title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: De bevoegdheden van beide parlementen zijn niet identiek maar komen wel grotendeels
  overeen en zullen in dit hoofdstuk met elkaar vergeleken worden. In de gevallen waarin
  de bevoegdheden op elkaar lijken, is het de vraag of de Nederlandse versie verbeterd kan
  worden aan de hand van de Duitse versie en zal naar de inzet van de bevoegdheden gekeken
  worden. Ook wordt bekeken of een bevoegdheid die in Duitsland wel bestaat en in
  Nederland niet, van toegevoegde waarde kan zijn in Nederland. Het antwoord op deze
  vragen en een uiteindelijke waardering van de bevoegdheden en processen zal worden
  gegeven in het laatste, concluderende hoofdstuk. Door de vergelijking zullen ook verschillen
  naar voren komen, want hoewel de parlementaire stelsels van beide landen op elkaar lijken,
  zijn ze niet hetzelfde. Die verschillen geven in principe het antwoord op de vraag of
  Nederland bepaalde bevoegdheden en/of processen die in Duitsland bestaan, zou moeten
  creëren.4
  
  5.2
  
  Van Europees naar nationaal
  
  In hoofdstuk 2, Van Europees naar nationaal, zijn de bevoegdheden besproken die de
  parlementen toekomen op basis van Europees recht. Daarnaast wordt ook de Europese
  interparlementaire samenwerking genoemd.
   5.2.1
  
  Het Barroso-initiatief en de politieke dialoog
  
  In het Duitse en in het Nederlandse parlement wordt ten aanzien van de politieke dialoog
  op min of meer dezelfde wijze gehandeld. De documenten van de Europese Commissie
  worden opgepakt door de Kamercommissies op het beleidsterrein van het onderwerp van
  het document. In de Bundestag en Bundesrat hebben de Kamercommissies voor Europese
  
  4
  
  Voor de mogelijkheden en zin van ‘constitutional transplants’ zie onder andere W.J.M. Voermans, ‘From
  Legal Imposition to Legal Invitation: From Transplants to Mutual Learning, Benchmarks and Best-PracticeInspiration’, European Journal of Law Reform 2018, 20, p. 8-19; V. Perju, ‘Constitutional Transplants,
  Borrowing and Migrations’, in: M. Rosenfeld & A. Sajo (eds.), Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law, Oxford: Oxford University Press 2012; F. Jacobs, ‘Comparative Law and European Union Law’,
  in: M. Reinmann & R. Zimmermann, The Oxford Handbook of Comparative Law, Oxford: Oxford University
  Press 2019.
  226
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  Zaken daarentegen wel een overkoepelende rol. Deze commissies wijzen de documenten
  aan de Kamercommissies toe en houden daarnaast een oogje in het zeil. Samen met de
  Kamercommissie waaraan het document is toegewezen stelt de Kamercommissie voor
  Europese Zaken een behandelplan op. Het feit dat de Kamercommissies voor Europese
  Zaken worden betrokken heeft te maken met hun expertise op het gebied van Europese
  aangelegenheden en die ontbreekt bij andere commissies. In de Tweede Kamer heeft de
  Kamercommissie voor Europese Zaken deze rol niet (meer). Daar zijn het de individuele
  Kamercommissies die bepalen of een dialoog met de Europese Commissie gestart wordt
  en op welke manier. Uit dit onderzoek is echter niet gebleken dat een van de twee stelsels,
  het Duitse of het Nederlandse, effectiever is dan het andere.
   Doorgaans wordt de politieke dialoog in beide parlementen schriftelijk gevoerd. Met
  betrekking tot het aantal gevoerde politieke dialogen zijn grote verschillen te zien. Het
  gemiddelde aantal politieke dialogen per jaar in de onderzoeksperiode van 2010 tot en met
  2016 is voor de Tweede Kamer 36, voor de Eerste Kamer 41, voor de Bundestag 23 en voor
  de Bundesrat 246. Het is het aantal politieke dialogen door de Bundesrat dat opvalt. Zoals
  in Hoofdstuk 4 Duitsland is beschreven heeft dit te maken met de druk van de regeringen
  en parlementen uit de Länder. Daarnaast heeft elk van de zestien Länder ook een eigen
  vertegenwoordiger in Brussel die aldaar behoorlijk wat informatie kan verzamelen en terug
  aan het Land kan geven. Ook hebben sommige Länder een eigen ministerie voor Europese
  Zaken (zoals Noordrijn-Westfalen). Hieruit volgt dan dat de Bundesrat, als parlementaire
  Kamer begrepen, althans in theorie heel goed geïnformeerd is over Europese aangelegenheden.
  Via de Bundesrat kan vanuit de Länder invloed worden uitgeoefend op Europese aangelegenheden. Van die stem die de Länder hebben, wordt veel gebruikgemaakt, omdat dit
  een van de weinige mogelijkheden is van de Länder om invloed uit te oefenen op Europees
  niveau. Een ander verschil tussen de gevoerde politieke dialogen is het aantal vragen en
  antwoorden. Het Nederlandse parlement is niet geneigd lange of veel vragen te stellen in
  de politieke dialoog, in tegenstelling tot het Duitse parlement. De brieven van zowel de
  Tweede als de Eerste Kamer zijn één tot drie pagina’s lang en hierin wordt doorgaans op
  één onderwerp ingegaan. De Bundestag en Bundesrat snijden veel meer onderwerpen aan
  in hun brieven aan de Commissie. Vaak is zo’n brief een opsomming van vele verschillende
  vragen. Ten slotte voert het Nederlandse parlement graag de dialoog met de eigen regering.
   Gezien het feit dat de Europese Commissie op basis van de politieke dialoog niet of nauwelijks geneigd is om haar beleid of wetgevingsvoorstellen aan te passen is het voeren van
  een dialoog met de eigen regering, zoals het Nederlands parlement doet, het effectiefst.
  Aan de eigen regering kan men het standpunt van het parlement met meer nadruk meegeven via bijvoorbeeld een motie of een Stellungnahme. In zulke gevallen is de ernst van de
  zaak duidelijker dan wanneer een parlement een advies in de politieke dialoog stuurt.
  227
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Het feit dat zowel het Nederlandse als het Duitse parlement deelneemt aan de politieke
  dialoog zorgt voor een grotere legitimiteit van de Europese Unie. Het is niet zo dat er een
  getal kan worden gezet op het aantal adviezen dat een nationaal parlement ten minste aan
  de Europese Commissie moet sturen om zijn legitimiteit te vergroten, maar het gaat erom
  dát er gebruik wordt gemaakt van de politieke dialoog.
  5.2.2
  
