title: Planning paper 113 - Visions à long terme - Concepts et application au développement durable
text: -
  
  Het valt te betreuren dat de Raadsconclusies over de Europa 2020-strategie niet ingaan op de
  problematieken van opvolging en coördinatie van de nationale strategieën inzake duurzame
  ontwikkeling (NSDO’s) van de lidstaten, noch op hun verband met de rapporteringsverplichtingen
  in het kader van het Europees semester. De leercyclus die startte met de EU SDO van 2001 – die de
  lidstaten opriep om NSDO’s uit te werken – werd dus voortgezet door de vernieuwde EU SDO van
  2006 – die de vrijwillige peer review aanmoedigde en Europese indicatoren voor duurzame
  ontwikkeling ontwierp – maar lijkt momenteel geblokkeerd door een gebrek aan initiatief op
  intergouvernementeel niveau. Het zal dus nodig zijn de inspanningen ten voordele van de nieuwe
  EU SDO, verwacht tegen uiterlijk 2014, te bevorderen.
  30
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.4. LTV inzake duurzame ontwikkeling van enkele industrielanden
  Hoofdstuk 1.4 geeft een overzicht van de langetermijnvisies uit de nationale strategieën inzake
  duurzame ontwikkeling (NSDO’s) van 25 industrielanden, waarvan de meeste tot de EU behoren.
  Paragraaf 1.4.1 presenteert het voor die strategieën gebruikte analysekader; in 1.4.2 wordt de analyse
  uitgevoerd en 1.4.3 trekt daaruit besluiten.
  1.4.1. Analysekader
  Een langetermijnvisie inzake duurzame ontwikkeling omvat een reeks langetermijndoelstellingen die
  de wenselijke toestand op sociaaleconomisch en op milieuvlak beschrijven (zie hoofdstuk 1.1). Die
  langetermijndoelstellingen zijn richtinggevend voor het beleid op korte en middellange termijn. Dit
  hoofdstuk onderzoekt of een serie NSDO’s aangenomen door verscheidene industrielanden dergelijke
  langetermijndoelstellingen bevatten en of coördinatiestructuren voor het kortetermijnbeleid kunnen
  bijdragen om langetermijndoelstellingen te bereiken.
  Om de langetermijnvisies te rangschikken, werd een synthetische tabel van de NSDO's van deze
  landen opgebouwd op basis van een analysekader dat is afgeleid van een algemener kader dat de EC in
  2004 aannam en dat het volgende onderscheid maakte tussen Action programmes, Framework strategies
  en Mixed approaches.
   – “Kaderstrategieën schetsen algemene beleidslijnen en richtlijnen voor duurzame ontwikkeling, in combinatie
  met de grote actielijnen voor specifieke probleemgebieden. Hun belangrijkste doel is de processen van
  beleidsontwikkeling en -uitvoering veranderen. Ze worden vaak aangevuld met afzonderlijke, meer
  gedetailleerde (sectorale) actieplannen en ook met jaarlijkse werkprogramma's.
  – Actieprogramma's bevatten concrete, korte- en middellangetermijndoelstellingen, met strikte tijdschema's en
  gedetailleerde maatregelen [...].
  – Gemengde benaderingen beschrijven die NSDO's die bedoeld zijn als kaderdocumenten, maar die ook zeer
  gedetailleerde beleidsmaatregelen bevatten” (EC, 2004, p. 11)27.
  Het in dit hoofdstuk gebruikte analysekader behoudt de eerste twee categorieën met binnen de eerste
  een onderscheid tussen enerzijds de kaderstrategieën op lange termijn en anderzijds de kaderstrategieën op
  middellange termijn en de actieprogramma’s waarbij de programma's per definitie kortetermijngericht
  zijn. Het kader wordt dus als volgt geherdefinieerd met telkens een verder reikende tijdhorizon.
  – Het actieprogramma is een strategie die doelstellingen, cijferdoelen en maatregelen op korte termijn
  definieert; dat wil zeggen met een tijdhorizon van hoogstens vijf jaar.
  – De kaderstrategie op middellange termijn is een strategie die op de middellange termijn gericht is, met
  een horizon van zes tot twintig jaar. De middellangetermijndoelstellingen omkaderen cijferdoelen
  en maatregelen om de doelen te bereiken.
  – De kaderstrategie op (zeer) lange termijn is een strategie met doelstellingen op lange termijn (minstens
  twintig jaar) of op zeer lange termijn (bijvoorbeeld tot 2050). Ze kan worden vervolledigd met een
  
  27
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 7.
  31
  
  PLANNING PAPER 113
  
  beschrijving van de gewenste samenleving op lange of zeer lange termijn. De langetermijnopties
  van die strategieën geven richting aan het kortetermijnbeleid dat cijferdoelen vastlegt en
  maatregelen neemt om die doelstellingen te bereiken. Als de maatschappelijke consensus over die
  langetermijndoelstellingen zou veranderen, kunnen ze aangepast worden om de nieuwe
  maatschappelijke consensus te weerspiegelen.
   Deze analyse beschouwt enkel NSDO’s die landen tijdens de voorbije tien jaar hebben goedgekeurd en
  waarover officiële internetbronnen bestaan, in een taal die toegankelijk is voor de auteurs van deze
  Planning Paper. Ze steunt ook op twee databanken die niet altijd geactualiseerd zijn, maar die
  systematische overzichten bevatten met informatie over het nationale beleid inzake duurzame
  ontwikkeling: die van het European Sustainable Development Network (ESDN, 2012) en die van het
  Sustainable Development Knowledge Platform van de Verenigde Naties (UN, 2012).
  Aangezien het niet de bedoeling is om alle kenmerken van elke NSDO weer te geven, worden de
  nationale beleidspraktijken inzake duurzame ontwikkeling niet behandeld, noch de mate waarin de
  NSDO-doelstellingen wel of niet gerealiseerd zijn.
  1.4.2. Interpretatie van de resultaten
  Tabel 6 rangschikt de NSDO’s van de onderzochte landen volgens de drie categorieën geïdentificeerd
  in de vorige paragraaf. Voor elk land worden de naam van de strategie28 en het jaar van goedkeuring
  vermeld. De tabel toont eveneens op welke van de drie componenten (sociale, milieu- en economische
  component) van duurzame ontwikkeling de thema’s uit de NSDO’s betrekking hebben.
  De NSDO’s van de niet-EU-landen staan in cursief. Landen in een bijzondere situatie zijn gemerkt met
  een sterretje (*): ofwel omdat op basis van de ESDN-informatie niet duidelijk te bepalen was of de
  NSDO nog van toepassing is (Finland en Slovenië), ofwel omdat ze verklaard hebben dat hun
  parlement de NSDO niet meer zal behandelen (Nederland; Rijksoverheid, 2012).
  Op basis van de analyse van de NSDO’s uit kunnen een reeks bevindingen betreffende
  langetermijnvisies vastgesteld worden.
  a. Actieprogramma en LTV
  De NSDO’s van Frankrijk, Luxemburg, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en
  Zwitserland behoren eerder tot de categorie actieprogramma.
   Die NSDO’s vertrekken niet van een beschrijving van de gewenste levensomstandigheden op lange
  termijn of van langetermijndoelstellingen die richting geven aan het kortetermijnbeleid. De
  doelstellingen van die NSDO’s hebben meestal betrekking op de periode waarin het plan geldig is en
  die is beperkt tot de korte termijn. Vrij uitzonderlijk zijn er doelstellingen met een vervaldatum voorbij
  die tijdhorizon. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de Franse doelstellingen in het kader van de Europa
  2020-strategie (Interministerial Committee for Sustainable Development, 2010, p. 12), voor de
  uitbanning van kinderarmoede tegen 2020 in het Verenigd Koninkrijk (Department for Environment,
  28
  
