title: 'la loi du 1er avril 1898'. Colloquium 24 en 25 september 1998 te Parijs
text: Het archief van Chantai De Smet
  Rik De Coninck, departement Archief
  AMSAB
  Historici zijn gewoonlijk al meer dan anderen
  bezorgd om hun archief, en zijn eerder geneigd om
  het ter beschikking te stellen van onderzoekers;
  wat niet betekent dat ze er met minder pijn in het
  hart afstand van doen. Integendeel. Daarom zijn
  we Chantai De Smet ook zo dankbaar dat we
  haar recente archief mogen bewaren.
  Chantai De Smet ("Oostende, 1945), dochter
  van de communistische militanten André De
  Smet en Jeanne Provoost, studeerde eerst sierkunsten aan de Normaalschool in Brugge. Later, van 1965 tot 1969, studeerde ze kunstgeschiedenis aan de Gentse universiteit, en maakte
  er een thesis over Fernand Léger. Van 1969 tot
  1973 studeerde ze er verder in de sectie geschiedenis, en schreef een licentiaatsverhandeling over de Vlaamse afdelingen van de Communistische Partij van België (1921-1926). Die
  belangstelling voor de beginjaren van de communistische beweging bleef en leidde tot de
  voorbereiding van een doctoraat over de verhouding tussen kunstenaar en revolutie in de
  periode 1917-1924- Ze kreeg in 1975 een beurs
  om dit thema te bestuderen in Moskou. Ondertussen was ze sterk geëngageerd in een aantal organisaties. Van jongsaf aan was ze al lid
  van de communistische Pioniers, en vanaf 1961
  van de KPB. Ze zetelde er in verschillende commissies (gezondheid, vrouwen) en werkte mee
  aan de culturele redactie van De Rode Vaan.
  Als studente was ze lid van de Vlaamse Kommunistische Studenten (VKS), van 't Zal wel
  gaan, van de StudentenVakBeweging (SVB)
  en vertegenwoordigde ze de studenten in het
  
  Politiek Konvent, later in het Fakulteitenkonvent.
   De combinatie van engagement en historische
  vorming leidde tot onderzoeken naar de houding van de KPB ten opzichte van de Vlaamse
  beweging, het feminisme... en vooral naar onderzoeken over de organisatiekwestie, beter
  gekend onder de term bolsjewisatie van de KPB
  in de jaren'20.
  Misschien nog belangrijker zijn de impulsen die
  ze gaf aan de tweede feministische golf: oprichtster van Dolle Mina, uitgeefster van De
  Grote Kuis, initiatiefneemster van de LeF-cahiers, lid van het Vrouwenoverlegkomitee, oprichtster van het documentatiecentrum RoSa...
  Begin jaren '80 was ze zeer actiefin de KPB. In
  de jaren '70 was ze al voorzitster van het Belgische Angela Davis-comité en werkte ze mee
  aan communistische theoretische periodieken
  zoals het Vlaams Marxistisch Tijdschrift en Cahiers Marxistes, en aan Vrede. Rond 1980 werd
  ze lid van het Vlaams Bureau van de KPB en
  organiseerde met andere - vooral Gentse - intellectuelen een discussiegroep rond het functioneren en de strategie van de KPB. De verschrompeling van de KPB en de tegenwerking
  van een deel van de nationale leiding (19841985) maakten daar een einde aan. Ze werd
  toen directrice van het Stedelijk Secundair
  Kunstinstituut te Gent, later van de Stedelijke
  Academie voor Schone Kunsten. Ze steunde
  ook nog culturele organisaties zoals Time Festival en Victoria, en lag mee aan de basis van de
  uitgave van Het Visserijblad.
  Het archief van Chantai De Smet weerspiegelt
  bijna al deze interesses en activiteiten. Opmerkelijk is dat ze erin slaagde om archieven te
  raadplegen en te fotograferen in het IML in
  Moskou. Het bevat ook archief van Frans Morriëns, een leider van de Antwerpse KPB in het
  interbellum.
   100
  TGSB 1999 / 1
  
  dertussen uitgegroeid tot een nuttig informatiekanaal; zowel voor de werking van de zusterinstellingen als voor het verloop van de gemeenschappelijk opgezette projecten. De Newsletter
  is ook te lezen via internet, op de website van het
  IISG van Amsterdam (www.iisg.nl/-newsletter).
  lALHI-conferentie
  Michel Vermote, hoofd departement Archief
  AMSAB
  
