title: Rondom de Melanesische "Cargo Cults"
text: means for man a relationship with and dependance upon, the one for
  whom he is only the representative. T o remain an image man must
  retain his relationship with God, he must remember that he is only an
  ambassador and his dominion over creation will be effective only in
  proportion as that relationship becomes more real.” 37 Vriezen38 sien in
  die begrip beeld van God uitgedruk dieselfde innige verhouding as die
  van vader en kind, ’n term wat die priesterskrywer bewus wou vermy
  omdat dit assosiasies kon opwek wat aanstoot sou kon gee. M et die
  verdieping wat die begrip beeld van God in die Nuwe Testament onder­
  gaan, skyn die uitdrukking kind van God die mees adekwate interpretasie
  van die O u Testamentiese beeld van God te wees.
  E. S. M u l d e r
  Universiteit van Pretoria,
  September 1959.
  R O N D O M D E M ELA N ESISC H E “ C A R G O C U L T S ”
  Een verschynsel dat sterk de aandacht heeft getrokken, reeds in de
  periode tussen de twee wereldoorlogen, en inzonderheid ook tydens de
  tweede, en daarná, zyn de zgn. “ Cargo cults” in het Melan sische eilandengebied. Bestuursambtenaren en zendelingen constateerden in hun territoir
  bewegingen en uitbarstingen van deze culten, die zy, elk vanuit eigen
  gezichtspunt, met o gerustheid gadesloegen; de eersten, omdat zy daarin
  tegen het gouvernement gerichte onordelykheden bespeurden; de tweeden
  omdat zich enerzyds een wonderlyke vermenging van bybelse gedachten
  en overgeërfde inheemse voorstellingen vertoonde, die practisch neerkwam
  op een misverstaan van die bybelse boodschap, anderzyds de bewegingen
  niet zelden een rechtstreeks anti-christelyk karakter gingen aannemen.
   Naast deze direct geïnteresseerden waren het ook al spoedig de sociologen,
  ethnologen en godsdiensthistorici die belangstelling aan de dag legden
  voor deze merkwaardige bewegingen. Het gevolg was een brede stroom
  van litteratuur; een bibliografie over deze en verwante verschynselen,
  in 1952 verschenen, geeft reeds niet minder dan 152 nummers aan1,
  een aantal dat sedertdien met vele tientallen is vermeerderd.
  V an een volledige beschryving van deze „cargo cults” moet in dit
  artikel wegens de beperkte ruimte worden afgezien; bovendien is dat
  al m eerm ilen geschied. Een zeer leesbaar overzicht vindt men in het
  recente boek van W orsley2. Het is my te doen om enige opmerkingen
  van meer algemene aard rondom, en naar aanleiding van, deze culten.
  *7) E. Ja c o b , Theology . . ., p. 171.
  38) T h . C. V r i e z e n , Hoofdlijnen, p. 154v.
  *) Bibliography o f Cargo cults and other nativistic movements in the South Pacific,
  compiled by Ida Lusom. South Pacific Commission Technical paper no. 30 (Sydney),
  July, 1952.
  *) P. W o r s l e y : T he trumpet shall sound. A Study o f “ C argo” cults in M elanesia, London
  1957.
  121
  
  W at de beschryving betreft, moge dus met een paar algemene aanduidingen
  worden volstaan.
   De benaming „cargo cults” is niet al te gelukkig. Er is lang niet altyd
  sprake van een cultus in de eigenlyke zin van het woord. Bovendien kan
  de samenstelling de indruk wekken alsof het gaat om een verering van de
  cargo, d.w.z. van de (materiële) goederen van de westerse cultuur. D it
  nu is allerminst het geval; object van verering zyn niet deze goederen,
  maar de wezens die deze goederen schenken, de goden (event. G o d ) en
  de voorouders. Zeker spelen de goederen een belangryke rol vanwege hun
  begerenswaardigheid, maar uiteindelyk gaat het toch om iets anders, nl.
  om datgene waarvan zy het symbool zyn: de heilstyd, die een tyd van
  overvloed wezen zal.
