title: WP 04-21 - Réformes régionales des allocations familiales – Une analyse d’impact avec le modèle de microsimulation EXPEDITION
text: Wat de hoogte van de kinderbijslag betreft, variëren de bedragen op maandbasis voor het universele
  gedeelte (cf. de ‘gewone schaal’) sterk: van 97,57€ voor het eerste kind tussen 0-5 jaar tot 336,40€ voor
  het derde kind tussen 18-24 jaar. Het universeel gedeelte slaat in hoofdzaak op de basisbijslag maar
  omvat ook de maandelijkse en jaarlijkse leeftijdsbijslagen15, althans voor het deel dat niet-selectief is,
  waarvoor het gezin dus geen bijkomende voorwaarden moet vervullen. De bedragen nemen hierbij toe
  met de leeftijd van het kind. Doorslaggevender is echter de koppeling met de rang van het kind in het
  gezin, waarbij rekening wordt gehouden met de volgorde van geboorten van de kinderen: het oudste
  kind wordt de eerste rang toegekend, het tweede kind de tweede rang en de volgende kinderen de
  derde rang. Met de rang van het kind neemt het kinderbijslag bedrag sterk toe. Dit betekent ook dat
  grotere gezinnen gemiddeld per kind meer kinderbijslag ontvangen dan kleinere gezinnen.
  De kinderbijslag van een gezin wordt vervolgens verhoogd als aan twee voorwaarden voldaan is (cf.
  de ‘verhoogde schalen’). Die betreffen het socio-professioneel statuut (‘categoriale selectiviteit’) en het
  inkomen van de ouder(s) (‘inkomensselectiviteit’). Gerechtigd is de ouder met het statuut van pensioengerechtigde, volledig uitkeringsgerechtigde werkloze vanaf de zevende maand werkloosheid, zelfstandige met een overbruggingsuitkering of zieke vanaf de zevende maand van arbeidsongeschiktheid.
   Daarnaast dienen de (bruto belastbare) beroeps- en vervangingsinkomens van de ouder en zijn partner
  niet hoger te zijn dan de wettelijke inkomensplafonds16. Voor de alleenstaande ouder volstaat het om
  alleen de inkomensvoorwaarde te vervullen. Daarnaast heeft ook de gerechtigde op een gewaarborgde
  gezinsbijslag recht op verhoogde bijslagen. Het bedrag van die verhoging bestaat grotendeels uit de
  
  14
  
  15
  16
  
  In bijlage vindt de lezer een volledig overzicht van de afzonderlijke bedragen van premies en bijslagen, voor en na de hervormingen van de kinderbijslag.
  De jaarlijkse leeftijdsbijslag staat ook bekend als de ‘schoolpremie’, uitbetaald in augustus, net voor de start van het schooljaar.
  Merk op dat als de gerechtigde terug aan de slag gaat, hij deze verhoogde kinderbijslag gedurende acht kwartalen behoudt,
  op voorwaarde dat het inkomensplafond niet overschreden wordt.
  15
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  sociale bijslag en is eveneens gekoppeld aan de rang van het kind in het gezin, doch in tegenstelde zin:
  het bedrag neemt af met de rang. Kleinere gezinnen kunnen bijgevolg rekenen op een hogere aanvulling
  per kind. De leeftijd speelt hier een minder belangrijke rol, behalve voor kinderen van de eerste rang,
  aangezien ze in dit geval recht geven op een verhoogde maandelijkse leeftijdsbijslag (gelijk aan die voor
  kinderen van de tweede en derde rang). Bijkomende verhogingen worden toegekend voor kinderen
  van de derde rang van alleenstaande ouders en voor kinderen van de eerste rang van langdurig zieke
  ouders.
  Bovenstaande bijslagbedragen zijn niet van toepassing op weeskinderen. Deze kinderen geven immers
  recht op de zgn. verhoogde wezenbijslag van 368,03 € (d.i. één bedrag onafhankelijk van de rang van
  het kind), tenminste zolang de overlevende ouder geen nieuw huwelijk aangaat of een feitelijk gezin
  vormt met een nieuwe partner. Wezen openen eveneens het recht op leeftijdsbijslagen maar niet op
  eventuele sociale bijslagen.
   3.2. Situatie na hervorming
  Na de regionale hervormingen is het recht op kinderbijslag niet langer gekoppeld aan de arbeidspositie
  van (één van) de ouders. Voortaan heeft een kind recht op kinderbijslag van zodra het zijn woonplaats
  heeft op het regionaal grondgebied. Hiermee vervalt het stelsel van de gewaarborgde gezinsbijslag, dat
  in het leven was geroepen voor kinderen die niet onder het algemeen stelsel (of een ander internationaal/buitenlands stelsel) vielen.
  De nieuwe regels die na de hervorming van toepassing zijn, verschillen tussen de kinderen die vanaf
  de datum van de inwerkingtreding geboren worden (de ‘nieuwe’ kinderen) en de kinderen die er vóór
  geboren zijn (de ‘bestaande’ kinderen). Kinderen die weliswaar voor de inwerkingtreding zijn geboren
  maar erna uit een andere regio of uit het buitenland zijn verhuisd, worden ook tot de ‘nieuwe’ kinderen
  gerekend. We bespreken hierna achtereenvolgens de regels voor de nieuwe en bestaande kinderen.
  Merk op dat de kinderbijslaghervorming in Vlaanderen kadert in een bredere herziening van de financiële tegemoetkomingen voor gezinnen. Met het zgn. Groeipakket wordt niet alleen de kinderbijslag
  hervormd. Het voorziet ook in nieuwe tegemoetkomingen voor gezinnen, zoals de ‘kinderopvangtoeslag’ en de ‘kleutertoeslag’, en houdt een hervorming in van een andere, bestaande tegemoetkoming
  met name: de schooltoelage voor kinderen in het lager en secundair onderwijs (omgedoopt tot de ‘selectieve participatietoeslag’). De verdere bespreking blijft beperkt tot de kinderbijslaghervorming.
  a. Kinderen geboren of ingeweken sinds de hervorming
  Tabel 2 geeft voor elke regio afzonderlijk een bondig overzicht van de nieuwe kinderbijslagbedragen.
  Het valt meteen op dat de hervormingen niet louter parametrisch van aard zijn waarbij alleen sommige
  bedragen wijzigen. De hervormingen grijpen effectief in op de structuur van het kinderbijslagstelsel,
  volgens een patroon dat bovendien gelijkaardig is in elke regio.
   16
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 2
  
  Beknopt overzicht van de kinderbijslag NA hervorming17
  Maandbedragen per kind, aan index 105,10
  
