bij personenschadezaken met blijvend letsel is
  dat vaak lastig. Want hoe bepaal je hoe de situatie
  zonder ongeval zou zijn geweest? Hoe jonger het slachtoffer, hoe moeilijker dat is. De schaderegeling kan klassiek worden vormgegeven, maar er worden ook moderne
  varianten toegepast. Uiteraard is een combinatie ook
  mogelijk, omdat de ene methode de andere niet hoeft uit
  te sluiten.
   Onder het klassiek schaderegelen versta ik de uitwerking
  van de formule X – Y = Schade. De X staat daarbij voor
  de situatie zonder het ongeval en de Y voor de situatie
  met het ongeval. Die formule wordt in de praktijk uitgewerkt door het antwoord te zoeken op de volgende drie
  vragen: (i) Welk letsel heeft het slachtoffer opgelopen?
  (een vraag naar klachten), (ii) Wat kan het slachtoffer
  daardoor niet meer? (een vraag naar beperkingen) en
  (iii) Wat zijn daarvan de financiële consequenties? (een
  vraag naar de omvang van de schade). Op elk niveau
  doi: 10.5553/AP/259034892019001003002
  
  Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  kunnen stevige discussies ontstaan. Niet alleen in verband met (het verschil tussen) de medische en juridische
  causaliteit, maar ook in verband met het feit dat het
  moeilijk is om de X te bepalen. Alsdan kunnen een of
  meer abstracties wenselijk en behulpzaam zijn.
  Mede daarom is de laatste jaren een tendens waar te
  nemen naar modern schaderegelen. Modern schaderegelen is meer herstelgericht en gaat uit van wat nodig is
  om voor de toekomst adequate huisvesting met
  voldoende zorg/toezicht en kwaliteit van leven te garanderen. In die benadering wordt de nadruk niet meer
  gelegd op het onderzoeken van hoe de X eruit zou
  hebben gezien. Het accent wordt dan gelegd op het optimaliseren van de Y.
  Een vaak gehoorde vraag:
  Is in het moderne schaderegelen nog wel plaats voor het
  vergoeden van verlies aan arbeidsvermogen? De rechtvaardiging voor het stellen van die vraag is gelegen in de
  gedachte dat er in het moderne schaderegelen geen kosten
  voor een slachtoffer overblijven die anders uit het inkomen zouden zijn betaald.
   Dat is echter alleen het geval als het slachtoffer wordt
  opgenomen in een van overheidswege gefinancierde instelling waar 24/7 professionele hulp aanwezig is en waarbij
  (i) de woonlasten, (ii) de voeding en (iii) de persoonlijke
  en medische begeleiding zijn geregeld. Dat zal niet vaak
  voorkomen. Voor ‘huur’ en ‘voeding’ moet steeds vaker
  apart worden betaald. Bovendien heeft het slachtoffer een
  door de aansprakelijke verzekeraar te respecteren keuzevrijheid ten aanzien van de huisvesting. Het is verdedigbaar te stellen dat voor die keus met een schuin oog mag
  worden gekeken naar hoe de huisvesting zou zijn in de X.
  De verzekeraar kan een slachtoffer namelijk niet verplichten om van ‘een kasteel’ te verhuizen naar ‘een hut
  op de hei’. En een slachtoffer kan het omgekeerde van de
  verzekeraar niet eisen.
  Als het slachtoffer kiest voor een bij zijn X passende zelfstandige woonvorm, dan zullen er doorgaans geen kosten
  zijn die niet meer worden gemaakt. Pas als (en naar
  mate) de feitelijke omstandigheden in de Y-situatie
  (meer) bestaan uit verpleging en verzorging die vanuit
  de algemene middelen worden gefinancierd, kan de schade van het slachtoffer afnemen. Aldus is de mate van
  zelfstandigheid van het leven van het slachtoffer de sleutel voor de hoogte van de schadevergoeding.3
  