   De achtergrond van de cargo-bewegingen (die in concreto de nodige
  verschillen vertonen, waarop wy nu niet kunnen ingaan) laat zich in
  het kort aldus schetsen: de inheemsen verbaasden zich over de rykdom
  en het technisch kunnen van de westerlingen. D e enorme legervoorraden
  van de geallieëerden vooral tydens de laatste oorlog waren een onmiddellyke aanleiding tot de voorstelling dat de macht en het vermogen
  van deze vreemdelingen „niet van deze wereld” waren. De Melanesiërs
  vonden dus de verklaring van deze wonderen in hun eigen mythische
  gedachtenwereld. D e eerste indruk die men van de blanken had, vooral
  in de meer landinwaarts gelegen streken, waar men ze nog nooit eerder
  had gezien, was dat zy teruggekeerde doden geesten waren3, die uit zorg
  voor hun nabestaanden deze kwamen bezoeken om hun allerlei gaven te
  brengen. Naarmate men meer met de blanken in aanraking kwam, en
  ontdekte dat zy oo k mensen waren, en naarmate men ook ontdekte dat
  deze mensen geenszins bereid bleken om hun overvloed met de inhe msen
  te delen, laat staan ze eenvoudig weg te schenken, veranderde de houding
  die men tegenover hen aannam. Een nieuwe verklaring voor hun rykdom
  werd gezocht en gevonden. Ofwel de god(en) der blanken was (waren)
  machtiger en vrygeviger dan de eigene; ofwel de blanken beschikten over
  betere middelen om (Zoals de Garia in N .O . New Guinea zeggen) de
  nanunanu (welwillende aandacht) van hun god to t zich te trekken ; ofwel
  ze hadden op e.o.a. wyze de nananu van de inheemse goden ten eigen bate
  weten te winnen; ofwel de voorouders waren in het verre verleden naar het
  W esten gegaan omdat hun eigen volk niet naar hen luisterde, en hadden
  aan de westerlingen de kunst geleerd om allerlei wonderlyke zaken te
  maken, o f de geheime formules waardoor zy de goden bewegen konden om
  hun deze te schenken. Op welke wyze ook voorgesteld (er zyn nog vele
  andere variaties, die soms tot hele verhalen zyn uitgedyd), de grondgedacht;
  is deze dat de cultuurgoederen rechtens en feitelyk niet aan de westerlingen
  toekom en, maar het eigendom (behoren te) zyn van de Melanesiërs.
   3) P. L a w r e n c e : C argo cult and religious beliefs among the Q aria, International Archives
  o f Ethnography (Leiden), vol. X L V II, 1955, p. 11. Cf. R . M . B e r n d t , A C argo move­
  ment in the Eastern Central Highlands o f New Quinea, O ceania (Sydney), vol. X X III
  (1952/53), p. 52, 54.
   122
  
  En ze zullen ook eenmaal werkelyk aan de Melanesiërs komen, mits
  deze de machten (of oo k : God, als de beweging christelyke elementen in
  zich opgenomen heeft) er op de rechte wyze om vragen en ze op de
  rechte wyze dienen. De gulden tyd, resp. de herstelde o rtyd, zal aanbreken wanneer het schip met cargo— in de binnelanden: vliegtuigen—
  aankomt. Tal van profeten en visionairs zyn in de loop der jaren op­
  gestaan, die in een droom o f op andere wyze een openbaring zouden
  hebben gehad, waarin de aankomst van de cargo als een binnen enkele
  dagen te verwachten gebeurtenis werd aangekomdigd. Zulk een boodschap
  was dan herhaaldelyk aanleiding om als teken van geloof zich voor te
  bereiden door alle werk te staken, de tuinen te verwaarlozen, voedsel­
  voorraden te vernietigen, varkens af te slachten, en onder zang en gebed
  het grote ogenblik af te wachten.4
  V ry algemeen ziet men in de mythische voorstelling van de cargo
  en in de culten o f althans bewegingen die daaraan ontsproten zyn, een
  reactie van een primitieve op de westerse cultuur. Dat in deze opvatting
  een goed stuk waarheid zit, tonen reeds de boven gegeven korte aandui­
  dingen. De aanraking met de techniek der blanken en de produkten
  daarvan brengt de inheemse samenleving in een zekere crisis, waarin
  naast aanvankelyke vrees en eerbied ook bewondering, afgunst, een
  gevoel van tekort te komen enz. een rol spelen, en waarin men nu „vanwege
  de incompatibiliteit van verlangens en de middelen tot bevrediging
  daarvan, zyn toevlucht neemt tot imaginaire projecties” , aldus byv.
   Firth 5. Maar daarmede is nog niet zo heel veel gezegd. Op zyn minst
  kom t toch de vraag op : vanwaar deze merkwaardige u/yze van reageren,
  dis zeker niet de enige mogelyke is en ook niet de meest voor de hand
  liggende? Guariglia6 noemt er enige die zich in heel andere richting be
  wegen. M en dient dus terdege te onderscheiden tussen de aanleiding
  die tot het ontstaan van deze bewegingen heeft geleid, en de oorzaken
  waaruit zy zyn ontstaan, beter nog: de grond waarin zy zyn geworteld.