  BRUSSEL
  1. Geboortepremie (éénmalig bedrag)
  1ste kind
  2de e.v. kinderen
  2. Gewone bijslag
  2.a Universeel
  0-5 jaar
  6-11 jaar
  12-17 jaar (Enig kind/Andere kinderen)
  18-24 jaar (Enig kind/Andere kinderen)
  2.b Selectief (volgens inkomen van ouders)
  Inkomensgrens 1 (IG1)
  Inkomensgrens 2 (IG2)
  Bij inkomen lager dan IG1:
  Gezin met 1 kind (0-11 jaar/12-24 jaar)
  Gezin met 2 kinderen (0-11 jaar/12-24 jaar)
  Gezin met 3 of meer kinderen (0-11 jaar/12-24 jaar)
  Extra wanneer alleenstaande ouder én 2 kinderen
  Extra wanneer alleenstaande ouder én 3 of meer kinderen
  Bij inkomen tussen IG1 en IG2:
  Gezin met 2 kinderen
  Gezin met 3 of meer kinderen
  VLAANDEREN
  1. Geboortepremie (éénmalig bedrag)
  2. Gewone bijslag
  2.a Universeel
  0-3 jaar
  4-10 jaar
  11-17 jaar
  18-24 jaar
  2.b Selectief (volgens inkomen van ouders)
  Inkomensgrens 1 (IG1)
  Inkomensgrens 2 (IG2)
  Bij inkomen lager dan IG1:
  Gezin met 1 of twee kinderen
  Gezin met 3 of meer kinderen
  Bij inkomen tussen IG1 en IG2:
  Gezin met 3 of meer kinderen
  WALLONIË
  1. Geboortepremie (éénmalig bedrag)
  2. Gewone bijslag
  2.a Universeel
  0-5 jaar
  6-11 jaar
  12-17 jaar
  18-24 jaar
  2.b Selectief (volgens inkomen van ouders)
  Inkomensgrens 1 (IG1)
  Inkomensgrens 2 (IG2)
  Bij inkomen lager dan IG1:
  Gezin met 1 of 2 kinderen
  Gezin met 3 of meer kinderen
  Extra wanneer alleenstaande ouder
  Extra wanneer invalide ouder(s)
  Bij inkomen tussen IG1 en IG2:
  Gezin met 1 of 2 kinderen
  Gezin met 3 of meer kinderen
  Extra wanneer alleenstaande ouder
  
  17
  
  1 100,00€
  500,00€
  
  151,67€
  152,50€
  154,17€/164,17€
  156,67€/176,67€
  2 583€
  3 750€
  40,00€/60,00€
  70,00€/80,00€
  110,00€/120,00€
  10,00€
  20,00€
  25,00€
  72,00€
  1 122,00€
  
  164,90€
  166,18€
  167,45€
  168,30€
  2 582€
  5 100€
  51,00€
  81,60€
  61,20€
  1 100,00€
  
  156,67€
  157,50€
  159,17€
  171,67€
  2 582€
  4 250€
  55,00€
  90,00€
  20,00€
  10,00€
  25,00€
  45,00€
  10,00€
  
  In bijlage vindt de lezer een volledig overzicht van de afzonderlijke bedragen van premies en bijslagen, voor en na de hervormingen van de kinderbijslag.
   17
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  De bedragen van het universeel gedeelte zijn niet langer ranggebonden en duidelijk minder leeftijdsgebonden. In vergelijking met de bedragen van voor de hervorming liggen deze hoger dan de bedragen
  voor kinderen van de eerste rang, maar lager dan die voor kinderen van de tweede en derde rang.
  Betreffende het selectief gedeelte werd de toegang losgekoppeld van het professioneel statuut van de
  ouder(s). De koppeling met het inkomen van de ouders bleef wel behouden en werd verfijnd met de
  introductie van een bijkomend, hoger, inkomensplafond, dat gepaard gaat met een lager aanvullend
  bedrag. De hoogte van de bedragen in het selectief gedeelte blijft verbonden met de gezinsgrootte, doch
  nu rechtstreeks i.p.v. onrechtstreeks via de rang van het kind (met uitzondering van de Brusselse geboortepremie, zie verder) en met bedragen die per kind hoger liggen voor grote i.p.v. kleine gezinnen.
  De hervorming is voorts ingrijpend voor wezen. Volledige en halve wezen geven voortaan recht op
  verschillende bedragen. De bedragen liggen lager dan voorheen, zeker voor de halve wezen die de
  overgrote meerderheid uitmaken. In plaats van een relatief hoog vast bedrag ontvangen ze nu een toeslag van 50% boven op de basisbijslag. Die toeslag verliezen ze niet meer als de overlevende ouder een
  nieuwe partner heeft. Bovendien is een verdere aanvulling van de bijslag, wanneer het inkomen van de
  ouder laag is, nu ook voor hen mogelijk.
  De hoofdlijnen van de hervorming mogen dan wel gelijklopend zijn over de regio’s, dit betekent niet
  dat er geen belangrijke verschillen bestaan, wel integendeel. We noteren wel degelijk verschillende beleidskeuzes.
   In Brussel liggen de bedragen van het universeel gedeelte van de bijslag, in vergelijking met de andere
  regio’s, lager, althans voor een enig kind. Als het gezin meer dan één kind telt hangt de situatie af van
  de leeftijd van het kind. De basisbijslag wordt in Brussel verhoogd vanaf 11 jaar, en bijkomend vanaf 18
  jaar mits het volgen van hoger onderwijs. Kenmerkend voor het selectief gedeelte is dat de bijkomende
  inkomenscategorie die in aanmerking komt voor een aanvulling van de bijslag ten opzichte van de andere regio’s minder breed is en de toegang ervan beperkt blijft tot gezinnen met meer dan één kind. De
  bedragen in het selectief gedeelte zijn ook leeftijdsgebonden en liggen relatief hoog, ook in vergelijking
  met de bedragen van vóór de hervorming. Bovendien zijn extra bijslagen voorzien voor alleenstaande
  ouders met meer dan één kind. Opvallend is ook dat Brussel de enige regio is waar de geboortepremie
  nog afhangt van de rang. De premie voor de tweede en volgende kinderen bedraagt er minder dan de
  helft dan die voor de eerstgeborene.
  In Vlaanderen zijn de bedragen van het universeel gedeelte relatief hoog. Leeftijd speelt er enkel via de
  jaarlijkse leeftijdsbijslag (de zgn. ‘universele participatietoeslag’) nog een beperkte rol. De bijkomende
  inkomenscategorie in het selectief gedeelte is van de drie regio’s het breedst, al blijft de toegang er wel
  beperkt tot gezinnen met meer dan twee kinderen. De bedragen in het selectief gedeelte hangen niet af
  van de leeftijd van het kind en zijn meer bescheiden. In tegenstelling tot de andere regio’s worden voor
  alleenstaande ouders geen extra bijslagen voorzien.
   De beleidsklemtonen in Wallonië houden veeleer het midden tussen die in Brussel en Vlaanderen. Het
  bedrag van het universeel gedeelte start hoger dan in Brussel maar lager dan in Vlaanderen. Net als in
  Brussel hangt de basisbijslag er met de leeftijd samen, al wordt die maar pas vanaf 18 jaar verhoogd.
  Ook voor de breedte van de bijkomende inkomenscategorie en de bedragen in het selectieve gedeelte
  neemt Wallonië een tussenliggende positie in. Hier hebben wel alle gezinnen, ongeacht het aantal
  
