title: MONOPOLIE EN LEVENSCYCLUS
text: MONOPOLIE EN LEVENSCYCLUS
  Enkele opmerkingen over de theorie van de
  monopolistische onderneming
  door Dr. R. Schöndorff
  Samenvatting
  
  Het traditionele model van de onderneming
  ontmoet in de literatuur een grote verscheiden­
  heid van kritiek, terwijl tal van alternatieven
  naar voren zijn gebracht.
  In deze beschouwing hebben wij bij een aan­
  tal van deze punten van kritiek aansluiting
  gezocht en ons als doel gesteld met name het
  traditionele monopoliemodel in enkele opzich­
  ten te verfijnen en uit te breiden. Daarbij is
  gebruik gemaakt van begrippen, constructies en
  gedachtengangen welke als losse brokstukken
  verspreid in zeer uiteenlopende gedeelten van
  de literatuur kunnen worden aangetroffen.
  Onze bijdrage is gelegen in de wijze waarop
  deze brokstukken zijn geplaatst in het kader
  van de levenscyclus van het produkt. Hierdoor
  is een model ontstaan waarin in de verschillende
  fasen van de levenscyclus het accent ligt op ver­
  schillende doelstellingen, randvoorwaarden en
  aktievariabelen. Door het inbrengen van de
  levenscyclus, door het expliciet in het model
  opnemen van een aantal nevenoverwegingen
  welke de monopolist zekere beperkingen opleg­
  gen, alsmede door het gebruik van een optimumtechniek welke nauw verwant is aan in de
  ondernemingspraktijk gehanteerde programmeringstechnieken, is een model ontstaan dat dich­
  ter aansluit bij het feitelijk gedrag van een
  monopolistische onderneming.
  Nadat in het eerste hoofdstuk enige aandacht is
  geschonken aan het traditionele monopolie­
  model zoals dat door Cournot is ontwikkeld,
  wordt in het tweede hoofdstuk stilgestaan bij
  de vele kritiek welke in de literatuur naar voren
  komt ten aanzien van dit model en ten aanzien
  van de ,,theory of the firm” in het algemeen.
   Genoemde kritiek en de gepresenteerde alter­
  natieven betreffen in grote lijnen: de doelstel­
  lingen van het ondernemersgedrag, de aktie­
  variabelen, het karakter van het model en de
  methode van analyse. Onderwerp van kritische
  beschouwingen zijn in de literatuur: het streven
  naar maximale winst als doelstelling, de magere
  inhoud van het winstbegrip, het ontbreken van
  een financiële struktuur, het maximeren als
  zodanig, het uitsluitend bezien van prijsvariatie,
  het ontbreken van een organisatiestruktuur en
  van conflicten en informatieproblemen. Ook de
  
  m a b blz. 38
  
  veronderstellingen van volkomen kennis, vol­
  komen zekerheid, volkomen deelbaarheid en
  het feit dat geen restricties zijn opgelegd aan de
  beschikbaarheid van produktiemiddelen zoals
  management, machinecapaciteit en vermogen,
  zijn aan kritiek onderhevig. Met deze beden­
  kingen als achtergrond zijn tal van alternatieve
  theorieën ontwikkeld die veelal als elkaar uit­
  sluitend worden gepresenteerd.
  Ten einde aan bepaalde punten van deze
  kritiek tegemoet te komen, zijn wij als volgt
  tewerk gegaan. In het derde hoofdstuk wordt
  de levenscyclus, zoals deze in met name de
  marketing-literatuur kan worden aangetroffen,
  bezien. In dat hoofdstuk wordt tevens aangege­
  ven in welke van de achtereenvolgende fasen
  van de levenscyclus de verschillende in de litera­
  tuur naar voren gebrachte veronderstellingen
  met betrekking tot het marktgedrag relevant
  worden geacht. In hoofdstuk vier komen de
  Kuhn-Tucker optimumcondities welke het
  mogelijk maken optimumvraagstukken met
  randvoorwaarden in de vorm van ongelijkheden
  te onderzoeken, aan de orde. In de verre hoofd­
  stukken ontwikkelt zich het volgende beeld van
  het gedrag van de monopolist in de verschillen­
  de fasen.
   In de introduktie- en expansiefase - welke in
  hoofdstuk vijf aan de orde komt - vertoont de
  aanbieder een gedrag a la Baumol. Hij legt na­
  druk op het maximeren van zijn totale op­
  brengst door middel van prijs- en reclamevariatie, ten einde een zo groot mogelijk deel van de
  potentiële afnemers van zijn produkt voor zich
  te winnen. Aan het winstniveau wordt slechts
  de eis gesteld dat dit niet negatief mag zijn. In
  hoofdstuk zes krijgt het winstniveau toenemen­
  de aandacht en wordt het model in navolging
  van een bijdrage van Vickers op dit gebied, uit­
  gebreid met een vermogensvergelijking waar­
  door de optimale produkthoeveelheid, de opti­
  male faktorinzetten en de optimale vermogensstruktuur simultaan kunnen worden bepaald. In
  de gevorderde expansiefase en bij de overgang
  naar de stabilisatiefase, wanneer een zekere ver­
  zadiging optreedt, zal de monopolist streven
  naar het verbeteren van zijn winstpositie. Hij’is
  bij het streven naar maximale winst evenwel
  gedwongen de dreiging van toetreding van
  potentiële concurrenten in zijn besluitvorming
  te betrekken. In hoofdstuk zeven wordt het
  stellen van een limietprijs, in eerste aanleg
  exogeen, later als funktie van de reclame-inspanning, bezien. In het achtste hoofdstuk
  krijgt de literatuur met betrekking tot de moge­
  lijkheid van overheidsinterventie door middel
  van het voorschrijven van een rentabiliteits-
  
