title: Le mandement joyeux et la culture joyeuse en France et dans les anciens Pays-Bas (XVe-XVIIe siècles)
text: Derde deel: platform voor discussies
  Het derde deel van deze dissertatie ligt in het verlengde van het tweede deel. De
  spanningsverlichtende en de saamhorigheidsversterkende functie van het spotmandement bracht
  met zich mee dat dit type tekst ook als platform voor discussies gebruikt kon worden. Via dit
  platform konden verschillende meningen over diverse thema’s worden geuit en verkend, binnen
  de veilige kaders van de gemeenschap waarbinnen de feestelijke activiteiten plaatsvonden. Dit
  proefschrift onderzoekt drie thema’s: man-vrouwrelaties, marginaliteit en religieuze spanningen.
  De studie van deze drie thema’s legt twee belangrijke mechanismen van vrolijke cultuur bloot.
  Het eerste behelst het tijdelijk breken met de gevestigde normen en waarden. Door het tonen
  van subversieve, obscene, seksueel getinte of scatologische scènes en ideeën in de
  spotmandementen wordt de weg vrijgemaakt voor nieuwe ideeën over de sociale structuren van
  de samenleving. Door het inzetten van een tweede mechanisme worden in spotmandementen
  veelvuldig personages ten tonele gevoerd die in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd een
  inferieure status hadden, zoals vrouwen, dieven, armen en duivels. Het doel van de opvoering
  van deze personages was het creëren van relaties die in grotere mate horizontaal zijn tussen de
  leden van een gemeenschap, om zo de morele waarden van de groep te revalueren.
   In hoofdstuk 7 staat de manier waarop relaties tussen mannen en vrouwen in het
  spotmandement worden gerepresenteerd centraal. Aangetoond wordt dat het spotmandement
  tijdelijk breekt met bestaande genderstereotypen met als doel nieuwe reflecties te stimuleren op
  de geijkte rolverdeling en het autoriteitsbeginsel in huwelijkse relaties. Hoofdstuk 8 richt zich op
  de representatie van armen, zieken en andere marginale groepen in het spotmandement. Dit
  hoofdstuk laat zien dat de opvoering van deze personages niet alleen voortvloeide uit de
  herneming van een literair en cultureel topos, maar ook gericht was op het verlichten van sociale
  spanningen tussen armen en rijken. Op deze manier werden solidariteitsgevoelens tijdens de
  557
  
  festiviteiten gestimuleerd. In hoofdstuk 9 staan spotmandementen die uitgevaardigd werden door
  de duivel en door God centraal. Dit hoofdstuk toont aan dat kritiek op de katholieke kerk en op
  het christelijk geloof mogelijk was, zonder dat de duivelse en goddelijke mandementen daarbij
  beschouwd moeten worden als een puur satirisch wapen. Deze bijzondere categorie van
  spotmandementen stuurt veelal aan op een revaluatie van en een intellectueel en publiek debat
  over religieuze praktijken als de kruistochten, de mis, het monastieke leven en de Reformatie.
  Door de bestudering van het spotmandement werpt deze dissertatie nieuw licht op
  feestelijke en theatrale activiteiten en publicatiestrategieën in de laatmiddeleeuwse en
  vroegmoderne samenleving. Aangetoond wordt dat deze activiteiten geenszins de confrontatie
  tussen groepen en individuen in de hand werkten, maar juist de sociale cohesie bevorderden. De
  individuele hoofdstukken demonstreren de manieren waarop het spotmandement
  saamhorigheidsgevoelens versterkte en een platform voor de discussie van actuele thema’s werd.
  Het spotmandement biedt zo, als literaire bron uit een periode waarin de sociale, politieke en
  religieuze veranderingen groot waren, een mogelijkheid tot een vollediger historisch begrip van
  de verbindende kracht van vrolijke cultuur.
   558
  
