title: Zit je te denken of ben je aan het piekeren?. Nederlandse Taalkunde, 2015, 20 (1), pp.5-36. &#x27E8;10.5117/NEDTAA2015.1.LEMM&#x27E9;. &#x27E8;halshs-01511866&#x27E9;
text: PREP
  ASPECTUELE
  KLASSE
  
  Freq
  
  activity
  
  512
  
  achievement
  accomplishment
  state
  (zijn/wezen)
  TOTAAL
  
  Pct
  
  POS
  Freq
  
  Pct
  
  49% 1282 93,4%
  29%
  71,5%
  331 32% 47
  3,4%
  88%
  12%
  197 19% 36
  2,6%
  85%
  15.5%
  0
  8
  0,6%
  100%
  1040 100% 1373 100%
  
  TOTAAL
  1794
  100%
  378
  100%
  233
  100%
  8
  100%
  2413
  
  Tabel 5: Aspectuele voorkeur van POS- en PREP-progressief
  
  De verschillen zijn significant: Chi2= 622.565, df=2, p=0 (bij deze berekening werd de categorie
  ‘state’ niet meegerekend wegens hun lage frequentie en hun aparte karakter, zie ook Boogaart
  1999:176).13
  Deze verschillen liggen in dezelfde lijn als die van de quasi-experimentele studie van Behrens et
  al. (2013) waarin zij concluderen dat “the aan het-construction [...] is significantly more likely to
  occur with change-in-state situations: 161 out of 173, or 93.06%” (p. 119). Hoewel hun
  experimenten tot op een zekere hoogte onze resultaten van de collostructionele analyse bevestigen
  wat betreft de werkwoorden die bij voorkeur in de ene dan wel de andere constructie voorkomen,
  blijft het interessant te kijken naar andere factoren die de keuze mee bepalen. In dat opzicht blijkt
  de methode van hun experimentele studie niet toereikend. In hun experiment werden korte
  videoclips getoond van handelingen of gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld een mevrouw die een
  sjaal breit, een kaars die brandt, een man die een aardappel schilt, een hond die een huis
  binnenloopt, enz. Aan de proefpersonen werd gevraagd te beschrijven wat er gebeurt in de
  12
  
  13
  
  Cornelis (1997:88) karakteriseert worden als een “gradual change verb” dat de evolutie van een process naar zijn eindstaat (“final
  state”) uitdrukt.
  Alle Chi2 berekeningen werden uitgevoerd met Preachers online tool: Preacher, K. J. (2001, April). Calculation for the chi-square
  test: An interactive calculation tool for chi-square tests of goodness of fit and independence [Computer software]. Beschikbaar
  ophttp://quantpsy.org.
   Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  18
  
  videoclip. Zoals reeds aangegeven is het type activiteit en/of gebeurtenis een belangrijke factor die
  de keuze voor een gegeven progressiefconstructie bepaalt. Maar, zoals we hieronder zullen
  aantonen, zijn ook andere factoren van belang, die onder meer te maken hebben met hoe een
  bepaalde handeling of gebeurtenis gepercipieerd wordt, m.n. of er een focus is op de handeling
  zelf, dan wel op de ruimere context waarbinnen die handeling zich afspeelt. De proefpersonen in
  het experiment werd expliciet gezegd “to focus on the event only and not to give a detailed
  description of the scene” (Behrens et al. 2013:115). Het is precies deze focus die beter aansluit bij
  de PREP-progressief en minder bij de POS-progressief; de instructie houdt dus een indirecte
  sturing in ten voordele van de PREP-progressief. Daarenboven is hierbij ook de ‘cadrage’ door de
  camera belangrijk: is het een close-up (focus op de gebeurtenis) of een long-shot (globale visie)?
  Deze factor werd in de experimenten van Behrens et al. jammer genoeg niet gecontroleerd. De
  deelstudie gepresenteerd in de volgende paragraaf toont aan in welke mate deze factoren (of
  althans zoals ze naar voren komen in hun talige uitdrukking via bijwoordelijke bepalingen) de
  keuze voor de PREP- of de POS-progressief mee bepalen.
  2.4 Bijwoordelijke bepalingen
  
  Zoals zal blijken uit onze analyse, versterken de bijwoordelijke bepalingen die in beide
  constructies voorkomen de semantische verschillen. We behandelen hier drie types: (i) temporele
  bepalingen, (ii) locatieve bepalingen en (iii) processuele bepalingen.
   2.4.1 Temporele bepalingen
  
  Wat betreft de temporele bepalingen gaat het hier om duratieve bepalingen (vb. de hele dag, nog
  steeds, nog), repetitieve bepalingen (vb. steeds weer), punctuele bepalingen (vb. op dat ogenblik,
  net, nu) en algemene tijdsbepalingen die een ruimer tijdskader aangeven (vb. vandaag). Tabel 6
  geeft een overzicht van de frequentie van deze bepalingen bij de twee constructies in het corpus. In
  totaal zijn er voor de PREP-progressief 350 zinnen (34%, op een totaal van 1040) met dergelijke
  bepalingen, voor de POS-progressief zijn er 336 (24%, op een totaal van 1373), een verschil van
  10%. Een Chi2 test geeft aan dat de aanwezigheid van zo’n bepaling een significant verschil geeft
  tussen de twee constructies, waarbij er meer temporele bepalingen voorkomen bij de PREPprogressief (350) dan verwacht (295,7), en minder bij de POS-progressief (336) dan verwacht
  (390,3).14 Dit geeft aan dat voor de PREP-progressief tijdsgerelateerde bepalingen een
  belangrijkere semantische aanvulling zijn dan voor de POS-progressief. Anders gezegd, kan dit als
  een indicatie beschouwd worden dat de PREP-progressief in het algemeen meer gefocust is op de
  
