title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: De ongelijkheid kan ook niet door grote(re) landen worden weggenomen. Er is nu eenmaal
  vastgesteld dat het aantal Europarlementariërs dat een lidstaat kan afvaardigen afhangt
  van het aantal inwoners van de lidstaat.
   6.2.4
  
  Parlementaire betrokkenheid bij handelsverdragen
  
  Voor de totstandkoming van handelsverdragen tussen de Europese Unie en derde landen
  wordt niet het ‘normale’ wetgevingsproces gevolgd maar een apart proces dat specifiek is
  ingericht voor handelsverdragen. De belangrijkste speler daarin is de Raad. Deze geeft
  
  273
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  namelijk de Europese Commissie de opdracht om over een handelsverdrag te onderhandelen en waarover onderhandeld dient te worden. Pas aan het einde van het proces dient
  het Europees Parlement in te stemmen met het verdrag. Voor nationale parlement is
  doorgaans geen rol weggelegd in dit proces, tenzij er onderwerpen in het verdrag staan
  opgenomen waarover de EU niet de exclusieve bevoegdheid heeft. In dergelijke gevallen
  spreken we over een ‘gemengd akkoord’. In zo’n geval dienen de nationale parlementen
  goedkeuring te geven aan het onderwerp. Het gevoel van de Tweede Kamer is echter dat
  zij in de andere gevallen, dus wanneer het niet gaat om een gemend akkoord maar om een
  zogenoemd ‘EU-only’ akkoord, geen stem heeft en dus niets te zeggen heeft over een dergelijk akkoord.1 Deze aanname is niet correct. De Nederlandse ministers van Buitenlandse
  Zaken en van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zijn degenen die de
  Nederlandse belangen op Europees niveau behartigen en zij zullen dus ook met het
  Nederlandse parlement moeten debatteren over handelsakkoorden. Er staat de Tweede
  Kamer dan niets in de weg om de ‘gewone’ controlemiddelen, zoals bijvoorbeeld het vragenrecht of een motie, in te zetten om hun standpunten over te brengen en eventueel de
  minister te sturen. De Tweede Kamer staat dus niet met lege handen als het gaat om handelsakkoorden. Het is toch aan te raden om bij handelsverdragen een (strakke) procedure
  op te stellen over de rol van het parlement bij deze handelsverdragen. Aan de ene kant
  maakt dit duidelijk dat er een rol is voor het parlement en wat deze rol inhoudt. Aan de
  andere kant zorgt dit ervoor dat het parlement ook daadwerkelijk deze taak uitvoert (mits
  het parlement dat ook wil op dat moment).
   De bovenstaande aanbeveling zou ook kunnen (moeten) gelden voor andere grote dossiers,
  zoals klimaatverdragen, dossiers als het Brexit-dossier en Europese monetaire dossiers
  zoals het Europese Coronafonds. Het gaat dan om de dossiers die, zoals in Duitsland, de
  ‘core-sovereignty’ van het parlement raken. Het parlement, met name de Tweede Kamer,
  wil bij zulke grote dossiers inspraak hebben. Het is daarom aan te bevelen om afspraken
  te maken met de regering om bij grote dossiers het parlement te betrekken door bijvoorbeeld
  het parlementair behandelvoorbehoud van toepassing te verklaren. Uiteraard dienen deze
  afspraken opgenomen te worden in het Reglement van Orde zoals bij de eerste aanbeveling
  is geadviseerd.
  6.2.5
  
  Uitbreiding van het ambtenarenapparaat
  
  Om de bovenstaande aanbevelingen uit te voeren is meer capaciteit in het Nederlandse
  parlement nodig. De aanbeveling is dan ook een uitbreiding van het ambtenarenapparaat.
  1
  
  NOS.nl, ‘Kamer voelt zich voor het blok gezet met brexit-deal’, 28 december 2020.
  274
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  In vergelijking met het Duitse parlement heeft het Nederlandse parlement een klein ambtenarenapparaat. Waar de leden van de Bundestag ieder ongeveer vier ambtenaren ter
  beschikking hebben, heeft een lid van de Tweede Kamer nog niet één ambtenaar ter
  beschikking. Het feit dat het parlement niet toekomt aan bepaalde onderwerpen of het
  inzetten van bepaalde bevoegdheden kan te maken hebben met het kleine ambtenarenapparaat. Er is gewoonweg geen capaciteit om alles uit te voeren. Bij uitbreiding van het
  aantal ambtenaren dient niet alleen gedacht te worden aan politiek-neutrale ambtenaren,
  maar ook aan ambtenaren voor politieke ondersteuning van de verschillende fracties binnen
  de Kamers. Politieke standpunten zijn immers de drijfveren van de partijen en bepalend
  binnen het parlement.
   6.2.6
  
  Openbare statistieken Tweede Kamer
  
  De aanbeveling over het openbaar maken van statistieken komt voort uit de ervaring die
  is opgedaan bij de uitvoering van dit onderzoek. Voor dit onderzoek was het nodig om
  data te verzamelen van de beide parlementen. Data van het Duitse parlement zijn per
  e-mail opgevraagd en ontvangen. Het Duitse parlement houdt van alle activiteiten statistieken bij. Deze worden openbaar gemaakt via publicatie op de websites van de Bundestag
  en Bundesrat. Er kan precies worden aangegeven wanneer, hoe vaak en waarvoor een
  bevoegdheid is ingezet. Dit is niet alleen nuttig voor het parlement zelf om zijn eigen
  activiteiten te waarderen, maar ook voor de wetenschap om onderzoek te doen en voor
  de burgers om vertegenwoordiging te controleren. De Nederlandse Eerste Kamer houdt
  haar eigen activiteiten ook bij en publiceert overzichten op haar website. De Tweede Kamer
  houdt geen overzichten bij, althans geen openbare. Het is voor onderzoekers moeilijk te
  achterhalen welke bevoegdheden de Kamer inzet en voor welke onderwerpen. Daar komt
  bij dat de Kamer dus zelf ook geen weet heeft van de inzet van haar bevoegdheden voor
  Europese aangelegenheden. Het is daarom de Tweede Kamer aan te bevelen om statistieken
  bij te houden en deze openbaar te maken. Hierdoor kan de Kamer een beeld krijgen van
  haar eigen handelen en kunnen onderzoekers en andere geïnteresseerde burgers de Kamer
  controleren. Het bijhouden van gegevens over activiteiten van het parlement en het hebben
  heldere procedures, helpt parlementariërs bij hun werk. Wanneer de eigen activiteiten niet
  worden bijgehouden is het ook niet mogelijk om deze te evalueren.
   6.2.7
  
  Betere samenwerking tussen nationale parlementen
  
  Strikt genomen komt ook de aanbeveling tot betere samenwerking tussen nationale parlementen niet voort uit de vergelijking tussen het Nederlandse en het Duitse parlement,
  maar volgt deze naar aanleiding van dit onderzoek in algemene zin. Interparlementaire
  
  275
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  samenwerking is van wezenlijk belang voor de goede werking van de gelekaartprocedure.
   Alleen wanneer een derde van alle stemmen uitgebracht is, wordt een zogenoemde gele
  kaart getrokken. Een gele kaart vergroot de invloed van nationale parlementen op Europese
  besluitvorming. Uit onderzoek is gebleken dat de Europese Commissie pas geneigd is de
  standpunten van nationale parlementen in overweging te nemen wanneer een groot aantal
  nationale parlementen deze standpunten naar voren brengt. Dit geldt niet alleen voor de
  gelekaartprocedure maar ook voor de politieke dialoog. Binnen de gelekaartprocedure is
  een dergelijke drempel ingebouwd maar bij de politieke dialoog niet. Er is geen minimumaantal landen vastgesteld dat bij een politiek dialoog voldoende is voor de Europese
  Commissie om de standpunten in overweging te nemen; de drempels binnen de gelekaartprocedure zouden daarvoor echter leidend kunnen zijn. Tot op heden zijn drie gele kaarten
  getrokken. Nationale parlementen stellen ieder zelf een subsidiariteitsbezwaar op en sturen
  dat aan de Commissie. Dit bezwaar wordt daarna in de databank IPEX geplaatst, maar
  veelal is dit na de achtwekentermijn waarbinnen nationale parlementen een subsidiariteitsbezwaar kunnen sturen. Om het aantal ingediende subsidiariteitsbezwaren te vergroten
  zou een van de (Kamers van) nationale parlementen het voortouw kunnen nemen en een
  subsidiariteitsbezwaar opstellen dat door alle andere nationale parlementen kan worden
  overgenomen. Op deze manier hoeft niet elk parlement individueel veel tijd en energie te
  investeren in elk voorstel. Subsidiariteitsbezwaren zien immers allemaal op hetzelfde,
  namelijk subsidiariteit. Nationale parlementen kunnen aan het format van het land dat
  het bezwaar heeft opgesteld nog een eigen zienswijze toevoegen, maar de kern van het
  bezwaar blijft hetzelfde. Dit zou ook een aanbeveling aan het Duitse parlement kunnen
  zijn. Na 2013 heeft noch de Bundestag noch de Bundesrat met redenen omklede adviezen
  in het kader van de gelekaartprocedure ingediend. Beide Kamers gebruiken andere
  mogelijkheden om invloed uit te oefenen op Europese aangelegenheden. Voor een effectieve
  gelekaartprocedure is het echter van belang dat zo veel mogelijk (Kamers van) nationale
  parlementen met redenen omklede adviezen insturen. De adviezen van het Duitse parlement
  zijn daarin dus van belang.
   Tot slot. De kracht van nationale parlementen zit in de samenwerking met andere nationale
  parlementen. Door die samenwerking kan optimaal gebruik worden gemaakt van de
  Europese bevoegdheden die nationale parlementen hebben. De gelekaartprocedure en de
  politieke dialoog zijn gecreëerd om nationale parlementen een grote(re) rol te geven in de
  Europese Unie. Enerzijds om de democratische legitimatie van de EU te vergroten en het
  democratisch tekort te verkleinen, anderzijds omdat controle van de nationale én de
  Europese executieve hoort bij de primaire rol van nationale parlementen. Ook al hebben
  nationale parlementen bevoegdheden overgedragen, dat betekent niet dat ze achterover
  kunnen leunen. Het hoort bij de taak van nationale parlementen om ook de besluitvorming
  op Europees niveau te controleren. Dat kunnen en mogen ze niet uitsluitend aan hun
  
