title: V. Dujardin, M. Dumoulin, L’union fait-elle toujours la force? Nouvelle histoire de Belgique 1950-1970
text: Webrecensie BMGN 126
  126:1 (2011
  (2011)
  Dujardin, Vincent, Dumoulin, Michel, L’union fait -elle toujours la force? Nouvelle
  
  histoire de Belgique 1950 -1970 (Brussel: Le Cri, 2008, 228 blz., ISBN 978 2 8710
  6480 0).
  De parlementsverkiezingen van juni 2007 dompelden België in de langste
  regeringsvorming ooit. Pas eind december 2008 daalde een zekere rust neer
  over de Wetstraat. Anderhalf jaar politiek immobilisme leverde een
  karrenvracht aan boeken en studies op, niet alleen in Vlaanderen, maar vooral
  in Franstalig België. De rode draad die door veel van die Franstalige studies
  liep was de vraag: wat als de Vlamingen België zouden opblazen? Het thema
  was eerder al aangekaart in een intussen beruchte televisiereportage op de
  Franstalige RTBF zender, met de overduidelijke titel ‘Bye bye Belgium?’. In
  het binnenland speculeerden politici en waarnemers over het waarschijnlijke
  einde van het Vlaams-Waalse huwelijk en het verre buitenland stelde even
  pertinente vragen over de houdbaarheidsdatum van het land.
  Nieuw zijn zulke speculaties evenwel niet. In de jaren zestig van de
  vorige eeuw werd in regeringskringen geopperd dat alles in het werk gesteld
  moest worden opdat het land nog twintig jaar kon standhouden – tot in 1988
  – want dan zou het wellicht kunnen opgaan in een Europa dat tegen die tijd
  wel federaal georganiseerd zou zijn. Deze anekdote staat te lezen in L’union
  fait-elle toujours la force?, geschreven door twee historici van de Franstalige
  Leuvense universiteit (UCL), Vincent Dujardin en Michel Dumoulin. De
  auteurs hebben eerder al hun sporen verdiend, met onder meer een
  indrukwekkende reeks historische studies over vooraanstaande Belgische
  politici zoals Pierre Harmel, Paul-Henri Spaak en Paul Van Zeeland. Het boek
  behoort onmiskenbaar tot het betere werk onder de post-2007 crisisboeken.
   De jaren zestig, zo luidt de centrale stelling van het boek, vormen een cruciaal
  scharniermoment in de Belgische geschiedenis. De studie ervan kan helpen
  om wat vandaag gebeurt, in perspectief te plaatsen.
  In het decennium dat volgde op de Brusselse Wereldtentoonstelling van
  1958, stierf het unitaire Belgique à papa. Geboren in 1830 als een
  ‘unitaristisch en francofoon’ land, muteerde het in die jaren tot een federale
  staat, gebouwd op een Vlaamse gemeenschap, die economisch en
  demografisch de overhand nam, en een minoritaire Franstalige gemeenschap,
  die zichzelf achteruit zag gesteld. Deze samenvatting kan de indruk wekken
  
  dat het boek een klassiek-Franstalig standpunt vertolkt, waarin een angstig
  Wallonië zich moet beschermen tegen een oprukkend, zegezeker Vlaanderen.
  Dat is het echter niet. De auteurs schetsen met verve en met wetenschappelijk
  sérieux de sociologische kwantumsprong die België in die jaren onderging.
   Het decennium werd gekenmerkt door de verschuiving van het
  economische zwaartepunt van Wallonië naar Vlaanderen (dankzij de
  buitenlandse investeringen die vooral naar Vlaanderen gingen) en daarmee
  samenhangende vernederlandsing van de politieke elite – tegen de
  achtergrond van een veelheid van crises, waartegen de communautaire crisis
  van 2007 en 2008 als een zwak afkooksel afsteekt. In de bestudeerde periode
  had België immers niet enkel af te rekenen met communautaire
  tegenstellingen – door de legendarische Vlaamse politicus Jan Verroken
  omschreven als een strijd om het ‘respect van de culturele integriteit van de
  twee etnische gemeenschappen’. Deze waren verweven met opeenvolgende
  zware economische crises, een quasirevolutionair politiek klimaat in sommige
  delen van het land, de dekolonisatie van Centraal-Afrika en een sociologische
  mutatie waarin vertrouwde culturele ijkpunten (religieus, familiaal, media)
  snel bezig waren te verdwijnen. Waarschuwingen in 2007 en 2008 over een
  ‘regimecrisis’ zijn klein bier in vergelijking met de existentiële twijfels over
  het voorbestaan van het land in de jaren zestig. De drie klassieke Belgische
  breuklijnen waren immers alle tegelijkertijd in beweging: arbeiders stonden
  tegenover het patronaat, Nederlandstaligen tegenover Franstaligen,
  vrijzinnigen tegenover katholieken.
  De studie van Dujardin en Dumoulin schetst die jaren met opvallende
  nuance. Wie vandaag de courante Wij-Zij opdeling onderschrijft volgens
  dewelke in België Vlamingen tegenover Walen staan, zal beslist iets opsteken
  van de beschrijving van de minstens even diepe kloof tussen Waalse en
  Franstalige Brusselse politici en van de schets van de interne Franstalige
  tegenstellingen over de route van de taalgrens, waarbij de oerklassieke
  tegenstelling tussen katholieken en socialisten een veel grotere rol speelde dan
  men vandaag nog beseft.
   De studie belicht ook hoe de unieke Belgische succesformule in die jaren
  haar vaste vorm verkreeg. Om het land bestuurbaar te houden, bleek het nodig
  om te allen koste te vermijden dat beslissingen werden aangevoeld als een
  dictaat van de ene gemeenschap op de andere. Door de perikelen van deze
  scharnierperiode heen leerde de nieuwe politieke generatie, die geroepen was
  om het federale België vorm te geven, hoe de eigen politieke doelstellingen
  slechts konden gerealiseerd worden als een politiek heet hangijzer niet alleen
  
