title: De noodtoestand in het Belgische publiekrecht
text: Een afwezigheid van rechterlijk toezicht zou overigens niet alleen een opschorting
  van grondrechten betekenen, maar ook een opschorting van de normale werking
  van de rechterlijke macht en dus van een van de wezenskenmerken van de Belgische
  staatsinrichting, het beginsel van de scheiding der machten. Hoewel de Grondwet
  die termen niet uitdrukkelijk hanteert, heeft zij België opgevat als een rechtsstaat
  met een sterke scheiding der machten.272 Het is in een dergelijke staatsopvatting
  essentieel dat burgers die zich door een overheidsoptreden gegriefd voelen, toegang hebben tot een onafhankelijke en onpartijdige rechter om dat optreden aan
  te klagen. Rechterlijk toezicht op elk overheidsoptreden lijkt ons ook in geval van
  
  272 A. A len, “Scheiding” of “samenwerking” der machten?, Academiae Analecta, Mededelingen van de
  Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België, Brussel,
  1990, 73 p.
  77
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  noodtoestand een minimum minimorum te zijn, zonder hetwelk het rechtsstatelijke
  kader wordt verlaten.
  118. Wat het argument van de tijdelijkheid van noodmaatregelen betreft, kan worden vastgesteld dat ook dit een element is dat door de rechter in de evenredigheidstoets sensu lato van de genomen maatregelen moet worden betrokken. Aangezien
  een maatregel die is genomen om aan een noodtoestand te verhelpen, zijn noodzakelijkheid slechts behoudt zolang die noodtoestand aanhoudt, zal de rechter een individuele toepassing van die maatregel na afloop van de noodtoestand
  buiten toepassing moeten laten. Niets weerhoudt de overheid er trouwens van om
  ook buiten het formele kader van een noodrechtbepaling de tijdelijkheid van de
  genomen noodmaatregelen te stipuleren.
   Ook blijkt het in de hedendaagse context niet evident om noodtoestanden als
  voorbijgaande episodes te beschouwen. De terroristische dreiging duurt reeds verscheidene jaren en het ziet er niet naar uit dat zij snel van de baan zal zijn. De maatregelen die worden genomen in de strijd tegen het terrorisme, zullen in de praktijk
  een zeer lange geldingsduur moeten hebben en passen dus niet noodzakelijk in
  het kader van een in de tijd afgebakende uitzonderingstoestand.
  Bepaalde antiterreurmaatregelen vereisen overigens uit hun aard een permanent
  karakter. Zo kunnen de maatregelen die de werking van de inlichtingendiensten
  regelen, en die met andere woorden moeten waarborgen dat elke mogelijke bedreiging van de openbare veiligheid zo snel mogelijk wordt gedetecteerd en geneutraliseerd, niet worden opgeheven zodra een terroristische dreiging afneemt. Dergelijke maatregelen moeten structureel van aard zijn om voldoende snel op elke
  toekomstige dreiging te kunnen anticiperen. Om te vermijden dat die maatregelen
  te ver gaan, volstaat de gebruikelijke evenredigheidstoets in abstracto en in concreto
  (zie nr. 106).273
  119. Tot slot mag ook het gevaar van een oneigenlijk gebruik van een noodrechtbepaling niet worden veronachtzaamd. Uit onderzoek blijkt dat het afkondigen
  van de noodtoestand vaak als doel heeft om politiek voordeel te halen uit de noodsituatie die zich voordoet, om onpopulaire maatregelen te vermommen en om de
  rechterlijke macht tot een terughoudender toetsing aan te zetten.274 Het afkondigen van een noodtoestand voedt bovendien uit zichzelf de angst en de onzekerheid
  bij de bevolking en maakt de situatie vaak erger dan zij in werkelijkheid is.
  Bij toepassing van grondwettelijke noodrechtbepalingen dreigt met andere woorden veel sneller het rechtsstatelijke karakter van de samenleving onder druk te
  komen dan bij toepassing van de normale beperkingscriteria van grondrechten.