  276
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  regeringen overlaten. Nationale parlementen kunnen door besluitvorming op Europees
  niveau te controleren niet alleen laten zien dat ze Europese aangelegenheden en de Europese
  instellingen serieus nemen, maar ook zichzelf. Daarnaast zijn ze dit verplicht aan de burgers
  die zij vertegenwoordigen. Het is dus in het belang van de nationale parlementen zelf de
  executieve te controleren en zich te bemoeien met nationale en Europese wetgeving. Het
  is daarom ook van belang dat nationale parlementen samenwerken. Het creëren van
  bevoegdheden voor nationale parlementen werd en wordt gedaan om nationale parlementen
  een grotere rol te geven op Europees niveau. Als daarvan geen gebruik wordt gemaakt,
  dan hebben deze bevoegdheden geen nut. Nationale parlementen moeten zelf ook laten
  zien dat zij een rol willen spelen op Europees niveau en dat het niet hebben van invloed
  ook daadwerkelijk een probleem is. Dit kunnen zij alleen doen door gebruik te maken van
  de bevoegdheden. Het is daarom voor het Nederlandse en het Duitse parlement van belang
  dat zij gebruikmaken van hun bevoegdheden en dat ze samenwerken met andere nationale
  parlementen.
   De aanbevelingen in het kort:
  – Verzamel alle bevoegdheden, procedures en afspraken en leg deze vast in één document.
  – Maak een duidelijke procedure voor (het beëindigen van) een rapporteurschap.
  – Toets alle Europese wetgevingsvoorstellen op subsidiariteit.
  – Stel criteria en richtlijnen op om de inzet van rapporteurs en het parlementair behandelvoorbehoud te bevorderen.
  – Laat leden van het Europees Parlement zitting nemen (zonder stemrecht) in de Kamercommissies voor Europese Zaken.
  – Zorg voor parlementaire betrokkenheid bij handelsverdragen en andere grote dossiers.
  – Breid het ambtenarenapparaat van de Staten-Generaal uit.
  – Houd statistieken bij en maak deze openbaar.
  – Zorg voor een betere samenwerking tussen nationale parlementen.
  277
  
  7
  7.1
  
  Bibliografie
  Literatuur
  
  K. Auel & Th. Christiansen, ‘After Lisbon: National Parliaments in the European Union’,
  West European Politics 2015, 38(2), p. 261-281.
  K. Auel, O. Eisele & L. Kinski, ‘What Happens in Parliament Stays in Parliament? Newspaper Coverage of National Parliaments in EU Affairs’, Journal of Common Market Studies
  2018, 56(3), p. 628-645.
  K. Auel & Ch. Neuhold, ‘Multi-arena players in the making? Conceptualizing the role of
  national parliaments since the Lisbon Treaty’, Journal of European Public Policy 2017,
  24(10), p. 1547-1561.
  K. Auel & T. Raunio, ‘Introduction: Connecting with the Electorate? Parliamentary
  Communication in EU Affairs’, The Journal of Legislative Studies 2014, 20(1), p. 1-12.
  K. Auel, O. Rozenberg & A. Tacea, ‘To Scrutinise or Not to Scrutinise? Explaining Variation
  in EU-Related Activities in National Parliaments’, West European Politics 2015, 38(2),
  p. 282-304.
  P. Badura, Staatsrecht. Systematische Erläuterung des Grundgesetzes, 7. Auflage, München:
  Verlag C.H. Beck 2018.
  A. Benz & J. Broschek, ‘Nationale Parlamente in der Europäischen Politik – Funktionen,
  Probleme und Lösungen’, Internationale Politikanalyse 2010, Friedrich-Ebert-Stiftung.
  F. Bergman & I. van den Driessche, ‘De Eerste Kamer en “Europa”’, Internationale Spectator
  2015, nr. 8.
   L. Besselink, ‘EU Constitutionalism and National Parliaments. Insiders or Outsiders?’, in:
  C. Fasone & N. Lupo, Interparliamentary Cooperation in the Composite European Constitution, Oxford: Hart Publishing 2016.
  279
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  L.F.M. Besselink & B. van Mourik, ‘The Parliamentary Legitimacy of the European Union:
  The Role of the States General within the European Union’, Utrecht Law Review 2012,
  8(1), p. 28-50.
  L.F.M. Besselink, P.P.T. Bovend’Eert, J.L.W. Broeksteeg & R. de Lange, Het Staatsrecht
  van 7 Europese landen, Deventer: Kluwer 2018.
  P.P.T. Bovend’Eert & H.R.B.M. Kummeling, Het Nederlandse parlement, twaalfde druk,
  Deventer: Kluwer 2017.
  P. Bovend’Eert, H. Kummeling, S. Munneke & W. Voermans, Factsheet Reikwijdte van
  artikel 68 Grondwet, Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal 2020.
  B. van den Braak, De Eerste Kamer. Geschiedenis, samenstelling en betekenis 1815-1995,
  Den Haag: Sdu Uitgevers 1998.
  Chr. Calliess, ‘Die Rolle des Grundgesetzes und des Bundesverfassungsgericht’, in:
  K. Böttger & M. Jopp (Hrsg.), Handbuch zur deutschen Europapolitik, Baden-Baden: Nomos
  Verlagsgesellschaft 2017, p. 149-170.
  P.J. Cardwell & D. Jančić, ‘The European Parliament and development cooperation:
  democratic participation in the “low politics” of EU external relations’, Journal of European
  Integration 2019, 41(3), p. 365-381.
  F. Cheneval, S. Lavenex & F. Schimmelfennig, ‘Demoi-cracy in the European Union:
  principles, institutions, policies, Journal of European Public Policy 2015, 22(1), p. 1-18.
  P. Coenen, A.W. Heringa, H.T. Nguyen & S. Wolf, Europees Semester (Montesquieu Policy
  Papers, nr. 6), Den Haag: Montesquieu Instituut 2015.
  I. Cooper, ‘Deliberation in the multileverl parliamentary field: the seasonal workers
  directive as a test case’, in: B. Crum & J. Fossum (eds.), Practices of Inter-Parliamentary
  Coordination in International Politics. The European Union and Beyond, Colchester: ECPR
  Press 2013.
   I. Cooper, ‘The Nordic Parliaments and the EU’, in: C. Howard Grøn e.a., Still the other
  European Community? The Nordic Countries and the European Union, Londen/New York:
  Routledge 2015.
  280
  
  7
  
  Bibliografie
  
  P. Craig & G. de Burca, EU Law: Text, Cases, and Materials, third edition, Oxford: Oxford
  University Press 2015.
  A. Cygan, ‘The parliamentarisation of EU decision-making? The impact of the Treaty of
  Lisbon on national parliaments’, European Law Review 2011, 36(4), p. 480-499.
  Ch. Degenhart, Staatsrecht I. Staatsorganistionsrecht. Mit Bezügen zum Europarecht, 33.
  Auflage, Heidelberg: C.F. Müller GmbH 2017.
  B. Dekker e.a., Weinig empathisch, wel effectief. Percepties van Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Unie (Clingendael Rapport), Den Haag: Nederlands Instituut voor
  Internationale Betrekkingen Clingendael 2019.
  M. Diamant & M.L. van Emmerik, ‘Het Nederlandse budgetrecht in Europees perspectief’,
  TvCR 2013, afl. 2, p. 94-129.
  D.J. Elzinga, ‘De politieke ministeriële verantwoordelijkheid’, in: D.J. Elzinga (red.),
  Ministeriële verantwoordelijkheid in Nederland, Zwolle: W.E.J. Tjeenk Willink 1994.
  C. Fasone & N. Lupo, ‘Constitutional Review and the Powers of National Parliaments in
  EU Affairs. Erosion or Protection?’, in: D. Jančić, National Parliaments after the Lisbon
  Treaty and the Euro Crisis. Resilience or Resignation?, Oxford: Oxford University Press
  2017.
  D. Fromage, The New Joint Parliamentary Scrutiny Group for Europol: Old Wine in New
  Bottles?, EU TARN, Blog 17 juni 2017.
  A. Gostyńska-Jakubowska, The role of national parliaments in the EU: Building or stumbling
  blocks, Centre for European Reform 2016.
  D. Göler & M. Jopp, ‘Deutschlands konstitutionelle Europapolitik’, in: K. Böttger & M. Jopp
  (Hrsg.), Handbuch zur deutschen Europapolitik, Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft
  2017, p. 45-60.
  K. Granat, The Principle of Subsidiarity and its Enforcement in the EU Legal Order. The
  Role of National Parliaments in the Early Warning System, Oxford: Hart Publishing 2018.
   A. Groen & T. Christiansen, ‘National Parliaments in the European Union: Conceptual
  Choices in the European Union’s Constitutional Debate’, in: C. Hefftler e.a. (eds.), The
  