  Voor de 29e conferentie van de International
  Association of Labour History Institutions
  (IALHI) kwamen een vijftigtal afgevaardigden
  van archief- en documentatiecentra van de arbeidersbeweging in september 11. samen in Milaan. De jaarlijkse IALHI-bijeenkomsten vormen in de eerste plaats een trefpunt waar specialisten ideeën uitwisselen en praktische afspraken maken rond mogelijke samenwerkingsverbanden. Ze bieden ook een gelegenheid om
  de toestand van het archief- en documentatiewezen ter plaatse toe te lichten en een aantal
  aspecten van de sociale geschiedenis van het
  gastland te presenteren voor een internationaal
  forum.
  Milaan
  AMSAB-directeur Wouter Steenhaut leidde
  als secretaris van de IALHI de administratieve
  vergadering waarmee de lALHI-conferentie
  traditioneel een aanvang neemt. Uit het verslag van de secretaris onthouden we dat de organisatie financieel gezond is en momenteel
  een honderdtal leden telt (een adressenboek
  van alle leden werd door het AMSAB gepubliceerd). De meeste daarvan betalen de volle
  lidmaatschapsbijdrage, er is een gereduceerd
  tarief voorzien voor de financieel zwakkere organisaties. Naar de instituten in moeilijkheden,
  voornamelijk in Centraal-Europa, wordt de solidariteit verder uitgebreid door een systeem van
  adoptie door kapitaalkrachtiger instellingen.
  Bedoeling is duidelijk om de grote archief- en
  documentatiecentra van het voormalige Oostblok mee te laten functioneren in de IALHI. In
  die optiek kan de European Association of Labour History Institutions (EALHI) die vorig jaar
  in de schoot van de IALHI werd opgezet een
  handig instrument vormen.
   Verder was er nieuws van de Museumgroep van
  de IALHI die Marien van der Heyden (IISG)
  koos als zijn vertegenwoordiger in het Coördinatiecomité, dit in uitvoering van een besluit van
  de vorige conferentie in Washington. Met de
  aankondiging van de publicatie Museums in Revolution (ed. M. van der Heyden) mee uitgegeven door IALHI, komen we bij de projecten terecht, een tweede belangrijk onderdeel van de
  jaarlijkse bijeenkomst. Vanuit de Museumgroep
  
  Sedert onze eerste kennismaking met IALHI
  beginjaren '80 heeft de vereniging op organisatorisch vlak een ganse evolutie meegemaakt.
  Aanvankelijk was slechts sprake van een los verband met internationale allure waar vertegenwoordigers van archieven en bibliotheken van
  de arbeidersbeweging elkaar éénmaal per jaar
  konden vinden om van gedachten te wisselen.
  De vele informele contacten in de rand van de
  conferenties zorgden ervoor dat deze 'internationale' een realiteit werd. De nood aan continuïteit tussen de ontmoetingen door leidde in
  1987 tot de oprichting van een Coördinatiecomité dat vertegenwoordigers van een vijftal grote instellingen - waaronder het AMSAB - regelmatig samenbrengt. Daar wordt de opvolging
  besproken van de gemaakte afspraken. De
  Newsletter - die vanaf 1986 jaarlijks werd rondgestuurd - vormt een bijkomende band en is on-
  