  14
  
  Deze Chi2 waarde werd berekent op basis van de 4 subtotalen onderaan in Tabel 6.
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  19
  
  temporele referentie van de handeling, waarvan deze bijwoordelijke bepalingen een expliciete
  bevestiging zijn.
   Een Chi2 test toegepast op de subset van zinnen met bijwoordelijke bepalingen (686 in totaal)
  met de vier verschillende categorieën (Tabel 6) geeft ook een significant resultaat (Chi2=43.526,
  df=3, p=0), wat bevestigt dat er statistisch significante verschillen zijn tussen de twee constructies
  wat betreft de distributie van de types bepalingen. Hoewel het in deze berekening onmogelijk is te
  achterhalen is welke factor precies de significante verschillen bepaalt, kan men uit de vergelijking
  van de geobserveerde en de verwachte frequenties afleiden dat de POS- en de PREP-progessief
  duidelijk verschillende voorkeuren hebben.
  duratief
  
  PREP
  Freq
  162
  
  Pct
  46%
  
  (verw.=150,5)
  
  punctueel
  
  113
  35
  
  32%
  
  SUBTOTAAL
  
  met bijw. bep.
  zonder bijw. bep.
   TOTAAL
  
  40
  
  61
  
  10%
  
  18%
  
  174
  
  13%
  
  79
  
  29%
  
  138
  
  100%
  
  686
  
  295
  
  44
  (verw.=38,7)
  
  11%
  
  98
  
  (verw.=70,4)
  
  (verw.=67,6)
  
  PREP
  350
  
  POS
  336
  
  (verw.=295,7)
  
  TOTAAL
  
  (verw.=85,2)
  
  (verw.=40,3)
  
  algemeen
  
  Pct
  40%
  
  (verw.=144,5)
  
  (verw.=88,8)
  
  repetitief
  
  POS
  Freq
  133
  
  100%
  
  (verw.=390,3)
  
  690
  1037
  1040
  1373
  2
  -7
  Chi = 24,519; df=1; p= 7,4 ***
  
  1727
  2413
  
  Tabel 6: Aspectuele en temporele bijwoorden
  
  Duratieve en punctuele bepalingen komen meer voor bij de PREP-progressief dan verwacht en
  samen zijn ze goed voor 78% van de bijwoordelijke bepalingen bij de PREP-progressief. Dat
  duratieve bepalingen meer voorkomen bij de PREP-progressief dan bij POS-constructies, kan
  mogelijk zijn verklaring vinden in het feit dat deze laatste (meer dan de eerste) reeds een duratief
  aspect uitdrukt; ze zijn dus bij de POS-progressief, zoals Kuteva (1999:209) beweert, “redundant
  rather than necessary”. Dat punctuele bepalingen, die naar een specifiek tijdsmoment verwijzen
  (vb. net, op dat moment, juist toen, enz.), een belangrijke rol lijken te spelen in de PREPprogressief werd eerder al vermeld: de toevoeging van het punctuele bijwoord net maakte de zin
  Het vliegtuig was net aan het opstijgen veel natuurlijker. Volgend voorbeeld uit het INL corpus
  bevat zelfs twee punctuele bepalingen:
  (6)
  
  Jonge mensen die er net wat aan het drinken waren op het moment van de
  beschietingen (INL)
  
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  20
  
  We kunnen hieruit besluiten dat, meer dan verwacht, de PREP-progressief een punctuele focus
  inhoudt.15
  Bij de POS-progressief komen daarentegen de repetitieve en algemene tijdsbepalingen meer
  voor dan verwacht, maar samengenomen representeren ze toch maar 42%.16 Percentsgewijs blijven
  duratieve bepaling ook de grootste groep bij de POS-progressief (40%), hoewel ze in vergelijking
  met de PREP-progressief verhoudingsgewijs minder vaak voorkomen, zoals reeds vermeld.
   Treffend is dat de grootste verschillen tussen verwachte en geobserveerde voorkomens bij de POSprogressief zich voordoen bij de algemene bepaling (bij de PREP-progressief is het grootste
  verschil dat bij de punctuele bepalingen), wat aangeeft dat de POS-progressief een meer algemeen
  perspectief inhoudt. We komen hier zo dadelijk op terug.
  2.4.2 Locatieve bepalingen
  