  281
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Palgrave Handbook of National Parliaments and the European Union, Londen: Palgrave
  Macmillan 2015, p. 43-59.
  Ch. Gröpl, Staatsrecht I. Staatsgrundlagen, Staatsorganisation Verfassungsprozess mit
  Einführung in dat juristisch Lernen, 9. Auflage, München: C.H. Beck 2017.
  S. Hardt, ‘Vrijdenkers en dwarsliggers in de Duitse Bundestag’, Nieuwsbrief De Hofvijver
  2021, 11(121).
  C. Hefftler & K. Gattermann, ‘Interparliamentary Cooperation in the European Union:
  Patterns, Problems and Potential’, in: C. Hefftler e.a. (eds.), The Palgrave Handbook of
  National Parliaments and the European Union, Londen: Palgrave Macmillan 2015, p. 94115.
  A.W. Heringa, Europees Nederlands Staatsrecht. Het Nederlands staatsrecht beïnvloed door
  internationaal en Europees recht, Den Haag: Boom juridisch 2019.
  A.W. Heringa, Constitutions Compared. An Introduction to Comparative Constitutional
  Law, 4th edition, Antwerpen: Intersentia 2016.
  A.W. Heringa, J. van der Velde, L.F.M. Verhey & W. van der Woude, Staatsrecht, dertiende
  druk, Deventer: Wolters Kluwer 2018.
  W. Heun, The Constitution of Germany. A Contextual Analysis (Constitutional Systems
  of the world), Oxford/Portland Oregon: Hart Publishing 2011.
  C. Heyer & S. Liening, Enquete-Kommissionen des Deutschen Bundestages. Schnittstellen
  zwischen Politik und Wissenschaft, Berlin: Deutscher Bundestag 2004.
  C. Hofmann, ‘Die Lissabon-Begleitgesetze’, in: M. Arbeiter, W. Bühring, H. Stihl, S. Schwab
  & R. Höche, Die Zukunft aktiv gestalten II, Herbolzheim: Centaurus Verlag & Media 2012.
  M. Horspool & M. Humphreys, European Union Law, 7th edition, Oxford: Oxford University Press 2012.
  A.L. Högenauer & G. Abels, ‘Conclusion: regional parliaments – a distinct role in the EU?’,
  The Journal of Legislative Studies 2017, 23(2), p. 260-273.
   282
  
  7
  
  Bibliografie
  
  A.L. Högenauer, ‘The Dutch Parliament and EU Affairs: Decentralizing Scrutiny’, in:
  C. Hefftler e.a. (eds.), The Palgrave Handbook of National Parliaments and the European
  Union, Londen: Palgrave Macmillan 2015, p. 252-274.
  A. Högenauer & T. Christiansen, ‘Parliamentary Administrations in the Scrutiny of EU
  Decision-Making’, in: C. Hefftler e.a. (eds.), The Palgrave Handbook of National Parliaments
  and the European Union, Londen: Palgrave Macmillan 2015, p. 116-132.
  M. Höreth, Wenn Richter mitregieren wollen: Selbstautorisierung beim BVerfG und dem
  EuGH im Vergleich, in: R.Chr. van Ooyen & M.H.W. Möllers (hrsg.), Handbuch
  Bundesverfassungsgericht im politischen System, 2. Auflage, Wiesbaden: Springer Fachmedien 2015, p. 875-887.
  F. Jacobs, ‘Comparative Law and European Union Law’, in: M. Reinmann & R. Zimmermann, The Oxford Handbook of Comparative Law, Oxford: Oxford University Press 2019.
  D. Jančić, ‘The Barroso Initiative: Window Dressing or Democracy Boost?’, Utrecht Law
  Review 2012, 8(1), p. 78-91.
  D. Jančić, ‘The Legacy of an Evolving Polity: Democracy, National Identity, and the Good
  Functioning of the EU’, in: D. Jančić, National Parliaments after the Lisbon Treaty and the
  Euro Crisis. Resilience or Resignation?, Oxford: Oxford University Press 2017.
  E. Jesse, ‘Die Bundestagswahl 2017 und die Regierungsbildung’, ZfP Zeitschrift für Politik
  2018, 65(2), p. 168-194.
  M. Jestaedt, ‘Die Europäische Integration und das Grundgesetz: Die Rechtsprechung des
  BVerfG zwischen Integrationasbeförderung und Integrationsbegrenzung’, Osaka University
  Law Review 2017, 64, p. 43-110.
  A. Jonsson Cornell, ‘The Swedish Riksdag as Scrutiniser of the Principle of Subsidiarity’,
  European Constitutional Law Review 2016, 12(2), p. 294-317.
  A. Jonsson Cornell & M. Goldoni, National and Regional Parliaments in the EU-legislative
  Procedure post-Lisbon. The Impact of the Early Warning System, Oxford: Hart Publishing
  2016.
  J. Kester & M. van Keulen, ‘“De Tweede Kamermethode”: versterkte parlementaire invloed
  op Europese besluitvorming’, RegelMaat 2011, afl. 6, p. 303-314.
   283
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  P. Kiiver, ‘The early-warning system for the principle of subsidiarity: the national parliament
  as a Conseil d’Etat for Europe’, European Law Review 2011, 36(1), p. 98-108.
  P. Kiiver, The National Parliaments in the European Union. A Critical View on EU Constitution-Building, Alphen aan den Rijn: Kluwer Law International 2006.
  J.H. Klok & H.M.B. Breunese, ‘Het dubbelmandaat: tussen droom en daad...’, TvCR 2014,
  afl. 4, p. 303-372.
  V. Knutelská, ‘Cooperation among national parliaments: an effective contribution to EU
  legitimation?’, in: B. Crum & J. Fossum (eds.), Practices of Interparliamentary Coordination
  in International Politics: The European Union and Beyond, Colchester: ECPR Press 2013,
  p. 33-50.
  V. Kreilinger, A Watchdog for Europe’s Policemen: The Joint Parliamentary Scrutiny Group
  for Europol (Policy Paper), Jacques Delors Institute 2017.
  V. Kreilinger, The new inter-parliamentary conference for economic and financial government
  (Policy Paper), Jacques Delors Institute 2013.
  S. Kropp & A. Buzogány, ‘Europäisierung informaler Regierungskontrolle. Informationsgewinnung im deutschen, schwedischen und ungarischen Parlament’, Z Politikwiss 2016
  (Suppl.) 26.
  H.R.B.M. Kummeling, B. van Mourik & R. Nehmelman, Enkele staatsrechtelijk reflecties
  op de positie van de Eerste Kamer in het kader van de Europese Unie, Den Haag: Eerste
  Kamer.
  S.C. Loeffen, Parlementair onderzoek. Een studie van het onderzoeksrecht in Nederland,
  het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, Den Haag: Sdu Uitgevers 2013.
  G. Majone, ‘Europe’s “Democratic Deficit”: The Question of Standards’, European Law
  Journal 1998, 4(1), p. 5-28.
  E. Mastenbroek e.a., Gericht op Europa. Nationale parlementaire controle op Europese
  besluitvorming na het Verdrag van Lissabon, Institute for Management Research Radboud
  Universiteit Nijmegen 2014.
  284
  
  7
  
  Bibliografie
  
  W. Mastenbroek e.a., Engaging with Europe. Evaluating national parliamentary control of
  EU decision making after the Lisbon Treaty. Part I: Report of findings, Den Haag: Tweede
  Kamer der Staten-Generaal 2014.
   A. Maurer, ‘National Parliaments in the European Architecture: From Latecomers’
  Adaptation towards Permanent Institutional Change?’, in: A. Maurer & W. Wessels,
  National Parliaments on their Ways to Europe: Losers or Latecomers?, Baden-Baden: Nomos
  Verlagsgesellschaft 2001.
  T. Maunz & G. Dürig, Grundgesetz Kommentar, Band IV art. 23-53a, München: Verlag
  C.H. Beck 2009.
  T. Maunz & G. Dürig, Grundgesetz Kommentar, Band IV art. 23-53a, München: Verlag
  C.H. Beck 2014.
  L. Michael & M. Morlok, Staatsorganisationsrecht, 3. Auflage, Baden-Baden: Nomos Verlagsgesellschaft 2017.
  E. Miklin, ‘EU Politicisation and National Parliaments: Visibility of Choices and Better
  Aligned Ministers?’, The Journal of Legislative Studies 2014, 20(1), p. 78-92.
  E. Miklin, ‘Beyond subsidiarity: the indirect effect of the Early Warning System on national
  parliamentary scutiny in European Union affairs’, Journal of European Public Policy 2017,
  24(3), p. 366-385.
  B. van Mourik, Parlementaire controle op Europese besluitvorming. Een rechtsvergelijkend
  onderzoek naar mandaatsystemen en parlementaire behandelingsvoorbehouden, Nijmegen:
  Wolf Legal Publishers 2012.
  J. Müller Gómez & W. Wessels, Die deutsche Verwaltung und die Europäische Union.
  Deutsche Beamte im EU-Mehrebenensystem, Brühl: Bundesakademie für öffentliche Verwaltung im Bundesministerium des Innern 2016.
  H.T. Nguyen, An uneven balance? A legal analysis of power asymmetries between national
  parliaments in the EU, The Hague: Eleven International Publishing 2018.
  H.T. Nguyen & S. Wolf, ‘Europa in de Grondwet: A reaffirmation of commitment’,
  Nieuwsbrief De Hofvijver 2019, 9(97).
  285
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  H.T. Nguyen & M. Chamon, The ultra vires decision of the German Constitutional Court.
  Time to fight fire with fire? (Policy Paper), Jacques Delors Centre 2020.
  N. Nugent & M. Rhinard, ‘Is the European Commission Really in Decline?’, Journal of
  Common Market Studies 2016, 54(5), p. 1199-1215.
  V. Perju, ‘Constitutional Transplants, Borrowing and Migrations’, in: M. Rosenfeld &
  A. Sajo (eds.), Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law, Oxford: Oxford
  University Press 2012.
   F.W. Scharpf, Föderalismusreform. Kein Ausweg aus der Politikverflechtungsfalle?, Frankfurt/New York: Campus Verlag GmbH 2009.
  K. Schlaich & S. Korioth, Das Bundesverfassungsgericht. Stellung, Verfahren, Entscheidungen.
  Ein Studienbuch, 11. Auflage, München: Verlag C.H. Beck 2018.
  R. Schmidt, Staatsorganisationsrecht, sowie Grundzüge des Verfassungsprozessrechts und
  des EU-rechts, 19. Auflage, Hannover: Druckhaus Pinkvoss GmbH 2018.
  H. Schröder, ‘Die Mitwirkung des bundestages in EU-Angelegenheiten nach dem EUZbbG
  in der Praxis – ein Kurzkommentar’, Zeitschrift für Parlamentsfragen (ZParl) 2012, 2,
  p. 250-277.
  M. Sorace, ‘The European Union democratic deficit: Substantive representation in the
  European Parliament at the input stage’, European Union Politics 2018, 19(1), p. 3-4.
  A. Thiele, ‘Die Integrationsidentität des Art. 23 Abs. 1 GG als (einzige) Grenze des Vorrangs
  des Europarechts’, Europarecht 2017, 52, p. 367-380.
  Ch. Rauh & P. de Wilde, ‘The opposition deficit in EU accountability: Evidence from over
  20 years of plenary debate in four member states’, European Journal of Political Research
  2018, 57(1), p. 194-216.
  T. Raunio, National Parliaments and European Integration. What we know and what we
  should know, Working Paper No. 2, ARENA Centre for European Studies University of
  Oslo 2009.
  286
  