  101
  TCSB 1999/ 1
  
  wordt gewerkt aan een Vlaggenproject (prospectie en restauratie mogelijk met Europese
  steun) en gedacht aan het opzetten van een
  postkaartententoonstelling en - op langere termijn - een inventarisatie van de monumenten
  en grafstenen van de arbeidersbeweging.
  Het belangrijkste project waar momenteel aan
  gewerkt wordt, is de bibliografie van de publicaties
  van de Socialistische Internationale (1914-2000).
   Dit initiatief wordt gecoördineerd door Gerd
  Callesen (Arbejderbevaegelsens bibliothek og
  Arkiv Kopenhagen). Hij opteerde om naast de
  'politieke' internationale structuren van de sociaal-democratie ook het brede spectrum van
  allerlei thematisch gerichte nevenorganisaties op
  te nemen: de socialistische jeugd-, vrouwen-,
  sport-, journalisten-, juristen-, onderwijzers-, geheelonthouders-, en andere internationales (in
  totaal een twintigtal). Deze krijgen hun plaats
  in dit overzicht. In de loop van 1999 zou een
  eerste versie van de bibliografie ter aanvulling
  en correctie doorgestuurd worden naar de geïnteresseerde IALHI-leden. De redacteur hoopt
  op die manier vooral publicaties van de laatste
  vijfentwintig jaar te kunnen aanvullen. Daar
  duiken de grootste problemen op, want die werden blijkbaar nergens systematisch bijgehouden.
  De eindredactie is voorzien voor 2000, de
  publicatie voor 2001.
  Rüdiger Zimmermann (Friedrich-Ebert-Stiftung) lanceerde nog het idee om een project
  op te starten rond de programma's van de sociaal-democratische partijen en vakbonden met
  de bedoeling om deze beschikbaar te stellen op
  het internet. Hij zou daaromtrent een praktisch
  voorstel uitwerken. Voorts werd beslist om alle
  IALHI- archief samen te brengen en over te
  maken aan het IISG in Amsterdam. Als besluit
  van de administratieve vergadering werden nog
  de gaststeden van de volgende conferenties (tot
  in 2005 !) vastgelegd als volgt: Amsterdam, Oslo,
  Tampere, Stockholm, Dublin, Parijs en Gent.
  Feltrinelli
  Het programma voorzag vervolgens verschillende bijdragen rond het thema 'De arbeidersbeweging in Italië: geschiedenis en archieven'.
  We konden er kennismaken met de brede
  waaier van initiatieven en stichtingen die de
  historische diversiteit van de Italiaanse arbeidersbeweging weerspiegelen. Alleen in Milaan
  al werden in de loop van de conferentie een
  drietal archief- en documentatiecentra bezocht. Uit verschillende bijdragen kwam ook
  duidelijk naar voor dat al vroeg een wijdverspreide historiografie van de Italiaanse arbeidersbeweging tot stand kwam. Deze volgde
  voornamelijk de politieke analyses van de verschillende tendensen in de arbeidersbeweging.
   Na 1956 ontwikkelden zich daaruit twee hoofdrichtingen, waarvan de ene verplicht was aan
  de PCI en de andere haar zetel had in het Feltrinelli-instituut. Er werd in een referaat ook
  gewezen op de actuele crisis in de historiografie
  van de arbeidersbeweging als dusdanig en een
  verschuiving van de academische interesse in
  de richting van een bredere sociale geschiedenis. Een evolutie die nauwelijks verschilt van
  wat er zich in andere landen afspeelt.
  De Italiaanse situatie is zoals aangegeven wel
  uitzonderlijk door de wildgroei aan centra en
  initiatieven. Maar het is naar aanleiding van
  deze conferentie en de bezoeken aan verschillende instellingen heel duidelijk geworden dat
  dit 'aanbod' een grote verscheidenheid vertoont. Torenhoog boven alle andere uit, steekt
  de Fundazione Giangiacomo Feltrinelli, zowel
  wat collectievorming als onderzoeksactiviteit
  betreft. De stichting, die officieel werd opgericht in 1974, begon haar verzamelactiviteit als
  Istituto Feltrinelli al in de jaren '50, in tegenstelling tot de meeste andere centra die van
  veel recentere datum zijn. Het objectief daarbij was het noodzakelijke materiaal aan te bren-
  
  i = = v ; - : = = .."•-r
  
  gen om een beter historisch inzicht te verwerven in de grote institutionele, sociale en economische veranderingen, en voor een goed begrip van de rol daarin van emancipatorische
  bewegingen. Deze oorspronkelijke doelstelling
  lijkt vandaag een gemeenplaats, maar was bijzonder origineel voor de tijd. Bovendien werd
  ze onder impuls van de eerste directeur van het
  instituut, professor Del Bo, op een professionele
  manier uitgewerkt. Hij werkte trouwens net
  als de grote instituten in Moskou en Amsterdam met medewerkers in verschillende landen.
  Zij brachten materiaal aan dat toen nog grotendeels ontsnapte aan de aandacht van de
  historiografie. Dit resulteert vandaag in een rijke en omvangrijke collectie die ons eigenlijk te
  weinig bekend is.
   De bibliotheek omvat 180.000 titels en is ingedeeld in geografische secties. Daarin zijn er een
  aantal thematische-chronologische indelingen
  die een weergave vormen van het sociaal, politiek en filosofisch denken van een bepaald land.
  Tijdens een gedocumenteerde rondleiding kregen we ronduit schitterend materiaal te zien.
  In de Italiaanse collectie werden eerste edities
  gepresenteerd van onder meer Machiavelli,
  
