title: None
text: D oor de nagelmaker, Nikolaas Revele, worden niet min­
  der dan 315 V 2 pond nagels geleverd. Ongetwijfeld zullen
  daaronder verscheidene soorten van nagels begrepen geweest
  
  zijn, onder meer kleinere en grotere. Desniettegenstaande
  is de prijs van de nagels uniform, namelijk 2 denier groot
  het pond, zodat in totaal een bedrag van 64 schelling 11
  denier groot aan nagels werd uitgegeven. Op te merken valt,
  dat de aankoop van de nagels bij kleine hoeveelheden ge­
  schiedde, wat uit het gebruik van kerfstokken valt af te
  leiden.
  Het ijzerwerk, waaronder ankers, « beslach » van de ven­
  sters, «gangen» (hengsels van deuren en luiken), «klinken»
  (soort van deursloten), werden door de slotenmaker. Joris
  de Pape, tegen de som van 4 pond 10 schelling 8 denier
  groot geleverd.
  De glazenier, Cornelis vanden Dycke, bezorgde 87 voet
  wit glas tegen 3 Va denier de voet (ca. 27,5 cm bij 27,5 cm),
  hetzij 25 schelling 3 V 2 denier groot.
  O ok een schilder werd bij de bouw van de huizen betrok­
  ken. Het was Paulus Cockuut. Hij verfde de kamers van de
  verdieping, die wanden hadden van oud hout, alsmede de
  « caken » o f wanden van de standvensters met olieverf, en
  kreeg daarvoor een vergoeding van 4 schelling groot.
  Ten slotte voerde meester Joris de Vriese, de kasseier,
  met de hulp van een knecht, gedurende vier dagen werk uit
  en leverde daarbij 1 2 karren zand, één kar straatstenen en
  zes « grippestenen » , waarmede blijkbaar worden bedoeld
  stoepstenen o f stenen voor de greppel o f opene riool langs
  de straatzijde om water en vuilnis langs daar te laten weg­
  vloeien. V oor arbeidsloon en levering van materialen ont­
  ving hij 9 schelling 6 denier groot.
   Hiermede waren de twee nieuwe woningen klaar en
  mocht de klokkenluider Jan, die we bij de aanvang van de
  bouwwerken al ontmoet hebben, opnieuw de afval en het
  gruis opruimen. Hij kreeg daarvoor 18 denier groot.
  Met het optrekken van de nieuwe woningen waren echter
  nog een paar andere uitgaven gemoeid, die slechts onrecht­
  streeks met de constructie betrekking hadden. De nieuwe
  huizen paalden langs de achterzijde aan de eigendom van de
  
  weduwe van Francisque de Villegas. Beide eigendommen
  waren met een « glende » van elkander afgescheiden. Deze
  « glende » of heining gaf tijdens de bouwwerken aanleiding
  tot een geschil, dat tot een proces ten overstaan van de deel­
  mannen 7 uitgroeide. Dat bracht voor de kerkfabriek onver­
  mijdelijk kosten met zich mede. Aldus diende deze laatste
  3 schelling groot voor gerechtskosten, 20 denier groot voor
  het opstellen van een rekwest en 16 denier groot aan een
  griffier voor een akte van authorisatie uit te keren. Nadere
  bijzonderheden over dit geschil zijn ons niet bekend. Alleen
  weten we dat de bewuste heining door een muur moest
  vervangen worden en dat de kerkfabriek een derde in de
  kosten voor haar rekening moest nemen, hetzij 20 schelling
  groot.
  Niet alleen met de achterbuur, maar ook met de zijde­
  lingse gebuur, Jacob Traeille, ontstond een geschil betref­
  fende een gemene goot. Blijkbaar is dit geschil niet tot een
  proces uitgegroeid, maar het veroorzaakte niettemin een
  uitgave van 4 schelling 12 denier groot ten laste van de kerk­
  fabriek, die daarenboven nog 2 schelling groot aan een lood­
  gieter moest betalen voor uurloon en levering van 32 pond
  lood.
   Tellen we nu alle uitgaven samen, die door de kerkfabriek
  naar aanleiding van de constructie van de twee nieuwe hui­
  zen moesten afgedragen worden, dan bekomt men een
  totaal bedrag van 95 pond 12 schelling 10 V 2 denier groot.
  Eigenlijk zou de globale kostprijs nog wat hoger moeten
  liggen aangezien afbraakmateriaal werd gebezigd dat door
  de bouwheer zelf werd geleverd en derhalve niet in reke­
  ning is gebracht.
  Dit globale bedrag kan procentsgewijze aldus worden in­
  gedeeld. D e uitgave voor de aankoop van de twee kleine
  