  De gelekaartprocedure
  
  Een andere mogelijkheid om nationale parlementen te betrekken bij Europese aangelegenheden is de gelekaartprocedure. Tot op heden, zomer 2021, zijn drie gele kaarten maar
  geen oranje kaart getrokken.
   De procedures binnen het Nederlandse en Duitse parlement om tot een met redenen
  omkleed advies te komen zijn gelijk aan die van een advies inzake de politieke dialoog. Dit
  is ook niet vreemd aangezien de Europese Commissie bepaalt of het gaat om een advies
  in de gelekaartprocedure of in de politieke dialoog. Nationale parlementen kunnen wel de
  bedoeling hebben om een advies in een van de twee procedures op te stellen maar het is
  de Commissie die op basis van de inhoud van het advies bepaalt in welke procedure het
  advies wordt behandeld. Op dat gebied doen het Nederlandse en Duitse parlement het
  goed. Het feit dat al hun subsidiariteitsbezwaren als zodanig door de Europese Commissies
  worden gezien betekent dat beide parlementen genoeg kennis van zaken hebben op dit
  gebied.
   Binnen de gelekaartprocedure is het Nederlandse parlement, en dan met name de
  Tweede Kamer, actiever dan het Duitse parlement. De Tweede Kamer is het actiefst van
  alle Kamers (van het Nederlandse en Duitse parlement samen). Dit zou verband kunnen
  houden met het feit dat Nederland minder machtig is in de Raad waardoor het parlement
  andere mogelijkheden aangrijpt om invloed uit te oefenen. In de periode 2010-2016 diende
  de Kamer zestien met redenen omklede adviezen in bij de Europese Commissie. De
  Bundestag diende drie adviezen in, de Bundesrat tien, de Eerste Kamer vijf en de Tweede
  en Eerste Kamer gezamenlijk dienden er ook vijf in (in de periode 2010-2012). In het
  laatste geval telt het advies voor twee stemmen mee in de gelekaartprocedure aangezien
  het advies van beide Kamers afkomstig is. De Bundestag heeft na 2012 geen advies meer
  ingediend, en hetzelfde geldt voor de Bundesrat na 2013. Dit kan te maken hebben met
  de verkiezingen van de Bundestag (en in het Land Hessen) in 2013. In die nieuwe Bundestag
  namen veel nieuwe, onervaren, leden zitting wat ervoor heeft kunnen zorgen dat er geen
  adviezen meer zijn ingediend omdat de nieuwe leden niet bekend waren met deze mogelijkheid. Ook werden in 2014 verkiezingen voor het Europees Parlement gehouden. In die
  periode ligt het Europese wetgevingsproces voor een deel stil. De bestaande wetgevingsvoorstellen worden afgerond maar er komen vrijwel geen nieuwe plannen. Wanneer de
  
  228
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  verkiezingen voor het Europees Parlement eenmaal geweest zijn, moet een nieuwe Europese
  Commissie op gang komen. De Commissie-Juncker (2014-2019) gaf bij haar aantreden
  bovendien aan minder nieuwe wetgeving te willen maken. Kennelijk speelde ook het soort
  wetgevingsvoorstellen een rol: mogelijk ging het om wetsvoorstellen waarbij het Duitse
  parlement minder of geen subsidiariteitsproblemen zag of het parlement geen toegevoegde
  waarde zag in het instrument van de gelekaartprocedure. Dat de Bundestag en Bundesrat
  minder tot geen adviezen zijn gaan insturen heeft dus te maken met een combinatie van
  factoren.
   De Tweede Kamer heeft elk jaar minimaal één met redenen omkleed advies ingediend
  maar nooit meer dan vijf per jaar. De Eerste Kamer heeft alleen in de jaren 2012, 2013 en
  2016 een of meer adviezen ingediend. Het feit dat de aantallen in de eerste jaren na 2010
  oplopen en daarna weer aflopen is niet verrassend. Dit is een gebruikelijk fenomeen bij
  nieuwe bevoegdheden. De afname heeft ook te maken met het feit dat de Europese Commissie steeds minder wetgevingsvoorstellen publiceerde. Er zijn dus minder voorstellen
  om op te reageren. Vergeleken met andere EU-lidstaten zijn de aantallen adviezen van het
  Nederlandse en Duitse parlement gemiddeld. De Zweedse Riksdag stuurt elk jaar vele
  subsidiariteitsbezwaren en vormt hiermee een uitzondering, maar het Europese gemiddelde
  ligt op een paar bezwaren per jaar. Het feit dat het Nederlandse en Duitse parlement
  gemiddeld presteren betekent niet dat het niet beter kan. Het aantal met redenen omklede
  adviezen is op zichzelf geen indicator voor de mate van tevredenheid van een Kamer met
  betrekking tot subsidiariteit. Daarvan zou alleen sprake kunnen zijn als alle Europese
  voorstellen op subsidiariteit getoetst zouden worden, maar dat gebeurt niet. Men kan
  daarom concluderen dat beide parlementen hun taak uit artikel 12 VEU maar gedeeltelijk
  nakomen.
   Zoals hierboven kort aangehaald worden de meeste subsidiariteitsbezwaren ingediend
  door het Zweedse parlement. Dit maakt de rol van het Zweedse parlement in de gelekaartprocedure een onderwerp voor onderzoek.5 Zweden wordt gezien als een bijzonder sterke
  democratie. De elementen die daaraan bijdragen, zijn het hoge aantal subsidiariteitsbezwaren, de gedelegeerde behandeling van controle door de verschillende Kamercommissies
  en de jaarlijkse ‘follow-up’ rapporten en analyses van het controleproces door de Kamercommissie voor de Grondwet.6 In Zweden is er geen sprake van een overkoepelende
  