   Nochtans is het essentieel om met name bij het bekampen van degenen die de
  hedendaagse Westerse waarden beogen te vernietigen, zelf die waarden hoog in
  
  273 Bvb. GwH nr. 145/2011, 22 september 2011.
  274 E. Hafner-Burton, L. Helfer en C. Fariss, “Emergency and Escape: Explaining Derogations from
  Human Rights Treaties”, International Organization 2011, 675.
  78
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  het vaandel te blijven houden. Of om het in de woorden van het EHRM te stellen:
  er moet worden vermeden dat de rechtsstaat wordt beschadigd of zelfs vernietigd
  onder het mom van zijn bescherming.275
  4.3
  a.
  Toch een uitdrukkelijke noodrechtbepaling?
  Algemeen
  
  120. Ondanks het voorgaande is het aangewezen om – in ondergeschikte orde – te
  onderzoeken aan welke vereisten een uitdrukkelijke grondwettelijke noodrechtbepaling zou moeten beantwoorden, voor het geval dat er één zou worden ingevoerd. Vooreerst vereist het evenredigheidsbeginsel dat de duur van de noodtoestand strikt beperkt blijft tot de noodwendigheden van de crisissituatie. Die
  vereiste van tijdelijkheid moet uitdrukkelijk in de noodrechtbepaling worden
  opgenomen.
   Cruciaal in een democratische rechtsstaat is ook dat een noodrechtbepaling voldoet aan de vereisten van evenredigheid en subsidiariteit.276 Dit betekent dat een
  noodrechtbepaling geschikt moet zijn voor het beoogde doel en noodzakelijk moet
  zijn om dat doel te bereiken. Daarenboven mag de overheid geen beroep doen op
  een noodrechtbepaling indien ze door de toepassing van de gewone rechtsregels
  hetzelfde resultaat kan bereiken (zie nr. 47). Tevens moet een noodrechtbepaling
  rekening houden met de omstandigheid dat bepaalde grondrechten voor de overheid onaantastbaar zijn, en dus minstens de notstandsfeste grondrechten uit artikel 15 EVRM en artikel 4 IVBPR vrijwaren. Bovendien moet de wetgevende macht,
  gelet op de economie van de Belgische Grondwet, het laatste woord hebben over
  de wenselijkheid van het instellen van de noodtoestand, behoudens wanneer zij
  als gevolg van de crisissituatie niet in staat zou zijn om te vergaderen. Tot slot mag
  geen afbreuk worden gedaan aan de rechterlijke toetsing in abstracto en in concreto
  van de genomen vrijheidsbeperkende maatregelen.
  b.
  Het voorstel van de professoren Velaers en Van Drooghenbroeck
  
  121. Het voorstel van de professoren Velaers en Van Drooghenbroeck voor een
  nieuwe noodrechtbepaling heeft betrekking op maatregelen die afwijken van de
  grondrechten in Titel II van de Grondwet, en regelt, gelet op de opdracht die de bevoegde Kamercommissie hun had toebedeeld, niet de situatie van de gedeeltelijke
  schorsing van grondwetsbepalingen die de werking van de instellingen regelen.
  De tekst van hun voorstel luidt als volgt:
  
  275 EHRM (GK) 6 september 1978, Klass e.a. t. Duitsland, § 49.
  276 Zie in verband met de in abstracto criteria H.R.B.M. Kummeling, “Recht in nood”, in Crises, rampen en
  recht, Handelingen Nederlandse Juristen-Vereniging 2014-1, 268-275.
   79
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  “1. In tijd van oorlog (of in geval van enig andere, door of krachtens een wet vastgestelde en officieel
  afgekondigde, algemene noodtoestand welke het bestaan van het volk bedreigt), kunnen
  maatregelen worden genomen die afwijken van de waarborgen die titel II van de Grondwet
  biedt.