  7
  
  Bibliografie
  
  C. Sprungk, ‘A New Type of Representative Democracy? Reconsidering the Role of National
  Parliaments in the European Union’, Journal of European Integration 2013, 35(5), p. 547563.
  O. Tans, ‘Introduction: National Parliaments and the European Union; In Search of
  Common Ground’, in: O. Tans, C. Zoethout & J. Peters (eds.), National Parliaments and
  European Democracy: A Bottom-up Approach to European Constitutionalism, Groningen:
  Europa Law Publishing 2007.
  O. Tans, C. Zoethout & J. Peters (eds.), National Parliaments and European Democracy:
  A Bottom-up Approach to European Constitutionalism, Groningen: Europa Law Publishing
  2007.
   D. Thym, ‘Parliamentary Control of EU decision-making in Germany’, in: O. Tans,
  C. Zoethout & J. Peters (eds.), National Parliaments and European Democracy: A Bottomup Approach to European Constitutionalism, Groningen: Europa Law Publishing 2007,
  p. 49-69.
  W.J.M. Voermans, ‘From Legal Imposition to Legal Invitation: From Transplants to Mutual
  Learning, Benchmarks and Best-Practice-Inspiration’, European Journal of Law Reform
  2018, 20, p. 8-19.
  W.J.M. Voermans, ‘Delegeren is een kwestie van vertrouwen. De nieuwe EU-delegatiesystematiek onder het Verdrag van Lissabon’, RegelMaat 2014, afl. 4.
  H. Vollaard, ‘How European Integration Has Continued, Despite the EU’s Limited Lockingin Capacity’, in: European Disintegration. Palgrave Studies in European Union Politics,
  Londen: Palgrave Macmillan 2018, p. 165-196.
  D. Whelan, ‘Assessing the Reasons and Options for Brexit: A Defence of the UK’s Decision
  to Leave the EU’, North East Law Review 2018, 6, p. 1-5.
  D. Willoweit, Deutsche Verfassungsgeschichte. Vom Frankenreich bis zur Wiedervereinigung
  Deutschlands, 7. Auflage, München: Verlag C.H. Beck 2013.
  D. Willoweit, Reich und Staat. Eine kleine deutsche Verfassungsgeschichte, München: Verlag
  C.H. Beck 2013.
  287
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Th. Winzen, Ch. Roederer-Rynning & F. Schimmelfennig, ‘Parliamentary co-evolution:
  national parliamentary reactions to the empowerment of the European Parliament’, Journal
  of European Public Policy 2015, 22(1), p. 75-93.
  R. Zippelius & T. Würtenberger, Deutsches Staatsrecht. Ein Studienbuch, 33. Auflage,
  München: Verlag C.H. Beck 2018.
   7.2
  
  Jurisprudentie
  
  Gerechtshof Den Haag 24 maart 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:509
  BVerfG 29 mei 1974 – 2 BvR 37/271 (Solange I)
  BVerfG 22 oktober 1986 – 2 BvR 197/83 (Solange II)
  BVerfG 12 oktober 1993 – 2 BvR 2134/92 (Maastricht)
  BVerfG 7 mei 2008 – 2 BvE 1/03
  BVerfG 30 juni 2009 – 2 BvE 2/08 (Lissabon)
  BVerfG 6 juli 2010 – 2 BvR 2661/06 (Honeywell)
  BVerfG 7 september 2011 – 2 BvR 987/10
  BVerfG 19 juni 2012 – 2 BvE 4/11
  BVerfG 12 september 2012 – 2 BvR 1390/12
  BVerfG 21 juni 2016 – 2 BvR 2728/13 (OMT)
  BVerfG 5 mei 2020 – 2 BvR 859/15 (Weiss)
  
  288
  
  7
  
  7.3
  
  Bibliografie
  
  Wetgeving
  
  7.3.1
  
  Nederlandse wetgeving
  
  Grondwet 1815, Stb. 1815, 45.
  Grondwet, Stb. 2008, 272.
  Rijkswet houdende goedkeuring van het Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag
  betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
  Trb. 2008, 11.
  Reglement van Orde van de Tweede Kamer, vastgesteld op 22 juni 1993.
  Reglement van Orde van de Eerste Kamer, vastgesteld op 6 juni 1995.
  Procedureregeling parlementaire instemming Verdrag van Lissabon (het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie) als opgenomen in het Reglement van Orde van
  de Tweede Kamer.
  Procedureregeling voor de behandeling door de Kamer van wetgevende voorstellen van
  de Europese Unie in het kader van het parlementair behandelvoorbehoud en in het kader
  van de toetsing op aspecten van Europese rechtsgrondslag, subsidiariteiten als opgenomen
  in het Reglement van Orde van de Tweede Kamer.
  7.3.2
  
  Duitse wetgeving
  
  Grondwet
  Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland van 23 mei 1949 (Bundesgesetzblatt I,
  p. 1) laatst gewijzigd op 28 maart 2019 (Bundesgesetzblatt I, p. 404).
   Reglement van Orde van de Duitse Bundestag
  Geschäftsordnung des Deutschen Bundestages van 2 juli 1980 (Bundesgesetzblatt I, p. 1237),
  laatst gewijzigd op 1 maart 2019 (Bundesgesetzblatt I, p. 197).
  Staatsvertrag van 18 mei 1990 (Bundesgesetzblatt II, p. 537).
  289
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Wahlvertrag van 2 december 1990 (Bundesgesetzblatt II, p. 822).
  Einigungsvertrag van 31 augustus 1990 (Bundesgesetzblatt II, p. 885, 889) laatst gewijzigd
  op 21 januari 2013 (Bundesgesetzblatt I, p. 91).
  Vertrag über die abschließende Regelung in bezug auf Deutschland van 12 september 1990
  (Bundesgesetzblatt II, p. 1317).
  Wet op de samenwerking tussen de federale regering en de Duitse Bondsdag in Europese
  Unie-aangelegenheden
  Gesetz über die Zusammenarbeit von Bundesregierung und Deutschem Bundestag in
  Angelegenheiten der Europäischen Union van 4 juli 2013 (Bundesgesetzblatt I, p. 2170).
  Wet op de Verantwoordelijkheid voor de Integratie van de Bondsdag en de Bondsraad in
  Europese Unie-aangelegenheden Gesetz über die Wahrnehmung der Integrationsverantwortung des Bundestages und des Bundesrates in Angelegenheiten der Europäischen
  Union van 22 september 2009 (Bundesgesetzblatt I, p. 3022) laatst gewijzigd op 1 december
  2009 (Bundesgesetzblatt I, p. 3822).
  Wet op de Samenwerking tussen de Federatie en de Landen in Europese Unie-aangelegenheden Gesetz über die Zusammenarbeit von Bund und Ländern in Angelegenheiten der
  Europäischen Union van 12 maart 1993 (Bundesgesetzblatt I, p. 313) laatst gewijzigd op
  22 september 2009 (Bundesgesetzblatt I, p. 3031).
  7.3.3
  
