title: DE ACCOUNTANT BIJ FAILLISSEMENT
text: 411
  -
  
  DE A C C O U N TA N T BIJ FAILLISSEM ENT
  ’
  
  ................
  "L'" ï4?,vS
  
  c.'&JÜTH j v
  
  door Mr. B. M otet
  In het nummer van februari 1956 van het Maandblad voor Accoun­
  tancy en Bedrijfshuishoudkunde is verschenen een artikel van de heer
  H. J. Reyn, getiteld:
  „De accountant bij faillissement en bij surséance van betaling”.
  De reden tot het schrijven van dit artikel vindt de schrijver in de
  opmerking, die Professor T. Keuzenkamp in een artikel, verschenen in
  het M.A.B. van juni 1938, gemaakt heeft, waarbij hij de noodzaak be­
  pleitte, dat iedere rekenplichtige in het bedrijfsleven controle zou onder­
  gaan ter zake van de door hem overgelegde verantwoording en dat
  hierbij voor de faillissementscurator geen uitzondering mocht worden
  gemaakt. En de heer Reyn eindigt met de uitroep:
  „Moge dit artikel er toe bijdragen, de aandacht opnieuw met nadruk
  op deze aangelegenheid te richten. Ook hier geldt zeker „frappez, frappez
  toujours!”
  Nu is het allerminst juist, dat het onderwerp van het toezicht op het
  beheer van de faillissementscurator sinds 1938 niet de nodige aandacht
  heeft gekregen en het is wel zeer te betreuren, dat de heer Reyn in zijn
  artikel geen aandacht heeft geschonken aan de vele tijdschriftartikelen
  en officiële stukken over dit onderwerp sinds 1938 verschenen.
  W aar de mogelijkheid bestaat, dat meerdere lezers van dit blad niet
  op de hoogte zijn met datgene, dat sinds de oorlog over dit onderwerp
  is gepubliceerd, wil ik in het kort hierover wat zeggen.
   Naar aanleiding van een drietal gevallen van verduistering van faillissementsgelden door faillissementscuratoren richtte de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad zich bij circulaire van 12 januari 1954 1) tot de
  Officieren van Justitie, waarbij hij hen in herinnering bracht de circu­
  laire van zijn ambtsvoorganger M r Besier van 5 mei 1937. Hierin werden
  geen bepaalde maatregelen voorgeschreven, maar werden enige moge­
  lijkheden genoemd tot verscherping van de contrôle op de afwikkeling
  van faillissementen, zoals het gebruik maken van de artikelen 102 en
  103 F.W ., het inschakelen van de Postchèque-en Girodienst, het be­
  noemen van een bankinstelling tot mede-curatrice enz. In de circulaire
  . van 1954 vraagt de Procureur-Generaal nu. hem voor te lichten, welke
  regelingen bij de bepaalde Rechtbanken bestaan en of deze regelingen
  worden toegepast.
  Op 5 februari 1954 werd door de Algemene Raad der Nederlandse
  Orde van Advocaten een schrijven gericht aan de Voorzitters der Arrondissements-Rechtbanken2) , waarin uitdrukkelijk gesteld wordt, dat
  de Nederlandse Orde van Advocaten grote belangstelling voor het on­
  derwerp van het beheer in faillissementen heeft, gewezen wordt op het
  rapport in 1940 uitgebracht door een Commissie van de Nederlandse
  Advocatenvereeniging en medegedeeld wordt, dat de Algemene Raad
  de vraag nader onder ogen zal zien of met de maatregelen als bedoeld
  in bovengenoemd rapport volstaan zal kunnen worden. Hangende dit
  onderzoek vraagt men aan de Voorzitters der Rechtbanken voorlopig
  geen verdergaande maatregelen te doen, dan in het rapport van 1940
  genoemd.
  , ) Gepubliceerd in het Nederlands Juristenblad 1954 pag. 102.
  *) Gepubliceerd in het Advocatenblad van 15 februari 1954 pag. 48.
   m a b blz. 355
  