  5
  
  6
  
  Zie o.a. A. Jonsson Cornell, ‘The Swedish Riksdag as Scrutiniser of the Principle of Subsidiarity’, European
  Constitutional Law Review 2016, 12(2), p. 294-317; I. Cooper, ‘The Nordic Parliaments and the EU’, in:
  C. Howard Grøn e.a., Still the other European Community? The Nordic Countries and the European Union,
  Londen/New York: Routledge 2015; A. Jonsson Cornell & M. Goldoni, National and Regional Parliaments
  in the EU-legislative Procedure post-Lisbon. The Impact of the Early Warning System, Oxford: Hart Publishing
  2016.
  A. Jonsson Cornell, ‘The Swedish Riksdag as Scrutiniser of the Principle of Subsidiarity’, European Constitutional Law Review 2016, 12(2), p. 296.
   229
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  commissie die zicht houdt op controle van Europese wetgeving en beleid, zoals in Duitsland
  het geval is. Iedere Kamercommissie is verantwoordelijk voor controle op haar eigen
  beleidsterrein. Dit komt overeen met het Nederlandse model. Het valt niet binnen de
  reikwijdte van dit onderzoek om de behandeling van Europese wetgeving door de Zweedse
  Riksdag hier te bespreken, maar uit onderzoek naar het Zweeds model komt naar voren
  dat bij gedecentraliseerde controle meer wetgeving gecontroleerd wordt dan bij een centrale
  controle. Bij deze laatste vervult een Kamercommissie een filterfunctie, terwijl het Zweedse
  gedecentraliseerde model zonder uitzondering zorgt voor controle van álle Europese
  wetgeving.7 Uit dit onderzoek blijkt weliswaar niet dat het gedecentraliseerde model
  (Nederland) zorgt voor meer controle dan het gecentraliseerde model (Duitsland).
  5.3
  
  Nationale bevoegdheden
  
  Zoals in de vorige twee hoofdstukken over Nederland en Duitsland is beschreven kunnen
  en worden nationale bevoegdheden ingezet voor parlementaire controle op Europese
  besluitvorming. In Nederland bestaan er twee nationale bevoegdheden die uitsluitend
  gericht zijn op controle van Europese aangelegenheden. Dit zijn het parlementair behandelvoorbehoud en het instemmingsrecht. Deze twee bevoegdheden zijn neergelegd in de
  Goedkeuringswet van het Verdrag van Lissabon.8 Alle andere nationale bevoegdheden
  kunnen worden ingezet voor zowel nationale als Europese aangelegenheden. Ook in
  Duitsland worden de nationale bevoegdheden gebruikt voor controle van Europese aangelegenheden. Daarnaast bestaan er in Duitsland, in tegenstelling tot in Nederland, meerdere
  wetten die de rol van de Bundestag en de Bundesrat in Europese aangelegenheden vastleggen. Om te beginnen is dit de Grondwet waar in artikel 23 is opgenomen dat de Bundestag
  en Bundesrat een rol spelen in Europese aangelegenheden. Deze rol wordt verder uitgewerkt
  in een drietal in paragraaf 4.5 besproken wetten.9
  
  7
  8
  
  9
  
  Ibid., p. 303.
   Rijkswet van 10 juli 2008, houdende goedkeuring van het op 13 december 2007 te Lissabon totstandgekomen
  Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot
  oprichting van de Europese Gemeenschap, Stb. 2008, 301.
  Deze drie wetten zijn: Gesetz über die Zusammenarbeit von Bundesregierung und Deutschem Bundestag in
  Angelegenheiten der Europäischen Union (EUZBBG) (Wet op de samenwerking tussen de federale regering
  en de Duitse Bondsdag in Europese Unie-aangelegenheden); Gesetz über die Wahrnehmung der Integrationsverantwortung des Bundestages und des Bundesrates in Angelegenheiten der Europäischen Union
  (IntVG) (Wet op de Verantwoordelijkheid voor de Integratie van de Bondsdag en de Bondsraad in Europese
  Unie-aangelegenheden); Gesetz über die Zusammenarbeit von Bund und Ländern in Angelegenheiten der
  Europäischen Union (EUZBLG) (Wet op de Samenwerking tussen de Federatie en de Landen in Europese
  Unie-aangelegenheden).
  230
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  De nationale controlebevoegdheden van beide parlementen komen het meest met
  elkaar overeen. Dit zijn de bevoegdheden om de eigen regering te controleren. Denk
  daarbij aan het recht om vragen te stellen en om in debat te gaan met de regering.
  5.3.1
  
  Controlebevoegdheden
  
  5.3.1.1
  Inlichtingenplicht
  Controle van de regering staat of valt bij goede informatievoorziening. Zonder goede en
  volledige inlichtingen kunnen parlementen hun werk niet doen. Hiertoe bestaat in
  Nederland de inlichtingenplicht van de regering, ook wel parlementair inlichtingenrecht
  genoemd. Inlichtingen kunnen zowel mondeling als schriftelijk worden gegeven, aan beide
  Kamers gezamenlijk (in een verenigde vergadering) of de Kamers afzonderlijk. Hetgeen
  hiermee samenhangt, zijn de vertrouwensregel en de ministeriële verantwoordelijkheid.
  Zonder adequate inlichtingen stelt de ministeriële verantwoordelijkheid weinig voor want
  zonder deze inlichtingen kan het parlement de regering c.q. de minister niet controleren
  en verantwoordelijk houden voor zijn handelen.
   Ook in Duitsland heeft de regering de plicht om het parlement te informeren. De
  algemene informatieplicht staat in artikel 43 van de Grondwet maar er is ook een informatieplicht die speciaal gericht is op Europese informatie. Deze laatste is te vinden in artikel 23
  lid 2 van de Grondwet. Het feit dat in Duitsland een aparte inlichtingenplicht ten aanzien
  van Europese aangelegenheden bestaat, verandert de situatie niet. Wanneer de Duitse
  regering het parlement informeert over nationale aangelegenheden doet zij dit op grond
  van artikel 43 van de Grondwet en ten aanzien van Europese aangelegenheden op basis
  van artikel 23 van de Grondwet. Er zit geen verschil in beide plichten. Wat precies wordt
  verstaan onder Europese informatie of op basis van welk artikel een minister het parlement
  informeert, is een keuze van de minister zelf. In Nederland bestaat er één inlichtingenplicht
  (art. 68 Grondwet), of het nu gaat om nationale of Europese aangelegenheden. In de
  praktijk zit er geen verschil tussen de plichten in Nederland en Duitsland. Het resultaat is
  hetzelfde. Het parlement wordt over alle aangelegenheden geïnformeerd door de regering.
  Het hebben van een aparte inlichtingenplicht voor Europese aangelegenheden is dan ook
  niet noodzakelijk.
  5.3.1.2
  Recht van interpellatie, debat en vragen
  De Tweede Kamer en Eerste Kamer komt beide het recht van interpellatie toe. Dit houdt
  in dat een Kamerlid een debat kan aanvragen over een onderwerp dat niet reeds op de
  agenda staat. Naast dit interpellatierecht kent de Tweede Kamer ook het dertigledendebat.
   Naast deze twee mogelijkheden om in debat te treden met een of meer ministers is het ook
  mogelijk om vragen te stellen. Dit gebeurt in beide Kamers schriftelijk. De Tweede Kamer
  
