title: WP 04-21 - Réformes régionales des allocations familiales – Une analyse d’impact avec le modèle de microsimulation EXPEDITION
text: WORKING PAPER 4-21
  
  5.2. Winnaars en verliezers langsheen de inkomensverdeling
  We beginnen de analyse van de verdelingseffecten van de kinderbijslaghervormingen met een overzicht
  van de winnaars en verliezers langsheen de inkomensverdeling. Ter herinnering, een gezin wint (verliest) als het beschikbaar inkomen met minstens 5 euro per maand toeneemt (afneemt). Wanneer de
  winst of het verlies maandelijks minder dan 5 euro bedraagt, spreken we van een ‘status quo’. De resultaten geven per deciel aan hoeveel gezinnen met kinderen winnen/verliezen, alsook de gemiddelde
  maandelijkse winst/verlies. Eerst bespreken we de resultaten voor het scenario van de bestaande gezinnen en vervolgens die voor de nieuwe gezinnen. Waar mogelijk leggen we in deze sectie ook een verband met de doorgevoerde hervormingen, maar aangezien niet alle hervormingen direct inkomensgerelateerd zijn, zoals het opheffen van de rang, is het uiteraard niet altijd mogelijk om een effect langsheen de inkomensverdeling te verbinden met een specifieke maatregel.
   a. Scenario ‘bestaande gezinnen’
  Figuur 9 toont de resultaten voor de bestaande gezinnen met kinderen in Brussel. Gemiddeld winnen
  deze gezinnen door de kinderbijslaghervorming 13,8 euro per maand. De gemiddelde winst toont een
  dalend verloop langsheen de inkomensverdeling: van 22 euro per maand in het eerste deciel tot 5,7 euro
  per maand in het 10de deciel. De armste gezinnen gaan er gemiddeld dus het sterkst op vooruit. Dat de
  gezinnen in elk deciel gemiddeld winst boeken, hoeft niet te betekenen dat er geen verliezers zijn. Onder
  de bestaande gezinnen met kinderen tellen we echter weinig verliezers: in totaal slechts 9,6% van de
  gezinnen. In Brussel vallen de bestaande gezinnen immers onder een hybride kinderbijslagregeling
  waarbij ze de bedragen volgens de oude bepalingen behouden als ze gunstiger zijn dan die volgens de
  nieuwe bepalingen. Dat er toch verliezers zijn, heeft enkel te maken met de lagere bedragen voor de
  nieuwe jaarlijks leeftijdsbijslag die voor alle kinderen geldt, onafhankelijk of ze voor of na de inwerkingtreding van de hervorming geboren zijn. De winnaars zijn in elk deciel derhalve veel talrijker dan
  de verliezers. Ze zijn het sterkst vertegenwoordigd in de laagste inkomensdecielen: van 65,2% winnaars
  in het eerste deciel tot 56,5% winnaars in het derde deciel.
   Figuur 9
  
  Winnaars en verliezers bij ‘bestaande’ gezinnen met kinderen in Brussel volgens inkomensdeciel
  Winst/verlies in euro per maand
  
  30
  25
  
  winnaars
  
  status quo
  
  verliezers
  
  100%
  22,0
  
  90%
  
  21,1
  
  20
  
  80%
  
  15,7
  
  Gemiddelde: 13,8
  
  15
  9,8
  10
  
  7,3
  
  7,9
  
  7,9
  
  6,7
  
  70%
  60%
  
  6,3
  
  5,7
  
  5
  
  50%
  40%
  
  0
  
  30%
  
  -5
  
  20%
  
  -10
  -15
  
  10%
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  0%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  TOT
  
  Voor de bestaande gezinnen in Vlaanderen vinden we de resultaten terug in figuur 10. Hieruit blijkt dat
  de gezinnen gemiddeld 0,6 euro per maand verliezen. De gezinnen in de drie laagste inkomensdecielen
  gaan er gemiddeld genomen wel op vooruit: van 8,2 euro per maand in het eerste deciel tot 0,7 euro in
  
  31
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  het derde deciel. Vanaf het vierde deciel zijn er gemiddeld genomen (beperkte) verliezen, die variëren
  van 1,0 euro in het vierde deciel tot 2,8 euro in het tiende deciel. Deze verliezen zijn voornamelijk het
  gevolg van de indexsprong. Van alle gezinnen met kinderen kan slechts 9,3% tot de winnaars worden
  gerekend en 22,6% tot de verliezers. Opmerkelijk is dat zowel de winnaars als de verliezers zich vooral
  in de eerste inkomensdecielen situeren. Zo telt het eerste inkomensdeciel 38,3% winnaars en 38,6% verliezers. Hierbij spelen twee effecten. Enerzijds het positieve effect van de uitgebreide toegang tot het
  selectieve gedeelte van de kinderbijslag. En anderzijds het negatieve effect van de indexsprong, dit in
  combinatie met de lagere bedragen van de nieuwe jaarlijkse leeftijdsbijslag.
   Figuur 10
  
  Winnaars en verliezers bij ‘bestaande’ gezinnen met kinderen in Vlaanderen volgens inkomensdeciel
  Winst/verlies in euro per maand
  
  30
  
  winnaars
  
  25
  
  90%
  
  20
  
  80%
  
  15
  
  70%
  
  10
  
  8,2
  
  50%
  0,7
  
  40%
  
  0
  Gemiddelde: -0,6
  
  -1,0
  
  -1,9
  
  -1,3
  
  30%
  -1,7
  
  -1,8
  
  -2,4
  
  -2,8
  
  -10
  -15
  
  verliezers
  
  60%
  6,4
  
  5
  
  -5
  
  status quo
  
  100%
  
  20%
  10%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  0%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  TOT
  
  In Wallonië neemt het beschikbaar inkomen, voor de bestaande gezinnen, met gemiddeld 4,0 euro per
  maand toe door de kinderbijslaghervorming. Zoals blijkt uit figuur 11, neemt de gemiddelde winst af
  langsheen de decielverdeling: van 9,8 euro per maand in het eerste deciel tot 0,6 euro per maand in het
  tiende deciel. De winnaars situeren zich ook hier vooral bij de laagste inkomensdecielen: in het eerste
  en tweede deciel worden ongeveer één op vier van de gezinnen met kinderen tot de winnaars gerekend.
  Onder de bestaande gezinnen vallen, over de hele inkomensverdeling, geen verliezers op te tekenen.
  De hervorming heeft hier immers enkel betrekking op de loskoppeling van de sociale toeslagen van het
  socio-professioneel statuut van de ouders. In tegenstelling tot Brussel en Vlaanderen wijzigt de jaarlijkse
  leeftijdsbijslag immers niet voor bestaande kinderen in Wallonië.
   Figuur 11
  
  Winnaars en verliezers bij ‘bestaande’ gezinnen met kinderen in Wallonië volgens inkomensdeciel
  Winst/verlies in euro per maand
  
  30
  
  winnaars
  
  25
  
  90%
  
  20
  
  80%
  
  9,8
  10
  
  9,1
  
  60%
  5,1
  
  5
  
  3,4
  
  3,0
  
  2,7
  
  2,2
  
  Gemiddelde: 4,0
  1,6
  0,7
  0,6
  
  0
  
  50%
  40%
  30%
  
  -5
  
  20%
  
  -10
  
  32
  
  verliezers
  
  70%
  
  15
  
  -15
  
  status quo
  
  100%
  
  10%
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  0%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  TOT
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  b. Scenario ‘nieuwe gezinnen’
  Betreffende de nieuwe gezinnen met kinderen vinden we in figuur 12 de resultaten terug voor Brussel.
  Gezinnen met kinderen gaan er door de kinderbijslaghervorming gemiddeld met 9,3 euro per maand
  op vooruit. Het is wel zo dat alleen in de drie laagste inkomensdecielen gemiddeld winst wordt geboekt:
  afnemend van 26,6 euro per maand in het eerste deciel tot 15,6 euro per maand in het derde deciel. In
  de overige decielen verliezen de gezinnen gemiddeld, tot maximum 7,9 euro per maand in het vijfde
  deciel. De hervorming leidt hier tot een meer uitgesproken opdeling van gezinnen met kinderen in
  ‘winnaars’ en ‘verliezers’, respectievelijk 62,9% en 25,5% van de gezinnen. Relatief weinig gezinnen
  bevinden zich in de ‘status quo’. Ook hier zijn de winnaars het sterkst vertegenwoordigd in de laagste
  inkomensdecielen: van 77,6% in het eerste deciel tot 72,2% in het derde deciel.
   Figuur 12
  30
  