  TCSB 1
  
  De leeszaal van het
  Feltrinelli-instituut (uit
  Giangiacomo
  Felttinelli
  Foundation. A Guide, 1998)
  
  Campanella en Botero, samengebracht in een
  onderafdeling 'Utopisten, filosofen en politieke denkers van de 15de eeuw tot het begin van
  de Moderne Tijden'. Verder zijn uiteraard alle
  episodes van de geschiedenis van Italië en de
  arbeidersbeweging gedocumenteerd. Merkwaardig is wel dat dezelfde rijkdom aan materiaal aanwezig is in de Franse, Duitse, Russische en Engelse secties. Voor Frankrijk zagen
  we werken van alle Franse filosofen, de Encyclopédie van d'Alembert, publicaties van Fourier, Saint-Simon, Cabet, Proudhon en volgelingen van de diverse utopische stromingen.
   Heel bijzonder is de collectie tijdschriften (160
  titels) van de Commune van Parijs. Ook de
  Russische verzameling is zeer uitgebreid en gaat
  ver terug in de tijd met werk van nihilisten en
  populisten. Tussen de vele Engelse publicaties
  wees men ons op unieke exemplaren van het
  werk van John Stuart Mill en tijdgenoten, het
  utopisch socialisme in Groot-Brittannië en de
  Chartisten. Uitgebreide afdelingen zijn ook
  'Henri George and agrarian socialism', 'The First
  International in England' en 'The Fabians and
  the new unionism'. In de Duitse bibliotheek
  lijkt vooral de sociaal-democratische afdeling
  
  belangrijk. Ze bevat materiaal van 1863 tot 1918,
  met een volledige reeks congresverslagen voor
  die periode. De geschriften van Lasalle en werk
  van verschillende auteurs omstreeks het Erfurtprogramma werden samengebracht. Voorts zijn
  er de publicaties van Bebel, Liebknecht,
  Mehring, Kautsky, Rosa Luxemburg en alle
  belangrijke auteurs van de Duitse sociaal-democratie, zoals Bernstein en andere revisionisten. Het is in die omgeving-dat we de werken
  van Hendrik De Man en zijn bijdrage aan het
  socialistische denken - namelijk het planisme kunnen terugvinden.
  gen de beweringen van onze Italiaanse collega's: de 'Haupt-selectie' is voorlopig enkel in
  het Feltrinelli te consulteren.
   ICA-sectie Business and Labour
  Archives
  IALHI organiseerde haar conferentie dit jaar
  voor het eerst in samenwerking met de sectie
  'Business and Labour Archives' van de International Council on Archives (ICA). De referaten van de gezamenlijke studiedag moesten
  een stand van zaken opmaken inzake bewaring en vernietiging. Een problematiek die ook
  in de sector van de sociale- en bedrijfsarchieven door de snel veranderende informatietechnologie scherp wordt aangevoeld. De discussie
  rond een aantal pijnpunten was nuttig en interessant: de veranderende vraagstelling en methodiek van de onderzoeker, de inbreng van
  de archivaris in de fase van archiefvorming en
  de reconversie van software kwamen onder
  meer aan bod. Eensgezindheid was er uiteindelijk rond de evidente vaststelling dat er niet
  één politiek is op dat terrein en niet één gouden regel, maar wel diverse inzichten die waardevol zijn. Aansluitende rondleidingen in de
  Banca Commerciala Italiana en het historisch
  archief van Fiat brachten vooral naar voor dat
  er enorme verschillen zijn in financiële mogelijkheden tussen de bedrijfsarchieven en de 'arbeidersarchieven'. De inzet van voldoende personeel en (dure) op maat gesneden archiefsoftware kunnen zorgen voor een betere beheersbaarheid van mogelijke problemen.
  In schrijnend contrast daarmee stond de situatieschets die de vertegenwoordigers van Russische archiefinstellingen enkele dagen voordien
  voor de collega's opmaakten. Met de huidige
  budgetten moet nauwelijks gedacht worden
  aan acquisities (zelfs van lopende tijdschriften).
   In het archiefdepartement werd een kleine tentoonstelling gepresenteerd met brieven van
  Fourier, Proudhon, Bakoenin, Marx, Jaurès,
  Liebknecht en Lenin. Naast een fotoalbum uit
  de Sovjet-Unie 1917-20 vielen ons ook de meer
  dan honderd schriftjes op van Angelo Tasca
  (1867-1960), onderdeel van één van de rijkste
  archiefbestanden van het Instituut. In zijn periode van ballingschap verzamelde Tasca materiaal, zoals pamfletten en strooibriefjes van het
  verzet in Frankrijk. De archiefverzameling is
  minder internationaal georiënteerd dan de bibliotheek, toch werden ook in die zin inspanningen geleverd. W e konden er de collectie
  Huysmans consulteren. Het is een selectie op
  microfilm (4000 documenten) uit de rijke internationale Huysmans-correspondentie, geselecteerd in Antwerpen en in 197 2 overgemaakt
  aan het Feltrinelli-instituut door Georges Haupt
  (auteur van een bronnenstudie over de Tweede Internationale in 1964). Het betreft een stuk
  vooroorlogs archief van de Bureau International Socialiste. De vier inventarissen behandelen de Italiaanse, Franse, Amerikaanse en Engelse afdelingen van de Internationale en bevatten samen meer dan duizend beschrijvingen. Steekproeven in het Huysmans-archief in
  Antwerpen (via het AMVC-bestand dat ondertussen te consulteren is op internet) bevesti-
  
