title: Vind jij dit kunnen?. Over Taal, 2016, 55 (3), pp.12-13. &#x27E8;hal-01495987&#x27E9;
text: Vind jij dit kunnen?
  Bert Cappelle
  
  To cite this version:
  Bert Cappelle. Vind jij dit kunnen?. Over Taal, 2016, 55 (3), pp.12-13. �hal-01495987�
  
  HAL Id: hal-01495987
  https://hal.science/hal-01495987
  Submitted on 31 Jan 2018
  
  HAL is a multi-disciplinary open access
  archive for the deposit and dissemination of scientific research documents, whether they are published or not. The documents may come from
  teaching and research institutions in France or
  abroad, or from public or private research centers.
  L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est
  destinée au dépôt et à la diffusion de documents
  scientifiques de niveau recherche, publiés ou non,
  émanant des établissements d’enseignement et de
  recherche français ou étrangers, des laboratoires
  publics ou privés.
  [Idioom & Co]
  
  Vind jij dit kunnen?
  Bert Cappelle en Roland Noske
  “Ik vind dat niet kunnen – razend populaire frase in gesproken en geschreven
  pers, maar vertel mij nu eens Sjapelle, in termen van zinsconstructie: moet ik
  dat vinden kunnen?” Op deze retorische vraag gesteld door een vriend, Pieter
  Leenknegt, antwoordde de hier alfabetisch als eerste gerangschikte auteur: “Ik
  vind dat eveneens redelijk aanzetten tot kotsen”. De co-auteur, gedomicilieerd
  in Amsterdam, gebruikt die constructie naar eigen zeggen al minstens veertig
  jaar. Met z’n tweeën een bijdrage schrijven over een constructie waarover we
  nogal grondig van mening verschillen, komt dat wel goed? Straks wordt ons
  gedeelde kantoor misschien wel te klein voor ons beiden.
   De constructie die we hier tegen het licht houden, betreft het werkwoord vinden gevolgd door een
  infinitief zonder te. Zouden we hier te maken hebben met een zoveelste verschil in taalgebruik
  tussen Vlamingen en Nederlanders? Doorheen de gesprekken die wij in dat kantoor van ons voeren,
  komen er voortdurend van die variaties aan het licht, zo bijvoorbeeld dat voor een Vlaming onze
  werkplek zich bij Rijsel bevindt maar voor een Nederlander, net zoals voor een Fransman, bij Lille. Of
  dat de voormiddag bij Vlamingen vóór twaalf ’s middags valt, maar bij Nederlanders verwijst naar
  het voorste deel van de middag en dus duurt van het middaguur tot ongeveer 14 uur.
  Zoeken in Google
  Via de geavanceerde zoekfunctie van Google kunnen we zien of webpagina’s uit Nederland relatief
  vaker de bewuste constructie bevatten dan webpagina’s uit België. Hieronder geven we de
  resultaten weer van enkele gerichte zoekopdrachten in Google.
   250
  200
  150
  100
  50
  0
  ik vind het|dat|dit niet
  kunnen
  
  ik vind het|dat|dit wel
  iets hebben
  België
  
  ik vind het|dat|dit er
  goed uitzien
  
  ik vind het|dat|dit te ver
  gaan
  
  Nederland
  
  Het valt op dat vooral met niet kunnen de constructie behoorlijk vaak voorkomt in het BelgischNederlands, zeker als je er rekening mee houdt dat er amper 7.6 miljoen Vlamingen (Brusselaars
  even meegerekend) zijn tegenover 17 miljoen Nederlanders en je er op grond daarvan mag van
  uitgaan dat er minder Belgisch-Nederlands dan Nederlands-Nederlands taalmateriaal voorhanden is
  op het internet. De populariteit van de constructie blijkt in het Belgisch-Nederlands verder sterk af te
  hangen van het concrete infinitiefcomplement, terwijl de constructie in het Nederlands-Nederlands
  