  Winnaars en verliezers bij ‘nieuwe’ gezinnen met kinderen in Brussel volgens inkomensdeciel
  Winst/verlies in euro per maand
  
  winnaars
  
  23,0
  
  25
  
  status quo
  
  verliezers
  
  100%
  
  26,6
  
  20
  
  90%
  80%
  
  15,6
  
  70%
  
  15
  Gemiddelde: 9,3
  
  60%
  
  10
  
  50%
  
  5
  
  40%
  0
  -3,5
  
  -10
  -15
  
  30%
  
  -0,3
  
  -5
  
  -2,3
  -5,5
  
  -5,0
  
  -4,5
  
  -7,9
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  20%
  10%
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  0%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  TOT
  
  De resultaten voor de nieuwe gezinnen in Vlaanderen zijn weergegeven in figuur 13. Met uitzondering
  van het hoogste inkomensdeciel wordt gemiddeld in elk deciel winst geboekt, aflopend van 12,3 euro
  per maand in het eerste deciel tot 1,9 euro per deciel in het negende deciel. Ruim de helft van de gezinnen gaat er meer dan 5 euro op vooruit, terwijl bijna één derde meer dan 5 euro verliest. De opdeling
  van gezinnen in winnaars en verliezers verloopt opvallend gelijkmatig langsheen de inkomensverdeling.
   Figuur 13
  
  Winnaars en verliezers bij ‘nieuwe’ gezinnen met kinderen in Vlaanderen volgens inkomensdeciel
  Winst/verlies in euro per maand
  
  30
  
  winnaars
  
  25
  
  90%
  
  20
  
  80%
  
  15
  
  verliezers
  
  70%
  
  12,3
  8,1
  
  10
  
  10,0
  
  60%
  
  7,8
  4,4
  
  5
  
  2,6
  
  Gemiddelde: 4,4
  2,7
  2,5
  1,9
  
  50%
  40%
  
  0
  -0,1
  
  -5
  
  30%
  20%
  
  -10
  -15
  
  status quo
  
  100%
  
  10%
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  0%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  TOT
  
  33
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Het beschikbaar gezinsinkomen neemt voor nieuwe gezinnen met kinderen in Wallonië, door de kinderbijslaghervorming, met gemiddeld 4,5 euro per maand toe. In figuur 14 zien we dat met name de
  eerste vier inkomensdecielen er gemiddeld genomen op vooruitgaan: aflopend van 17,4 euro per maand
  in het eerste deciel tot 5,6 euro per maand in het vierde deciel. In de overige decielen (met uitzondering
  van het achtste deciel) gaat het beschikbaar inkomen er iets op achteruit. De kinderbijslaghervorming
  in Wallonië zorgt voor 57,5% winnaars bij gezinnen met kinderen, tegenover 34,9% verliezers. In de
  lagere inkomensdecielen zijn er procentueel gezien iets meer winnaars (63,1% in het eerste deciel), al
  blijft het verschil tussen de inkomensdecielen beperkt.
   Figuur 14
  
  Winnaars en verliezers bij ‘nieuwe' gezinnen met kinderen in Wallonië volgens inkomensdeciel
  Winst/verlies in euro per maand
  
  30
  
  winnaars
  
  25
  20
  
  verliezers
  
  90%
  80%
  
  17,4
  12,4
  
  15
  
  70%
  
  11,7
  
  60%
  
  10
  
  5,6
  
  5
  
  Gemiddelde: 4,5
  
  50%
  
  0,5
  
  40%
  
  0
  0,0
  
  -5
  
  -2,7
  
  -0,5
  
  -0,6
  
  30%
  -2,1
  
  -10
  -15
  
  status quo
  
  100%
  
  20%
  10%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  0%
  
  D1
  
  D2
  
  D3
  
  D4
  
  D5
  
  D6
  
  D7
  
  D8
  
  D9
  
  D10
  
  TOT
  
  5.3. Effecten op het gesimuleerd armoederisico: situatie vóór hervorming
  De simulaties maken duidelijk dat de kinderbijslaghervormingen vooral de gezinnen met de laagste
  inkomens ten goede komen. De mate waarin verschilt naar regio. Brusselse gezinnen met kinderen gaan
  er gemiddeld het meeste op vooruit, gevolgd door Waalse en vervolgens Vlaamse gezinnen. In welke
  mate dit zich vertaalt in een lager armoederisico moet blijken uit de resultaten in de volgende sectie.
  Eerst gaan we dieper in op de situatie vóór de kinderbijslaghervorming.
  Figuur 15 geeft voor alle gezinnen met kinderen de armoederisicograad en -kloof weer. Hierbij vergelijken we telkens de situatie zonder en met het ontvangen van kinderbijslag. In elke regio heeft de kinderbijslag een niet te verwaarlozen impact op het armoederisico bij gezinnen met kinderen. In Brussel
  neemt de armoederisicograad af met 11,2 procentpunt tot 27,8%, in Vlaanderen met 5,5 procentpunt tot
  7,7% en in Wallonië met 8,0 procentpunt tot 15,3%. Ook voor wie in armoede leeft, maakt de kinderbijslag een verschil door de kloof met de armoedegrens te verkleinen. Opmerkelijk is ook dat de kinderbijslag de regionale verschillen in het armoederisico verkleint (maar zeker niet wegneemt).
   34
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Figuur 15
  
  Effect van kinderbijslag op armoederisico bij gezinnen met kinderen - situatie vóór hervorming
  16%
  
  45%
  
  Armoederisicograad
  
  39,0%
  
  40%
  
  14%
  
  35%
  
  Armoederisicokloof
  
  13,6%
  
  12%
  27,8%
  
  30%
  
  10%
  
  23,3%
  
  25%
  
  8%
  20%
  
  15,3%
  
  13,2%
  
  15%
  
  6%
  
  4,4%
  
  4,0%
  4%
  
  7,7%
  
  10%
  
  7,9%
  
  7,7%
  
  2,1%
  2%
  
  5%
  0%
  
  Brussel
  
  Vlaanderen
  
  Exclusief kinderbijslag
  
  0%
  
  Wallonië
  
  Inclusief kinderbijslag
  
  Brussel
  
  Vlaanderen
  
  Exclusief kinderbijslag
  
  Wallonië
  
  Inclusief kinderbijslag
  
  Daarnaast kunnen we uit de resultaten in figuur 16 afleiden dat de selectiviteit in de kinderbijslagregeling voor de hervorming slechts in geringe mate bijdraagt tot bovenstaande armoederesultaten. Zo zorgt
  het selectief gedeelte van de kinderbijslag voor een vermindering van de armoederisicograad van 1,3
  procentpunt in Brussel, 0,7 procentpunt in Vlaanderen en 1,4 procentpunt in Wallonië. Dit komt niet als
  een verrassing. Eerder konden we immers al vaststellen dat het selectief gedeelte in de kinderbijslaguitgaven relatief beperkt is.
  Figuur 16
  
  Decompositie van het neerwaartse effect van kinderbijslag op armoederisico bij gezinnen met kinderen
  (in procentpunt) - situatie vóór hervorming
  
  14
  
  7
  
  Effect op armoederisicograad (in procentpunt)
  
  Effect op armoederisicokloof (in procentpunt)
  
  12
  
  6
  0,8
  
  1,3
  
  10
  
  5
  
  8
  
  4
  1,4
  
  6
  9,9
  
  4
  
  5,1
  6,5
  
  4,7
  
  2
  
  0
  
  0,5
  
  3
  0,7
  
  Brussel
  
  Vlaanderen
  
  Universeel gedeelte
  
  2
  
  0,2
  
  1
  
  Wallonië
  Selectief gedeelte
  
  0
  
  3,0
  
  1,6
  Brussel
  
  Vlaanderen
  
  Universeel gedeelte
  
  Wallonië
  Selectief gedeelte
  
  Meer in detail bekijken we per regio de impact van de kinderbijslag op de armoederisicograad en -kloof
  bij gezinnen met kinderen naargelang de gezinsgrootte, de gezinssamenstelling en de gemiddelde leeftijd van de kinderen in het gezin. Dit zijn karakteristieken die in meerdere of mindere mate het gemiddelde bedrag van de kinderbijslag in een gezin meebepalen (cf. supra). De resultaten zijn opgenomen
  in tabel 5.
   Naar gezinsgrootte stellen we voor elke regio vast dat ook na toekenning van de kinderbijslag grotere
  gezinnen een aanzienlijk hogere armoederisicograad en -kloof kennen dan kleinere gezinnen. Voor gezinnen met 4 of meer kinderen, bijvoorbeeld, observeren we in Brussel een armoederisicograad van
  40,8% (tegenover 27,8% bij alle Brusselse gezinnen met kinderen). In Vlaanderen bedraagt dit 20,4%
  
  35
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  (tegenover 7,7%) en in Wallonië 27,7% (tegenover 15,3%). Zonder een systeem van kinderbijslag zouden
  de verschillen echter nog sterker oplopen. De impact van de kinderbijslag op de armoederisicograad en
  de -kloof neemt immers toe met het aantal kinderen aanwezig in het gezin. De rangkoppeling van de
  basisbijslagen, waardoor grotere gezinnen, ceteris paribus, gemiddeld hogere bedragen per kind ontvangen, draagt hiertoe bij. Kijken we naar de impact op de armoederisicokloof, dan zien we dat bij een
  gezinnen met 4 of meer kinderen de armoederisicokloof met bijna 2/3de wordt verminderd door het
  kinderbijslagsysteem.
   Tabel 5
  
