title: Een katholiek die de Bijbel las - Nederlandse vertalers en recensenten over de religieuze dimensie van Silvio Pellico’s Le mie prigioni en Dei doveri (1833-1906). Internationale Neerlandistiek, 2014, 52 (1), pp.47-66. &#x27E8;10.5117/IN2014.1.DAGN&#x27E9;. &#x27E8;hal-03520295&#x27E9;
text: 15. Giuseppe Lombardo Radice, in de jaren 1920 een van de architecten van de curricula van het moderne Italiaanse onderwijs, noemde Pellico onder de auteurs die vanwege hun patriottische karakter in alle scholen en richtingen gelezen moesten worden (Turi 2004, p. 22). Barbara Alberti, een bekende Italiaanse journaliste, heeft enkele jaren geleden een klein boekje uitgegeven waarin ze met een goede dosis ironie een aantal herinneringen aan haar schoolleeservaringen aanhaalt, waaronder ook de verplichte lectuur van de meest melodramatische passages van Le mie prigioni (Alberti 2008, pp. 24-27). 16. Dit boekje verscheen off icieel bij drukkerij ’t Periscoop in Naarden, in werkelijkheid schuilnaam van Frans Hoes, die tijdens de bezetting in het Amsterdamse enkele clandestiene publicaties in eigen beheer uitgaf. Wie Frans Hoes precies was heb ik niet kunnen achterhalen, wel zijn in bestaande repertoria andere werken vermeld die uit zijn persen rolden, onder meer verzen van de (katholieke) dichter Joost van den Vondel en enkele Marialegenden (Simoni 1975, p. 153; Jong 1958, onder meer p. 200, 263, pp. 270-271). Het lijkt dus aannemelijk dat, hoewel ontbloot van religieuze verwijzingen, ook deze allerlaatste verwijzing naar Pellico uit een katholiek milieu voortkwam. Bibliografie [z.n.], ‘
  
  Geschenk van Dr. J.J.F. Wap aan de boekerij van de Maatschappij vereerd in juni 1876’. Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde. Leiden, 1876, 69-80. [z.n.], ‘Dr. Frans Erens. 1857 - 23 juli - 1932’. Het Vaderland. Avondblad C. Staat- en Letterkundig Nieuwsblad. Den Haag, 22-07-1932, LXIV, 1. Aerts, Remieg, De letterheren. Liberale cultuur in de negentiende eeuw: het tijdschrift De Gids. Amsterdam, 1997. Alberti, Barbara, Letture da treno. Rome, 2008, 24-27. Baldi Guido et al., Dal testo alla storia, dalla storia al testo. Dal Neoclassicismo al Verismo. Turijn, 1993, III/1. Berg, Johannes, Over den invloed van de Italiaansche letterkunde op de Nederlandsche gedurende de 19e eeuw. Amsterdam, 1919. Boekzaal der Geleerde Wereld, en Tijdschrift voor de Protestantsche Kerken, in het Koninkrijk der Nederlanden. Amsterdam, mei 1834, 601-604. [recensie van: Tien jaren gevangenis, of gedenkschriften van Silvio Pellico, 1833] Boekzaal der Geleerde Wereld, en Tijdschrift voor de Protestantsche Kerken, in het Koninkrijk der Nederlanden. Amsterdam, december 1835, 726-733. [Over de pligten, 1835] Bosboom-Toussaint, A.L. Geertruida, Brieven van A.L.G. Bosboom-Toussaint aan E.J. Potgieter. Rotterdam, 1913. De Katholiek. Godsdienstig, Geschied- en Letterkundig Maandschrift, (deel 111) 1897, 167-168. [Mijne kerkers, 1896] De Morgenstar der Toekomst: Anti-Revolutionnair Tijdschrift, (deel 6) 1835, 142-144. [Over de pligten, 