  plafond aandacht. Met name wordt ingegaan op
  de bijdrage van Sheshinski inzake de welvaartsaspecten van het rentabiliteitsplafond. Tenslot­
  te wordt in hoofdstuk negen aandacht geschon­
  ken aan de eindfase van het produkt. De afzetontwikkeling is nog slechts afhankelijk van door
  de monopolist niet beïnvloedbare faktoren als
  bevolkingsgroei en toeneming van het inkomen.
   De relatieve teruggang van de afzet is voor de
  aanbieder aanleiding een nieuw produkt te gaan
  ontwikkelen, terwijl hij intussen het winstniveau als bevredigend aanvaardt zolang het
  zich tussen twee grenzen beweegt. De boven­
  grens is daarbij het niveau waarbij toetreding
  van potentiële concurrenten dan wel overheids­
  ingrijpen wordt uitgelokt. De ondergrens wordt
  door de financieringsbehoeften bepaald. Wordt
  de ondergrens bereikt dan wordt het nieuwe
  produkt gelanceerd, terwijl het oude uit de
  markt wordt genomen.
  Door het opnemen van de levenscyclus in het
  model is het mogelijk ook andere doelstellingen
  dan het streven naar maximale winst een plaats
  te geven en wel zonder dat deze andere doelstel­
  lingen het maximeren van de winst uitdrukke­
  lijk vervangen. Door te veronderstellen dat in de
  verschillende fasen van de produktontwikkeling
  het accent komt te liggen op verschillende doel­
  einden, behoeven deze niet als elkaar vervan­
  gend te worden opgevat, doch veeleer als elkaar
  aanvullend, in eikaars verlengde liggend. Op
  deze wijze is een zekere relativering bereikt van
  de verschillende doelstellingen, waaruit de sug­
  gestie naar voren komt dat bij toetsing van de
  verschillende in de literatuur naar voren ge­
  brachte doelstellingshypothesen de relatie tot
  de fase van de levenscyclus van het produkt in
  het oog zou moeten worden gehouden.
   Door het in het model opnemen van verschillen­
  de nevenoverwegingen mag worden gezegd dat
  het iets meer van de interne beslissingsproblematiek laat zien dan het traditionele model. Het
  verwerken van deze nevenoverwegingen, welke
  
  de beslissingsruimte van de ondernemer beper­
  ken, werd mogelijk door het gebruik van de
  Kuhn-Tucker optimumcondities. Deze hebben
  de eigenschap dat zij - vanwege hun nauwe
  relatie tot de mathematische programmeringstechnieken - enerzijds in staat stellen bepaalde
  numerieke oplossingen te berekenen. Ander­
  zijds, en dat achten wij van meer belang, bieden
  zij de mogelijkheid tezamen met de eisen van
  concaviteit en differentieerbaarheid van de
  objektfunktie en concaviteit van de randvoor­
  waarden, de noodzakelijke en voldoende voor­
  waarden te geven voor de existentie van een
  globaal optimum. In een aantal gevallen bleek
  het mogelijk aan deze optimumvoorwaarden
  economische interpretaties toe te kennen.
  Nadat aldus is aangegeven hoe enkele van de
  kritiekpunten tegemoet zijn getreden, is het zin­
  vol eveneens aan te duiden welke punten van
  kritiek zijn blijven liggen. Ten dele zijn dat
  zaken welke binnen het kader van onze pro­
  bleemstelling hadden kunnen worden aange­
  pakt, zoals bijv. het inbouwen van een organisatiestruktuur naar analogie van een model van
  een centraal geleide economie, waarbij de duale
  prijzen een belangrijke rol zouden spelen.
  Beperkingen welke van de aanvang af aan de
  beschouwing werden opgelegd, zijn het ontbre­
  ken van onzekerheid, het statisch karakter van
  de analyse en het uitsluiten van oligopolie.
   Gezien in het licht van de mogelijkheden tot
  het invoeren van stochastische en dynamische
  elementen in dit model, kan onze benadering
  niet meer dan een eerste stap zijn. Het lijkt
  echter een niet te gewaagde veronderstelling dat
  de gekozen Kuhn-Tucker benadering een ver­
  trekpunt kan zijn bij een stochastische en dyna­
  mische programmeringsaanpak van de onder­
  havige problematiek. Wanneer de reaktieproblematiek van het oligopolie mede in de be­
  schouwing wordt betrokken, zouden situaties
  kunnen worden geanalyseerd waarbij aanbieders
  zich in verschillende fasen van de ontwikkeling
  van een nauw verwant produkt bevinden.
  m a b blz. 39.
  