  nomie.4 Ontdaan van alle franje komt herstel in autonomie neer op ‘ontzorgen’ en ‘nieuw perspectief’ bieden.
   Voor een succesvol herstelgericht schaderegelingsproces
  is nodig dat verzekeraars anders tegen slachtoffers aankijken dan zij in het klassieke schaderegelingsproces
  doorgaans doen.5 Voor het optimaliseren van de Y is
  namelijk een andere houding en mentaliteit nodig dan
  voor het uitwerken van de formule X – Y = Schade. Het
  onderzoeken van de X kan leiden tot polarisatie en juridisering. Dat leidt vaak tot stress. Aldus verhoogt dat de
  secundaire victimisatie. Voor het optimaliseren van de Y
  is juist samenwerking met veel personen en instanties
  nodig. En empowerment van het slachtoffer. Dat vergt
  verzoening en erkenning.
  3. Een pleidooi voor de
  schadepost: het gezin als
  schadelijder?
  Het credo luidt: slachtoffer centraal, maar in de praktijk
  voelen veel slachtoffers zich niet serieus genomen. Als
  partijen het slachtoffer werkelijk centraal willen stellen
  en/of serieus willen nemen, dan moet men ook oog
  hebben voor diens sociale omgeving, waaronder het
  gezin. De impact van ernstig letsel van een jong kind op
  het gezin moet niet worden onderschat.
  Een voorbeeld uit de eigen praktijk
  Een jongen van 14 jaar loopt ten gevolge van een ongeval hersenletsel op (niet-aangeboren hersenletsel:
  NAH). Er bestaat levenslang behoefte aan 24/7-zorg/
  toezicht. Zelfstandig wonen zal niet meer gaan. Vanaf
  de 18-jarige leeftijd staat de jongen onder bewind van
  zijn ouders. Het ongeval heeft een enorme impact op het
  gezin. Niet alleen vanwege de shock naar aanleiding van
  de ernst van het ongeval, maar ook en met name vanwege
  (i) de karakterverandering, (ii) het (ongereguleerd)
  gedrag en (iii) de boze buien van de jongen daarna. Zo
  moet altijd rekening worden gehouden met het gestel, de
  belastbaarheid, het gedrag en de stemming van de jongen.
   Dat vraagt veel inlevingsvermogen van zijn omgeving,
  zoals van zijn broer, zus, ouders, overige familie, vrienden en kennissen. Daardoor lukt het niet altijd om ongestoord visite te krijgen of om op visite te gaan. Ook moet
  soms voortijdig naar huis worden gegaan. Boodschappen
  doen vraagt veel aanpassingsvermogen aan de toestand
  waarin de jongen zich bevindt.
  Op vakantie gaan is voor de jongen erg belastend, waardoor het niet meer zo vanzelfsprekend is om met het hele
  gezin op vakantie te gaan. Voor de ouders is het nagenoeg onmogelijk om samen aan vrijetijdsbesteding te
  doen. Als de jongen thuis is moet er altijd iemand in zijn
  nabijheid zijn. Het inhuren van personeel voor de jongen
  is lastig. Niet alleen in verband met zijn karakter, dat
  
  Assurance oblige. Vroeger werd dat bij ons thuis vrij
  vertaald als: de grootste zak betaalt. Tegenwoordig komt
  een verzekeraar daar niet meer mee weg. Er is meer dan
  schade vergoeden alleen. Herstel in de oude situatie
  komt bij personenschade in feite neer op herstel in auto-
  
  3.
  4.
  M.J. Neeser, ‘De toekomst van de jeugd. Het kind en de (be)rekening’,
  in: Kind en Schade: wat nu? Den Haag: PIV, 2009, p. 172.
  Op 31 oktober 2017 heb ik 95 stellingen aan de kerkdeur van de Laurenskerk te Rotterdam ‘gespijkerd’. Die stellingen in hun geheel vormen
  een pleidooi voor personenschade 3.0, met als nieuw credo: herstel in
  autonomie. De stellingen zijn te raadplegen via: http://blogmaartentrompadvocaten.nl/95-stellingen/.
  doi: 10.5553/AP/259034892019001003002
  
  5.
  Zie ook de paragraaf ‘Anders tegen het slachtoffer aankijken’ in mijn
  hoofdstuk ‘Tijd besparen?’ in het boek Tijd is geld, Den Haag, PIV,
  2006, p. 61-63.
   AP 2019 | nr. 3
  
  37
  
  Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  ten gevolge van het ongeval is veranderd, maar ook in
  verband met de wisselende diensten van de ouders.
  Bovendien is het in de desbetreffende regio niet eenvoudig
  om NAH-gekwalificeerd personeel te vinden. Overigens
  is er vaak sprake van wisselend personeel, hetgeen een
  negatieve uitwerking heeft op het gedrag en de stemming
  van de jongen.
  Vanaf het ongeval hebben de ouders hun uiterste best
  gedaan om alles zo goed mogelijk voor de jongen te regelen. Dat is geen sinecure. In de woorden van de moeder:
  ‘Het letsel van [de jongen] heeft heel veel energie
  aan het gezin onttrokken.’ Met de aanvulling van
  vader: ‘Dat is nog steeds zo en zal ook zo blijven.’
  