  vanuit het eigen standpunt, maar tezelfdertijd ook vanuit dat van de
  tegenpartij bekeken werd. Dit inlevingsvermogen is meteen ook het meest
  succesrijke Belgische exportproduct.
  De slotpagina’s van het boek leveren een intrigerende gedachte op. De
  diepgaande sociologische mutatie van België transformeerde toen oude
  tegenstellingen tot nieuwe ‘identitaire’ polarisaties. Zowel in Nederlands- als
  in Franstalig België was er sprake van een links-rechtspolarisering over de
  bestaande partijgrenzen heen, terwijl deze partijen tegelijkertijd af te
  rekenen hadden met een interne polarisering tussen Nederlands- en
  Franstalige leden en afdelingen. De afloop is bekend. De oproep tot
  frontvorming onder progressieven verdween naar de achtergrond, terwijl de
  Vlaams-Waalse polarisering zich wel doorzette en zou leiden tot de splitsing
  van alle politieke partijen in aparte Vlaamse en Franstalige partijen.
   Intrigerend is dan de vraag of de huidige sociologische mutatie van
  België ook aanleiding zal zijn tot zulke nieuwe identitaire tegenstellingen. De
  gevolgen van de grootschalige migratie, de onaangepastheid van het
  bestuurlijke Belgische model, gebouwd op twee gemeenschappen en drie
  gewesten, aan de sociologische samenstelling van de bevolking, de ‘Siamese’
  verwevenheid van Brussel met het economische weefsel van beide andere
  gewesten en de geboorte van een ‘Brusselse identiteit’ rond 2007: het zijn even
  zovele aanwijzingen dat België thans een vergelijkbare sociologische
  kwantumsprong als in de jaren zestig ondergaat. De Brusselse krant Le Soir
  titelde in de zomer van 2009: ‘Brusselse kosmopolitische identiteit verstoort
  francofone plannen’. Net zoals in de jaren zestig is vandaag misschien een
  nieuwe politieke generatie aan het opgroeien, die België eerder als een
  toegevoegde waarde zal interpreteren dan als een bedreiging voor zijn
  etnische identiteit, om Jan Verroken te parafraseren.
  Rik Coolsaet, Universiteit Gent
  
  Webrecensie BMGN – LCHR 126:4 (2011)
  
  Ebben, Maurits, Heijer, Henk den en Schokkenbroek, Joost (eds.), Alle
  streken van het kompas. Maritieme geschiedenis in Nederland (Zutphen:
  Walburg Pers, 2010, 351 blz., ISBN 978 90 5730 662 4).
   Alle streken van het kompas is een passende titel voor de bundel die Femme
  Gaastra kreeg aangeboden bij zijn afscheid als hoogleraar Zeegeschiedenis
  aan de Universiteit Leiden. Niet zozeer omdat Gaastra zelf alle zeeën even
  intensief bevoer, het is vooral zijn ongeëvenaarde kennis over de
  Verenigde Oostindische Compagnie, waarmee hij faam verwierf. Zijn
  opvolger op de leerstoel, Henk den Heijer, schrijft in zijn inleiding dat
  Gaastra wel degelijk oog heeft voor andere onderwerpen dan de
  Compagnie maar uit de door R. Brandt samengestelde bibliografie blijkt
  zonneklaar waarop de nadruk in Gaastra’s wetenschappelijk werk ligt. Als
  opvolger van J.R. Bruijn functioneerde Gaastra als spin in het maritiemhistorische web en de bijdragen van zijn collega’s die inderdaad vele
  streken van het kompas bestrijken, bevestigen dat. Wat opvalt is dat
  bijdragen over het Middellandse Zeegebied en de Oostzee ontbreken,
  terwijl dat toch niet de minst belangrijke gebieden waren voor de
  Nederlandse scheepvaart. Ook zijn weinig buitenlandse auteurs in de
  bundel vertegenwoordigd, met uitzondering van de Vietnamees Hoang
  Anh Tuan. Hij promoveerde in 2006 bij Gaastra over de NederlandsVietnamese betrekkingen in de zeventiende eeuw. Uit dergelijke
  onevenwichtigheden blijkt eens te meer dat het om een feestbundel gaat
  waarbij de specialiteiten van de collega-auteurs bepalend zijn.
  De bijdragen zijn op overzichtelijke wijze geordend naar zeegebied en
  daarbinnen naar chronologie. Veel auteurs putten uit eigen expertise en
  diverse artikelen zijn gebaseerd op dissertaties, hetgeen de kwaliteit van
  de bundel ten goede komt. In het hoofdstuk Europa betreffen twee van de.
  