  Wat de locatieve bepalingen betreft, zijn er ook markante verschillen. In niet-progressief gebruik
  van de positiewerkwoorden is een plaatsbepaling veelal verplicht (tenzij het gaat om een zuiver
  positioneel gebruik, vb. hij zit niet, maar staat), maar dit is optioneel in de progressiefconstructie:
  Hij zit (op een stoel) te lezen. Een locatieve bepaling komt voor in 601 gevallen (44%, op een totaal
  van 1373) van de POS-progressief (ook frequent in metaforisch gebruik); in de PREP-progressief
  is dat maar in 126 gevallen, ofwel 12%, op een totaal van 1040 (Chi2= 281,721; df=1; p=0).
  met locatief
  zonder locatief
  TOTAAL
  
  PREP
  Freq
  126
  (verw.=313,3)
  
  914
  (verw.=726,7)
  
  1040
  
  Pct
  12%
  88%
  100%
  
  POS
  Freq
  601
  (verw.=413,7)
  
  772
  (verw.=959,3)
  
  1373
  
  Pct
  
  TOTAAL
  
  44%
  
  727
  
  56%
  
  1686
  
  100%
  
  2413
  
  Tabel 7: Locatieve bepalingen bij PREP- en POS-progressief
  
  In de berekening in Tabel 7 werd elke zin geteld waarin een locatieve bepaling voorkomt, ongeacht
  of dat er één of meer waren. Wanneer je het aantal locatieve bepalingen per zin in rekening brengt,
  zie je ook een duidelijk verschil tussen de twee constructies. Van de 126 zinnen met de PREPprogressief met locatieve bepaling, zijn er (maar) 13 zinnen waarin twee locatieve bepalingen
  voorkomen (1,25% van het totaal; 10,3% van de ‘locatieve subset’). Voor de POS-progressief zijn
  er 41 zinnen die twee locatieve bepalingen hebben en 3 zinnen die er zelfs drie hebben
  (samengenomen geeft dat 44 zinnen, ofwel 3,2% van het totaal en 7,3% van de locatieve subset).
   15
  
  16
  
  Boogaart maakt een vergelijkbare opmerking over punctuele tijdsaanduidingen, verwijzend naar de hogere graad van
  aanvaarbaarheid van Het vliegtuig was nú aan het vliegen: “The use of a locative in these cases seems to be triggered by the explicit
  focusing on a definite moment (reference point) in time” (1991:184). Zoals reeds gezegd, maakt hij hierbij geen onderscheid
  tussen de PREP- en de POS-progressief, terwijl wij hier net beargumenteren dat op dit punt de twee erg verschillen in hun
  voorkeur. Het lijkt ons dan ook geen toeval dat Boogaart dit enkel illustreert met aan het vliegen en niet met zat te vliegen, terwijl
  hij eerder in zijn hoofdstuk wel beide vermeldde als ongrammaticaal.
  In Tabel 6 worden frequenties die hoger zijn dan verwacht in vet-cursief weergegeven.
   Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  21
  
  Hier zijn enkele mooie voorbeelden uit het INL corpus van een dergelijke, meer uitgebreide
  locatieve focus:
  (7)a. [Achter hem] lag Los Angeles te sputteren [in een frituurmand van elektrische
  lichtjes]
  b. de walvisribben staan [in het maanlicht] spookachtig-wit te glanzen [op de graven]
  [rondom de kerk] (INL)
  c. [In het keukentje] [naast de knusse eetruimte] staat de eigenaar [achter een
  houtgestookt fornuis] te koken met knuisten zo groot als kolenschoppen
  Logischerwijze geven de verschillende locatieve bepalingen niet allemaal de precieze locatie van
  de handeling zelf weer, maar is er een soort van locatieve hiërarchie: achter hem in voorbeeld (7a)
  geeft de ruimere locatie voor in een frituurmand; in het maanlicht in (7b) is de ruimere locatie
  (weliswaar van een iets specialere aard) waarbinnen rondom de kerk gesitueerd moet worden dat
  op zijn beurt de ruimere locatie geeft van de graven; naast de knusse eetruimte in (7c) fungeert als
  referentiepunt voor het keukentje waarin het fornuis gelocaliseerd is waarachter de eigenaar staat.
  Als je het totale gewicht van al die locatieve bepalingen afzonderlijk zou rekenen, verkrijgen we
  dus een totaal van 648 bepalingen bij de POS-progressief (557+(41*2)+(3*3)) tegenover 139
  (113+(13*2)) voor de PREP-progressief; dit verhoogt de percentages tot resp. 13,3% en 47,2%.
  Ondanks het optionele karakter van de locatieve bepaling bij de POS-progressief, geven de
  corpusvoorbeelden duidelijk aan dat ze niet enkel frequent maar ook vaak in erg ‘saillante’ vorm
  voorkomen in deze zinnen. De locatieve bepalingen die met de PREP-progressief voorkomen,
  beperken zich in hoofdzaak tot vagere (vaak anaforische) aanduidingen zoals bijv. hier, daar,
  locatief er of ruime locaties zoals in Nederland.
   Kortom, de frequentie en de aard van de locatieve bepalingen bevestigen het meer beschrijvende
  karakter van de context waarin de POS-progressief gebruikt wordt: in de meest typische (en dus
  kenmerkende) gevallen, wordt de activiteit uitgedrukt door deze constructie gesitueerd in een (goed
  gedetailleerde) locatie.
  2.4.3 Processuele bepalingen
  