  geen speciale voorkeur lijkt te hebben voor deze of gene lexicale invulling. Het lijkt er dus op dat de
  constructie meer typisch Nederlands dan typisch Vlaams is, maar dat ze in het Vlaams toevallig wel
  stevig voet aan de grond heeft gekregen in twee specifieke verschijningsvormen.
  Doordat de constructie beperkter is in lexicaal bereik bij Vlamingen dan bij Nederlanders, is er in het
  Belgisch-Nederlands eerder sprake van een paar vaste frases, niet van een erg productief schema.
  Maar niet alle Vlamingen houden het bij Ik vind dat niet kunnen en Ik vind dat wel iets hebben.
  Tijdens een panelgesprek op TV, ’s avonds na de bloedige aanslagen in Zaventem en een Brussels
  metrostation, liet Bart Peeters zich het volgende ontvallen:
  “Ik vond onze premier daar heel sterk mee omgaan.”
  Voor de eerste co-auteur van dit stukje klinkt dat eerder geforceerd. Het kan namelijk heel goed zijn
  dat er binnen Vlaanderen zelf ook verschillen in aanvaarding bestaan. Enige introspectie en
  summiere bevraging laat zien dat het West-Vlaams de constructie niet toelaat. Enkel een dat-zin is
  mogelijk.
   Nogal vaste vorm
  Naast meerdere of mindere lexicale vrijheid is er ook de kwestie van de syntactische mogelijkheden.
  Wanneer de hierboven vermelde vriend, ook West-Vlaming maar wel kosmopoliet, zich afvraagt,
  “moet ik dat vinden kunnen?”, speelt hij bewust met de als beperkt aangevoelde mogelijkheden van
  die constructie. Er is een duidelijke voorkeur om vinden te gebruiken als vervoegd werkwoord in een
  hoofdzin. Op Google komen er in Belgische webpagina’s slechts twee gevallen voor met vinden
  kunnen in een bijzin, en in één daarvan gebruikt de schrijver aanhalingstekens, alsof hij of zij wil
  laten zien dat daar misschien iets vreemd mee aan de hand is. Dit voorbeeld geven we hier, met
  rechtzetting van enkele tikfoutjes:
  Ik vind dit ook kunnen, en met mij vele anderen die dit "vinden kunnen".
  In Nederlandse webpagina’s vinden we acht dergelijke zinnen met vinden kunnen in zo’n
  onderschikking. Dat zijn er ook niet bijzonder veel, en te weinig om aan te nemen dat de constructie
  in Nederland niet alleen lexicaal maar ook syntactisch wat flexibeler is dan in Vlaanderen. Dat geldt
  ook voor deze zoekresultaten in Google:
  “wel iets vinden hebben” (niet vervoegd, of vervoegd in bijzin)
  Belgische webpagina’s: 10 treffers
  Nederlandse webpagina’s: 18 treffers
  De volgorde is hier wellicht ook een struikelblok, want sommige taalgebruikers, zo te zien vooral in
  Vlaanderen, houden de delen van het complement graag bijeen, zoals in dit voorbeeld:
  In het bruin met oranje dat we vroeger verafschuwden, en nu wel 'iets hebben' vinden. [uit
  België]
  Voor “te ver vinden gaan” zijn er dan weer heel wat meer treffers in Nederlandse websites: 308,
  tegenover slechts 21 in Belgische websites.
   Vernederlandst Latijn
  De constructie in Ik vind dat kunnen is bij wie op school Latijn heeft gehad, bekend onder de naam
  accusativus cum infinitivo, of kortweg aci. Een voorbeeld dat men zich misschien van school nog
  herinnert, is Ceterum censeo Carthaginem esse delendam. In het Nederlands klinkt dit als “Overigens
  meen ik dat Carthago moet worden vernietigd”, of met een zo letterlijk mogelijke vertaling:
  