  32
  
  Dat is een Nederlandse vertaling van de naam van de NSDO zoals de betrokken landen die zelf gebruiken.
  PLANNING PAPER 113
  
  Food and Rural Affairs, 2011, p. 6) en voor de klimaatdoelstellingen van de Noorse en Nederlandse
  NSDO’s (Norwegian Ministry of Finance, 2008, p. 50; Nederlandse regering, 2011, p. 15). Voorts
  vermelden de Franse en Luxemburgse NSDO’s de verwachte evoluties tot 2050 op het gebied van
  demografie en sociale uitgaven.
   Tabel 6
  
  Tentatieve rangschikking van nationale strategieën inzake duurzame ontwikkeling van EU-landen en andere
  ontwikkelde landen29
  
  sociale
  
  milieu-
  
  economische
  
  DO-component
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Nationaal plan duurzame ontwikkeling Luxemburg – Een duurzaam Luxemburg voor x
  
  x
  
  x
  
  Actieprogramma
  Frankrijk
  
  2010
  
  Nationale strategie duurzame ontwikkeling 2010-2013 – Naar een groene en
  rechtvaardige economie
  
  Luxemburg
  
  2010
  
  een betere levenskwaliteit
  Nederland*
  
  2011
  
  Agenda duurzaamheid; een groene groei-strategie voor Nederland
  
  x
  
  x
  
  Verenigd Koninkrijk
  
  2011
  
  Duurzame ontwikkeling mainstreamen – De visie van de regering en wat het in de
  
  x
  
  x
  
  x
  
  praktijk betekent
  Noorwegen
  
  2007
  
  Noorse strategie voor duurzame ontwikkeling
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Zwitserland
  
  2012
  
  Strategie duurzame ontwikkeling 2012–2015
  
  x
  
  x
  
  x
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Kaderstrategie op middellange termijn
  Duitsland
  
  2002
  
  Perspectieven voor Duitsland – Onze strategie voor duurzame ontwikkeling
  
  Slovenië*
  
  2005
  
  De Sloveense ontwikkelingsstrategie (2006-2013)
  
  Malta
  
  2006
  
  Een strategie voor duurzame ontwikkeling voor de Maltese eilanden 2007-2016
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Portugal
  
  2007
  
  Nationale strategie voor duurzame ontwikkeling
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Litouwen
  
  2009
  
  Nationale strategie duurzame ontwikkeling
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Ierland
  
  2012
  
  Onze duurzame toekomst – een kader voor een duurzame ontwikkeling van Ierland
  
  x
  
  x
  
  x
  
  IJsland
  
  2002
  
  Welzijn voor de toekomst – IJslandse nationale strategie voor duurzame
  
  x
  
  ontwikkeling
  Kaderstrategie op (zeer) lange termijn
  Finland*
  
  2006
  
  Op weg naar duurzame keuzen
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Zweden
  
  2006
  
  Strategische uitdagingen – Een verdere uitwerking van de Zweedse strategie voor
  
  x
  
  x
  
  x
  
  duurzame ontwikkeling
  Spanje
  
  2007
  
  Spaanse strategie voor duurzame ontwikkeling
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Hongarije
  
  2007
  
  Nationale strategie duurzame ontwikkeling
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Polen
  
  2009
  
  Polen 2030
  
  x
  
  Oostenrijk
  
  2010
  
  Oostenrijkse strategie duurzame ontwikkeling
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Estland
  
  2005
  
  Estse nationale strategie duurzame ontwikkeling - Duurzaam Estland 21
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Roemenië
  
  2008
  
  Nationale strategie duurzame ontwikkeling Roemenië 2013-2020-2030
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Tsjechië
  
  2010
  
  Strategisch kader voor duurzame ontwikkeling in de Tsjechische Republiek
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Letland
  
  2010
  
  Strategie duurzame ontwikkeling van Letland tot 2030
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Kroatië
  
  2009
  
  Strategie voor duurzame ontwikkeling van de Republiek Kroatië
  
  x
  
  x
  
  x
  
  Canada
  
  2010
  
  Plannen voor een duurzame toekomst: Een federale strategie duurzame
  
  x
  
  x
  
  ontwikkeling
  
  29
  
  Alle verwijzingen over de NSDO’s uit de tabel zijn opgenomen in de bibliografie (zie 2).
   33
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Die focus op de korte termijn verhindert niet dat die NSDO’s een transversale benadering volgen. De
  behandelde thema’s houden verband met de sociale, milieu- en economische component van
  duurzame ontwikkeling. Bovendien benadrukken die NSDO’s het belang van een drievoudige
  benadering. Het departement Milieu blijkt daarentegen meestal verantwoordelijk te zijn voor de
  coördinatie van de uitvoering van de NSDO-maatregelen, behalve in Noorwegen waar het
  departement Financiën die coördineerde rol vervult. De betrokken departementen kunnen echter
  overleggen over de uitvoering van de NSDO in een specifiek daarvoor opgericht orgaan, zoals de
  Commission interdépartementale de développement durable in Luxemburg of het Forum du développement
  durable in Zwitserland (Grand-Duché du Luxembourg, 2011; Confédération Suisse, 2012).
  Samengevat kan worden gesteld dat de langetermijnvisie van die NSDO’s relatief weinig ontwikkeld
  is. Met uitzondering van enkele verwijzingen naar (middel)langetermijndoelstellingen voor een aantal
  specifieke beleidsdomeinen, formuleren die NSDO’s enkel transversale doelstellingen op korte termijn.
  De maatregelen om die doelstellingen te bereiken worden voorbereid, uitgevoerd en opgevolgd in het
  kader van bestaande beleidsprocessen. Daarin speelt het departement milieu bijna altijd de
  coördinerende rol, met uitzondering van Luxemburg en Zwitserland die over meer specifieke
  coördinatiestructuren beschikken.
  b. Kaderstrategie op middellange termijn en LTV
  De NSDO’s van Duitsland, Litouwen, Ierland, Portugal, Malta, Slovenië en IJsland zijn te beschouwen
  als kaderstrategieën op middellange termijn.
  De langetermijnvisie van die NSDO’s stelt middellangetermijndoelstellingen voor die richtinggevend
  zijn voor het beleid inzake duurzame ontwikkeling op korte termijn. Die doelstellingen hebben een
  tijdhorizon van zes tot twintig jaar, te rekenen vanaf het jaar van goedkeuring van de NSDO.
   – De Litouwse NSDO van 2009 is gericht op het jaar 2020: “De belangrijkste doelstelling van Litouwen
  inzake duurzame ontwikkeling blijft dezelfde: tegen 2020 het ontwikkelingsniveau van de EU-landen van 2003
  bereiken [...] en volgens de indicatoren van milieuverontreiniging binnen de toelaatbare grenzen van de EU
  blijven” (Government of the Republic of Lithuania, 2009, p. 7)30.
  – Ook de Ierse NSDO, Our Sustainable Future van 2012, volgt die tijdhorizon: “[Het Ierse] beleidskader
  kiest het jaar 2020 als tijdhorizon voor zijn vooruitzichten en resultaten. Dat is deels omdat 2020 binnen de
  planningshorizon van veel bestaand beleid valt [...] en ook omdat het overeenstemt met de tijdhorizon van de
  Europa 2020-strategie”. Ierland preciseert echter dat voor sommige thema’s een langere tijdhorizon
  noodzakelijk is: “’Onze duurzame toekomst’ verwijst in bepaalde gevallen naar het jaar 2050 en verbindt er
  zich toe een visie voor Ierland op langere termijn te ontwikkelen binnen het tijdsbestek van dit
  beleidskader“ (Government of Ireland, 2012, p. 21)31. Ierland stelt zelfs dat een visie op lange termijn,
  tot 2050, zich opdringt: ”’Onze duurzame toekomst’ heeft het jaar 2020 als tijdhorizon voor de gewenste
  vooruitzichten, maar een langeretermijnperspectief is ook noodzakelijk. [...] Een perspectief tot 2050, gebaseerd
  op een visie voor Ierland, zal een praktisch kader bieden zowel voor sturing van en rapportering over brede
  