  Effecten van gezinsbijslagen op armoederisico in Brussel, Vlaanderen en Wallonië – situatie vóór hervorming
  Armoederisicograad
  Armoederisicokloof
  ZONDER
  MET
  ZONDER
  MET
  Verschil
  Verschil
  bijslagen
  bijslagen
  bijslagen
  bijslagen
  
  BRUSSEL
  1. Minderjarigen
  
  45,2%
  
  31,4%
  
  -13,8% *
  
  16,0%
  
  8,4%
  
  -7,6% *
  
  39,0%
  
  27,8%
  
  -11,2% *
  
  13,6%
  
  7,7%
  
  -5,9% *
  
  1 kind
  
  26,8%
  
  23,0%
  
  6,9%
  
  34,3%
  
  25,5%
  
  -3,8% *
  -8,8% *
  
  8,8%
  
  2 kinderen
  
  -1,9% *
  -4,2% *
  
  3 kinderen
  
  49,0%
  
  31,5%
  
  4 of meer kinderen
  
  68,0%
  
  40,8%
  
  Eenoudergezinnen
  
  58,3%
  
  41,7%
  
  Tweeoudergezinnen
  
  34,2%
  
  Overige
  
  2. Gezinnen met kinderen
  2.a Totaal
  2.b Aantal kinderen
  11,6%
  
  7,3%
  
  -17,5% *
  -27,2% *
  
  17,0%
  
  8,3%
  
  25,8%
  
  9,5%
  
  -16,5% *
  -10,4% *
  
  19,7%
  
  9,1%
  
  23,8%
  
  12,2%
  
  7,2%
  
  -10,6% *
  -5,0% *
  
  37,1%
  
  28,1%
  
  -9,0% *
  
  12,3%
  
  7,8%
  
  -4,5% *
  
  0-5 jaar
  
  35,7%
  
  27,8%
  
  -7,9% *
  
  12,6%
  
  8,4%
  
  6-11 jaar
  12-17 jaar
  18-24 jaar
  
  44,6%
  43,9%
  22,8%
  
  30,0%
  30,7%
  16,8%
  
  -14,6% *
  -13,2% *
  -6,0% *
  
  15,9%
  15,2%
  6,7%
  
  7,9%
  8,4%
  4,0%
  
  -4,1% *
  -8,0% *
  -6,8% *
  -2,7% *
  
  16,7%
  
  9,4%
  
  -7,3% *
  
  5,2%
  
  2,6%
  
  -2,6% *
  
  13,2%
  
  7,7%
  
  -5,4% *
  
  4,0%
  
  2,1%
  
  -1,9% *
  
  1 kind
  
  8,7%
  
  6,5%
  
  -2,2% *
  
  2,6%
  
  2,0%
  
  2 kinderen
  
  10,1%
  
  6,1%
  
  -4,0% *
  
  2,9%
  
  1,8%
  
  -0,6% *
  -1,2% *
  
  3 kinderen
  
  18,0%
  
  9,3%
  
  -8,7% *
  
  5,3%
  
  2,4%
  
  4 of meer kinderen
  
  43,1%
  
  20,4%
  
  -22,8% *
  
  14,7%
  
  5,0%
  
  Eenoudergezinnen
  
  38,7%
  
  21,3%
  
  -17,5% *
  
  11,5%
  
  5,2%
  
  Tweeoudergezinnen
  
  10,0%
  
  6,0%
  
  -4,0% *
  
  3,1%
  
  1,8%
  
  -6,3% *
  -1,3% *
  
  Overige
  
  10,8%
  
  6,6%
  
  -4,2% *
  
  3,2%
  
  1,9%
  
  -1,3% *
  
  0-5 jaar
  
  11,5%
  
  8,1%
  
  -3,5% *
  
  3,8%
  
  2,5%
  
  6-11 jaar
  
  15,5%
  
  8,1%
  
  -7,4% *
  
  4,8%
  
  2,3%
  
  -1,3% *
  -2,5% *
  
  12-17 jaar
  
  16,2%
  
  9,1%
  
  -7,1% *
  
  4,6%
  
  2,3%
  
  18-24 jaar
  
  7,2%
  
  4,4%
  
  -2,8% *
  
  1,9%
  
  1,1%
  
  -8,7% *
  -16,3% *
  
  2.c Gezinssamenstelling
  
  2.d Gemiddelde leeftijd kinderen
  
  VLAANDEREN
  1. Minderjarigen
  2. Gezinnen met kinderen
  2.a Totaal
  2.b Aantal kinderen
  
  -2,9% *
  -9,6% *
  
  2.c Gezinssamenstelling
  
  2.d Gemiddelde leeftijd kinderen
  
  * Statistisch significant verschillend van nul: p < 0.05 (m.b.t. de significantietoets zie Goedemé, e.a. (2013))
  
  36
  
  -2,3% *
  -0,8% *
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 5 Effecten van gezinsbijslagen op armoederisico in Brussel, Vlaanderen en Wallonië – situatie vóór hervorming
  (vervolg)
  Armoederisicograad
  Armoederisicokloof
  ZONDER
  MET
  ZONDER
  MET
  Verschil
  Verschil
  bijslagen
  bijslagen
  bijslagen
  bijslagen
  WALLONIË
  1.  Tot slot, wat de gemiddelde leeftijd van de kinderen in het gezin betreft, blijken de verschillen in de armoederisicograad tussen gezinnen met jongere kinderen en gezinnen met oudere kinderen, tot een gemiddelde leeftijd van 18 jaar, vrij beperkt, en dit in alle Belgische regio’s32. De kinderbijslag speelt hierin een
  niet onbelangrijke rol. Zonder kinderbijslag zou het verschil in armoederisicograad tussen gezinnen
  met jongere kinderen en gezinnen met oudere kinderen immers groter zijn. Dit hangt samen met de
  leeftijdstoeslagen die worden toegekend (maandelijks vanaf 6 jaar), maar mogelijk ook met de rangtoeslagen, als de gezinnen met oudere kinderen gemiddeld meer kinderen tellen dan gezinnen met jongere
  kinderen. Gezinnen met oudere kinderen, gemiddeld tussen 18 en 24 jaar, kennen de laagste armoedecijfers. In deze leeftijdsgroep tellen echter alleen de gezinnen met kinderen mee waarbij het kind nog
  rechtgevend is op kinderbijslag. In veruit de meeste gevallen is dit omdat het kind nog verder studeert.
  Aangezien minder kinderen uit gezinnen met een laag inkomen verder studeren, resulteert dit in een
  
  32
  
  Merk op dat dat de armoedemaatstaven niet leeftijdsneutraal zijn opgesteld. In de berekening van het equivalent beschikbaar
  inkomen wordt aan kinderen vanaf 14 jaar immers een hogere equivalentiefactor toegekend (cf. supra). Hierdoor moet een
  gezin met één of meer kinderen van 14 jaar of ouder, ceteris paribus, over meer inkomen beschikken om hetzelfde armoederisico te hebben als een gezin met evenveel kinderen die allemaal jonger zijn dan 14 jaar.
  37
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  positief effect op de armoedecijfers voor gezinnen met oudere kinderen die nog kinderbijslag ontvangen,
  zoals ook weerspiegeld wordt in de resultaten.
   5.4. Effecten op het gesimuleerd armoederisico: situatie na hervorming
  Bovenstaande resultaten bevestigen op regionaal niveau dat de kinderbijslag voor de hervorming al een
  belangrijke rol speelde in de bestrijding van het armoederisico bij gezinnen met kinderen. Het selectief
  gedeelte van de kinderbijslag droeg slechts beperkt bij aan dit resultaat. Met name de éénoudergezinnen
  en de gezinnen met veel kinderen kenden nog steeds een hoge armoederisicograad. Eerder stelden we
  vast dat de hervormingen het gewicht van (inkomens)selectiviteit in de kinderbijslagregeling verhogen
  en zo vooral de gezinnen met een laag inkomen ten goede komen. Dit nog meer bij nieuwe gezinnen
  dan bij bestaande gezinnen. De vraag is nu in hoeverre dit zich vertaalt in een hogere impact van de
  kinderbijslag op zowel de armoederisicograad als de -kloof, en dit in het bijzonder bij de meest kwetsbare gezinnen. Hierna bespreken we achtereenvolgens de resultaten voor de bestaande en de nieuwe
  gezinnen.
  a. Scenario ‘bestaande gezinnen’
  Figuur 17 geeft de impact van de kinderbijslag op de armoederisicograad en -kloof weer bij de gezinnen
  met kinderen na de hervorming van de kinderbijslag en dit in het scenario van de ‘bestaande gezinnen’.
  Hiermee bedoelen we dat we de nieuwe regels voor kinderen geboren voor de inwerkingtredingsdatum
  toepassen op alle kinderen die recht geven op kinderbijslag. Opnieuw onderscheiden we de impact van
  het universeel en het selectief gedeelte van de kinderbijslag, behalve voor Brussel gezien het hybride
  karakter van de nieuwe regels (cf. supra).
   Figuur 17
  