  2. De afwijkende maatregelen zijn slechts verantwoord voor zover ze strikt noodzakelijk zijn, zon­
  der discriminatie worden genomen, en niet worden misbruikt om de rechten en vrijheden te ver­
  nietigen, doch ertoe strekken het voortbestaan van de democratische rechtsstaat te verzekeren.
  3. De voorgaande bepalingen wettigen geen enkele afwijking van de artikelen 14bis, 18, 19 en 20,
  wat de vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing betreft.
  4. De afwijkende maatregelen welke op grond van de voorgaande bepalingen kunnen worden
  genomen, worden door of krachtens een wetgevende norm vastgesteld.”277
  
  122. Het toepassingsgebied in punt 1 van dit voorstel is in sterke mate gebaseerd
  op artikel 15 EVRM. Die gelijkenis biedt het belangrijke voordeel van de rechtszekerheid, aangezien het waarborgt dat alleen de situaties die volgens het EVRM
  als noodtoestand worden gekwalificeerd, tot een gedeeltelijke schorsing van de
  Belgische Grondwet kunnen leiden. Het staat de Belgische grondwetgever echter
  vrij om, gelet op artikel 53 van het EVRM, in een ruimere rechtsbescherming te
  voorzien, door de grondwettelijke noodrechtbepaling een beperkter toepassingsgebied te geven.
   Wij zijn voorstander van een beperkter toepassingsgebied, dat neerkomt op het
  schrappen van de bewoordingen die de professoren Velaers en Van Drooghenbroeck
  in hun voorstel tussen haakjes hebben geplaatst.278 Dit zou immers neerkomen op
  de situaties die de onafhankelijkheid van het land in het gedrang brengen, terwijl
  in de situaties waarin zulks niet het geval is, de grondrechten slechts kunnen worden beperkt, maar niet geschorst. Meer bepaald komt deze schrapping tegemoet
  aan de hoger vermelde vaststelling dat het inlassen van een ruime staatsnoodrechtbepaling om terroristische misdrijven te bekampen, vanuit rechtsstatelijk
  oogpunt geen goede optie is (zie nr. 119) en gelet op de terughoudende rechterlijke
  toepassing van de evenredigheidstoets ook niet nodig is (zie nr. 106).
  123. Het voorstel vereist terecht dat de noodtoestand formeel wordt afgekondigd,
  hetgeen in de logica van de Belgische Grondwet een wetgevende tussenkomst vereist, zoals in punt 4 van het voorstel is opgenomen. Die logica beperkt in zekere
  zin de aantasting van Titel II van de Grondwet, die voor een beperking van grondrechten meestal een wetgevende handeling vereist (zie nr. 9).
  277 J. Velaers en S. Van Drooghenbroeck, “Invoeging van een transversale bepaling in de Grondwet
  over het afwijken van rechten en vrijheden”, Parl. St. Kamer 2005-2006, nr. 51-2304/001, p. 93.
   278 Zie voor de redenen daarvoor J. Velaers en S. Van Drooghenbroeck, “Invoeging van een transversale bepaling in de Grondwet over het afwijken van rechten en vrijheden”, Parl. St. Kamer
  2005-2006, nr. 51-2304/001, p. 85-86. Zij vermelden met name het gevaar dat een regering die
  niet meer de steun van het volk geniet, de noodtoestand uitroept om aan de macht te blijven (zie
  ook W.J. Ganshof van der Meersch en M. Diderich, “Les états d’exception et la Constitution belge”,
  Ann. Dr. 1953, 104-106. Anders: C. Huberlant, “Etat de siège et légalité d’exception en Belgique”, in
  Licéité en droit positif et références légales aux valeurs, Brussel, Bruylant, 1982, 423).
