title: DE LIQUIDITEITSPOSITIE IN CIJFERS
text: D E L IQ U ID IT E IT S P O SIT IE IN C IJF E R S
  
  door Drs J. F. H. Pruschen
  Wanneer men uit hoofde van zijn functie verschillende accountants­
  rapporten onder ogen krijgt of een blik kan werpen in de interne gang
  van zaken in het bedrijfsleven, dan valt het op hoeveel verschillende
  methoden toegepast worden om de liquiditeit van een onderneming cijfer­
  matig tot uitdrukking te brengen. Zoveel hoofden, zoveel zinnen. Naast
  opstellingen, waarin men de liquide middelen tegenover de kortlopende
  schulden stelt, ziet men becijferingen waar het saldo van kortlopende
  vorderingen plus liquide middelen minus kortlopende schulden volgtijdelijk wordt waargenomen. Anderen gaan verder, nemen ook de direct rea­
  liseerbare voorraden bij de berekening in beschouwing. W eer anderen
  wagen zich niet op glad ijs en beperken zich bij de bespreking van de liquiditeitspositie tot het waarnemen van het volgtijdelijk verloop van de
  liquide middelen. Tenslotte is er de niet onaanzienlijke groep, die het
  aanduiden van de liquiditeitspositie van een onderneming in een korte,
  summiere opstelling onmogelijk acht. Een opvatting, welke wellicht niet
  tot de minst verdedigbare behoort.
  Deze diversiteit in de opvattingen laat uiteraard vragen achter. Mogen
  wij ons vermeten dit vraagstuk nader te bekijken.
  De moeilijkheden beginnen al bij de vraag wat liquiditeit eigenlijk is.
   Nemen wij als uitgangspunt de door Prof. J. L. Mey in zijn werk „W eer­
  standsvermogen en financiële reorganisatie van ondernemingen” gegeven
  definitie: „Liquiditeit is het evenwicht in de toestroming en afvloeiing
  van geld in de verkeershuishouding.” M.a.w. liquiditeitshandhaving be­
  tekent het bewaren van evenwicht tussen de vermogensbehoefte van het
  bedrijf en de ter beschikking staande geldmiddelen. D at is uiteraard een
  van de belangrijkste eisen voor een juiste financiering en zo brengt deze
  definitie van de liquiditeit ons •— niet onverwacht -— direct op het ge­
  bied van de financieringsbegroting. Het bedrijf zal voor een reeks van
  jaren vooruit moeten begroten welke middelen nodig zullen zijn voor een
  onbelemmerde ontplooiing van zijn activiteit en het zal voor aantrek­
  king van die geldmiddelen moeten zorgdragen op een wijze, die de min­
  ste kosten meebrengt.
  Het is, menen wij, evenwel niet dit veelomvattende begrip liquiditeit,
  hetwelk de opstellers van de in de aanhef van dit artikel beschreven
  overzichten zich voor ogen stellen. Hun summiere opstellingen hebben
  niet het wijdse doel de gehele financieringsopzet van het bedrijf aan een
  onderzoek te onderwerpen, noch door middel van een veelheid van sys­
  tematisch aan elkaar verwante begrotingen na te gaan hoe de vermogens­
  behoefte zich op grond van de bestaande productieplannen of te ver­
  wachten structurele veranderingen (langere crediettermijn, stijgende
  grondstofprijzen, e.d.) zal ontwikkelen. Hun opstellingen vermeten zich
  evenmin de middelen aan te geven op welke wijze deze vermogens­
  behoefte tijdig te dekken.
   Het doel is beperkter en directer. Het richt zich op het ontdekken
  van de meest noodlottige gevolgen van een tekort aan financierings­
  middelen, als deze zich op korte termijn zouden kunnen voordoen. De
  gevolgen, die resulteren in het niet kunnen voldoen van de kortlopende
  schulden. Het is dit engere begrip liquiditeit, dat men veelal in de Iiterama b
  