  Ten slotte zijn er ook nog wat we processuele bepalingen kunnen noemen die op één of andere
  manier een modificatie van de handeling zelf uitdrukken; ze kunnen bijvoorbeeld verwijzen naar
  de GRAAD (vb. erg), de PROGRESSIE (vb. geleidelijk, langzaam(aan)) of de WIJZE (vb. efficiënt)
  waarop de handeling plaatsvindt of uitgevoerd wordt. Ook hier valt een relevant verschil te
  noteren. In de POS-progressief zijn er 148 attestaties (11%) met dergelijke bepalingen; daarvan
  zijn er 132 (89%) bepalingen die iets zeggen over de WIJZE waarop de handeling wordt uitgevoerd,
  zoals hevig in voorbeeld (8a), of bepalingen die betrekking hebben op de Agens, zoals geduldig in
  
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  22
  
  voorbeeld (8b), en die dus onrechtstreeks iets zeggen over de wijze waarop de handeling wordt
  uitgevoerd.
  (8)a. Aan de overkant van de sloot, helemaal op de hoek van het weiland, stond een koe hen
  hevig toe te loeien. Verderop bleek een andere koe in het gras te liggen (INL)
  b. ze stonden geduldig te wachten (INL).
   Naast een positionele lezing (de positie van de koeien) illustreert voorbeeld (8a) overigens perfect
  het situationele karakter dat kenmerkend is voor de context waarin de POS-progressief voorkomt:
  het vertoont een duidelijke locatieve situering met 4 bepalingen: aan de overkant van de sloot,
  helemaal op de hoek van het weiland, verderop, in het gras. De toevoeging van hevig versterkt dat
  beschrijvende, haast narratieve karakter. Opvallend is dat bepalingen van GRAAD nauwelijks
  voorkomen bij de POS-progressief (1%) (vb. Het publiek op de tribunes zit wat van de zon te
  genieten) en als er één voorkomt, is het nagenoeg steeds het vage (maar) wat. De bepaling (maar)
  wat drukt (net zoals rond overigens in bijv. Wat zit ik hier toch rond te lopen?) een zekere
  doelloosheid uit, en ook dat is typisch voor de POS-progressief; het is één van de factoren die de
  negatieve associaties waaraan de ANS refereert mee verklaart.17 Er zijn in het INL corpus geen
  voorkomens van PROGRESSIE-bepalingen.
   In de PREP-progressief zijn er in totaal 242 zinnen met processuele bijwoordelijke bepalingen
  (23%), maar daarvan is de distributie heel anders: 115 daarvan (48%) zijn bepalingen van GRAAD
  (vb. Nederland is flink aan het vergrijzen), 28 (12%) zijn bepalingen van PROGRESSIE (vb. hoe ik
  mijn eigen leven langzaam maar zeker aan het kapotmaken was ; deze kennis is snel aan het
  verdwijnen; de rente in Nederland is stapje voor stapje aan het dalen) en 25 (10%) zijn bepalingen
  van WIJZE (vb. een film waaraan hij reeds vier jaar diskreet aan het werken was). De rest is een
  eerder heterogene verzameling. Met andere woorden, de processuele bijwoordelijke bepalingen die
  bij de PREP-progressief voorkomen, hebben veel meer te maken met het proces zelf en hoe dit
  verloopt. De bepalingen van WIJZE geven weliswaar een overlapping met de POS-progressief, maar
  dat is net omdat deze bepalingen zich meestal op het kruispunt bevinden van handeling en agens: in
  het voorbeeld hierboven zegt diskreet zowel iets over het werken als over de agens, net zoals hevig
  in voorbeeld (8a) iets zegt over het loeien én over de koeien. De scheidingslijn tussen modificatie
  van de handeling dan wel van de agens is niet altijd duidelijk te trekken.
   Als we al deze observaties betreffende de drie groepen van bijwoordelijke bepalingen (temporeel,
  locatief, en processueel) samenleggen, dan kunnen we daaruit besluiten dat de PREP-progressief
  duidelijk een meer processuele focus heeft (punctuele tijdsadverbialen, weinig frequente en weinig
  specifieke locatieve bepalingen, bijwoorden van graad en progressie), terwijl de POS-progressief
  
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  23
  
  een meer situationele focus vertoont (ruimer tijdskader, saillante plaatsbepalingen, bepalingen van
  wijze en bepalingen van gesteldheid bij de Agens). De eerder vermelde observatie van Vismans dat
  de POS-progressief een ononderbroken handeling beschrijft, past ook in deze analyse: de POSprogressief komt bij voorkeur voor in een duidelijk identificeerbaar tijdruimtelijk kader dat als het
  ware een eenheid vormt, iets wat je in één camerashot kan vatten. Onderbroken handelingen passen
  veel moeilijker binnen zo’n kader.
  Dit situationele karakter wordt overigens nog versterkt door bijkomend beschrijvende
  elementen. In de verschillende voorbeelden in (7) zien we enkele mooie illustraties: in (7a) is er
  bijvoorbeeld het opvallende beeld van de frituurmand van electrische lichjes, de walvisribben in
  (7b) worden gezegd spookachtig-wit te glanzen, de eigenaar in (7c) wordt verder beschreven als
  iemand met knuisten als kolenschoppen. Dergelijke sterk beschrijvende elementen zijn frappant
  afwezig in de zinnen met de PREP-progressief waar, zoals gezegd, beschrijvende bijwoordelijke
  bepalingen nogal beperkt blijven; als ze al voorkomen, hebben ze betrekking op het verloop van de
  gebeurtenis zelf of op het precieze tijdstip ervan.
   3 Besluit
  
