title: A. Verhulst, Précis d'histoire rurale de la Belgique
text: RECENSIES
  
  ingegaan op hun belang binnen het staatsbestel. Het omvangrijke feitenmateriaal dat hier met
  moeite en zorg werd samengebracht, maakt het boek bijzonder geschikt als naslagwerk. De
  talrijke goedgekozen illustraties maken het bovendien niet alleen tot een fraai kijkboek, maar
  zijn tevens interessante aanvullingen bij de tekst. Duidelijker dan de beste beschrijving het had
  gekund, tonen de tegenover elkaar geplaatste luchtfoto's de verrassende groei aan die de
  historische steden in Limburg sinds de tweede wereldoorlog hebben gekend. Tenslotte strekt
  deze luxueuze en tot in de puntjes verzorgde uitgave eens te meer het Gemeentekrediet van
  België tot eer.
  H. Coppejans-Desmedt
  
  A. Verhulst, Précis d'histoire rurale de la Belgique (Brussel: Editions de l'université de
  Bruxelles, 1990, 224 blz., Bf750,-, ISBN 2 8004 0992 4).
  Steeds meer beweegt de historicus zich op het terrein van de diepgaande, grondige onderzoekingen van scherp afgebakende onderwerpen waarbij een grote synthese niet onmiddellijk voor
  de hand ligt. Met zijn Précis d'histoire rurale de la Belgique keert Adriaan Verhulst terug naar
  de grote synthese. Daarbij draagt zijn werk de kenmerken van die synthesen: kort en krachtig.
  Verhulst beweegt zich hier op een terrein dat hem zeer vertrouwd is: het landelijke landschap
  en zijn bewoners. Dit werk ligt dan ook volledig in de lijn van zijn vroegere werken: De
  geschiedenis van het landschap in Vlaanderen en De Belgische land- en tuinbouw, heden en
  verleden waarvan hij samen met G. Bublot de mede-editor was.
   Verhulst heeft zijn werk geschreven op een manier zoals wij het graag van dergelijke werken
  zien: alle aspecten van de landelijke geschiedenis komen er aan bod: de historische geografie,
  de demografie, de technische evolutie van de landbouw, de evolutie van rendementen en
  produktiviteit. In een eerste hoofdstuk behandelt de auteur de vroege middeleeuwen (zesde tot
  tiende eeuw), hij volgt er de evolutie van de occupatie, de demografie en de bewoningsstructuren
  en besteedt er volle aandacht aan de grote domeinen en het domaniaal regime. Het tweede
  hoofdstuk behandelt de volle of klassieke middeleeuwen (elfde tot dertiende eeuw). Achtereenvolgens volgt de auteur er de evolutie, van domein naar heerlijkheid, de grote ontginningen
  zowel in Vlaanderen als in de andere graafschappen en hertogdommen van het huidige België
  (waarbij de auteur moet vaststellen hoe groot de achterstand van de rurale geschiedenis in
  zuidelijk België wel is), de demografische evolutie, de landbouwtechniek, structuur en uitbating
  van het heerlijke grondbezit, en de juridische en economische voorwaarden van de landelijke
  uitbatingen. Hoofdstuk III behandelt de late middeleeuwen (veertiende en vijftiende eeuw).
   Achtereenvolgens behandelt de auteur er de demografie, de landbouwproduktie, de prijsevolutie, de agrarische structuren en uiteindelijk de landbouwtechniek. Met hoofdstuk IV trekt de
  auteur de moderne tijden binnen, hij behandelt er de zestiende eeuw en de eerste helft van de
  zeventiende eeuw. Hij bestudeert eerst het economisch en demografisch belang van de primaire
  sector, vervolgens de agrarische structuren, landbouwtechniek en -produktie, de prijzen en het
  verloop van de conjunctuur. Het laatste hoofdstuk draagt de titel 'Crisis, heropstanding en
  expansie' en bestrijkt de tweede helft van de zeventiende en de achttiende eeuw. De volgende
  delen komen er aan bod: demografische evolutie, agrarische structuur, ontginningen en hun
  weerslag op de landbouwproduktie, aardappelcultuur, landbouwtechniek en -produktiviteit,
  veestapel, conjunctuurevolutie en de armoezwangere voorspoed. Het werk sluit af met een
  algemeen besluit, een reeks afbeeldingen en een bibliografische oriëntatie.
  302
  