  Europese wetgeving
  
  Verdrag van Lissabon van 13 december 2007.
  Verdrag betreffende de Europese Unie van 7 februari 1992.
  Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie van 25 maart 1957.
  Protocol nr. 1 betreffende de rol van de nationale parlementen in de Europese van
  26 oktober 2012.
  Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid van 9 mei 2008.
   290
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Akte betreffende de rechtstreeks verkiezing van de leden van het Europees Parlement van
  20 september 1976.
  Verdrag inzake stabiliteit, coördinatie en bestuur in de economische en monetaire unie
  van 2 maart 2012.
  Rules of Procedure of the Inter-Parliamentary Conference for the Common Foreign and
  Security Policy and the Common Security and Defence Policy als vastgesteld tijdens de
  eerste bijeenkomst van 9-10 september 2012.
  Reglement van Orde van de Europese Raad, PbEU 2009, L 325/35.
  Richtlijn 2014/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014
  betreffende de voorwaarden voor de toegang en verblijf van onderdanen van derde landen
  met het oog op seizoenarbeid, PbEU 2014, L 94/375.
  Voorstel voor een Verordening over het burgerinitiatief, COM(2010)119.
  Richtlijn 2014/49/EU van het Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 inzake de
  depositogarantiestelsels, PbEU 2014, L 173/149.
  Voorstel voor een Richtlijn betreffende het gebruik van persoonsgegevens van passagiers
  voor het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven
  en zware criminaliteit, COM(2011)32.
  Richtlijn 2014/40/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende
  de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten
  tot intrekking van Richtlijn 2001/37/EG, PbEU 2014, L 127/1.
  Voorstel voor een Verordening betreffende de uitoefening van het recht om collectieve
  actie te voeren in de context van de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting, COM(2012)130.
  Voorstel voor een Richtlijn tot vaststelling van een kader voor maritieme ruimtelijke
  ordening en geïntegreerd kustbeheer, COM(2013)133.
  Voorstel voor een Verordening tot instelling van het Europees Openbaar Ministerie,
  COM(2013)534.
   291
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Verordening (EU) 2017/352 van het Europees Parlement en de Raad van 15 februari 2017
  tot vaststelling van een kader voor het verrichten van havendiensten en gemeenschappelijke
  regels inzake de financiële transparantie van havens, PbEU 2017, L 57/1.
  Voorstel voor en Verordening betreffende het Agentschap van de Europese Unie voor
  samenwerking en opleiding op het gebied van rechtshandhaving (Europol) en tot intrekking
  van Besluiten 2009/371/JBZ en 2005/681/JBZ, COM(2013)173.
  Voorstel voor een Richtlijn betreffende de verspreiding van gegevens van aardobservatiesatellieten voor commerciële doeleinden, COM(2014)344.
  Voorstel voor een Richtlijn betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de
  levering van digitale inhoud, COM(2015)634.
  Voorstel voor een Richtlijn betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de
  online-verkoop en andere verkoop op afstand van goederen, COM(2015)635.
  Voorstel voor een Verordening tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te
  bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om
  internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze
  bij een van de lidstaten wordt ingediend (herschikking), COM(2016)270.
  Voorstel voor een Richtlijn tot wijziging van Richtlijn 96/71/EG van het Europees Parlement
  en de Raad van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers
  met het oog op het verrichten van diensten, COM(2016)128.
  Voorstel voor een Verordening tot instelling van een inreis-uitreissysteem (EES) voor de
  registratie van inreis- en uitreisgegevens en van gegevens over weigering van toegang ten
  aanzien van onderdanen van derde landen die de buitengrenzen van de Europese Unie
  overschrijden en tot vaststelling van de voorwaarden voor toegang tot het EES voor
  rechtshandhavingsdoeleinden en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 767/2008 en
  Verordening (EU) nr. 1077/2011, COM(2016)194.
  Voorstel voor een Verordening tot wijziging van Verordening (EU) 2016/399 in verband
  met het gebruik van het inreis-uitreissysteem (EES), COM(2016)196.
   292
  
  7
  
  7.4
  
  Bibliografie
  
  Officiële documenten
  
  Verslag van de Commissie. Jaarverslag 2007 over de contacten tussen de Europese Commissie en de nationale parlementen, COM(2008)237.
  Verslag van de Commissie. Jaarverslag 2010 over de betrekkingen tussen de Europese
  Commissie en de nationale parlementen, COM(2011)345.
  Verslag van de Commissie. Jaarverslag 2013 over de betrekkingen tussen de Europese
  Commissie en de nationale parlementen, COM(2014)507.
  Verslag van de Commissie. Jaarverslag 2016 over de betrekkingen tussen de Europese
  Commissie en de nationale parlementen, COM(2017)601.
  Verslag van de Commissie. Jaarverslag 2007 over de contacten tussen de Europese Commissie en de nationale parlementen, COM(2008)237.
  Werkdocument van de Commissie – Raadpleging over de toekomstige ‘EU 2020’ strategie,
  COM(2009)647.
  Groenboek over een Europees burgerinitiatief, COM(2009)622.
  Groenboek naar adequate, houdbare en zekere Europese pensioenstelsels, COM(2010)365.
  Groenboek betreffende de onlinedistributie van audiovisuele werken in de Europese Unie:
  mogelijkheden en uitdagingen voor een digitale eengemaakte markt, COM(2011)427.
  Mededeling ‘Naar een intensivering van de economische beleidscoördinatie’,
  COM(2010)250.
  Mededeling ‘Naar een intensivering van de economische beleidscoördinatie ten behoeve
  van stabiliteit, groei en werkgelegenheid – Instrumenten voor een krachtigere economische
  governance van de EU’, COM(2010)367.
  Mededeling ‘EUROPA 2020. Een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei’,
  COM(2010)2020.
  Mededeling ‘Naar een geïntegreerde aanpak van cultureel erfgoed voor Europa’,
  COM(2014)477.
  293
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Mededeling ‘Het werkprogramma van de Commissie voor 2016. Tijd voor verandering’,
  COM(2015)610.
  Mededeling ‘Krachtigere en slimmere informatiesystemen voor grenzen en veiligheid’,
  COM(2016)205.
  Brief Europese Commissie van 17 november 2015, C(2015)7982 final.
  Rapport ‘Evaluatie strafrechtelijke aanpak eergerelateerd geweld’, WODC 28 juni 2012.
  Rapport ‘Evaluatie Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging vrijheidsbenemende
  en voorwaardelijke sancties (Wets)’, WODC 1 juni 2018.
  Rapport ‘Op doel? Evaluatie van de Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en
  ernstige overlast’, WODC 22 juni 2012.
  Subsidiarity, National Parliaments and the Lisbon Treaty, House of Commons European
  Scrutiny Committee, HC 563, 2007-2008.
   Reply of the European Commission to the Contribution of the XLVIII COSAC Nicosia,
  14-16 October 2012 via www.cosac.eu/48-cyprus-2012/plenary-meeting-of-the-xlviiicosac-14-16-october-2012-nicos/ (laatst geraadpleegd 23 februari 2018).
  EU Committee’s report on The Role of National Parliaments in the EU, 9th Report of
  Session 2013-14, 24 March 2014, House of Lords.
  Lord Boswell of Aynho, House of Lords, The ‘Green Card’: discussion paper, 19 January
  2015 via www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=2ahUKEwj6kJHdvtfiAhVHUlAKHVtQCswQFjAAegQIAhAC&url=https%3A%2F%2Fwww.tweedekamer.nl%2Fdownloads%2Fdocument%3Fid%3D87c6d271-d5d7-4e7a-b42c90a83c05a48b%26title%3DThe%2520%25E2%2580%259CGreen%2520Card%25E2%2580%259D%253A%2520discussion%2520paper.pdf&usg=AOvVaw3X1sN9iN9e4aoVsxyoOBmi (laatst geraadpleegd
  23 februari 2018).
  Eerste Groene Kaart, advies van Lord Boswell, House of Lords 22 juli 2015 via
  www.parliament.uk/documents/lords-committees/eu-select/green-card/green-card-onfood-waste.pdf (laatst geraadpleegd 23 februari 2018).
  294
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Contribution of the LIII COSAC, Riga 31 mei-2 juni 2015 via https://eur-lex.europa.eu/
  legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52015XP1016(01)&from=EN (laatst geraadpleegd
  23 februari 2018).
  COSAC, 22nd Bi-annual Report: Developments in European Union Procedures and
  Practices Relevant to Parliamentary Scrutiny, Rome 4 november 2014 via www.cosac.eu/
  documents/bi-annual-reports-of-cosac/ (laatst geraadpleegd 6 maart 2018).
  COSAC, 23rd Bi-annual Report: Developments in European Union Procedures and
  Practices Relevant to Parliamentary Scrutiny via www.cosac.eu/documents/bi-annualreports-of-cosac/ (laatst geraadpleegd 6 maart 2018).
  Conference of Speakers of the European Union Parliaments, Guidelines for Inter-Parliamentary Cooperation in the European Union (2008) via www.google.com/url?sa=t&rct=
  j&q=&esrc=s&source=web&cd=3&ved=2ahUKEwiW5LC61NfiAhUQa1AKHYxKDn
  IQFjACegQIARAC&url=http%3A%2F%2Fwww.ipex.eu%2FIPEXL-WEB%2Fdossier
  %2Ffiles%2Fdownload%2F082dbcc54b222e18014b53e6a34d399b.do&usg=
  AOvVaw3qFV6wZyP6x4APJ1I0szRO (laatst geraadpleegd 24 april 2019).
  The Stockholm Guidelines for the Conference of Speakers of EU als aangenomen op de
  EU Speakers’ Conference in Stockholm op 15 mei 2010.
  Eerste Kamercommissie Europese Zaken (2015), ‘Introductiedossier’, Den Haag: Eerste
  Kamer 12 juni 2015.
  Reglement van de Conferentie van de commissies voor EU-aangelegenheden van de parlementen van de Europese Unie (2011/C 229/01) via www.google.com/url?sa=t&rct= j&
  q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwj3nIuI2NfiAhXFUl
  AKHQLBDHkQFjAAegQIABAC&url=https%3A%2F%2Fwww.eerstekamer.nl%2Fbijlage
  %2F20150916%2Fintroductiedossier_vaste_commissie_2%2Fdocument3%2Ff%3D%2F
  vjxdi2x0j5pi.pdf&usg=AOvVaw2PidLp8q8o9iVa6kqREWn3 (laatst geraadpleegd 30 maart
  2017).
  Raad van State, Ministeriële verantwoordelijkheid. Een ongevraagd advies van de Afdeling
  advisering, Den Haag: juni 2020.
   Rapport ‘D8.4 Report: ‘Do National Parliaments use their Rights to involve Themselves
  in EU Decision Making? What, if any, are the Constraints? A Comparison of Five EU
  Member States’, (21 april 2016) van Petr Kaniok, Masaryk University via http://
  