  blz. 281
  
  tuur aantreft en dat ook het meeste strookt met de opvattingen van het
  spraakgebruik. Men streeft geen onderzoek na dat tot doel heeft na te
  gaan of het bedrijf wel over de middelen beschikt om de in de toekomst
  vrijwillig of gedwongen te verrichten investeringen te kunnen financieren.
  Men neemt wellicht stilzwijgend aan dat hier niet de grootste gevaren
  liggen en dat het bedrijf, mocht het niet in deze zin over voldoende mid­
  delen beschikken, zich in zijn productieplannen maar aan de beschik­
  bare middelen moet aanpassen. Talloze, overigens goed renderende on­
  dernemingen, bevinden zich trouwens in de huidige tijd in deze positie.
  Nog eens, de hier bedoelde liquiditeitsopstellingen beogen slechts het
  gevaar te onderkennen van het niet kunnen voldoen aan de kortlopende
  schulden, indien dit gevaar zich op korte termijn zou kunnen voordoen.
  Niet meer en niet minder.
  Nemen wij aan dat deze beperkte doelstelling zin heeft. Wij menen
  dat de behoeften van de practijk zulks aantonen. De vraag is dan of de
  besproken opstellingen aan dit doel beantwoorden. Indien het gaat om
  het waarnemen van de capaciteit van een onderneming om haar ver­
  plichtingen, ten tijde dat deze opgeëist worden, zonder meer te vol­
  doen, dan gaat het allereerst om de stand van de liquide middelen. Deze
  middelen mogen niet ontoereikend zijn om de opgeëiste schulden te kun­
  nen voldoen en evenmin onder dreiging staan in de toekomst in deze
  positie te geraken.
   Wil men deze door de doelstelling beperkte waarneming kunnen ver­
  richten dan moet niet alleen het actuele saldo aan liquide middelen (waar­
  toe eenvoudigheidshalve ook de direct realiseerbare effecten in het ver­
  volg stilzwijgend worden gerekend) worden nagegaan, doch ook de fac­
  toren welke dit saldo in de naaste toekomst kunnen beïnvloeden.
  Uit het feit, dat in de meeste door ons aangetroffen opstellingen de
  stand van debiteuren en crediteuren betrokken wordt, mag worden ge­
  concludeerd dat deze posten in het algemeen als de beïnvloeders van de
  stand der geldmiddelen worden beschouwd. Wellicht geschiedde dit in
  analogie met de liquiditeitsopstellingen bij de banken en heeft men de
  daar heersende zienswijze ongewijzigd voor het bedrijfsleven overge­
  nomen. Wij menen evenwel dat hetgeen voor het bankwezen juist is, nog
  niet persé voor het bedrijfsleven zo behoeft te zijn. Er is een verschil tus­
  sen de credietverlening aan en door de bank en die, welke bij de onder­
  nemingen in hun verhouding tot leveranciers en afnemers een rol speelt.
  De bank kan veelal de door haar op korte termijn verleende credieten
  beperken, de bij haar voor korte termijn gedeponeerde gelden kunnen
  teruggetrokken worden.
   Bij de credietverlening door leveranciers en aan afnemers van een
  onderneming ligt de zaak anders. Hier geschiedt de credietverlening
  niet vrijwillig en niet als gevolg van de wens om overtollige gelden te
  beleggen. Zij is hier —• door de usance gedwongen •— verbonden aan
  de levering van goederen of diensten. De credietverlening is onvermijd­
  baar bij de bedrijfsuitoefening van een onderneming. W ie levert moet
  crediet verlenen, wie afneemt heeft recht op crediet. Zolang een onder­
  neming haar in- en verkopen dus normaal voortzet en zolang de usantiële crediettermijn niet verandert, zullen wel de individuële debiteuren­
  en crediteurenposten regelmatig vervallen, doch zal door de eveneens
  regelmatige opvolging van de aan nieuwe in- en verkopen verbonden cre­
  dieten de stand der debiteuren en crediteuren naar hoogte ongewijzigd
  m ab
  