  18
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  kinderen, toegang tot de bijkomende inkomenscategorie in het selectief gedeelte. Extra bijslagen worden bovendien niet alleen voorzien voor alleenstaande ouders maar ook voor invalide ouders in de
  laagste inkomenscategorie.
  b. Kinderen geboren voor de hervorming
  Bovenstaande nieuwe regels vinden slechts geleidelijk hun beslag, wanneer jaar na jaar nieuwe generaties kinderen toetreden in het nieuwe systeem. De hervormingen treffen echter ook de regels voor de
  ‘bestaande’ kinderen die voor de inwerkingtreding al recht gaven op kinderbijslag.
   In Brussel behouden de gezinnen het bedrag dat volgens de oude bepalingen18, net voor de hervorming
  (dd. 31 december 2019), voor de bestaande kinderen werd uitgekeerd, als dat voor hen gunstiger is dan
  de bedragen uitgekeerd volgens de nieuwe bepalingen. In dat laatste geval zijn de basisbedragen per
  kind weliswaar tien euro lager dan die voor ‘nieuwe’ kinderen (vanaf 1 januari 2026 zou die vermindering ongedaan gemaakt worden). Aan het behoud van de vroegere bedragen zijn meerdere voorwaarden verbonden. De schaal (gewoon of verhoogd) die laatst verschuldigd is, vormt de maximale schaal
  die wordt toegekend vanaf de inwerkingtreding. Een nieuwe gebeurtenis, bv. langdurige werkloosheid,
  kan dus geen recht openen op een gunstigere schaal. De verhoging blijft bovendien alleen verschuldigd
  voor zover de inkomensgrens niet wordt overschreden. Het aantal rechtgevende kinderen waarmee
  rekening wordt gehouden kan niet meer toenemen. De maandelijkse leeftijdsbijslag stijgt ook niet meer
  met de leeftijd. Van zodra het bedrag dat voor de bestaande kinderen verschuldigd is volgens de nieuwe
  bepalingen gunstiger wordt dan dat volgens de oude bepalingen, vallen die kinderen definitief onder de
  nieuwe bepalingen. De kinderbijslagregeling voor ‘bestaande’ kinderen krijgt zo een hybride karakter.
   Van zo’n inkanteling is in Vlaanderen en Wallonië geen sprake. Wel worden voor de bestaande kinderen in beide regio’s de oude regels aangepast, zodat die meer aansluiten bij de nieuwe regels. Zo is
  beslist om de toegang tot het selectieve gedeelte niet langer te koppelen aan het socio-professioneel
  statuut van de ouders. Met of zonder uitkering, niet of wel aan het werk, koppel of alleenstaande, zolang
  het inkomen van de ouder(s) het plafond19 niet overschrijdt, is er recht op een verhoogde bijslag. De
  aanvullende bedragen blijven weliswaar dezelfde, net als de bijkomende verhogingen voor kinderen
  van de derde rang van alleenstaande ouders en voor kinderen van de eerste rang van langdurig zieke
  ouders. Voorts ontvangen de bestaande kinderen in Vlaanderen, net als in Brussel, de nieuwe jaarlijkse
  leeftijdsbijslag die ook niet langer statuutgebonden is (zie overzicht in bijlage). Daarnaast behouden de
  wezen voortaan de verhoogde wezenbijslag als de overlevende ouder een nieuwe partner heeft die bij
  het gezin inwoont. Voor bestaande kinderen die pas na de inwerkingtreding wees worden, gelden in
  Vlaanderen wel de nieuwe bepalingen.
  Daarnaast vond in de aanloop naar de hervorming, in 2017, in Vlaanderen voor de kinderbijslag een
  indexsprong plaats. Met uitzondering van de inkomensgrenzen, werden de bedragen niet met twee
  procent verhoogd. Hiermee wou de Vlaamse regering een financiële buffer creëren om de meeruitgaven
  van de kinderbijslaghervorming op te vangen.
  18
  
  19
  
  Met uitzondering van de jaarlijkse leeftijdsbijslag, waarbij de nieuwe bedragen gelden voor zowel de nieuwe als de bestaande
  kinderen.
  De inkomensgrens van de alleenstaande wordt hierbij gelijkgesteld aan die van het koppel (op maandbasis: 2 582,00 euro in
  plaats van 2 501,28 euro).
   19
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  3.3. Recente ingrepen
  Na de inwerkingtreding van de hervorming vonden in Brussel, Vlaanderen en Wallonië nieuwe ingrepen in de kinderbijslagregeling plaats. We halen die hier kort aan, maar nemen die niet mee in de verdere analyse.
  In Vlaanderen worden vanaf 1 oktober 2019, bij de toekenning van de sociale toeslagen, ook andere
  gezinsinkomsten in rekening gebracht dan de beroeps- en vervangingsinkomsten, onder meer de kadastrale inkomsten van onroerende goederen voor eigen beroepsdoeleinden en voor vreemd gebruik
  (dus niet de eigen hoofdverblijfplaats). Het regeerakkoord voor de periode 2019-2024 voorziet vanaf
  1 september 2020 een jaarlijks vaste indexering met 2% (los van spilindexoverschrijdingen). Tegelijk
  zullen gedurende deze legislatuur voor de ‘bestaande’ kinderen de maandelijkse leeftijdstoeslagen en
  de basisbijslag voor een kind van de derde rang niet geïndexeerd worden. In het kader van de
  COVID-19-crisis is beslist om éénmalig een toeslag van maximaal 120 euro per kind uit te keren aan
  gezinnen die door de crisis inkomensverlies hebben geleden20. Ook werd in december 2020 een éénmalige toeslag van 33,67 euro per kind uitgekeerd aan gezinnen die al sociale toeslagen ontvingen, in het
  bijzonder die met een bruto belastbaar inkomen lager dan de eerste inkomensgrens.
   Ook in Brussel werd een éénmalige toeslag toegekend in het kader van de COVID-19-crisis. Het gaat
  om een bedrag van 100 euro per kind dat in september 2020 werd uitgekeerd aan alle gezinnen die reeds
  een sociale toeslag ontvingen of er recht op hebben. Daarnaast is ook beslist om vanaf 1 januari 2021 de
  inkomensgrenzen die van toepassing zijn bij de toekenning van de sociale toeslag tweejaarlijks aan te
  passen aan de welvaartsevolutie, door die te koppelen aan de evolutie van het loonplafond dat in aanmerking wordt genomen voor de berekening van de ziekte- of invaliditeitsuitkering voor werknemers
  met gezinslast. Hierbij wordt een minimale verhoging met 1% gegarandeerd. Tot slot merken we op dat
  de hervorming van de kinderbijslag de mogelijkheid voorziet om bij de toekenning van de sociale toeslag, net als in Vlaanderen, rekening te houden met kadastrale inkomsten. De modaliteiten hieromtrent
  liggen echter (nog) niet vast.
  Op 1 januari 2021 vonden in Wallonië meerdere ingrepen plaats. In het oog springt vooral de gewijzigde
  toekenning van de sociale toeslagen. Voortaan verloopt de toekenning automatisch in het geval er een
  recht is op een hogere terugbetaling van de kosten voor geneeskundige zorg, d.i. het zogenaamd ‘recht
  op de verhoogde tegemoetkoming (RVT)’, dat vooral bedoeld is voor mensen met een laag inkomen.
  Die automatische toekenning volgt ook als uit de jaarlijkse verificatie van de laatste fiscale inkomensgegevens, met betrekking tot twee jaar eerder, blijkt dat de inkomensgrenzen (cf. supra) niet zijn overschreden. De toekenning van de sociale toeslag gebeurt niet langer voorlopig maar definitief. Er vinden
  dus geen terugbetalingen meer plaats wanneer bij een latere verificatie zou blijken dat in het huidig jaar
  de inkomensgrenzen overschreden zijn geweest.
   20
  
  20
  
  Concreet is de toeslag er voor gezinnen die door de COVID-19-crisis in maart, april, mei of juni 2020 een inkomensverlies van
  minstens 10% hebben in vergelijking met de maanden januari of februari 2020 en waarbij het gezinsinkomen (bruto belastbaar
  inkomen) onder de inkomensgrens van 2 213,30 euro ligt.
  WORKING PAPER 4-21
  