  Over de auteur
  Rozanne Versendaal (1992) is romanist en is gespecialiseerd in laatmiddeleeuwse en
  vroegmoderne Franse en Nederlandse literatuur. Ze voltooide de bacheloropleiding Romaanse
  Talen en Culturen (afstudeerrichting Frans) aan de Radboud Universiteit Nijmegen in 2013
  (judicium: cum laude). Vervolgens rondde ze in 2015 de interdisciplinaire research master
  Historical, Literary and Cultural Studies (afstudeerrichting Letterkunde en Literatuurwetenschap)
  af aan dezelfde universiteit (judicium: cum laude).
  In maart 2016 begon Rozanne Versendaal aan een promotieonderzoek naar Franse en
  Nederlandse spotmandementen in het NWO VIDI-project ‘Uncovering Joyful Culture : Parodic
  Literature and Practices in and around the Low Countries (Thirteenth-Seventeenth
  Centuries)’ van Katell Lavéant. Dit deed zij aan de Universiteit Utrecht (Instituut voor
  Cultuurwetenschappelijk Onderzoek). In het kader van haar promotieonderzoek volgde Rozanne
  Versendaal cursussen bij het Institut de recherche et d’histoire des textes (IRHT) en aan de
  Université Sorbonne Nouvelle in Parijs. Ze publiceerde onder meer over de rol van
  spotmandementen in specifieke feestelijke contexten en in verhalen. Daarnaast schreef ze
  boekhistorische artikelen over de materiële aspecten van vrolijke boeken. Rozanne Versendaal
  gaf lezingen voor diverse publieksgroepen, waaronder op internationale congressen, op
  middelbare scholen en in bibliotheken. In 2016 en 2017 was ze tevens als promovenda
  betrokken bij het Frans-Nederlandse project ‘Orateurs et rhétoriciens : agir et former par la
  parole publique au seuil de l’Europe moderne (Pays-Bas / France, XVe-XVIe siècles)’ van Estelle
  Doudet en Katell Lavéant. Rozanne Versendaal is sinds 2017 werkzaam als docent Franse
  cultuur- en letterkunde en vertalen bij de opleiding Franse taal en cultuur in Utrecht, iets wat zij
  na de afronding van haar promotietraject zal voortzetten.
  Van 2017-2019 maakte Rozanne Versendaal deel uit van de Promovendiraad
  Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht. Als lid van de raad vervulde ze van 20182019 tevens de rol van promovendivertegenwoordiger van de Faculteit Geesteswetenschappen in
  het Board of Studies.
   Rozanne Versendaal is betrokken bij verschillende soorten valorisatieactiviteiten in het
  kader van haar promotieonderzoek. Individueel en samen met het VIDI-onderzoeksteam maakte
  ze diverse kennisclips over vrolijke cultuur. In 2020 ontving ze met Cécile de Morrée een beurs
  559
  
  voor het project ‘Piraten en Prinsessen’, waarin de inzichten van het VIDI-onderzoek worden
  vertaald in een interactieve training voor leerkrachten in het basisonderwijs. In de rol van docent
  won Rozanne Versendaal in 2021 samen met studenten Frans de Prijs Bijzondere Verdienste ten
  tijde van corona voor het project ‘Guide de voyage immobile’.
  560
  
  Samenstelling van de beoordelingscommissie
  Prof. dr. H. G. E. Rose is hoogleraar Middeleeuws Latijn en directeur van het Instituut voor
  Cultuurwetenschappelijk Onderzoek (ICON) aan de Universiteit Utrecht. Professor Rose is ook
  de voorzitter van de beoordelingscommissie van dit proefschrift.
  Prof. dr. A. A. M. Besamusca is hoogleraar Middelnederlandse tekstcultuur in internationaal
  perspectief aan de Universiteit Utrecht.
  Prof. dr. P. J. Smith is emeritus hoogleraar Franse literatuur aan de Universiteit Leiden.
  Prof. dr. J. B. Oosterman is hoogleraar Oudere Nederlandse letterkunde aan de Radboud
  Universiteit Nijmegen.
  dr. M. Bouhaïk-Gironès is als senior onderzoeker verbonden aan het Centre National de la
  Recherche Scientifique (CNRS) in Parijs en aan de Université Paris-Sorbonne (Paris IV). Tevens
  heeft zij de bevoegdheid om onderzoek te begeleiden (« habilitation à diriger des
  recherches (HDR) »).
  561
  
  562.
  