  Decompositie van het neerwaartse effect van kinderbijslag op armoederisico na de hervorming voor
  ‘bestaande gezinnen’
  
  14
  
  7
  
  Effect op armoederisicograad (in procentpunt)
  
  Effect op armoederisicokloof (in procentpunt)
  
  12
  
  10
  
  6
  0,8
  
  1,3
  
  5
  
  8
  1,4
  
  1,8
  
  12,2
  
  6
  9,9
  
  6,3
  
  3
  0,7
  
  2
  6,5
  4,7
  
  2
  
  BRU - Voor
  
  BRU - Na VLA - Voor
  Universeel gedeelte
  
  0,5
  
  0,6
  
  3,0
  
  3,0
  
  5,1
  
  1,0
  
  4
  
  0
  
  4
  
  0,2
  
  6,5
  
  4,6
  
  VLA - Na WAL - Voor WAL - Na
  Selectief gedeelte
  
  1
  0
  
  1,6
  BRU - Voor
  
  BRU - Na VLA - Voor
  Universeel gedeelte
  
  0,3
  
  1,6
  VLA - Na WAL - Voor WAL - Na
  Selectief gedeelte
  
  Aanvullend toont tabel 6 de effecten van de hervorming op de armoederisicograad en -kloof voor de
  minderjarigen en de gezinnen naargelang gezinsgrootte, gezinssamenstelling en gemiddelde leeftijd
  van de kinderen. We bespreken hierna per regio de belangrijkste bevindingen uit figuur 17 en tabel 6.
  Voor Brussel bevestigen de resultaten dat de ‘inkanteling’ van het oude kinderbijslagstelsel in het
  nieuwe kinderbijslagstelsel een positieve impact heeft op de armoederisicograad en -kloof bij
  
  38
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  minderjarigen en gezinnen met kinderen. De armoederisicograad neemt er af met respectievelijk 1,2 en
  0,9 procentpunt en de armoederisicokloof met respectievelijk 0,6 en 0,4 procentpunt. Meer in detail stellen we vast dat de hervorming voor de gezinnen met jongere kinderen een groter effect heeft dan voor
  de gezinnen met oudere kinderen, dat de effecten voor éénouder- en tweeoudergezinnen gelijkaardig
  zijn en dat de armoederisicograad minder afneemt bij de kleinste én grootste gezinnen, in vergelijking
  met de middelgrote gezinnen.
   Tabel 6
  
  Effecten van hervormingen op armoederisico voor ‘bestaande gezinnen’ in Brussel, Vlaanderen en Wallonië
  Armoederisicograad
  Armoederisicokloof
  VOOR
  NA
  VOOR
  NA
  Verschil
  Verschil
  hervorming hervorming
  hervorming hervorming
  
  BRUSSEL
  1. Minderjarigen
  
  31,4%
  
  30,2%
  
  -1,2% *
  
  8,4%
  
  7,9%
  
  -0,6% *
  
  27,8%
  
  26,9%
  
  -0,9% *
  
  7,7%
  
  7,2%
  
  -0,4% *
  
  1 kind
  
  23,0%
  
  22,6%
  
  -0,4% *
  
  6,9%
  
  6,7%
  
  -0,2% *
  
  2 kinderen
  
  25,5%
  
  24,4%
  
  -1,1% *
  
  7,3%
  
  6,9%
  
  -0,4% *
  
  3 kinderen
  
  31,5%
  
  29,7%
  
  -1,7% *
  
  8,3%
  
  7,4%
  
  -0,9% *
  
  4 of meer kinderen
  
  40,8%
  
  39,9%
  
  -0,8% *
  
  9,5%
  
  9,2%
  
  -0,3% *
  
  Eenoudergezinnen
  
  41,7%
  
  40,6%
  
  -1,1% *
  
  9,1%
  
  8,4%
  
  -0,7% *
  
  Tweeoudergezinnen
  
  23,8%
  
  22,7%
  
  -1,0% *
  
  7,2%
  
  6,8%
  
  -0,4% *
  
  Overige
  
  28,1%
  
  27,5%
  
  -0,5% *
  
  7,8%
  
  7,5%
  
  -0,3% *
  
  0-5 jaar
  
  27,8%
  
  26,4%
  
  -1,4% *
  
  8,4%
  
  7,6%
  
  -0,8% *
  
  6-11 jaar
  12-17 jaar
  18-24 jaar
  
  30,0%
  30,7%
  16,8%
  
  28,9%
  30,2%
  16,5%
  
  -1,0% *
  -0,5% *
  -0,2% *
  
  7,9%
  8,4%
  4,0%
  
  7,5%
  8,2%
  3,9%
  
  -0,4% *
  -0,2% *
  -0,1% *
  
  9,4%
  
  9,3%
  
  -0,1% *
  
  2,6%
  
  2,5%
  
  0,0% *
  
  7,7%
  
  7,6%
  
  -0,1% *
  
  2,1%
  
  2,1%
  
  0,0% *
  
  1 kind
  
  6,5%
  
  6,5%
  
  -0,1%
  
  2,0%
  
  1,9%
  
  0,0% *
  
  2 kinderen
  
  6,1%
  
  6,0%
  
  -0,1% *
  
  1,8%
  
  1,7%
  
  0,0% *
  
  3 kinderen
  
  9,3%
  
  9,0%
  
  -0,3% *
  
  2,4%
  
  2,3%
  
  -0,1% *
  
  4 of meer kinderen
  
  20,4%
  
  20,3%
  
  -0,1%
  
  5,0%
  
  5,0%
  
  0,0%
  
  Eenoudergezinnen
  
  21,3%
  
  21,6%
  
  0,4% *
  
  5,2%
  
  5,2%
  
  0,1% *
  
  Tweeoudergezinnen
  
  6,0%
  
  5,8%
  
  -0,2% *
  
  1,8%
  
  1,7%
  
  -0,1% *
  
  Overige
  
  6,6%
  
  6,6%
  
  -0,1%
  
  1,9%
  
  1,9%
  
  0,0% *
  
  0-5 jaar
  
  8,1%
  
  7,8%
  
  -0,2% *
  
  2,5%
  
  2,5%
  
  -0,1% *
  
  6-11 jaar
  
  8,1%
  
  7,9%
  
  -0,2% *
  
  2,3%
  
  2,3%
  
  0,0% *
  
  12-17 jaar
  
  9,1%
  
  9,0%
  
  -0,1%
  
  2,3%
  
  2,3%
  
  0,0% *
  
  18-24 jaar
  
  4,4%
  
  4,4%
  
  0,0%
  
  1,1%
  
  1,1%
  
  0,0% *
  
  2. Gezinnen met kinderen
  2.a Totaal
  2.b Aantal kinderen
  
  2.c Gezinssamenstelling
  
  2.d Gemiddelde leeftijd kinderen
  
  VLAANDEREN
  1. Minderjarigen
  2. Gezinnen met kinderen
  2.a Totaal
  2.b Aantal kinderen
  
  2.c Gezinssamenstelling
  
  2.d Gemiddelde leeftijd kinderen
  
  * Statistisch significant verschillend van nul: p < 0.05 (m.b.t. de significantietoets zie Goedemé, e.a. (2013))
  
  39
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 6
  
  Effecten van hervormingen op armoederisico voor ‘bestaande gezinnen’ in Brussel, Vlaanderen en Wallonië
  (vervolg)
  Armoederisicograad
  Armoederisicokloof
  VOOR
  NA
  VOOR
  NA
  Verschil
  Verschil
  hervorming hervorming
  hervorming hervorming
  
  WALLONIË
  1.  Een eerdere impactberekening van Decoster en Vanheukelom (maart 2017) levert voor de bestaande
  gezinnen met kinderen in Vlaanderen een globaal beeld op dat gelijkaardig is aan onze simulaties, met
  nauwelijks een impact op de armoederisicograad: -0,1 en -0,3 procentpunt voor resp. de minderjarigen
  en de gezinnen met kinderen33. In tegenstelling tot bovenstaande resultaten situeert die vermindering
  zich in hun simulaties volledig bij de gezinnen met 1 kind (-0,7 procentpunt). Noch voor de gezinnen
  met meer dan 1 kind, noch voor de éénoudergezinnen, wordt er een impact op de armoederisicograad
  vastgesteld.
  33
  