  D e aanleiding ligt zeer zeker in het contact met de westerse cultuur;
  de grond is niet te zoeken in min o f meer toevallige invloeden van buitenaf,
  maar in de eigen cultuur, nader: in de religieuze voorstellingswereld,
  der inheemsen zelf.
  In aansluiting hierby valt nog een andere opmerking te maken. De
  mythische voorstelling aangaande de wyze waarop de westerlingen aan
  de cargo gekomen zyn, kan de indruk maken van een mythenvorming
  ad hoc. En hoe sterker men de nadruk legt op de cargo cults en verwante
  bewegingen als reacties op de westerse cultuur en als crisissen, opgeroepen
  door de acculturatie, hoe gemakkelyker men uit het oog verliest, dat de
  wortels ervan veel dieper liggen. Er ontstaat dan eenzelfde eenzydigheid
  4) Vgl. F. C. K a m m a , De messiaanse Koréri-bewegingen in het Biaks-Noemfoorse cultuur­
  gebied (diss.), Den Haag, 1954, p. 95 w . (de “ adventsnachten” ).
  5) R . F i r t h , Social change in the Western Pacific, Jo u m . o f the Royal Soc. o f Arts, vol. 101,
  803-819 (1953).
  *) G. G u a r i c u a , N um en V , 1958, p. 183.
   123
  
  in de beoordeling als er byv. ten aanzien van de Ghost D ance7 onder
  de N. Amerikaanse Indianen lange tyd heeft geheerst, die men aanvankelyk
  te uitsluitend als reactieverschynsel tegen de „blanke” beschaving, en
  nauwelyks als een in de eigen cultuur der Indianen diep geworteld element
  begreep8. De cargo-mythen zyn niet uit de lucht komen vallen toen de
  Melanesiërs kennis maakten met europese en amerikaanse goederen;
  ze zyn wel aan deze nieuwe situatie geadapteerd. D e voorstellingen van
  een heilstyd als een tyd van overvloed, van „schatten” die door bemiddel­
  ing van de voorouders (dodengeesten) zullen komen, en die afkomstig
  zyn uit het W esten (waar het dodenryk ligt), zyn by vele Melanesische
  stammen heel oud, en behoren tot het traditionele geestelyke bezit.
   W at nieuw is, dat is de toepassing van deze voorstellingen op de verschyning van de blanken in dit milieu en van hun goederen. O f misschien
  beter omgekeerd: het opnemen en inpassen van deze moderne verschynselen in de tradtionele mythische voorstellingen. De mythe wil immers
  rekenschap afleggen van alles wat zich voordoet, niet alleen van het oude,
  maar ook van het nieuwe. Ze is helemaal niet zo sta - en onveranderlyk
  als men vaak wel denkt. Terwyl de kern dezelfde bly ven kan, ondergaat
  de vorm vaak allerlei grotere o f kleinere veranderingen in verband met
  nieuwe aspecten die zich voordoen. Een voorbeeld daarvan ziet men in
  de wyze waarop de allengs bekend wordende technische produkten van
  het W esten in de mythe hun weerspiegeling vinden: terwyl in die ver­
  wachting van de wederkomst van Manseren Manggoendi (de hoofdper­
  soon van de heilstrydverwachtingen in West-Nieuw Guinea) oorspronkelyk sprake is van een prauw, spreken latere versies resp. van een stoom­
  boot, een m otorschip, een vlieguig.9 En terwyl de „schatten” die in de
  heilstyd aan de mensen ten deel zou den vallen, in vroeger tyd vooral
  verbonden waren met de hoog gewaardeerde pusaka’s, zyn deze nu
  vervangen door stalen gereedschappen, europese kleding en gebruiks­
  voorwerpen, moderne wapens e.d. De vorm van de mythe bly kt zich
  te wyzigen met de nieuwe gezichtspunten die binnen de horizon komen.