  231
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  heeft daarnaast ook de mogelijkheid om mondelinge vragen te stellen tijdens het wekelijks
  vragenuurtje. In de periode 2010-2016 hebben in de Tweede Kamer negen interpellaties
  plaatsgevonden. Geen van deze interpellaties ging over Europese aangelegenheden. Het
  aantal dertigledendebatten over Europese aangelegenheden bedroeg ook negen. Wanneer
  dit wordt afgezet tegen het totale aantal dertigledendebatten in dezelfde tijd, 201, gaat een
  percentage van vijf procent over Europa. Een verklaring voor het feit dat er veel meer
  dertigledendebatten over nationale aangelegenheden gaan dan over Europese aangelegenheden kan zijn dat Europese onderwerpen reeds op de agenda van de Kamer staan en dat
  het dus niet nodig is om ad hoc een debat te organiseren. Een andere verklaring is dat
  Europese onderwerpen met name in algemene overleggen (AO’s) worden besproken,
  voorafgaand aan een Raadsvergadering, waardoor er weinig behoefte is om Europese
  onderwerpen tijdens een dertigledendebat te bespreken. Het aantal schriftelijke en mondelinge vragen over Europese aangelegenheden bedroeg 718 respectievelijk 25. Dit is vier
  procent en twee procent van het totale aantal schriftelijke en mondelinge vragen. Voor
  wat betreft de Eerste Kamer gelden de volgende cijfers. In de periode 2010-2016 hebben
  twee interpellaties plaatsgevonden waarvan geen over Europese aangelegenheden. Slechts
  dertien procent van de schriftelijke vragen die de Eerste Kamer stelt, gaat over Europa.
   Binnen het Duitse parlement wordt controle met name uitgeoefend door de oppositiefracties. De coalitiefracties hebben doorgaans een nauwe band met de regering, mede
  doordat de ministers ook leden van de Bundestag zijn, waardoor de coalitiefracties minder
  geneigd zijn om de regering te controleren of openlijk kritiek te uiten. Er zijn in het Duitse
  parlement echter ook leden van de coalitiepartijen te vinden die de regering lang niet altijd
  steunen.10 Met name de leden die een veilig Direktmandat hebben, kunnen zich dat beter
  en langer veroorloven dan Nederlandse dissidenten, omdat de centrale partijleiding weinig
  invloed heeft op wie districtkandidaat wordt.11 Omdat de fracties in Duitsland betrekkelijk
  groot zijn, is het voor de regering niet meteen een probleem wanneer een lid (of twee) zich
  afzet van de partij. De regering zal hierdoor niet zo snel vallen. Daarnaast kan het hebben
  van dissidenten binnen de partij ook een voordeel zijn. Hierdoor kan de partij namelijk
  een veelheid van kiezers aanspreken. Bovendien is het niet vreemd dat er binnen een partij
  verschillen bestaan voor wat betreft ideeën en standpunten. Fracties worden samengesteld
  op basis van een partijlijst op Landsniveau en niet op federaalniveau. Die mensen uit de
  verschillende Länder kunnen verschillende belangen, ideeën en standpunten hebben. Dit
  is anders in het Nederlandse parlement. Er bestaat weinig verschil tussen controle door
  coalitie- of oppositiefracties in het Nederlandse parlement. Controle wordt namelijk niet
  overgelaten aan de oppositie zoals in Duitsland het geval is. Uit de analyse van verschillende
  
  10
  11
  
  Bijvoorbeeld de leden Bosbach (CDU) en Gauweiler (CSU) bij onderwerpen van de financiële crisis en het
  ESM en meer recent CDU-lid Maaßen, die vaak tegen het beleid van de regering is.
  S. Hardt, ‘Vrijdenkers en dwarsliggers in de Duitse Bundestag’, Nieuwsbrief De Hofvijver 2021, 11(121).
   232
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  debatten valt op te maken dat coalitiefracties net zo ‘hard’ kunnen debatteren als oppositiefracties. Er bestaat uiteraard een band tussen de coalitiefracties en de regering maar deze
  zorgt er niet voor dat coalitiefracties milder zijn naar de regering dan oppositiefracties.
  Net zoals het Nederlandse parlement beschikt ook het Duitse parlement over meerdere
  controlebevoegdheden. Om te beginnen kan de Bundestag, de kamer die de regering
  controleert, gebruikmaken van twee vormen van het recht van interpellatie, namelijk grote
  (Große) en kleine (Kleine) interpellaties (Anfragen). Dit zijn de meest gebruikte vormen
  van controle. Op Kleine Anfragen wordt door de regering schriftelijk en binnen twee
  weken gereageerd. Große Anfragen worden doorgaans in een debat in de Bundestag
  behandeld. In 2010-2016 ging bijna zestien procent van de Kleine Anfragen en bijna dertig
  procent van de Große Anfragen over Europese aangelegenheden.
  Net zoals in Nederland kunnen Duitse parlementsleden schriftelijke en mondelinge vragen
  stellen. Dit zijn individuele rechten van de leden, in tegenstelling tot de interpellaties; deze
  komen toe aan de Bundestag als geheel. Elk lid heeft het recht om per maand vier vragen
  te stellen. Per week mogen leden maximaal twee vragen stellen tijdens het vragenuur
  (Fragestunde). Aan het aantal schriftelijke en mondelinge vragen in de Bundestag is te zien
  dat hiervan veel gebruikgemaakt wordt. In 2010-2016 werden er in totaal 33.779 schriftelijke
  en 9.176 mondelinge vragen gesteld. Daarvan gingen er 2.722 respectievelijk 870 over
  Europese aangelegenheden. Dit is in beide gevallen nog geen tien procent van het totaal.
   De Aktuelle Stunde, die met het Nederlandse dertigledendebat vergeleken kan worden,
  is een vervolg op het vragenuur. In de onderzoeksperiode hebben er 218 Aktuelle Stunden
  plaatsgevonden. Negentien hiervan hadden te maken met de Europese Unie. Procentueel
  is dit 8,7 procent. Het percentage ligt iets hoger dan bij het Nederlandse dertigledendebat.
  Tot slot is er nog de Regierungsbefragung (vragen aan de regering na het wekelijks kabinetsoverleg). In dit debat komt de minister met nieuwe informatie die daarvoor binnen het
  kabinet is besproken. Het is een kort debat van ongeveer 30 minuten waar slechts enkele
  vragen worden gesteld. Van de 131 Regierungsbefragungen tussen 2010 en 2016 gingen
  er twaalf over Europa. Dit ligt, met een percentage van 9,2, in de buurt van de schriftelijke
  en mondelinge vragen en de Aktuelle Stunde. Opgemerkt moet worden dat controle van
  de regering via specifieke controle-instrumenten, zoals hiervoor beschreven, wordt gedaan
  door de Bundestag en niet door de Bundesrat.
  Wanneer strikt naar de cijfers wordt gekeken in relatie tot het aantal Kamerleden dan
  blijkt dat een lid van de Bundestag gemiddeld 11,6 keer per jaar gebruikmaakt van een
  (nationale) bevoegdheid om het Europees beleid van de regering te controleren. Een lid
  van de Tweede Kamer doet dit gemiddeld 18,7 keer per jaar. Het Nederlandse parlement
  is relatief gezien, beoordeeld naar het totaal van alle activiteiten, minder actief dan het
  Duitse parlement, maar per Kamerlid juist actiever. In het Duitse parlement wordt in totaal
  meer gebruik gemaakt van de controlebevoegdheden, maar dat is simpelweg te verklaren
  