  295
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  beucitizen.eu/wp-content/uploads/D8.4-National-Parliaments-as-Collective-Actor-ofEuropean-Citizenship_FINAL.pdf (laatst geraadpleegd 15 februari 2018).
  Rapport Staatscommissie Grondwet, november 2010.
  Besluitenlijst van de procedurevergadering van woensdag 22 juni 2016, vaste commissie
  voor Veiligheid en Justitie, Tweede Kamer d.d. 23 juni 2016, agendapunt 56, activiteitnummer 2015A05068.
  Verslag rapporteurs Single European Sky bij brief d.d. 15 september 2016 aan de vaste
  commissie voor Infrastructuur en Milieu van de Tweede Kamer via www.tweedekamer.nl/
  kamerstukken/detail?id=2016Z17744&did=2016D36547 (laatst geraadpleegd 6 juni 2017).
  Eindverslag rapporteur EU-pakket Circulaire Economie, 13 februari 2017 via
  www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2017Z02611&did=2017D05399 (laatst
  geraadpleegd 6 juni 2017).
  Eerste Kamer (2010), Memo ‘Uitwerking procedure parlementair behandelvoorbehoud
  Eerste Kamer’, Den Haag: Eerste Kamer, 4 maart 2010.
  Eerste Kamer, verslag van de plenaire vergadering van dinsdag 6 december 2016, 2016/17,
  10e vergadering.
  Eerste Kamer, verslag van de plenaire vergadering van dinsdag 3 april 2018, 2017/18, 25e
  vergadering.
  7.5
  
  Parlementaire stukken
  
  7.5.1
  
  Tweede Kamer
  
  Kamerstukken II 2002/03, 28604, nr. 3.
  Kamerstukken II 2003/04, 21501-02, nr. 560.
  Kamerstukken II 2007/08, 31202, nr. 4.
  Kamerstukken II 2007/08, 31374 (R 1850), nr. 4.
  Kamerstukken II 2007/08, 31384, nr. 23.
  Kamerstukken II 2008/09, 26488, nr. 169.
  Kamerstukken II 2009/10, 32258.
  Kamerstukken II 2010/11, 32726, nr. 1.
  296
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Kamerstukken II 2010/11, 21501-02, nr. 490.
  Kamerstukken II 2010/11, 21501-32, nr. 473.
  Kamerstukken II 2011/12, 21501-07, nr. 877.
  Kamerstukken II 2011/12, 21501-07, nr. 942.
  Kamerstukken II 2011/12, 31980, nr. 61.
  Kamerstukken II 2012/13, 23987, nr. 127.
  Kamerstukken II 2012/13, 22112, nr. 1498.
  Kamerstukken II 2013/14, 33877, nr. 1.
  Kamerstukken II 2013/14, 21501-20, nr. 895.
  Kamerstukken II 2014/15, 33606, nr. 4.
  Kamerstukken II 2014/15, 21501-07, nr. 1217.
   Kamerstukken II 2014/15, 32317, 302.
  Kamerstukken II 2014/15, 33574, nr. 6.
  Kamerstukken II 2015/16, 22112, nr. 2177.
  Kamerstukken II 2015/16, 32317, nr. 384.
  Kamerstukken II 2015/16, 33678, nr. 11.
  Kamerstukken II 2015/16, 34166, nr. 43.
  Kamerstukken II 2015/16, 34400.
  Kamerstukken II 2015/16, 31985, nr. 27.
  Kamerstukken II 2015/16, 22112, nr. 2124.
  Kamerstukken II 2015/16, 32317, nr. 367.
  Kamerstukken II 2016/17, 34566, nr. 3.
  Kamerstukken II 2016/17, 34695, nr. 1.
  Kamerstukken II 2016/17, 32317, nr. 465.
  Kamerstukken II 2016/17, 21501-07, nr. 1406.
  Kamerstukken II 2016/17, 21501-07, nr. 1408.
  Kamerstukken II 2016/17, 34604, 10.
  Kamerstukken II 2018/19, 25202 – (R2126).
  Kamerstukken II 2018/19, 35228, nr. 1.
  Kamerstukken II 2020/21, 35510, nr. 2.
  Kamerstukken II 2020/21, 35228, nr. 35.
  Kamerstukken II 21501-20 (documenten met betrekking tot de Europese Raad).
  Kamerstukken II 22112 (BNC-fiches).
  Handelingen II 2013/14, 31, item 18.
  Handelingen II 2013/14, 98, item 8.
  Handelingen II 2013/14, 98, item 9.
  Handelingen II 2013/14, 100, item 2.
  Handelingen II 2013/14, 103, item 11.
  297
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Handelingen II 2013/14, 103, item 9.
  Handelingen II 2013/14, 106, item 11.
  Handelingen II 2014/15, 66, item 3.
  Handelingen II 2014/15, 46, item 3.
  Handelingen II 2014/15, 95, item 7.
  Handelingen II 2015/16, 32, item 10.
  Handelingen II 2015/16, 32, item 11.
  Handelingen II 2016/17, 13, item 3.
  Handelingen II 2016/17, 30, item 11.
  Handelingen II 2017/18, 51, item 24.
  Handelingen II 2020/21, 59, item 26.
  Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2420.
  Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2316.
  Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2140.
  Besluitenlijst van de procedurevergadering van donderdag 19 maart 2015, 2015D13191.
  7.5.2
  
  Eerste Kamer
  
  Kamerstukken I 1995/96, 23490, nr. 90c.
  Kamerstukken I 2008/09, 30953, F.
  Kamerstukken I 2009/10, 30953, H.
  Kamerstukken I 2011/12, 22112, FJ.
  Kamerstukken I 2012/13, C, A.
  Kamerstukken I 2013/14, 33877, D.
   Kamerstukken I 2015/16, 32317, FY.
  Kamerstukken I 2015/16, 32317, GS.
  Kamerstukken I 2016/17, 33709, W.
  Kamerstukken I 2016/17, CXXIV, A.
  Kamerstukken I 2020/21, CXLIII.
  Handelingen I 1986/87, 30 september 1986, p. 21-58.
  Handelingen I 2001/02, nr. 24, p. 1210-1213.
  Handelingen I 2007/08, nr. 37, p. 1588.
  Aanhangsel Handelingen I 2010/11, 2.
  Aanhangsel Handelingen I 2010/11, 7.
  298
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Aanhangsel Handelingen I 2011/12, 4.
  Aanhangsel Handelingen I 2011/12, 5.
  Aanhangsel Handelingen I 2011/12, 6.
  Aanhangsel Handelingen I 2013/14, 3.
  Aanhangsel Handelingen I 2013/14, 6.
  Aanhangsel Handelingen I 2014/15, 7.
  7.5.3
  
  Tweede Kamer en Eerste Kamer
  
  Kamerstukken 30180 (Conferentie van Voorzitters van de parlementen van de Europese
  Unie).
  Kamerstukken 2012/13, 33130, A/2.
  Kamerstukken I/II 2015/16, 32317, FO/365.
  7.5.4
  
  Bundestag
  
  Deutscher Bundestag 17. Wahlperiode, Drucksache 17/14837, 21 oktober 2013.
  Deutscher Bundestag 17. Wahlperiode, Drucksache 17/4927, 25 februari 2011.
  Deutscher Bundestag 17. Wahlperiode, Drucksache 17/5490, 13 april 2011.
  Deutscher Bundestag 17. Wahlperiode, Drucksache 17/14601, 30 augustus 2013.
  Deutscher Bundestag 18. Wahlperiode, Drucksache 18/10443, 25 november 2016.
  Deutscher Bundestag 19. Wahlperiode, Drucksache 19/8959, 03 april 2019.
  Deutscher Bundestag 19. Wahlperiode, Drucksache 19/21986, 31 augustus 2020.
  Deutscher Bundestag, Plenarprotokoll 18/240, Stenografischer Bericht, 240. Sitzung, Berlin,
  Donnerstag, den 22. Juni 2017, p. 24536 (C).
  Deutscher Bundestag, Plenarprotokoll 18/240, Stenografischer Bericht, 240. Sitzung, Berlin,
  Donnerstag, den 22. Juni 2017, p. 24539.
  7.5.5
  
  Bundesrat
  
  Deutscher Bundesrat, Drucksache 73/11, 3 februari 2011.
  Deutscher Bundesrat, Drucksache 73/1/11, 7 maart 2011.
  Deutscher Bundesrat, Drucksache 413/1/11, 24 oktober 2011.
  Deutscher Bundesrat Plenarprotokoll 889. Sitzung, 4 november 2011.
  299
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  7.6
  