   Zolang men in deze mythische gedachtensfeer blyft, is het niet verwonderlyk dat ook de middelen waardoor men de cargo hoopt te verkrygen, daardoor worden bepaald. Naar de omschryving van Lawrence:
  (the cargo cult) „aims to acquire supplies o f cargo for the natives by
  means o f ritual ordained by the prophesies o f certain inspired leaders” . 10
  Telkens is weer gewezen op het naïeve, irrationele ens. van een dergelyke
  handelwyze, o.a. door Firth 11. Het is niet geheel overbodig er op te wyzen
  dat dit zo moge zyn van uit óns gezichtspunt, maar dat het van uit het
  gezichtspunt van deze primitieve bevolking volkom en rationed is. In de
  eerste plaats is er in dit milieu een zeer nauw verband tussen arbeid
  en ritueel. „ W erk ” (in dit gebied vooral tuinwerk) is nooit alleen maar
  7) L. S pier , T he prophet dance, Menasha U .S.A ., 1935; cf. Kamma, l.c. 211.
  9) Kamma, I.e., p. 50.
  10) Int. Arch, o f Ethn., vol. X L V II (1955), p. 1.
  1X) Die spreekt van een „imperfect social and economic adjustment” (zie noot 5).
   124
  
  werk on onze zin van het woord, maar omvat tevens allerlei magische
  handelingen waardoor m n de toekomstige oogst zo overvloedig mogelyk
  tracht te doen zyn12. Het ene woord ’nap (als substantief: tuin, als
  verbum : werken in de tuin) sluit in Tangu zowel „labour” als „rite and
  chant” in zich13. In andere streken gebruikt men overeenkomstige
  termen, die ook deze dubbele betekenis hebben. En nu zyn het juist
  deze termen die óók gebruikt worden voor het cargo-ritueel14. In de
  tweede plaats is er de omstandigheid dat de Melanesiërs de westerse
  goederen nooit hadden zien maken, maar ze alleen in afgewerkte toestand
  zagen, en dat zy ook nooit een blanke hadden zien werken. Terwyl een
  inheemse enige dagen werken moest om byv. een byl uit de westerse
  voorraden te kunnen kopen, behoefde een blanke slechts een bon te
  schryven om te krygen wat hy hebben wilde, althans zo zág men het.
  En de conclusie was: de blanken hebben blykbaar een geheim ritueel
  waardoor zy zich hun cargo verschaffen; wie dat geheim ontdekt, zal dus
  ook de weg tot de cargo geopend vinden. Vandaar dat men graag bereid
  was ieders leider te volgen die beweerde dat hem dat geheim geopenbaard
  was 1S. Vandaar dus ook dat men meende deel aan de cargo te kunnen
  krygen alléén door een bepaald ritueel te volgen, waarby geen enkele
  poging werd gedaan om zelfs maar symbolisch de fabricage van europese
  goederen voor te stellen. W at wel op verschillende plaatsen gebeurde,
  was het bouwen van voorraadhuizen waarin de cargo zou worden opgeborgen, alsook het brengen van stenen en stokken binnen die huizen,
  die, wanneer het langverwachte ogenblik zou aanbreken, op wonderlyke
  wyze veranderd zouden worden in goederen en wapens16.
   Dat in een zo uitgestrekt gebied als Melanesië de culturele en reli­
  gieuze achtergrond in de verschillende streken de nodige variaties vertoont,
  spreekt wel vanzelf. In kort bestek deze achtergrond samenvattend te
  schetsen, is dan ook niet mogelyk. W y beperken ons beter tot één
  bepaald gebied, om te illustreren hoe de cargo-bewegingen samenhangen
  met de traditionele religie. W y kiezen daarvoor het gebied van de Garia,
  een volkje dat woont tussen de N .O . kust van Australisch Nieuw Guinea
  en het Bismarck gebergte, en dat door Lawrence intensief is onderzocht17.
  Het karakteristieke van de cargo-beweging in deze omgeving laat
  zich in drie trekken samenvatten: (1) G od is de bron van alle cargo;
  (2) de dodengeesten brengen de goederen uit het paradys naar de mensen;
  (3) het ritueel dient om God te bewegen, cargo te zenden, en de geesten
  er toe te brengen om de goederen af te leveren. De traditionele mythen
  en de daarop gegrondveste gebruiken leren ons het volgende: Toen de
  goden de wereld en de mensen (d.i. in eerste instantie het grondgebied
  l2) F. E. W ill i a m s , Orokaiva Magic, London, 1928.
  ls) K. L. O . B u r r i d g e ,Cargo cult activity in Tangu, Oceania, vol. X X IV (1953/54), p- 247.
  14) L a w r e n c e , I.e., p. 15.
  15) ibid., p. 14v.
  “ ) B e r n d t geeft daar in Oceania X X III (1952/53), p. 57, 59, 61, verschillende voorbeelden
  van.