  4. De evaluatiemethode
  Wanneer beleidsmakers bepaalde hervormingen inzake sociaal beleid overwegen, kan de behoefte ontstaan om de verwachte directe effecten in te schatten op de inkomensverdeling (‘Wie wint, wie verliest?’)
  of op de overheidsuitgaven en/of -ontvangsten (‘Wat zijn de kosten?’ of ‘Wat is de opbrengst?’). Dit zijn
  ook vragen die de regionale kinderbijslaghervormingen oproepen en die we hier willen beantwoorden.
  Hierbij maken we gebruik van het beleidsevaluatiemodel EXPEDITION (afkorting van “EX-ante simulation of Policy reforms and an Evaluation of their Distributional Impact on Income and Other welfare
  Notions”). In wat volgt lichten we dit microsimulatiemodel eerst kort toe en bespreken vervolgens hoe
  we dit model inzetten om de gestelde vragen te beantwoorden. Voor een uitgebreide beschrijving van
  EXPEDITION verwijzen we naar Federaal Planbureau (2018).
  4.1. Methode
  a. Het microsimulatiemodel EXPEDITION
  Het microsimulatiemodel EXPEDITION werd ontwikkeld door het Federaal Planbureau met het oog
  op de bij wet vastgelegde doorrekening van de verkiezingsprogramma’s in 2019. Dit model laat toe om
  de directe effecten in te schatten van bepaalde hervormingen op de inkomensverdeling, alsook op de
  uitgaven en/of de ontvangsten van de overheid. Het model bevat de rekenregels voor verschillende
  beleidsdomeinen waaronder de ziekte- en invaliditeitsuitkeringen, de werkloosheidsuitkeringen, het
  leefloon, de kinderbijslag, de sociale bijdragen en de personenbelasting21. Voor de pensioenen zijn de
  rekenregels vervat in een afzonderlijk model, met name het model REPliCA (REtirement and survivor’s
  Pension Calculation using Administrative data), waarvan de resultaten in EXPEDITION geïntegreerd
  worden.
   EXPEDITION maakt gebruik van gecodeerde administratieve gegevens van persoonlijke aard voor een
  representatieve steekproef van de bevolking, afkomstig uit het Datawarehouse Arbeidsmarkt en Sociale
  Bescherming (DWH AM&SB) van de Kruispuntbank van de Sociale zekerheid (KSZ)22. De gegevens
  betreffen zowel de karakteristieken van individuen als die van de huishoudens waartoe die individuen
  behoren die relevant zijn voor de bepaling van de uitkeringsbedragen en de verschuldigde bijdragen
  en belastingen. Het model leest deze gegevens in samen met een reeks van parameters, in hoofdzaak
  bedragen en percentages uit de verschillende regelgevingsdomeinen die door de wetgever aangepast
  kunnen worden. Vervolgens genereert het voor elk huishouden uit de steekproef het beschikbaar inkomen: het inkomen waarover een huishouden beschikt uit arbeid en/of uitkeringen, na aftrek van bijdragen en belastingen. Door in simulatie de rekenregels voor en na hervorming toe te passen kan de impact
  op het beschikbaar inkomen worden afgeleid. Met behulp van wegingsfactoren worden de resultaten
  vervolgens geëxtrapoleerd naar de totale bevolking.
  21
  
  22
  
  Het technische platform waarmee EXPEDITION ontwikkeld werd, is dat van EUROMOD. Dit plaform is vrij te gebruiken en
  stelt onderzoekers in staat om de effecten van beleidshervormingen te modelleren en te analyseren voor 28 Europese landen,
  waaronder België. Voor meer info omtrent dit model, zie EUROMOD (2018).
  EXPEDITION verschilt hier trouwens van het basismodel van EUROMOD voor België dat gebruik maakt van gegevens afkomstig van de EU-SILC-enquête.
   21
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  Met deze extrapolatie en het gebruik van geregistreerde administratieve gegevens onderscheidt
  EXPEDITION zich van modellen die gebaseerd zijn op zogenaamde typegevallen waarmee de effecten
  van een bepaalde maatregel worden berekend voor één of meerdere hypothetische gezinssituaties. Het
  beeld dat zo’n analyse oplevert, is per definitie niet representatief voor de gehele bevolking. De huidige
  versie van EXPEDITION vertrekt van een representatieve steekproef van 601 683 individuen uit private
  en collectieve huishoudens getrokken op 1 januari 2012. De opgevraagde gegevens werden bewerkt om
  de situatie in een later simulatiejaar, in dit geval het jaar 2019, beter te weerspiegelen. De niet gesimuleerde nominale bedragen die binnen het model gebruikt worden, worden aangepast voor de prijsevolutie – en voor beroepsinkomsten ook de reële evolutie – door toepassing van ‘upratingfactoren’. Evoluties in de bevolkingsstructuur worden opgevangen via ‘herwegingsfactoren’ die een aanpassing inhouden van de wegingsfactoren voor de extrapolatie.
   Kader 1 De kinderbijslag van voor de hervorming in EXPEDITION
  De kinderbijslag bestaat uit verschillende premies en bijslagen: de geboorte- en adoptiepremie, de
  gewone kinderbijslag, de verhoogde wezenbijslag, de forfaitaire bijslag voor geplaatste kinderen
  (bij een particulier), de sociale bijslagen, de toeslag voor eenoudergezinnen, de bijkomende bijslag
  voor kinderen met een aandoening en de leeftijdsbijslagen. Met uitzondering van de adoptiepremie
  en de plaatsingsbijslag bepaalt de kinderbijslagmodule in EXPEDITION voor elk rechtgevend kind
  welke bijslagen hij/zij ontvangt en hoeveel die bijslagen bedragen. Hierbij wordt rekening gehouden met de leeftijd van het kind en de (geboorte)rang van het kind in het gezin, of het kind een
  aandoening heeft, of het kind deel uitmaakt van een eenoudergezin, of het kind (half)wees is, het
  socio-professioneel statuut van de ouder(s) en hun beroeps- en vervangingsinkomsten. Sommige
  elementen worden rechtstreeks geïdentificeerd in de basisgegevens, andere elementen worden afgeleid binnen het model. Zo wordt de rang van het kind afgeleid op basis van de leeftijd: het oudste
  kind in het gezin krijgt rang 1 toegewezen, het volgende kind rang 2 en de andere kinderen rang 3.
  Eenoudergezinnen worden in de module geïdentificeerd op basis van gegevens over de aan- of
  afwezigheid van een wettelijke of feitelijke partner. Als uit de gegevens bovendien blijkt dat de
  alleenstaande ouder weduwnaar is, wordt het recht geopend op de verhoogde wezenbijslag. Daarnaast worden in de kinderbijslagmodule gegevens over het socio-professioneel statuut en de inkomsten van de ouders gecombineerd om na te gaan wie recht heeft op een sociale bijslag. Tot slot
  kan opgemerkt worden dat het bedrag van de bijkomende bijslag voor kinderen met een aandoening in de huidige moduleversie overeenstemt met het gemiddelde bedrag dat hen wordt toegekend en dus niet varieert volgens de ernst van de aandoening.
   Met EXPEDITION kan echter geen volledig beeld van de verdeling van het beschikbaar inkomen worden geschetst. Daarvoor ontbreken immers sommige gegevens, bijvoorbeeld over de inkomsten uit vermogen. Bovendien is een verdere en betere ontsluiting van de regelgevingsdomeinen een blijvende uitdaging. De geplande update van EXPEDITION op basis van nieuwe gegevens voor het inkomensjaar
  2017, aangevraagd bij de KSZ, schrijft zich alvast in dat continue aanpassingsproces in. Dit net als het
  nieuwe microsimulatiemodel dat ontwikkeld wordt in het kader van het BELMOD-project waarbij ook
  het Federaal Planbureau betrokken is23. Belangrijk voor de verdere ontwikkeling zijn ook de lopende
  onderzoeksprojecten die in de toekomst een scherper beeld van de geobserveerde inkomensverdeling
  zouden moeten opleveren. Dit zal de validatie van microsimulatiemodellen ten goede komen. Te
  23
  