  233
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  doordat het Duitse parlement meer leden heeft en meer ondersteuning. Uit deze statistische
  bevindingen volgt dat het Nederlandse parlement met betrekking tot Europese zaken een
  capaciteitstekort heeft.
   Duidelijk is te zien dan het Duitse parlement twee van zijn nationale bevoegdheden vaker
  inzet voor Europese aangelegenheden dan het Nederlandse parlement. Dit zijn de Kleine
  en Große Anfragen. Daarbij moet in acht worden genomen dat het Duitse parlement meer
  dan vier keer zo groot is als het Nederlandse parlement. Procentueel wordt in Duitsland
  meer aandacht geschonken aan Europa dan in Nederland. Inzet van de andere bevoegdheden ligt ook hoger in Duitsland dan in Nederland maar niet veel.
  Het gebruik van nationale bevoegdheden voor Europese aangelegenheden door beide
  parlementen is laag. Voor bijna alle bevoegdheden geldt dat het percentage over Europa
  niet boven de tien procent uitkomt met als uitzondering de Kleine en Große Anfragen
  binnen de Bundestag en de schriftelijke vragen binnen de Eerste Kamer. Voor Duitsland
  is dit te verklaren doordat er voor Europese aangelegenheden aparte bevoegdheden bestaan.
  Controle op dat gebied gebeurt met name op grond van deze daarvoor speciaal gecreëerde
  bevoegdheden en niet zozeer via algemene controlebevoegdheden. Zoals al aangegeven is
  het Duitse parlement veel groter dan het Nederlandse. Dit zou kunnen verklaren waarom
  in Duitsland vaker gebruik wordt gemaakt van controlebevoegdheden dan in Nederland.
  Meer parlementsleden, meer ambtenaren en meer expertise kunnen uiteindelijk meer werk
  verzetten.
   5.3.1.3
  Enquêterecht
  Het recht op enquête komt beide Kamers van het Nederlandse parlement zowel gezamenlijk
  als afzonderlijk toe. Het enquêterecht is verwant aan het recht van interpellatie. Bij het
  laatste recht speelt de regering een actieve rol door inlichtingen te verstrekken. Bij het
  enquêterecht kunnen de Kamers zonder tussenkomst van de regering informatie verzamelen
  en daarbij burgers dwingen te verschijnen en antwoord te geven op vragen van de commissie. Ook bestaat er sinds 2016 de parlementaire ondervraging. Dit is een kortlopende parlementaire enquête gericht op het krijgen van mondelinge informatie. Het aantal enquêtes
  in zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer over een Europees onderwerp bedraagt
  nul. Het aantal enquêtes in de Tweede Kamer in het algemeen is vrij laag met drie enquêtes
  in zeven jaar. Binnen de Duitse Bundestag kan een zogenoemde Untersuchungsausschuss
  (onderzoekscommissie) worden ingesteld naar aanleiding van een actuele situatie. Deze
  commissie doet onderzoek naar misstanden binnen de regering, de Bundestag of een
  regeringsperiode. Tussen 2010 en 2016 heeft de Bundestag negen onderzoekscommissies
  ingesteld. Geen van deze onderzoeken had Europese wetgeving tot onderwerp. Dus zowel
  in Nederland als in Duitsland wordt de parlementaire enquête of een onderzoekscommissie
  niet ingezet voor Europese aangelegenheden. Vermeld moet worden dat het Duitse
  