  17) Zie zyn meergenoemd artikel in Int. Arch, o f Ethn. ,waaraan het volgende is ontleend.
   125
  
  en het volk van de Garia) hadden gemaakt, leerden zy aan de eerste
  mensen het gebruik van de werktuigen die ze nodig hadden en van de
  riten die zy moesten uitoefenen. Daarby deelden zy oo k hun „open”
  namen mede (d.w.z. de aan ieder bekende godennamen), waarmede men
  hen kon aanroepen, en tenslotte ook hun geheime namen, waardoor men
  zich van hun n edewerking kon verzekeren. Alle traditionele kennis
  van de Garia berust op de mythen en op de overlevering van de geheime
  namen, waarvan iedere patrilineaire verwantschapsgroep een complete
  „set” bezit, die men nodig heeft by de belangrykste bezigheden als tuinieren, jagen en varkens telen. Deze namen worden aan de jonge mannen
  bekend gemaakt by de initiatie, nadat zy door de onderhouding van
  allerlei tabus daarop zyn voorbereid. Immers men kan de wetenschap
  van deze machtige namen slechts verdragen, als men daartoe de nodige
  kracht heeft verzameld, en daartoe is niet iedereen in staat. D e grote
  mannen by de Garia zyn zy, die door langdurige inachtneming van de
  strengste tabus in staat waren om álle geheime namen te leren; zy zyn
  dan ook de aangewezen leiders by alle belangryke ondernemingen. Zo
  zal het plantseizoen o f de inwydingsceremonie niet kunnen plaats hebben
  zonder dat een van deze machtige mannen de geheime naam „ademt” ,
  d.w.z. heel zacht voor zich uitspreekt en daardoor „de nanunanu van de
  goden naar zich toetrekt” . Het aldus uitspreken van de naam heeft
  dwingende kracht: de goden moeten er aan gehoorzamen; blyft het
  begeerde resultaat uit, dan ligt dat niet aan de goden, maar aan een fout
  by die magiër zelf.
   Naast de goden zyn de dodengeesten machtige wezens van wier
  gezindheid veel afhangt. Zyn ze welgezind, dan zullen ze op allerlei wyze
  helpen by de tuinarbeid, de jacht enz.; ze zullen zelfs bereid zyn byv.
  sieraden by anderen te stelen en die aan hun nabestaanden geven, o f
  de tuin van een vyand te laten verwoesten door wilde varkens e.d.m.
  Maar ze zullen dat alleen doen, wanneer men zyn verplichtingen nakomt,
  d.w.z. hun dezelfde eerbewyzen betoont die men ook verschuldigd is aan
  oudere o f hoger in rang staande verwanten.— Het ritueel, zowel voor de
  goden als voor de dodengeesten, is betrekkelyk eenvoudig; dansen spelen
  daarby een belangryke rol, voorts trekt m n de aandacht van goden en
  geesten door het spelen op fluiten18 en maakt door gebed bekend wat
  men van hen wenst.
  In deze godsdienst waarin de magie een grote plaats inneemt, blykt
  het vooral te gaan om het verkrygen van materiële goederen. D e machten
  worden door de Garia vooral gebruikt om hun zaken in orde te houden.
  Alleen moet men zich hoeden deze „materialistische” houding naar
  westerse maatstaf te beoordelen. Bezit en eigendom hebben in de primi­
  tieve gemeenschappen een andere betekenis dan by ons. Het brengt
  onmiddellyk tal van verplichtingen mee, waaraan men zich op geen manier
  18) O ok elders vindt men dat; cf. K. E. R e a d , N am a cult o f the Central H ighlands in Neu>
  Quinea, O ceania X X III (1952/53), p. 5 w . ; B e r n d t , ibid., p. 45.
   126
  
  onttrekken kan; opstapeling van grote rykdom is feitelyk onmogelyk,
  men heeft de goederen voortdurend nodig in het dagelyks verkeer; er
  is een onafgebroken roulering, e.z. door de talryke feesten, waarby de
  „rykaard” geschenken dient uit te delen, a.z. door by dergelyke gelegen­
  heden uit prestigeoverwegingen bezittingen te vernietigen. V rlangen
  naar rykdom is grotendeels verlangen om als feestgever de grand seigneur
  te kunnen spelen.19 Daarby komt dat, zoáls ook wel elders, ook in de
  Melanesische gemeenschappen relaties tussen mensen haast vanzelf­
  sprekend hun uitdrukking vinden in het geven o f uitwisselen van ma­
  teriële goederen en voordelen. De hoger geplaatste gééft aan de lager
  geplaatste, n de laatste verricht in ruil daarvoor zyn diensten. En dat
  geldt niet slechts in het verkeer tussen de mensen, maar ook in dat tussen
  goden en mensen, en dodengeesten en mensen. En in al deze gevallen
  is dit verkeer de uitdrukking van nanunanu, van het „denken aan— ” ,
  het hebben van welwillende „aandacht” voor de andere party'.20 Alleen
  wanneer dit er is, loopt alle verkeer, zowel in het horizontale als in het
  verticale vlak, glad.