  38
  
  Het exclusieve karakter van artikel 6:107 BW staat er
  dogmatisch aan in de weg om te kunnen spreken van het
  gezin als schadelijder, als individuele schadepost. Met
  en door de introductie van de Wet affectieschade per
  1 januari 2019 staat dat exclusieve karakter echter op de
  helling. De introductie van een autonome aansprakelijkheid jegens gezinsleden is dan een logische
  volgende stap. Dat wordt al langer bepleit.6 Rijnhout
  beschouwt het gezin als het meest beschermwaardige
  aspect van iemands bestaan na ‘eigen lijf en leden’. Het
  gezin is een eenheid die behoort tot de kern van iemands
  persoonlijkheid. Door iemand uit die eenheid weg te
  nemen of ernstig te verwonden, wordt de derde direct
  gedwongen om zijn leven anders in te richten; het gezin
  is ontwricht. Het gaat dan niet meer over louter verdriet, maar over het opnieuw vorm kunnen geven aan
  iemands gezinsleven. Daar ligt volgens Rijnhout een rol
  voor het aansprakelijkheidsrecht.
   Met betrekking tot de schaderegeling van jonge slachtoffers met ernstig en blijvend letsel speelt dus veel meer
  dan alleen maar het begroten van schade, zoals bedoeld
  in de formule X – Y = Schade. Al met al gaat het
  veeleer om het begroten van de benodigde zorg op
  divers gebied (nu en in de verre toekomst). Dat vraagt
  om de erkenning van het gezin als schadelijder, als individuele schadepost. Het verklaart ook de introductie van
  de moderne schadepost: zorgschade.
  De praktijk leert dat er een relatie bestaat tussen (i) de
  omvang van het letsel en de zorgbehoefte, (ii) tussen de
  zorgbehoefte en de huisvesting en (iii) tussen de huisvesting en de omvang van de schade. Voorts leert de
  praktijk dat slachtoffers (met name jonge kinderen) na
  een ongeval graag thuis willen blijven wonen. Ook als de
  ouders de zorg niet meer aan kunnen of, sterker nog, er
  niet meer zullen zijn. Dat kan in steeds meer gevallen,
  omdat de technische mogelijkheden toenemen. Denk
  daarbij aan de voortschrijdende techniek met betrekking
  tot domotica, aanpassingen en hulpmiddelen, waardoor
  het ook voor ernstig gehandicapte slachtoffers mogelijk
  wordt om zelfstandig te kunnen (blijven) wonen. Vaak
  
  spelen bij dit alles veel praktische problemen, waarvoor
  hulp nodig en wenselijk is.
   4. Wie kunnen het gezin
  helpen?
  In verband met de praktische problemen kan casemanagement door een rehabilitatiebegeleider worden
  ingezet. Zie daarover Mogge in Kind en Schade: wat
  nu?7 Casemanagement kan ook door hersteldeskundigen
  worden verzorgd. Hersteldeskundigen zijn van origine
  vaak ergotherapeuten.8 Tegenwoordig spreekt men over
  een herstelgerichte dienstverlener.9 Daaronder vallen
  niet alleen ergotherapeuten en arbeidsdeskundigen,
  maar ook herstelcoaches, letselschadepsychologen en
  ervaringsdeskundigen die kunnen helpen bij de traumaverwerking. Sommige herstelgerichte dienstverleners
  zijn tevens zorgschadedeskundigen. Volgens de Handreiking Zorgschade zijn ergotherapeuten het best toegerust om onderzoek te doen naar (i) de zorgbehoefte in
  het algemeen en (ii) de vraag hoe die zorg het beste kan
  worden georganiseerd in het bijzonder.10 Het komt voor
  dat ergotherapeuten dit onderzoek samen met daartoe
  gekwalificeerde arbeidsdeskundigen verrichten.
  24/7-zorg/toezicht betekent in Engeland doorgaans
  drie teams aan hulp. Twee keer een shift van acht uur
  overdag en één keer een shift van acht uur ’s nachts,
  aldus Dooley, tijdens een congres.11 De benodigde zorg
  kan in diverse taken worden opgeknipt. Voor sommige
  taken zijn twee personen nodig. Voor andere taken zijn
  twee handen vereist. Enkele taken kunnen ook met één
  hand worden verricht. Ook relevant: aan de begeleiders
  van slachtoffers met NAH worden meer eisen gesteld,
  hetgeen zich vertaalt in een hoger uurtarief. Dooley
  maakte op een gepaste humoristische wijze duidelijk dat
  het voor het nauwkeurig bepalen van de zorgbehoefte
  van groot belang is om inzicht te krijgen in alle details
  rondom het menselijk leven van betrokkene, inclusief
  stoelgang, bedgang en alle intimiteiten die daarbij
  horen.
  Zie voor de wijze waarop de benodigde hulp van/voor
  de ouders kan worden vastgesteld, ook het hoofdstuk
  van Artoos in Kind en Schade: wat nu?12 Het is zaak om
  7.
  8.
  9.
  10.
  11.
  6.
   Onder andere door R. Rijnhout, Vergoeding voor derden in personenschadezaken (dissertatie Utrecht), Den Haag: BJu 2012, p. 379, herhaald in haar redactioneel voor Letsel & Schade 2018/2. Vgl. ook mijn
  stelling 45: Het gezin als schadelijder is een vorm van verplaatste schade
  en daarmee een meer dan serieuze schadepost.
  AP 2019 | nr. 3
  