1835] Denissen, Frans, ‘Traduzione letteraria e ideologia’. Marco Prandoni en Gabriele Zanello, Multas per gentes. Omaggio a Giorgio Faggin. Padua, 2009, 197-204. De Recensent, ook der Recensenten 28, (stuk 1) 1835, 307-308. [Tien jaren gevangenis, of gedenk­ schriften van Silvio Pellico, 1833] De Recensent, ook der Recensenten 29, (stuk 1) 1836, 258-260. [Over de pligten, 1835] 64 VOL. 52, NO. 1, 2014 Een katholiek die de Bijbel las De Recensent, ook der Recensenten 33, (stuk 1) 1840, 435-436. [Mijne gevangenschap; gedenkschrif­ ten van Silvio Pellico, 1839] Dotoli, Giovanni et al., Les traductions de l’italien en français au XIXe siècle. Fasano/Parijs, 2004. Ducahteau, Jozef, Studio comparativo delle due traduzioni neerlandesi del libro “Le mie prigioni” di Silvio Pellico. Eindverhandeling Antwerpen, 1971. Gorris, Gerardus C.W., J.G. le Sage ten Broek en de eerste faze van de emancipatie der katholieken. Amsterdam, 1949, II. Jacqmain, Monique, ‘Italiaanse literatuur in Nederlandse vertaling’. Linguistica Antverpiensia, (7) 1973, 59-87. Jacqmain, Monique, ‘De kronkelige weg naar Mijn gevangenissen’. Liber amicorum prof. dr. Willem Bossier, 1998, 93-117. Jong, Dirk de, Het vrije boek in onvrije tijd: bibliografie van illegale en clandestiene belletrie. Leiden, 1958. Hoek, J., ‘Rafaella. Nagelaten roman van Silvio Pellico’. De Tijdspiegel (deel 2), jaargang 1879, 326-327 [Hoes, Frans], Silvio Pellico. Mijne gevangenissen. Naarden, 1943. Koch, Jerzy, ‘Heeft Silvio Pellico aan Max Havelaar meegewerkt? Intertekstualiteit bij Multatuli’. Dirk de Geest en Hendrik van Gorp, Extra muros, langs de wegen. Leuven, 1997, 87-106. Mathijsen, Marita, ‘Potgieters Italiaanse zeden’. Jacqueline Bel et al. (red.), Land van lust en weelde. Italië, Nederland en de literatuur. Leiden, 2005, 107-110. Mola, Aldo A., Silvio Pellico. Carbonaro, cristiano e profeta della nuova Europa. Milaan, 2005. Noord Brabander (nummer 35), 21 maart 1835, p. 3. [Brief van J.J.F. Wap] Noord-Brabander (nummer 36), 24 maart 1835, pp. 3-4. [Over de pligten, 1835] Noord-Brabander (nummer 25), 28 maart 1837, p. 1. [Brief van S. Pellico] Pellico, Silvio, Le mie prigioni. Memorie. Turijn, 1832. Pellico, Silvio, Mes prisons. Mémoires de Silvio Pellico. Traduits par C. Dalause. Parijs, 1833a, 2 delen. Pellico, Silvio, Tien jaren gevangenis, of gedenkschriften van Silvio Pellico. Naar de Fransche vertaling van het oorspronkelijke Italiaansch. Amsterdam, 1833b. Pellico, Silvio, Mes prisons, mémoires de Silvio Pellico de Saluce. Traduits de l’italien, avec une introduction bibliographique, par Antoine de Latour. Parijs, 1834a. Pellico, Silvio, Des devoirs des hommes, discours à un jeune homme; par Silvio Pellico, de Saluce. Parijs, 1834b. Pellico, Silvio, Over de pligten, door Jan-J.F. Wap. Breda, 1835a. lico, Silvio, Over de pligten. Herziene uitgave, vermeerderd met eenen Brief des Italiaanschen schrijvers aan den Nederduitschen vertaler Jan-J.F. Wap. Breda, 1835b. Pellico, Silvio, Mijne gevangenschap; gedenkschriften van Silvio Pellico. Uit het oorspronkelijk