title: Post-cheque- en girobank
text: POST-CHEQUE-EN GIROBANK.
  De correspondent van de Nieuwe Rotterdamsche Courant te
  Weenen, aan wien de lezers van dat blad zooveellezenswaardige
  schetsen van sociale toestanden in Oostenrijk verschuldigd zijn,
  heeft een goed werk verricht toen hij de aandacht vestigde op
  her, post-giro en cheque verkeer in genoemde stud (Nieuwe
  Rott,erdamsche Courant van 24 April 1906). ttij deelde daarin
  mede dat reeds een paar jaar na de stichting - - in 1883 - der Oost,enrijksche postspaarkas, aldaar het stelsel van betalingen
  door middel van cheques werd ingevoerd, waardoor die kas de
  kassier werd van den neringdoende en van het rijk ill zijne
  dagelijksche betrekkingen met. de burgerij. Dit, laat,st,e schrijft
  hij, is vooral bij her, ministerie van just,itie en financifin her
  geval. De reehterlijke ambtenaren krijgen o. a. huune tractementen
  door aanwijzingen o19 de postspaarkas en dit, geldt eveneens van
  de door de justitie uit, te betaleu eu t,c ont,vangen sommen.
  Ook voor gerechtelijke bewaargevingen en consiguaties wordt,
  die kas gebruikt.
  De provinciale- en gemeentebesturen, de groote lichamen
  van publiek nut, de verzekeringsmaatschappijen maken bijkans
  uitsluit,end gebruik van de post-cheque. Evenzoo wordt door de
  administratie der Ongevallenverzekering gehandeld: de postbureau's zijn geroepen om van de ongelukken kennis te nemen,
  die tot uitbetaling der rcnt,e aanleiding geveu. Verder belast
  de postspaarkas zich met. den koop en verkoop vail staatsfoudsen
  ten behoeve der personen, die met haar in rekening staan en
  bewaart de stukkeu kosteloos.
  Deze wijze van de financiecle transact,ifin af te doen werd
  zoo populair dat in 1905 meer dan 65000 personcn van de
  post-cheques gebruik maakten.
  ttet is bevreemdend dat, dit voorbeeld slecht.s langzamerhand
  navolging heeft gevonden in de andere ]anden van Europa.
  Ecor~. 1906.
   52
  
  796
  Eerst sedert enkele jaren heeft de postspaarbank in Hongarije
  her voorbeeld van die te Weenen gevolgd. Met het begin van
  dit jaar is in Zwitserland krachtens het Bundesgesetz van 16
  Juni 1905 eene nieuwe afdeeling der post in werking getredea
  ten behoeve van her Post-, Scheck- und Giroverkehr. In Belgi~
  wordt thans overwogen de werking der Caisse ggngrale d'@argne
  et de retraite ten behoeve van dat verkeer air te breiden.
   Hier te lande was, naar ik meen, her eerst op de samenkomst
  te Amsterdam van afgevat~rdigden der kamers van koophandel
  en fahrieken op 15 en 16 Juli 1904 aungedrongen op eenpostgiroverkeer. Een paar jaar later gaf de Nederlandsche l~egeering
  op dit punt teeken van leven. De Minister van Waterstaat,
  Handel en Nijverheid, J. Kraus, liet zich een voorstel tot regeling
  van deze zaak voorleggen. Her vertrek van dien Minister naar
  Chili was oorzaak dat niet door hem, maar door zijn tijdelijken
  plaatsvervanger, Mr. J. D. Veegens, de eerste stap naar buiten
  werd gezet die ter voorbereiding van de uitvoering noodig werd
  geacht. Die stap was het hooreu van de omcieele vertegenwoordiging van de publieke opinie. Dientengevolge ontvingeu
  in de maand Maart van dit jaar de kamers van koophandel en
  fabrieken, de staatscommissie voor den handeldrijvenden en
  industrieelen Middenstaud, de Neder]audsche Bond van vereenigingen van den handeldrijvenden en industrieelen Middenstand,
  alsmede de Noord-Nederlaudsche Bond van den handeldrijvenden
  eu industrieelen Middenstand een schrijven van den waarnemenden
  Minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid waarbij mededeeling werd gedaan van een bij dit departement aanhangig
  voorstel tot invoering van een cheque- en girodienst, welke
  bij de postkautoren de gelegenheid zou openen tot:
  storting van gelden op rekening;
  goedschrijving van rekening met. de bedragen van gequiteerde
  postwissels ;
  goedschrijving van rekeuing met de bedragen vau per post
  ingevorderde quitanti~n ;
  ten einde over her te goed te kunnen besehikken:
  hetzij door afgifte van chhques;
  hetzij door bet geven van orders tot oversehrijving op de
  rekeningeu van audere rekeninghouders.
  Tevens werden in de cireulaire de hoofdregelen aangegeveu
  