  7. Over de werkkring van de deelmannen te Brugge in de 16e eeuw,
  zie J. de Damhouder, Van de grootdadigheyt der brcedt-vermaerde
  regeringhe van de stadt Brugge ..., Amsterdam, 1684, blz. 508-510;
  L. Gilliodts-van Severen, Coutume de la ville de Bruges, dl. II, Brus­
  sel, 1875, blz. 275-301.
  huisjes vertegenwoordigt ongeveer 5,23
  
  %
  Het oprui­
  men van afval en gruis, het reinigen van de oude bakstenen,
  het vervoer van oud lood en zand, het bewerken van de
  kalk, de aankoop van oud materiaal, vertegenwoordigen ca.
   4,32 % . Aan de loodgieter wordt ongeveer 0,44 % , aan de
  tegeldekker ongeveer 6,18 % , aan de slotenmaker ongeveer
  0 ,5 0 % , aan de metselaar ongeveer 22,14 % , aan de tim­
  merman ongeveer 38,70 % , aan de schilder slechts 0,20 % ,
  aan de kasseier bijna 0,50 % en aan de glazenier ongeveer
  1,01 % uitgekeerd. V oor de aankoop van bakstenen wordt
  ongeveer 6,90 % betaald, voor de aankoop van nagels onge­
  veer 3,50 % en voor de aankoop van hardsteen bijna
  0,89 % . De kosten van de schoorsteenmantels, de schouwbedekking samen met een paar andere kleinere uitgaven ver­
  tegenwoordigen ongeveer 0,65 % . De kosten wegens geschil­
  len met de buren belopen ongeveer 0,52 % , terwijl de
  tussenkomst in het bouwen van een gemene muur ongeveer
  1,04 % bedraagt. Ten slotte belopen de kosten voor het
  toezicht op de werken 0,52 % en de gratificatie voor het
  aanwijzen van de rooilijn ongeveer 0 ,10 %.
  Na de afwerking van de beide nieuwe huizen werden ze
  verpacht : het huis aan de oostkant aan heer Nikolaas
  Dupuys, het huis aan de westkant aan heer Jan Wante. De
  beide personen waren priesters. Aangezien priesters tot de
  burgerstand mogen gerekend worden, mogen we de beide
  woningen gerust in de categorie van de burgershuizen onder­
  brengen.
  De pachtprijs bedroeg voor het ene huis 24 schelling
  groot ’s jaars, voor het andere 26 schelling groot ’s jaars.
   Beide huizen brachten dus samen jaarlijks 50 schelling groot
  of 2 pond 10 schelling groot op. Bij het einde van de eerste
  pachttermijn van negen jaar verliet Nikolaas Dupuis zijn
  huis ; het werd daarop dadelijk opnieuw voor de duur van
  negen jaar verpacht aan Adriaan vande Cappelle, eveneens
  een priester, maar nu tegen 32 schelling in plaats van 24
  schelling groot. O ok met Jan Wante werd een nieuw pacht-
  