  22
  
  Voor meer info, zie de website van de FOD Sociale zekerheid die het project coördineert: https://socialsecurity.belgium.be/nl/sociaal-beleid-mee-vorm-geven/belmod-project
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  vermelden is het ondersteuningsproject voor het DWH door het CESO (KULeuven) omtrent de inkomensnotie, waarbij het beschikbaar inkomen wordt gereconstrueerd op basis van de administratieve
  gegevens uit het DWH en een fiscaal gegevensbestand van de FOD Financiën (IPCAL), vertrekkende
  van inkomensdefinitie(s) uit de EU-SILC-enquête24. Daarnaast is door Statbel de mogelijkheid onderzocht om in de EU-SILC-enquête administratieve gegevens te gebruiken (zie De Schrijver, 2020), dit in
  de eerste plaats om een snellere publicatie van resultaten mogelijk te maken. Dit komt ook de kwaliteit
  van de resultaten ten goede25. Op die basis publiceerde Statbel (oktober 2020) ondertussen nieuwe armoederesultaten voor 2019. Door de wijzigingen in de gebruikte methodologie zijn deze cijfers niet
  vergelijkbaar met voorgaande jaren.
  b. De beleidsvarianten
  Om de effecten van de regionale kinderbijslaghervormingen te kunnen nagaan, dienen we twee beleidsscenario’s te definiëren: het baselinescenario en het hervormingsscenario.
  In het baselinescenario worden de rekenregels van voor de hervorming van de kinderbijslag toegepast.
   De EXPEDITION-versie waar we in deze oefening gebruik van maken, heeft echter betrekking op de
  regelgeving die van toepassing was op 1 januari 2019. Op die datum was de hervorming in Vlaanderen,
  en gedeeltelijk in Wallonië, reeds in werking getreden. In deze EXPEDITION-versie is ook de indexsprong verrekend die in 2017 in Vlaanderen voor de kinderbijslag plaats vond. Het baselinescenario
  vergt dus dat we die wijzigingen in EXPEDITION terugdraaien.
  Voor het hervormingsscenario dienen we rekening te houden met de verschillen in de rekenregels tussen de kinderen die vanaf de datum van de inwerkingtreding geboren worden (de ‘nieuwe’ kinderen)
  en de kinderen die er vóór geboren zijn (de ‘bestaande’ kinderen). Zoals in een eerdere impactberekening van de Vlaamse kinderbijslaghervorming, uitgevoerd door Decoster en Vanheukelom (2017), opteren we om voor elke regio de nieuwe regels voor de ‘bestaande’ en ‘nieuwe’ kinderen afzonderlijk te
  simuleren. Op die manier bekomen we twee hervormingsscenario’s, waarbij we telkens simuleren alsof
  álle kinderen/gezinnen volledig in het ene of het andere systeem zitten. In werkelijkheid is er elk jaar
  tegelijk een uitstroom van ‘bestaande’ kinderen en een instroom van ‘nieuwe’ kinderen, en zijn er gemengde gezinnen met kinderen geboren voor en na de inwerkingtreding van de hervorming. De scenario’s geven dus respectievelijk het begin- en eindpunt van dit overgangsproces weer los van toekomstige ontwikkelingen in de bevolking.
  De premie- en bijslagbedragen die in deze scenario’s van toepassing zijn, stemmen overeen met de be‐
  dragen die we eerder besproken hebben en die in bijlage zijn opgenomen in een overzicht. Daarnaast
  valt ook op te merken dat zowel in het baselinescenario als in de hervormingsscenario’s we via bijkomende simulaties van beleidsvarianten de afzonderlijke effecten onderscheiden van het universeel en
  selectief gedeelte van de kinderbijslag.
   24
  
  25
  
  Voor meer info, zie presentatie van Joy Schols (CESO, KULeuven) op 10 oktober 2019 voor de gebruikersgroep:
  https://www.ksz-bcss.fgov.be/nl/dwh/dwh_page/content/websites/datawarehouse/others/gebruikersgroep.html.
  Eerder analyseerden Decoster e.a. (2014) al de verschillen in bruto belastbare inkomens tussen EU-SILC- en IPCAL-gegevens.
  23
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  c. De resultaatindicatoren
  De effecten die we hier in kaart brengen betreffen enerzijds de kinderbijslaguitgaven en anderzijds het
  beschikbaar inkomen.
  Wat de kinderbijslaguitgaven betreft, worden zowel het effect op de omvang (‘Wat zijn de meer- of
  minderuitgaven van de hervormingen?’) als die op de samenstelling (‘Tot welke verschuivingen tussen
  het universeel en selectief gedeelte van de uitgaven leiden de hervormingen?’) van naderbij bekeken.
  Omtrent de effecten op het beschikbaar inkomen wordt eerst een meer algemeen beeld geschetst van
  de winnaars en verliezers bij gezinnen met kinderen langsheen de inkomensverdeling26. Hiervoor worden alle gezinnen in België (met of zonder kinderen) van arm naar rijk geordend in tien groepen van
  gelijke omvang (per deciel) op basis van het zgn. equivalent beschikbaar inkomen zodat rekening wordt
  gehouden met de gezinsgrootte en -samenstelling27, zoals gebruikelijk is in verdelingsanalyses. Per deciel wordt het aandeel van winnaars en verliezers aangegeven, hier gedefinieerd als de huishoudens
  wiens beschikbaar inkomen met minstens 5 euro per maand respectievelijk toe- of afneemt. Telkens
  wordt ook de gemiddelde winst/verlies in euro per maand weergegeven.
   Voorts worden meer in detail de effecten bekeken voor de laagste inkomens, gezien de beleidsfocus op
  de verticale herverdelingsdoelstelling (cf. supra), en dit op basis van twee armoedemaatstaven: de armoederisicograad en de relatieve mediane armoederisicokloof. Zoals eerder aangegeven, geeft de armoederisicograad het percentage weer van individuen uit gezinnen die een equivalent beschikbaar inkomen
  hebben dat onder een bepaalde norm valt. De relatieve mediane armoederisicokloof slaat op het verschil
  tussen het mediaan equivalent beschikbaar inkomen van individuen onder de armoedegrens enerzijds
  en de armoedegrens anderzijds, uitgedrukt als een percentage van de armoedegrens. Deze laatste maatstaf illustreert de ‘diepte’ van het armoederisico: hoe ‘arm’ zijn de armen? De armoedegrens die we
  hanteren is de conventionele Europese armoedegrens, d.i. 60% van de mediaan van de nationale verdeling van het equivalent beschikbaar inkomen dat hier berekend wordt met de gesimuleerde gegevens
  uit de baseline en, in prijzen van 1 januari 2019, 1 203 euro per maand bedraagt. Deze armoedemaatstaven worden gegenereerd voor individuen jonger dan 18 jaar en voor individuen uit gezinnen met kinderen, opgesplitst naar gezinsgrootte (aantal kinderen), gezinssamenstelling (eenoudergezinnen, tweeoudergezinnen, overige) en de gemiddelde leeftijd van de kinderen.
   Hierbij moet worden opgemerkt dat de simulatieresultaten te onderscheiden zijn van de resultaten op
  basis van de EU-SILC-enquête. Net zoals met andere microsimulatiemodellen wordt het beschikbaar
  inkomen hier gesimuleerd. Ontbrekende inkomenscomponenten (cf. supra) laten niet toe een volledig
  