  40
  
  We merken op dat in de oorspronkelijke impactberekening van Decoster en Vanheukelom (maart 2017) ook de hervorming
  van de schooltoelagen voor kinderen in het lager en secundair onderwijs vervat zit. De impactresultaten die we hier en verder
  in de tekst hebben opgenomen slaan echter alleen op de kinderbijslaghervorming, met inbegrip van de invoering van de
  kleutertoeslag (op basis van tabel 6 uit het rapport van Decoster en Vanheukelom, maart 2017, blz. 16).
   WORKING PAPER 4-21
  
  Voor de bestaande gezinnen in Wallonië hebben de nieuwe regels een iets gunstigere impact op de
  armoederisicograad en -kloof, al blijft de impact bescheiden. Voor minderjarigen en gezinnen met kinderen neemt de armoederisicograad af met respectievelijk 0,4 en 0,3 procentpunt. De armoederisicokloof neemt met telkens 0,1 procentpunt af. In tegenstelling tot Vlaanderen zijn met de kinderbijslaghervorming alleen de supplementen volledig losgekoppeld van het socio-professioneel statuut,
  zonder dat hier een indexsprong mee gepaard ging. Ook blijft in Wallonië de toekenning van de nieuwe,
  minder gunstige jaarlijkse leeftijdsbijslag beperkt tot de nieuwe kinderen. De afname van de armoederisicograad en -kloof is bijgevolg volledig toe te schrijven aan een sterkere bijdrage van het selectief gedeelte van de kinderbijslag. De sterkste impact noteren we voor de grote gezinnen. Merk op dat ook
  voor de éénoudergezinnen de armoederisicograad en -kloof licht afneemt aangezien bij de toekenning
  van supplementen de inkomensgrens voor een alleenstaande ouder voortaan gelijk is aan die voor een
  koppel (d.i. op maandbasis: 2 582,00 euro i.p.v. 2 501,28 euro). Hierdoor komen meer éénoudergezinnen
  in aanmerking voor een supplement.
  b. Scenario ‘nieuwe gezinnen’
  Figuur 18 en tabel 7 geven de resultaten weer van de impact van de kinderbijslaghervormingen op het
  armoederisico bij de nieuwe gezinnen. In dit scenario passen we de nieuwe regels voor kinderen geboren na de inwerkingtredingsdatum toe op alle kinderen die recht geven op kinderbijslag.
   Figuur 18
  
  Decompositie van het neerwaartse effect van kinderbijslag op armoederisico na de hervorming voor
  ‘nieuwe gezinnen’
  
  14
  
  7
  
  Effect op armoederisicograad (in procentpunt)
  
  Effect op armoederisicokloof (in procentpunt)
  
  12
  10
  
  6
  0,8
  
  1,3
  
  4,0
  
  8
  
  4
  
  1,4
  
  2,5
  
  6
  
  0,5
  
  3
  
  9,9
  
  4
  
  0,7
  
  8,3
  
  1,4
  
  2
  
  BRU - Voor
  
  4,3
  
  2
  4,7
  
  BRU - Na VLA - Voor
  Universeel gedeelte
  
  1,1
  
  5,1
  
  6,5
  
  0
  
  2,1
  
  5
  
  0,2
  
  0,4
  
  1,6
  
  1,5
  
  5,6
  
  4,2
  
  VLA - Na WAL - Voor WAL - Na
  Selectief gedeelte
  
  1
  0
  
  BRU - Voor
  
  BRU - Na VLA - Voor
  Universeel gedeelte
  
  3,0
  
  2,6
  
  VLA - Na WAL - Voor WAL - Na
  Selectief gedeelte
  
  De kinderbijslaghervorming heeft voor de Brusselse gezinnen met kinderen een gunstige impact op de
  armoedecijfers. De armoederisicograad en -kloof nemen af met respectievelijk 1,3 en 0,7 procentpunt bij
  minderjaren en respectievelijk 1,1 en 0,5 procentpunt bij de gezinnen met kinderen. Dat door de hervorming de inkomensselectiviteit veel meer gewicht krijgt in het kinderbijslagstelsel is hier niet vreemd
  aan. Dit blijkt alvast uit de bijdrage van het selectief gedeelte van de kinderbijslag tot de vermindering
  van het armoederisicograad voor gezinnen met kinderen, die verdrievoudigt van 1,3 procentpunt naar
  4,0 procentpunt. Tegelijk neemt de bijdrage van het universeel gedeelte af: de impact ervan op de armoederisicograad komt nu op 8,3 procentpunt in plaats van 9,9 procentpunt. De toegekende bedragen
  in het universeel gedeelte vallen voor veel kinderen immers een stuk lager uit. Dit in het bijzonder voor
  de kinderen die in de oude regeling rang 2 of 3 hadden. Net als bij de bestaande gezinnen stellen we
  
  41
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  vast dat de hervorming hier voor de gezinnen met jongere kinderen gunstiger uitvalt dan bij gezinnen
  met oudere kinderen. Bij de grootste en zeker bij de kleinste gezinnen neemt de armoederisicograad
  minder af dan bij de middelgrote gezinnen. Ook bij de éénoudergezinnen, die voor de hervorming al
  onafhankelijk van hun socio-professioneel statuut toegang konden krijgen tot supplementen, neemt de
  armoederisicograad relatief weinig af.
   Eerder raamden ook Bozek e.a. (oktober 2017) de impact van de hervorming in Brussel op de armoederisicograad van minderjarigen en gezinnen met kinderen. De gerapporteerde effecten zijn van dezelfde
  orde van grootte34 als in onze simulaties, doch hun resultaten zijn, in tegenstelling tot de onze, niet statistisch significant (met p > 0,1).
  Voor de nieuwe gezinnen in Vlaanderen stellen we vast dat, ondanks de structurele ingrepen in het
  kinderbijslagstelsel, er amper impact is op zowel de armoederisicograad als -kloof bij minderjarigen en
  gezinnen met kinderen. De armoederisicograad neemt slechts af met respectievelijk 0,2 en 0,1 procentpunt en de armoederisicokloof met telkens 0,1 procentpunt. Onder de oppervlakte gaan er echter wel
  verschuivingen schuil. De resultaten tonen dat ook in Vlaanderen de bijdrage van het selectief gedeelte
  tot de vermindering van de armoederisicograad toeneemt, maar dat die bijna volledig teniet wordt gedaan door een afname van de bijdrage van het universeel gedeelte. Daarnaast blijkt dat een betere armoedebescherming voor sommige gezinnen samen gaat met een slechtere armoedebescherming van de
  meest kwetsbare gezinnen: de armoederisicograad voor de éénoudergezinnen en de grootste gezinnen
  (4 of meer kinderen) nemen toe met respectievelijk 0,5 en 0,9 procentpunt. Bij gezinnen met jonge kinderen neemt de armoederisicograad dan weer af met 0,8 procentpunt.
  In de impactberekening van Decoster en Vanheukelom (maart 2017) wordt de impact van de hervorming op de nieuwe gezinnen in Vlaanderen hoger ingeschat. De armoederisicograad neemt er voor
  minderjarigen en gezinnen met kinderen af met resp. 1,2 en 1,1 procentpunt. Wel valt ook hier de hervorming minder gunstig uit voor de meest kwetsbare gezinnen. Op de armoederisicograad van de éénoudergezinnen en de grootste gezinnen is er immers amper of geen impact vast te stellen.
   Tot op zekere hoogte krijgen we voor de nieuwe gezinnen in Wallonië eenzelfde verhaal. De hervorming heeft weinig impact op de armoederisicograad en -kloof bij minderjarigen en gezinnen met kinderen. De armoederisicograad en -kloof nemen er telkens af met slechts 0,2 procentpunt. Ook hier wordt
  de toename van de bijdrage van het selectief gedeelte tot de vermindering van het armoederisico bijna
  volledig teniet gedaan door een afname van de bijdrage van het universeel gedeelte. Verschillend van
  Vlaanderen is echter de situatie van de éénoudergezinnen in Wallonië: de armoederisicograad neemt
  er niet toe maar blijft eerder status quo en de armoederisicokloof neemt zelfs af met 0,5 procentpunt.
  Wat hier meespeelt, is de keuze in Wallonië om ook in de nieuwe regeling hogere toeslagen toe te kennen aan éénoudergezinnen met een laag inkomen, net als in Brussel trouwens (weliswaar volgens verschillende modaliteiten, cf. supra). Daartegenover staat dat gezinnen van 4 of meer kinderen wel minder
  
  34
  
  42
  
  In het rapport van Bozek e.a (oktober 2017) vinden we de resultaten terug voor meerdere hervormingsscenario’s. Hier ver‐
  wijzen we naar de resultaten voor het hervormingsscenario ‘150’ in tabel 11 (Bozek e.a., oktober 2017, blz. 112). Dit scenario
  stemt quasi volledig overeen met de besliste hervorming. Het enige verschil betreft de jaarlijkse leeftijdsbijslag (‘schoolpre‐
  mie’) die voor 0-2-jarigen 20 euro bedraagt terwijl in het scenario 150 werd uitgegaan van 0 euro. Hieraan moet ook nog
  worden toegevoegd dat de auteurs bij de simulaties uitgingen van het baselinejaar 2015 en voor de periode 2015-2019 een
  indexering van 8,2% veronderstelden terwijl die ex post 6,1% bedroeg.
  WORKING PAPER 4-21
  
  tegen het armoederisico zijn beschermd: de armoederisicograad en -kloof nemen toe met resp. 1,6 en
  0,3 procentpunt.
   Tabel 7
  