  104
  TGSB 1 9 9 0 / 1
  
  Door verdere besparingen op personeel komt
  ook de verwerking in het gedrang. De eventualiteit van een sluiting wordt onder ogen gezien; in de zomerperiode was het voormalige
  Marx-Lenin-Instituut nog twee dagen per week
  open. De collega's werden opgeroepen tot het
  opzetten van gezamenlijke projecten. Samenwerking rond tentoonstellingen en publicaties
  zorgt niet alleen voor de broodnodige bijkomende financiële middelen maar biedt hun ook de
  mogelijkheid om een dreigend isolement te
  doorbreken. En daartoe vormt de IALHI zoals
  vermeld een uitstekend instrument...
   ten binnen de nationale gemeenschap; de relatie tussen de mutualiteit en andere verzekeringsvormen; en de rol van de mutualiteiten in
  de sociale hervormingspolitiek. De diversiteit
  van de bijdragen maakte een echt vergelijkende synthese onmogelijk. De publicatie van de
  acta blijft niettemin een interessant naslagwerk. 0 '
  Op 24 en 25 september 1998 volgde een tweede colloquium, opnieuw ingericht door de Mutualité française met opnieuw Michel Dreyfus
  en Bernard Gibaud als wetenschappelijke spil.
  Ditmaal werd de Franse wet van 1898 op de
  mutualiteiten belicht, de zogenaamde Charte
  de la Mutualité. De wet was in die zin fundamenteel dat ze de erkenning van het Franse
  mutualisme door de republikeinse staat symboliseerde. De hoofdmoot van de bijdragen behandelde de oorsprong van de wet, de stemming van de wet en de gevolgen ervan. Eigenaardig wel dat niemand de eigenlijke inhoud
  van de wet belichtte, wellicht vanuit de veronderstelling dat die gekend was. Daarnaast waren ook een aantal buitenlandse sprekers uitgenodigd, onder wie ikzelf, om de mutualistische wetten uit een aantal andere Europese
  landen te belichten.
   'La loi du 1er avril 1898'. Colloquium
  24 en 25 september 1998 te Parijs
  Fault Verbruggen, departement Archief
  AMSAB
  
  "Mutualités de tous les pays. Un passé riche
  d'avenir", zo luidde het thema van het colloquium dat in december 1992 georganiseerd
  werd door het Internationaal Instituut voor
  Sociale Geschiedenis (IISG) met ondersteuning
  van de Fédération nationale de la Mutualité
  française en het Institut de Coopération d'Histoire internationale (ICOSI). Drijvende krachten achter het wetenschappelijke luik waren
  de twee Franse historici Michel Dreyfus en Bernard Gibaud. Dertig participanten uit even zoveel landen van over de hele wereld brachten
  een bijdrage over hun eigen mutualistische systeem, met de focus op vier thema's: de relatie
  tussen de mutualiteit en andere vormen van
  arbeidersorganisatie; de rol van de mutualiteit
  bij de integratie van immigranten en migran-
  