  26
  
  27
  
  24
  
  Kinderen worden hier geïdentificeerd op basis van de variabele “Relatie” in het DWH AM&SB. Deze variabele geeft de ver‐
  wantschapsrelatie weer ten opzichte van de referentiepersoon. Het kind wordt effectief geïdentificeerd als kind als hij/zij de
  relatiecode ‘3’ (kind), ‘13’ (stiefkind) of ’12’ (niet verwant) heeft. In dit laatste geval worden er nog wel bijkomende leeftijdsvoorwaarden opgelegd om als kind geïdentificeerd te worden. Wanneer de referentiepersoon deel uitmaakt van een gehuwd
  koppel, dan mag het kind maximum 18 jaar zijn. Indien de referentiepersoon deel uitmaakt van een ongehuwd koppel, dan
  moet het kind 15 jaar jonger zijn dan de partner van de referentiepersoon. Kinderen zijn daarnaast ook nooit ouder dan 24
  jaar, en zijn tussen 18 en 24 jaar bovendien rechtgevend op kinderbijslag.
  Ter herinnering, dit gebeurt door het gezinsinkomen na aftrek van personenbelasting en sociale bijdragen te delen door een
  ‘equivalentiefactor’ die hier is opgesteld volgens de ‘gewijzigde OESO-schaal’, met een gewicht ‘1’ voor de referentiepersoon
  in het huishouden, een gewicht ‘0,5’ voor elke andere persoon vanaf 14 jaar en een gewicht ‘0,3’ voor elke persoon jonger dan
  14 jaar.
  WORKING PAPER 4-21
  
  beeld van de inkomensverdeling te schetsen. Bovendien hebben de onderliggende gegevens een administratieve oorsprong. Echter, de principes die vervolgens worden toegepast om het percentage individuen met minder dan 60% van het mediaan equivalent beschikbaar inkomen te berekenen28, zijn wel
  dezelfde als deze die worden toegepast om de standaard armoederisico’s te berekenen met de enquête‐
  gegevens van de EU-SILC (zie EUROSTAT (2018)). Daarom labelen we de percentages die we verder
  voorstellen als gesimuleerde armoederisico’s.
   4.2. Basisgegevens
  Alvorens de bespreking van de simulatieresultaten aan te vatten, beschrijven we per regio eerst enkele
  karakteristieken van de onderliggende populatie in EXPEDITION. Het gaat om verschillende karakteristieken van rechtgevende kinderen en bijslagtrekkende gezinnen die, alvast vóór de hervorming (bijv.
  de rang van de kinderen in het gezin), het bedrag van de geboortepremie en de kinderbijslag (mee)
  bepalen. Hierbij vergelijken we met de geobserveerde gegevens die we verzameld hebben op FamiStat,
  het vroegere statistiekportaal van Famifed29. Op die manier valideren we het baselinescenario.
   Bij de vergelijkbaarheid van deze gegevens valt wel het volgende aan te merken. Ten eerste, zijn de
  Famifed-gegevens een momentopname, daar ze gebaseerd zijn op een telling op 31 december 2018 (met
  uitzondering van de gerechtigden op de geboortepremie). In EXPEDITION worden de rechtgevende
  kinderen en de bijslagtrekkende gezinnen echter geïdentificeerd uitgaande van geregistreerde betalingen van kinderbijslag in de loop van het jaar. Ten tweede, maken de rechtgevende kinderen die in het
  buitenland worden opgevoed deel uit van de Famifed-telling (63 422 kinderen in 2017), wat niet het
  geval is in EXPEDITION. Tot slot, houdt EXPEDITION geen rekening met eventuele non take-up van
  sociale bijslagen. De sociale bijslag wordt er immers toegekend van zodra de ouders formeel aan de
  voorwaarden omtrent het socio-professioneel statuut en het bruto belastbaar inkomen voldoen. In de
  realiteit, en dus ook in de gegevens op basis van Famifed, is er wel sprake van non take-up. Deze non
  take-up werd in de voorbije jaren wel tegengegaan. Vanaf het inkomensjaar 2015 vindt na twee jaar op
  basis van fiscale inkomensgegevens, de zgn. ‘fiscale flux’, een definitieve vaststelling van het recht op
  sociale bijslag, plaats. Die mondt dan uit in een bevestiging van het recht, of in een bijbetaling voor wie
  geen sociale bijslag ontving maar er toch recht op had, of in een terugvordering voor wie een sociale
  bijslag ontving maar er geen recht op had30.
  28
  
  29
  
  30
  
  Ter vergelijking, volgens de laatste EU-SILC-enquête van 2019 bedroeg de armoedegrens 1 230 euro per maand voor het
  inkomensjaar 2018. De simulaties op basis van het microsimulatiemodel EUROMOD, dat gebruik maakt van EU-SILCenquêtegegevens, leveren voor België een armoedegrens op van 1 145 euro per maand voor 2018 en 1 178 euro voor 2019 (zie
  het Belgische EUROMOD landenrapport (Derboven e.a., 2019)).
   Famifed (het Federaal Agentschap voor de Kinderbijslag) is ondertussen na de overheveling van het beheer van de kinderbijslag op 1 januari 2019 (Vlaams Gewest, Waals Gewest en Duitstalige Gemeenschap) en op 1 januari 2020 (Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie) opgegaan in verschillende regionale organismen.
  In een evaluatie van de rechtentoekenning op basis van fiscale gegevens van 2017 voor het inkomensjaar 2015 rapporteert
  Famifed dat in 82,32% van de onderzochte dossiers de verschuldigde toeslag in real time werd uitbetaald.
   25
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 3
  
  Telling rechtgevende kinderen – Vergelijking EXPEDITION met Famifed-observaties (situatie op 31 december
  2018)
  BRUSSEL
  VLAANDEREN
  WALLONIË
  EXPEDITION
  
  Famifed
  
  EXPEDITION
  
  Famifed
  
  EXPEDITION
  
  Famifed
  
  16 255
  
  17 026
  
  64 730
  
  65 910
  
  38 818
  
  36 568
  
  1ste kind
  
  45,0%
  
  43,0%
  
  48,2%
  
  47,6%
  
  45,8%
  
  47,0%
  
  2de en e.v. kinderen
  
  55,0%
  
  57,0%
  
  51,8%
  
  52,4%
  
  54,2%
  
  53,0%
  
  297 695
  
  310 146
  
  1 552 816
  
  1 572 471
  
  919 409
  
  923 850
  
  1ste kind
  
  52,7%
  
  51,9%
  
  55,6%
  
  54,9%
  
  55,7%
  
  56,5%
  
  2de kind
  
  29,7%
  
  30,3%
  
  32,0%
  
  32,4%
  
  30,5%
  
  30,3%
  
  3de en e.v. kinderen
  
  17,6%
  
  17,8%
  
  12,4%
  
  12,7%
  
  13,8%
  
  13,2%
  
  0-5 jaar
  
  33,7%
  
  29,9%
  
  27,3%
  
  25,7%
  
  26,6%
  
  24,6%
  
  6-11 jaar
  
  27,1%
  
  28,4%
  
  25,9%
  
  28,6%
  
  27,3%
  
  27,8%
  
  12-17 jaar
  
  24,2%
  
  24,3%
  
  26,9%
  
  26,8%
  
  27,3%
  
  27,6%
  
  18-24 jaar
  
  15,1%
  
  17,4%
  
  19,9%
  
  18,9%
  
  18,8%
  
  20,1%
  
  Gewone schaal
  
  72,7%
  
  75,8%
  
  90,3%
  
  91,7%
  
  80,9%
  
  83,8%
  
  Verhoogde schaal
  
  25,9%
  1,4%
  
  22,5%
  1,7%
  
  8,8%
  0,9%
  
  7,1%
  1,2%
  
  17,6%
  1,5%
  
  14,1%
  2,0%
  
  Totaal*
  
  24,5%
  
  23,2%
  
  16,0%
  
  16,2%
  
  25,4%
  
  23,3%
  
  Met eenoudertoeslag**
  
  17,4%
  
  13,9%
  
  8,2%
  
  6,9%
  
  16,1%
  
  12,6%
  
  Toeslag ‘Kinderen met een aandoening’
  