  De PREP- en de POS-progressief hebben onmiskenbaar een aantal kenmerken gemeen: (i) beide
  zijn ze frequent gebruikte manieren om een aan de gang zijnde handeling uit te drukken, (ii) beide
  zijn ze in principe ongrammaticaal met toestandswerkwoorden (“states”) en (iii) beide zijn ze in
  oorsprong locatieve constructies die gegrammaticaliseerd zijn tot progressiefconstructies. Onze
  gedetailleerde corpusanalyse van geschreven taal toont duidelijk aan dat, ondanks deze
  gemeenschappelijke kenmerken, beide constructies een verschillende evolutie hebben gekend naar
  constructies die elk hun eigen semantiek in zich dragen. Uit de studie van de proportie van
  werkwoorden die in beide constructies voorkomen, bleek meteen dat de twee constructies een zeer
  lage overlappingsgraad kennen, slechts 10% van de werkwoorden (typefrequentie) komt in beide
  constructies voor. De distinctieve collostructionele analyse bevestigt deze verschillen, en geeft
  duidelijk aan dat beide constructies bij voorkeur voorkomen met een verschillend type
  werkwoorden. De POS-progressief heeft een duidelijke voorkeur voor statische, atelische
  werkwoorden (met wachten als exemplarisch werkwoord), de PREP-progressief heeft een
  duidelijke voorkeur voor telische werkwoorden, en m.n. deze die een verandering of een
  doelgerichte beweging uitdrukken (deze twee zijn uiteraard semantisch verwant), waarbij worden
  en veranderen als voorbeelden par excellence gelden.
  17
  
  In hun analyse van de Engelse sit/stand/lie and V constructie vermelden Newman and Rice (2004) dat het partikel around ook
  typisch is voor deze constructie en veelal verwijst naar niets doen, vb. sitting around and doing nothing.
   Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  24
  
  De verdere analyse van de bijwoordelijke bepalingen die in de twee constructies voorkomen,
  bevestigen het verschillende semantische profiel van de constructies. De bepalingen die in de
  PREP-progressief
  
  voorkomen,
  
  hebben
  
  veelal
  
  betrekking
  
  op
  
  de
  
  evolutie
  
  van
  
  het
  
  (veranderings)proces zelf (de snelheid van progressie en de graad van verandering) of verwijzen
  naar een punctueel tijdstip (vb. net op dat moment). De bijwoordelijke bepalingen in de POSprogressief betreffen meestal locatieve toevoegingen of bepalingen die te maken hebben met de
  wijze waarop de Agens de handeling uitvoert. Andere elementen in de zin of ruimere context
  dragen ook vaak bij tot een beschrijvend karakter.
  In een ruimer kader hebben we de verschillen tussen de twee constructies gekarakteriseerd als
  een verschil tussen een processuele focus (voor de PREP-progressief) en een situationele focus
  (voor de POS-progressief). Dit laatste kan gerelateerd worden aan het niet-progressief gebruik van
  de positiewerkwoorden in het Nederlands, vanuit onomasiologisch perspectief gezien dan. Om in
  het Nederlands de locatie van een entiteit uit te drukken, dan zal haast onvermijdelijk een
  positiewerkwoord gekozen worden. Je zegt bijvoorbeeld Mijn sleutels liggen op de tafel of Het
  boek staat in het rek en niet Mijn sleutels zijn op de tafel of Het boek is in het rek, die beide erg
  onidiomatisch (of zelfs helemaal foutief) klinken.18 Eenzelfde keuze lijkt zich voor te doen om een
  agens (of entiteit) te localiseren die ‘bezig is’ met een handeling: Nederlandstaligen zullen dan
  sterk geneigd zijn om een POS-progressief te gebruiken eerder dan een PREP progressief (ook al is
  deze niet altijd uitgesloten), vb.
  (9) a.
  b.
  Ik sta te wachten / Ik ben aan het wachten.
  Ik sta in de rij te wachten / ?Ik ben in de rij aan het wachten.
   De locationele (of situationele) semantiek hoeft niet steeds expliciet uitgedrukt te worden door een
  bijwoordelijke bepaling van plaats (zoals in dit voorbeeld), maar kan meer impliciet gecodeerd zijn
  in de context. De focus op de agens of op de wijze waarop hij/zij de handeling uitvoert eerder dan
  op de progressie van het proces zelf passen ook in dit plaatje: de agens is de gelocaliseerde entiteit
  in de ruimere situationele context van de handeling.
  Het verschil tussen de twee constructies kan verder nog geïllustreerd worden aan de hand van
  een laatste minimaal paar (zonder toevoeging van enige bepalingen):
  (10) a.
  b.
  18
  