  797
  die volgens de aanvankelijke bedoeling zouden worden gevolgd.
  Die regeleu waren :
  1. Een centraalbureel, waar boekhouding en contrble worden
  gevoerd.
   ~. Alle postkantoren (geene hulpkantoren)worden beschikbaar
  gesteld voor her doen vail stortingen, uitbetalingen en her
  inleveren van stukken.
  3. Een minimum4egoed van f g5 op elke rekening, waarover
  niet beschikt kan worden dan bij het afloopen van de rekeuing.
  H. Betaling van een recht vau f 5 voor her openen eerier
  rekening.
  5. Hefting van -~ pCt. aan her einde van iederjaar, berekeud
  over de bedragen waarmede iedere rekening is verminderd.
  6. Betaling voor de formulieren (ch~queboekjes als anderszins)
  tegen een prijs, die niet veel hooger is dan de kosten van
  aanmaak.
  7. Vergoeding van 189 pCt. 'sjaars voor elke sore van f l00
  welke gedurende eerie geheele kalendermaand op eene rekening
  tegoed staat, tot een maximum van f l0.000.
  De vraag werd in de circulaire gedaan of naar de meening
  van het lichaam waaraan zij was gericht, inderdaad behoefte
  bestond om her cheque- en giroverkeer door bemiddeling van
  de posterijen te bevorderen en zoo ja of door de voorgestelde
  regeling her daarmede beoogde doe1 zoude kuunen women bereikt.
  Blijkens de mededeelingen in de dagbladpers ontmoette de
  voorgestelde maatregel bier en daar waardeering, sores werd hij
  zelfs met groote ingenomenheid begroet, m,~ar over her algemeen
  was her onthaal kalm, meermalen zelfs vijandig. Sedert de post
  zich ni~t meer tot verzeuding vau brieven bepaalt, eu zij
  expeditie- en kassiersdieusten verricht, waardoor de machtige
  staat concurrent is geworden van menigen kleinen burger, wordt
  door velen iedere uitbreiding zijuer werkzaamheid met, vrees en
  wantrouwen begroet. Zoo ook thans. Menig kassier, wiens terrein
  reeds vroeger beperkt was geworden eerst door den postwisseldienst, later door den dienst der postquitanties, zag in de toekomst
  ziju werkzaamheid nog meer verlamd door den nieuweu tak
  van staatszorg. Niet alleen gevaar voor de nering stemde vele
  gemoederen niet, guustig, doctrinaire beginselen dedeu zich gelden.
   De staatszorg moet niet worden uitgebreid, zij moet integendeel
  