  Naar het einde van de negentiende eeuw toe
  werden immers overal in Europa wetten gestemd
  die de basis legden van een systeem van sociale
  verzekeringen. Aan het woord kwamen intervenanten uit Duitsland (wet van 1883), Italië
  (wet van 1886), België (wet van 1894), Spanje
  (wet van 1908) en Groot-Brittannië (wet van
  1911).
   Wat België betreft is er zeker voor de beginperiode een grote gelijkenis met de situatie in
  Frankrijk. Tot 1850 hield de staat in beide landen vast aan een politiek van non-interventionisme. De mutualiteiten werden wel gedoogd,
  zij het oogluikend, maar voor de rest hield de
  staat zich compleet afzijdig. Ongeveer rond het
  
  105
  TGSB 199")/ 1
  
  midden van de negentiende eeuw werd zowel
  in Frankrijk als in België een eerste wet gestemd met het oog op de erkenning van de
  mutualiteiten. Zowel de Belgische wet van 1851
  als het Franse decreet van 1852 hadden tot doel
  de mutualiteiten te 'respectabiliseren' en te integreren. Hiertoe werd voorzien in een strengere controle op de bestaande mutualiteiten,
  en vooral op die maatschapijen die ook syndicaal actief waren (vergeten we niet dat syndicaten op dat moment zowel in Frankrijk als in
  België verboden waren). In Frankrijk leidde
  het decreet effectief tot een scheiding tussen
  mutualisme en syndicalisme. Revolutionaire
  socialisten en syndicalisten keerden zich radicaal af van het mutualisme omwille van zijn
  klasseverzoenend karakter. De syndicale beweging ontwikkelde zich daar totaal onafhankelijk van de mutualistische beweging.
   In België lag dat anders: de opkomende socialistische arbeidersbeweging hechtte een groot
  belang aan de uitbouw van mutualiteiten, maar
  dan wel als middel tot emancipatie van de arbeiders, en in afwachting van een door de staat
  georganiseerde algemeen verplichte ziekteverzekering. De uitbreiding van het aantal voorzorgskassen in België tussen 1860 en 1890 was
  trouwens bijna volledig toe te schrijven aan initiatieven van de 'société civile'. De Kerk en
  haar katholieke organisaties en de liberalen
  richtten hun eigen mutualiteiten op, vooral met
  het oog op het bestendigen van hun machtspositie. Naar het einde van de negentiende eeuw
  toe groeide ook het aantal socialistische mutualiteiten en mutualiteiten van de christelijke
  arbeidersbeweging, In tegenstelling dus tot
  Frankrijk, waar vanaf 1870 geprobeerd werd
  om de invloed van de katholieken en de socialisten binnen de mutualiteiten zoveel mogelijk
  te beperken, geraakte de mutualistische beweging in België steeds meer gepolitiseerd.
  Een ander verschil met de Franse mutualis-
  
  tische beweging was het feit dat de Belgische
  mutualiteiten op geen enkele vorm van subsidie konden rekenen. Pas onder druk van het
  groeiende arbeidersverzet en van het onrustige
  sociale klimaat ging de overheid over tot een
  meer actieve sociale politiek. Voor de mutualiteiten concretiseerde die zich in de wet van
  1894. Die hield zeker een verbetering in, in die
  zin dat de overheidscontrole werd beperkt, de
  erkenningsvoorwaarden veel duidelijker werden omschreven en de mogelijkheid werd gecreëerd om diensten op te richten. Nieuw was
  ook dat voor de eerste keer een vorm van subsidiëring werd ingevoerd. Maar die verbeteringen mogen zeker niet overdreven worden. Een
  erkende mutualiteit kon nog altijd ontbonden
  worden, zij het na een rechterlijke beslissing.
  Wat de subsidies betreft, daar ging het niet om
  een rechtstreekse financiering van bepaalde
  mutualistische diensten, maar wel om aanmoedigingspremies bij de installatie van een mutualiteit of bij een goedgevoerde boekhouding.
   Bovendien werden die subsidies toegekend
  zonder vaste criteria en werden zij vastgelegd
  door een ministeriële beslissing, wat de deur
  openzette voor vriendjespolitiek. Pas in 1912
  werd voor het eerst een mutualistische dienst
  (de dienst voor de langdurig zieken of de herverzekeringskas) rechtstreeks gesubsidieerd
  volgens vaste criteria.
  De wet van 1894 wilde vooral de mutualiteit
  promoten als klasseverzoenend instrument en
  als behoeder van de sociale orde. Hoewel de
  Franse wet van 1898 gebaseerd was op een andere politieke doctrine, had ze dezelfde intentie.
  Bij de voorbereiding van dergelijke colloquia
  valt op dat in België nog steeds geen algemene
  synthese is gemaakt van de geschiedenis van
  het mutualiteitswezen. Dé verklaring is natuurlijk het verzuilde karakter van ons mutualiteits-
  