  Het schip ligt te roesten
  Het schip is aan het roesten
  
  Het gebruik van zijn in dergelijk contexten is niet altijd even onidiomatisch, zeker niet in vragen (vb. Waar zijn mijn sleutels?).
  Ook in mededelende zinnen komt echter ook het werkwoord zijn soms voor en de motivatie hiervoor is niet altijd even
  makkelijk te achterhalen. Lemmens & Perrez 2010, 2012 presenteren een discussie over het gebruik van zijn in de producties van
  Franstalige leerders van het Nederlands, waar het vooral de accumulatie van zijn is die onidiomatisch overkomt eerder dan een
  individueel gebruik.
   Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  25
  
  Beide geven aan dat het schip onderhevig is aan een aan de gang zijnde verandering (roesten) en
  kunnen, zonder contextuele toevoeging, allicht inwisselbaar lijken. Toch hebben ze elk hun eigen
  semantische stempel, die zelfs als metonymisch kan geduid worden: (10a) zegt eigenlijk iets over
  het schip en doet dat door meer specifiek te verwijzen naar het roesten van het materiaal waaruit
  het gemaakt is; het roesten van het metaal staat dan voor het algehele verval van het schip (pars
  pro toto); waarschijnlijk is niet enkel de roest een probleem, maar de motor of instrumenten
  werken allicht ook niet meer, het schip is versleten en wordt niet meer gebruikt, enz. Vandaar ook
  de negatieve connotatie: de zin is een (negatief) oordeel over het hele schip (een soort van
  “zooming out”, naar wat in de filmwereld een “long shot” wordt genoemd: roest < schip), niet
  enkel over het roesten. De zin in (10b) zegt eigenlijk iets over het metaal, maar doet dat via
  metonymische verwijzing naar het schip (totum pro parte). Het is dus eerder een “zooming in” op
  het roestproces (een filmische “close-up”, met andere woorden: schip > roest). Een inspecteur die
  het metaal onderzoekt zal mogelijks zeggen Het schip is aan het roesten, maar niet zo gauw Het
  schip ligt te roesten precies omdat de focus in die context te sterk toegespitst is op het proces zelf.
   Kortom, zelfs zonder al de contextuele elementen die de processuele of situationele focus mede
  bepalen of versterken, is het duidelijk in welke mate deze twee constructies een eigen semantisch
  profiel hebben. De corpusstudie van geschreven materiaal die wij hier hebben gepresenteerd, geeft
  o.i. een voldoende solide basis om dit semantisch onderscheid te schragen. Toch is het aangewezen
  om dit onderzoek nog verder te verfijnen. Ten eerste is het nodig om bijkomende parameters in de
  analyse op te nemen. We denken hier bijvoorbeeld aan de aanwezigheid van temporele bijzinnen
  die iets zeggen over de ruimere situatie waarin een handeling gesitueerd moet worden, vb. Ik was
  net een boek aan het lezen, toen hij binnen kwam of De twee agenten werden neergeschoten
  terwijl ze zaten te eten in een restaurant. Soms komt de progressief voor in de temporele bijzin,
  soms in de hoofdzin. Deze twee factoren (de aanwezigheid van een temporele bijzin en de status
  van de zin waarin de progressief voorkomt) werden nog niet opgenomen in onze vergelijkende
  studie. Vervolgens lijkt het ons ook nuttig om bijkomende narratieve elementen mee op te nemen,
  andere dan de bijwoordelijke bepalingen die wel werden meegerekend; denk bijvoorbeeld aan de
  extra beschrijving van de agens met knuisten als kolenschoppen uit voorbeeld (7c). Zodra al deze
  parameters gecodeerd zijn, kan bijvoorbeeld via een multifactoriële analyse een scherper beeld
  verkregen worden van welke factoren het semantische profiel het meest significant bepalen.
   Het is echter niet altijd evident om enkel op basis van geschreven materiaal dergelijke
  uitgebreide contextuele gegevens en/of nuances te achterhalen (of te reconstrueren op basis van
  (kortere) concordanties). Een uitbreiding naar gesproken taal dringt zich dus op, die verder gaat
  dan bijvoorbeeld een analyse van het Corpus Gesproken Nederlands (hoewel dit laatste op zich niet
  
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  26
  
  oninteressant is). Deze contextuele factoren worden immers niet altijd verbaal gecodeerd, maar
  worden vaak uitgedrukt in een andere modus, zoals gebaren (zie bijv. Peyré & Lemmens 2012).
  Verdere studies met multimodale inslag zullen dus nodig zijn om de hier geschetste verschillen
  verder aan de realiteit te toetsen.
  Een nauwkeurige analyse van synchroon taalmateriaal, zoals we die hier hebben beschreven,
  kan dus wel degelijk belangrijke antwoorden suggereren met betrekking tot de grammaticalisatie
  van de twee belangrijkste progressiefconstructies in het Nederlands. Door te kijken naar hun huidig
  gebruik, kan men zien in welke graad de grammaticalisering zich heeft voltrokken en in hoeverre
  semantische persistentie een rol speelt. Uit onze analyse blijkt dat het locatieve karakter van de
  positiewerkwoorden duidelijk blijft doorwerken in het gebruik van de POS-progressief. Hoewel de
  positiewerkwoorden in deze gegrammaticaliseerde constructie weliswaar niet vaak meer verwijzen
  naar een lichaamshouding of naar de oriëntatie van de onderwerpsreferent, blijft een locatieve of
  situationele focus een wezenlijk kenmerk van de POS-progressief. Uiteraard blijft het nodig om via
  een zorgvuldige diachrone analyse (zoals voorgesteld in Lemmens 2014) het precieze verloop van
  de grammaticalisatie van beide constructies uit te tekenen.
  Bibliografie
  
