title: Geprovoceerde Herinnering
text: 1. dat ik thans niet in staat ben, om daarvan heden afschrift te geven,
  uit gebrek aan tijd; 2. dat ik aan mijzelf denk te houden, wat ik daarvan
  door een publiek blad meer algemeen w'ensch bekend te stellen.
  Wel-Edele heeren, na groete met heilbede, uw dienstwillige dienaar,
  D. P o s t m a , V.D.M.
  Burgersdorp, 27 Febr. 1860.
  Het volgende besluit werd toen genomen:
  De Dienstdoende ondergeteekenden, ouderlingen der Hollansche
  Gereformeerde Kerk alhier, magtigen bij dezen, den diaken P. J. Viljoen,
  van deze gemeente, en den Diaken P. J. Joubert, van Colesberg, om namens
  hen eene Commissie uit te maken ter overdenking en beraming van een
  plan tegen de aanvallen van Ds. D. Postma tegen onze kerk in eene publieke
  vergadering alhier gedaan, en dezelve openbaar te maken, door middel
  van den Kerkbode.
  A. J. H. S t e e n e k a m p )
  J. F. M e y b u r g
  ) Ouderlingen.
  A. H. v a n d e r W a l t )
  Burgersdorp 26 Febr. 1860.
  Ziedaar het gebeurde te Burgersdorp, de gewezene standplaats van
  Professor Murray, van wien ook de thans afgescheidenen met ons Gods
  Woord in veel ernst en zuiverheid hebben hooren verkondigen, en
  versierd met een onbesprokene godvruchtigen wandel, zie hem door
  dien man in zijn persoon getast en beschuldigd met de leer der voorverordinering tegen te staan.
  W ij zijn verwonderd, dat ook de vrees van vereeniging der kleur­
  lingen met onze kerk, die zij gelijkstelling noemen, onder de redenen
  van afscheiding is weg gelaten, daar dezelve vroeger, ons goed bekend,
  eene eerste reden was van gemoedsbezwaren.
   De Heer D. Postma scheen er zeer op gesteld te zijn om te laten
  hooren, dat al wat ZEerw. tegenschrijft de waarheid is, en dat hij alzoo
  een veiligen weg bewandelt, en dus ook alles in het openbaar doet. W ij
  laten het aan anderen over om volgens het gebeurde te oordeelen of het
  wel zoo is. En vragen wij nu ons kerkbestuur de redenen van afscheiding,
  alsmede o f het gezegde van den Heer D. Postma waar of niet waar is.
  P. J . V i l j o e n
  ) Commissie.
  P. J. J ou bert
  
  )
  
  Geprovoceerde Herinnering en Teregtwijzing aan den Wel-Eerw. Zeergel.
  Heer S. Hofmeyer, Th. Dr., Predikant te Montagu, door
  D. Postma, V .D .M ., te Burgersdorp, ten gevolge van het boekje
  door Dr. Hofmeijer, uitgegeven te Kaapstad bij J. C. Juta en
  N. H. Marias, 1870, ten titel voerende: „Hoe de afscheiding
  ontstaan is.”
  
  133
  
  Geprovoceerd, zeg ik, omdat ik anders niet gaarne terug kwam op
  hetgeen ik eenmaal Zijn Wel-Eerw. onder het oog gebragt heb, volgens
  Matth. xviii: 15; want ik heb hem de opmerking per brief gemaakt over
  hetgeen hij in het openbaar tegen mij geschreven had.
  Evenmin zoude ik terugkomen op hetgeen ik eenmaal publiek tot
  mijne zelfverdediging geschreven heb.
  En zoude het althans nu nog niet ondernemen, maar liever gewacht
  hebben totdat de „wederlegging van de opgegevene redenen van afschei­
  ding”, waarvan ZWEerw. melding maakt in zijne „toelichting” in het
  openbaar zal verschenen zijn, die, misschien, onze e.k. Synode gelegenheid
  kan gegeven tot een wederwoord.
   Misschien ware het voor Dr. Hofmeyer ook beter geweest het maar
  eens eerst aan de door hunne Synode benoemde commissie over te
  laten. Dan, ik betwist hierdoor niet het regt aan ZEerw., ik zeg maar,
  dat zulks mij voor hem beter scheen.
  Dan, ZEerw. heeft nu eenmaal geschreven en op zulk eene wijze,
  dat ik meen door hem geprovodeerd te worden tot eene „herinnering en
  teregtwijzing” aan ZWeerw. hoe ongaarne ik anders voor zulk een werk
  de pen opvat en waarvoor mij anders ook geen tijd rest.
  Ik zal dan nu ook niet direct treden in eene verdediging van onze
  gegevene verklaring in onze Synode van 1869 van de redenen der afschei­
  ding, maar mij bepalen bij de genoemde „herinnering en teregtwijzing”.
  „DE HERINNERING” BETREFT ALLEEN D r . HOFM EYER.
  Is het dan nu, na een verloop van p.m. 11 jaren ZWEerw. vergeten,
  dat ik toen in eenen brief, en dus als ware het tusschen hem en mij alleen,
  volgens Matth. xviii: 15 hem de opmerking heb gemaakt over dezelfde
  zaken, die hij nu weer te berde brengt, met deze woorden namelijk . ..
  „Over de mededeeling dier zaken (in het openbaar namelijk) maak ik u,
  uit liefde tot uwe bekeering in dezen, de opmerking, dat gij u zwaar
  bezondigt tegen het 9de gebod van de wet des Heeren, en zoo gij dien
  man kent, die in „Elpis” heeft medegedeeld „verslag van de vergadering
  te Potchefstroom”, zeg hem s.v.p. dat ik tegenover dat verslag lees Ps.
  xxxvii en cxix, en roep den God der waarheid aan: „God zij dien man
  genadig”.
  Moge deze (geprovoceerde) herinnering genoeg zijn voor ZWEerw.
  en zij worde aan zijn hart geheiligd tot ootmoed en voorzigtigheid.
   Dit is mijne hartelijke bede en wensch, en waarlijk het oogmerk,
  waarmede ik deze herinnering maak, en w’enschte wel,dat het niet weer
  noodig zij.
  „DE TEREGTW IJZIN G”.
  Zij deels voor Dr. H., deels voor anderen, die er behoefte aan mogen
  hebben.
  Ik zal hierin echter niet omslagtig, maar zoo kort mogelijk zijn.
  Ik heb al meermalen opgemerkt in vergaderingen en in schriften,
  dat men de zendingzaak tegen ons gebruikt naar dat men die noodig heeft.
  134
  