  De algemene ongerustheid ten aanzien van de benadeling van schuld­
  eisers in faillissementen door déconfitures van faillissementscuratoren
  leidde het lid van de Tweede Kamer, mejuffrouw Mr Tendeloo, er toe
  aan de Minister van Justitie op 19 februari 1954 enige schriftelijke vra­
  gen te stellen over de omvang der déconfitures en over de voorzieningen
  hiertegen bij wet te treffen.
   De Algemene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten be­
  noemde met spoed een commissie van drie van zijn leden, te weten Mr
  B. R. Wesseling, Mr N. J. Polak en Jhr Mr A. C. H. M. Michiels van
  Kessenich, met het verzoek te willen adviseren ten aanzien van de vraag,
  of het gewenst is andere maatregelen te nemen, dan in het rapport van
  1940 aanbevolen. Deze Commissie voerde haar taak met bekwame spoed
  uit en dit stelde de Algemene Raad in staat een tweetal verordeningen
  in ontwerp samen te stellen3), waarbij in de ene voorschriften werden
  gegeven voor de administratieve organisatie van advocatenkantoren, en
  in de andere een faillissementsfonds wordt ingesteld tot dekking van
  boedeltekorten, welke een blaam werpen op de eer van de stand van de
  advocaten. Door beide verordeningen zou het gehele terrein van het
  toezicht op het beheer van de faillissementscurator en de gevolgen van
  een eventuele déconfiture van de curator worden geregeld. Beide ont­
  werpverordeningen waren vergezeld van een zeer uitvoerige memorie
  van toelichting, waarbij de voorstellen, in de loop der jaren door ver­
  schillende schrijvers gedaan, critisch werden behandeld. Tenslotte stelde
  de Algemene Raad een tweetal maatregelen voor:
  1. een regelmatig onderzoek door een accountantskantoor naar de ad­
  ministratieve organisatie van ieder advocatenkantoor. Dit onderzoek
  heeft niet het karakter, dat de accountants aan een controle onder­
  zoek verbinden, dat dient te leiden tot een positieve verklaring: er
  wordt gedacht in de eerste plaats aan een adviserende taak van de
  accountant en een zekere mate van toezicht, die uiteindelijk zou kun­
  nen resulteren in een negatieve verklaring, dat de accountant niet
  gebleken is van fouten of gevaren. Men hecht veel waarde aan de
  preventieve werking van het periodieke bezoek van de accountant.
   Ook het privévermogen van de advocaat dient in het onderzoek te
  worden betrokken. De verordening laat in het midden, of de accountantsarbeid zal worden opgedragen aan accountants in dienst van de
  Orde of aan een bestaand accountantskantoor.
  2. De vorming van een fonds, samengesteld uit de inleggelden van die
  advocaten, die tot faillissementscurator worden benoemd, uit welk
  fonds tekorten in faillissementskassen, voorzover mogelijk, kunnen
  worden gedekt.
  De ontvangst van beide ontwerp-verordeningen was lang niet onver­
  deeld gunstig bij de leden van de Orde. Tendele waren de bezwaren van
  emotionele aard. Vele advocaten, als typische beoefenaren van een vrij
  beroep, konden het niet waarderen, dat de eerst kort geleden opgerichte
  Nederlandse Orde van Advocaten van de haar verleende wetgevende
  bevoegdheid onmiddellijk gebruik maakte tot het voorschrijven van
  maatregelen, die diep ingrepen in de organisatie van het advocatenkan­
  toor. Het feit, dat bij het in te stellen accountantsonderzoek ook het
  privévermogen van de advocaat bekeken zou worden, wekte nog extra
  tegenstand op. Algemeen was men van mening, dat het beter geweest
  s) Gepubliceerd als bijlage van het Advocatenblad van 15 januari 1955.
  ma b
  