  c o n tract g e slo te n , w a a rb ij d e p ac h tso m v a n 2 6 to t 3 6 sch el­
  lin g g ro o t w e rd v e rh o o g d . E n k e le m aan d en n ad ien , o p 21
  fe b ru a ri 1.556, k w a m J a n W a n te te o v erlijd e n . A a n zijn
  o p v o lg e r a ls p ac h te r, J a n D a n c k a e rt, v o lsto n d 3 2 sch ellin g
  g ro o t ’s ja a r s , z o d a t sle ch ts g e d u ren d e en k ele m aan d en een
  h u u r v an 3 6 sch ellin g g ro o t p e r ja a r w e rd o n tvan gen . V an
  dan a f b le e f d e p ac h tp rijs g e d u ren d e versch eid en e ja re n o p
  3 2 sch ellin g g ro o t p e r ja a r g e h an d h aafd , zow el v o o r h et ene
  als v o o r h et a n d ere h u is, w a t aan d e k e rk fa b rie k een ja a rlijk s
  in k o m en v a n 6 4 sch ellin g g ro o t o f 3 p o n d 4 sch ellin g g ro o t
  b ezo rgd e.
   D e v r a a g k a n g e ste ld w o rd e n o f h e t b o u w e n v a n d e tw ee
  n ie u w e w o n in g en een w in stg e v e n d e ge ld b eleg g in g v o o r de
  b o u w h e er b e te k e n d e . W eln u , toen d e b e id e hu izen tegen
  5 0 sch ellin g g ro o t p e r ja a r w erd en v e rp a c h t, b rach t h et geïn ­
  v e ste e rd e k a p ita a l am p er 2 ,6 1 p ro ce n t in terest o p en toen
  d e p ac h tp rijs o p 6 4 sch ellin g g ro o t p e r ja a r w e rd ge b rach t
  b e te k e n d e de o p b re n g st n ie t m e er d an 3 ,3 4 %.
   B e n e v en s d e re ed s m e d e ged ee ld e b ijzo n d erh ed en o m tren t
  h e t aa n ta l d a k te g e ls, de h o ev eelh eid g la s, b a k ste n e n en an ­
  d e re m ateria len , d ie b ij de co n stru c tie aan gew en d w erd en ,
  le v e rt d e b o u w re k e n in g slech ts en k ele sch rale b ijz o n d erh e­
  den o p b e tre ffe n d e d e g ro o tte en d e in d elin g v an d e n ieu w e
  w o n in g en. A ld u s w o rd t e r in d e re k en in g o v er slech ts v ier
  v e n ste rs g e sp ro k e n , m a a r h et is zo g o ed als zek er d a t er w el
  m eer v e n ste rs zullen g e w e e st zijn. D e v ie r v e n ste rs, in de
  b o u w re k en in g u itd ru k k e lijk v e rm e ld , w aren o u d e v e n ste rs
  d ie z elfs n ie t d o o r een tim m erm an w e rd en ge le v e rd.  T e n slo tte rijst d e v ra a g o f d e n ie u w geb o u w d e w o n in g en ,
  ge le t o p h u n k o stp r ijs, to t de m in d ere, d e m id d elm a tig e o f
  d e m eerd ere k la sse v an d e to en m alige b u rgersh u ize n b e h o o r­
  den. I n ied er g e v a l lagen d e b o u w k o ste n v a n d e n ieu w e h u i­
  zen on gev eer tw in tig m a a l h o ger d an d e k o stp rijs v a n de
  tw e e k lein e h u isje s, d ie g e slo o p t w erd en om d e n ieu w e
  w o n in g en ald aa r o p te tre k k en. H e t m o eten o n g e tw ijfe ld
  zeer k lein e en b o u w v a llig e h u isje s ge w e e st z ijn , w a n t in h et
  teg e n g este ld e g e v a l zou den ze w e l n ie t v o o r a fb ra a k zijn
  aan gek och t en zou d e a a n k o o p p rijs o o k w e l w a t h o g er ge le­
  gen h eb b en.  V e rg e lijk e n w e a n d erzijd s d e p rijz en v a n en k ele b u rg e r s­
  huizen te B ru g g e u it deze p e rio d e m e t h e t b e d ra g d a t d o o r
  d e k e rk fa b rie k v a n S in t-G illis v o o r h et b o u w e n v an tw ee
  n ie u w e w o on h u izen m o e st u itg e g ev e n w o rd en . D e k o stp rijs
  v an één v an deze n ieu w e w o n in g en b e d ro e g n o g g e en 5 0
  p o n d g ro o t. D a a re n te g e n b e ta a ld e J a n P a u w e ls o p 1 6 sep-
  
  8. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen voor de geschiedenis van het
  Brugsche schildersmilieu in de X V Ie eeuw, in Belgisch Tijdschrift voor
  Oudheidkunde en Kunstgeschiedenis, dl. X (1940), blz. 143.
  9. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen
  t.a.p., dl. X I (1941), blz. 26.
  10. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen..., t.a.p., dl. X I (1941), blz. 27.
  11. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p., dl. X I (1941), blz. 28.
   70 p o n d 10 sch ellin g
  
  als
  
  Al deze huizen mogen gerust
  burgershuizen be­
  schouwd worden. Zonder daarbij rekening te houden met
  hun ligging, hun toestand van onderhoud of verwaarlozing,
  en de lasten waarmede ze eventueel waren bezwaard, al
  12. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen..., t.a.p., dl. I X (1939), blz. 341.
  13. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p., dl. X (1940), blz. 105.
  14. Zie : A. Schouteet, Documenten in verband met de Brugse schil­
  ders uit de X V Ie eeuw, in Belgisch Tijdschrift voor Oudheidkunde
  en Kunstgeschiedenis, dl. X X IX (1960), blz. 147.
  15. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p., dl. X (1940), blz. 133.
  16. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen
  t.a.p., dl. I X (1939), blz. 56.
  17. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p. dl. IX (1939), blz. 60.
  18. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen..., t.a.p., dl. X (1940), blz. 204.
  19. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p., dl. I X (1939), blz. 64.
  20. Zie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p., dl. V III (1938), blz.
  271.
  2 1 . Z ie : R.A. Parmentier, Bronnen ..., t.a.p., dl. X I ( 1 9 4 1 ) , blz.
   eîem enten d ie de w aa rde van huizen in grote m ate b eïn ­
  