  Beekhuizen, Barend (2010). On Abstraction in Construction Grammar. MA Thesis, Universiteit
  Leiden. https://sites.google.com/site/barendbeekhuizen/thesis.
  Behrens, B., Flecken, Monique & Carroll, Mary. (2013). Progressive attraction: on the use and
  grammaticalization of progressive aspect in Dutch, Norwegian and German. Journal of
  Germanic Linguistics 25, 95–136.
   Bertinetto, Pier Marco (1994). Statives, progressives and habituals: Analogies and divergencies.
  Linguistics 32, 391-423.
  Boogaart, Ronny (1991). Progressive Aspect in Dutch. In: Drijkoningen, F. & A. van Kemenade
  (red.). Linguistics in the Netherlands 1991. Amsterdam: Benjamins, 1-9.
  Boogaart, Ronny (1999). Aspect and temporal ordering. A constrastive analysis of Dutch and
  English. Doctoraal proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam.
  Booij, Geert (2010). Construction Morphology. Oxford: Oxford University Press.
  Brisau, André. 1969. English Progressive Tenses and Their Dutch Equivalents. Studia Germanica
  Gandensia 11, 73-85.
  Bybee, Joan L., (2010). Language, Usage, and Cognition. Cambridge/New York: Cambridge
  University Press.
  Bybee, Joan L., Revere Perkins, & William Pagliuca (1994). The evolution of Grammar: Tense,
  Aspect and Modality. Chicago: Chicago University Press.
  Comrie, Bernard (1976). Aspect. Cambridge: Cambridge University Press.
  Ebert, Karen H. (2000). Progressive markers in Germanic languages. Tense and Aspect in the
  Languages of Europe. In: Östen Dahl (red.), Tense and Aspect in the Languages of Europe.
  Berlin/New York: Mouton de Gruyter, 605-653.
  Gibbs, Raymond W. et al. (1994). Taking a Stand on the Meanings of Stand: Bodily Experience
  as Motivation for Polysemy. Journal of Semantics 11, 231-251.
  Goldberg, Adèle. (2006). Constructions at Work: The Nature of Generalization in Language.
  Oxford: Oxford University Press.
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  27
  
  Groot, Casper de (1995). De absentief in het Nederlands: een grammaticale categorie. Forum der
  letteren 36, 1-18.
  Haeseryn, W., K. Romijn, Guido Geerts, Jaap de Rooij & Maarten C. van den Toorn (1997).
  Algemene Nederlandse Spraakkunst. Tweede, geheel herziene druk. Groningen/Deurne:
  Martinus Nijhoff uitgevers/Wolters Plantyn.
  Heine, Bernd, Ulrike Claudi, & Friederike Hünnemeyer (1991). Grammaticalisation: A
  Conceptual Framework. Chicago/London: University of Chicago Press.
  Hilpert, Martin. (2014). Construction Grammar and its application to English. Edinburgh:
  Edinburgh University Press.
   Hopper, Paul J. (1991). “On some principles of grammaticization”. In: Elizabeth Closs Traugott
  & Bernd Heine, (red.). Approaches to Grammaticalization, Vol. I. Amsterdam: John
  Benjamins, 17-36.
  Kuteva, T. (1999). On ‘sit’/’stand’/’lie’ auxiliation. Linguistics 37, 191-213.
  Kilgariff, Adam (2005). Language is never, ever, ever, random. Corpus Linguistics and Linguistic
  Theory 1: 263-276.
  Lemmens, Maarten. (2002a). The semantic network of Dutch zitten, staan, and liggen, In:
  Newman, John. (ed.) The Linguistics of Sitting, Standing, and Lying. Amsterdam &
  Philadelphia: John Benjamins, 103-139.
  Lemmens, Maarten. (2002b). Over de gemotiveerde alomtegenwoordigheid van liggen, zitten en
  staan : linguistische en didactische perspectieven. In: Hiligsmann, Ph. (ed.), Le néerlandais en
  France et en Belgique francophone : approches scientifiques, approches didactiques.
  Collection UL3 Travaux et recherches, Université Lille 3, France, 91-114.
  Lemmens, Maarten. (2005). Aspectual posture verb constructions in Dutch. Journal of Germanic
  Linguistics 17.3, 183-217.
  Lemmens, Maarten. 2006a. Caused posture: experiential patterns emerging from corpus research.
  In Stefanowitsch, A. & Gries, S. (red.) Corpora in Cognitive Linguistics. Corpus-Based
  Approaches to Syntax and Lexis. Berlin: Mouton de Gruyter, 261-296.
  Lemmens, Maarten. (2006b.) Analyse cognitive des verbes de placement en néerlandais. In
  Hiligsmann, Ph. e.a. (red.), Neerlandistiek in Frankrijk en in Franstalig België / Les études
  néerlandaises en France et en Belgique francophone. Langages et expressions, Université
  catholique de Louvain, 131-150.
  Lemmens, Maarten. (2012). Variatie en verankering bij progressiefconstructies in het Nederlands.
  Nederlandse Taalkunde 17: 284-291.
  Lemmens, Maarten. (2014). Contrastive psycholinguistic and multi-modal study of the cognitive
  impact of posture verbs and its implications for second language learning. ANR project
  proposal.
  Lemmens, Maarten & Dan I. Slobin. (2008). Positie- en bewegingswerkwoorden in het
  Nederlands, het Engels en het Frans Verslagen van de Handelingen van de Nederlandse
  Academie voor Taal- en letterkunde. (ed. Ph. Hiligsmann).
   Lemmens, Maarten & J. Perrez. (2010). On the use of posture verbs by French-speaking learners
  of Dutch: a corpus-based study, Cognitive Linguistics 21, 315-347.
  Lemmens, Maarten & J. Perrez. (2012). A quantitative analysis of the use of posture verbs by
  French-speaking learners of Dutch Cognitextes 8, http://cognitextes.revues.org/609.
  Leys, Odilon (1985). De konstruktie staan te + infinitief en verwante konstrukties. Verslagen en
  Mededelingen van de Koninklijke Akademie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 3, 265-277.
  Lødrup, Helge (2002). Norwegian pseudocoordinations Studia Linguistica 56, 121-143.
  Mufwene, Salikoko S. (1984). Stativity and the progressive. Bloomington, Indiana: Indiana
  University Linguistics Club.
  Newman, John (red.) (2002). The Linguistics of Sitting, Standing, and Lying. Amsterdam &
  Philadelphia: John Benjamins.
  Persistentie in het synchrone gebruik van de PREP- en POS-progressiefconstructies in het Nederlands
  
