title: Enige opmerkingen over de tempel als "Heilige" en als "Gewyde" Plaats
text: Een bizonder duidelyk voorbeeld daarvan levert de latynse termi­
  nologie. Ik bedoel het gebruik van de woorden augustus en consecratus
  (sacratus, sacer). Beide termen komen herhaaldelyk in eikaars gezelschap
  voor, en dan wel inzonderheid van tempels, altaren en tempelgereed­
  schappen^). Ze blyken zo ongeveer hetzelfde te betekenen; men kan ze
  beide globaal vertalen met: geheiligd, gewyd. Maar het is duidelyk dat
  de g r o n d-betekenis van deze zo verschillende woorden ook voor elk
  een andere moet zyn. Augustus is afgeleid van augëre, „vermeerderen";
  wordt een tempel dus augustus genoemd, dan betekent dat dat hy „ver­
  meerderd" is, „van vermeerdering voorzien"^). Consecratus daarentegen
  gaat veeleer in de richting van „getabuëerd", „onttrokken aan het profane
  gebruik". Nu zijn er twee uitlatingen van Suetonius en Servius, van
  wie de een augustus verklaart als augurato conseciatu^ en de ander als
  augurio consecratus*), in beide gevallen dus: gewyd, geheiligd d o o r het
  v e r m e e r d e r e n . De wyding bestaat blijkbaar in een handeling
  waardoor aan het gebouw iets wordt toegevoegd. Op de vraag wie er
  dan iets toevoegt geeft de bekende regel van Ovidius^) antwoord: Sancta
  vocant augusta patres, augusta vocantur templa sacerJotum rite dicata
  manu: de hand van de priester maakt de tempel tot een augtatxm. En
  de rite waaraan hier alleen maar kan worden gedacht^) is het postem
  tenere, het vasthouden van de deurpost, waardoor het „m ana" van de
  pontifex overgedragen werd op het gebouw, dat daardoor werd „ver­
  meerderd", „geladen", en zo werd toegerust met de eigenschappen die
  het nodig had om „heiligdom " te kunnen zyn. Inwydingsriten zyn
  auguria: riten die niet alleen dienen om de tempel in gebruik te nemen,
  maar die in de eerste plaats hem pas tot tempel m a k e n door hem een
  macht te verlenen welke profane gebouwen niet bezitten.
   Dat is nodig omdat de tempel de plaats is waar het heilige voortaan
  „wonen" zal, en waar het regelmatig verkeer van de mensen met het
  heilige plaats zal hebben. Het anders-zyn van het heilige, waardoor het
  steeds ook een gevaarlyke, verterende kant heeft, maakt het nodig dat
  niet alleen de mensen zich aan bepaalde riten onderwerpen, zovaak ze
  ermee in aanraking komen, maar dat ook het gebouw waar de heilige
  ') Een ander voorbeeld van een verbum met zeer concrete zin, dat gebruikt wordt
  voor het begrip inwijden is hn&: I Kon. 8 : 63 e.a., verwant met een Arab, stam die
  Mnduidt: het bestrijken van het gehemelte (van een pasgeboren kind) met dadelsap,
  een oude initiatierite. Vgl. J. WELLHAUSEN, Resti, 173.
  *) H. WACBNVOORT, Imperittm 15.
  ')ib id . 14.
  *) ibid. 16.
  ') Fasti I, 609.
  *) VlgS. WACBNVOORT, t a p. 17 V.
  19
  
  cuitus plaats heeft, „er tegen moet kunnen", het heilige moet kunnen
  „verdragen". Daarvoor dient de wyding. En geheel daarmee in over*
  eenstemming is het ook dat, wanneer een heiligdom door een o f andere
  oorzaak is ontheiligd, d.w.z. in letterlyken zin zyn heiligheid is kwytgeraakt, het weer opnieuw moet worden gewyd en in zyn heilige staat
  hersteld*).
  H. W. OBBINK.
  Utrecht, 16 Mei 1949.
  OPVOEDING EN ONDERW IJS IN ISRAËL^).
  De gedifferentieerdheid in het maatschappelijk leven, die wij in
  onze tijd kennen, bestond in Israël in de periode van zijn zelfstandig
  bestaan nog niet; eerst langzamerhand kwam bij de ontwikkelling van
  de beschaving een grotere specialisatie, die ook tot een zekere zelf'
  standigheid van opvoedings- en onderwijsinstituten bracht. Wij kunnen
  die ontwikkeling in Israel, die daartoe leidde niet of nauwelijks nagaan.
  Slechts van de hoofdmomenten der ontwikkeling van het onderwijs
  kunnen wij bij benadering de tijd enigzins vaststellen.
   Daarentegen is ons wel de geest van het onderwijs, het opvoedend
  element daarin, het karakter van de opvoeding, voldoende duidelijk
  bewaard gebleven.
  De schemerachtigheid van de historische omraming en daarnaast de
  kloekheid van de geestelijke trekken van het opvoedingssysteem zijn
  beide te danken aan het karakter van de geschriften, waaruit wij onze
  kennis moeten putten omtrent Israëls' jeugdzorg: het O.T., enkele
  apokriefen, het N.T., en sommige Talmudische geschriften. Vooral de
  bijbelse boeken, en tot op zekere hoogte ook de apokriefen, hebben
  een zuiver geestelijk doel; wanneer zij over enkele uiterlijke dingen
  enige bijzonderheden vermelden, dan doen zij dat zozeer in het voorbij­
  gaan, dat wij inzake allerlei uiterlijke bijzonderheden dan wel even de
  klok horen luiden, maar meest niet helemaal recht weten, waar de klepel
  hangt. Over de latere, Talmudische, tijd zijn wij het best ingelicht,
  maar deze interesseert ons feitelijk alleen maar in zover ze ons het recht
  geeft om bepaalde conclusies te trekken ten opzichte van de N.T. ische
  tijd. Natuurlijk kunnen wij niet alle gegevens van de Talmud, die uit
  eerste eeuwen na Chr. is (le-6e eeuw) zo op de N.T. ische tijd overdragen;
  bijv. wanneer in de Talmud staat, dat iemand op 13 jarige leeftijd de
  *) Zoais dat byv. gebeurde na de M accabeeënopstand met de tempel te Jeruzalem
  in 165 v. C h r.; vgl. II Macc. 10.
  *) Verwerking van een voordracht voor een Christelijke Onderwijzersvereniging te
  Groningen.
  20.
  