  blz. 356
  
  was het onderwerp eerst uitvoerig te bespreken in een vergadering van
  de leden van de Orde, alvorens tot het vaststellen van een verordening
  over te gaan.
  Mr A. Dirkzwager bepleitte nogmaals in een tweetal artikelen 4) het
  stelsel om een bankinstelling als mede-curatrice te benoemen, waarbij
  de Bank van iedere kasmutatie kennis zal geven aan de Rechter-Commissaris en de faillissementsdebiteuren niet gekweten zullen zijn dan door
  de kwijting van de beide curatoren.
   Een aantal advocaten vond het voorgestelde middel van de accoun­
  tantscontrole op de financiële administratie van de advocaten een veel
  te zwaar middel voor het eigenlijke euvel, n.1. het feit, dat in een in­
  middels tot zes aangegroeid aantal gevallen, faillissementscuratoren in
  déconfiture waren geraakt. Men had voorts speciale bezwaren tegen de
  grote financiële offers, die aan de faillissementscuratoren zouden worden
  gevraagd voor deelname in het faillissementsfonds 5).
  Het gehele onderwerp, met de vóór- en nadelen, werd op voortreffe­
  lijke wijze samengevat in een artikel van Mr M. P. Plantenga onder de
  titel „De gulden middenweg -— niet overhaasten” 6). Hierin wordt be­
  pleit een bufferfonds te vormen om de door faillissements-fraudes ge­
  dupeerde crediteuren schadeloos te stellen en hiernaast een eenvoudige
  contrôle in het leven te roepen, zonder dwangverordening, waardoor men
  een beter inzicht zou krijgen in de administratieve en financiële situatie
  van de hele balie. Naar mijn mening terecht, wordt door M r Plantenga
  er op gewezen, dat het vraagstuk van het toezicht op de financiële ad­
  ministratie der advocaten een geheel ander is dan de controle op het
  beheer van faillissementen, omdat men bij dit laatste een vast uitgangs­
  punt heeft in de benoeming tot curator: de dubbele tekening is bij een
  faillissement door te voeren, niet bij een advocatenpraktijk.
  Bij de kleinere advocatenkantoren ontbreekt iedere functiescheiding en
  is interne controle op het geldbeheer onmogelijk. Daardoor ontbreekt ook
  de basis voor een accountantscontrole.
  De grote tegenstand, die de beide ontwerp-verordeningen bij de ad­
  vocaten hebben opgewekt, heeft tenslotte er toe geleid, dat de Alge­
  mene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten op 21 mei 1955
  besloot de ontwerpen in te trekken en de materie opnieuw in studie te
  nemen.
  Sindsdien hebben geen nadere publicaties plaats gevonden.
   Ofschoon dus in concreto niets tot stand gekomen is, is het gehele
  vraagstuk van het toezicht op de faillissementen op dit ogenblik nog wel
  zeer actueel, althans bij de balie en de rechterlijke macht.
  Dat men de oplossing niet zoekt in de richting, die de heer Reyr.
  voorstaat door de benoeming van een accountant in ieder faillissement,
  vindt zijn oorzaak in het feit, dat het aantal der kleine faillissementsboedels zeer belangrijk is en dat hierbij de kosten van een accountant pro­
  hibitief worden. Bovendien zijn de meeste advocaten, die faillissementscurator geweest zijn, het erover eens, dat een accountantscontrole in vele
  gevallen geen waarborg kan bieden tegen oneerlijkheid van de curator.
  Teneinde deze stelling, die ik onderschrijf, te motiveren het volgende:
  4) Nederlands Juristenblad 1955 pag. 33 en pag. 806.
  5) Zie de circulaire van een zestal advocaten, gepubliceerd in het Nederlands
  Juristenblad 1955 pag. 206, waarmee vele honderden advocaten hun instemming
  betuigden.
  •) Advocatenblad 15 maart 1955
  