  7.6.1
  
  Websites
  
  Europese websites
  
  Website Europese Commissie, Adviezen van nationale parlementen en antwoorden van
  de Commissie.
  http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/relations/relations_other/npo/index_en.htm
  (laatst geraadpleegd 7 februari 2018).
  Website Europese Commissie, Dienst secretariaat-generaal
  http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/relations/relations_other/npo/political_
  dialogue_nl.htm (laatst geraadpleegd 7 februari 2018).
   Website Europese Commissies, Betrekkingen met nationale parlementen
  https://ec.europa.eu/info/law/law-making-process/adopting-eu-law/relations-nationalparliaments_nl (laatst geraadpleegd 29 januari 2018).
  Website Europese Commissie, Jaarverslagen
  https://ec.europa.eu/info/law/law-making-process/adopting-eu-law/relations-nationalparliaments/annual-reports-relations-national-parliaments_nl (laatst geraadpleegd
  2 februari 2019).
  Website Europese Commissie, brief voorzitter Tweede Kamer
  http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/relations/relations_other/npo/docs/netherlands/
  2010/com20100521/com20100521_tweedekamer_opinion_en.pdf (laatst geraadpleegd op
  7 februari 2018).
  Website Europese Commissie, Naar een circulaire economie
  https://ec.europa.eu/commission/priorities/jobs-growth-and-investment/towards-circulareconomy_nl (laatst geraadpleegd 23 februari 2018).
  Website Europese Commissie, Enhanced cooperation
  https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/enhanced_cooperation_-_already_
  a_reality_in_the_eu_1.pdf (laatst geraadpleegd 28 februari 2018).
  Website Europese Commissie, De subsidiariteitscontrole
  https://ec.europa.eu/info/law/law-making-process/adopting-eu-law/relations-nationalparliaments/subsidiarity-control-mechanism_nl (laatst geraadpleegd 10 februari 2018).
  300
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Website Europese Commissie, EU expenditure and revenue 2014-2020
  https://ec.europa.eu/budget/graphs/revenue_expediture.html (laatst geraadpleegd 16 juli
  2020).
  Website Europese Raad en Raad van de Europese Unie, Europees Openbaar Ministerie
  http://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2017/04/03/eppo/ (laatst geraadpleegd 28 februari 2018).
  Website Europees Parlement, Relations with national parliaments
  http://www.europarl.europa.eu/webnp/cms/pid/8 (laatst geraadpleegd 10 maart 2018).
  Website EUR-Lex, stand van zaken
  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/HIS/?uri=COM:2016:128:FIN (laatst geraadpleegd 28 februari 2018).
  Website EUR-Lex, Procedure 2011/0023/COD
  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/HIS/?uri=CELEX:52011PC0032 (laatst geraadpleegd 22 november 2018).
  Website ipex, COM/2011/0032/FIN
  www.ipex.eu/IPEXL-WEB/dossier/document/COM20110032FIN.do (laatst geraadpleegd
  22 november 2018).
  Website ipex, EU Speakers Conference
  www.ipex.eu/IPEXL-WEB/euspeakers/getspeakers.do?id=082dbcc530e432c20130e528
  aff20134 (laatst geraadpleegd april 2019).
  7.6.2
  
  Nederlandse websites
  
  Website Tweede Kamer
  www.tweedekamer.nl (laatst geraadpleegd 6 juni 2019).
  Website Tweede Kamer, Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid
  www.tweedekamer.nl/kamerleden_en_commissies/commissies/vj/vj-en-europa
  geraadpleegd op 7 februari 2018).
  301
  
  (laatst
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Website Tweede Kamer, Artikel 13-conferentie
  www.tweedekamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/details?id=2013A05820
  (laatst geraadpleegd 6 maart 2015).
  Website Tweede Kamer, Brochure Europese besluitvorming in de Tweede Kamer,
  www.tweedekamer.nl/sites/default/files/atoms/files/brochure_europese_besluitvorming.pdf
  (laatst geraadpleegd 4 augustus 2015).
  Website Tweede Kamer, Bovenop Europa
  www.tweedekamer.nl/kamerleden/commissies/europese-zaken/bovenop-europa (laatst
  geraadpleegd 6 juni 2017).
  Website Tweede Kamer, Rapporteurs Europees luchtruim
  www.tweedekamer.nl/nieuws/kamernieuws/rapporteurs-doen-verslag-overgemeenschappelijk-europees-luchtruim (laatst geraadpleegd op 6 juni 2017).
  Website Tweede Kamer, Rapporteurs
  www.tweedekamer.nl/kamerleden_en_commissies/commissies/vj/rapporteurs
  geraadpleegd 22 maart 2018).
  (laatst
  
  Website Tweede Kamer, Rapporteur bespreekt in Parijs bezwaren Kamer tegen Europees
  OM
  www.tweedekamer.nl/nieuws/kamernieuws/newspage2947_bezwaren_tegen_europees_
  om (laatst geraadpleegd 22 maart 2018).
  Website Tweede Kamer, debat fiscale constructies
  www.tweedekamer.nl/nieuws/kamernieuws/parlementaire-ondervragingscommissiefiscale-constructies-presenteert-verslag (laatst geraadpleegd 18 maart 2018).
   Website Tweede Kamer, JBZ-procedure
  www.tweedekamer.nl/sites/default/files/field_uploads/7RvO_JBZ-procedure_tcm181238565.pdf (laatst geraadpleegd 28 juni 2016).
  Website Tweede Kamer, Griffier
  www.tweedekamer.nl/over_de_tweede_kamer/organogram/griffier (laatst geraadpleegd
  21 juni 2018).
  302
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Website Tweede Kamer, Organogram
  www.tweedekamer.nl/over_de_tweede_kamer/organogram (laatst geraadpleegd 6 juli
  2019).
  Website Tweede Kamer, Dienst Analyse en Onderzoek
  www.tweedekamer.nl/over_de_tweede_kamer/organogram/dienst_analyse_en_onderzoek
  (laatst geraadpleegd 21 juni 2018).
  Website Tweede Kamer, Griffies Commissies
  www.tweedekamer.nl/over_de_tweede_kamer/organogram/griffies_commissies (laatst
  geraadpleegd 21 juni 2018).
  Website Tweede Kamer, Commissie Europese Zaken
  www.tweedekamer.nl/kamerleden_en_commissies/commissies/eu/samenstelling (laatst
  geraadpleegd 21 juni 2018).
  Website Tweede Kamer, Eurocommissaris Justitie spreekt met Kamerleden
  www.tweedekamer.nl/nieuws/kamernieuws/eurocommissaris-justitie-spreekt-metkamerleden (laatst geraadpleegd 14 oktober 2019).
  Website Tweede Kamer, Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag
  www.tweedekamer.nl/kamerleden_en_commissies/commissies/pok (laatst geraadpleegd
  26 oktober 2020).
  Website Eerste Kamer
  www.eerstekamer.nl (laatst geraadpleegd 12 juli 2016).
  Website Eerste Kamer, Parlementaire bevoegdheden Eerste Kamer met betrekking tot de
  Europese Unie
  www.eerstekamer.nl/eu/thema/parlementaire_bevoegdheden_eerste (laatst geraadpleegd
  10 augustus 2015).
  Website Eerste Kamer, BNC
  www.eerstekamer.nl/eu/bnc_fiches (laatst geraadpleegd 5 augustus 2015).
  Website Eerste Kamer, Voorstel EOM
  www.eerstekamer.nl/eu/edossier/e130041_voorstel_voor_een (laatst geraadpleegd 11 april
  2018).
  303
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Website Eerste Kamer, Witboek stappenplan
  www.eerstekamer.nl/eu/edossier/e110018_witboek_stappenplan_voor (laatst geraadpleegd
  21 juni 2018).
  Website Eerste Kamer, Europese voorstellen
  www.eerstekamer.nl/eu/europese_voorstellen (laatst geraadpleegd op 8 juli 2016).
  Website Eerste Kamer, prioritaire selectie
  www.eerstekamer.nl/eu/overig/20121211/priorititaire_selectie_uit_het/f=/vj55h3bl4ezd.pdf
  (laatst geraadpleegd 11 april 2018).
  Website Eerste Kamer, Instemmingsrecht
  www.eerstekamer.nl/eu/begrip/instemmingsrecht (laatst geraadpleegd 28 juni 2016).
  Website Eerste Kamer, Ambtelijke organisatie
  www.eerstekamer.nl/begrip/ambtelijke_organisatie (laatst geraadpleegd 20 juni 2018).
  Website Eerste Kamer, Algemene Europese Beschouwingen 2016
  www.eerstekamer.nl/eu/thema/algemene_europese_beschouwingen_7 (laatst geraadpleegd
  10 juli 2018).
  Website Eerste Kamer, toezeggingen
  www.eerstekamer.nl/toezeggingen_2 (laatst geraadpleegd 28 oktober 2020).
  Website Eerste Kamer, geselecteerde voorstellen.
  www.eerstekamer.nl/eu/edossiers (laatst geraadpleegd 28 oktober 2020).
  Website parlement.com, Tweede Kamercommissies
  www.parlement.com/id/vh8lnhrogvuz/tweede_kamercommissie (laatst geraadpleegd
  januari 2019).
  Website parlement.com, Eerste Kamercommissies
  www.parlement.com/id/vh8lnhrpmxvz/eerste_kamercommissies (laatst geraadpleegd
  januari 2019).
  Website De Nederlandse Grondwet, BNC-fiche
  www.denederlandsegrondwet.nl/9353000/1/j9vvihlf299q0sr/vh8es07d69yp (laatst geraadpleegd 5 augustus 2015).
  304
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Website Europa NU, BNC
  www.europa-nu.nl/id/vh9gp1tfvuzz/interdepartementale_werkgroep (laatst geraadpleegd
  5 augustus 2015).
  NOS.nl, ‘Kamer voelt zich voor het blok gezet met brexit-deal’ 28 december 2020.
   https://nos.nl/collectie/13852/artikel/2362332-kamer-voelt-zich-voor-het-blok-gezet-metbrexit-deal (laatst geraadpleegd 15 januari 2021).
  Website Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
  www.raadsleden.nl/actueel/nieuws/raad-amsterdam-wil-het-budget-ondersteuning-metminimaal-50-procent-verhogen (laatst geraadpleegd 9 juli 2021).
  7.6.3
  