  12.
  R. Mogge, ‘De voordelen van Reha-begeleiding’, in: Kind en Schade:
  wat nu? Den Haag: PIV, 2009, p. 95-102.
  E. Haver-Droeze-van Iersel & M. Meerevoort, ‘De toegevoegde waarde
  van een ergotherapeut als hersteldeskundige’, Letsel & Schade 2015,
  nr. 3, p. 35-40.
  E. Haver Droeze-van Iersel, ‘Werkgroep Herstelgerichte Dienstverlening
  op de kaart gezet’, Letsel & Schade 2018/2, p. 17-19.
  Handreiking Zorgschade, De letselschaderaad, november 2017, § 7,
  kwaliteitsborging ingeschakelde deskundigen, p. 11.
  A. Dooley sprak op 6 september 2019 in Amsterdam tijdens het congres
  van de Pan European Organisation of Personal Injury Lawyers (PEOPIL).
  Zij is een Occupational Therapist (ergotherapeut) met veel ervaring in
  het opstellen van rapporten als getuige-deskundige. De titel van haar
  lezing was: Brain Injury – Care and Costs/Lifecare Planning.
  R.E.E.M. Artoos, ‘De kwetsbaarheid van ouders’, in: Kind en Schade:
  wat nu? Den Haag: PIV, 2009, p. 37-50.
  doi: 10.5553/AP/259034892019001003002
  
  Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  in een zo vroeg mogelijk stadium onderzoek te (laten)
  doen naar de vraag hoe het gezin kan worden geholpen.
  Hoe eerder dat gebeurt, hoe groter de kans is dat het
  gezin de regie terug kan krijgen. Zie daartoe in bredere
  zin ook het hoofdstuk van Artoos in het boek Tijd is
  geld13 en het artikel van Vos verderop in dit blad.
   Relatief nieuw is de term jeugdprofessional. Zie voor
  een beschrijving van de rol, functie en meerwaarde van
  een jeugdprofessional het artikel van Ouwehand &
  Kraal, elders in dit blad. Tot slot wil ik op deze plaats
  nog wijzen op LetsCo-verder na letsel.14 Dat is een
  organisatie van onderwijsdeskundigen, met ervaring in
  het begeleiden van jongeren met letsel. De interventie
  van die organisatie kan zinvol zijn als er nog leercapaciteiten aanwezig zijn. In dat kader is het zogenoemde
  ‘growing into the deficit’ zeer relevant. Bij volwassenen
  is meestal binnen twee jaar duidelijk wat de cognitieve
  schade is. Bij jonge kinderen wordt dat pas in de loop
  van de ontwikkeling duidelijk, omdat de consequenties
  van het hersenletsel zich vaak pas in volle omvang tijdens het middelbaar onderwijs manifesteren. 15 Als voorbeeld noem ik het feit dat later aangeleerde talen in een
  ander hersengebied worden opgeslagen dan de moedertaal (-talen). Als dat andere gebied is aangetast, zal het
  kind daar dus pas in de middelbareschooltijd last van
  krijgen, omdat doorgaans dan pas andere talen worden
  aangeboden.
  legd. Dat is iets anders. De aanspraken van een slachtoffer op sociale voorzieningen via de overheid zijn ook
  per definitie niet bedoeld ter beperking van de schadelast van verzekeraars. Bovendien zijn de criteria voor de
  aanspraken op (i) de overheid en (ii) de verzekeraar niet
  dezelfde. De aanspraak van het slachtoffer op de overheid betreft een minimumvoorziening, terwijl jegens de
  verzekeraar aanspraak bestaat op volledig herstel in
  autonomie, althans volledige schadevergoeding. Die
  schadevergoeding is niet beperkt tot de goedkoopste
  vorm van zorgverlening.17 Schadebeheersing is daarbij
  een redelijk belang van verzekeraars (en daarmee van
  premiebetalend Nederland), schadereductie is dat niet.
   Verwijzing naar sociaal Nederland mag alleen als sprake
  is van (i) adequate hulp/zorg/toezicht, die (ii) kwalitatief gelijkwaardig is, en (iii) waarvan de continuïteit
  gewaarborgd is.18 Welnu, de via sociaal Nederland
  (eventueel) te ontvangen zorg/hulp kent op deze punten
  hinderlijke onzekerheden.19 Daarbij komt dat het de
  aansprakelijke verzekeraar is die van meet af aan
  verplicht is om het slachtoffer in staat te stellen om zich
  van de noodzakelijke verpleging en verzorging te voorzien.20 Assurance oblige!
  Een suggestie
  Vroeger kende sociaal Nederland een ‘eenloketgedachte’.
  Het is verdedigbaar te stellen dat de invulling en praktische uitvoering van die eenloketgedachte nu tot de
  verantwoordelijkheid van de aansprakelijke verzekeraars
  behoort. Dat zou ook stroken met de proactieve grondhouding waartoe verzekeraars zich in hun eigen gedragsregels hebben verplicht.21 Op grond van de in het medisch
  tuchtrecht ontwikkelde zogenoemde tweede norm, kan
  worden betoogd dat ziekenhuizen erop toe moeten zien
  dat de verzekeraar in dat opzicht adequaat en voortvarend te werk gaat.22 Als die tweede norm analoog kan
  worden toegepast op alle verzekerden, dan kan en mag
  dit toezicht ook van grote bedrijven en werkgevers
  worden verwacht. Noblesse oblige!
  Als dat ruimer wordt uitgelegd, dan zou van een verzekeraar zelfs al een proactieve opstelling mogen worden
  verwacht als de aansprakelijkheidsvraag nog niet is
  beantwoord. In medische aansprakelijkheidszaken
  