  m a b blz. 357
  
  Men neemt aan, dat art. 66 F.W . de Rechter-Commissaris de bevoegdheid
  geeft een accountant te benoemen om toezicht op het beheer van het
  faillissement uit te oefenen. Bij dit artikel is de Rechter-Commissaris de
  bevoegdheid toegekend, ter opheldering van alle omstandigheden het
  faillissement betreffende, getuigen te horen of een onderzoek van des­
  kundigen te bevelen. Men denke hierbij aan onderzoek naar de oorzaken
  van het faillissement, naar handelingen van de failliet aan de vooravond
  van de faillietverklaring, of naar de toestand van de boedel op het mo­
  ment van de faillietverklaring, waarbij getuigen, die in nauwe relatie
  stonden met de failliet (zie de verschoningsbepalingen van lid 4), of des­
  kundigen de Rechter kunnen voorlichten. Zeer zeker heeft deze bepaling,
  volgens haar redactie, geen betrekking op een onderzoek naar de wijze
  van afwikkeling van de failliete boedel.
   De vraag doet zich nu voor, of het zinvol is deze bepaling toch te
  gebruiken voor een controle op het beheer van de curator. Om deze
  vraag te beantwoorden, diene men eerst na te gaan, wat het beheer van
  de curator omvat. En het eerste belangrijke werk, dat de curator ver­
  richt, is het nemen van maatregelen tot bewaring van de boedel en tot
  het maken van een boedelbeschrijving (art. 92 tot 97 F .W ). Bij deze
  werkzaamheden kan de accountant de curator niet-accountant zeer be­
  langrijke bijstand verlenen. Het ontwarren van de vaak door opzet in­
  gewikkeld gemaakte transacties van de gefailleerde, verricht kort vóór
  het faillissement, of het opbouwen van een door nalatigheid onvol­
  doende administratie zijn werkzaamheden, waarvoor een accountant bij
  uitstek geschikt geacht moet worden. Zowel de Rechter-Commissaris, als
  de advocaat-curator ligt het minder om de boedelbeschrijving en de staat
  van baten en lasten op te stellen. Voor de Rechter-Commissaris komt dan
  nog daarbij, dat hem vaak de tijd voor dit langdurig werk ontbreekt.
  Ligt nu eenmaal deze beginbalans op datum van de faillietverklaring
  vast, dan is het beheer en de vereffening van de boedel de tweede fase
  geworden.
  Bij de beschouwingen in juridische kringen over de verbetering van
  het toezicht op de faillissementen, zoals dit door Mr Dirkzwager sinds
  1937 7) en vele anderen bepleit is, denkt men meestal, zonder het uitdruk­
  kelijk te zeggen aan deze tweede fase. Maar hier, waar men met een ge­
  leidelijke liquidatie en een uitbetaling van kasmiddelen aan crediteuren
  te doen heeft, zijn de administratieve vraagstukken normaliter eenvou­
  dig, Een behoorlijk kasbeheer is voldoende en de hulp van een accountant
  kan in de meeste gevallen ontbeerd worden.
   W anneer wij even het geval buiten beschouwing laten, dat de curator
  gebruik maakt van het recht van art. 98 F.W . om het bedrijf van de ge­
  failleerde voort te zetten .—■wat slechts zelden voorkomt en dan meestal
  bij grotere bedrijven, waaraan reeds een accountant is verbonden
  dan
  ligt het werk van de curator in het onderhandelen met de schuldeisers
  en de schuldenaren van de boedel en voorts in de verkoop der bezittingen en
  een bewaring van de gelden.
  In de praktijk hebben zich juist bij dit laatste soms moeilijkheden voor­
  gedaan, doordat de curator onvoldoende zorg besteedde aan een afge­
  scheiden bewaring van deze boedelgelden en men begrijpt, dat men daar­
  om wel tot de gedachte gekomen is een bankinstelling als mede-curatrice
  te benoemen, mede omdat deze beschikt over het administratieve appa­
  raat tot verwerking van de gegevens van de failliete boedel.
  7) Nederlands Juristenblad 1937 pag. 447.
  m ab
  