  vlo ed en , b lijk t u it de aan geh aald e v o o rb ee ld e n v an d e to e n ­
  m alige w aard e van b u rgersh u izen
  
  te B ru g g e ge n oegzaam
  
  d a t d e tw ee n ieu w e w o n in g en , d ie d e k e rk fa b rie k v an SintG illis liet o p rich ten , k u n n en g e ran gsch ik t w o rd e n o n d e r de
  b u rgersh u izen v an m id d elm atig e w aard e.
  A. SCHOUTEET
  
  B IJL A G E N
  
  1 . Tekst van de bouwrekening.
  (R u briek:) Noch andre betalinghe ter causen van ’t maken van
  den twee nieuwe huusen, staende jeghensover ’t westerste kerchof
  van der voors. kercke.
  Alvooren betaelt Jacop Buscop ter cause van den coope van twee
  huusen ghedect met stroo, staende jeghensover ’t westerste kerchof,
  daar nu twee nieuwe huusen up ghemaect zyn :
  V lb. gr.
  Betaelt Jan, de clocludre, ende Heindric voor ’t ofbreken van de­
  zelve huusen, ’t steen te screpene, fondamenten uut te doene ende
  ’t greys te voeren, voor al zoo ’t blyct by diverssche dachueren in een
  boucxkin :
  II lb. IX s. gr.
  Item, betaelt beede de stedemeesters van de steke te ghevene van
  de nieuwe huusen :
  II s. gr.
  Item, betaelt Anthuenis de Waghenare voor ’t loot te voeren ten
  weechuuse :
  III I gr.
   Betaelt voor X X IIII carren zant,dieverbezicht waren in ’t calc
  ligghende in schole te voerene ende ’tzant in tedoene :
  X II gr.
  Item, van tzelve calc te beslane :
  X X gr.
  Item, meestre Lyoen Valcke1 ter cause van den coope van vier
  houten veinsters besleghen :
  X V III s. gr.
  1.
  Vermoedelijk identiek met « maistre Lyon de Valcke, clerc
  juré à la vierschare dudit Bruges, eagié de LV III ans », « meestre
  Lyon de Valcke, L X IIII jaeren, ghezwooren clerck van de vierschaere», «meestre Lyon de Valcke, ghezwooren cierck der voors. vierscare, L X III jaren », meestre Lyon Valcke, ghezworen clercq ter vier­
  schare der stede van Brugghe, oudt L X X l jaeren », respectievelijk
  vermeld in documenten d.d. 27 maart 1549, 13 december 1554, 3 no­
  vember 1554 en 4 maart 1562. Zie Brugge, stadsarchief, Overleg 1548­
  1549, nr. 63, 1554-1555, nrs. 72, 81, en 1561-1562, nr. 54.
  Item, dezelve meestre Lyoen van steenen calommen, lanteynen ende
  andre hartsteen :
  V III s. V d. gr.
  Item, betaelt den lootghietre voor L X III pondt loots, te 1 gr. ’t
  pondt, verbezicht an den slapere :
  V s. III d. gr.
  Item, voor tien pondt sauduere daeran verbezicht :
  II s. I d. gr.
  Item, voor een alven dach by den lootghietre daeran ghewrocht :
  V I gr.
  Betaelt Jooris de Hondt 2, tegheldeckere, voor leveren ende maken
  van den nieuwen dake van den huusen, slapere ende aysementhuus,
  boven de derde teghele van der stede, ende de oude teghelen, by
  appoinctemente van prochiepape ende kercmeesters, per quitantie :
  V I lb. gr.
   Betaelt Jan de Meestre 3 voor twee houte cafcoenhouten met huer­
  lieder toebehoorten, midsgaders een ordun cafcoensteen ooc met zyn
  toebehoorten ;
  V I s. V I d. gr.
  Item, betaelt voor twee zarcken van ’t kerchof te doene tot in de
  nieuwe huusen :
  V I gr.
  Betaelt Jan Breydele voor twee last ende twee voeren steens, te
  III lb. gr. ’t last, per quitantie :
  V I lb. V II s. V I d. gr.
  Betaelt Jan Caerle * voor een croonement van Avennes up ’t cafcoen, acht pondt loot daertoe, ende voor V I carren zant, die verbe­
  zicht waren omme den themmerman te vloeren in beede de huusen,
  tsamen :
  III I s. III I d. gr.
  Betaelt Claeis Revele, naghelmakere, voor de kveringhe van LX X
  pondt en alf naghelen, die verbezicht waren an de daken, te II gr.
  ’t pondt, by eenen kerf :
  X I s. I X d. gr.
  Betaelt dezelve Claeis voor een hondert LV II Ib., te ghelycke II gr.
  ’t pondt, verbezicht an de huusen, per een kerf :
  X X V s. X d. gr.
  Betaelt Fransoys van Oost 5 ter cause van leveringhe van hartsteen,
  zoo ’t blyct per quitantie ende billet :
  II lb. X I I s.gr.
  Betaelt Jooris de Pape, slotmakere6, voor leveringhe van yse'ren
  2. Joris de Hondt was tijdens het dienstjaar 1538/9 derde vinder
  van het ambacht van de tegeldekkers, tijdens het dienstjaar 1542/3
  voor de eerste maal deken, voor 1549/50 was hij tweede vinder en
  verder tijdens de dienstjaren 1553/4, 1558/9 en 1562/3 was hij
  andermaal deken van dit ambacht. Zie : Brugge, stadsarchief, register
  van de wetsvernieuwingen over de jaren 1535-1571, fol. 27 v., 57,
  107, 139, 176, en 205 v.
   3. W e nemen aan dat deze Jan de Meestere de timmerman is
  waarover verder nog wordt gesproken.
  4. Deze Jan Caerle mag blijkbaar vereenzelvigd worden met de
  metselaar Jan Kaerle, die verder nader zal behandeld worden.
  5. Frans van Oost was een steenhouwer. Zie over hem : R. A.
  Parmentier, Documenten betreffende Brugsche steenhouwers uit de
  16e eeuw, Brugge, 1948, nrs. 2, 2 bis, 3.
  6. Vermoedelijk identiek met « Jooris de Pape, slotmakere, oudt
  