  W il men ons beschuldigen, dat wij in die zaak ons niet op Bijbelsch
  standpunt bevinden, dan doet men het voorkomen als o f onze kerk tegen
  den zending is ; maar wil men weer de achting en het crediet van Postma
  verminderen bij zijne gemeente, dan doet men het voorkomen alsof hij
  maar een zendeling ware; want men weet, dat die naam „zendeling”
  doorgaans een man te kennen geeft van minder rang dan predikant.
  Dit schijnt mij ook wederom door te stralen in genoemd boekje
  van Dr. Hofmeyer.
  Aldus bestraft men nu eens onze kerk over nalatigheid in de zending­
  zaak, dan eens maakt men haar weer bang voor de zendingzaak, door te
  wijzen op de belangstelling die onze kerk in Nederland en ook Postma
  zelf voor dezelve geopenbaard heeft (en, Gode zij dank, door den Geest
  Gods nog openbaart.)
  Maar waaraan men zulk eene handelw'ijs, zulk eene wisselende
  voorstelling over dezelfde zaak en dezelfde personen moet toeschrijven
  laat ik liefst het geweten van hen, die het doen, verklaren.
  Doch ik verblijd mij hierdoor gelegenheid te krijgen tot eene w'aarachtige voorstelling van de zaak, en deze zal, hoop ik, allen die het nog
  niet goed weten, volkomen teregtwijzen.
   De Synode onzer kerk in Nederland, in het jaar 1857 te Leiden
  vergaderd, zullende in behandeling nemen de zendingzaak, werd door het
  Deputaatschap van de provincie Noord Braband voorgesteld:
  „O f de Synode onzer kerk zich niet eerst zoude geroepen achten te
  denken aan onze stamverwanten en geloofsgenooten in de Zuid-Afrikaansche Republiek?” En na eenige toelichting door dat Deputaatschap,
  werd daartoe besloten en het aan de Synodale Commissie onzer kerk in
  Nederland opgedragen om in overleg met de curatoren der Theologische
  School een werk te doen dat beantwoorden mogt aan dat gewenschte
  doel, en die Commissie benoemde mij (zijnde toen reeds 17 jaren predi­
  kant) tot Afgevaardigde naar de Transvaalsche Republiek in Zuid-Afrika,
  om mij derwaarts te begeven, „ten einde op de plaats zelve onderzoek te
  doen naar den godsdienstigen toestand van onze stamverwanten en geloofs­
  genooten aldaar, broederlijk betrekkingen met hen aan te knoopen en
  in alles te handelen, gelijk het hemzelven het nuttigst zal voorkomen
  in het belang van Gods Koningrijk en van onze stamverwanten en geloofs­
  genooten op Zuid-Afrika‘s Oostkust” Letterlijk overgenomen uit
  mijnen lastbrief, die ook wordt medegedeeld door Dr. H. op blaz. 1
  van genoemd boekje; voor welke mededeeling ik ZEerw. dank zeg, en ik
  verzoek hemzelven en anderen, die kennis van de zaak willen nemen
  mijn kerkelijk gedrag sedert mijne komst in Zuid-Afrika, vclgens dien
  lastbrief te beoordeelen. Ik meen aan dien lastbrief opregt getrouw
  gebleven te zijn tot op dezen dag.
   Kan men mij anders overtuigen, ik hoop daarvoor vatbaar te zijn,
  en ben, bij overtuiging van afwijking, genegen het te belijden en mij te
  
  135
  
  bekeren, omdat ik geloof dat God door dien lastbrief op mij gelegd
  heeft eene hemelsche verpligting, die ik gaarne geheel opregt en getrouw
  vervul tot dat onze Grote God en Zaligmaker mij naar, zijne wijsheid,
  van die verpligting ontheft.
  Dus verzoek ik elk vriendelijk: Neem kennis van dien lastbrief en
  vergelijk mijn kerkelijk gedrag in Zuid-Afrika van af mijne intrede in dit
  werelddeel tot op dezen dag, en ja tot zoolang ik leef onder die verpligting.
  God helpe mij genadiglijk, om te zijn een arbeider die niet beschaamd
  maakt. In mij is geene kracht, geene trouw.
  Ook dank ik Dr. H., dat ZWEerw. onder de „Bijlagen” lett. A
  bladz. 19 van zijn boekje heeft opgenomen en alzoo weer eens meer
  algemeen bekend stelt „een schrijven onzer Synodale Commissie over
  mijn heengaan naar Zuid-Afrika” . Het is even zeer mijn verlangen,
  dat elk daarvan kennis neme:
  Men kan daaruit zien:
  1. W at het verlangen en de bedoeling onzer kerk toen was, en zoo ik
  hoop ,nog is.
  2. W at mij in verband daartoe in het bijzonder is opgelegd.
  3. W elk een crediet de Synodale Commissie in mij gesteld heeft.
  Dit laatste noem ik des noods, omdat het dienen kan tot weder­
  legging van hen die gaarne het publiek zouden bewegen om anders
  (ongunstig) over mij te doen denken.
  Vergeef mij deze betamende zelfverdediging.
  Dus ook hierbij zeg ik weder: Neem kennis van dat schrijven en
  vergelijk ook daarbij mijn gedrag omtrent de zendingzaak van af dat ik in
  Zuid Afrika kwam tot op dezen dag.
   Ik vertrouw men zal mij vinden daarvoor levende en werkende met
  al mijne vermogens en dat met aanhouding tijdelijk en ontijdelijk.
  En ik vereenig mij met de smeeking uitgedrukt in dat schrijven van de
  Synodale Commissie: „en bovenal smeeken wij den Koning der Kerk,
  die haar met zijn eigen bloed heeft gekocht en door Zijn W oord en Geest
  wil uitbreiden van zee tot zee en van de rivier tot aan de einden der
  aarde, dat Hij haar doe verstrekken tot bevordering van Zijne eer en van
  de zaligheid van zondaren”. En daartoe mede te arbeiden is mijn lust
  en mijn leven.
  Met deze teregtwijzing in het algemeen zoude ik kunnen volstaan;
  want, zoo als ik gezegd heb, onderneem ik thans niet onze openbare
  verklaring van de afscheiding, gegeven door onze laatst gehoudene Synode,
  te verdedigen, misschien vindt de e.k. Synode daartoe zich genoopt,
  wanneer daarover de aanmerkingen zijn openbaar geworden; maar ter
  wille van anderen acht ik het niet ondienstig noch overbodig ook nog te
  laten volgen eenige teregtwijzingen in het bijzonder.
  Op bladz. 2 maakt Dr. H. melding van den „openbaren brief” van
  Prof. N. J. Hofmeyer aan mij, verschenen in de Kerkbode, Deel XI,
  pag. 201, welken brief ik toen ook beantwoord heb, zie, „openbaar
  