  5. De zorgschade: hét
  probleem
  Bij zorgschade gaat het om de kosten die nodig zijn om
  levenslang (i) adequate huisvesting, (ii) adequate zorg/
  toezicht met (iii) voldoende kwaliteit van leven te kunnen garanderen. Aan deskundigen wordt in dat kader
  vaak gevraagd (i) wat daar allemaal voor nodig is, (ii) wat
  daar de kosten van zijn en (iii) wat de bijdrage daaraan is
  van sociaal Nederland.
   Problemen doen zich voor in die gevallen waarin meer
  hulp/zorg/toezicht nodig is dan sociaal Nederland biedt
  en/of kan bieden. Dat is in circa 70-80% van alle zaken
  aan de orde.16 In die zaken worden slachtoffers van het
  kastje van de verzekeraar naar de muur van sociaal
  Nederland gestuurd en weer terug. Verzekeraars doen
  daartoe vaak een beroep op de schadebeperkingsplicht
  van het slachtoffer. Dat lijkt echter niet juist, althans
  niet terecht. Door een beroep te doen op sociaal Nederland, wordt de schade namelijk niet beperkt, maar ver13.
  14.
  15.
  16.
  R.E.E.M. Artoos, ‘Waar is de tijd dat we nog tijd hadden’ in: Tijd is geld,
  Den Haag, PIV, 2006, p. 39-56. Zie met name de paragraaf ‘Het slachtoffer als regisseur’, p. 50-52, en haar eerste aanbeveling op p. 55.
  https://verdernaletsel.nl/diensten/.
  W.C.G. Overweg-Plandsoen, ‘De rol van de neuroloog/kinderneuroloog en de klinisch neuropsycholoog bij het vaststellen van restverschijnselen van hersenletsel op kinderleeftijd’, in: Kind en Schade: wat
  nu? Den Haag: PIV, 2009, p. 65-94, zie met name p. 73.
  S.D. Lindenbergh, ‘Een zoektocht naar knelpunten en oplossingen’, NJB
  2017/1021.
  doi: 10.5553/AP/259034892019001003002
  
  17.
  18.
  19.
  20.
  21.
  22.
  Hof Leeuwarden, 30 december 1998, VR 1999/66.
  Hof Amsterdam, 25 juni 1998, VR 1999/65.
  Al die problemen kunnen grofweg worden gerubriceerd in: capaciteitsproblemen (de zorg is niet of niet geheel te leveren); beschikbaarheidsproblemen (de benodigde zorg is ter plaatse in het geheel niet verkrijgbaar); prijsproblemen (de hulp is ter plaatste niet betaalbaar); continuïteitsproblemen (bijvoorbeeld bij de te leveren hulp in het kader van
  zogenoemde meerzorg) en samenwerkingsproblemen (als de benodigde
  zorg door twee of meer organisaties moet worden geleverd).
  HR 28 mei 1999, NJ 1999/564, met noot A.R. Bloembergen (Losser/De
  Vries).
  Gedragscode Behandeling Letselschade, hoofdstuk 5, Good practise,
  p. 29.
   CTG 8 maart 2018, ECLI:NL:TGZCTG:2018:67. Zie over dit aspect ook
  S.D. Lindenbergh, ‘Verplichting over zorgplichten van letselschadeadvocaten, en enkele zorgen’, in: Uw plicht, onze zorg?! Boom juridisch,
  Den Haag 2019, p. 11-22.
  AP 2019 | nr. 3
  
  39
  
  Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  gebeurt dat al.23 Verzekeraars zouden er goed aan doen
  om in overleg met sociaal Nederland te treden over de
  vraag of sociaal Nederland de door de verzekeraar in de
  beginfase geïndiceerde en gerealiseerde voorzieningen,
  verstrekkingen en/of zorgverlening wil ‘overnemen’ voor
  het geval de aansprakelijkheid in die gevallen uiteindelijk niet komt vast te staan. Assurance oblige 2.0!
  Daar liggen kansen en uitdagingen voor de herstelgerichte dienstverlening. Het zou fijn zijn als die dienstverleners meer worden ingezet. Door de samenwerking met
  zorgschadedeskundigen kan de schadelast beheersbaar
  blijven. Zie ook het artikel van Vos elders in dit blad.
  Het zou ook het aantal paarse krokodillen voor de ouders
  drastisch verminderen (lees: de ouders ontzorgen).
  6. De zorgschade: een casus
  