  80
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  In tijden van oorlog vindt steeds een machtsconcentratie in handen van de uitvoerende macht plaats (zie nr. 29). De betrokkenheid van de volksvertegenwoordiging
  kan dan worden verzekerd door te bepalen dat de Kamer van volksvertegenwoordigers onverwijld na het intreden van de uitzonderingstoestand die het gevolg is
  van het vaststellen van de staat van oorlog, wordt bijeengeroepen, zodat zij kan
  oordelen over het geheel of gedeeltelijk voortduren ervan.279
  124. Het voorstel maakt daarentegen wel de keuze om geen waarborg in te bouwen
  ter vrijwaring van het verbod op preventieve maatregelen dat Titel II van de Grondwet evenzeer kenmerkt. Die keuze neemt afstand van de optie om een ruimere
  rechtsbescherming dan het EVRM en het IVBPR te bieden, alsook van een van de
  motieven van de Belgische revolutie en een van de meest fundamentele keuzes van
  de grondwetgever van 1831.
   125. Het voorstel voldoet aan de criteria van evenredigheid en subsidiariteit, die
  uitdrukkelijk worden opgenomen in punt 2 ervan.280 Hieraan zou nog kunnen
  worden toegevoegd dat de rechterlijke toetsing van de genomen maatregelen niet
  mag worden opgeschort.281 De overheid moet ook in een uitzonderingstoestand
  de volgende grondrechten en verboden respecteren: het verbod op het invoeren
  van de doodstraf en de burgerlijke dood (de artikelen 14bis en 18), de vrijheid van
  godsdienst en levensbeschouwing. De overige door Titel II van de Grondwet gewaarborgde grondrechten zouden in tijd van oorlog of in geval van een algemene
  noodtoestand wel geschorst kunnen worden, maar voor die schorsingen bieden
  het verbod van misbruik, het discriminatieverbod en de proportionaliteits- en subsidiariteitsvereisten een bijkomende waarborg.
   Deze lijst komt niet helemaal overeen met die van de notstandsfeste grondrechten
  in het EVRM en het IVBPR. Het verbod van foltering en van onmenselijke of vernederende behandeling of straf en het verbod van slavernij of dienstbaarheid kennen
  geen equivalent in de Belgische Grondwet, maar het strafrechtelijk legaliteitsbeginsel van artikel 7 EVRM is wel analoog aan de artikelen 14 en 12, tweede lid,
  van de Grondwet. Dat niet alle notstandsfeste grondrechten uit artikel 15 EVRM en
  artikel 4 IVBPR bijkomend worden opgenomen, kan echter worden verklaard door
  de stelling van de auteurs dat het, omwille van de evidentie, niet nodig is te stipuleren dat ook bij toepassing van het noodrecht de internationale verdragen van
  toepassing blijven.282
  
  279 Zie in die zin artikel 103.3 van de Nederlandse Grondwet: “Terstond na de af kondiging van een uit­
  zonderingstoestand en voorts, zolang deze niet bij koninklijk besluit is opgeheven, telkens wanneer zij zulks
  nodig oordelen beslissen de Staten­Generaal omtrent het voortduren daarvan; zij beraadslagen en besluiten
  terzake in verenigde vergadering.”
  280 Zie hierover J. Velaers en S. Van Drooghenbroeck, “Invoeging van een transversale bepaling in de
  Grondwet over het afwijken van rechten en vrijheden”, Parl. St. Kamer 2005-2006, nr. 51-2304/001,
  p. 89-90.
  281 Zie de suggestie in die richting in J. Velaers en S. Van Drooghenbroeck, “Invoeging van een transversale bepaling in de Grondwet over het afwijken van rechten en vrijheden”, Parl. St. Kamer
  2005-2006, nr. 51-2304/001, p. 88.
  282 J. Velaers en S. Van Drooghenbroeck, “Invoeging van een transversale bepaling in de Grondwet
  over het afwijken van rechten en vrijheden”, Parl. St. Kamer 2005-2006, nr. 51-2304/001, p. 91.
