title: Frans De Potter - Jan Broeckaertprijs 2019: Marie Christine Laleman
text: 56
  
  HMGOG2017_LXXII.book Page 57 Friday, August 23, 2019 4:38 PM
  
  F R A NS D E P OT T ER – J A N B RO ECKAERTPRIJS 2 0 1 9 : M ARI E C HRI STI NE L AL E M AN
  
  Dankwoord
  Marie Christine Laleman
  
  Naar aanleiding van het toekennen van de Prijs Frans De Potter en
  Jan Broeckaert in Ronse op 26 januari 2019
  Beste allen,
  De toekenning van de prijs Frans De Potter en Jan Broeckaert 2019 stemt me uiteraard gelukkig. En graag wil ik daarvoor jullie, het Oost-Vlaams Verbond van de
  Kringen voor Geschiedenis, alle aangesloten verenigingen en de subsidiërende
  overheid, de provincie Oost-Vlaanderen, danken voor deze erkenning ter bevordering van lokale geschiedenis. En bewust, of niet, door mij als laureaat te bekronen,
  heeft het Verbond voor een meervoudige vernieuwing gezorgd.
  Uiteraard vervoeg ik daardoor een rij van illustere Oost-Vlaamse onderzoekers
  die in de spirit van Frans De Potter (1824-1904) en Jan Broeckaert (1837-1911)
  uit bronnen gedistilleerde kennis ter beschikking stellen van anderen. De eerste die
  deze rij aanvoert, Jozef De Brouwer, werd in 1983 bekroond. En om de twee jaar
  wordt daar een nieuwe laureaat aan toegevoegd. Nu in 2019 is dit voor het eerst
  een vrouw en hoewel ik zeker geen harde feministe ben, toch wil ik de bekroning
  onrechtstreeks interpreteren als een erkenning voor wat talrijke vrouwelijke onderzoekers in Oost-Vlaanderen, al dan niet in het kader van hun beroepsactiviteiten,
  realiseren.
  Voor het eerst ook wordt de Prijs Frans De Potter en Jan Broeckaert toegewezen
  aan een vorser met een archeologische academische vooropleiding. Alle onderzoek
  dat ik deed, aanstuurde en/of coördineerde, vertrekt bij wat de materiële bronnen
  over het verleden van een bepaalde plek en van de mensen op die plek vertellen.
   Voornamelijk bij de archeologen-mediëvisten eindigt de wetenschappelijke opdracht niet bij de beschrijving van de vondsten en sporen die via archeologisch onderzoek aan het licht komen. We vergelijken ze met gegevens die uit andere bronnen, geschreven data en beeldmateriaal, worden aangereikt en schrijven een nieuw
  syntheseverhaal. Zo bouwen we mee aan veelal gewijzigde inzichten over de onderzoekplek, haar ontwikkeling doorheen de tijd en haar situering binnen de ruimere
  context van stad of platteland in wat je als het Noordwest-Europese Lebensraum
  kan definiëren.
  57
  
  HMGOG2017_LXXII.book Page 58 Friday, August 23, 2019 4:38 PM
  
  F R A NS D E P OT T ER – J A N B RO ECKAERTPRIJS 2 0 1 9 : M ARI E C HRI STI NE L AL E M AN
  
  Een derde vernieuwing zit voor mij vervat in de bekroning van iemand die
  vooral in teamverband onderzoek verrichtte. En die samenwerkingsverbanden waren en zijn zeer breed vertakt. Voor het onderzoek van de materiële bronnen ben je
  namelijk aangewezen op eigenaars, bouwheren, aannemers en archeologische
  teams met zowel grondwerkers en technici, als archeologen. Voor de verwerking reken je voorts op samenwerking met collega’s (historici, archeologen, natuurwetenschappers) en de (financiële) mogelijkheden die vooral overheden ter beschikking
  stellen. Met andere woorden, als ik vandaag in de bloemetjes word gezet, dan worden allen erkend die binnen Stadsarcheologie Gent of in andere samenwerkingsverbanden aan onderzoekaspecten hebben meegewerkt. En langs deze weg wil ik
  ook die velen van harte danken om zo mee te bouwen aan nieuwe inzichten over
  Gent en haar onmiddellijke randgebied.
   Met deze vernieuwende aspecten wordt mijn naam thans geassocieerd met die
  van Frans De Potter en Jan Broeckaert. Beide auteurs zijn immers incontournable
  voor wie iets wil weten over bijvoorbeeld de Gentse deelgemeenten. Net zoals zoveel andere plaatsen in Oost-Vlaanderen is dit een eerste stap om dan verder uit te
  zoeken welke onderzoekweg men wil opgaan. Voor wie in het kerngebied van Gent
  werkt is, er uiteraard het onoverkomelijke achtdelige Gent van den oudsten tyd tot
  heden (1883-1901) en zijn er nog een hele reeks andere publicaties zoals de Petit
  Cartulaire de Gand (1885) of de Second Cartulaire de Gand (1886) en notities in
  de Nota’s Straten van het Gentse Stadsarchief. In de lijn van de kritische stem die
  tijdgenoten zoals Julius Vuylsteke (1836-1903)1 en Victor Fris (1877-1925)2 lieten
  horen, vormden de werken van De Potter ook voor ons geen eindpunt en behoorden we tot de toch eerder uitzonderlijke vorsers rond stad en materieel patrimonium voor wie het herhalen van De Potter geen optie was3. Zo lag zijn werk, of liever waren de discrepanties in zijn basispublicatie, een aanzet voor twee belangrijke
  vernieuwingen in het Gentse onderzoek. Als eerste vermelden we het project rond
  de middeleeuwse stenen stadshuizen. Dit project omvat onder meer de Steneninventaris die door Stadsarcheologie Gent werd opgemaakt en ook nu nog regelmatig
  wordt aangevuld. Een eerste synthese van de bevindingen, die ik samen met Patrick
  Raveschot uitwerkte, werd in 1989 bekroond door de Koninklijke Academie voor
  