  798
  worden beperkt, zoo hoorde men. hnders speelt men de socialisten
  in de kaart en wordt het particulier initiatief, dat een der kenmerken is van een vrij yolk, gedood. De vraag mag worden
  gedaan of deze liver voor eene goede zaak niet wederom te vet
  gaat. Ongetwijfeld loopt de vrijheid gevaar door staats monopoli~n, zoodat men daarom hoogst voorzichtig moet zijn voordat
  men nieuwe in het leven roept. In dit opzicht is de Nederlandsche
  staat gelukkig op den goeden weg. De eenige afdwaling die in
  de laatste jaren dreigde is door de Eerste Kamer der StatenGeneraal belet. Dank de interventie van dat hooge lichaam is
  een wetsontwerp dat de partieuliere maatschappijen tegen ongelukken ernstig bedreigde, gewijzigd in dien zin dat eoncurrentie,
  aanvaukelijk althans, niet onmogelijk is geworden, en is men
  weder in her goede spoor gekomen, waarin de post zich door hare
  bemoeiingen ten aanzien van de geld- en pakketverzending, en van
  het spaarwezen met goed gevolg beweegt. Dat spoor zou ook niet
  worden verlaten als de staat zich het cheque-en giroverkeer ging
  aantrekken. Want deze uitbreiding der staatszorg zou aan de particuliere nijverheid sleehts eoncurrentie aandoen, en wel door in eene
  behoefte te voorzien, die tot nu toe op gebrekkige wijze werd ver~,uld. Door die nieuwe staatszorg zou toch worden verkregen dat het
  niet noodig is in een bevolkingscentrum te wonen om gebruik
  te kunnen maken van dit door den geldhandel geopendehoogst
  geriefelijke verkeer met andere bevolkingseentra, dat afgelegen
  streken ook ten opzichte van betaling en inning van gelden
  naast de deur komen, dat even als de pakketpost zorgt dat het
  platteland gelijkelijk met de groote centra zijn producten op de
  markt kan hrengen, her daarvoor gemakkelijk betaling kan erlangen. Want de geldverzendiug die het platteland ten dienste
  staat, is duur of onzeker. D u u r , gelijk blijkt uit het postwissel-tarief. 0 n z e k e r , want de verzending per aangeteekend
  sehrijven, zelfs met aangifte van geldswaarde, geeftgeene zekerheld, dat de geadresseerde ontvangt war men verzendt en evenmin
  dat hij het gezonden bedrag erkent. Welk Cen gemak voor ieder
  burger in zijne fiuancieele betrekkingen met den staat zou door
  de post-cheque en girobank worden verkregen.  De Rotterdamsehe Kamer van Koophandel en Fabrieken die,
  gelijk van haar verwacht kan worden, een geopend cog toonde
  te hebben voor bet nut van den nieuwen dienst, schetste de
  voordeelen die er door verkregen zullen worden, als volgt:
  ,,Tot bevordering van het betalingsverkeer in het belang van
  den handel niet alleen maar ook van ieder, die vooral buiten
  de 131aats zi.jner inwoning, betalingen heeft te doen is een goed
  ingeriehte ch;que en giro-dienst zeer ann te bevelen. Het veelvuldig
  been en weer zenden van specie en bankbiljetten wordt daardoor
  voor een groot deel voorkomen, de behoefte ann ruilmiddelen
  wordt geringcr en de schulden kunnen langs een weinig omslachtigen
  weg, met besparing van tijd en geld, worden gekweten. Net
  nut van den dienst is dan ook kwalijk voor betwisting vatbaar.
  In ons laud is er geene instelling, die het chgque en giroverkeer gecentraliseerd, of o13 uitgebreide schaal geregeld heeft.
  Waar het word~ toege13ast, is het tot een betrekkelijk klein
  getal belanghebbenden be13erkt. Vandaar dat bet denkbeeld, om
  door een Centraal Orgaan als de Posterijen her betalingsverkeer
  gemakkelijk te maken, met sym13athie mag worden begroet.
  Door de vertakkingen in alle deelen des lands, en her bestaan
  van een 13ostkantoor in iedere gemeente, zijn de Posterijen
  bijzonder geschikt het verkeer o13 doeltreffende wijze in te riehten.
  Voor de grootere handelscentra is de instelling der Posterijen
  niet her aangewezen orgaan, en van 13articuliere zijde wordt
  reeds in de behoefte voorzien. Over her algemeen hebben niet
  de firma's, die zich van een finaneieele instelling bedienen, of
  die met gebruikmaking van assignation tier Nederlandsche Bank
  