   81
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  126. Een dergelijke noodrechtbepaling zou slechts een gedeeltelijke verankering
  bieden van de besluitwet van 11 oktober 1916, die immers ongeacht het afkondigen
  van de noodtoestand onverkort aan de internationale mensenrechtenverdragen
  kan worden getoetst. Een eventuele invoeging van een noodrechtbepaling in de
  Grondwet mag bijgevolg niet als voorwendsel worden gebruikt om de actualisering van die besluitwet uit te stellen. Omgekeerd vormt die besluitwet op zich een
  onvoldoende reden om een noodrechtbepaling in de Grondwet in te schrijven.
  5
  
  Besluit
  
  127. De meeste landen kennen een systeem van objectief staatsnoodrecht, doorgaans bestaande uit een grondwetsbepaling die uiteenzet in welke omstandigheden de noodtoestand kan worden uitgeroepen, welk orgaan daarvoor bevoegd
  is en welke maatregelen kunnen worden genomen. Vaak laten dergelijke technieken toe om tijdelijk af te wijken van het normale grondwettelijke kader. De Franse
  julirevolutie van 1830 en de invloed van de Franse filosoof Benjamin Constant de
  Rebecque hebben de grondwetgever van 1831 ertoe aangezet om een systeem van
  een geheel andere orde aan te nemen: artikel 187 van de Grondwet bepaalt dat de
  Grondwet nooit geheel of gedeeltelijk kan worden geschorst. Die bepaling verzet
  zich tegen het formeel afkondigen of het de facto vestigen van een uitzonderingstoestand. Zelfs het bestaan van een noodtoestand laat in beginsel geen uitzondering op die in absolute termen geformuleerde bepaling toe.
   Het is dus slechts in zoverre die bepaling zelf noodrecht rechtvaardigt, dat een
  gedeeltelijke schorsing van de Grondwet tot de mogelijkheden behoort. Ondanks
  zijn schijnbaar absolute formulering biedt artikel 187 van de Grondwet daarvoor
  ruimte in twee omstandigheden. De eerste omstandigheid is die van werkelijke
  overmacht. Indien de instellingen in de absolute onmogelijkheid verkeren om hun
  taken volgens de normale procedures uit te oefenen, is er sprake van een de facto
  schorsing van de Grondwet. Het beginsel van de continuïteit, dat eveneens zijn
  grondslag vindt in artikel 187 van de Grondwet, vereist dan dat wordt gekozen voor
  het minste kwaad: een uitoefening van de machten door een ander orgaan of volgens een andere procedure is te verkiezen boven een afwezigheid van machtsuitoefening. De tweede omstandigheid is die waarin de noodtoestand van dien aard
  is dat de onafhankelijkheid van het land in het gedrang komt. Een verlies van de
  onafhankelijkheid houdt een totale schorsing van de Grondwet in, en artikel 187
  van de Grondwet gebiedt alle machten om die situatie te voorkomen of te bestrijden, ook al kunnen de omstandigheden in dat geval vereisen dat zulks gebeurt
  door middel van een geringe schorsing van bepaalde grondwetsbepalingen.
   Slechts in die twee gevallen kan worden afgeweken van de grondwetsbepalingen
  die de normale werking van de instellingen regelen. Maar zelfs die situaties kunnen niet rechtvaardigen dat een formele beslissing zou worden genomen waarbij
  het genot van bepaalde grondrechten zou worden opgeschort. Het volstaat om
  desgevallend, en volgens de criteria die de Grondwet en de internationale mensenrechtenverdragen bepalen, maatregelen te nemen die bepaalde grondrechten
  beperken. Cruciaal daarbij is dat een onafhankelijke rechter de subsidiariteit en
  de evenredigheid van die maatregelen kan toetsen, en dit zowel in abstracto (het
  82
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Grondwettelijk Hof) als in concreto (de gewone en de administratieve rechter), een
  mogelijkheid die in geval van de schorsing van een grondrecht zou wegvallen. Dat
  laatste zou moeilijk te verzoenen zijn met één van de kernaspecten van het rechtsstaatsbegrip, namelijk het rechterlijk toezicht op het overheidshandelen.