  wezen én dus ook van de geschiedschrijving
  ervan. Er bestaan zeer degelijke werken per
  (verzuilde) landsbond of van bepaalde federaties, vooral dan van de twee grootste, namelijk
  de christelijke en de socialistische. Over de
  neutrale mutualiteiten - die nochtans een belangrijke rol speelden in de negentiende eeuw
  - de liberale en de onafhankelijke (de vroegere
  beroepsmutualiteiten) is nauwelijks iets geschreven. Bij die mutualiteiten is er blijkbaar weinig
  vraag naar het eigen verleden.
  In de onderzoekswereld bestaat evenmin veel
  interesse voor dit thema, althans binnen een
  niet-verzuilde context. Zeer bruikbaar evenwel
  is de thesis van Griet Van Meulder (promotor
  
  Guy Van Themsche) over het mutualiteitswezen vóór 1914 |2) . Maar, zoals Prof. Deleeckin
  zijn bijdrage voor het colloquium over Achille
  van Acker stelde, het ontstaansproces van de
  mutualiteiten biedt zeker nog voer voor een
  mooie doctoraalscriptie
  
  (1) - M. DREYFUS, B. CIBAUD, Mutualités de tous les
  pays. Un passé riche d'avenir, Paris: Mutualité
  française, 1995.
  - M. VAN DER EINDEN (éd.), The Comparative
  History of Mutual Benefit societies, Bern-Berlin: Peter
  Lang, 1996.
   (2) G. VAN MEULDER, Bijdrage tot de sociale politiek:
  mutualiteiten en ziekteverzekering in België (18861914), VUB, licentiaatsverhandeling, 1996.
  Brussel in de achttiende eeuw
  Roger De Peuter
  In vergelijking met Antwerpen, Gent of Brugge, is de sociaaleconomische geschiedenis van Brussel in de vroeg-moderne
  tijd weinig bestudeerd. Historicus Roger De Peuter trok
  naar de archieven van de centrale regering, het stadsbestuur,
  de ambachten, de kooplieden en de bedrijven van Brussel,
  op zoek naar getuigen en sporen van de ontwikkeling van
  een aantal specifieke bedrijfstakken en branches uit de
  periode 1670 tot 1800. In dit boek brengt hij op verhelderende
  wijze verslag uit van zijn ontdekkingstocht naar de textielnijverheid, de graan- en wijnhandel, de suikerraffinage, de
  tabaksbewerking en de rol die ondernemers, handelaars,
  ambachten en de toenmalige stads- en regeringselites daarbij
  speelden. Uit De Peuters onderzoek blijkt dat Brussel in de
  achttiende eeuw een eerder bescheiden rol speelde in de
  internationale handel en dat de stad vooral een consument
  en een regionaal distributiecentrum was van ter plaatse
  geproduceerde en geïmporteerde goederen. Maar, tijdens
  de achttiende eeuw werd ook de basis gelegd van de latere
  intensieve contacten met het Waalse achterland, met name
  het Henegouwse industriebekken.
  KLi'-i*
  
  \
  */*&**
  
  520p, prijs: 995,-
  
  B o e k e n , b o e i e n d e r g e s c h e n k e n kan je niet
  
  VUBPRESS
  
  TCSB 1W/ 1
  
  bedenken.
  