  30
  31
  
  34
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 8.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 9 en 10.
  PLANNING PAPER 113
  
  ontwikkelingstrends op lange termijn als voor bevordering van toekomstverkennende reflecties over
  duurzaamheid“ (Government of Ireland, 2012, p. 98)32.
   – De Duitse NSDO van 2002 heeft zelf geen middellangetermijndoelstellingen aangenomen, maar
  kondigt wel een proces aan dat daartoe moest leiden: “In de komende jaren zal de nationale
  duurzaamheidsstrategie prioriteiten vaststellen, doelstellingen en maatregelen naar voren schuiven en de
  kernideeën van duurzame ontwikkeling implementeren. Die strategie moet de basis zijn om het beleid verder te
  hervormen en om het gedrag van ondernemingen en consumenten te veranderen“ (Federal Government,
  2002, p. 4)33. Sinds 2002 zijn in 2004, 2008 en 2012 voortgangsrapporten gepubliceerd die de Duitse
  NSDO verder uitwerken. In haar voortgangsrapport van 2012 heeft de Duitse federale regering
  middellangetermijndoelstellingen gepresenteerd, tot 2015-2020. Voor energie en klimaat is dat zelfs
  tot 2050 (Federal Government, 2012, p. 27), in het kader van de in 2010 aangenomen strategie – de
  zogenaamde Energiewende – die het energieverbruik en de broeikasgasemissies wil verlagen, het
  gebruik van hernieuwbare energiebronnen wil bevorderen en wil afstappen van kernenergie om
  elektriciteit te produceren (FRDO, 2012a, p.3). Voorts beschrijft dat voortgangsrapport de
  verwachte demografische evoluties op lange termijn, namelijk tot 2050.
  Net zoals de NSDO’s van de categorie actieprogramma volgen de NSDO’s van de categorie kaderstrategie
  op middellange termijn een transversale benadering. Met uitzondering van IJsland hebben de
  doelstellingen betrekking op de drie componenten van duurzame ontwikkeling.
  De coördinatie van het beleid inzake duurzame ontwikkeling op korte termijn van die categorie
  NSDO’s is eveneens vergelijkbaar met die van de categorie actieprogramma. Ook hier is het departement
  milieu verantwoordelijk, behalve in Duitsland en Malta waar de regeringsleider daarvoor bevoegd is.
  Op basis van de beschikbare informatie is in Duitsland, Ierland en Litouwen een specifiek orgaan
  bevoegd voor de coördinatie van de beleidsopvolging op korte termijn en is er in een jaarlijkse of
  tweejaarlijkse rapportering over de uitvoering van de NSDO’s voorzien.
   Samengevat kan gesteld worden dat de langetermijnvisies van de NSDO’s van de categorie
  kaderstrategie op middellange termijn meer ontwikkeld zijn dan die van de categorie actieprogramma
  omdat ze middellangetermijndoelstellingen voorstellen die een kader vormen voor het beleid inzake
  duurzame ontwikkeling op korte termijn. De beleidscoördinatiestructuren van de NSDO’s van de
  categorie kaderstrategie op middellange termijn zijn vergelijkbaar met die van de categorie actieprogramma.
  c. Kaderstrategie op (zeer) lange termijn en LTV
  De NSDO’s van Finland, Zweden, Spanje, Hongarije, Kroatië, Polen, Oostenrijk, Tsjechië, Estland,
  Letland, Roemenië en Canada kunnen worden beschouwd als kaderstrategie op lange termijn.
  De langetermijnvisie van die NSDO’s heeft een tijdhorizon van twintig jaar of meer. De meeste van die
  strategieën verwijzen naar de vernieuwde EU SDO van 2006. Net als in de NSDO’s van de vorige
  categorieën worden ook hier de onderlinge verbanden tussen de sociale, milieu- en economische
  
  32
  33
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 11.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 12.
  35
  
  PLANNING PAPER 113
  
  doelstellingen systematisch beklemtoond. Canada vormt hierop een uitzondering: de Canadese NSDO
  formuleert enkel milieudoelstellingen.
  De NSDO’s van deze categorie vormen het algemene beleidskader op lange termijn voor de
  maatregelen die op korte en middellange termijn genomen moeten worden. Ze benadrukken het
  belang van een langetermijnbenadering en ontwikkelen in veel gevallen een eigen visie over de
  beginselen of uitgangspunten die een beleid van duurzame ontwikkeling moet respecteren. In die
  context hebben een aantal NSDO’s als bijzonderheid dat zij specifieke klemtonen leggen op het vlak
  van te behandelen thema’s en te volgen procedures.
  Elementen van LTV die specifieke thema’s beklemtonen
  – De NSDO’s van Zweden, Spanje, Hongarije, Oostenrijk, Roemenië en Kroatië vermelden de
  verwachte bevolkingsomvang en soms ook de bevolkingssamenstelling in 2050. Die demografische
  vooruitzichten zijn het uitgangspunt van de langetermijnopties van de NSDO’s.
   Er zijn echter geen demografische doelstellingen in de NSDO’s, met uitzondering van de strategieën
  van Kroatië en Roemenië. Zo heeft Kroatië als doelstelling: “De verdere daling van de natuurlijke
  bevolkingsaanwas en negatieve migratietrends tegengaan om het bevolkingsaantal van Kroatië tegen 2050 op
  een niveau van meer dan vier miljoen inwoners te houden; en het totale vruchtbaarheidscijfer optrekken van de
  huidige 1,38 tot 1,88 of het aantal pasgeborenen verhogen van de huidige 42.500 tot 60.000 per
  jaar“ (Ministry of environmental protection, physical planning and construction, 2009, p. 8) 34.
  Roemenië verbindt zijn demografische langetermijndoelstelling met sociale doelstellingen: ”…het
  [is] een prioriteit van nationaal belang om een Bevolkingsstrategie voor Roemenië voor te bereiden op lange (tot
  2050) en zeer lange termijn (tot het einde van deze eeuw) […] Een dergelijke strategie zal drie belangrijke
  doelen moeten nastreven: de gezondheidstoestand verbeteren, de sterfte verminderen en de gemiddelde
  levensverwachting verhogen; een aanzienlijke emigratiegroei vermijden; en hogere geboortecijfers
  aanmoedigen. Dat vereist een grondige evaluatie van het huidige pro-gezinsbeleid en de dringende
  ontwikkeling van maatregelen om gezinnen te beschermen en steunen door rechten toe te kennen (financiële
  overdrachten) en door betere sociale voorzieningen die voor iedereen toegankelijk zijn” (Government of
  Romania, 2008, p. 71)35.
   – Naast sociale, milieu- en economische doelstellingen schuiven de Estlandse en Letlandse NSDO’s
  het behoud van de eigen culturele eigenheid naar voren. “Estland is duurzaam als het behoud van de
  Estse culturele ruimte, de groei van de welvaart van de bevolking, de samenhang van de maatschappij en het
  evenwicht met de natuur gewaarborgd zijn. Alle doelen zijn belangrijk, geen enkele doelstelling is door een
  andere vervangbaar” (Estonian Ministry of the Environment, 2005, p. 27)36. Letland formuleert op dat
  vlak de volgende doelstelling: “De culturele hoofdstad van Letland behouden en ontwikkelen en het gevoel
  te behoren tot de culturele ruimte van Letland bevorderen door een competitieve nationale identiteit te
  ontwikkelen die steunt op de creativiteit van de maatschappij en door een kwalitatief cultureel milieu in Letland
  te scheppen“ (Saeima of the Republic of Latvia, 2010, p. 13)37.
  34
  35
  36
  37
  