  Weerspiegelen de traditionele religieuze voorstellingen der Garia
  zich in de ideeën die achter de cargo cultus liggen, zy doen dat nie on­
  veranderd. Tussen die beide in ligt nl. als een factor van betekenis de
  christelyke zending, hier door de Luthersen gebracht, en na 1914 aanmerkelyke invloed op de bevolking verkrygend. W at niet betekende dat
  men de bybelse boodschap zó begreep als de zendelingen bedoelden.
   Ziehier hoe de Garia de verhalen uit Genesis naar hun eigen mythologie
  interpreteerden.21 God schiep het paradys, het bos, de dieren en het voed­
  sel. Hy zette Adam en Eva in het paradys, m aakte cargo en g a f hun dat. Als
  straf voor hun cohabitatie verdreef G od hen uit het paradys naar het
  bos (de wildernis), waar ze moesten leven zonder cargo. Zo leefden de
  mensen tot de tyd van Noach. Deze kreeg na de vloed vanwege zyn
  gehoorzaamheid opnieuw cargo; ook zyn zoons hadden toegang daartoe.
  Sem en Ja fet gingen naar het land van de blanken en van Israël, en daar ze
  gehoorzaam bleven, gaf God hun ook steeds weer cargo. Maar Cham
  was brutaal tegen God, die hem daarom zyn recht op cargo ontnam. Hy
  kw am naar N ieuw Quinea en zyn nakomelingen hebben dank zy de onge­
  hoorzaamheid van hun stamvader, nog altyd geen cargo. Maar nu is
  de zendeling gekomen met de leer van Jezus, die ook aan de zwarte mensen
  de rechte gehoorzaamheid aan God wil leren, opdat zy weer deel zo- den
  krygen aan de cargo, die God voor alle mensen heeft bedoeld. Het
  Christendom is dus de weg tot de carg o; door deze weg te volgen kan men
  de nanunanu van God verkrygen. Deze redenering die niet alleen in het
  Garia-gebied, maar ook op vele plaatsen elders in Nieuw Guinea en de
  omringende eilanden werd gevolgd, verklaart zowel de soms massale
  *•) Cf. P. R a d i n , G ott und Mensch in der primitiven W elt, Zürich, 1953. S.119 f . ;
  136 ff., 145 ff.; B e r n d t , l . c . 45.
  *#) Lawrence, 1. I.e. p. 10.
  l l ) ibid., p. 12.
   127
  
  bereidheid om het Christendom aan te nemen (in 1937 werd door in­
  heemse evangelisten een grote doopplechtigheid gehouden in het Garialand, die gepaard ging met een publiekelyk afzweren van magische cere­
  moniën en het vernietigen van magische voorwerpen), alsook de teleur­
  stelling en de afval die daarna weer te constateren viel, toen de cargo niet
  bleek te komen. Het verklaart ook dat ondanks christelyke elementen
  in mythe en rite, vele cargobewegingen allengs een min o f meer uit­
  gesproken antichristelyk karakter kregen, waarby de zendelingen beschul­
  digd werden van niet de gehele bybelse waarheid te hebben gebracht, maar
  juist het „geheim” van de cargo te hebben achtergehouden, o f ook te
  hebben verzwegen dat de Messias uit de Papuas was22.
  W y zien dus e.z. een voortleven van oude vormen, zowel in de
  mythe als in de rite, a.z. een beïnvloeding van deze oude vormen door
  de van buitenaf gekomen cultuur, zowel materieel (technische produkten)
  als geestelyk (de boodschap van de zending). Zoals reeds opgemerkt,
  wordt de cargo cult algemeen beschouwd als een crisisverschynsel,
  ontstaan door het op elkaar botsen van de primitieve en de westerse
  cultuurwereld; het is een aspect van het acculturatieproces. Nu ligt
  hierin nog één vraag waarop wy tenslotte moeten ingaan. W anneer
  Guariglia in aansluiting aan onderzoekers als Linton, Herskovitz e.a.