Italiaansch door H.O. R. Katholiek priester; met eene voorrede van Dr. Jan-J.F. Wap. Breda, 1839. Pellico, Silvio, Mijne gevangenissen. Gedenkschriften van Silvio Pellico. ’s-Gravenhage, 1841. Pellico, Silvio, Rafaella. Parijs, 1859. Pellico, Silvio, Rafaella. Uit het Fransch. ’s-Hertogenbosch, z.d. Pellico, Silvio, Rafaella. Nagelaten roman. Uit het Italiaansch vertaald en met eene schets van den schrijver en zijne werken vermeerderd door H.J. Wansink. Alkmaar, [1877]. Pellico, Silvio, Mijne kerkers (“Le mie prigioni”) vertaald door Joseph Witlox. Leiden, 1896. Pellico, Silvio, Mijne gevangenissen. Uit het Italiaansch vertaald door Frans Erens. Amsterdam, 1906. [Potgieter, Everhardus J.], ‘Fraaije Letteren’. De Muzen. Nederlandsch tijdschrift voor de beschaafde en letterkundige wereld (jaargang 1), 1834-1835a, 59-66. Dagnino 65 INTERNATIONALE NEERL ANDISTIEK [Potgieter, Everhardus J.], ‘Zedenleer’. De Muzen. Nederlandsch tijdschrift voor de beschaafde en letterkundige wereld. Amsterdam, (jaargang 1) 1834-1835b, 312-325. [Sage ten Broek, J.G. le], ‘Silvio Pellico en zijne Protestantsche Recensenten’. De Godsdienstvriend 36, 1836, 66-78. Schoor, Rob van de, ‘Vreemde spelers op ons veld! Receptie van buitenlandse literatuur in Nederland in de negentiende eeuw: moeilijkheden en mogelijkheden’. Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 124, 2008, 45-60. Simoni, Anna E.Ch., Publish and be free: a catalogue of clandestine books printed in the Nether­ lands, 1940-1945, in the British Library. Den Haag/Londen, 1975. Sorelli, Guido, Le mie confessioni a Silvio Pellico. Memorie di Guido Sorelli. Londen, 1836. Stiegler, Gaston, Le Maréchal Oudinot Duc de Reggio d’après les souvenirs inédits de la Maréchale: récits de guerre et de foyer. Parijs, 1894. Turi, Gabriele, ‘Editoria per ragazzi: un secolo di storia’. Luisa Finocchi en Ada Gigli Marchetti, Editori e piccoli lettori tra Otto e Nove . Milaan, 2004, 11-23. Vaderlandsche Letteroefeningen, of Tijdschrift van Kunsten en Wetenschappen, (deel 1) jaargang 1834, 314-315. [Tien jaren gevangenis of gedenkschriften van Silvio Pellico, 1833] Vaderlandsche Letteroefeningen, of Tijdschrift van Kunsten en Wetenschappen, (deel 1) jaargang 1836, 30-31. [Over de pligten, 1835] Velde, Henk te, ‘De Risorgimento in Nederland. Binnenlandse tegenstellingen rond een internationale kwestie’. De Negentiende Eeuw, (35) 2011, 105-118. Viola, Maria, ‘Litteraire kroniek. Proza’. Van Onzen Tijd 1, 1906-1907, 268-269. Wap, Jan J.F., Mijne reis naar Rome, in het voorjaar van 1837. Breda, 1838, deel 1. Over de auteur Roberto Dagnino is neerlandicus en historicus. Hij heeft in Triëst (Italië) en Groningen gestudeerd. In 2013 is hij aan de Rijksuniversiteit Groningen gepromoveerd met een onderzoek naar onderlinge contacten en beeldvorming van Nederlandse en Vlaamse katholieke intellectuelen in de periode 1830-ca. 1900. Per maart 2014 is hij werkzaam als contractdocent Nederlandse Taal en Letterkunde aan de Universiteit van Padua (Italië). roberto.dagnino@gmail.com 66 VOL. 52, NO. 1, 2014.