  36
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 13.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 14.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 15.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 16.
   PLANNING PAPER 113
  
  – Polen 2030, de kaderstrategie op lange termijn die Polen in 2009 goedkeurde, is atypisch omdat
  duurzame ontwikkeling daarin geen centrale plaats bezet. De strategie is “een voorstel van
  ontwikkelingsproject voor Polen voor de volgende twee decennia. Ze drukt de nood uit aan een strategische
  langetermijnaanpak van de beleidsplanning van de overheid“ (Government of Poland, 2009, p. 1)38. Het
  beschavingsproject waarvan hier sprake is, verwijst naar de transitie van Polen van een plan- naar
  een markteconomie en ook naar het Poolse lidmaatschap van de Europese Unie. De Poolse strategie
  moet ertoe bijdragen het model van duurzame ontwikkeling te implementeren (Government of Poland,
  2009, p. 1). Nochtans vermeldt die strategie geen milieudoelstellingen of ontwikkelt ze geen visie
  om die te integreren in het langetermijnproject van Polen dat gericht is op “economische groei en een
  verbetering van de levenskwaliteit“ (Government of Poland, 2009, p. 4)39.
  Elementen van LTV die specifieke procedures beklemtonen
  – Oostenrijk heeft in 2010 een nationale strategie inzake duurzame ontwikkeling aangenomen – de
  zogenaamde Östrat (Bundesregierung, 2010a) – die door de federale en de gefedereerde overheden
  samen gedragen wordt. De Östrat voorziet in de mogelijkheid om de strategieën en plannen van de
  verschillende bevoegdheidsniveaus op elkaar af te stemmen en de voortgang in de richting van
  gezamenlijk overeengekomen doelstellingen te monitoren, bijvoorbeeld op het vlak van duurzaam
  vervoer tegen 2050 (Bundesregierung, 2010b, p. 7).
  – De Estlandse NSDO is geen afgewerkt product, maar moet beschouwd worden als een “op
  terugkoppeling gebaseerd en periodiek zelfcorrigerend maatschappelijk proces, in zekere zin een mechanisme
  van zelfbeheer van de samenleving. De kern van SE21 bestaat uit (algemeen gewaardeerde)
  ontwikkelingsdoelstellingen, waarvan verwacht wordt dat ze gerealiseerd worden met de bijdrage van een
  brede waaier van actoren en met middelen uit diverse bronnen“(Estonian Ministry of the Environment,
  2005, p. 4)40.
   De vergelijking van deze categorie kaderstrategie op (zeer) lange termijn met de NSDO’s uit de vorige
  categorieën leert dat de coördinatie van het beleid inzake duurzame ontwikkeling op korte termijn bij
  de
  
  eerste
  
  minder
  
  de
  
  uitsluitende
  
  bevoegdheid
  
  van
  
  het
  
  departement
  
  Milieu
  
  is.
  Die
  
  verantwoordelijkheid wordt in Polen en Oostenrijk gedeeld met de regeringsleider en in Hongarije met
  een nationaal ontwikkelingsagentschap. In Finland en Estland is de regeringsleider verantwoordelijk
  voor de opvolging van de NSDO. In Tsjechië is die opdracht toevertrouwd aan een raad voor
  duurzame ontwikkeling.
  38
  39
  40
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 17.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 18.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 19.
  37
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.4.3. Besluit
  Hoofdstuk 1.4 onderzocht de NSDO’s van 25 industrielanden, waarvan 20 EU-lidstaten, om te
  evalueren in welke mate zij gestuurd worden door langetermijndoelstellingen en welke instanties het
  beleid inzake duurzame ontwikkeling coördineren. Uit de analyse blijkt dat bijna alle NSDO’s thema’s
  behandelen die betrekking hebben op de sociale, milieu- en economische component van duurzame
  ontwikkeling en dat ze streven naar een geïntegreerde benadering van problemen of uitdagingen van
  duurzame ontwikkeling. Een meerderheid van de 20 EU-landen uit de analyse baseren hun NSDO op
  een meer of minder gedetailleerde toekomstvisie op middellange of lange termijn.
  De analyse toont ook dat alle kaderstrategieën op middellange en lange termijn ervan uitgaan dat het
  kortetermijnbeleid maatregelen en tussentijdse doelstellingen moet omvatten die ertoe bijdragen de
  opties van de (middel)langetermijnvisie te realiseren. In dat opzicht heeft het departement Milieu in de
  meeste NSDO’s een belangrijke coördinerende functie. Opvallend is wel dat in landen met een
  kaderstrategie op lange termijn, meer dan in landen met een andere categorie van strategie, een
  specifieke instantie en/of de regeringsleider (mede)verantwoordelijk zijn voor die coördinatie.
   38
  