  136
  
  antwoord van Ds. Postma” Kerkbode Deel XI, pag. 279, en acht het dus
  niet noodig op die aanhaling te repliceren, dan alleen elk te verzoeken
  dat „Openbaar Antwoord” van mij nog eens te lezen. Ik meen in dat
  openbaar antwoord aan Prof. Hofmeyer behoorlijk en met alle beschei­
  denheid ZHEerw. bedenkingen te hebben wederlegd.
   Op. pag. 3 lees ik: „Geen wonder voorwaar, dat Ds. Postma, onder
  zulke omstandigheden door Ds. van der Hoff en de gemeenten in de
  Z.A. Republiek met zulke hartelijkheid is ontvangen geworden.” Ik
  geloof integendeel, dat Ds. van der Hoff mij met hartelijkheid ontving
  met een geheel ander vooruitzigt, namelijk om door mij en onze kerk
  eenen kerkelijken steun te verkrijgen tegenover de Nederd. Geref. Kerk
  van de Kaapkolonie, die ZWEerw. miskende en van welke hij zich met de
  kerk in de Z.A. Republiek reeds formeel voor mijne komst al had afgezon­
  derd als eene zelfstandige kerk, onder den naam van : Nederduitsch
  Hervormd, bij de Grondwet van dat land alzoo beschreven en erkend
  als Staatskerk. In de verwachting echter werd Ds. van der Hoff teleur­
  gesteld, omdat ik niet kon toestemmen in anti-Gereformeerde handelingen
  toen door mij genoeg bekend gesteld. Aan Ds. van der Hoff echter
  blijf ik altijd dankbaar voor zijne vriendelijkheid, waarmede hij mij
  persoonlijk heeft behandeld, alsmede aan zijne echtgenoot, en met
  genoegen vermeld ik dit publiek alsmede geef ik ZWEerw. heden nog
  gaarne getuigenis, dat hij mij in mijne betrekking als Afgevaardigde van
  onze kerk met alle respect heeft behandeld en zijne beginselen voor mij
  niet heeft verborgen. Ik denk, dat hij zich eerlijker heeft gedragen op
  zijn standpunt, dan de drie Leeraren, S. Hofmeyer, Louw en van Heyningen in die vergadering te Potchefstroom, waarvan Ds. H. in dat boekje
  melding maakt en waarop ik, ter verklaring van dit mijn zeggen, hierna
  nog hoop te reflecteren.
   Dat ik in opregtheid de beste verwachting koesterde omtrent de
  Nederd. Geref. Kerk van de Kaapkolonie en Natal en alzoo aan mijne
  kerk schreef, heb ik nooit ontveinsd en zal dit nimmer doen, maar die
  goede verwachting werd in mij het eerst zeer verzwakt als ik in de Kerk­
  bode las den brief van „De Synode der Gereformeerde Kerk in ZuidAfrika, aan de Algemeene Synode der Hervormde Kerk in Nederland,”
  zie Kerkbode, Deel XI, pag. 46; welke brief onderteekend is door W.
  Robertson, J. Murray en S. Hofmeyer.
  Op welken brief ik toen tertijd schreef aan Dr. A. Faure, Actuarius
  Synodi: „Vergun mij, Wel-Eer .v. Bro:der, u ook te open'aren eene
  angstige bekommering omtrent uwe kerk, die mij vooral is aangekom en
  sedert ik de Kerkbode van 29 Januarij dezes jaars (1859) las, namelijk
  dien Officieelen Brief van de Synode dezes lands aan die van de Nederd.
  Hervormde Kerk van Nederland.
  „Ik zie in dien brief, om met Bijbeltaal en onbewimpeld te spreken—
  een vleijen van de hoere en eene miskenning van het echte kind.
  137
  
  „Het is mijn vriendelijk verzoek, dat gij ook uwe Synode met mijne
  opmerking bekend maakt.
  „En mogt God geven, dat de Synode hare oogen voor de waarheid
  open doe, opdat ze veeleer met hare moeder twiste, dan haar vleije, ten
  einde zij nog behoed blijve van haar gelijk te worden. Dit is het wat ik
  vurig van den Heere voor haar wensch te bidden en niet voor haar mag
  verhelen.”
  Hieruit kan elk zien hoe ik door dien brief in mijne goede verwachting
  geschokt werd en dat ik dit mededeelde aan den man, dien ik, wegens
  zijne betrekking, den geschikte oordeelde om het aan de Nerderd. Geref.
   Kerk bekend te stellen, en wien ik als hooggeachte broeder het vertrouwde;
  heeft ZWEerw. dat niet gedaan,— of al, en heeft de Nederd. Geref. Kerk
  dit niet aangemerkt als een opregten broederwenk van mijne zijde, dat is
  buiten mijne schuld, maar ik heb gesproken en niet gezwegen, zoodra
  ik haar officieel geheel anders leerde kennen, dat in mijne broederlijke
  ontmoeting met sommigen.
  Deze mijne goede verwachting, door mij waarlijk zoo wel gemeend en
  gekoesterd, maar zoo deerlijk geschokt dooe dien officieelen brief, werd
  geheel verdoofd, ja weggenomen door het gedrag van de drie bovenge­
  noemde Leeraren S. Hofmeijer, Louw en van Heyningen in de vergadering
  te Potchefstroom.
  Doch toen had ik nog geene gemeente in den Oranje Vrijstaat noch
  Kaapkolonie gesticht, maar vond daarna volle vrijmoedigheid dat op
  hun verlangen te doen, gelijk ik dat breeder verklaard heb in het reeds
  aangehaald „Openbaar Antwoord” van mij op den „Openbaren Brief”
  van Prof. Hofmeijer, welken men daarover kan nazien.
  Bladz. 4, 3de regel van boven, enz. is eene geheel onjuiste en alzoo
  eene onware voorstelling van de zaak. De ware toedragt der zaak is
  deze: Rustenburg had voor zij ons kende althans voor dat zij mij kende,
  verlof bekomen van de Algemeene Kerkvergadering, en dit verlof was
  bekrachtigd met eene goedkeuring van den Volksraad, om voor zich
  eenen Leeraar te beroepen, zonder gebruik der Evangelische Gezangen
  zoo hij maar bevonden werd Gereformeerd te zijn in de leer en zulk een
  leeraar moest alleen in dat opzigt onderzocht en goedgekeurd worden
  door de Algemeene Kerkvergadering van dat land.
  Postma had zich nog niet bereid verklaard de roeping van Rustenburg
  aan te nemen, want ook had hij toen eene beroeping van de Nederd.
   Geref. Gemeente te Winburg. Hij wist niet wat hij doen moest, maar
  werd van die van Rustenburg verzocht zich toch aan dat onderzoek
  aangaande zijne gevoelens te onderwerpen, hetwelk hij gaarne deed,
  omdat hij niet schroomt op dit punt onderzocht te worden door eene
  wettige vergadering, des vereischt.
  Ds. van der Hoff deed dit dan ook op waardige wijze en het resultaat
  wat ten genoege der vergadering, zoodat Postma werd „goedgekeurd en
  aangenomen.” Postma echter verklaaarde zich nog niet bereid te zijn,
  