   opm erkt23 dat „der Kulturkontakt als Akkulturation eine der hauptsáchlichen Quellen der Heilserwartungsbewegungen (ist)” , dan heeft hy
  daarin in zekere mate gelyk; er dienen daarby echter twee reserves te
  worden gemaakt. In de eerste plaats dient te worden uitgemaakt in hoe­
  verre in elk bepaald geval autochthone voorstellingen van een gelukkige
  oertyd aanwezig zyn en in hoeverre deze een even autochthone voorstel­
  ling van een toekomstige heilstyd hebben bepaald— een element dat
  Guariglia zelf ook wel erkent. In de tweede plaats: wat verstaat men
  precies onder acculturatie ? Het proces dat zich afspeelt in de ontmoeting
  van de moderne westerse cultuur met niet-westerse culturen? In het juist
  verschenen nummer van W ending25 haalt Locher26 met instemming een
  woord aan van de amerikaanse cultuuranthropoloog K roeber: ,,In fact,
  in so far as history is more than the story o f particular events and par­
  ticular individuals and deals with social and cultural changes, a large
  part o f all history the world over, possibly more than half o f it, deals
  ultimately with the result o f intercultural influencing— that is, acculturation”.
  22) Cf. W o r s l e y , Trumpet, p. 67, 118; Kamma, Koréri-bewegingen, 119, 139, 185.
  Hoe gernakkelyk de wederkomst van Christus ingepast werd in de eigen heilsver­
  wachtingen en in de cargo-beweging illustreren voorbeelden als gegeven door B e r n d t ,
  I.e. 137; W o r s l e y , p. I l l ; Kamma, p. 132.
  23) Numen V (1958), p. 190.
   24) Kamma, p. 192 w ., 222, slaat voor de aanvankelyke Koréri-bewegingen de invloed van
  de contact-situaties niet hoog aan; vgl. in het algemeen, A. v a n D e u r s e n , Der Heilbringer, Groningen, 1931, Zie ook Sierksma, Ned. Theol. Tydschr., X I, 417 w.
  25) W e n d i n g , M aandblad voor Evangelie en Cultuur (Den Haag), 14e jaarg., nr. 7 (Sept.
  1959).
  2e) G. W . L o c h e r , Het Westen en de niet-westerse wereld, ib., p. 379.
  128
  
  Is het geoorloofd hierby niet alleen maar te denken byv. aan de inwerking
  van Hellas op Rom e (zoals Locher doet), maar deze „intercultural in­
  fluencing” uit te breiden óók tot de wereld der primitieve culturen? My
  dunkt van wel. Naarmate het ethnologisch onderzoek dieper is doorgedrongen in deze culturen, is wel gebleken dat wy hier geenszins te doen
  hebben met een wereld waarin alles traditioneel vastligt, waarin alle
  instellingen gekarakteriseerd zyn door „permanence and immobility”
  en een af keer van nieuwe ideeën. A l kennen deze volken geen „historie”
  in onze zin van het woord, zy hebben natuurlyk een geschiedenis achter
  zich, en dat impliceert: contacten, verschuivingen, veranderingen. Op
  een bepaald gebied heeft Sierksma aangetoond hoe politieke verschui­
  vingen oo k religieuze gevolgen na zich slepen27.
   In een interessant opstel over hun bevindingen in westelyk ZuidAustralië zegt R. en C . Berndt28: de australische inboorling is van na­
  ture geinteresseerd in religieuze onderwerpen en speciaal in het christelyke
  ritueel. Dat brengt „at ceremonial tim e” verschillende groepen byeen
  „for the exchange or showing o f rites and the discussion o f myth between
  the fully initiated” en hy ziet in dit interesse ook de verklaring van de
  verbreiding van religieuze „wetten” en „dogmata” over enorme afstanden
  in dat woestyngebied.— Dat ook, afgezien van westerse invloed, in de
  primitieve wereld religieuze crisis-verschynselen kunnen optreden door
  infiltratie van ideeën van andere stammen, illustreert een eveneens uit
  Australië afkomstig voorbeeld. By enige Kimberley-stammen in N .W.
  Australië nam Petri een fatalistische verwachting waar van een voor de
  deur staande ondergang van het eigen volk en het sterven van het land
  door uitdroging. De oorzaak van dit fatalisme bleek te liggen in het feit
  dat van uit het Zuiden, uit de woestyn van Centraal-Australië, voort­
  durend nieuwe cultusvoorwerpen en riten, bezweringsformules, zangen
  en corrobori’s, binnendringen, die alle een overwegend destructief
  magisch karakter dragen. De N .W . stammen noemen deze leringen en
  gebruiken K urangara („magisch gift” ) en de daarachter staande geesten,
  die men vreest als brengers van droogte, ziekte en dood, heten D ’anba.