  1,9%
  
  1,8%
  
  2,5%
  
  2,3%
  
  2,4%
  
  2,3%
  
  GEBOORTEPREMIE
  Totaal aantal gerechtigden
  Rang
  
  KINDERBIJSLAG
  Totaal aantal gerechtigden
  Rang
  
  Leeftijd
  
  Schaal
  
  Wezenbijslag
  Éénoudergezinnen
  
  *
  **
  
  Observaties betreffen de situatie op 31 december 2016 (zie Famifed, 2017)
  Hier worden alle gezinnen in aanmerking genomen die aan de voorwaarden voldoen om de eenoudertoeslag te ontvangen, ook diegenen die
  de toeslag niet werkelijk ontvangen hebben, omdat ze reeds een even hoge of hogere sociale toeslag (cf. verhoogde schalen) ontvangen.
  Tabel 3 geeft de verdeling van rechtgevende kinderen weer volgens de (geboorte-)rang van het kind in het
  gezin, de leeftijd, de schaal en het al dan niet gerechtigd zijn op de eenoudertoeslag of op de toeslag
  voor kinderen met een aandoening.
   Betreffende de rang van het kind, die vóór de hervorming doorslaggevend was voor de berekening van
  de kinderbijslag, stellen we vast dat een meerderheid van de kinderen rang 1 heeft en derhalve gerechtigd is op het laagste basisbedrag. Die meerderheid is meer uitgesproken in Vlaanderen en Wallonië,
  terwijl in Brussel de kinderen van rang 3 sterker doorwegen. Verder blijkt ook dat de verdeling van de
  rechtgevende kinderen over de rangen in EXPEDITION sterk overeenstemt met die in de geobserveerde
  gegevens. Dit geldt ook voor de geboorterang van kinderen gerechtigd op de geboortepremie.
  De verdeling volgens leeftijd toont weinig verrassend dat de leeftijdscategorie van 18-24-jarigen minder
  sterk vertegenwoordigd is aangezien de kinderbijslag na 18 jaar slechts onder voorwaarden wordt verlengd (bv. voor studenten). Die leeftijdscategorie is in EXPEDITION, in vergelijking met de observaties,
  enigszins oververtegenwoordigd in Vlaanderen en ondervertegenwoordigd in Brussel en Wallonië. Opvallend is opnieuw de situatie in Brussel waar relatief meer kinderen tot de jongste leeftijdscategorie
  horen, al tekent dit zich in de observaties van Famifed minder sterk af dan in EXPEDITION.
  26
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  De regionale verschillen vallen nog het sterkst op bij de verdeling volgens schaal. Brussel telt relatief
  gezien het meeste aantal kinderen in de verhoogde schaal, op ruime afstand gevolgd door Wallonië en
  Vlaanderen. Dit sluit aan bij de regionale verschillen in de armoedecijfers voor minderjarigen die we
  eerder hebben aangehaald. We noteren ook hier verschillen tussen de gesimuleerde gegevens van
  EXPEDITION en de geobserveerde gegevens van Famifed. Met EXPEDITION tellen we voor elke regio
  relatief meer kinderen in de verhoogde schaal. In hoeverre non take-up deze verschillen kan verklaren
  is onduidelijk. Wat de wezenbijslag betreft, blijkt omgekeerd dat die in EXPEDITION in mindere mate
  wordt toegekend.
   Daarnaast tonen de gegevens dat vrij veel kinderen gerechtigd zijn op de eenoudertoeslag, in Brussel
  en Wallonië procentueel zelfs dubbel zo vaak als in Vlaanderen. Ook deze kinderen zijn sterker vertegenwoordigd in de gesimuleerde gegevens van EXPEDITION. Het aandeel van rechtgevende kinderen
  die in een eenoudergezin leven is vergelijkbaar tussen EXPEDITION en Famifed (ongeveer 1 op 4 in
  Brussel en Wallonië en 1 op 6 in Vlaanderen).
  Een veel kleinere groep van rechtgevende kinderen geeft recht op de toeslag voor kinderen met een
  aandoening. Het percentage schommelt rond twee procent, zowel in de gegevens van EXPEDITION als
  in de Famifed-gegevens.
  Om het beeld te vervolledigen is voor de bijslagtrekkende gezinnen in tabel 4 de verdeling volgens het
  aantal kinderen, de schaal en het al dan niet gerechtigd zijn op de eenoudertoeslag opgenomen. Aangaande het aantal kinderen, stellen we vast dat, ongeacht de regio, de gezinnen met slechts één rechtgevend kind het sterkst zijn vertegenwoordigd. In de EXPEDITION-gegevens is dit wel minder het
  geval dan in de Famifed-gegevens. Duidelijk is ook dat Brussel relatief meer gezinnen met 3 of meer
  rechtgevende kinderen telt dan Vlaanderen en Wallonië, wat aansluit bij de eerdere vaststelling dat
  Brussel relatief meer rechtgevende kinderen in rang 3 heeft. Ook in overeenstemming met bovenstaande
  bevindingen zijn: de sterke regionale verschillen bij de verdeling volgens schaal en bij de éénoudertoeslag, alsook de sterkere vertegenwoordiging van de verhoogde schaal en de éénoudertoeslag in de gesimuleerde gegevens van EXPEDITION in vergelijking met de geobserveerde gegevens van Famifed
  (en omgekeerd voor de wezenbijslag).
   27
  
  WORKING PAPER 4-21
  Tabel 4
  
  Telling bijslagtrekkende gezinnen – Vergelijking EXPEDITION met Famifed-observaties (situatie op 31 december 2018)
  EXPEDITION
  Famifed
  Aantal kinderen
  Totaal
  Aantal kinderen
  Totaal
  1
  
  BRUSSEL
  
  2
  
  3 of meer
  
  1
  
  (151 937 huishoudens)
  
  2
  
  3 of meer
  
  (168 321 huishoudens)
  
  Totaal
  
  44,3%
  
  33,5%
  
  22,2%
  
  100,0%
  
  46,2%
  
  32,4%
  
  21,4%
  
  100,0%
  
  Gewone schaal
  
  32,7%
  
  26,1%
  
  15,6%
  
  74,4%
  
  36,1%
  
  26,1%
  
  15,2%
  
  77,5%
  
  Verhoogde schaal
  
  10,7%
  
  7,1%
  
  6,3%
  
  24,1%
  
  8,7%
  
  5,8%
  
  5,9%
  
  20,5%
  
  Wezenbijslag
  
  0,9%
  
  0,4%
  
  0,2%
  
  1,5%
  
  1,3%
  
  0,5%
  
  0,2%
  
  2,1%
  
  p.m. Toeslag 'Éénoudergezinnen'*
  
  9,6%
  
  5,5%
  
  3,2%
  
  18,3%
  
  9,2%
  
  4,0%
  
  2,5%
  
  15,7%
  
  VLAANDEREN
  
  (893 537 huishoudens)
  
  (909 177 huishoudens)
  