  PLANNING PAPER 113
  
  1.5. Doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO’s) in de VN
  De Wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg in 2002 heeft het begrip duurzame
  ontwikkeling sterk gepreciseerd door voor de hele planeet de drie overkoepelende doelstellingen (zie
  tabel 2 in 1.1.2.a) aan te nemen. Die drie doelstellingen werden in detail bepaald in de eerste drie
  hoofdstukken van het Implementatieplan van Johannesburg (Rio+10). Maar ze moesten nog vertaald
  worden in een coherent geheel van cijferdoelen met bijbehorende termijnen, die even precies zijn als
  die van de millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD’s).
  Hoofdstuk 1.5 toont hoe die inspanningen om Doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO’s) aan te
  nemen, werden voortgezet in de voorbereidende debatten van Rio+20, zowel vanuit het
  maatschappelijk middenveld (1.5.1) als van intergouvernementele kant (1.5.2). Het gaat in het
  bijzonder in op de evolutie van de Europese standpunten in die onderhandelingen (1.5.3). Het vat ook
  de resultaten van die onderhandelingen samen (1.5.4) en toont met een vergelijkende tabel hoezeer
  begin 2013 nog onbepaald is welke DDO's in de toekomst aangenomen zullen worden om duurzame
  ontwikkeling op alle beleidsniveaus operationeler te definiëren.
  1.5.1. Bijdragen van het georganiseerde maatschappelijk middenveld op wereldniveau
  De grote maatschappelijke groepen hebben in verschillende mate deelgenomen aan de voorbereidende
  werkzaamheden van Rio+20 over de doelstellingen van duurzame ontwikkeling (DDO's). Van hun
  vele bijdragen onderzoekt paragraaf 1.5.1 er twee. Een van de belangrijkste is die van de 64e
  ngo-conferentie geassocieerd met het Department of Public Information (DPI) van de Verenigde Naties.
   Die conferentie ter voorbereiding van Rio+20, die plaatsvond in Bonn in september 2011, ging over de
  bepaling van de voorwaarden voor een duurzame samenleving. Die conferentie resulteerde in de
  Verklaring van Bonn die werd gesteund door 1 400 organisaties van het maatschappelijk middenveld en
  die door de Duitse regering werd ingebracht als officieel document van de 66e Algemene Vergadering
  van de VN (UN, 2012c). Naast initiatieven als dat van Bonn die alle problematieken van duurzame
  ontwikkeling bestrijken, zijn er andere die slechts een deel betreffen. Dat is het geval voor het initiatief
  Millennium Consumption Goals (MCGs) en voor een brede coalitie van belanghebbenden (the MCG
  Network – MCGN) die ervoor pleitten specifieke doelstellingen voor de consumptie tegen 2012-2020
  goed te keuren.
  a. De Verklaring van Bonn onderstreept het onvermogen van de Staten om te reageren op de
  hoogdringendheid van de alarmkreet van de internationale gemeenschap in de preambule van
  Agenda 21 van juni 1992: "De mensheid is aangekomen op een beslissend moment in haar geschiedenis. Wij
  worden geconfronteerd met voortdurende ongelijkheid tussen en binnen naties, toenemende armoede, honger,
  ziekte en analfabetisme, en de voortschrijdende aantasting van de ecosystemen waarvan wij voor ons welzijn
  afhankelijk zijn" (VN, 1992b).
  Die verklaring stelt vast dat de kracht van duurzame ontwikkeling schuilt in haar transversaal karakter
  dat toelaat problemen te koppelen aan oplossingen uit een groot aantal domeinen, terwijl die
  problemen meestal verkokerd zijn en al te vaak vanuit een silo-denken afzonderlijk worden behandeld.
   39
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Voor een beter begrip van het gezamenlijke belang van de DDO’s die reeds in diverse domeinen
  werden goedgekeurd, benadrukt de verklaring de synergieën en de interacties tussen die domeinen:
  "We zijn er ook over bezorgd dat het heersende economische ontwikkelingsmodel, dat steunt op beleid van
  privatisering, export-geleide ontwikkeling, structurele aanpassing, deregulering en substitutie van natuur door
  technologie en dat gestuurd wordt door het doel van bbp-groei; lijdt aan een reeks markt- en institutionele
  tekortkomingen die maken dat het model ondoeltreffend, niet duurzaam en onrechtvaardig is en die het ongeschikt
  maken om de doelstellingen van duurzame ontwikkeling te bereiken. We erkennen de noodzaak om de vooruitgang
  naar duurzame ontwikkeling op een nieuwe manier te meten met gender-specifieke en andere indicatoren, onder
  meer maar niet beperkt tot maatschappelijke betrokkenheid, en die indicatoren te integreren met de indicatoren van
  duurzame ontwikkeling, eerder dan enkel te vertrouwen op het bbp van een land" (UN, 2012c)41.
  Het is dus om andere doeleinden voor ontwikkeling dan enkel bbp-groei vast te leggen dat die
  Verklaring van Bonn de reeks DDO's over de volgende zeventien thema’s voorstelt 42:
  1. “Duurzame consumptie en productie
  2. Duurzame bestaansmiddelen, jeugd en onderwijs
  3. Duurzaamheid en Klimaat
  4. Schone energie
  5. Biodiversiteit
  6. Water
  7. Gezonde zeeën en oceanen (blauwe economie)
  8. Gezonde bossen
  9. Duurzame landbouw
  10. Groene steden
  11. Subsidies en investeringen
  12. Nieuwe vooruitgangsindicatoren
  13. Toegang tot informatie
  14. Participatie van het publiek
  15. Toegang tot rechtsmiddelen en herstelmaatregelen
  16. Milieurechtvaardigheid voor arme en gemarginaliseerde personen
  17. Basisgezondheid”.
   Het belang van die lijst uit 2011 bestaat erin dat zij reeds ruim tien thema’s bevat die later zullen
  worden opgenomen in De toekomst die we willen (het Framework for Action) dat Rio+20 goedkeurde (zie
  bijlage 3). Haar belangrijkste nadeel is eigen aan de meeste werkzaamheden die in de ontwikkelde
  landen over duurzame ontwikkeling worden verricht: het belang van de sociaal-economische
  componenten van die ontwikkelingswijze duidelijk onderschatten en de blik richten op het milieu, wat
  niet overeenstemt met de definitie door de internationale gemeenschap. Vergeleken met de themalijst
  van Rio+20 (zie bijlage 3), bevat deze lijst inderdaad niets over werkgelegenheid, noch over sociale
  41
  42
  
  40
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 20.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 21.
  PLANNING PAPER 113
  
  bescherming, gendergelijkheid, en economische sectoren zoals mijnen, vervoer, chemische stoffen en
  chemisch afval, toerisme... – allemaal domeinen waarin de sociale verbeteringen gepaard moeten gaan
  met milieuverbeteringen om die laatste mogelijk te maken.
  De Verklaring van Bonn heeft desondanks de verdienste dat zij bovenaan haar lijst duurzame
  consumptie en productie heeft geplaatst. Dat zijn sturende krachten van ontwikkeling en als zodanig
  vormen ze een centraler begrip dan het thema van de groene economie om de verandering van
  niet-duurzame consumptie- en productiepatronen te waarborgen. Sommige ngo’s hebben trouwens
  bijzondere aandacht aan dat thema besteed. Het is onder andere Oxfam dat er, samen met andere
  krachten van het maatschappelijk middenveld, op aandringt duurzame-consumptiedoelstellingen
  goed te keuren omdat de niet-duurzame consumptie- en productiepatronen aan de basis liggen van
  talrijke sociale en milieukosten (Rigot, 2012).
   b. Het tweede voorbeeld is het initiatief Millennium Consumption Goals (MCGs) dat er met een brede
  coalitie van belanghebbenden (the MCG Network – MCGN) voor pleitte specifieke doelstellingen voor
  de consumptie tegen 2012-2020 goed te keuren. Hun bedoeling was rijke consumenten, actoren van
  overconsumptie, ertoe aan te zetten duurzaam te consumeren. Ze situeerden zichzelf als complementair
  met
  
  de
  
  millenniumontwikkelingsdoelstellingen
  
  (MOD’s);
  