  128. De rigiditeit van dit grondwettelijke kader impliceert meteen dat de Belgische
  overheid, naar huidig positief recht, geen beroep kan doen op de noodrechtbepalingen in artikel 15 EVRM en artikel 4 IVBPR. Het beginsel van de ruimste rechtsbescherming heeft immers niet alleen betrekking op de inhoudelijke draagwijdte
  van een grondrecht, maar ook op de beperkingscriteria.
   129. Nobele principes verhinderen evenwel niet dat zich in de praktijk noodsituaties kunnen voordoen. In de Belgische geschiedenis waren de beide wereldoorlogen het voorbeeld bij uitstek van een noodtoestand die de Belgische onafhankelijkheid in het gedrang bracht. De maatregelen die werden genomen om aan die
  noodtoestand te verhelpen, werden niet steeds door de grondwettelijk bevoegde
  organen en volgens de grondwettelijke procedure aangenomen. De technieken van
  de besluitwetten en van de buitengewone machtenwetten vinden evenwel allebei
  hun ultieme rechtvaardiging in artikel 187 van de Grondwet zelf, gelet op de reden
  waarom zij in het leven werden geroepen.
  De inhoud van de besluitwetten en van de besluiten die werden aangenomen
  op grond van buitengewone machten, kon in die dagen amper aan rechterlijke
  toetsing worden onderworpen. Aangezien de besluitwetten met formele wetten
  moeten worden gelijkgesteld, was elk rechterlijk toezicht erop onbestaande. Wat
  de buitengewone machtenbesluiten betreft, beperkte zowel de vaagheid van de
  machtigingen als de rechtspraak van het Hof van Cassatie de mogelijkheid van
  rechterlijke toetsing aanzienlijk.
   Het constitutionele kader is sinds de Tweede Wereldoorlog op dat vlak sterk veranderd. Formele wetgeving kan aan de Grondwet en aan internationale verdragen
  worden getoetst en het rechterlijk toezicht op het overheidsoptreden wordt als een
  van de meest essentiële kenmerken van de rechtsstaat beschouwd. Het verdient
  daarom aanbeveling om bepaalde regels te herbekijken en in overeenstemming
  met de Grondwet te brengen, hetgeen best gebeurt in het kader van een algemene
  actualisering ervan. Met name de besluitwet van 11 oktober 1916 betreffende de
  staat van oorlog en de staat van beleg is aan herziening toe, zowel omwille van
  haar onaangepastheid aan de moderne technieken van oorlogsvoering en moderne communicatiemiddelen als omwille van de aanzienlijke en structurele inbreuk
  die zij maakt op verschillende grondrechten. Die herziening geschiedt het best in
  alle rust en in vredestijd, zodat het regelgevend kader klaar is in het geval zich ooit
  nog een staat van oorlog op het Belgische grondgebied zou voordoen.
   130. Niet alle crisissituaties hebben evenwel met een oorlog te maken. Een groot
  aantal uitdagingen van voornamelijk budgettaire of sociaal-economische aard
  werden in het verleden aangepakt door middel van bijzondere machtenwetten, die
  de Koning een ruimere regelgevende bevoegdheid toekennen dan degene die hij
  uit de Grondwet put. Hoewel de grondwettigheid van die techniek steeds in vraag
  is gesteld, werd een grondslag ontwikkeld die aansluit bij de tekst van een grond83
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  wetsbepaling. Alleen in zoverre aan de Koning een machtiging wordt verleend in
  materies die door de Grondwet aan de wetgever worden voorbehouden, staat zij
  op gespannen voet met de Grondwet. De zeer strikte voorwaarden waaraan de
  afdeling Wetgeving van de Raad van State en het Grondwettelijk Hof de delegaties in voorbehouden materies onderwerpen, dekken die ongrondwettigheid niet
  helemaal toe.