  234
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  enquêterecht een recht is van de parlementaire minderheid, in tegenstelling tot in Nederland, waar het een recht is van de meerderheid. Slechts 25 procent van de leden van de
  Bundestag hoeft een verzoek tot instelling van een Untersuchungsausschuss te ondersteunen.
   Daarnaast heeft het onderzoek een actueler karakter dan in Nederland. Doordat een
  minderheid het verzoek dient te steunen kan sneller naar (aanleiding van) een actuele
  gebeurtenis een onderzoek worden ingesteld. Desondanks worden er niet aan de lopende
  band onderzoekscommissies ingesteld en is het enquêterecht in Duitsland, net zoals in
  Nederland, een sporadisch gebruikt recht. Het recht wordt met name ingezet bij grote(re)
  onderwerpen, dan wel misstanden die ook daadwerkelijk onderzoek vergen. Als een
  Kamerlid informatie wil van de regering ligt het niet voor de hand om een enquête in te
  stellen. Als een Kamerlid snel antwoorden wil ontvangen of invloed wil uitoefenen ligt een
  enquête evenmin voor de hand, maar zijn er andere rechten die daarvoor kunnen worden
  ingezet.
   5.3.1.4
  Parlementair voorbehoud
  Zowel het Nederlandse als het Duitse parlement kent een parlementair voorbehoud. Beide
  zijn gericht op Europese aangelegenheden. In Nederland komt het initiatief voor dergelijke
  voorbehouden vanuit de Kamer(commissie)s. Wanneer de Tweede Kamer of de Eerste
  Kamer een parlementair behandelvoorbehoud wenst te plaatsen dan deelt zij dit mede aan
  de regering c.q. de minister die deelneemt aan de beraadslaging in de Raad. De minister
  zal dit voorbehoud dan uitvoeren door geen onomkeerbare handelingen uit te voeren in
  de Raad alvorens in debat te gaan met het parlement. In Duitsland hangt het parlementair
  behandelvoorbehoud samen met een Stellungnahme van de Bundestag. Wanneer de
  Bundestag een Stellungnahme op grond van artikel 23 lid 3 van de Grondwet aanneemt
  of hiertoe voornemens is dan dient de minister een parlementair voorbehoud te plaatsen
  op Europees niveau. De minister dient eerst de Stellungnahme van de Bundestag af te
  wachten alvorens op Europees niveau te handelen. Kortom, in Nederland hangt de inzet
  van het voorbehoud af van de wens van de Kamer, in Duitsland is het een vereiste wanneer
  de Bundestag een Stellungnahme aanneemt. Een Stellungnahme is ook de wens van de
  Kamer maar het gaat erom dat het parlementair voorbehoud in het ene land een vereiste
  binnen een procedure is en in het andere land niet.
  In de periode 2010-2016 heeft de Tweede Kamer 86 parlementaire behandelvoorbehouden geplaatst. In diezelfde periode heeft de Bundestag 75 Stellungnahmen op grond van
  artikel 23 lid 3 van de Grondwet aangenomen en daarmee heeft de regering ook 75 voorbehouden geplaatst. Qua aantal liggen de Tweede Kamer en Bundestag dicht bij elkaar.
  De Eerste Kamer heeft nog geen gebruik gemaakt van het parlementair behandelvoorbehoud omdat zij vindt dat de ‘normale’ bevoegdheden toereikend zijn. De Bundesrat
  heeft een dergelijke bevoegdheid niet.
   235
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Het behandelvoorbehoud is in beide landen een goed middel om het standpunt van
  het parlement over te brengen op de regering. In Nederland kan het parlementair behandelvoorbehoud worden gezien als een extra informatievoorziening. Wanneer het behandelvoorbehoud door de Kamer(s) wordt ingezet worden met de minister afspraken gemaakt
  over de informatie die de Kamer wenst te ontvangen. De Kamer wil hiermee aangeven dat
  het onderwerp van groot belang is. Het is niet zo dat de Kamer(s) kan (kunnen) bepalen
  wat de minister op Europees niveau moet doen maar zij kan (kunnen) de minister wel
  haar (hun) standpunt meegeven. Let wel, puur theoretisch is het behandelvoorbehoud een
  extra informatievoorziening maar in de praktijk wil de Kamer hiermee ook een signaal
  afgeven. De Kamer zegt met een dergelijk behandelvoorbehoud dat zij over het voorstel
  een sterkte mening heeft en graag zou zien dat de minister die mening meeneemt in het
  regeringsstandpunt. Uiteindelijk heeft de Kamer geen vetorecht en is het ook niet juridisch
  afdwingbaar dat de minister het standpunt meeneemt, maar wanneer dit laatste niet gebeurt,
  kunnen daar politieke consequenties aan verbonden worden.
   De inzet van het behandelvoorbehoud kent geen duidelijke vereisten. Het is aan de
  Kamer(commissie)s zelf om te bepalen wanneer het voorbehoud wordt ingezet. Hierin is
  (voor buitenstaanders) niet altijd een rode draad te vinden. In Duitsland is dit overzichtelijker en een automatisch gevolg bij een Stellungnahme. Ook zijn de gevolgen van het
  voorbehoud positiever voor het Duitse parlement. De Duitse regering dient namelijk eerst
  in debat te gaan met de Bundestag en het officiële standpunt in acht te nemen bij de
  onderhandelingen en stemming op Europees niveau. De regering is niet verplicht het
  standpunt van de Bundestag over te nemen maar dient rekening te houden met het
  standpunt van de Bundestag bij de onderhandelingen. Indien de regering dit niet zal doen,
  zal zij de Bundestag hierover moeten informeren. Het Duitse behandelvoorbehoud is
  daarmee sterker dan het Nederlandse en ook de inzet ervan is duidelijker.
  5.3.1.5
  Artikel 23 Duitse Grondwet en verwante wetten
  Het grote verschil tussen Nederland en Duitsland zit in wetgeving met betrekking tot de
  Europese Unie. In Nederlandse wetgeving komt de Europese Unie summier voor. De
  erkenning van het bestaan van de Europese Unie is terug te vinden in de Goedkeuringswet
  van het Verdrag van Lissabon, waarin in artikel 1 het Verdrag van Lissabon voor het gehele
  Koninkrijk wordt goedgekeurd. In de Grondwet is echter niets te vinden over de Europese
  Unie. De EU wordt daarin niet (als zodanig) genoemd. In maart 2017 hadden Tweede
  Kamerleden Marit Maij en Anne Mulder het voorstel van wet tot verbetering van de
  informatiepositie van de Staten-Generaal met betrekking tot de Europese Unie (Wet
  informatiepositie Staten-Generaal inzake de Europese Unie) ingediend. Na inwerkingtreding
  zou dit een van de weinige wetten zijn die in zijn geheel gericht is op de Europese Unie.
   De wet bevat geen nieuwe bevoegdheden voor het parlement maar kan worden gezien als
  een verzamelplaats van de bevoegdheden die het parlement heeft met betrekking tot de
  
  236
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  Europese Unie. De Duitse Grondwet kent een duidelijke verwijzing naar de Europese Unie.
   Naast artikel 50 van de Grondwet, waarin is opgenomen dat Länder via de Bundesrat een
  rol spelen in Europese aangelegenheden, bevat artikel 23 van de Grondwet de bevoegdheden
  en rechten van de Bundestag en Bundesrat met betrekking tot de EU. Zo is opgenomen
  dat de Bundestag en de Bundesrat het recht hebben een klacht in te dienen bij het Hof van
  Justitie van de Europese Unie wanneer wetgevingsbeleid in strijd is met het subsidiariteitsprincipe. Dat recht komt overigens ook het Nederlandse parlement toe op grond van
  artikel 8 Protocol nr. 2.12 Dit recht is dus opgenomen in Europese wetgeving maar voor
  de volledigheid ook in de Duitse Grondwet.13 Verder hebben de Bundestag en Bundesrat
  het recht om zo vroeg en volledig mogelijk geïnformeerd te worden over Europese aangelegenheden. Het belangrijkste recht van zowel de Bundestag als de Bundesrat is het recht
  om een standpunt (Stellungnahme) in te nemen dat door de regering in acht genomen
  dient te worden (en in sommige gevallen als leidend geldt). Een dergelijk sterk recht heeft
  het Nederlandse parlement niet. Ook het automatisme dat bij een Stellungnahme met
  betrekking tot nieuwe Europese wetgeving een parlementair behandelvoorbehoud geplaatst
  wordt door de regering, is niet terug te vinden in Nederland. Deze twee sterke onderdelen
  van het Duitse systeem zorgen ervoor dat het Duitse parlement een sterke positie heeft
  binnen Europese aangelegenheden. Het grote verschil zit met name in het feit dat een
  parlementair voorbehoud niet automatisch wordt ingezet in Nederland. Een van de
  Kamerleden moet de stap nemen om dit te initiëren; gebeurt dit niet dan zal er ook geen
  parlementair behandelvoorbehoud komen, wat weer betekent dat het parlement niet de
  extra informatie krijgt.
   Artikel 23 van de Grondwet wordt in een drietal wetten verder uitgewerkt. Hierin
  wordt aangegeven hoe de bevoegdheden ingezet moeten worden en welke voorwaarden
  en procedures er gelden. Daar waar in Nederland procedures op verschillende plaatsen
  worden vastgelegd, zoals de ESM-afspraak in een brief of de procedure omtrent het parlementair behandelvoorbehoud, wordt in Duitsland alles op ‘één’ plaats verzameld.
  Een dergelijke bepaling in de Grondwet geeft, samen met de drie formele wetten, duidelijkheid. Voor de Duitse parlementsleden vormt dit een houvast. Alle bevoegdheden
  met betrekking tot Europese aangelegenheden, met uitzondering van de algemene nationale
  bevoegdheden, zijn terug te vinden in deze wetgeving. Ook de procedures en voorwaarden
  zijn vastgelegd. Dit vergemakkelijkt de inzet van de bevoegdheden.
  Daarnaast kent deze wetgeving een sterke bevoegdheid, namelijk de mogelijkheid tot
  een Stellungnahme (standpunt). Het Nederlandse parlement kent geen dergelijke sterke
  bevoegdheid, het instemmingsrecht en de motie daargelaten. Het Nederlandse parlement
  