  blz. 282
  
  blijven. Een zienswijze, door Prof. Limperg en zijn medewerkers, duide­
  lijker en suggestiever dan wellicht hier geschiedt, naar voren gebracht.
  Erkent men de juistheid van deze zienswijze, dan volgt daaruit dat de
  grootte van het totaal der debiteuren en crediteuren omtrent de liquidi­
  teit van een onderneming niets zegt. Elk tenietgaan van een individuële
  debiteuren- of crediteurenpost heeft weliswaar een toevoeging of een
  onttrekking aan de geldmiddelen van een onderneming tengevolge, maar
  de regelmatige opvolging van nieuwe transacties compenseert deze mu­
  tatie direct weer. De kringen in het reservoir der geldmiddelen worden
  direct weer rechtgetrokken en de inhoud verandert slechts voorzover de
  ruiltransacties winst of verlies meebrengen of de afschrijvingen „ver­
  dienen”.
   Bij volkomen regelmatige opvolging der ruiltransacties zal de post
  „debiteuren” dus ondanks het tenietgaan van de individuele posten als
  collectiviteit een permanente investering vormen, welhaast even per­
  manent als een investering in grond. Evenzo vormen in dat geval de
  crediteuren een permanente credietbron, welhaast even permanent als
  het aan de onderneming ter beschikking gestelde aandelenvermogen. En
  dat betekent, dat een opname van de actuële stand van debiteuren en
  crediteuren in een liquiditeitsoverzicht in feite geen zin heeft.
  W at dan? Het zal uit het voorgaande duidelijk geworden zijn dat in
  zulk een overzicht, dat .— nemen we aan .—- een inzicht wil geven voor de
  eerste twee maanden, slechts plaats toekomt aan die vorderingen en
  schulden, die binnen die termijn opeisbaar zullen zijn en die niet in het
  kader van het bedrijf door nieuwe vorderingen en schulden zullen worden
  opgevolgd. Die zullen de stand der liquide middelen in de naaste toekomst
  wel beïnvloeden en die zijn er veelal. Het zijn:
  a. de achterstallige schulden aan leveranciers en de achterstallige vor­
  deringen op afnemers, posten dus die de usantiële crediettermijn heb­
  ben overschreden en om snelle afwikkeling vragen;
  b. de incidentele vorderingen en schulden, posten dus die buiten de
  regelmatige stroom van vorderingen en schulden vallen, zoals een
  voor korte tijd verleend of ontvangen voorschot, schulden aan investeringscrediteuren (leveranciers van machines, e.d.). Immers in de
  meeste gevallen zal men niet steeds weer regelmatig voorschotten ver­
  lenen of ontvangen, noch steeds weer nieuwe machines bestellen.
  Er zijn evenwel nog andere factoren die voor het vaststellen van de
  liquiditeitspositie in aanmerking moeten worden genomen. Z o bijv. cou­
  rante en liquideerbare voorraden, indien die liquidatie op korte termijn
  mogelijk is en wederaanvulling van de voorraad niet noodzakelijk is om
  een ongestoorde bedrijfsgang te verzekeren.
   Dan is er de schuld aan de bank. In sommige opstellingen werd de
  bankschuld bij de berekening van het liquiditeitssaldo als aftrekpost be­
  handeld. Voorzover de bank niet te kennen heeft gegeven de credietovereenkomst op korte termijn te willen beëindigen, lijkt ons deze methode
  minder juist. Eerder is er reden, voorzoverre het crediet niet tot zijn
  limiet is opgenomen, het gunstige verschil tussen credietlimiet en reeds
  opgenomen bedrag, als potentiële versterking der liquiditeitspositie te
  beschouwen.
  Voorts dient rekening te worden gehouden met de in de termijn, waar­
  in a b
  