  138
  
  om de gemeente te Rustenburg als Herder en Leeraar te aanvaarden.
  Na dat gehouden onderzoek werd dat besluit omtrent de Evangelische
  Gezangen door de vergadering genomen. Door dat besluit bedreef die
  vergadering ontrouw tegen hare vroegere concessie aan die gemeente
  bekragtigd bij Volksraadsbesluit; en betoonde hare anti-Gereformeerde
  gezindheid, waartegen ik mij verpligt gevoelde met allen ernst broederlijk te
  vermanen. Postma was er toen zeer ver af „terstond die betrekking te
  aanvaarden”, gelijk Dr. H. zegt, integendeel, hij dacht naar zijn land
  terug te keeren, meenende zijne taak volbragt te hebben en te kunnen
  berigten aan zijne kerk, dat de Nederd. Hervormde Kerk van de Z.A.
  Republiek (qua kerk) de aangebodene hulp onzer kerk niet op Gerefor­
  meerde grondslagen begeerde. Maar wat gebeurt er? Vijftien invloed­
  rijke mannen stonden op, bedankten de gemeenschap dier kerk, die zich
  nu duidelijk genoeg voor hen had geopenbaard als anti-Gereformeerd en
  verzochten mij toch niet heen te gaan, maar hun die hulp toe te zeggen
  en te verleenen, ja om hen te stichten als eene Gereformeerde Gemeente.
   Ik nam dit eene maand in overweging, en als die maand verloopen was
  werd dat verzoek vernieuwd door p.m. drie honderd lidmaten. Ik heb
  mij toen geroepen gevoeld om aan dat verzoek gevolg te geven volgens
  mijnen lastbrief, niettegenstaande de moeite die ik aan die positie ver­
  bonden achtte, die ik dan ook wel, en soms pijnlijk, heb ondervonden;
  dan door Gods genade en hoede leef ik nog.
  Dat de broeders van de Nederd. Geref. Kerk in Zuid-Afrika in
  dezen zich bitter teleurgesteld gevoelden, geloof ik en heb dit wel beseft,
  en niemand gevoelde zeker daarvan meer smart dan ik zelf; dan, ik kon en
  mogt om Gods wil niet anders. Ik moest getrouw aan mijne goddelijke
  roeping, alzoo handelen; maar, ik mag toch ook wel eens vragen: Heeft
  het dien broeders dan ook niet gesmart, dat ik zoo bitter in mijne goede
  verwachting, die ik van de Nederd. Geref. Kerk gekoesterd had, teleur­
  gesteld werd ? Ik denk men mogt mij daarin ook wel bejammeren en tot
  zichzelven inkeeren.
  W at Dr. H. verder op bladz. 4 zegt aangaande mijn gevoelen over
  het zingen van gezangen, wier tekst niet in den Bijbel gevonden wordt,,
  en over de Evangelische Gezangen bij de Nederd. Herv. en Nederd. Geref.
  Kerk in gebruik, ben ik zoo vrij te beantwoorden met eene verwijzing
  naar hetgeen ik daarover zelf heb verklaard en in „Elpis” meedegeeld is
  door Ds. Huet.
  In de noot op bladz. 4 lees ik: „Ds. Postma heeft geene academische
  opleiding genoten, en behoorde tot een ander kerkgenootschap”.
  Hierop diene: Onze kerk durfde toen niet meer de aankomende leeraren
  toevertrouwen aan ’s lands academiën, daarom leidden de leeraren zelve
  op, o f zonden ook wel zulke jongelingen buiten lands waarvan zij een
  beter vertrouwen koesterden, zoo lang onze kerk zelve geene Theol.
   School had opgerigt.
  139
  
  En van die leeraren die nu van onze Theol. School te Kampen komen,
  zoude men nog kunnen zeggen: zij hebben geene academische opleiding
  genoten, maar dit zoude men dan even zeer ook kunnen zeggen van de
  leeraren die aan het „Theologische Seminarium” te Stellenbosch (Kaap­
  land) worden opgeleid. Dr. H. verdrage van mij deze opmerking en
  neme aan eene waarschuwing van mij, die geen academischen titel heb,
  dat ZWEerw. met zulke aanmerkingen zijn eigen huis de glazen niet insla.
  Met deze opheldering bedoel ik meer de eer onzer kerk te handhaven,
  dan die van mij zelven; want Postma kan zich niet beroemen op eenen
  academischen graad, om reden bovengenoemd, maar heeft slechts het
  regt achter zijnen naam te schrijven V .D .M . En dit regt heeft hij enkel
  uit vrije ontferming door de genade Gods; dus geen roem, anders dan in
  genade.
  (O Heere, doe mij eiken dag die drie gewigtige letteren wel
  beseffen en maak mij tot den einde toe getrouw om zoo een te zijn)
  Dit regt heeft hij evenwel ook op eene behoorlijke kerkelijke manier
  verkregen.
  Opgeleid bij den waarlijk geleerden en vromen academischen man,
  Ds. de Haan, geëxamineerd in bijzijn van de provinciale vergadering van
  onze kerk in Friesland in Junij 1840 en toegelaten door de waarlijk geleerde
  en vrome academische Leeraren, D. de Haan, H. de Cock, Sr., S. van
  Velzen en A. Brummelkamp (naar ouderdom opgenoemd), en heeft
  alzoo, na beroepen te zijn, zijne wettige zending in Gods Kerk verkregen.
  „En behoorde tot een ander kerkgenootschap.” Gode zij daarvoor
  dank dat hij niet meer behoorde tot dat Kerkgenootschap (het Nederd.
   Herv. in Nederland), waarmede de Nederd. Geref. Kerk in de Kaapkolonie
  immers ook niet meer zoo naauw durft verbonden zijn als vroeger toen
  zij nog dien vleijenden brief schreef, van welken ik boven melding heb
  gemaakt.
  W at verder bladz. 4 en 5 nog eens door Dr. H. voor den dag gebragt
  wordt omtrent Wolmarans en Postma, behoeft, dunkt mij, voor een
  bescheiden beoordeeler geene teregtwijzing. Zoude een regtbank regt
  hebben in zulk een zaak zonder getuigen te beslissen? Eene kerkelijke
  vergadering moge in vele gevallen genadiger kunnen handelen, dan eene
  regtbank, maar zij worde toch niet onregtvaardiger dan de regtbank, dit
  zoude hare heilige positie eene schending zijn. Schaamt Dr. H. zich niet
  dit nog ten gunste dier vergadering en tegen Postma in het openbaar
  weder voor den dag te brengen ? En, dat Ds. van Heyningen nog in die
  zaak gemeld wordt als aandringende, dat de vergadering beslisse, waar­
  over? over het onmogelijke. Dit noopt mij nu om openbaar te zeggen,
  dat Ds. van Heyningen in die zelfde vergadering een directe leugen durfde
  uitspreken en zijne mede-ouderlingen van Lijdenburg vervoerde tot
  diezelfde leugen, waarover ik ZWEerw. in presentie van Ds. Louw uit
  zijne eigene letteren onderhield. (Ik was hem in de vergadering genadig
  geweest om hem niet openlijk te schande te maken.)
  