  40
  
  Terug naar de casus uit de eigen praktijk (zie p. 37 en
  38). Kan in die zaak de jaarschade worden bepaald op
  24 uur x 7 dagen x 52 weken x een uurtarief? En kan de
  totale schade dan worden bepaald op die jaarschade x de
  looptijd? Zo ja, dan zouden partijen relatief snel klaar
  kunnen zijn. De jongen kan dan verder met zijn leven.
   De ouders van de jongen kunnen de zorg naar eigen
  smaak inrichten, waar en/of bij wie zij maar willen. Dat
  zou geheel in lijn zijn met de keuzevrijheid die aan het
  slachtoffer toekomt. Het zou ook neerkomen op herstel
  in autonomie in optima forma. Als de verzekeraar zou
  menen dat sociaal Nederland zou moeten bijdragen, dan
  zou het aan de verzekeraar zijn om daartoe het initiatief
  te nemen. Want: assurance oblige!
  De taak van de belangenbehartiger zou dan alleen nog
  neerkomen op (i) het vragen van toestemming aan de
  kantonrechter, (ii) het laten afstorten van de (toekomst)schade op een BEM-rekening en (iii) het
  opstellen van een onttrekkingsschema. Is de belangenbehartiger daarna klaar? Daar kan verschillend over
  worden gedacht.
  Belangrijker is de vraag of de verzekeraar in dergelijke
  gevallen klaar is met het afstorten van de totale schade
  door middel van een lumpsum. Met name is dat de
  vraag in die gevallen waarin de totale schade de verzekerde som zal overtreffen. Want hoe zit het dan met toekomstige vervolgkosten, zoals de kosten van de bewindvoerder, de herstelgerichte dienstverlener en de belangenbehartiger, welke kosten bovenop de verzekerde som
  dienen te worden vergoed? Als gezegd: er is meer dan
  schade vergoeden alleen. Assurance oblige blijft gelden,
  ook na het afstorten van de verzekerde som.
  In de aangehaalde casus uit de eigen praktijk was
  medisch alles helder en duidelijk. Arbeidsdeskundig was
  ook alles duidelijk. Het verlies aan arbeidsvermogen
  werd berekend op basis van de door het Nederlands
  Rekencentrum Letselschade ontwikkelde Indicateur
  Jong Gehandicapten. De serieuze problemen waren dus
  23.
  Op grond van de GOMA wordt direct in het begin in de fase waarin de
  aansprakelijkheidsvraag nog in onderzoek is, een gesprek bij de mensen
  thuis aangeboden.
   AP 2019 | nr. 3
  
  beperkt tot (i) de logistiek rondom de huisvesting, (ii) de
  logistiek rondom de 24/7-zorg en (iii) de schadewaardering van die beide aspecten. In verband met de vele
  logistieke en praktische problemen werd een herstelgerichte dienstverlener, een ergotherapeut, ingeschakeld
  (met verstand van NAH).
   Een lijst van niet limitatieve (praktische)
  dilemma’s/vragen:
  – Hoe kan de benodigde zorg het meest efficiënt
  worden ingericht?
  • door middel van een combinatie sociaal Nederland/particulier?
  • 100% particulier?
  – Indien particulier:
  • extern inhuren?
  • intern door middel van een zorgechtpaar?
  – Indien zorgechtpaar:
  • waar gaat dat echtpaar wonen?
  • het liefst op het eigen terrein (mantelzorgwoning)
  • realisatie op kosten van de verzekeraar?
  • wat is de invloed van de Arbeidstijdenwet
  (ATW)?
  • wat bij ziekte en/of vakantie (respijtzorg)?
  – Indien mantelzorgwoning:
  • wat is de invloed van de dienstwoningregeling?
  • wel/geen eigen huisnummer?
  • indien eigen huisnummer: extra kosten/
  leges
  • denk ook om eventuele box 3 heffing
  – Welk uurtarief is redelijk?
  • in casu is sprake van NAH (wat meer eisen stelt
  aan de personen die de hulp verlenen)
  – Wat geldt er voor de slaapuren?
  – Wat als de zorginstelling niet levert?
  • mogen ouders dit tarief dan rekenen?
  – Wat is een redelijke vergoeding voor een zorgechtpaar?
  • wat met betrekking tot de extra uren buiten de
  ATW?
  • hoe om te gaan met de respijtzorg (mede in verband met de dienstwoning)?
  – Wie is verantwoordelijk voor het leef-/zorgplan?
  – Hoe zit het met de dagbesteding?
  • is er voldoende NAH-gekwalificeerd personeel?
  – Wat met de langetermijnafspraken?
  • wie doet de bewindvoering over de jongen?
  • wat valt wel/niet onder de verantwoordelijkheid
  van de bewindvoerder?
  • wie regelt de zorgcontracten en/of arbeidsovereenkomsten?
  • vallen de bewindskosten onder art. 6:96 lid 2
  BW?
  • wie regelt/betaalt het onderhoud aan de woning
  en de tuin?
  • wie doet de dagelijkse financiële dingen?
  • wie regelt de verzekeringen?
  • wie koopt de kleding voor de jongen?
  
  doi: 10.5553/AP/259034892019001003002
  
  Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  •
  •
  
  wie maakt de afspraken met/voor artsenbezoek
  (bijvoorbeeld tandarts, huisarts)?
  wie is verantwoordelijk voor de boodschappen en
  de huishoudelijke werkzaamheden van het zorgechtpaar zelf?
  
