title: Histoire de la Coopération en Belgique par Louis Bertrand, député de Bruxelles, président de la Fédération des sociétés coopératives socialistes de Belgique
text: NIEUWEUITGAVEN
  His~oire de la Coop4ration en Belgique par
  Louis Bertrand, d6pu~6 de Bruxolles, pr4sident
  de la F~d~ra~ion des s o e i ~ s cooperatives sociafishes de Belgique. Bruxelles, Duchenne & C io
  Libraires-Editeurs, 20 Rue du Persil.
  Wie zieh den tijd geven kan om her omvangrijke work door
  te werken van Louis Bertrand, dat voor f 5 door den auteur
  verkrijgbaar is gesteld bij den uitgever van Looy te Amsterdam,
  zal 'zich zeker de moeite, die hem dit gekosC heeft, niet beklagen,
  al l,:oet hij zich zelf bekennen, dat hij meer en minder heeft
  gekregen dan de rite1 beloofde.
  ])e beide kolossale deelen, groot te zameu meer dan 1~00
  pagina's, versierd met talrijke portretten van socialisten van
  vroeger en later tijd eu met afbeeldiugen der gebouwen van
  zeer vele coSperaCieve vereenigingen, bevatten toch vooruamelijk
  de geschiedenis van de socialistisehe prol~aganda en den steun
  daaraan verleeud door de coSperatieve vereenigingen, die door
  socialisten zijn opgerieht eu door heu worden beheerd. Maar
  aau de nie~-socialistische en neutrale coSperatievc vereenigingen
  is slechts een gering aautal bladzijden gewijd. Eeu gesehiederfis
  vau de geheele Belgische coSperatie in volkomen objeetieven
  geest krijgt, men dus uiet.
  Her doel trouwens, dat de sehrijver zieh gesteld heeft, kan
  bijna geen under geweest zijn clan bij de socialisten geestdrif~
  te wekken voor een coSperatieve beweging, die nauw verbonden
  is aan de s.oeialistisehe en die aan deze de strijdmiddelen l~vert.
  DR blijkt 'reeds dadelijk uit de voorrede, d~e de bekende
  socialist,isehe Belgisehe afgevaardigde Yandevelde voor het werk
  sehreef en waarin hij als een der voordeelen van heC Belgische
  coSpera~ieve stelsel vermeldt dat 1'o r g a n i s a t i o n c o o 10~ r atire
  se e o n f o n d
  avec l'organisation
  m~me du
  socialisme.
   747
  
  Dat Louis Bertrand, gewezen werkman en reeds dertig jaren
  een der stl'ijders in de socialistisehe beweging van Belgii~, aau
  zijn boe'k deze tendenz geven moest, wie zal her wa'aken, maar
  iets anders is of men goed doer met politiek en eo5peratie zoo
  met elkander te verbinden. Staa~ de coSperatie niet te hoog
  om als hulpmiddel g.ebruikt te worden, bestemd als zij is om
  her geheele karakter van den socialen strijd te veranderen? Wij
  meenen deze vraag bevestigend te moeten ant~woorden en wij
  weten da~ de coSperafie om haar zelfs wille gediend wil worden
  als hoogere maatsehappelijke ordeuing. Daarom moet zij zich
  losmaken van de pohtiek.
  Wij meenen, dat de teekenen, met name in Zwitserland en
  Duitschland reeds in deze richting wi.jzen en dat zelfs ot~ den
  langeu duur in Belgie zal .blijken, dat de toepassing der co5pera~ie
  zoodanige betere economische toestanden ten gevolge heeft, dat
  iedereen (lie uadenkt, begxijpt dat in die richtiug de hervorming
  der maatschappij moet plaats hebben.
  Als in elk under werk over de coSperatieve beweging wordt
  ook hier de oorsl)rong nagespoord tot Owen, )~ourier en SaintSimon, worden de daden der Equitable l'ionuiers van Rochdale
  uitvoerig vermeld, maar vooral wordt nadruk gelegd op den
  politieken ondergrond, dien her optredeu van de wevers van
  Lancaster had. u
  worden .Buchez met zijn productieve
  associatie, Leroux eft Loois Blanc besproken en hunue denkbeelden gecommentarieerd en worden levendige schilderingen
  gegeven van Godin en zijn inrichtingen.
   De historische mededeelingen sehijnen, althans oordeeleude
  nit den indruk, dieu thans dergelijke dingen zouden makeu,
  eea weinig getdeurd. Wij vernemen b.v. dat Victor Cousidc!rant
  bij zijn eersten socialistisehen propagandatocht in .Belgie eeuige
  dagen logeert bij Charles Rogier, des~ijds gouverueur van Antwerpen, in diens ambtswoning !
  Ten slotte wordt de tegenstelliug gesteld: burgerlijke en soeialistische coSperatie, d'Andriment, de bekende voorvech~er voor
  erediet-coSperatie in Belgifi en Schulze-Delitsch worden als de
  predikers van de eerste soort coSperatie op den voorgrond
  geplaatst, van Beveren, Anseele en hunue volgers gesehetst
  als de voorvechters van de tweede.
  #La bourgeoisie opposa done la coopgration au sociahsme et
  