  140
  
  Ds. Louw zal zich dit nog wel kunnen herinneren. Worde ik nu
  ongemerkt W'at scherp, het is toch geheel buiten mijne bedoeling en ik
  ben het ook niet in mijn hart (God weet het) maar ik word nu geprovo­
  ceerd.
   Denk, geachte lezer. Ongeveer 11 jaren kon ik zwijgen, door Gods
  genade, en vergenoegde mij met Dr. H. over zijn schrijven van toen per
  brief, als onder vier oogen, zooals men w'el zegt, te herinneren, dat hij
  zich daarin zwaar bezondigde tegen het negende gebod van de wet des
  Heeren, en Ds. van Heyningen onderhield ik toen op heeter daad in
  tegenwoordigheid van Ds. Louw, die over onze schouders de letteren
  van Ds. van Heyningen zag en hoorde wat ik tot hem zeide. En gaarne
  zoude ik het daar bij gelaten hebben, want ik liever mijnen naatste tot
  overtuiging en verootmoediging breng, dan hem openlijk te schande stel.
  Maar nu word ik immers geprovoceerd door Dr. H.
  Op bladz. 6, regel 19 van onderen, komt ook voor eene misstelling,
  misschien is het eene vergissing. Er staat dat de naam onzer kerk, door
  mij in de Z.A. Republiek gesticht eerst was ,,de Vrije Gereformeerde
  Kerk”, en daarna „de Gereformeerde kerk” . Ik erken, eer zij nog gesticht
  was, werd er wel over gesproken, dat ze „de Vrije Gereformeerde Kerk”
  kon genoemd worden, om ze te onderscheiden bij den Staat van de
  Staatskerk, maar bij hare stichting werd besloten haar te noemen, „de
  Gereformeerde Kerk”, blijkens de overgeleverde bekendstelling aan het
  Gouvernement van dat land en alle andere wettige documenten.
   Verder, op blz. 6, spreekt Dr. H. van leeraren uit den Oranje Vrijstaat
  en Kaapkolonie, die de vergadering te Potchefstroom bijwoonden,
  daartoe uitgenodigd (dit zijn die leeraren die ik vroeger heb genoemd,
  namelijk Di. S. Hofmeyer en Louw, wraarbij ook Ds. van Heyningen was),
  „ook Ds. Postma, doch zonder zijnen kerkeraad, o f instructien van dat
  ligchaam.” Dit was natuurlijk, dat Ds. Postma geen kerkeraadsleden
  officieel bij zich had (wel vergezellende) noch instuctien van dat ligchaam,
  want hij alleen was maar uitgenoodigd door den Uitvoerenden Raad”
  „om toe te lichten de gewijzigde kerkorde,” en de genoemde leeraren
  waren door dienzelfden Uitvoerenden Raad uitgenoodigd om die gewij­
  zigde kerkorde onzer kerk te examineren o f die al of niet Gereformeerd
  ware, blijkens hunnen en mijnen brief van uitnoodiging.
  Maar durft Ds. Hofmeyer nog melding maken van hunne tegen­
  woordigheid bij die vergadering? ZWEerw. noopt mij nu immers hem
  te herinneren aan de geveinsde houding, van welke ik hun mijn afschuw
  toen met alle bescheidenheid heb betoond, en van welke houding ik nu
  nog verklaar een afschuw te hebben, en niet te kunnen begrijpen hoe
  Bedienaren des Goddelijken Woords zoo geveinsd kunnen handelen.
  (Och, had mij Dr. H. toch de moeite en het verdriet gespaard dit immer
  in het openbaar te melden?) Den dag voor die vergadering zegt Ds.
  van Heyningen toch, „liever eene afscheiding dan Ds. van der Hoff in
  zijne betrekking te erkennen.”
  
  141
  
  Dienzelfden avond werd ik verzocht te komen bij hen, Ds. Hofmeyer,
  Di. Louw en van Heyningen, in eene kamer ten huize van President
  Pretorius, die ons zelf nog met alle goedwilligheid diende. In die
  zamenkomst zocht men mij in eene afspraak mede te slepen, om Ds.
   van der Hoff niet te erkennen, want zij,—die leeraren,— zeiden, zij konden
  hem niet erkennen en deswege ook niet voor wettigen Voorzitter in die
  vergadering, die den anderen dag stond gehouden te worden, eerbiedigen,
  omdat hunne kerk hem niet wettig beschouwde en hij zich ook met de
  kerk in de Z.A. Republiek van hunne Synode had afgescheiden.
  Men toonde zich meer voor mij, dan voor hem genegen.
  Ik echter verklaarde niet met hen in dat geheim verbond te kunnen
  treden en wenschte morgen te vernemen wat mij, volgens mijnen uitnoodigenden brief te doen stond, gelijk ik dan ook van hen hoopte te
  zien wat zij zouden doen.
  En als Ds. van Heyningen wat onbeleefd
  bij mij aanhield om mij over te halen onder aanlokkende voorstellen
  onzer zijds, maar niet op mij vermogt (en ik dank daarvoor nog den
  Heere, die mij behoedde van te deelen in hunnen geheimen raadslag.)
  zeide Dr. Hofmeyer nog tot Ds. Heyningen: „Laat Postma staan als
  het zijn geweten bezwaart.” Ik denk Dr. H. heeft bespeurd, dat Ds.
  van Heyningen onbeleefd werd en is zeker dat oogenblik voor de eerlijk­
  heid mijns gemoeds afgeschrikt, dat hun raadslag mij niet verder zoude
  bekend worden, waarop ik dan ook spoedig hunne zamenkomst verliet
  en begaf mij tot de eenzaamheid, en hoe ik mij toen gevoelde weet God
  alleen.
   In de vergadering den volgenden dag, heeft Dr. H. eerst vele pogingen
  aangewend tot hereeniging, zooals hij zeide ook ter voorkoming van
  verdere afscheiding, en zoo lang hij op die wijze bezig was gaf hij mij
  somtijds grooter lof dan mijne zedigheid kon verdragen. Dan nadat
  hij scheen te merken dat die pogingen vruchteloos waren, veranderden
  zijne woorden veel van toon en inhoud, en Postma en zijne kerk werden
  maar arm en zwak afgeschilderd. (Nu, dat zij zoo). Maar waarover ik
  mij dien dag en den volgenden verwonderde was het meest, dat zij die
  den avond voor de vergadering Ds. van der Hoff niet konden erkennen,
  noch voor wettigen Voorzitter eerbiedigen, omdat hunne kerk hem niet
  wettig beschouwde en hij zich ook met de kerk in de Z.A. Republiek
  van hunne Synode had afgescheiden, in de vergadering evenwel hem
  eerbiedigden als Eerwaarde Voorzitter en met hem in alles handelden
  alsof hij nog met hen in eene kerkgemeenschap stond. Zelfs van Hey­
  ningen, die weinige dagen tevoren aan mij geschreven had over eene
  bijeenkomst van politieken aard aan Pienaarsrivier, „zie dat gij die
  bijeenkomst bijwoont, ik kan niet, en doe wat gij kunt voor politiek en
  kerkelijk belang, maar aan eene kerkelijke hereeniging van ons met van
  der Hoff valt vooreerst niet te denken,” die zelfde Ds. v. H. verklaarde
  op eene interpellatie van mij ter zake van hun bijzonder bestaan, „dat zij
  altoos een geweest zijn.” En dit is die leugen, waarvan ik boven sprak en
  