  vandaar
  
  de
  
  naam
  
  millennium-
  
  consumptiedoelstellingen (MCD’s). Ze wensten dat die doelstellingen op actie en op verscheidene
  niveaus zouden gericht zijn en dat ze pluralistisch en transnationaal zouden zijn (MCGI, 2012). Het
  proces waarin dat initiatief zich wenste in te schakelen, is niet erg duidelijk, maar de voorgestelde lijst
  van doelstellingen, die hierna is opgenomen, is wel interessant.
  "De MCD’s zouden moeten beginnen met de onderconsumptie van de armen aan te pakken:
  1. tegemoetkomen aan de menselijke basisbehoeften (voeding, water, energie, huisvesting, gezondheid,
  opvoeding enz.).
  De MCD’s zouden eveneens de niet-duurzame consumptie van de rijken moeten aanpakken. De volgende goed
  doordachte en aan hulpbronnen gekoppelde MCD’s zouden gericht moeten worden op:
  2. vermindering van de broeikasgasemissies,
  3. energiegebruik (behoud, fossiele brandstoffen, hernieuwbare energie, vervoer, gebouwen, verstedelijking
  enz.),
  4. watergebruik (behoud, kwaliteit, hergebruik enz.),
  5. land- en biomassagebruik (stedelijke habitats, platteland, gebouwen, bossen, beschermde gebieden,
  agro-ecologisch evenwicht, biodiversiteit enz.),
  6. ertsen, metalen en industriële mineralen,
  7. bouwmaterialen en mineralen,
  8. vervuiling en afval (lozingen in de lucht en het water, vast afval, giftig en chemisch afval enz.).
  De MCD’s zouden tot doel kunnen hebben het menselijk en ecologisch welzijn te verbeteren door minder
  materiaalintensieve levensstijlen en verbeterde levensomstandigheden tot stand te brengen, met inbegrip van
  minder werkuren en betere arbeidsomstandigheden. Tot de prioritaire domeinen zouden kunnen behoren:
  9.
  10.
  11.
  12.
  voeding en landbouw,
  gezondheid en obesitas (voedingspatroon, roken, lichaamsbeweging enz.),
  vervoer, huisvesting en habitats,
  recreatie en vrije tijd.
   41
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Andere MCD’s zouden gericht kunnen zijn op:
  13. het economisch en financieel stelsel (progressieve belasting, bankenhervorming, maatregelen inzake
  welzijn enz.)
  14. militaire uitgaven." 43
  Die lijst toont dat elk thema in subthema’s kan worden onderverdeeld. Die MCD's behandelen immers
  veertien thema’s als verschillende aspecten (of subthema’s) van het begrip consumptie. Het eerste thema
  is dat van de onderconsumptie, dat is onvoldoende tegemoetkomen aan de menselijke basisbehoeften.
  Dat sociale en economische aspect van de onhoudbaarheid komt in de debatten over de duurzaamheid
  van de consumptie minder vaak aan bod dan het probleem van de overconsumptie. Niettemin gaat het
  om twee cruciale aspecten van het economische begrip consumptie. Vervolgens presenteert het MCGN
  zeven klassiekere aspecten van de consumptie in verband met het gebruik van hulpbronnen. Het MCGN
  onderstreept ook het belang van noodzakelijke veranderingen in domeinen ter verbetering van de
  levensomstandigheden in de ruimste zin, gegroepeerd in zes clusters. Het gaat om vier sectoren voor
  productie van goederen en diensten die vaak aan bod komen in studies over duurzame ontwikkeling;
  en over twee activiteitendomeinen (financieel en militair) die minder gebruikelijk zijn in debatten over
  maatschappelijke keuzes, maar waar veranderingen in de richting van een groter respect voor
  gedragscodes tijdens de voorbije jaren hun nut voor het beheer van de activiteiten hebben getoond
  (MCGI, 2012).
   1.5.2. Belangrijkste intergouvernementele voorstellen
  De drie doelstellingen van de Rio+20-conferentie waren de verbintenis van de internationale
  gemeenschap ten gunste van duurzame ontwikkeling hernieuwen, de toepassing ervan evalueren en
  nieuwe vraagstukken identificeren44. Maar in 2011, dus vrij laat in het proces ter voorbereiding van
  Rio+20, stelden de regeringen van Colombia en Guatemala een preciezer doel voor: een officieel DDO's
  aannemen, als antwoord op de behoefte van de internationale gemeenschap om aan het mandaat van
  Rio+20 een substantiële inhoud te geven (Governments of Colombia and Guatemala, 2011). Dat
  voorstel heeft niemand onverschillig gelaten. Het is dus sterk geëvolueerd in de vaak zeer geanimeerde
  debatten die erop volgden. Het is veranderd door interactie met de andere standpunten van de partijen
  (inclusief de Europese Unie – zie 1.5.3) en met de werkzaamheden van de groep die door de
  VN-secretaris-generaal gelast is met de opstelling van een rapport om het Brundtland-rapport (van
  4 augustus 1987) te actualiseren. Paragraaf 1.5.2 vat die twee benaderingen samen en ook die uit het
  eerste ontwerp (Zero draft geheten) dat werd opgesteld door het VN-secretariaat dat de standpunten
  van alle belanghebbenden in de onderhandelingen verzamelde.
  a. Het gezamenlijke voorstel van Colombia en Guatemala stelde de DDO's voor als de derde logische
  stap in de periode 1992-2012, na de twee grote stappen van Rio en Rio+10:
  – Rio 1992: goedkeuring van de basisbeginselen van duurzame ontwikkeling en van een mondiale
  routekaart, Agenda 21 geheten;
  
  43
  44
  
  42
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 22.
  De drie doelstellingen van de conferentie zijn minder bekend dan haar twee thema’s: een groene economie in de context van
  duurzame ontwikkeling en uitroeiing van de armoede en het institutioneel kader voor duurzame ontwikkeling.
   PLANNING PAPER 113
  
  – Johannesburg 2002: goedkeuring van een preciezer implementatieplan voor duurzame
  ontwikkeling om die routekaart te concretiseren;
  – Rio 2012: identificatie van preciezere doelstellingen, DDO's geheten, om de tekortkomingen in de
  uitvoering van duurzame ontwikkeling beter te kunnen meten en verhelpen.
  Die DDO’s werden vanaf hun eerste politieke formulering in dat voorstel van Colombia en Guatemala
  beschouwd als volledig complementair aan de millenniumontwikkelingsdoelstellingen (MOD’s) en
  universeel toepasbaar, terwijl de MOD’s vooral van toepassing zijn op de ontwikkelingslanden. Naar het
  voorbeeld van de acht MOD's, werden er acht thema's beschouwd voor die DDO's45:
  1. “Armoedebestrijding
  2. Wijziging van de consumptiepatronen
  3. Ontwikkeling van duurzame menselijke nederzettingen
  4. Biodiversiteit en bossen
  5. Oceanen
  6. Watervoorraden
  7. Voedselzekerheid
  8. Energie, inclusief hernieuwbare energie”.
  Het rapport van het Panel op hoog niveau over wereldwijde duurzaamheid met als titel: Resilient People,
  Resilient Planet: A future worth choosing. The report of the United Nations Secretary-General’s High-level Panel
  on Global Sustainability bevat de volgende aanbeveling (nr. 48) over de DDO's: "De regeringen zouden
  moeten overeenkomen een set van belangrijke universele doelstellingen van duurzame ontwikkeling op te stellen
  die zowel betrekking hebben op de drie dimensies van duurzame ontwikkeling als op hun onderlinge verbanden.
  Zulke doelstellingen zouden tot individuele en collectieve actie moeten aanzetten, en zouden de
  millenniumontwikkelingsdoelstellingen moeten aanvullen en tegelijk ruimte laten voor een na 2015 toe te passen
  kader. De Secretaris-generaal zou een mechanisme van experts moeten oprichten om die doelstellingen uit te
  werken en te verfijnen voor ze door de VN-lidstaten worden goedgekeurd" (UN, 2012d)46.
   b. Dat rapport van het Panel op hoog niveau werd door de medevoorzitters47 van het panel op
  30 januari 2012 naar de Secretaris-generaal gestuurd. Volgens dat rapport (UN, 2012d) zouden de
  DDO's onder andere48:
  – “universeel van aard moeten zijn en betrekking hebben op uitdagingen voor alle landen – en niet enkel voor de
  ontwikkelingslanden;
  – de weerspiegeling moeten zijn van een wereldwijde strategie voor duurzame ontwikkeling waarover een ruime
  overeenstemming bestaat;
  