  Duitse websites
  
  Website Bundestag
  www.bundestag.de (laatst geraadpleegd 3 februari 2019).
  Website Bundesrat
  www.bundesrat.de (laatst geraadpleegd 3 februari 2019).
  Website Duitse permanente vertegenwoordiger in de EU
  http://eu-lbde.webhosting.be (laatst geraadpleegd 21 september 2018).
  Website Ministerie van Binnenlandse Zaken, Beamtete Staatssekretär
  www.bmi.bund.de/DE/ministerium/beamtete-staatssekretaere/beamtete-staatssekretaerenode.html (laatst geraadpleegd 12 september 2018).
  Website Ministerie van Binnenlandse Zaken, Parlamentarischer Staatssekretär
  www.bmi.bund.de/DE/ministerium/parlamentarische-staatssekretaere/parlamentarischestaatssekretaere-node.html (laatst geraadpleegd 12 september 2018).
  Website Bundestag, Verwaltung
  www.Bundestag.de/parlament/verwaltung/ (laatst geraadpleegd 26 juli 2018).
  Website Bundestag, Instrumente der Kontrolle
  www.Bundestag.de/parlament/aufgaben/regierungskontrolle_neu/kontrolle/instru/255462
  (laatst geraadpleegd 26 juli 2018).
  305
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Website Bundestag, Kontrolle der Regierung
  www.Bundestag.de/parlament/aufgaben/regierungskontrolle_neu/kontrolle/kontrolle/
  212634 (laatst geraadpleegd 6 augustus 2018).
  Website Bundestag, Gremien zur Kontrolle
  www.Bundestag.de/parlament/aufgaben/regierungskontrolle_neu/kontrolle/grem/255458
  (laatst geraadpleegd 10 augustus 2018).
  Website Bundestag, Mitwirkungsrechte
  www.Bundestag.de/europa_internationales/eu/mitwirkungsrechte (laatst geraadpleegd
  15 november 2018).
  Website Bundestag, Vielfalt der Kontrolle
  www.Bundestag.de/parlament/aufgaben/regierungskontrolle_neu/kontrolle/vielfalt/255456
  (laatst geraadpleegd 27 juli 2018).
  Website Bundestag, Anfragen
  www.Bundestag.de/blob/196220/6cb3e85de6b8d7377caa4fae8d05fcc4/kapitel_11_01_
  anfragen-data.pdf (laatst geraadpleegd 21 september 2018).
  Website Bundestag, Mediathek
  www.Bundestag.de/mediathek?videoid=6569827#url=L21lZGlhdGhla292ZXJsYXk=&mod=mediathek (laatst geraadpleegd 25 september 2018).
  Website Bundesrat, Ausschüsse
  www.bundesrat.de/DE/bundesrat/sekretariat/a/a-node.html (laatst geraadpleegd 26 juli
  2018).
  Website Bundesrat, Parlamentsabteilung
  www.bundesrat.de/DE/bundesrat/sekretariat/p/p-node.html (laatst geraadpleegd 26 juli
  2018).
  Website Bundestag, EU-Ausschuss diskutiert mit Kommissar Oettinger
  www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2014/kw39_pa_europa_oettinger-330632 (laatst
  geraadpleegd 14 oktober 2019).
  Website Bundesrat, Zustimmungs- und Einspruchsgesetze
  www.bundesrat.de/DE/aufgaben/gesetzgebung/zust-einspr/zust-einsprnode.html#doc4353672bodyText1 (laatst geraadpleegd 9 november 2020).
  306
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Website Bundestag, Das Misstrauensvotum gegen Willy Brandt (1972)
  www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/28290403_misstrauensvotum01-200574 (laatst
  geraadpleegd 10 november 2020).
  Website Bundestag, Das Misstrauensvotum gegen Helmut Schmidt
  www.bundestag.de/webarchiv/textarchiv/2012/40797914_kw40_misstrauensvotum_
  kalenderblatt-209576 (laatst geraadpleegd 10 november 2020).
  Website Bundestag, Mitarbeiter
  www.bundestag.de/abgeordnete/mdb_diaeten/1334d-260806 (laatst geraadpleegd 9 juli
  2021).
  Website Bundesrat, Personalausweis
  www.bundesrat.de/DE/plenum/bundesrat-kompakt/16/946/946-node.html#top-19 (laatst
  geraadpleegd 19 november 2020).
  Website archief Bundestag
  http://webarchiv.bundestag.de/cgi/show.php?fileToLoad=2951&id=1223 (laatst geraadpleegd 24 november 2020).
  7.6.4
  
  Overige
  
  Website House of Lords
  www.parliament.uk/documents/lords-committees/eu-select/green-card/green-card-onfood-waste.pdf) (laatst geraadpleegd 23 februari 2018).
  Website Hongaars parlement
  www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/conference-of-speakers-ofeuropean-union-parliaments (laatst geraadpleegd 15 februari 2018).
  Website Beucitizen
  http://beucitizen.eu/wp-content/uploads/D8.4-National-Parliaments-as-Collective-Actorof-European-Citizenship_FINAL.pdf (laatst geraadpleegd 15 februari 2018).
   Website Eurostat 2017
  https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&
  pcode=tps00001 (laatst geraadpleegd 29 november 2018).
  307
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Deutscher Bundestag, Der Ausschuss für die Angelegenheiten der Europäischen Union, juli
  2018
  www.btg-bestellservice.de/pdf/20089100.pdf (laatst geraadpleegd 23 november 2020).
  7.7
  
  Overige bronnen
  
  H. Van Rompuy, ‘Speech by President Herman Van Rompuy to the Interparliamentary
  Committee Meeting on the European Semester for Economic Policy Coordination’,
  Brussels, 27 februari 2012, EUCO 31/12 (http://europa.eu/rapid/press-release_PRES-1268_en.htm?locale=en (laatst geraadpleegd 30 juni 2016).
  Brief Tweede Kamer n.a.v. voorstel COM/2010/0521 (http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_
  general/relations/relations_other/npo/docs/netherlands/2010/com20100521/com20100521_
  tweedekamer_opinion_en.pdf) (laatst geraadpleegd op 7 februari 2018).
  Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de
  Tweede Kamer 2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer 2011.
  Brochure Europese besluitvorming in de Tweede Kamer, www.tweedekamer.nl/sites/default/
  files/atoms/files/brochure_europese_besluitvorming.pdf (laatst geraadpleegd 22 december
  2017).
  Position Paper House of Representatives of the States General in The Netherlands with
  regard to EU proposals regarding Smart Borders, position paper Slimme Grenzen,
  29 oktober 2015 https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-is-new/
  public-consultation/2015/docs/consultation_030/contribution_position_paper_smart_
  borders_house_of_representatives_en.pdf (laatst geraadpleegd 6 juni 2017).
  Onderzoek nieuwe Europese regelgeving: ‘impact assessment’, Eindrapport, PKMG,
  5 oktober 2010.
  M. van Keulen, ‘Kamerleden moeten hun kennistekort durven toegeven en agenderen’,
  de Volkskrant 2 mei 2018.
  B. Dekker e.a., Weinig empathisch, wel effectief. Percepties van Nederlandse belangenbehartiging in de Europese Unie (Clingendael Rapport), Den Haag: Nederlands Instituut voor
  Internationale Betrekkingen Clingendael 2019.
  308
  
  7
  
  Bibliografie
  
  Das Datenhandbuch zur Geschichte des Deutschen Bundestages via www.bundestag.de/datenhandbuch (laatst geraadpleegd 10 november 2020).
  309
  
  B i j l ag e I . P r o c e d u r e b e h a n d e l i n g
  E u r o p e s e vo o r s t e l l e n i n d e E e r s t e
  Kamer
  
  1
  
  1
  
  Eerste Kamercommissie Europese Zaken, Introductiedossier, Den Haag: Eerste Kamer 12 juni 2015.
   311
  
  B i j l ag e I I . P r i o r i ta i r e vo o r s t e l l e n
  uit wetgev ings- en werkpro gramma
  2 0 1 0 va n d e E u r o p e s e C o m m i s s i e
  
  1
  
  Alle voorstellen uit deze lijst zijn in overleg tussen regering en Kamer aangemerkt als voor
  Nederland prioritair. De Kamer zal extra aandacht besteden aan de behandeling van deze
  voorstellen.
  Over de voorstellen waarbij in deze lijst is aangegeven dat er een subsidiariteitstoets of
  behandelvoorbehoud zal worden gemaakt, zal bovendien de regering binnen maximaal
  drie weken na publicatie een BNC-fiche naar de Kamer sturen.
  Voorstel
  
  Subsidi- Behanaridelteitsvoorbetoets
  houd
  
  Commissie voor Buitenlandse Zaken
  Toekomst Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
  
  x
  
  Groenboek Begrotingssteun OS
  Voorstel voor een nieuw partnerschap EU-Landen en Gebieden Overzee (LGO)
  Mededeling over klimaatverandering en ontwikkeling
  Commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
  Mededeling interne veiligheidsstrategie
  Mededeling inzake de versterking van de reactiecapaciteit van de Europese
  Unie bij rampen (‘EU’s Disaster Response Capacity’)
  Wetgevend voorstel inzake aanslagen tegen informatiesystemen
  Mededeling Interne Veiligheidsstrategie
  Commissie voor Economische Zaken
  Verordening over de modernisering van het Europees Agentschap voor Net- x
  werk- en Informatiebeveiliging
  Een regelgevend kader voor Smart Energy Grids
  
  x
  
  Wetgevend voorstel voor het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
  (EFRO) en Cohesiefonds
  
  x
  
  Anti-Counterfeiting Trade Agreement (ACTA)
  
  x
  
  1
  
  Kamerstukken II 2009/10, 22112, nr. 1012.
  