  12
  13
  
  Protocol nr. 2 betreffende de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid (Verdrag
  van Lissabon).
  Art. 8 Protocol nr. 2.
   237
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  kan zijn standpunten via onder andere vragen, debatten en moties kenbaar maken aan de
  minister. Het is uiteindelijk aan de minister en de regering gezamenlijk om het Nederlandse
  standpunt en de onderhandelingen in de Raad te bepalen. De Duitse Stellungnahme is een
  document waarin de Bundestag of de Bundesrat zijn standpunt uiteenzet. Deze Stellungnahme is juridisch niet af te dwingen maar het niet in acht nemen ervan kan tot politieke
  gevolgen leiden. Indien de regering deze niet meeneemt in haar standpunt en onderhandelingen dient zij dit te motiveren. Indien de Stellungnahme afkomstig is van de Bundesrat
  over een onderwerp waarop uitsluitend de Länder wetgevende bevoegdheid hebben, is de
  Stellungnahme leidend en moet de regering deze volgen. Op het gebied van buitenlands
  beleid en defensie- en integratiebeleid is de Stellungnahme van de Bundesrat bindend voor
  de federale regering. In dit laatste geval, maar dit geldt eigenlijk voor alle Stellungnahmen,
  komt de sterke positie van de Bundestag en Bundesrat naar voren. Via de Stellungnahme
  wordt namelijk het standpunt van de minister in de Raad bepaald.
  De Duitse Stellungnahme lijkt op het eerste gezicht op de Nederlandse motie. Een
  motie is doorgaans een korte stelling van de Kamer. In één of twee zinnen wordt het
  standpunt van de Kamer kenbaar gemaakt. Een Stellungnahme daarentegen is weliswaar
  ook het standpunt van de Kamer, maar is veel meer uitgewerkt. Een Stellungnahme bevat
  een inleiding, een middelstuk met argumenten en overwegingen, met voors en tegens en
  details over het onderwerp en uiteindelijk een uitgebreid concreet standpunt. Daarnaast
  zijn er Stellungnahmen die bindend zijn voor de regering. Met andere woorden, de regering
  kan zelf geen afwijkend standpunt innemen. Alles samengenomen maakt dit de Duitse
  Stellungnahme een dwingender middel dan de Nederlandse motie.
   5.3.1.6
  Gewone controlebevoegdheden vs. bijzondere controlebevoegdheden
  In Duitsland zijn er zogezegd twee soorten controlebevoegdheden, de gewone en de bijzondere. Onder de gewone vallen de kleine en Große Anfragen, schriftliche Fragen,
  mündliche Fragen, de Aktuelle Stunde en de Regierungsbefragungen. Onder de bijzondere
  vallen de rechten van de Bundestag en Bundesrat op grond van artikel 23 Grondwet en de
  drie verwante wetten.
  Tabel 13 Bevoegdheden van de Bundestag ten aanzien van Europees beleid
  Controlebevoegdheid Bundestag
  
  Over/verwant aan de Euro- Percentage
  pese Unie
  
  Kleine Anfragen
  
  1195
  
  23,7%
  
  Große Anfragen
  
  20
  
  0,4%
  
  Schriftliche Fragen
  
  2722
  
  54,0%
  
  Mündliche Fragen
  
  870
  
  17,2%
  
  Aktuelle Stunden
  
  19
  
  0,4%
  
  238
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  Controlebevoegdheid Bundestag
  
  Over/verwant aan de Euro- Percentage
  pese Unie
  
  Regierungsbefragungen
  
  12
  
  0,2%
  
  Stellungnahme o.g.v. art. 23 Gw
  
  206
  
  4,1%
  
  Totaal
  
  5044
  
  100%
  
  In tabel 13 zijn de bevoegdheden van de Bundestag ten aanzien van Europees beleid
  opgenomen. De aantallen in de tweede kolom vormen samen honderd procent inzet van
  bevoegdheden om Europees beleid te controleren. Zoals te zien worden naar verhouding
  veel vaker de gewone bevoegdheden ingezet dan de bijzondere (de Stellungnahme). Dat
  is ook niet vreemd. De Stellungnahme is niet voor alles inzetbaar. Als een lid van de
  Bundestag informatie wil van de regering is het niet logisch om een Stellungnahme in te
  zetten.
  Tabel 13 geeft aan dat controle van Europees beleid met name via Schriftliche Fragen
  en Kleine Anfragen gebeurt. Voor een Stellungnahme is een concreet document nodig
  zoals een wetgevingsvoorstel of een groen- of witboek maar het komt vaker voor dat de
  leden van de Bundestag vragen hebben of meer informatie willen over een concreet
  document of over beleid.
  Zonder deze informatie kan de Bundestag ook geen Stellungnahme opstellen. Kortom,
  controle van Europese aangelegenheden is dus vaak een combinatie van verschillende
  controlebevoegdheden.
   5.4
  