  45
  46
  47
  48
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 23.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 24.
  De Finse presidente Tarja Halonen en de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma.
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 25.
  43
  
  PLANNING PAPER 113
  
  – een reeks belangrijke domeinen moeten omvatten die in de MOD's niet ten volle aan bod komen, zoals:
  1.
  voedselzekerheid,
  
  2.
  water,
  
  3.
  energie,
  
  4.
  groene jobs,
  
  5.
  waardig werk en sociale insluiting,
  
  6.
  duurzame consumptie en productie,
  
  7.
  duurzame steden,
  
  8.
  klimaatverandering,
  
  9.
  biodiversiteit en oceanen,
  
  10. risico op rampen verminderen en veerkracht om op rampen te reageren”.
   c. Ondertussen hadden de regeringen, de VN-instellingen en het maatschappelijk middenveld van de
  hele wereld honderden bijdragen geleverd om de Zero draft (de naam die werd gegeven aan de
  oorspronkelijke tekst van het slotdocument van Rio+20; UN, 2012b) op te stellen. Het is op deze
  universele basis en omdat de Zero draft (die midden januari 2012 door het VN-secretariaat werd
  gepubliceerd) zoveel bijdragen bevatte, dat paragraaf 107 ervan voorstelde om op Rio+20 de volgende
  negen toepassingsdomeinen voor de DDO's vast te leggen49:
  1. “duurzame consumptie- en productiepatronen,
  2. oceanen,
  3. voedselzekerheid en duurzame landbouw,
  4. duurzame energie voor iedereen,
  5. toegang tot water en efficiënt gebruik ervan,
  6. duurzame steden,
  7. groene jobs,
  8. waardig werk en sociale insluiting,
  9. risico op rampen verminderen en veerkracht om op rampen te reageren”.
  d. Aan de vooravond van de conferentie van Rio+20 in juni 2012 heeft de regering van Colombia een
  nieuw voorstel ingediend dat werd geformuleerd samen met de regeringen van Peru en de Verenigde
  Arabische Emiraten (Governments of Colombia, Peru, and United Arab Emirates, 2012). Rekening
  houdend met de debatten over de Zero draft bevatte dat voorstel een nieuwe indicatieve lijst van acht
  DDO's. De uitroeiing van de armoede was er niet meer expliciet in opgenomen, maar werd voorgesteld
  als transversale doelstelling waartoe alle DDO's van de lijst zouden moeten bijdragen. Volgens
  dezelfde logica werd bovenaan de indicatieve lijst ook gepreciseerd dat elke DDO zo zou worden
  geformuleerd dat ze specifieke eisen inhoudt voor een effectieve uitvoering (anders gezegd: middelen
  ter uitvoering).
  49
  
  44
  
  Originele tekst: zie bijlage 6, nr. 26.
   PLANNING PAPER 113
  
  De indicatieve lijst die door die drie G77-landen aan de vooravond van Rio+20 werd voorgesteld, is
  opgenomen in bijlage 4. In vergelijking met de lijst van de acht thema’s van het oorspronkelijk door
  Colombia geformuleerde voorstel, is het thema van de armoede transversaal geworden en dat van de
  consumptiepatronen herleid tot het vraagstuk van de eco-efficiëntie, onder andere onder invloed van
  de Europese Commissie (zie 1.5.3).
  In die indicatieve lijst werden de vijf milieuvraagstukken in brede zin (biodiversiteit, oceanen,
  watervoorraden, voedselzekerheid en energie) enigszins geherformuleerd in vergelijking met de acht
  oorspronkelijke thema’s en zijn er twee vraagstukken verschenen: duurzame steden (in plaats van
  duurzame menselijke nederzettingen) en werkgelegenheid. Die laatste door drie G77-landen
  voorgestelde lijst had dus een duidelijker aanvullend karakter ten opzichte van de lijst van de MOD's,
  maar ging wel voorbij aan de problematiek van consumptie- en productiepatronen.
   1.5.3. Europese bijdragen
  De reacties van de lidstaten van de Europese Unie en van de Commissie op de geleidelijke invoering
  van de DDO's in de voorbereidende onderhandelingen voor Rio+20 hebben geleid tot ernstige interne
  spanningen in de Unie. De DDO’s kwamen zeer laat in het voorbereidingsproces voor Rio+20 (zie 1.5.2)
  en sommigen zagen er aanvankelijk slechts een maneuver van de ontwikkelingslanden in om op
  termijn meer financiële hulp te vragen. De DDO-voostellen werden dus door de lidstaten verschillend
  ontvangen:
  – enerzijds beschouwden de lidstaten die het gevoeligst waren voor de bevordering van de groene
  economie, de DDO’s als een hinderpaal voor de goedkeuring van de doelstellingen voor groene
  economie van het Directoraat-Generaal Milieu van de Europese Commissie, die nog later dan de
  DDO's in het debat geïntroduceerd werden;
  – anderzijds waren er lidstaten , waaronder België, die het DDO-begrip en de rol die Rio+20 kon
  spelen in de goedkeuring ervan vanaf het begin ondersteunden; zij zagen er een belangrijke
  hefboom in om in de toekomst meer integratie en coherentie in de ontwikkeling van de planeet te
  bevorderen.
  Paragraaf 1.5.3 beschrijft die gespannen context en de conclusies van de Europese Raad en van de Raad
  Milieu van 2 en 9 maart 2012. Er wordt stilgestaan bij het Europese standpunt over criteria om de
  DDO’s te karakteriseren omdat dat een voorafbeelding is van de criteria die op Rio+20 zullen
  aangenomen worden (zie 1.5.4). Tot slot volgen enkele beschouwingen over de DDO-thema’s die de
  EU wenste zonder erop aan te dringen, gezien de hiervoor aangehaalde verdeeldheid.
   a. De kenmerken van de DDO's in de Europese standpunten voor Rio+20
  Na maanden van interne spanningen over het in te nemen standpunt over de DDO's in het
  voorbereidingsproces voor Rio+20, heeft de EU een eerste stap gezet tijdens de Europese Raad van 1 en
  2 maart 2012. In paragraaf 28 van de conclusies legt de Raad de grondslagen voor een Europees
  standpunt over enerzijds op Rio+20 vast te leggen "duidelijke operationele doelen" en anderzijds over
  