  Effecten van hervormingen op armoederisico voor ‘nieuwe gezinnen’ in Brussel, Vlaanderen en Wallonië
  Armoederisicograad
  Armoederisicokloof
  VOOR
  NA
  VOOR
  NA
  Verschil
  Verschil
  hervorming hervorming
  hervorming hervorming
  
  BRUSSEL
  1. Minderjarigen
  
  31,4%
  
  30,1%
  
  -1,3% *
  
  8,4%
  
  7,8%
  
  -0,7% *
  
  27,8%
  
  26,8%
  
  -1,1% *
  
  7,7%
  
  7,1%
  
  -0,5% *
  
  1 kind
  
  23,0%
  
  22,8%
  
  -0,2% *
  
  6,9%
  
  6,7%
  
  -0,3% *
  
  2 kinderen
  
  25,5%
  
  24,2%
  
  -1,3% *
  
  7,3%
  
  6,8%
  
  -0,5% *
  
  3 kinderen
  
  31,5%
  
  29,4%
  
  -2,1% *
  
  8,3%
  
  7,2%
  
  -1,1% *
  
  4 of meer kinderen
  
  40,8%
  
  39,9%
  
  -0,8% *
  
  9,5%
  
  9,1%
  
  -0,4% *
  
  Eenoudergezinnen
  
  41,7%
  
  40,8%
  
  -0,9% *
  
  9,1%
  
  8,3%
  
  -0,9% *
  
  Tweeoudergezinnen
  
  23,8%
  
  22,6%
  
  -1,2% *
  
  7,2%
  
  6,7%
  
  -0,5% *
  
  Overige
  
  28,1%
  
  27,2%
  
  -0,9% *
  
  7,8%
  
  7,5%
  
  -0,3% *
  
  0-5 jaar
  
  27,8%
  
  26,3%
  
  -1,5% *
  
  8,4%
  
  7,6%
  
  -0,8% *
  
  6-11 jaar
  12-17 jaar
  18-24 jaar
  
  30,0%
  30,7%
  16,8%
  
  28,5%
  30,4%
  16,5%
  
  -1,4% *
  -0,4%
  -0,3% *
  
  7,9%
  8,4%
  4,0%
  
  7,4%
  8,1%
  3,9%
  
  -0,6% *
  -0,3% *
  -0,1% *
  
  9,4%
  
  9,3%
  
  -0,2% *
  
  2,6%
  
  2,5%
  
  -0,1% *
  
  7,7%
  
  7,6%
  
  -0,1% *
  
  2,1%
  
  2,1%
  
  -0,1% *
  
  1 kind
  
  6,5%
  
  6,3%
  
  -0,2% *
  
  2,0%
  
  1,9%
  
  -0,1% *
  
  2 kinderen
  
  6,1%
  
  6,0%
  
  -0,1% *
  
  1,8%
  
  1,7%
  
  -0,1% *
  
  3 kinderen
  
  9,3%
  
  9,0%
  
  -0,3%
  
  2,4%
  
  2,3%
  
  -0,1% *
  
  4 of meer kinderen
  
  20,4%
  
  21,3%
  
  0,9% *
  
  5,0%
  
  5,4%
  
  0,4% *
  
  Eenoudergezinnen
  
  21,3%
  
  21,7%
  
  0,5% *
  
  5,2%
  
  5,2%
  
  0,0%
  
  Tweeoudergezinnen
  
  6,0%
  
  5,8%
  
  -0,2% *
  
  1,8%
  
  1,7%
  
  -0,1% *
  
  Overige
  
  6,6%
  
  6,5%
  
  -0,1%
  
  1,9%
  
  1,9%
  
  0,0%
  
  0-5 jaar
  
  8,1%
  
  7,3%
  
  -0,8% *
  
  2,5%
  
  2,3%
  
  -0,2% *
  
  6-11 jaar
  
  8,1%
  
  7,9%
  
  -0,2% *
  
  2,3%
  
  2,2%
  
  -0,1% *
  
  12-17 jaar
  
  9,1%
  
  9,4%
  
  0,3% *
  
  2,3%
  
  2,4%
  
  0,1% *
  
  18-24 jaar
  
  4,4%
  
  4,7%
  
  0,2% *
  
  1,1%
  
  1,1%
  
  0,0%
  
  2. Gezinnen met kinderen
  2.a Totaal
  2.b Aantal kinderen
  
  2.c Gezinssamenstelling
  
  2.d Gemiddelde leeftijd kinderen
  
  VLAANDEREN
  1. Minderjarigen
  2. Gezinnen met kinderen
  2.a Totaal
  2.b Aantal kinderen
  
  2.c Gezinssamenstelling
  
  2.d Gemiddelde leeftijd kinderen
  
  * Statistisch significant verschillend van nul: p < 0.05 (m.b.t. de significantietoets zie Goedemé, e.a. (2013))
  
  43
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 7
  
  Effecten van hervormingen op armoederisico voor ‘nieuwe gezinnen’ in Brussel, Vlaanderen en Wallonië
  (vervolg)
  Armoederisicograad
  Armoederisicokloof
  VOOR
  NA
  VOOR
  NA
  Verschil
  Verschil
  hervorming hervorming
  hervorming hervorming
  
  WALLONIË
  1.  We maakten in deze effectenanalyse het onderscheid tussen het universeel gedeelte van de kinderbijslag,
  toegankelijk voor (bijna) alle gezinnen, en het selectief gedeelte, alleen toegankelijk voor gezinnen die
  aan welbepaalde voorwaarden voldoen. Vóór de hervormingen betroffen die voorwaarden in essentie
  het socio-professioneel statuut (‘categoriale selectiviteit’) en het inkomen (‘inkomensselectiviteit’) van
  de ouders. Na de hervormingen werd het selectief gedeelte in alle regio’s losgekoppeld van het socioprofessioneel statuut. Bovendien werd de koppeling met het inkomen van de ouders verder verfijnd
  met onder meer de invoering van een bijkomende inkomensschaal die recht geeft op een (lagere) aanvulling van de bijslag, in Vlaanderen en Wallonië weliswaar alleen voorbehouden voor ‘nieuwe’ kin‐
  deren (geboren na de inwerkingtreding van de hervorming). Daarnaast hielden de hervormingen voor
  nieuwe kinderen ook in dat de hoogte van de bedragen niet langer ranggebonden en (veel) minder
  leeftijdsgebonden zijn. In het selectief gedeelte blijven de bedragen gekoppeld aan de gezinsgrootte,
  doch met bedragen per kind die voortaan hoger liggen voor grote dan voor kleine gezinnen. De ‘be‐
  staande’ kinderen (geboren voor de inwerkingtreding van de hervorming) in Vlaanderen en Wallonië
  behielden de bedragen van voor de hervorming (behoudens de jaarlijkse leeftijdsbijslag, de vroegere
  ‘schoolpremie’, in Vlaanderen). Voor Vlaanderen moeten we hierbij ook een indexsprong in acht nemen.
  In Brussel is geopteerd voor de ‘inkanteling’ van het bestaande stelsel in het nieuwe stelsel waarbij
  gezinnen, onder voorwaarden, de kinderbijslag behielden die ze net voor de hervorming ontvingen als
  dat voor hen financieel gunstiger was.
   Gegeven dat de nieuwe regels verschillen tussen bestaande en nieuwe kinderen zijn voor de effectenanalyse per regio twee hervormingsscenario’s gesimuleerd. Hierbij simuleerden we telkens alsof álle
  kinderen/gezinnen volledig in het ene of het andere systeem zitten. In werkelijkheid is er elk jaar tegelijk
  een uitstroom van bestaande kinderen en een instroom van nieuwe kinderen, en zijn er gemengde gezinnen met kinderen geboren voor en na de inwerkingtreding van de hervormingen. De scenario’s ge‐
  ven derhalve respectievelijk het begin- en eindpunt van dit overgangsprocesweer los van toekomstige
  ontwikkelingen in de bevolking. Vandaag leunt de situatie dus het sterkst aan bij die van de bestaande
  kinderen.
  De resultaten bevestigen op regionaal niveau dat de kinderbijslag voor de hervorming al een belangrijke
  rol speelde in het verminderen van het armoederisico. Zo neemt bij de gezinnen met kinderen het armoederisicopercentage in Brussel af met 11,2 procentpunt (tot 27,8%), in Vlaanderen met 5,5% procentpunt (tot 7,7%) en in Wallonië met 8,0 procentpunt (tot 15,3%). Hoewel de kinderbijslag de regionale
  verschillen in het armoederisicopercentage verkleint, blijven ze wel aanzienlijk. Tegelijk konden we
  vaststellen dat de selectiviteit in het kinderbijslagstelsel voor de hervorming maar in geringe mate
  