  ~00
  tegen een zeer billijk tarief naar bankplaatsen hebben te remit-
  
  teeren, bij den in overweging genomen maatregel groot belang.
   Meer bepaaldelijk ziju de kleinere firma's, de particulieren en
  al degenen die op ver afgelegen plaatsen onder bezwarende
  voorwaarden betalingen hebben te doen, bij de zaak betrokken.
  De verzending van postwissels is tijdroovend eu meer op kleinere
  bedragen berekend. Hierin kan dit voorstel eeue verbetering en
  zelfs eeue zeer aanmerkelijke verbetering brengen. Niet alleen
  toeh, dat de rekeninghouder door afgifte van een cheque ten
  behoeve van derden over zijn credit saldo bij de post zal kunnen
  besehikken, hij zal ook in de gelegenheid zijn door eenvoudige
  overschrijving van her bedrag op eene andere rekening zijn
  sehuld te vereffenen. Dit laatste voordeel is echter eerst dan
  van beteekenis, wanneer her aantal personen die een rekening
  geopend hebben zeer groot is."
  Uit het boven medegedeelde blijkt dat de landen, waar het
  postgiroverkeer bestaat, deze werkzaamheid nan de rijkspostspaarbank hebben opgedragen. Mleen Zwitserland, waar een
  Rijkspostspaarbank niet bestaat, heeft de hoofdadmiuistratie der
  P o s t met die werkzaamheden belast.
   Uit het niet vermelden van de l~ijkspostspaarbank in de grondslagen van den nieuwen dienst zou kunnen worden afgeleid,
  dat het de bedoeling der Nederlandsche Regeering niet was her
  voorbeeld van Oostenrijk en Hongarije te volgen. Toch zal zij
  bij nader overleg wel niet tot een regeling besluiten, waarvan
  dubbel werk her gevolg zoude zijn. Er zou een nieuw stel boeken
  moeten worden aangelegd en een nieuw personeel moeten worden
  gevormd. De nieuwe bank zou in discrediet komen daar telkens
  ten antwoord zou moeten gegeven worden op de vraag naar
  oversehrijving: die persoon is niet aangesloten. Neemt men in
  aanmerking dat het geheel aantal inleggers in de Rijkspostspaarbank
  reeds ongeveer een vierde gedeelte der geheele bevolking bedraagt
  dan kan de keus niet twijfelachtig zijn vooral niet als men let op
  de voordeelen die eene uitbreiding van eene goed georganiseerde
  inriehting boven de oprichting van een nieuwe heeft.
  De aansprakelijkheid van den staat zal in beide "gevallea
  dezelfde zijn, in het eene geval rechtstreeks even als bij de
  postwissel-verzending, in het andere geval subsidiair door den
  staatswaarborg van art. 11 der spaarbankwet. De financieele
  
  801
  voordeelen voor den Staat behoeven uit den aard der zaak niet
  te versehillen. In beide gevallen kan toch gezorgd worden
  dat de ontvaugsten van het nieuwe bedrijf de rijksinkomsten
  vermeerderen.
  Tegenover de praktisehe voordeelen, 'zoo even aangegeven,
  staat eehter een bezwaar, en een dat bij velen weeg~ want het
  is een doetrinair bezwaar. Dit bezwaar is : ,,De Rijkspostspaarbank
  is eene spaarbank en di~ karakter moet zij niet verliezen. Er
  valt nog zooveel te doeu ter bevordering van bet sparen. Laat
  de aandaeht der direetie toeh niet worden afgeleid en zieh tot
  dat eerie bepaleu.,,
  Bedenken de apostelen van deze leer wel dat reeds thans de
  Rijkspostspaarbank niet uitsluitend als spaarbank wordt gebezigd.
   Blijkens de verslagen tier Rijkspostspaarbank over 1904 en
  1905 waren er in die jaren:
  191)=1=
  