  1
  2
  3
  
  J. Vuylsteke, ‘Een handvol misslagen uit het VIe deel van Gent door F. De Potter’, in Nederlandsch Museum,
  Gent, 1893, pp. 139-186.
  V. Fris, Bibliographie de l’histoire de Gand depuis les origines jusqu’à la fin du XVe siècle, Gand, 1907, zie vooral
  pp.90-95.
   Zie ook: M.C. Laleman & D. Lievois, ‘De wetenschappelijke betekenis van Frans De Potters ‘Gent. Van den
  oudsten tijd tot heden’’, in S. Meersseman, Gent van den oudsten tijd tot heden. Registers op het werk van Frans
  De Potter, (Verhandelingen der Maatschappij voor Geschiedenis, 27), Gent, 2002, pp. 15-24.
  58
  
  HMGOG2017_LXXII.book Page 59 Friday, August 23, 2019 4:38 PM
  
  F R A NS D E P OT T ER – J A N B RO ECKAERTPRIJS 2 0 1 9 : M ARI E C HRI STI NE L AL E M AN
  
  Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België4. Een andere stimulans
  die van De Potter’s discrepanties uitging, resulteerde in het zogenoemde huizenonderzoek, een interdisciplinaire benadering van de perceelgeschiedenis, waarvoor
  we samen met archivaris Leen Charles, bouwhistoricus Guido Everaert en historicus Daniel Lievois twee handleidingen schreven5. De hoofdstructuur vindt quasi
  dagelijks toepassing bij een grote groep mensen die meer over hun huis willen en/of
  moeten weten, onder meer in het kader van verbouwingen.
  Het doorgeven van kennis naar een zo ruim mogelijk publiek en via diverse kanalen heeft altijd deel uitgemaakt van mijn visie over hoe je het verleden in de wereld van vandaag kan verankeren en met een blik op de toekomst gestalte wil geven.
   Toch blijft de strikt wetenschappelijke benadering, vertolkt in geannoteerde, gepubliceerde bijdragen, het uitgangspunt, samen met een zo trouw mogelijke weergave
  van wat de historische realiteit zou kunnen zijn, zelfs al moet dit soms aan nieuwe
  inzichten worden aangepast. Deze visie, die heden ten dage soms als ‘ouderwets’
  wordt bestempeld, zal ik blijven uitdragen. Ik geloof namelijk niet in de maatschappelijke meerwaarde van vluchtige, op succes gerichte en vaak duur betaalde
  evenementen met een fake historisch sausje. Gestimuleerd door de erkenning met
  de Prijs Frans De Potter en Jan Broeckaert hoop ik ook de komende jaren deze visie nog verder te kunnen uitdragen. Dank dat u dit mede mogelijk maakt.
  4
  
  5
  
  M.C. Laleman & P. Raveschot, Inleiding tot de studie van de woonhuizen in Gent. Periode 1100-1300. De
  kelders, (Verhandelingen Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België),
  Brussel, 1991.
  L. Charles, G. Everaert, M.C. Laleman & D. Lievois, Huizenonderzoek in Gent. Het Elisabethhuis, Gent,
  1997; L. Charles, G. Everaert, M.C. Laleman & D. Lievois, Erf, huis en mens. Huizenonderzoek in Gent, Gent,
  2001.
  59.
  