   Maar de in deze nieuwe cultus ingewyden beweren dat deze geesten juist
  overvloed van voedsel geven, en bovendien grote magische macht schenken
  over andere mensen. Hoe dit zy, de voorvechters van deze cultus worden
  vooral onder de jongere generatie gevonden. De ouderen zien dit met
  ontsteltenis; niet zozeer uit bezwaren tegen het nieuwe, maar uit vrees
  dat de verwaarlozing van de eigen heilige gebruiken niet anders dan de
  zwaarste gevolgen met zich brengen kan. D e verderfbrengende geesten
  van de woestynen in het binnenland, die toch al van ouds werden gevreesd,
  hebben bezit genomen van het stamgebied en zullen land en volk onvermydelyk ten onder doen gaan. W y zien hier dus enerzyds een van
  t7) Ned. Theol. Tydschr. X , 209 w.
  i8) A preliminary report o f field work in the Ooldea region, W est South Australia,
  Oceania X III (1942/43), p. 56 noot.
  129
  
  elders gekomen primitieve cultus die beslag legt op een volk, en de
  traditionele godsdienstige voorstellingen en gebruiken daarvan verdringt;
  anderzyds zien wy op grond van dit gebeuren een nieuwe eschatologie
  ontstaan onder hen die het met de nieuwe cultus niet eens zyn. Dat zyn
  geen verschynselen die zich alleen maar in de moderne tyd voordoen;
  ze zullen te allen tyde mogelyk zyn geweest. „Die Eingeborenen Kuituren
  der Gegenwart sind demnach nicht als konstante Grossen zu werten,
  sondem als Ergebnis einer langen geschichtlichen Entwicklung, in deren
  Verlauf gerade prophetische (en wy voegen toe: politische, kulturelle,
  u.a.). Bewegungen betráchtliche Modifizierungen hervorgerufen haben
  können” 30.
  H. W . O b b i n k
  Utrecht,
  1 September 1959.
   PROF. H. P. W OLM ARANS AS DOSENT
  In die voorstellingswereld van ’n aspirant-teologiese student, lê daar
  op die terrein van die sistematiese teologie ’n geheimsinnig-opwindende
  bekoring. Dan land hy in die Iesingkamer vir sistematiese teologie,
  oorhaastig-gretig om met die slag ter verowering van hierdie wye gebied
  te begin.
  En dan ervaar hy grote teleurstelling. Wrant sy eerste indruk by
  toetrede tot die Iesingkamer van Prof. H. P. Wolmarans is die belewing
  van ’n geweldige gemis. Hier is alles behalwe opwinding; alles behalwe
  avonturiers-geesdrif. Hier is eintlik presies die teenoorgestelde daarvan.
  Hier is verANTW OORD. likheid Hier is ’n W O O R D gehoor waarop
  geANTW OORD moet word. En ook die reis in hierdie wye landskap in,
  sal niks anders kan wees as ’n daad van gehoorsaamheid aan,— en verANTW OORDing voor— , daardie Woord nie.
  Hier is die veldheer van die veldtog, besig by die aanvang van die
  tog, nie om sy volgelinge met opruiende toesprake aan te vuur nie, maar
  om met pynlike nougesetheid en eindelose kalmte hulle toerusting te
  inspekteer.
   Van die eerste dag af het Prof. Wolmarans dit by sy studente ingeskerp: die absoluutheid van die Woordopenbaring van God, die Vader
  van Jesus Christus. Daarom en daarom alleen het dit gegaan: die beskikking oor ’n onfeilbare norm ter beoordeling van elke verskynsel wat
  hom binne en buite die Christendom as godsdiens of godsdienstigheid
  voordoen. Daarom het sy studente ook spoedig ervaar dat juis die
  eerste gewaarwording, die gemis aan opwinding en ootmoedige entoesiasme, die kosbaarste kenmerk van die onderrig van Prof. Wolmarans
  **) H. P e t r i , Das W eltende im Qlauben australischer Eingeborener, in M ensch, M ythe und
  Umwelt, hrsg. v. A . E . J a n s e n ( = Paideuma IV ) Bam., berg 1950, S .349-362.
  so) G . E c k e r t , in Forschungen und Fortschritte (Berlin), X V II (1941), S. 60.
  130.
  