  1905
  
  6666
  6269 in]agen boven f 800.-- tot eu met f lI~00.-379
  531~
  ,,
  ,, - 1200.-- ,, ,, ,, - t~400.-57
  66
  ,,
  ,, - 2 4 0 0 . De ruim zeven millioen gulden die vermoedelijk door deze iulagen
  op de rijkspostspaarbank jaarlijks zijn ingelegd, zijn hoogstwaarsehijnlijk niet besparingen waarvoor die instelling is opgerieht.
  Veilig mag worden aangenomen dat men door die inlagen de
  Rijkspostspaarbank heeft gebruikt tot overmaking van gelden en
  tot verkrijging der zekerheid omtrent tijdstip en bedrag der
  verzending, daar, gelijk boven is opgemerkt de aanteekening
  van brieven die zekerheid niet geeft, en bet verzenden per
  postwissel duur is.
  De instelling der l{ijkspostspaarbank heeft eene nieuwe gelegenheid tot overmaking van geldelijke bedmgen en tot verkrijging
  der zekerheid omtrent tijdstip en bedrag der verzending geopend.
  Door namelijk de terugbetaling van een iugelegd bedrag aan te
  vragen ten woonplaatse van hem aan wien eene betaling moet
  gesehieden en door endosseering aan dezen van den order van
  betaling en toezending aan hem van het postspaarbankboekje,
  verkrijgt men de gewensehte zekerheid in ieder opzicht, zoowel
  zekerheid dat het bedrag is ontvangen als zekerheid dat omtrent
  her bedrag geen versehil van gevoelen mogelijk is. Ook geeft
  de Rijkspostspaarbank uitmuntende gelegenheid tot ineasseering
  
  802
  van gelden. De crediteur heeft slechts een te zijnen name
  gesteld boekje aan ziju debiteur te verstrekken, en deze legt
  daarop de verschuldigde gelden in. De crediteur blijft door
  bet ontvangen der kennisgevingen van iulagen boven f 10 op
  de hoogte der afbetalingen; her schrijveu van brieven die
  anders tell geleide van iedere afbetaling noodig zoudeH zijn
  wordt daardoor voorkomen.
   Daar bet aantal boekjes ten name van deuzelfden inlegger
  onbeperkt is, biedt de Kijkspostspaarhank zoodoende een uitstekende gelegeuheid *ran "den directeur eener instelling die op
  verschilleude plaatsen van her land agenten heeft om de gelden
  die zij hebben te verantwoorden te incasseeren. Toen ik de
  eerste stappen leidde der door mij opgerichte OnderlingeLeveusverzekering van Eigen Hulp heb ik, reeds spoedig
  ua de inwerking-treding der Rijkspostspaarbauk, met vruchg
  mij van die instelling bediend zoowel got het incasseeren
  van premign als tot bet overmaken van uitkeeringen. De
  ageuten die veel premi~n hadden te ontvangen, werden in
  bet bezit gesteld van een ten name van het genootschap gesteld boekje, dat overgemaakt werd als het ingelegd bedrag
  aanzienlijk was,
  Her verdient de aandacht dat de Belgische caisse ggngrale
  d'dpargne et de retraite het voorbeeld van dergelijke geldverzending heeft gegeven. De directie dier instelling heeft namelijk
  aan de regeering voorgesteld de rijkssubsidifin aan de gemeengen
  door hare bemiddeling te verstrekken. De regeering heeft aan
  dig voorstel hare volkomen toestemming gcschonken. In het
  eerste jaarverslag dier instelling, uitgebracht 14 Februari 18B7
  lichtte de directie de door haar genomen maatregelen als volgt toe :
  Toutes ces mesures out comme consgquence accessoire, l'avautage
  d'initier aux opgrations de la Caisse d'gpargne un nombre
  relativement grand de personnes qui, appelges ~ preudre part
  h l'administration dans des localitgs gloignges des villes et du
  mouvement des affaires, auraient pu ne pas connaltre l'existenee
  de la C~,isse, ou au moins ne eomprendre que tr~s-imparfaitement
  les avantages, les facilitgs et la sgcuritg que prgsente eette
  institution par le placement des gpargnes ou des capitaux
  attendant un emploi. L'expgrienee que les membres de ces
  administrations pourront acqugrir dans le maniement des deniers
  