  45
  
  PLANNING PAPER 113
  
  "coherente post-2015-doelen voor duurzame ontwikkeling" waarvoor de werkzaamheden op Rio+20 zouden
  moeten vooruitgaan (Europese Raad, 2012).
  Die conclusies van de Raad konden de spanningen over de DDO's binnen de Unie niet afzwakken. Een
  groep landen onder leiding van de Commissie interpreteerde die beslissingen van 1 en 2 maart eerst als
  een verbod om woorden als doelstellingen van duurzame ontwikkeling te gebruiken en als een verplichting
  om in de voorbereidende werkzaamheden voor Rio+20 enkel over doelen te spreken. Er moest zelfs
  aangedrongen worden om het begrip DDO's op te nemen in de conclusies van de Milieuraad van
  9 maart 2012 (Raad van de Europese Unie, 2012a). Die kondigden aan – drie maanden voor Rio+20,
  terwijl de discussie ongeveer een jaar vroeger was gestart – dat de EU bereid was om de discussies over
  de DDO's aan te gaan. In de conclusies van de Raad Milieu van 9 maart 2012, ondersteunt de EU de
  DDO's door te erkennen dat ze "kunnen bijdragen tot meer gerichte en samenhangende maatregelen met het
  oog op duurzame ontwikkeling" (Raad van de Europese Unie, 2012a). In principe verwelkomt de EU ze als
  gelijkwaardig met de twee hoofdthema's van de conferentie, als ontwikkelingsdoelstellingen die het
  internationale niveau50 zal moeten vastleggen en die de vier volgende kenmerken bezitten.
   i. De DDO's moeten de twee hoofdthema's van de Rio+20-conferentie ondersteunen
  De Rio+20-conferentie was gericht op twee door het begrip duurzame ontwikkeling met elkaar
  verbonden thema's, namelijk groene economie in de context van duurzame ontwikkeling en uitroeiing van de
  armoede enerzijds, en het institutionele kader voor duurzame ontwikkeling anderzijds. De erkenning van de
  band tussen de DDO's en die twee thema's had aan de EU een rol van promotor van het DDO-concept
  kunnen geven opdat het een belangrijk resultaat van Rio+20 zou zijn om de integratie en de coherentie
  van de ontwikkeling van de planeet te vergroten (in de werkelijkheid was dat niet het geval omdat
  tijdens de onderhandelingen bepaalde Europese actoren het DDO-thema bleven behandelen als een
  hindernis voor de groene prioriteiten van de Rio+20-onderhandelingen, namelijk de groene economie
  en
  
  de
  
  bevordering
  
  van
  
  het
  
  United
  
  Nations
  
  Environment
  
  Programme
  
  (UNEP)
  
  tot
  
  Wereldmilieuorganisatie).
   ii. De DDO's moeten universeel zijn, beperkt in aantal en vergezeld gaan van mogelijke concrete
  streefcijfers en indicatoren en gemakkelijk communiceerbaar zijn
  De EU is van mening dat die doelstellingen "universeel moeten zijn, ermee rekening houdend dat bij het
  streven die doelstellingen te bereiken verschillende benaderingswijzen in de verschillende landen moeten worden
  toegepast". Dat betekent dat, voor de Europese Unie, het beginsel van "gemeenschappelijke, maar
  gedifferentieerde verantwoordelijkheden" erop van toepassing is, met als gevolg dat de DDO's zowel door
  de ontwikkelingslanden als door de ontwikkelde landen aangenomen zullen worden, maar dat ze
  kunnen verschillen naargelang van die gedifferentieerde verantwoordelijkheden. De volgende
  precisering is bijzonder belangrijk omdat ze vooropstelt dat die doelstellingen "in aantal beperkt moeten
  zijn, vergezeld moeten gaan van mogelijke concrete streefcijfers en indicatoren en gemakkelijk communiceerbaar
  
  50
  
  46
  
  Het begrip "op internationaal niveau vastgelegde ontwikkelingsdoelstellingen" verwijst naar het feit dat de internationale
  gemeenschap decennialang verbintenissen is aangegaan om de vooruitgang te versnellen in de verbetering van de
  levensomstandigheden van mensen die in armoede leven; daartoe behoren ook de millenniumontwikkelingsdoelstellingen
  tegen 2015.
  PLANNING PAPER 113
  
  moeten zijn". Ze legt dus de basis voor een systeem van indicatoren van duurzame ontwikkeling die
  vergezeld gaan van meetbare doelen, zoals het systeem dat voor de MOD’s werd aangenomen.
   iii. De DDO's moeten op adequate wijze de drie componenten van duurzame ontwikkeling
  weerspiegelen
  In §25 van de Raad Milieu van 9 maart 2012 vermeldt de EU ook dat die doelstellingen "op een
  evenwichtige, synergetische manier de drie dimensies van duurzame ontwikkeling moeten bestrijken". Dat
  evenwicht kan bereikt worden tussen drie subthema's van eenzelfde thematische DDO, zoals getoond
  wordt door de energiedoelstelling die op Rio+20 voorgesteld werd en die de toegang tot energie,
  energie-efficiëntie en hernieuwbare energie combineert. Maar het kan ook gaan om een evenwicht
  tussen sociale DDO’s (zoals waardig werk, sociale bescherming…), milieu-DDO's (zoals over water,
  oceanen…) en economische DDO's (zoals duurzame consumptie, duurzame productie…). Dat
  suggereert de voorwaarde over de drie componenten (of dimensies) van duurzame ontwikkeling, uit
  §26, door te stellen dat de DDO's zich eveneens moeten inschrijven in "een overkoepelend kader voor de
  periode na 2015 [...], dat de drie dimensies van duurzame ontwikkeling bestrijkt".
   iv. De DDO's moeten compatibel zijn met en een toegevoegde waarde hebben ten opzichte van de
  MOD's
  De Conclusies van de Raad presenteerden Rio+20 reeds als het begin van een DDO-proces van dezelfde
  aard als het
  
  gekozen proces dat voorafging aan de uitwerking van de millennium-
  
  ontwikkelingsdoelstellingen (MOD's). Maar de MOD's behandelden de ‘ontwikkeling’ (van de planeet)
  enkel vanuit de beperkte invalshoek van de ontwikkeling van de minder rijke landen. Die MOD’s
  waren wel nog altijd geldig; het terrein voor grote verbintenissen lag dus niet meer braak. Daarom
  onderstreepte de Europese Unie dat om de MOD's aan te vullen, de DDO's "moeten worden gecoördineerd
  en moeten sporen met het proces van toetsing van de millenniumdoelstellingen, zonder dat dit afdoet aan de
  inspanningen voor het bereiken van de millenniumdoelstellingen in 2015" door zorgvuldig rekening te
  houden met de reeds bestaande sets van doelstellingen, zonder die in gevaar te brengen of te verstoren.
  De Unie erkende niettemin dat de toegevoegde waarde van de DDO's ten opzichte van de MOD's, op
  basis van de beginselen van duurzame ontwikkeling, is dat de DDO's "de belangrijkste uitdagingen op een
  holistische en coherente manier […] [aanpakken] zodat er een optimale mix is van maatregelen om tot duurzame
  oplossingen te komen". Maar het gebrek aan duidelijkheid over de betekenis van het begrip ontwikkeling51
  maakte de discussie over nieuwe sociale DDO's (zoals werk en sociale bescherming) bijzonder moeilijk.
  De centrale vraag is dus niet zozeer die over de compatibiliteit tussen MOD's en DDO's, maar wel die
  over het conceptueel kader waarin die doelstellingen samengebracht en geïntegreerd zullen worden
  (niet alleen gecompileerd) als mondiale doelstellingen voor na 2015.
  