  Totaal
  
  42,6%
  
  40,8%
  
  16,6%
  
  100,0%
  
  46,1%
  
  38,8%
  
  15,1%
  
  100,0%
  
  Gewone schaal
  
  37,6%
  
  37,9%
  
  14,9%
  
  90,4%
  
  41,9%
  
  36,7%
  
  13,4%
  
  92,0%
  
  Verhoogde schaal
  
  4,3%
  
  2,6%
  
  1,7%
  
  8,6%
  
  3,2%
  
  1,7%
  
  1,5%
  
  6,5%
  
  Wezenbijslag
  
  0,5%
  
  0,3%
  
  0,1%
  
  0,9%
  
  1,0%
  
  0,4%
  
  0,1%
  
  1,5%
  
  p.m. Toeslag 'Éénoudergezinnen'*
  
  5,0%
  
  2,8%
  
  1,2%
  
  9,0%
  
  4,9%
  
  2,1%
  
  0,9%
  
  7,8%
  
  WALLONIË
  
  (520 064 huishoudens)
  
  (552 061 huishoudens)
  
  Totaal
  
  45,6%
  
  36,7%
  
  17,6%
  
  100,0%
  
  51,3%
  
  34,0%
  
  14,6%
  
  100,0%
  
  Gewone schaal
  
  35,7%
  
  31,5%
  
  14,0%
  
  81,2%
  
  42,2%
  
  30,1%
  
  11,8%
  
  84,1%
  
  Verhoogde schaal
  
  8,9%
  
  4,9%
  
  3,4%
  
  17,2%
  
  7,4%
  
  3,4%
  
  2,6%
  
  13,4%
  
  Wezenbijslag
  
  1,0%
  
  0,4%
  
  0,2%
  
  1,6%
  
  1,7%
  
  0,5%
  
  0,2%
  
  2,4%
  
  p.m. Toeslag 'Éénoudergezinnen'*
  
  8,5%
  
  4,7%
  
  2,5%
  
  15,7%
  
  8,9%
  
  3,4%
  
  1,6%
  
  13,9%
  
  * Hier worden alle gezinnen in aanmerking genomen die aan de voorwaarden voldoen om de eenoudertoeslag te ontvangen, ook diegenen die
  de toeslag niet werkelijk ontvangen omdat ze al een even hoge of hogere sociale toeslag (cf. verhoogde schalen) ontvangen.
   28
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  5. De evaluatieresultaten
  Eerder beschreven we hoe de rekenregels voor de bepaling van de kinderbijslag zijn veranderd als gevolg van de regionale hervormingen, zowel voor kinderen geboren voor als na de datum van inwerkingtreding (resp. de bestaande en de nieuwe kinderen). Deze ingrepen zijn niet louter parametrisch maar
  vooral structureel van aard. Ze betreffen in de eerste plaats het selectief gedeelte van de kinderbijslag
  en, in het geval van de nieuwe kinderen, ook het universeel gedeelte. De directe effecten van deze hervormingen brengen we hier in kaart op basis van simulaties met EXPEDITION voor twee scenario’s:
  een scenario waarin alle gezinnen onderworpen zijn aan de nieuwe regels voor bestaande kinderen en
  een scenario waarin ze allemaal gebonden zijn aan de regels voor nieuwe kinderen. Alvorens in te gaan
  op de verdelingseffecten, bespreken we kort de effecten op de kinderbijslaguitgaven.
  5.1. Effect op kinderbijslaguitgaven
  In figuur 7 worden de meer- of minderuitgaven van de hervorming voorgesteld in procent van de kinderbijslaguitgaven voor de hervorming. De uitgaven voor de bijkomende bijslag voor kinderen met een
  aandoening zijn hierbij niet mee opgenomen, aangezien deze niet zijn hervormd.
   Figuur 7
  9%
  
  Meer- of minderuitgaven van de regionale kinderbijslaghervormingen
  In procent van de kinderbijslaguitgaven voor hervorming
  
  8,1%
  8%
  7%
  6%
  
  5,6%
  
  5%
  4%
  
  3,6%
  
  3,3%
  2,6%
  
  3%
  2%
  1%
  0%
  -1%
  
  -0,2%
  Brussel
  
  Vlaanderen
  Bestaande gezinnen
  
  Wallonië
  Nieuwe gezinnen
  
  De keuze in Brussel voor de ‘inkanteling’ van het oude kinderbijslagstelsel in het nieuwe kinderbijslag‐
  stelsel, waarbij de gezinnen de bedragen die volgens de oude bepalingen werden uitgekeerd alleen behouden als dat voor hen gunstiger is, heeft een duidelijke kostprijs. Ze brengt een meeruitgave van 8,1%
  (62,7 miljoen euro op jaarbasis) met zich mee. Deze meeruitgave is hoger dan in het scenario van de
  nieuwe gezinnen. Wanneer alle kinderen onder de nieuwe regels zouden vallen, nemen de uitgaven toe
  met 5,6% (43,5 miljoen euro). Dit suggereert dat, naarmate nieuwe cohorten van kinderen tot het nieuwe
  kinderbijslagstelsel toetreden, de meeruitgaven van de hervorming zullen afnemen. Dit geldt echter
  
  29
  
  WORKING PAPER 4-21
  
  niet voor Vlaanderen en Wallonië, waar de meeruitgaven in het scenario van de nieuwe gezinnen hoger
  uitvallen dan in het scenario van de bestaande gezinnen: resp. 3,3% en 3,6% (114,4 en 80,5 miljoen euro)
  tegenover -0,2% en 2,6% (-9,0 en 58,1 miljoen euro). De minderuitgaven die we in Vlaanderen optekenen
  in het scenario van de bestaande gezinnen zijn voornamelijk een gevolg van de indexsprong. Deze ingreep compenseert de meeruitgaven die volgen uit de loskoppeling van het recht op toeslagen en het
  socio-professioneel statuut van de ouders.
   Dat de hervormingen niet alleen een effect hebben op de omvang van de kinderbijslaguitgaven maar
  ook op de samenstelling ervan, blijkt uit figuur 8. Deze figuur geeft het percentage van de uitgaven
  weer dat aan het selectief gedeelte van de kinderbijslag wordt besteed. Op te merken valt dat voor
  Brussel geen resultaten zijn opgenomen voor de bestaande gezinnen, gezien het ‘hybride’ karakter van
  het kinderbijslagstelsel31. In het scenario van de nieuwe gezinnen stellen we minstens een verdubbeling
  vast van dit percentage. Terwijl voor de hervorming relatief weinig werd besteed aan het selectief gedeelte, gaande van 5,5% in Vlaanderen tot 10,3% in Brussel, verandert dit sterk na de hervorming met
  percentages die variëren van 11,2% in Vlaanderen tot 24,7% in Brussel. Dit illustreert de beleidskeuze
  voor meer (inkomens-)selectiviteit in het kinderbijslagstelsel. In het scenario van de bestaande gezinnen
  nemen die percentages eveneens toe, met respectievelijk 2,1 en 2,4 procentpunt in Vlaanderen en Wallonië. Het louter loskoppelen van de toeslagen van het socio-professioneel statuut van de ouders leidt
  dus al tot een toename van het gewicht van het selectief gedeelte in de kinderbijslag. In vergelijking met
  het scenario van de nieuwe gezinnen is de toename in dit gewicht wel meer bescheiden (zie figuur 8).
  Figuur 8
  
  Aandeel van selectief gedeelte in de kinderbijslaguitgaven
  
  30%
  24,7%
  
  25%
  
  18,8%
  
  20%
  
  15%
  11,8%
  
  11,2%
  
  10,3%
  
  9,4%
  
  10%
  
  7,6%
  5,5%
  
  5%
  
  0%
  
  Brussel
  Voor hervorming
  
  31
  
  30
  
  Vlaanderen
  Na hervorming - Bestaande gezinnen
  
  Wallonië
  Na hervorming - Nieuwe gezinnnen
  
  Op basis van de simulatie zou ongeveer één derde van de uitgaven betrekking hebben op de ‘oude’ kinderbijslag en twee
  derde op de ‘nieuwe’ kinderbijslag.
  