  142
  
  en waarin hij zijne kerkeraadsleden medesleepte door te vragen ,,niet
  waar, broeders?” en zij beantwoordden, zeker verrast „Ja, Mijnheer”.
   Ik zeide, dat ik mij over die veranderde houding zeer verwonderde,
  ja verbaasde, en wel merkte met wat menschen ik te doen had. (Het
  doet mij leed dit te zeggen, maar de zaak vordert het.)
  Ik beken, dat ik dikwerf, met het oog op die vergadering, gedacht
  heb: Op dien dag werden Pontius Pilatus en Herodes vrienden.
  Op blz. 7 reg. 3 van boven, is ook weer eene verkeerde voorstelling
  van den titel onzer gewijzigde kerkorde. ZWEerw. zegt, dat ik ze genoemd
  heb, „de kerkorde van Dordrecht, gewijzigd naar onze tegenwoordige
  omstandigheden” . Ik zie echter in dien titel geene misleiding, ware die
  zoo, gelijk ZWEerw. het wil doen voorkomen, want zij is het, en dus
  misleid ik niet, maar ik zal hier ter wederlegging overschrijven den titel
  dien ik in mijne eigen copie vind (copie zeg ik, want het origineel is te
  Rustenburg):
  „Kerkorde voor de Gereformeerde Kerk in de Zuid-Afrikaansche
  Republiek, zoo veel mogelijk gevolgd naar de Kerkorde der Synode,
  gehouden te Dordrecht in Nederland in de jaren 1618 en 1619.
  „Aangenomen en vastgesteld in onze eerste Algemeene Kerkvergade­
  ring van heden, den 10 Februarij, 1859, gehouden te Rustenburg.
  En, dat ik dadelijk op da gedachte kwam om de kerkorde alzoo te
  wijzigen had tot reden:
  1. Om niets te doen dan in overeenstemming der broederen en om
  van stonden aan een gemeenschappelijken regel van onze kerkelijke
  verrigtingen te hebben.
  2. Ook om aan de Hooge Overheid des lands eene copie daarvan bij
  onze bekenstelling te kunnen overleggen. Dit vorderde, dacht ik, de
  zaak, zooals wij ook gewoon waren in ons land (Nederl.) bij de bekendstelling van de gestichte gemeente aan den Koning ook een copie over te
  leggen van ons Huishoudelijk Reglement, zooals men dat daar noemt.
   W at Dr. H. verder van die gewijzigde kerkorde zegt, ook nog wel als
  zijn rapport, heb ik toen gezegd en zeg het nog, is geheel tegen de waarheid
  en lasterlijk. (Maar toen was zijn blaadje al omgekeerd, zooals ik boven
  zeide.)
  W at aangaat de 4 gronden welke gemeld worden, blz. 7 en 8, waarop
  ons de hereeniging werd aangeboden, zijn wel later aan ons voorgelegd,
  en wij hebben onze bezwaren destaangaande bij eene latere vergadering
  hunner zijds bekend gesteld. Maar van „het plan dat op den Zaturdag
  aan de vergadering is voorgelegd”, waarmede ik zoude ingestemd hebben,
  gemeld blz. 8, is mij niets bekend, althans niet van die „instemming” ,
  als namelijk voor dat plan gehouden moet worden de 4 gronden boven­
  gemelde, vaarop ons later de hereeniging werd aangeboden.
  De Nederd. Herv. Kerk van de Z.A. Republiek heeft zich aan dat
  besluit ook niet gehouden. Voorbeeld hiervan Ds. van Warmelo, die
  zonder legitimatie van de Kaapsche Synode door haar is gehuldigd.
  143
  
  Teo. Stud. 6
  
  Dat mijn „lastbrief niet verder reikte dan tot de Z.A. Republiek,”
  bl. 9, wederspreekt de lastbrief zelf; men zie denzelven maar oplettend in.
  Aangaande het schrijven van Prof. Hofmeijer en J. Murray nog eens
  bijgebragt, bl. 9 en 10, verwijs ik wederom naar mijn gegeven „Open
  Antwoord” verschenen in de Kerkbode bovengenoemd: en hoe Dr. H.
  mijn schrijven ook kleurt, ik denk elk verstandige, opregte oordeelende,
  kan beslissen.
   Op hetgeen blz. 10, met verwijzing naar Bijlagen D. (ik denk het
  moet zijn Bijl. C., want Bijl. D vind ik niet, maar wel het genoemde onder
  Bijl. C), meld ik alleen dat genoemde Heer P. J. Viljoen en A. J. H. Steenekamp al sedert ettelijke jaren leden onzer kerk zijn, Steenekamp te
  Middelburg, nog ten tijde van Ds. W . Murray, althans reeds voor Ds.
  Morgan, en P. J. Viljoen is, na eenige voorbereiding, bij ons volgens
  Art. 8 der Dordsche Kerkorde aangesteld tot Herder en Leeraar, namelijk
  te Colesberg. Ik wil alleen hiermede zeggen, dat die broeders naderhand
  schijnen overtuigd te zijn en van tegenstanders omgekeerd zijn tot voor­
  standers.
  Dat onze kerk in Nederland meer bekommerd was de afscheiding in
  de Kaapkolonie goed te keuren, dan in de Z.A. Republiek, wat ten gevolge,
  grootendeels van eeene verkeerde voorstelling der zaak van buiten,
  waarvan Dr. H. misschien beter kennis draagt, dan ik zelf. En dat ik
  eens Zendeling en niet Afgevaardigde genoemd Werd, hetvelk mij, noch
  onze Synode behaagde, word in de op bl. 10 genoemde Bijl. door onze
  Synode bepaald gemeld, waarom zulks niet behaagt.
  Bl. 11. Brieven van Di. Beijer en Postma, noot, „wij hebben gèene
  gelegenheid gehad om deze brieven in te zien”.
  Ter informatie dan zij opgemerkt, dat de brief van Ds. Beijer zeker
  moet zijn de beleefde kennisgeving aan de Synode der Nederd. Geref.
   Kerk in de Kaapkolonie van ons bestaan als Gereformeerde Kerk in ZuidAfrika” , althans dit was hem als Scriba opgedragen toen. En mijn
  schrijven aan Dr. A. Faure, Actuarius Synodi, heb ik hiervoor ter inzage
  gesteld. Nu kan het gezien worden. Waarom echter de Synode
  der Nederd. Geref. Kerk besloot om ons niet bij onzen wettigen titel
  te noemen, laten wij gaarne haarzelve verantwoordem. W ij echter
  achten zulks kleingeestigheid. Er bestaat in Nederland een antecedent
  van een dergelijk geval, maar later, toen die twee kerken over hereeniging
  begonnen te handelen, welke vereeniging ook getroffen is, noemde men
  elkander toch wederzijds bij den titel, waarmede men publiek bekend
  stond. Toen was zeker de bitterheid van de groote partij gekoeld, de
  trots wat gedaald en betere bezinning had de plaats ingenomen, liefde
  volbragt het werk. Misschien wordt het hier ook nog eens zoo.
  Mogt God het geven in eenigheid des waren geloofs.
   Op blz. 11 schijnt Dr. H. onze titel vreemd. ZWEerw. zegt niet
  waarom die hemt vreemd voorkom t; misschien omdat wij nog maar eene
  