  kenen daarmee leren leven en omgaan (inclusief de jongen zelf). Een professionele zorginstelling blijft meekijken. De 24/7-zorg wordt bekostigd vanuit het PGB, in
  combinatie met het bieden van een zelfstandige woonruimte aan de zorgverleners (die overigens hun eigen
  inkomen behouden). Anders gezegd: ‘huren’ en ‘uren’
  worden tegen elkaar weggestreept.
   Het is partijen uiteindelijk gelukt om een regeling te
  bereiken. Daar gingen veel gesprekken aan vooraf. Tijdens die gesprekken bleek dat er sprake was van een
  perceptieverschil met betrekking tot het standpunt
  en/of belang van de andere partij. Zo was de verzekeraar ervan overtuigd dat het de ouders was te doen om
  een urenvergoeding te ontvangen voor de door hen geleverde 24/7-zorg/toezicht. De ouders waren ervan overtuigd dat de verzekeraar aan het traineren was. Zij voelden zich als ouders niet serieus genomen. Zij waren
  beledigd doordat de verzekeraar hen als ‘geldwolven’
  zag, daar waar een professionele zorgverlener veel duurder zou zijn. Zij hadden het beste met hun kind voor!
  Nadat dit perceptieverschil was opgehelderd, was de
  weg vrij om – met een beter begrip voor elkaars langetermijnbelang – een duurzame constructie uit te werken.
  Die zag er uiteindelijk zo uit:
  
  De dagbesteding
  Op de dagbesteding bleek onvoldoende personeel aanwezig met verstand van NAH. Daarvoor zijn cursussen
  geregeld. Hele dagen bleek de jongen niet vol te kunnen
  houden. Drie halve dagen in de week zorgde voor afwisseling met behoud van rust en regelmaat.
  De drie voorbehouden
  Door middel van een PGB-voorbehoud is de continuïteit
  van de 24/7-zorg gewaarborgd. Door middel van een
  Wlz-voorbehoud is het risico afgedekt dat bepaalde
  financiële voordelen zouden wegvallen als de Wlz (uit
  2015) in de toekomst toch weer zou komen te vervallen
  en/of niet meer op de jongen van toepassing zou zijn. Tot
  slot is door middel van een Wajong-voorbehoud de continuïteit van het levensonderhoud afgedekt.
   De uiteindelijke huisvestingsconstructie
  De ouderlijke woning was niet geschikt voor zelfstandig
  wonen met 24/7-zorgtoezicht door de ouders. Daarom is
  een perceel aangekocht, waarop een kangoeroewoning is
  gerealiseerd. Dat alles is gefinancierd door middel van
  een voorschot van de verzekeraar en door een kapitaalinjectie van de ouders. Het perceel bevond zich op loopafstand van de dagbesteding, waardoor structurele vervoerskosten konden worden bespaard.
  Een financiële buffer
  Na het realiseren en inrichten van de wooneenheid bleef
  nog een budget over van afgerond € 500.000. Dat was
  voldoende voor het toekomstige onderhoud aan het huis,
  de eigen risico’s en de eigen bijdragen, alsook voor eventuele extern in te kopen respijtzorg. In het reglement van
  het familiefonds werd door middel van richtlijnen aangegeven hoe het resterend vermogen diende te worden belegd
  (en besteed), zodat kan worden voorkomen dat er onvoldoende vermogen over zou blijven voor het groot onderhoud in de toekomst.
  De oprichting van een familiefonds
  Het perceel is aangekocht door een speciaal voor dit doel
  opgericht familiefonds. Ook de kangoeroewoning is in
  opdracht van het familiefonds gebouwd. Het perceel was
  groot genoeg om er een afzonderlijke woonunit voor
  (i) de jongen, (ii) de ouders en (iii) een broer of zus op
  te realiseren. Het perceel lag bovendien in de omgeving
  van de ouderlijke woning. Dat is prettig, omdat men
  mensen met NAH liever in hun eigen omgeving laat
  wonen. Kortom: dit was een unieke kans!
  
  De toestemming van de kantonrechter
  In twee afzonderlijke brieven is aan de kantonrechter
  toestemming gevraagd voor (i) de regeling in zijn geheel
  en (ii) de huisvestingsconstructie in het algemeen en de
  realisatie daarvan via een speciaal daartoe opgericht
  familiefonds in het bijzonder. Die toestemming werd
  direct en zonder nadere vragen verleend.
   Een toegift: de reactie van de ouders
  De ouders laten naar aanleiding van de conceptversie
  van dit artikel weten dat zij (als gezin) nog steeds tevreden zijn met de destijds overeengekomen regeling. De
  woonconstructie is ideaal voor (i) de zorgvrager en
  (ii) de zorgverleners. Het grootste probleem wordt nu
  gevormd door het gebrek aan (passende) dagbesteding.
  Daarin staat dit gezin niet alleen.24 De woonconstructie
  stelt het gezin in staat om nu zelf activiteiten te organiseren. Het gezin herkent zich in § 3 van dit artikel. De
  familie is gedwongen om het leven anders in te richten.
  Dat hebben zij ook gedaan. Daarbij is het gezin nieuw
  