  28
  
  Newman, John & Sally Rice (2004). English SIT, STAND, and LIE: patterns of usage and their
  experiential motivations. Cognitive Linguistics 15, 351-396.
  Peyré, Mathilde & Maarten Lemmens (2012). Gesture and speech interaction in locative
  descriptions in English and French. Journée d’Etudes AFLiCo MULTIMODALITE et CORPUS,
  Université Sorbonne Nouvelle Paris 3, 23-24 maart.
  Schmidt, Hans-Jörg & Helmut Küchenhoff (2013). Collostructional analysis and other ways of
  measuring lexicogrammatical attraction: Theoretical premises, practical problems and cognitive
  underpinnings. Cognitive Linguistics 24: 531-577.
  Serra Borneto, Carlo (1996). Liegen and stehen in German: A study in horizontality and
  verticality. In: E. Casad, (red.), Cognitive Linguistics in the Redwoods, Berlin: Mouton de
  Gruyter, 458-505.
  Sinclair, John M. (1991). Corpus, Concordance, Collocation. Oxford: Oxford University Press.
  Song, Jae Jung (2002). The posture verbs in Korean. In: Newman, John (red.), The Linguistics of
  Sitting, Standing, and Lying. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins, 359-385.
  Strang, Barbara M. H. (1982). Some aspects of the history of the be + ing construction. In: J.
  Anderson (red.), Language Form and Linguistic Variation. Amsterdam: John Benjamins, 427474.
   van Beek, Gercoline, Monique Flecken & Marianne Starren (2013). Aspectual perspective
  taking in event construal in L1 and L2 Dutch. International Review of Applied Linguistics in
  Language Teaching 51, 199–227.
  Van den Toorn, Maarten C. (1972). Over de semantische kenmerken van staan, liggen en zitten.
  De Nieuwe Taalgids 6: 459-464.
  Van Oosten, Jeanne (1984). Sitting, Standing and Lying in Dutch: A Cognitive Approach to the
  Distribution of the Verbs Zitten, Staan, and Liggen. In: Jeanne van Oosten & Johan Snapper
  (eds.). Dutch linguistics at Berkeley, Berkeley: UCB, 137-160.
  Van Pottelberghe, Jeroen (2002). Nederlandse progressiefconstructies met werkwoorden van
  lichaamshouding, Nederlandse Taalkunde 7, 142-174.
  van Voorst, Jan (1988). Event structure. Amsterdam: John Benjamins.
  Vendler, Zeno (1967). Linguistics in philosophy, Ithaca, NY: Cornell University Press.
  Verhagen, Arie (2005). Constructiegrammatica en 'usage based' taalkunde. Nederlandse
  Taalkunde 10, 197-222.
  Vismans, Roel (1982a). Durative constructions in Modern Dutch In: August J. Fry, J. Lachlan
  Mackenzie & Richard Todd Free University Studies in English. A collection of Essays and
  Working Papers, 243-265.
  Vismans, Roel. (1982b). Duratieve konstrukties in het Nederlands in vergelijking met de Engelse
  progressive Linguistische en socio-culturele aspecten van het taalonderwijs. Handelingen van
  het 2e Fakulteitscolloquium, Rijksuniversiteit Gent.
  