  RECENSIES
  
  Het algemeen besluit verdient onze aandacht. Verhulst stelt er dat een van de kenmerken van
  de Belgische landbouw het overwicht van de kleine bedrijven is. Verder stelt hij dat er een
  verschil in evolutie te bespeuren valt binnen de grenzen van het huidige koninkrijk, de Schelde
  vormt de grens tussen de gebieden met een sterkere en een zwakkere inplanting van het
  domaniaal regime. Vanaf het midden van de zeventiende eeuw echter komt de kleine exploitatie
  steeds meer onder druk om gedurende het tweede kwart van de negentiende eeuw ten onder te
  gaan.
   Ieder hoofdstuk bestrijkt een bepaalde periode in de geschiedenis, de afbakening was echter
  niet gemakkelijk, maar wij kunnen de auteur volledig bijtreden in zijn keuze. Beslaan de
  hoofdstukken niet altijd een even lange periode, inhoudelijk zijn ze zeer evenwichtig uitgewerkt: ieder aspect van de rurale geschiedenis komt er aan bod en de auteur is er in geslaagd een
  werkelijke Précis voor te stellen die gesteund is op een nagenoeg perfecte kennis van de
  voorhanden zijnde literatuur. Daar het werk enerzijds niet gebukt gaat onder een loodzwaar
  notenapparaat en anderzijds vlot geschreven werd waarbij de illustraties, tabellen en grafieken
  een terechte plaats toebedeeld krijgen, mogen wij ons verheugen over de komst van deze 'grote
  synthese' die het beroemde maar te technische en te weinig historische Geschiedenis van de
  landbouw in België van Lindemans niet alleen aanvult maar ook vervangt. Wij kunnen alleen
  maar hopen dat, wanneer eenmaal de door inleider G. Despy gewilde systematische studie van
  de landbouw in Wallonië is gepubliceerd, Verhulst een Geschiedenis van de Belgische
  landbouw het levenslicht laat zien.
  P. Vandewalle
  
  Ph. Godding, Le droit privé dans les Pays-Bas méridionaux du 12e au 18e siècle (Mémoires de
  la classe des lettres XIV, 1; Brussel: Paleis der academiën, 1987, 598 blz., ISBN 2 8031 0061
  4).
   Wie dit boek ter lezing opneemt moet moed hebben, maar wie het doet wordt beloond voor de
  lange inspanning. Het werk is ontstaan uit een project van de Algemene praktische rechtsverzameling, dat thans mede door het Comité voor rechtsgeschiedenis (opgericht in de schoot van
  de Koninklijke Academie) wordt uitgewerkt en dat historische bijdragen zou omvatten voor alle
  domeinen van het recht. De oorspronkelijk gevraagde bijdrage over het zakenrecht is uitgegroeid tot een historische studie over alle gebieden van het privaatrecht. De twee bestaande
  studies, namelijk Britz (1846, huwelijksgoederenrecht, erfenisrecht, verbintenissen en koopkontract) en Defacqz ( 1873, Algemeen deel, personenrecht en zakenrecht) waren onvolledig en
  hadden weinig rechtshistorische pretentie, daar zij alleen een praktisch belang nastreefden,
  namelijk het kennen (in de eerste helft van de negentiende eeuw) van de op het einde van het
  ancien régime geldende regels. De bedoeling van de auteur was dan ook dubbel: de gegevens
  van Britz en Defacqz aanvullen voor het einde van het ancien régime, maar ook de geschiedenis
  van de instellingen van het privaatrecht opnieuw schrijven, een opzet waarin hij schitterend is
  geslaagd.
  Het gaat om het privaatrecht van de twaalfde eeuw tot 1794 (inval van de Franse legers) in de
  Zuidelijke Nederlanden (Spaanse Nederlanden en de geestelijke vorstendommen Luik en
  Stavelot), een gebied dat reeds vanaf de dertiende eeuw tamelijk vaste grenzen kende. In die
  eeuwen werd het privaatrecht gevormd: ordonnanties, oorkonden, privileges, stadsregelingen,
  optekeningen van praktizijns en costumen, sedert Karel V al of niet gehomologeerd. Het was
  essentieel een gewoonterecht, teruggaand op Germaans recht, maar met verschillen niet alleen
  303.
  