  748
  
  la h t t e pour la couqu~te du po,!voir politique par la elasse
  ouvri~re. Il en rgsulta pour le mouvement coopdratif uu changement
  son earact~re primitif."
  Oeze zelfde verandering had reeds, bli.jke,s ziju voorrede
  Emile van de u
  in de Engelsehe eoopdratie ontdekt. Hij heeft
  een propagandablaadje van den Engelsehen eoopdratieveu Bond
  gevonden, luideude : ,~l)ourquoi je suis membre de la coopgration ?
  1 ~ Parceque celui qui est derriere le eomptoir me serf, et
  non un autre, qui veut m e tromper; i~~ Parceque je ne peux
  pus permettre que cet autre devienne fiche h rues ddpens;
  3 ~ Parceque je touche un dividende; 4,~ Puree que je puis
  utiliser la biblioth~que et la salle de lecture, entendre des
  confgreuees, prendre part h des f~tes, h des jeux, et que, par
  lh,' j'ai la vie plus gaie".
   E n omdat die verlokkende voordeden opgesomd werden om
  hen, die hog geen eoopdrators zijn, tot de beweging te brengen,
  die haar door hare bibliotheken en conferences dan toch zeker
  wel tot een hoogere opvatting zal ontwikkelen, concludeert van
  de Velde .que l'organisation eoSpdrative gaguerait i~ s'appuyer
  sur autre chose" ca aeht hij her eeu eer veer de Bdgisehe
  coSperatie ant zij soeialistisch is en daardoor uitsteekt - - naar
  zijn meening - - boven die van de meerderheid der andere lauden.
  De juistheid daarvan zal echter sea niet-socialist moeilijk
  kunnen toegeven en wordt zelfs door vele Belgisehe soeialisten
  ernstig betwijfeld. Herhaaldelijk hebben discussi~n over dit
  twistpunt plants eu niet altijd wordt de meeaing van van de
  Yelde gedeeld, terwijl het teekenend is dat men zeer dikwijls
  de e05peratieve vereeniging op neutralen veer begiat, om haar
  later als zij sterk genoeg is, in een soeialistisehe o m t e zetten.
  Zeker de Belgisehe eoSperatie is sen wonder van opofferingsge.zindheid bij de leden, sen wonder ook van taaie volharding
  en werkzaamheid bij de leiders, waarvan er onderseheideue
  letterlijk veer de beweging zieh hebben doodgewerkt; men denke
  ann van Beveren, de Volder ea zoovele anderen, maar dat d e
  socialistisehe coSperatieve vereeuigingen in Belgie bloeieu, aiettegenstaande zij betrekkelijk geringe dividenden geven en veer het
  meerendeel aog in boas veer nieuwe wareu, zit alleen in de voortdurende propaganda van het soeialisme, dat ziju aaahangers voornamelijk daarom ziet wassea, omdat de overige politieke partijen den
  