  blz. 358
  
  De formele contrôle op de afwikkeling van de boedel door een accoun­
  tant is zeer gemakkelijk, de materiële controle bijkans onmogelijk. Welke
  controle immers kan de accountant uitoefenen, indien de curator een
  betwiste vordering regelt voor een bepaald bedrag (met machtiging van
  de Rechter-Commissaris) en daar buiten zelf een bedrag ontvangt. Een
  vraag gesteld in de Memorie van Toelichting op de ontwerp-verordening! Het zelfde geldt voor regelingen, te treffen met debiteuren van de
  boedel en de beëindiging van geschillen met derden door dading. Con­
  trole achteraf op het beleid van de curator in deze gevallen door de ac­
  countant is praktisch niet mogelijk.
   Ik geloof, dat hierin dan ook de reden ligt, dat bij sommige grote
  faillissementen door de rechtbanken een accountant als mede-curator
  wordt benoemd. Immers de wet gaat van het beginsel uit, dat, als er
  meer curatoren zijn, het beheer door hen gezamenlijk wordt gevoerd8).
  Artikel 70 lid 2 wordt dan beschouwd als een uitzondering op de alge­
  mene regel van lid 1. De accountant-curator dient dus mee te werken bij
  het tot stand komen van de regelingen als hierboven bedoeld.
  De benoeming van een accountant-curator kan nog het voordeel heb­
  ben, dat deze van het eerste moment bij het faillissement wordt betrok­
  ken. In die gevallen, waarin een accountant als controleur of adviseur
  in een faillissement benoemd wordt, geschiedt die benoeming nog al
  dikwijls door of op verzoek van de curator, als het faillissement al een tijdje
  aan de gang is en de curator behoefte gevoelt aan deskundige bijstand bij de
  verificatie der schuldvorderingen. De eerste fase van de boedelbeschrijving
  is dan al voorbij en de accountant moet bij zijn controle uitgaan van een op­
  stelling, die niet meer door hem gecontroleerd kan worden.
  Naar mijn mening heeft men slechts dan het volle profijt van het be­
  trekken van een accountant bij de afwikkeling van een faillissementsboedel, indien men deze accountant benoemt tegelijkertijd met de curator.
  Indien de accountant eerst later benoemd wordt of indien het een boedel
  betreft, waarin veel speciale regelingen met debiteuren en crediteuren
  voorkomen, zal de accountant, met de controle belast, moeilijk tot een
  blanco goedkeurende verklaring kunnen komen. Hij zal een restrictie
  moeten maken ten aanzien van het uitgangspunt van zijn contrôle of ten
  aanzien van de materiële juistheid van de door de curator getroffen re­
  gelingen. Door deze restrictie wordt de maatschappelijke betekenis van
  de accountantsverklaring in belangrijke mate geschaad.
   De heer Reyn onderschrijft het indertijd door de heer J. Kraayenhof
  in zijn lezing van 1941 9) gemaakte bezwaar, dat een accountant tot
  mede-curator wordt benoemd, omdat hij daardoor een beheersfunctie
  aanvaardt en terecht kan komen op het terrein, waarop zijn cliënten
  werkzaam zijn. Ik zie dit bezwaar niet als zo ernstig. In de meeste ge­
  vallen heeft het „beheer" van de curator een zeer beperkte omvang en
  betreft het voornamelijk het bewaren der gelden en het afwikkelen van
  de boedel. Slechts in die zeldzame gevallen, dat de curator besluit het
  bedrijf voort te zetten, is er van beheer in eigenlijke zin sprake. Meestal
  zijn dit echter de faillissementen, die spoedig door een akkoord eindigen.
  De heer Reyn zegt, dat het maatschappelijk verkeer de accountantcurator niet los kan denken van zijn accountantsfunctie en dus zal ver­
  wachten, dat hij zijn curatorswerkzaamheden verricht in de uitoefening
  8) Zie Molengraaf .— Star Busmann: „De Faillissementswet" 4e druk pag. 323.
  9) J. Kraayenhof: „De functie van de accountant bij faillissement en surcéance van
  betaling” — De Accountant december 1941.
  m a b blz. 359
  