  Het levensonderhoud
  De vergoeding voor het verlies aan arbeidsvermogen is
  – via het familiefonds – aangewend om de woning aan te
  kopen, waardoor geen sprake meer was van (structurele)
  woonlasten. De jongen ontvangt een Wajong-uitkering.
  Dat is voldoende voor het levensonderhoud (eten, drinken
  en kleding).
  De 24/7-zorgbehoefte
  De ouders blijven de benodigde 24/7-mantelzorg leveren.
  De broer en zus verlenen respijtzorg. Op termijn nemen
  de broer en zus de mantelzorg en de bewindvoering van
  de ouders over. In het reglement van het familiefonds is
  bepaald dat het zorgleefplan in stand moet worden
  gehouden. Een zorgleefplan is een allesomvattend plan op
  het gebied van de zorg. Gaandeweg konden alle betrokdoi: 10.5553/AP/259034892019001003002
  
  24.
  Vgl. het onderzoekrapport ‘Keuze in dagbesteding’ uitgevoerd door clientenorganisaties KansPlus, het LSR en Ieder(in). Zie voor het onderzoeksrapport:
  www.kansplus.nl/wp-content/uploads/2019/03/
  Rapport-dagbesteding_webversie.pdf.
  AP 2019 | nr. 3
  
  41
  
  Dit artikel uit Afwikkeling Personenschade is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  perspectief geboden. Tot slot laten de ouders nog weten
  dat zij opnieuw kapitaal in het familiefonds hebben ingebracht, om de financiële buffer in stand te houden. Ook
  zij worstelen nu met de vraag of de ontvangen vergoeding
  wel voldoende is geweest.
   zaak beter niet door middel van een lumpsum kan
  worden afgewikkeld, althans niet zonder een of meer
  voorbehouden.
  Bij de zeer ernstige gevallen waarin het jeugdige slachtoffer is aangewezen op 24/7-zorg/toezicht, wordt er
  tegenwoordig voor gewaarschuwd om dat soort zaken
  niet (meer) door middel van een lumpsum af te wikkelen.25 Dat houdt onder andere verband met de onzekerheid rondom (i) het team van de verzorgenden, (ii) het
  wisselend zorgniveau van sociaal Nederland en (iii) de
  continuïteit van de gekozen constructie. Een bijkomend
  voordeel van het openhouden van een dossier is dat
  daardoor nog kan worden geprofiteerd van voortschrijdend inzicht op medisch, technisch en juridisch vlak.
  7. Samenvatting en
  aanbevelingen
  
  42
  
  Assurance oblige. Vroeger voldeed een verzekeraar aan
  zijn verplichting door het afstorten van geld als schadevergoeding. Daar komt een verzekeraar tegenwoordig
  niet meer mee weg.
  In het schaderegelingstraject heeft de verzekeraar van
  meet af aan de plicht om het slachtoffer in staat te
  stellen zich te voorzien van adequate hulp, verzorging
  en voorzieningen. Mede door de voortschrijdende techniek is het ook voor ernstig gehandicapte (jonge) slachtoffers mogelijk om zelfstandig te kunnen (blijven)
  wonen. Dat heeft consequenties voor de vormgeving
  van de zorgconstructie, hetgeen weer van invloed is op
  de omvang van de moderne schadepost: zorgschade.
  Hoe jonger het slachtoffer, des te lastiger het schaderegelingsproces. Het helpt om het hele gezin als schadelijder te zien (in ieder geval in zijn maatschappelijke context). Het is verstandig om zo snel mogelijk na een
  ongeval van een kind de noden en behoeften van het
  gezin in kaart te laten brengen. Voor hulp, advies en
  begeleiding kan men bij verschillende disciplines
  terecht. Het zou goed zijn als de herstelgerichte dienstverleners zich beter gaan organiseren en meer zouden
  worden ingezet.
   Verder is het van belang om van begin af aan goede
  voorlichting te (laten) geven over de aard en omvang
  van het letsel en de mogelijke gevolgen daarvan op de
  langere termijn. Hangende het schaderegelingstraject is
  een helder en duidelijk verwachtingsmanagement van
  groot belang, met name ten aanzien van (i) het moment
  van afwikkelen en (ii) de wijze waarop.
  Denk bij dit alles liever in termen van duurzame constructies dan in termen van individuele schadeposten,
  hetgeen onder omstandigheden kan betekenen dat de
  25.
  S.D. Lindenbergh, ‘Schade van naasten vanuit een perspectief van
  benadeelden’, in: F.T. Oldenhuis & H. Vorsselman (red.), Derdenschade, Den Haag: Boom Juridische uitgevers, 2015, p. 48.
  AP 2019 | nr. 3
  
  doi: 10.5553/AP/259034892019001003002.
  