  hanckers, beslach van cassynen, ghehanghen, grendels, clyncken ende
  ander yserwerck te verheghenen, zoo ’t blyct per billet :
  IIII lb. X s. V III d. gr.
  Betaelt Jan Caerle, maetsenare 7, voor leveren calc, zant ende
  handgheda an de twee nieuwe huusen, van die gheheel up te makene,
  te plaestren, paveerne ende voort al datter toebehoort, by appoinctemente van den prochiepape ende kercmeesters, per quitantie :
  X X lb. II s. gr.
  Betaelt Jan de Meestre, themmerman ®, ooc by appoinctemente
  van prochiepape ende kercmeesters, voor leveren ende maken van
  den daken, balcken, strichouten ende platen, zoo ’t blyct per voor­
  waerde ende quitantie :
  X II lb. X s. gr.
  Betaelt dezelve Jan de Meestre, by accordatie van den kercmees­
  ters, voor leveren ende maken van ’t binnenwerck van de huusen,
  boven ’t doude hout van der kercke, twelcke boven verbezicht es,
  daerinne begrepen beede de glenden, bancken ende bordexen, zoo
  ’t blyct by voorwaerde ende quitantie :
  X X III lb. gr.
  Betaelt Pauwels Cockuut, de schildre 5, voor ’t schilderen van de
  earners boven, die afgheloken waren met ouden houte, midsgaders
  de caken van den standveinsters, in olyevarwe :
  IIII s. gr.
   Betaelt Jan de Keysere, lootghietere 10, voor X V pondt nieu loot,
  X L V III jaren of daeromtrent » en met « Jooris de Pape, slotmakere,
  oudt X L V III jaren », vermeld in documenten d.d. 4 december 1560
  en 26 januari 1560. Zie : Brugge, stadsarchief, gerechtelijke dossiers
  nr. 379.
  7. Jan Kaerle was vinder van het ambacht van de metselaars tij­
  dens de dienstjaren 1536/7, 1546/7 en 1553/4. Voor het dienstjaar
  1560/1 was hij deken. Zie: Brugge, stadsarchief, register van de wetsvernieuwingen over de jaren 1535-1571, fol. 12 v., 86, 139, en 191 v.
  In een document d.d. 29 oktober 1562 wordt van hem gezegd :
  « Jan Caerle, matsenare van zynen style, oudt L III jaren of daar­
  omtrent ». Zie : Brugge, stadsarchief, gerechtelijke dosiers, nr. 467.
  8. Vermoedelijk identiek met « Jan de Meestere, vindere van den
  scrynewerckers, oudt X L jaren », met « Jan de Meestre, temmerman,
  oudt X L IIII jaeren », vermeld in een document d.d. 4 november
  1533. Zie: Brugge, Rijksarchief, Découvertes, nr. 203 ter, fol. 26 v.
  Hij is blijkbaar ook te vereenzelvigen met Jan de Meestere, die tussen
  1535 en 1570 verscheidene keren lid was van het ambachtsbestuur
  van de timmerlieden en van het ambachtsbestuur van de schrijn­
  werkers, hetzij als vinder, hetzij als deken. Zie : Brugge, stadsarchief,
  register van de wetsvernieuwingen over de jaren 1535-1571, fol. 20 v.,
  57, 58, 65, 78 v., 79 v., 93, 124 v., 139, 147, 168, 191 v., 212.
  9. Over Paulus Cockuut, zie : A. Schouteet, Documenten in ver­
  band met de Brugse schilders uit de X V Ie eeuw. V. Paulus Cockuut,
  in Belgisch Tijdschrift voor Oudheidkunde en Kunstgeschiedenis,
  dl. X X V III (1959), blz. 85-99.
   10. Jan de Keysere was tussen 1538 en 1564 verscheidene keren
  lid van het ambachtsbestuur van de loodgieters. Zie : Brugge, stads­
  