  blz. 283
  
  voor men het liquiditeitsoverzicht opstelt, begrote te behalen winst en
  de te verdienen afschrijvingen.
  De aandacht verdienen tevens de z.g. transitorische creditposten, zo­
  als de periodiek weerkerende verplichtingen tot betaling van sociale las­
  ten, assurantie, huur, omzetbelasting en af te dragen loonbelasting. Hier­
  bij dienen alleen opgenomen te worden de op het moment van het op­
  maken van het overzicht verschuldigde maar nog niet afgedragen som­
  men en zulks alleen nog indien de afdracht-verplichting binnen de in
  ogenschouw genomen termijn valt. De verplichtingen, die tijdens de in
  beschouwing genomen termijn uit dezen hoofde ontstaan, moeten niet
  opgenomen worden, omdat door de opname van het begrote winstsaldo
  daarin deze verplichtingen al automatisch verrekend zijn. W el dient
  rekening te worden gehouden met de reeds betaalde voorschotten op
  sociale lasten, doch dan alleen tot dat bedrag, waarmee de in de be­
  schouwing genomen termijn af te dragen sociale lasten, met het voor­
  schot verrekend kunnen worden.
   Tenslotte spelen, vooral in de huidige tijdsomstandigheden, de belas­
  tingschulden bij de liquiditeit een grote rol. Ofschoon door het jaar­
  lijks weerkeren van de belastingen op de winst ook hier voor de onder­
  neming in theorie een permanente credietbron bestaat, zal die concep­
  tie t.a.v. deze schulden in werkelijkheid onhoudbaar blijken te zijn. De
  grootte der jaarlijkse bedragen zal toch sterk schommelen in verband
  met de grootte der winsten en door wijzigingen in de belastingwetgeving.
  Bovendien, ook als de bedragen jaarlijks gelijk zouden blijven, zou het
  feit, dat het jaarlijkse belastingbedrag normaal in 5 maandelijkse termijnen
  moet worden voldaan, sterke seizoenschommelingen in de druk op de li­
  quide middelen teweeg brengen. Daarom dienen de in de beschouwing
  genomen termijn vervallende fiscale verplichtingen in het overzicht op­
  genomen te worden. Men kan desnoods het resterende bedrag pro me­
  morie opnemen.
   Ergo dient o.i. een voor een bepaalde korte termijn op te stellen liqui­
  diteitsoverzicht te bevatten de op het moment aanwezige liquide mid­
  delen, vermeerderd met:
  1. de achterstallige vorderingen, die binnen de termijn geïnd zullen
  worden:
  2. de incidentele vorderingen, die binnen de termijn geïnd zullen wor­
  den;
  3. de liquideerbare voorraden;
  4. het gunstige verschil tussen het maximum-bankcrediet en het reeds
  opgenomen bedrag;
  5. de binnen de in beschouwing genomen termijn te behalen winst en
  de te verdienen afschrijvingen;
  6. de betaalde voorschotten op sociale lasten tot dat bedrag, waar­
  mee de tijdens de in de beschouwing genomen termijn af te dra­
  gen sociale lasten verrekend kunnen worden;
  en verminderd met:
  1. de achterstallige schulden, die binnen de termijn betaald zullen moe­
  ten worden;
  2. de incidentele schulden, die binnen de termijn betaald zullen moeten
  worden;
  3. het binnen de termijn begrote te lijden verlies;
  m ab
  
  blz. 284
  
  4. de op het moment verschuldigde transitorische posten, voorzover de
  afdrachtsverplichting binnen de termijn valt;
  5. de binnen de termijn vervallende fiscale verplichtingen.
  Van het aldus verkregen liquiditeitssaldo kan worden nagegaan of het
  toereikend is om de binnen de bekeken termijn geplande investeringen
  en de uit hoofde van prijswijzigingen, veranderingen in de crediettermijnen, omzetvergrotingen, seizoenschommelingen, enz. te verwachten
  druk op de geldmiddelen het hoofd te bieden.
   Een liquiditeitsopstelling op korte termijn eist dus o.i. in plaats van
  een klakkeloos tegenover elkaar stellen van balansposten een analyseren
  van deze posten. Men kan tegen de door ons ontwikkelde wijze van op­
  stellen bezwaren inbrengen. Men kan aanvoeren dat onze opstelling
  de eenvoud mist van de door ons becritiseerde opstellingen. Het be­
  zwaar is onvermijdelijk. De tegenwerping kan worden gedaan dat bij
  onze opstelling de ondernemer slechts enkele maanden vooruit kan
  zien en de verdere toekomst volkomen versluierd blijft. Men kan daarom
  aan een op een systematische geheel van budgetten aansluitende financierings- en liquiditeitsbegroting verre de voorkeur geven. Wij doen
  dat ook, doch in vele bedrijven ontbreekt het administratieve apparaat
  om deze begrotingen op te stellen. In die gevallen kan de door ons be­
  sproken opstelling wellicht een nuttig surrogaat vormen. Tenslotte zal
  het bezwaar dat de tijdsintervallen tussen de diverse ontvangsten en be­
  talingen verwaarloosd zijn, nu het overzicht slechts een periode van en­
  kele maanden wil bestrijken, niet groot zijn.
  ma b
  
  blz. 285.
  