  van het accountantsberoep. Ik acht dit heel wel mogelijk, maar dat zelfde
  „maatschappelijk verkeer” ziet in de faillissementscurator geen gewone
  koopman als bedoeld bij het oude artikel 2 W etb. v. Koophandel, maar
  een vertrouwensman, aangesteld door de Overheid ter behartiging van
  de belangen van de schuldeisers. Deze vertrouwensman doet bepaalde
  beheershandelingen, maar kan dan toch niet tegelijk de objectieve juist­
  heid van deze handelingen waarborgen. Ook de verstandige leek begrijpt
  wel, dat men niet tegelijk controleur en gecontroleerde kan zijn. Welk
  meerder vertrouwen wekt dan de accountant-curator dan de advocaatcurator?
  Tenslotte moet men niet vergeten, dat de uitdelingslijst voor ieder ter
  inzage ligt en iedere schuldeiser het recht van verzet heeft.
   Een groot voordeel zie ik echter in het feit, dat de accountant als
  curator een veel krachtiger steun kan bieden aan zijn mede-curator
  ■
  — meestal een advocaat .— bij de talloze administratieve vraagstukken,
  die zich bij de afwikkeling van de boedel voordoen. Doordat de accoun­
  tant-curator mede moet werken bij alle beheershandelingen is hij in staat
  de doelmatigheid hiervan te beoordelen en een effectief toezicht op het
  beheer van zijn mede-curator uit te oefenen.
  De door Prof. Keuzenkamp10) voorgestelde oplossing om de ac­
  countant-curator te benoemen met de bepaalde enge werkkring als be­
  doeld in art. 70, lid 2 F.W . acht ik niet gelukkig. Prof. Keuzenkamp
  wil de accountant belasten met het opmaken van de beschrijving van de
  boedel, het opstellen van de staat van baten en schulden en het periodiek
  uitbrengen van het verslag. In de eerste plaats ben ik het niet eens met
  Professor Keuzenkamp, dat de accountant-curator met de beperkte werk­
  kring dit kan doen samen met de andere curator: ik deel de mening van
  Molengraaff — Star Busmann, dat binnen de aangewezen werkkring de
  daarvoor speciaal aangewezene zelfstandig optreedt.
  Maar in de tweede en voornaamste plaats richt mijn bezwaar zich
  tegen het feit, dat op deze wijze de accountant-curator niet meer zou be­
  hoeven mee te werken bij alle handelingen, die de andere curator verricht
  bij het afwikkelen van de boedel en het treffen van regelingen met debi­
  teuren en crediteuren. En gelijk ik hiervoor reeds zeide, is een materiële
  controle achteraf hierop zelden mogelijk.
   Daarom heb ik ook enig bezwaar tegen de oplossing van Mr A. Dirk­
  zwager, die een bankinstelling als mede-curatrice, met een speciale op­
  dracht zou willen zien aangewezen. Mr Dirkzwager heeft zelf mijn be­
  zwaar gevoeld en in zijn laatste artikel11) stelt hij dan ook, dat voor­
  geschreven dient te worden, dat de faillissementsdebiteuren niet ge­
  kweten zijn dan door tekening van beide curatoren. Men dient dit echter
  uit te breiden ook tot regelingen met crediteuren, dadingen, kortom alle
  beheershandelingen.
  Na het vele, dat in de laatste jaren van de zijde van advocaten over
  het toezicht op de faillissementen is geschreven, is het niet mijn bedoeling
  een eigen plan tot verbetering te ontwikkelen.
  Ik geloof, dat de gedachten, ten grondslag liggende aan de twee ontwerp-verordeningen van de Algemene Raad der Nederlandse Orde van
  Advocaten, zeer waardevol zijn. Ik onderschrijf voorts geheel het stand­
  punt van M r M. P. Plantenga, hiervoor genoemd, dat men zich in deze
  10) T. Keuzenkamp: „Twee curatoren in één faillissement” Maandblad voor Ac­
  countancy en Bedrijfshuishoudkunde juni 1938.
  ,1) Nederlands Juristenblad 1955 pag. 807.
  m a b blz. 360
  
  materie niet moet overhaasten en dat men de advocaten geleidelijk er aan
  moet wennen, dat aan de door hen gevoerde administratie bepaalde eisen
  moeten worden gesteld. Dit kan gebeuren, doordat de advocaten zelf
  de bijstand van een accountant inschakelen, of doordat de Orde van
  Advocaten een accountantskantoor aanwijst om haar leden advies te ver­
  strekken over de wijze, waarop de boekhouding der advocaten dient te
  worden ingericht, ten einde steeds een voldoende overzicht over de fi­
  nanciële positie mogelijk te maken.
   Voor de faillissementscuratoren zou dan het voorschrift gegeven kun­
  nen worden, dat zij de gelden apart bewaren en storten op een, voor ieder
  faillissement afzonderlijke, bank- of postgirorekening, terwijl voor dis­
  positie boven een bepaald bedrag machtiging van de rechter-commissaris
  voorgeschreven wordt. In grote en ingewikkelde faillissementen kan men
  er toe overgaan een accountant als deskundige volgens art. 66 F.W . te
  benoemen, maar dit dan te doen op het zelfde moment als waarop de
  benoeming van de curator plaats vindt. Maar wenselijker nog komt het
  mij voor in deze gevallen een accountant te benoemen tot mede-curator.
  Ten slotte dient bedacht te worden, dat de toestand van de boedel in de
  meeste faillissementen geen hoge kosten toelaat, indien men althans nog iets
  aan de schuldeisers wil uitkeren.
  Mij is gebleken dat, bij de faillissementen van de laatste jaren, waarin
  een uitkering aan crediteuren plaats heeft gevonden, in meer dan 2/ 3 van
  de gevallen het salaris van de curator niet meer dan ƒ 500,— heeft bedra­
  gen. Hierbij zijn de talrijke gevallen, waarin het faillissement door gebrek
  aan baten wordt opgeheven, buiten beschouwing gelaten.
  W il de accountant bij de afwikkeling van het merendeel der faillisse­
  menten ingeschakeld worden, dan dient ook voor de financiële zijde van
  het vraagstuk een oplossing gevonden te worden.
  m a b blz. 361.
  