  144
  
  kleine partij uitmaken (te oordeelen uit het volgende op die bladz.),
  maar mag men om de kleinheid dan niet den waren naam hebben?
  Bl. 11 onderaan, eene opmerking over onze leeraren en dat bij ons
  „de kennis der oude talen niet altijd een vereischte is”. Hierop diene
  eenvoudig, dat wij hierin volgen Art. 8 der Dordsche Kerkorde van
  1618 en 1619, omdat wij van harte daarmee instemmen. W ij gelooven,
  dat de kerk, zoo veel in haar vermogen is, moet zorgen voor eene bekwame
  school ter opleiding van aankomende leeraren, en dat zij ook aan die
  school kan en mag voorschrijven welke wetenschappen daar moeten
  onderwezen worden, maar wij hebben niet de vrijmoedigheid om God
  zelven aan zulk een school te verbinden. En dit zouden wij doen, indien
  wij besloten, dat de gemeenten daarbuiten niet mogten beroepen.
  Neen onze gemeenten zijn in de beroeping geheel vrij, al verkiezen
  zij ook eenen broeder uit hun midden, maar hij moet eerst beproefd
  worden door de van de Kerk geautoriseerde curatoren der school, aan
  wie het examineren is opgedragen. Dit meenen wij is de Bijbelsche weg.
  Anders, ik voor mij geloof, dat niemand vuriger kan gestemd zijn voor
  eene wetenschappelijke opleiding, als het beste middel, dan wij, en tot
  mijne blijdschap bespeur ik ook dit van de drie laatste aangestelde leeraren,
  die maar weinig wetenschappelijke kennis hebben verkregen. Zij branden
  van ijver voor die zaak.
  W ij verlangen van harte bekwame, getrouw en vrome leeraren;
  maar wij wenschen ook een plaatsken voor Gods vrije werking open te
  laten, zoo eens met eerbied gesproken, tot beschaming van hen die ons
  daarom zouden willen lasteren.
   Bladz. 12, regel 16 van boven, „hieronder moet men tellen vele
  kinderen van 12 jaren.” dat vele kinderen van 12 jaren is ook weer eene
  onwaarheid. Zoo ver mij bekend is, zullen dat maar enkelen, zeer enkelen
  zijn in de geheele kerk. Maar dit zij elk bekend, dat wij geen jarental
  voor het doen der belijdenis durven bepalen, omdat wij daarvoor geene
  vrijheid in Gods Woord vinden en oordeelen, dat over kennis en zeden
  de ouderlingen met den Leeraar moeten oordeelen, daarvoor zijn zij
  Opzieners.
  Verder op die blz., „doorgaans met zeer geringe kennis.” Dit stem­
  men wij toe, wij die dat in Nederland wat anders gewoon waren, want ook
  dat kunnen wij in den regel hier te lande niet vorderen wat wij daar met
  alle billijkheid eischen omdat de gelegendheid van het onderwijs zoo
  magtig veel verschilt; maar houdt Dr. H. eene vergelijking van onze mate
  van kennis die wij vorderen met die van hunne kerk in die streken des
  lands, waar ik bekend ben, dan zoude het er wel op uit kunnen loopen,
  dat zijne schaal het ligtst bevonden word. W ij wijzen ook nog al eens
  tot 2 a 3 malen terug, al loopt de persoon al in de 20 jaren. Armoede
  nemen wij zelfs niet aan als excuus voor weinig kennis, want wij oordeelen,
  dat elk die lezen kan, zichzelven veel kan oefen,en en dat vorderen wij.
  145
  
  Alleen bij bevinding van zwakke geestvermogens zijn wij toegevend,
  maar dan nog vorderen wij ook nog wat langer leeren.
  Dat onze Synode besloten heeft de ouders ernstig te vermanen,
  „dat zij hunne kinderen toch opwekken om in het trouwen toe te zien
  naar ware godzaligheid en vroomheid, in eenigheid des geloofs, met in
  acht neming van 2 Cor. vi: 14’ zal geen Christen ons kwalijk nemen.
   Op blz. 13 deelt Dr. H. mede, zijne opvatting van Art. 96 onzer
  Synode, en legt dat zoo uit, dat de Synode „de bediening van het Evangelie
  aan de natiën en godsdienstig onderwijs aan de huisbedienden ,nu nog
  ongeschikt, ja onmogelijk vindt.”
  Dit is toch een grof misverstand, of eene stoute misduiding. Tegenover die misduiding beroep ik mij op ons gegeven antwoord op de vraag
  in Art. 105 onzer Synode, door onze Algemeeene Vergadering te Phillipstown, den 16 den Mei, 1870 verschenen in onzen Almanak, reeds vroeger
  door mij genoemd. Neen, door „gelijkstelling” bedoelde de Synode
  daar het door malkander zitten in de kerk. Dat acht ze nu nog ongeschikt.
  En ten blijke van dezen zin deel ik hier gaarne mede wat ik in der tijd
  aan eenen ouderling onzer kerk, die niet ter Synode was geweest, schreef,
  door hem gevraagd om mijne opinie over dat Art. 96, op dat punt. Ik
  schreef dan letterlijk dit: „ . . . Ik denk dat de meening dier woorden is,
  dat alleen de toestand van een volk reden kan zijn voor eene afzonderlijke
  bediening.
  „Is dus genadiglijk eens die toestand zoo veel verbeterd en het verstand
  zoo ver ontwikkeld dat het gelijkelijk kan toegesproken worden, dan
  heeft de reden voor eene afzonderlijke bediening opgehouden te bestaan.
  „En ik denk, dat een christen wel mag bidden om die bevordering
  en volmaking der geloovigen, ook uit de geringere natien, opdat de volko­
  menheid van Gods koningrijk moge toekomen, waarin God alles zal
  zijn in allen.
  „Zie hierbij na Eph. 2 en 3 alsmede van onze Catechismus Zondag
  21 en 48.”
  Ik denk deze verklaring zal nu wel alle donkerheid ophelderen, zoo
  die al voor sommigen daarin nog gelegen ware.
   Het is geen „meesterstuk van mystificatie,” daartoe zijn wij immers
  te weinig wetenschappelijk, en— Gode zij dank,— daarvan heeft ons hart
  een afkeer. W ij hebben verworpen de bedekselen der schande en
  wandelen niet in arglistigheid, maar betrachten de waarheid in liefde.
  Drukken wij ons soms niet duidelijk genoeg uit, dit gebrek houde
  men ons, zwak in de wetenschappen, ten goede, wij meenen het opregt.
  Ik hoop dan ook dat deze verklaring en ons antwoord van Phillipstown wel zal verhoeden dat art. 96 niet als een vlek onze kerk, o f onze
  personen zoude aankleven, gelijk Dr. H. schijnt t vreezen.
  (O f heeft
  hij ook misschien getracht het zoo uit te leggen, dat het tot een vlek kon
  gemaakt worden? W elk eene bekwaamheid. Maar waar is de eerlijk­
  heid ?)
  146
  