  131. De voornaamste crisissituatie van de huidige tijd is de terroristische dreiging.
  De laatste jaren heeft de wetgeving die beoogt terroristische handelingen te vermijden en te sanctioneren, een hoge vlucht genomen en bij elke aanslag neemt ook
  de roep om nieuwe en strengere maatregelen toe. Er wordt dan ook vaak gepleit
  voor maatregelen die neerkomen op verregaande beperkingen van grondrechten.
   Ook die maatregelen ontsnappen evenwel niet aan de rechterlijke toetsing. Bovendien is artikel 187 van de Grondwet ten volle van toepassing op de terreurdreiging,
  die noch een situatie van werkelijke overmacht, noch een bedreiging van de Belgische onafhankelijkheid uitmaakt. Deze maatregelen moeten dus alle grondwettelijke en verdragsrechtelijke grondrechten eerbiedigen. In de praktijk blijkt dat
  de rechters zich bij deze toetsing, die vaak neerkomt op een evenredigheidstoets,
  terughoudend opstellen, omwille van het grote belang van een effectieve terreurbestrijding. Die terughoudendheid komt evenwel niet neer op een de facto afwezigheid van de grondrechten. De notstandsfeste grondrechten blijven overeind en ook
  de niet-notstandsfeste grondrechten worden niet uitgehold. Die laatste categorie van
  grondrechten wordt door het EHRM en door het Grondwettelijk Hof “geprocedurali­
  seerd”, hetgeen inhoudt dat de meeste beperkingen op deze grondrechten die in het
  kader van de terreurbestrijding worden aangenomen, worden aanvaard, voor zover
  elke concrete toepassing ervan aan de rechterlijke toetsing onderworpen blijft.
  132. Die terroristische dreiging doet ook de roep toenemen om het grondwettelijke
  kader inzake de noodtoestand te herzien, door een bepaling in te voegen die structurele afwijkingen van grondrechten toelaat in een min of meer afgebakend aantal
  situaties. In hoofdorde hebben wij tegen een dergelijke optie gepleit, onder meer
  omdat de terughoudende rechterlijke toetsing een beter evenwicht tussen terreurbestrijding en mensenrechten waarborgt dan bepaalde radicale maatregelen die
  ook van toepassing kunnen zijn op andere situaties. Bovendien toont de juridische
  creativiteit die in het verleden aan de dag werd gelegd om (al bij al beperkte) afwijkingen van het grondwettelijke kader in crisissituaties te rechtvaardigen met een
  beroep op datzelfde grondwettelijke kader, aan dat artikel 187 van de Grondwet
  geen absoluut beletsel hoeft te zijn voor een effectieve crisisbestrijding.
   In ondergeschikte orde pleiten wij ervoor om een dergelijke grondwettelijke noodrechtbepaling met voldoende waarborgen te omgeven. Minstens moet de rechterlijke controle gevrijwaard blijven, teneinde het risico op misbruik van de noodtoestand in te dijken.
  Onze bezorgdheid in dit opzicht is vooral ingegeven door een vrees voor de uitholling van het rechtsstatelijke kader, niet alleen door een te ruime interpretatie
  van het begrip “noodtoestand” en dus door een te ruime toepassing van het noodrecht, maar ook door het gevaar van het hellend vlak. Meer fundamenteel is de
  84
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  vaststelling dat personen en organisaties die terroristische aanslagen plegen, dit
  vaak precies doen om de West-Europese waarden, waaronder die van de democratische rechtsstaat, te bestrijden. Het laatste dat men dan mag doen, is zelf aan de
  erosie van de rechtsstaat bij te dragen. In dat opzicht kan worden verwezen naar de
  woorden van Benjamin franklin: “Those who would give up essential liberty to purchase
  a little temporary safety, deserve neither liberty nor safety.”283
  
  283 Votes and Proceedings of the House of Representatives, 1755-1756 (Philadelphia, 1756), p. 21.
  85.
  