  “Overigens meen ik Carthago moetende worden vernietigd te zijn”, maar dat kunnen we natuurlijk
  niet zo zeggen in onze taal.
  In het Nederlands zijn aci-constructies namelijk beperkt tot (sommige) waarnemingswerkwoorden,
  zoals in Ik zag hem werken, We horen haar zingen en Ze voelde het kindje bewegen (maar Ik ruik hier
  iets aanbranden is wat vreemd, en Ik proef de wijn openbloeien lijkt al helemaal uitgesloten) en tot
  constructies met zogenaamde causatieve werkwoorden als laten en doen, zoals in Ik liet hem
  werken. Algemeen wordt aangenomen dat deze beperking dateert uit het allereerste Germaans. De
  zeldzame voorbeelden van aci-constructies met andere werkwoorden, zoals in het spreekwoord
  Ieder denkt zijn uil een valk te zijn, vinden hun kunstmatige oorsprong in het Latijn. Zij zijn
  vergelijkbaar met de vele door het Latijn beïnvloede aci-constructies bij de zeventiende-eeuwse
  schrijver P.C. Hooft, die geen Nederlands schreef, maar vernederlandst Latijn.
   Innovatie
  Vinden is ook een werkwoord van waarneming in Ik vond haar jas aan de kapstok hangen. De eerste
  co-auteur van dit stukje vindt dat geen goede zin in het hedendaags Belgisch-Nederlands, maar dit
  gebruik van vinden, voor een concrete, objectieve observatie, komt wellicht in de gehele
  geschiedenis van het Nederlands voor, ook in Vlaanderen. In de Middelnederlandse Arthurroman
  Walewein, een product uit het graafschap Vlaanderen, treffen we bijvoorbeeld deze zin aan:
  “Daer so vant hi up die aerde liggen tswaert metten tween ringhen” (‘Hij vond daar het
  zwaard met de twee ringen op de aarde (liggen)’)
  Zoals we hebben gezien, treffen we in het moderne Nederlands, en dan vooral in het moderne
  Nederlands-Nederlands, ook aci-zinnen aan met vinden als werkwoord van subjectieve waarneming,
  met de betekenis ‘van mening zijn’. Het subjectieve gebruik van vinden in een aci-constructie is een
  innovatie ten opzichte van eerdere stadia van het Nederlands. Meestal is er dan toch ook nog sprake
  van een concrete waarneming, zoals in Ik vond haar raar kijken.
   Behalve in een aci kan vinden ook voorkomen in een constructie met een bepaling van gesteldheid,
  zoals in Ik vind haar aardig. In dat geval is subjectiviteit verplicht, blijkens de quasi-onmogelijkheid
  van Ik vind Marie langer dan Piet – het verschil in lengte tussen twee mensen kunnen we bezwaarlijk
  beschouwen als het voorwerp van een subjectieve beoordeling. Wat blijkt nu met betrekking tot
  Belgisch-Nederlands? De subjectieve betekenis van vinden blijft in deze variant van het Nederlands
  over het algemeen beperkt tot deze constructie met een bepaling van gesteldheid. Maar voor de aciconstructie heeft de betekenisuitbreiding van vinden met subjectiviteit er kennelijk niet, of slechts
  gedeeltelijk, plaatsgevonden. Daarmee komt trouwens ook naar voren dat de constructie met een
  bepaling van gesteldheid, die in Vlaanderen dus wel voorkomt, niet kan zijn afgeleid van de aciconstructie. Dat Ik vind haar aardig geen verkorting kan zijn van een aci-constructie blijkt ook hieruit
  dat je zelfs in het Nederlands-Nederlands vinden niet kunt combineren met zijn in de aci-constructie:
  *Ik vind haar aardig (te) zijn is ook buiten Vlaanderen volstrekt onmogelijk.
  Overigens blijft de eerste co-auteur van mening dat de aci-constructie met vinden moet worden
  vernietigd. De tweede co-auteur vindt die constructie gewoon kunnen.
  Bert Cappelle en Roland Noske zijn allebei docent en onderzoeker aan de Universiteit van Rijsel/Lille.
  E-mail: bert.cappelle@univ-lille3.fr
  roland.noske@univ-lille3.fr.
  