  De reden waarom de Synode „voor het tegenwoordige” nog geen
  gebruik wilde maken van het vriendelijk aanbod van de broeders uit
  Noord-Amerika, is eene geheel andere dan Dr. H. die aangeeft. Z. H. Gel.
  vergist zich deerlijk. De Synode had voor dat besluit meer dan eene
  reden, maar onder die redenen wras die niet, die Dr. H. noemt. Deze
  gissing is eene zuivere vergissing.
  De beoordeeling door Dr. H. over de manier en tijd van het opstellen
  van Bijlagen onzer Synode, No. 3 en 4, door hem gegeven op blz. 14 en 15,
  is nog al curieus. Maar zou men den Eerwaarden Doctor niet moeten
  raden: „Zijt toch niet als een die zich met eens anders doen bemoeit?”
  Laat dat de Commissie voor zichzelve verantwoorden hoe zij hare werk­
  zaamheid verrigt heeft; zij is althans aan Dr. H. hierover geene rekenschap
  schuldig.
   En de stukken spreken voor zichzelve; die kunnen en mogen ook
  door elk beoordeeld worden, dus ook door Dr. H., maar ik onthoud mij
  nu van repliek. Gelijk ik vroeger heb gezegd, misschien vindt onze e.k.
  Synode zich genoopt, als de daartoe bestemde Commissie der Nederd.
  Geref. Synode hare opmerkingen zal hebben openbaar gemaakt.
  En waarom onze Synode ongenegen is de reiskosten, voor mijne
  reis herwaarts verstrekt, bij wijze van restitutie terug te geven; daarvoor
  geeft zij hare redenen op.
  En is het nu noodig geworden, dat ik het eens betuig, dat ik mij in
  dezen niet heb bevoorregt, men moge dan weten dat ik het gansche jaar
  mijner deputatie geenen penning voor mijne dienst heb willen genieten
  en de reiskosten heb ik soo sober overlegd, dat ik van de p.m. £80 sterling
  slechts p.m. £30 sterling in rekening bragt, van uit Nederland tot Rusten­
  burg, over de rest p.nm. £50 sterling, liet ik de Syodale Commissie onzer
  kerk in Nederland beschikken, waarvan ik dan ook niets heb geprofiteerd;
  en wat ik in de Z.A. Republiek en vooral te Rstenburg heb bijgedragen
  ter hulpe van kerk en pastorie, weten de lieden van dat land en die plaats.
  En dat ik overigens met vreeze en bevinding de toekomst te gemoet ging,
  mag elk gelooven van mij, die in mijne jeugd had leeren kennen wat
  vervolging van de godsdienst is en in dat land niets beters wachtte, want
  ik had den leeuw uit zijne klaauwen al opgemerkt. Dan, ik gevoelde
  mij van God geroepen, ik hield mijn leven niet dierbaar voor mij zelven.
  Dit is de eerste maal, dat ik hiervan publiek melding maak, maar
  het is des noods, gelijk ook Paulus tot zijne zelfverdediging wel eens iets
  dergelijks heeft moeten doen. Ik heb dus niet het hunne gezocht, noch
  begeerd.
   Dat „Postma zelf, op zijne doorreis door de Kaapkolonie en Natal
  vrijwillig de toga heeft gedragen”, en er nu tegen getuigt, schijnt, Dr. H.
  ook niet te kunnen rijmen, blz. 15; maar hiervan kan Postma zelf ook de
  beste verklaring geven.
  Er was een tijd, dat ik die dingen heilig achtte, namelijk toen ik een
  kind was.
  147
  
  Toen ik ze, man geworden, al niet meer heilig hield, schenen zij mij
  toch eene fraai je versiering voor zulk een deftig ambt. (Men lijkt in zulk
  een gewaad dan toch wat, al beduidt men anders niet zoo veel.) En de
  toga scheen mij dan nog wat meer achtbaar dan mantel en bef. Maar later
  verviel bij mij ook, door genade, die fraaiheid, en werd ik meer onver­
  schillig, ja soms liet ik na iets van dien aard om te hangen als ik ging Gods
  Woord te verkondigen, of ook om de Heilige Bondteekenen te bedienen;
  zelfs in Nederland eenen geruimen tijd, toen in het jaar 1846 en vervolgens
  een strijd in onze kerk ontstond over deze dingen. Ja, wat meer zegt in
  1846 betuigde ik als Voorzitter in een drievoudige Provinciale Vergadering
  en in dat zelfde jaar nog als Voorzitter onzer Synode, dat ik ook toen
  geen mantel en bef gebruikte om eene openbare tegengetuigenis af te
  leggen tegenover de geenen die er zoo sterk voor ijverden.
  Later droeg ik dat weer, maar als onverschillige dingen, zoo als men
  dan w'el zegt als adiaphora, gelijk ook nog bij mijne komst in Zuid-Afrika
  en schikte mij met die gedachte naar het gebruik van eiken leeraar voor
  wien ik de dienst vervulde, die dat dan ook liefst had, dat ik deed gelijk
  hij, om zijner gemeente wil, zoals die broeder dan zeide.
   Maar als men mij in onze gemeenten zeer ernstig begon te vragen:
  W at eigenlijk het heilige ambtsgewaad ware, toga of mantel en bef?
  heb ik altoos geantwoord, gelijk ik in Nederland zelfs de kinderen in de
  Catechisatie had onderwezen, dat deze dingen niets zijn. En met het
  oog op Hiskia die de koperen slang verbrak, als hij zag, dat het volk die
  goddelijke eer toekende, dus meer vereerde dan een gedenkwaardig stuk
  der oudheid, en als een bewijs van vroegere genade, achtte ik mij ten
  duurste geroepen ook met der daad te betoonen, dat deze dingen, toga,
  mantel en bef o f ook iets diergelijks, hetzij dan veel of weinig, niets
  zijn, en kon dus niet beter doen, dan ze af te laten. Dit behaagde velen
  in onze gemeenten hier te lande n iet; en zelfs een predikant van de Nederd.
  Herv. Kerk heeft onze menschen al eens willen wijs maken, dat het een
  bewijs is, dat ik geen u'ettige leeraar (predikant, zooals men dan zegt)
  was. Ik heb dit verdragen, omdat ik had gemerkt, dat ook onze kerk
  aan dat dadelijk onderwijs behoefte had, en werd dat later na de aflegging
  nog beter gewaar.
  En nu schaam ik mij over mijne vroegere kinderachtige zotheid,
  en wensch wel, dat alle ware dienaren Gods aan die beuzelachtigheid
  mogen ontdekt, en daarvan bekeerd worden. Dr. H. moge nu weten,
  dat ik niet tegen de toga getuig, om „dat die niet in den smaak valt der
  afgescheidenen.” bl. 15 Ik heb dat niet geschreven om te behagen,
  maar om te ontdekken en te bekeeren.
   Zegt Dr. H., bl. 15, „wij hebben ons doorgaans van beoordeelingen
  onthouden”, mag hij blinden willen en kunnen wijs maken, maar die zijn
  boeksken lezen met een geopend oog, zal hij dit niet kunnen opdringen,
  
  148
  
  immers hem onbekende feiten worden door Z V Eervv. beoordeeld,
  dikwerf slechts op een vermoeden, gelijk door mij nu is aangetoond.
  En hoe scheef is dan somtijds zijne beoordeeling!
  W at betreft zijne repetitie van hetgeen hij verhaalt te Potchefstroom
  gesproken te hebben, voorkomende bl. 15, 16, 17, 18 en 19, ga ik zonder
  aanmerking voorbij, anders zoude ik te veel in herhaling vervallen en
  worden ongemerkt in dat opzigt te veel gelijk aan Dr. H. zelven in dit zijn
  boekje, die mij nu en dan al eens genoodszaak heeft dit nolens eenigzins
  te worden.
  De aandachtige lezer vergunnen mij nog eene teregtwijzing en dan
  kom ik tot het besluit.
  Ik zie men noemt ons zoo gaarne „de Afgescheidene Kerk” . W ij
  belijden openlijk, dat wij ons hebben afgescheiden, zoowel in Nederland
  als hier, maar onze titel, bij het Gouvernement bekend gesteld en ook
  zoo gerespecteerd is: De Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika.
  Ik bid God, dat wij ons dezen titel waardig gedragen en raad elk in
  officieele zaken dien titel in acht te nemen.
  De titel van onze kerk in Nederland is sedert hare Synode van 1859:
  De Christelijke Gereformeerde Kerk in Nederland. Men neme ook
  hiervan notitie.
  Nu kom ik tot besluit met het oog op het slot van Dr. H., b.l 19.
  Bij dat slot paar ik mijne bede, en tevens den raad, wanneer Dr. H.
  dit waarlijk wenscht en wil hopen, dan moet hij ophouden op zulken
  toon te schrijven gelijk hij nu weer gedaan heeft.
  