  749
  
  nrbeider, te reeht of ten onreehte, zoo weinig vertrouwen
  inboezemeu; verandert dit - - en de jongste, teekenen wijzen
  daarop - - dan zal de Belgische socialistische co5peratie daarvan
  den terugslag ondervinden, tenzij iumiddels de leden tot werkelijke eo5perators zijn opgeleid.
   En wellicht is men reeds een heel eind in die richtiug, want
  de coSperatie heeft, her is prof. Treub die het uitnemend heef't
  opgemerkt, de strekking dat zij de leden der vereenigingen die
  haar toepassen, langzamerhand opleidt tot die deugden die
  noodig zijn om ze te doen slagen.
  Ook de juistheid van deze opmerking bewijzen de Belgische
  co5perators, want talrijk zijn de administrateurs, de secretarissen,
  de penniugmeesters, die uit de werklieden gerecruteerd zijn en
  die zich den moeitevollen arbeid hebben getroost om niet alleen
  zich de kennis van boekhouden en handel eigen te maken, maar
  ook om de door arbeid vereelde, ringers weer te dwingen tot her
  voeren van de pen op zoodanige wijs, dat de boekhoudingen
  zoo goed worden gevoerd, dat de officieren van justitie ,
  die door vijandige handelaren aangezet, dikwijls een onderzoek
  instelden naar de nauwkeurigheid tier administratie, daarvan
  doorgaans een lofwaardig getuigenis moesten afleggen.
  War in her boek aangenaam en verwarmend aandoet, is de
  niet opgeschroefde maar waardige wijze, waarop hulde wordt
  gebracht aan de stoere werkers in de beweging, aan Anseele,
  van Beveren, van Loo, de Volders, Coenen, de gebr. Rousseau
  en zoovele anderen, wier werk_kracht en taai geduld onder
  allerlei tegenwerking de bewegiug gebraeht heeft tot het sueees
  waarop zij mag bogen.
  Het is de gewoonte in vele organen v a n de pets or, aan de
  socialisten te verwijten, dat zij a11een uit ego~sme handelen,
  om zelf er bovenop te k o m e n - inderdaad een vreemd ego~sme,
  dat enkelen een Kamerzetel bezorgt, waarin zij zeker geen zoete
  rust genieten, maar allen breugt een leven van harden arbeid,
  afgewisseld met nu en dan war verpoozing in de gevangenis en
  onderscheidenen ten slotte, door overspanning, een vroegfijdig graf.
   Ook wij gelooven dat de socialistische droombeelden niet voor
  verwezenlijking vatbaar zullen zijn, maar wat men den 1eiders
  ook moge v e r w i j t e n - en dat van onhebbelijk optreden is veelal
  verdiend - - geen egoYsme.
  750
  War in Gent, in Brussel, in Jo!iment, in Luik, in Verviers,
  in Sel'aing gedaan is tot opbe~ing der massa, her verdient
  groote bewondering en indien de Nederlandsehe eoSperators maar
  de helft van het gdoof in hunne idealen bezaten van de Belgen,
  indien zij maar een kwart van de werkkraeht aan hmme coSperatieve vereenigingen ten koste legden, die de Belgisehe soeialisten
  veer de hunne veil hebben, dan zou zeker de Nederlandsche
  eoSpex~tie er niet zoo droevig veer staan als in geen ander land.
  Ook bier te lande maakt zich thans het socialisme op om de
  co5peratie in den arm te nemen tot zijn steun en wij sullen
  dan ook bier den strijd krijgen tussehen socialistisehe en neutrale
  coSperatie, tot schade veer beide, want eotiperatie en coneurrenfie
  zijn twee begrippen, die bij elkaar passen als een vuist in een oog.
  Eugelaud heeft dien strijd niet gekeud en Denemarken evenrain, daar heerschte de co.Speratie, voordat bet socialisme zijn
  intoeht deed; in Duitsehland heeft men zieh bekeerd tot de
  neutrale eoSperatie, war zal ten onzent de toekomst geven?
  Zal men hier, geleerd door Belgit~, in tijds uog systematisch
  de propaganda gaan voeren veer de neutrale coSperatie? Of zal
  men wellicht, ~bij de splijtzieke neigingen, die ten onzeut
  hoogtijd vieren, weldra zien anti-revolu~ionaire, socialistische,
  katholieke en neutrale coSperatievc vereenigingen met hct gevolg
  van dien: verspilliug van administratiekosten en eoncnrrentie?
  Aan de Nederlandsche coSperators hot. autwoord..
   Laten allen he~ werk van Bertrand lezen en herlezen. Het
  zal hen sterken in hun idealen, her zal hen aanvuren tot
  arbeiden veer hunne groo~sche beweging, maar her zal hun
  tevens leeren, dat de coSperatie meet zijn neutraal, zal zij
  werkelijk al da~ goede doen, war v,an haar mag verwaeh~ women.
  's-Gr. 1~, Junk
  
  G.J.D.C.
  GorDr~avr.
  