  45
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  bijdraagt tot dit resultaat. Bepaalde gezinnen met kinderen blijven geconfronteerd met hoge armoederisico’s, in het bijzonder de grote gezinnen en de eenoudergezinnen, hoewel ze op hogere bijslagen
  kunnen rekenen via respectievelijk de rangkoppeling van de basisbijslagbedragen en de toekenning van
  eenoudertoeslagen.
   Dat (inkomens)selectiviteit na de hervorming meer gewicht krijgt in het kinderbijslagstelsel blijkt duidelijk uit de toename van het percentage van de uitgaven dat aan het selectief gedeelte van de kinderbijslag besteed wordt. In het scenario voor de nieuwe gezinnen stellen we minstens een verdubbeling
  van dit percentage vast. In Brussel neemt dit percentage toe van 10,3% tot 24,7%, in Vlaanderen van 5,5%
  tot 11,2% en in Wallonië van 9,4% tot 18,8%. In het scenario voor de bestaande gezinnen nemen de
  percentages eveneens toe, doch minder uitgesproken. Uit de raming van de impact op de uitgaven is
  voorts gebleken dat de Brusselse ‘inkanteling’ een relatief hoge kostprijs heeft. De indexsprong die in
  Vlaanderen in de aanloop van de kinderbijslaghervorming plaatsvond, zorgt daarentegen dat de meeruitgaven van de kinderbijslaghervorming bij bestaande gezinnen volledig worden opgevangen.
  Het effect van meer inkomensselectiviteit komt ook tot uiting in het overzicht van de winnaars en verliezers van de hervorming langsheen de inkomensverdeling. Hier komt naar voor dat de hervormingen
  vooral de gezinnen met een laag inkomen ten goede komen. De gezinnen in de laagste inkomensdecielen boeken gemiddeld het meeste winst en tellen het meeste winnaars, in het scenario van de nieuwe
  gezinnen meer nog dan in dat van de bestaande gezinnen. Verder konden we vaststellen dat deze gezinnen met een laag inkomen in Brussel er het meest op vooruit gaan, gevolgd door Wallonië en vervolgens Vlaanderen.
   Daarop volgt de vraag in hoeverre dit zich ook vertaalt in een (nog) hogere impact van de kinderbijslag
  op het armoederisico bij gezinnen met kinderen. Het antwoord is dat de regionale hervormingen van
  de kinderbijslag globaal relatief weinig impact hebben. Nemen we bijvoorbeeld de armoederisicograad
  bij gezinnen met kinderen, dan stellen we vast dat die weinig of amper afneemt. In het scenario voor
  nieuwe gezinnen gaat de afname van 0,1 procentpunt (tot 7,6%) in Vlaanderen, 0,2 procentpunt (tot
  15,2%) in Wallonië en 1,1 procentpunt (tot 26,9%) in Brussel. De selectieve inkomensverhogingen blijken
  dus ontoereikend om gezinnen boven de armoedegrens te tillen. Voor de meest kwetsbare gezinnen, in
  het bijzonder grote gezinnen en éénoudergezinnen, blijkt de afname nog minder sterk of is zelfs sprake
  van een toename in het armoederisico. Dit laatste is het geval voor gezinnen met 4 of meer kinderen in
  Vlaanderen en Wallonië en voor eenoudergezinnen in Vlaanderen. De resultaten voor de bestaande
  gezinnen leveren een beeld op dat globaal gelijkaardig is. Voor de meest kwetsbare gezinnen oogt de
  balans wel minder negatief in vergelijking met het scenario voor nieuwe gezinnen.
   De resultaten doen besluiten dat de uitdagingen op het vlak van armoedebestrijding bij (gezinnen met)
  kinderen ook na de kinderbijslaghervorming aanzienlijk blijven. Al moet hierbij worden opgemerkt dat,
  door de hervormingen, de kinderbijslag als inkomensondersteuningselement doelgerichter kan worden
  ingezet, zeker in de toekomst wanneer in het kinderbijslagstelsel de nieuwe kinderen sterker gaan doorwegen. Met de hervormingen krijgt de inkomensselectiviteit immers veel meer gewicht in het kinderbijslagstelsel, waardoor de bijdrage van het selectief gedeelte van de kinderbijslag tot de vermindering
  van het armoederisico sterk toeneemt. Zo stellen we voor nieuwe gezinnen met kinderen in Brussel vast
  dat de vermindering van de armoederisicograad, als gevolg van het selectieve gedeelte, verdrievoudigt
  
  46
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  (van 1,3 tot 4,0 procentpunt). In Vlaanderen en Wallonië verdubbelt deze impact van het selectieve gedeelte (resp. van 0,7 tot 1,4 procentpunt en van 1,4 tot 2,5 procentpunt). Dat de afname van de bijdrage
  van het universeel gedeelte dit effect bijna volledig tenietdoet, neemt niet weg dat de hervormingen
  toch een perspectief creëren om het risico op armoede effectiever aan te pakken, samen met de inzet
  van andere hefbomen zoals de ondersteuning van de arbeidsparticipatie van ouders.
  47
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  7. Bibliografie
  BOZEK, B., BEAUVARLET, M., HEMMERECHTS, K., VINCK, J., VANDENBROUCKE, A., JANSSENS,
  R., VERBIST, G., KAVADIAS, D., DE SPIEGELAERE, M. en VAN LANCKER, W. (2017). Studie over
  het toekomstig model van de kinderbijslagen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, 140 blz.
  COOPER, K. en STEWART, K. (2013). Does money affect children’s outcomes? A systematic review,
  Report of the Joseph Rowntree Foundation, 81 blz.
  COOPER, K. en STEWART, K. (2017). Does money affect children’s outcomes? An update, Report of the
  Joseph Rowntree Foundation, 37 blz.
   DECOSTER, A., VANDELANNOOTE, D., VANHEUKELOM, T. en VERBIST, G. (2014). Gross incomes
  in the Belgian SILC dataset: An analysis by means of EUROMOD, EUROMOD Working Paper, No.
  EM16/14, 46 blz.
  DECOSTER, A. en VANHEUKELOM, T. (2017). Impactberekening van de Vlaamse kinderbijslaghervorming op het armoederisico, 26 blz.
  DERBOVEN, J., RONGÉ, Z., VAN HOUTVEN, S. en VANHEUKELOM, T. (2019). EUROMOD Country
  report – Belgium 2016-2019, 94 blz.
  DE VIL, G., FASQUELLE, N. FRÈRE, J. en VAN DEN BOSCH, K. (2021). De evolutie van het armoederisico in België bij de bevolking beneden 60 jaar, Working paper 4-21, Federaal Planbureau, 73 blz.
  EUROPESE COMMISSIE (2013). Investeren in kinderen: de vicieuze cirkel van achterstand doorbreken,
  Aanbeveling van de Commissie van 20 februari 2013, Publicatieblad van de Europese Unie, blz. 516.
  EUROSTAT (2018). Statistics Explained - Glossary: ‘At-risk-of-poverty rate’ en ‘Equivalised disposable
  income’ (geraadpleegd op https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:At-risk-of-poverty_rate en https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Glossary:Equivalised_disposable_income)
  EUROMOD (2018). Euromod Modelling Conventions, Euromod technical note series, 24 blz.
  FAMIFED (2018). Rechtentoekenning op basis van fiscale gegevens, 12 blz.
  FEDERAAL PLANBUREAU (2018). Beschrijving en gebruik van het model EXPEDITION, Document
  opgesteld in het kader van de voorbereidende werkzaamheden van de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s van 2019, 43 blz.
  GOEDEMÉ, T., VAN DEN BOSCH, K., SALANAUSKAITE, L. en VERBIST, G. (2013). Testing the Statistical Significance of Microsimulation Results: A Plea, International Journal of Microsimulation,
  6(3), blz. 50-77.
  GRIGGS, J. en WALKER, R. (2008). The costs of child poverty for individuals and society, Report of the
  Joseph Rowntree Foundation, 33 blz.
  HRW (2021). Verslag 2020. Welke positie hebben de laaggeschoolden op de arbeidsmarkt in België?,
  174 blz.
  48
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  OECD (2018). Poor children in rich countries: why we need policy action, Policy brief on child wellbeing, 8 blz.
   STASSART, I. (2020). Expertise chiffrée et politique sociale : le cas du transfert des allocations familiales,
  Revue de la Faculté de Droit de l'Université de Liège, vol. 65-1, blz. 29-53.
  STORMS, B. en BOGAERTS, K. (2012). Kind van de rekening. Onderzoek naar de doeltreffendheid van
  de financiële tegemoetkomingen voor kinderen ten laste, Belgisch Tijdschrift voor Sociale zekerheid,
  nr. 54-4, blz. 593-639.
  VANDENBROUCKE, F. en VINCK, J. (2015). Child poverty risk in Belgium, Wallonia and Flanders:
  Accounting for a worrying performance, Belgisch Tijdschrift voor Sociale Zekerheid, nr. 57-1, blz.
  51-98.
  VAN LANCKER, W., VINCK, J. en CANTILLON, B. (2016). De armoede- en verdelingsimpact van de
  nieuwe Vlaamse kinderbijslag: een analyse van het akkoord van de Vlaamse regering van 28 mei
  2016, CSB-Berichten, 21 blz.
  VERBIST, G. en VAN LANCKER, W. (2016). Horizontal and vertical equity objectives of child benefit
  systems: An empirical assessment for European Countries, Social Indicators Research, nr. 128, blz.
  1299-1318.
  49
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  8. Bijlage
  In deze bijlage wordt per regio – Brussel, Vlaanderen en Wallonië – een overzicht gegeven van de verschillende premies en bijslagen van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming. De regels die na
  de hervorming van toepassing zijn, verschillen tussen de kinderen die vanaf de datum van inwerkingtreding geboren worden (de ‘nieuwe’ kinderen) en de kinderen die er vóór geboren zijn (de ‘bestaande’
  kinderen). Daarom werden afzonderlijke overzichtstabellen opgesteld. De bedragen zijn telkens uitgedrukt aan de index 105,10 (basisjaar 2013). Merk op dat, wat Vlaanderen betreft, de bedragen van voor
  de hervorming geen rekening houden met de indexsprong die in 2017 plaatsvond. Deze indexsprong
  maakt immers deel uit van de kinderbijslaghervorming die toen in steigers werd gezet (zie tabel 11 voor
  de bestaande kinderen).
   50
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 8
  
  Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in BRUSSEL
  Voor hervorming
  Na hervorming – NIEUWE kinderen
  1. GEBOORTEPREMIE
  1ste kind: € 1 297,92
  1ste kind: € 1 100
  2de e.v. kinderen: € 976,53
  2de e.v. kinderen: € 500
  Meerlingen: € 1 297,92
  Meerlingen: € 1 100
  2. ADOPTIEPREMIE
  
  € 1 297,92
  
  1ste kind: € 1 100
  2de e.v. kinderen: € 500
  
  3. BASISBIJSLAG
  
  1ste kind: € 95,80
  2de kind: € 177,27
  3de e.v. kinderen: € 264,67
  
  Enig kind én niet gerechtigd op wezentoeslag,
  sociale toeslag of toeslag voor kinderen met
  een aandoening: € 150
  Andere kinderen: € 150 (0-11 jaar), € 160 (1224 jaar), € 170 (18-24 jaar en inschrijving hoger onderwijs)
  
  Wezen (volledig of half): € 368,03
  
  Wezen (volledig of half): basisbijslag
  plus 100% of 50%
  
  4.a Maandelijks
  
  1ste kind, zonder verhoogde wezenbijslag
  of sociale bijslag:
  6-11 jaar: € 16,69
  12-17 jaar: € 25,41
  18-24 jaar: € 29,29
  Andere kinderen:
  6-11 jaar: € 33,28
  12-17 jaar: € 50,86
  18-24 jaar: € 64,66
  
  Afgeschaft,
  doch verschillen in basisbijslag volgens leeftijd
  
  4.b Jaarlijks
  
  Kinderen zonder verhoogde wezenbijslag
  of sociale bijslag:
  0-5 jaar: € 21,23
  6-11 jaar: € 45,63
  12-17 jaar: € 63,67
  18-24 jaar: € 84,89
  Kinderen met verhoogde wezenbijslag of
  sociale bijslag:
  0-5 jaar: € 29,30
  6-11 jaar: € 62,17
  12-17 jaar: € 87,04
  18-24 jaar: € 117,17
  
  Kinderen zonder én met toeslag:
  0-2 jaar: € 20
  3-5 jaar: € 20 (mits ingeschreven en
  voldoende aanwezig in kleuteronderwijs)
  6-11 jaar: € 30
  12-17 jaar: € 50
  18-24 jaar: € 80 (mits ingeschreven in hoger
  onderwijs)
  
  5. EXTRA BIJSLAGEN
  
  Kinderen van langdurig zieken/invaliden:
  1ste kind: € 104,93
  2de kind: € 30,23
  3de e.v. kinderen in éénoudergezin: € 24,38
  3de e.v. kinderen in andere gezinnen: € 5,31
  
  Kinderen van gezinnen met 1 kind en jaarinkomen lager dan € 31 000:
  € 40 (0-11 jaar), € 50 (12-24 jaar)
  
  4. LEEFTIJDSBIJSLAGEN
  
  Kinderen van gezinnen met 2 kinderen en jaarinkomen…
  Kinderen van langdurige werklozen, gefailleerde …lager dan € 31 000:
  € 70 (0-11 jaar), € 80 (12-24 jaar)
  zelfstandigen en gepensioneerden:
  …tussen € 31 000 en € 45 000:
  1ste kind: € 48,77
  € 25 (0-24 jaar)
  2de kind: € 30,23
  3de e.v. kinderen in éénoudergezin: € 24,38
  3de e.v. kinderen in andere gezinnen: € 5,31
  Kinderen in eenoudergezinnen:
  1ste kind: € 48,77
  2de kind: € 30,23
  3de e.v.  kinderen: € 24,38
  
  Kinderen van gezinnen met 3 of meer kinderen
  en jaarinkomen…
  …lager dan € 31 000:
  € 110 (0-11 jaar), € 120 (12-24 jaar)
  …tussen € 31 000 en € 45 000:
  € 72 (0-24 jaar)
  
  …gekoppeld aan inkomensgrens:
  Eenoudergezin: € 2 501,28 per maand
  Tweeoudergezin: € 2 582,00 per maand
  
  Extra voor kinderen van eenoudergezinnen met
  jaarinkomen lager dan € 31 000 en…
  …2 kinderen: € 10
  …3 of meer kinderen: € 20
  
  Kinderen met handicap (jonger dan 21 jaar):
  Bedragen volgens ernst van de aandoening
  van € 84,02 tot € 560,10
  
  Kinderen met handicap (jonger dan 21 jaar):
  Bedragen volgens ernst van de aandoening
  van € 84,02 tot € 560,10
  
  51
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Tabel 9
  
  Overzicht van het kinderbijslagstelsel voor en na de hervorming in BRUSSEL (vervolg)
  Voor hervorming
  Na hervorming – BESTAANDE kinderen*
  1. BASISBIJSLAG
  1ste kind: € 95,80
  Enig kind én niet gerechtigd op wezentoeslag,
  2de kind: € 177,27
  sociale toeslag of toeslag voor kinderen met
  3de e.v. kinderen: € 264,67
  een aandoening: € 140
  Andere kinderen: € 140 (0-11 jaar), € 150 (1224 jaar), € 160 (18-24 jaar en inschrijving hoger onderwijs)
  Wezen (volledig of half): € 368,03
  
  Wezen (volledig of half): basisbijslag
  plus 100% of 50%
  
  2.a Maandelijks
  
  1ste kind, zonder verhoogde wezenbijslag
  of sociale bijslag:
  6-11 jaar: € 16,69
  12-17 jaar: € 25,41
  18-24 jaar: € 29,29
  Andere kinderen:
  6-11 jaar: € 33,28
  12-17 jaar: € 50,86
  18-24 jaar: € 64,66
  
  Afgeschaft,
  doch verschillen in basisbijslag volgens leeftijd
  
  2.b Jaarlijks
  
  Kinderen zonder verhoogde wezenbijslag
  of sociale bijslag:
  0-5 jaar: € 21,23
  6-11 jaar: € 45,63
  12-17 jaar: € 63,67
  18-24 jaar: € 84,89
  Kinderen met verhoogde wezenbijslag of
  sociale bijslag:
  0-5 jaar: € 29,30
  6-11 jaar: € 62,17
  12-17 jaar: € 87,04
  18-24 jaar: € 117,17
  
  Kinderen zonder én met toeslag:
  0-2 jaar: € 20
  3-5 jaar: € 20 (mits ingeschreven en
  voldoende aanwezig in kleuteronderwijs)
  6-11 jaar: € 30
  12-17 jaar: € 50
  18-24 jaar: € 80 (mits ingeschreven in hoger
  onderwijs)
  
  3. EXTRA BIJSLAGEN
  
  Kinderen van langdurig zieken/invaliden:
  1ste kind: € 104,93
  2de kind: € 30,23
  3de e.v. kinderen in éénoudergezin: € 24,38
  3de e.v. kinderen in andere gezinnen: € 5,31
  
  Kinderen van gezinnen met 1 kind en jaarinkomen lager dan € 31 000:
  € 40 (0-11 jaar), € 50 (12-24 jaar)
  
  2. 