  803
  publics sera bientSt mise ~ profi! pour leurs propres affaires;
  l'enseignement passera h leurs proches et ,~ leurs administrds.
   Les dconomies et les capitaux disponibles prendront ainsi de
  plus en plus le chemiu de ta Caisse d'@argne.
  De eerste stay is thans door de Regeering gezet op den weg
  tot de plaatsing in bet Staatsblad van de bij Koninklijk
  besluit vast te stellen regelen voor den in te voeren postchbque- en girodienst. Voordat de Regeering dezen maatregel
  neemt, zal de wijziging der wet op de Rijkspostspaarbank of
  aauvulling van artikel 80 der postwet uoodig zijn. Nog een
  lange weg zai daartoe moeten worden afgelegd, want bet tot
  stand komen van eene wet die in het maatschappelijk leven
  verandering brengt, vordert te recht reel tijd en de Kegeering
  zal het wel niet wenschelijk aehten het Koninklijk Besluit te
  nemen, voordat de publieke opinie zich daarover heeft uitgesproken.
  Het zou daarom voorbarig ziju reeds thans de regelen die
  voor de nieuwe instelling zullen gelden uitvoerig te bespreken.
  Iutusschen geeft de kennisneming der in de ministerieele eirculaire ontworpen regeling reeds thans aauleiding tot deze twee
  opmerkingen :
  1 ~ de regeling moet zoodanig zijn dat zij een ruim gebruik
  niet in den weg staat;
  ~~ d'e regeling moet zoo eenvoudig mogelijk zijn. Dit is iu
  bet belang zoowel der clientgle als der administratie.
   Ad I urn' Beperking van den dienst tot de postkantoren moge
  in den aanvang doelmatig zijn, uitbreiding tot de hulppostkantoren mag in de toekomst, zelfs in de nabijliggeude toekomst
  uiet worden uitgesloteu. Her groote nut dat de dienst kan opleveren zou door die uitsluiting verloren gaan. Verder is de
  eiseh dat een som ~ fonds perdu wordt gestort - - de 1%tterdamsche
  Kamer van Koophandel en Fabrieken merkt dit terecht op - niet geschikt om de kleine rekening-houders voor de zaak te
  winuen. Evenmin schijnt er voldoende reden te bestaau voor
  eeu minimun tegoed op elke rekening. Geen van deze beide
  eischen zou, naar bet mij voorkomt, mogen worden gesteld.
  s II "m- De inriehting der Kijkspostspaarbank steunt op her
  liberale beginsel dat iuleg en uitbetaling geschiedt zonder hefting van rechteu. De t~egeering oordeelde - - en de uitkomst heeft
  
  804~
  bewezen dat zij juist had gezien - - dat her verschil in reute,
  tusschen hare belegging en hare uitkeering aan de inleggers,
  voldoeude zou zijn om de kosten van administratie te dekken.
  De nieuwe instelling zal de haar toevertrouwde gelden ill den
  regel slechts korten tijd onder haar beheer hebben, zoodat hog
  een audere broil van inkomsten noodig zal zijn. In beginsel
  bestaat daarom tegen de hefting van de door de Regeering
  voorgestelde ~ percent over alle bedragen waarmede iedere rekening
  is verminderd geen bezwaar, doch de keuze van her bedrag der
  heffing is niet praktisch en evenmin de door de l~egeering voorgedragen bepaling dat de hefting zal berekend women aan he~
  einde van het jaar.
   Waarom, mag men vragen, is afgeweken van her voorbeeld
  van de regeling der hefting bij verzending van geldelijke bedragen
  per postwissel? Her hechten van een postzegel op het stuk dat
  aan de administratie moet women overgelegd om de verlangde
  uitkeering te doen geschieden is een middel van betaling dat
  zich door zijn eenvoud aanbeveelt. Eeu hooger bedrag dan { pCt.
  schijnt in het belang van de schatkist wel overweging te verdienen. Indien toch, gelijk te hopen is, de verzending van
  geldelijke bedragen per postwissel vervangen wordt door den
  nieuwen dienst,, dan zouden de inkomsteu der posterijeu belangrijk
  minder gaan hedragen.
  Ook in dit opzicht is bestudeering der quaestie voordat een
  wetsvoorstel wordt ingediend, zeer aan te raden.
  November
  
  1906.
  DE Bosott KrMPER.
  