  Overige elementen van controle
  
  Of nationale parlementen invloed op Europees niveau kunnen uitoefenen en in welke
  mate hangt niet enkel af van de bevoegdheden die de nationale parlementen kunnen
  inzetten. Eveneens van groot belang zijn de processen die binnen de nationale parlementen
  worden gevolgd, hoe de nationale parlementen zijn ingericht en in hoeverre en in welke
  mate Kamerleden ondersteund worden. Deze paragraaf gaat in op deze aspecten. Allereerst
  zal worden ingegaan op het Bundesverfassungsgericht, daarna op de overleggen voorafgaand
  aan vergaderingen van de Raad en Europese Raad, de Kamercommissies binnen beide
  parlementen en de ‘ambtelijke ondersteuning’ en tot slot op interparlementaire samenwerking.
  5.4.1
  
  Bundesverfassungsgericht
  
  Een groot verschil tussen de twee landen is dat Duitsland in tegenstelling tot Nederland
  een constitutioneel hof heeft. Dit constitutionele hof, het Bundesverfassungsgericht, is van
  
  239
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  belang voor de relatie tussen Duitsland en de EU. Zoals beschreven doet het hof uitspraken
  over de verenigbaarheid van Europees recht met de Duitse Grondwet, over de taken van
  de Bundestag zoals het optreden tegen ultra vires-handelingen van EU-instellingen en
  over de (reikwijdte van de) bevoegdheden van de Bundestag, denk daarbij aan het budgetrecht. Het al dan niet bestaan van een constitutioneel hof kan dus een verschil uitmaken
  voor nationale parlementen. Het hof bewaakt de rol van de parlementen. Concreet is dit
  tot uiting gekomen in de uitspraken Lissabon, ESM, OMT en Weiss. Met name door de
  ESM-uitspraak heeft de Bundestag een speciale positie gekregen binnen de EU, althans
  binnen het kader van ESM-besluiten.
   Ook bij nieuwe Europese verdragen zal het Bundesverfassungsgericht bekijken in
  hoeverre die verdragen verenigbaar zijn met het Duitse recht, maar ook in hoeverre de
  bevoegdheden van de Bundestag in gedrang komen en dus juist de aandacht vestigen op
  bevoegdheden van de Bundestag in Europese aangelegenheden. Kortom, het Duitse parlement heeft een beschermer die met enige regelmaat aan de bel trekt.
  Wanneer een land, zoals Nederland, geen constitutioneel hof heeft, moet het parlement
  zelf zijn eigen beschermer zijn. Het punt in Nederland is dan dat het Nederlandse parlement
  dit niet of nauwelijks is. Het Nederlandse parlement had eenzelfde rol als het Duitse parlement in de ESM-besluiten kunnen afdwingen maar heeft dat niet gedaan. Ook de reikwijdte
  van de bevoegdheden van het parlement dient door het parlement zelf te worden bepaald.
  Er is niemand anders die dit voor het parlement doet.
   Wat het Nederlandse parlement wel heeft gedaan is enkele ad-hocafspraken maken
  met de regering. Dit zijn de afspraken die verwacht kunnen worden van een parlement als
  er geen constitutioneel hof is. Het gaat dan met name om de afspraak om een parlementair
  behandelvoorbehoud in te zetten bij toekomstige ESM-besluiten en de inspraak bij toekomstige handelsverdragen zoals het CETA-verdrag. Met betrekking tot de afspraak over toekomstige handelsverdragen is de rol van het Nederlandse parlement niet heel sterk. De
  minister zal het standpunt van de Kamer meenemen op Europees niveau maar de minister
  is niet gebonden aan dat standpunt. Kijken we naar de afspraak omtrent ESM-besluiten
  dan is de rol van het Duitse parlement vele malen sterker. Het Duitse parlement dient
  goedkeuring te verlenen, het Nederlandse parlement dient door de regering alleen uitvoerig
  geïnformeerd te worden maar heeft geen veto. Het Bundesverfassungsgericht heeft voor
  de Bundestag een sterke rol opgeëist. Een rol die door de Bundestag moet worden uitgevoerd
  en die door de regering moet worden geaccepteerd, opgelegd door een ‘derde’, namelijk
  het Bundesverfassungsgericht. Dat laatste is van belang omdat in Nederland een dergelijke
  rol door het parlement zelf dient te worden gecreëerd, via wetgeving of een afspraak, maar
  daarbij dient de regering in te stemmen. In Duitsland heeft de regering geen keuze en
  wordt een en ander door het Bundesverfassungsgericht opgelegd. Het wel of niet hebben
  van een constitutioneel hof maakt hier een groot verschil voor de rol en plaats en
  bevoegdheden van nationale parlementen.
   240
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  5.4.2
  
  Overleg voorafgaand aan vergadering van de Raad en Europese Raad
  
  In Nederland speelt het algemeen overleg een belangrijke rol bij de controle van Europees
  beleid. Het is ondenkbaar dat een minister naar een vergadering van de Raad gaat zonder
  eerst met de Kamer te hebben gesproken in de vorm van een AO. In Duitsland worden de
  debatten niet in zoveel verschillende soorten (commissie)debatten onderverdeeld als in
  Nederland. Er is dan ook geen Duits equivalent van het algemeen overleg. Wel bestaat er
  overleg tussen de minister die deelneemt aan de Raadsvergadering en de Kamercommissie.
  Dit gebeurt echter niet in dezelfde strakke vorm als in Nederland, dus áltijd voorafgaand
  aan een Raadsvergadering. In Duitsland is er wel degelijk aandacht voor de Raadsvergaderingen maar dat gebeurt, anders dan in Nederland, door inzet van de controlebevoegdheden
  van de Bundestag enerzijds en de informatieplicht van de regering anderzijds. Wat daarmee
  bedoeld wordt, is dat de regering de plicht heeft om de Bundestag, doorgaans via de
  Kamercommissie, te informeren over de Raadsvergaderingen en alles wat daarbij speelt.
  De Bundestag kan daarop reageren door gebruik te maken van de verschillende controlebevoegdheden, zoals het vragenrecht.
  Met betrekking tot een Raadsvergadering is de Nederlandse procedure strakker dan
  de Duitse maar dat betekent niet dat het Duitse parlement geen invloed probeert uit te
  oefenen. In Nederland gebeurt dat in het algemeen overleg door te debatteren, in Duitsland
  gebeurt dat door de inzet van de verschillende controlebevoegdheden. Daarbij hangt het
  ervan af wat de leden van de Bundestag op dat moment de geschiktste controlevorm achten.
  Met betrekking tot de vergaderingen van de Europese Raad zijn meer gelijkenissen te zien.
  