  verbezicht an de watersteen van heer Jan Wante-huuse, ende zes
  pondt oudt loot, verbezicht an de clynckehaken :
  X X III gr.
  Item, betaelt voor vier bordexen te peckene, midsgaders eene
  groote looge :
  V III s. X d. gr.
  'Betaelt meestre Jooris de Vriese, calcydre u , voor leveringhe van
  X II carren zant, een carre calcye, V I gripsteenen ende voor vier
  daghen met een cnape ghewrocht, tsamen :
  IX s. V I d. gr.
  Betaelt Jan, de clocluudre, van alle ’t gryes, dat uut de huusen
  quam, uut te voerene :
  X V III gr.
  Betaelt Jan de Meestre van overwerck by hem ghedaen in dezelve
  
  huusen, by appoinctemente :
  
  XXX s. gr.
  Betaelt Jan Kaerle, de maetsenare, ooc van overwerck ende leve­
  ringhe van eerteghelen ende steenen, per quitantie :
  X IX s. gr.
  Betaelt Cornelis vanden Dycke, glasemakere 12, voor L X X X V II
  voeten wit glas omme beede de huusen, te III V2 gr. de voet, per
  quitantie :
  X X V s. I l l V2 d. gr.
  Betaelt Claeis Revele, naghelmakere, noch van leveringhe van
  
  naghelen, te II gr. ’t pandt, ICLXXVIII Ib., comt :
  X X I X s. V III d. gr.
  Betaelt voor diverssche wettelicke costen, ghedaen in ’t proces van
  der weduwe van Francisque de Villegues dat zou hadde jeghens der
  kercke voor deelmannen ter cause van den glende, staende achter de
  nieuwe huuseh, bedrag’nende X V I s. V III d. gr., ende want die
  maer ghetauxeert en zyn X III s. V III d. gr., dus hier in laste :
  III s. gr.
   Betaelt voor ’t maken van eene requeste omme te vercrighen lettre
  van auctorisatie duer d’acte van condempnatie annegaende ’t voors.
  proces jeghens der voorn, weduwe :
  X X gr.
  Item, voor d’acte van de voors. auctorisatie, den greffier : XVI gr.
  Item, desen ontfanghere voor alle zyne moyten ende vacatiën, die
  hy ghehadt ende ghenomen heift in ’t maken van den voorn, huusen,
  die vele zyn, stellende tzelve ter discretie van ulieden mynheeren :
  X s. gr.
  archief, register van de wetsvernieuwingen over de jaren 1535-1571,
  fol. 27 v., 42, 57 v., 64 v., 79, 93, 99, 124, 132, 139, 146 v., 153,
  168 v., 184, 198 v., 205 v., 212.
  11. Joris de Vriese was tijdens de dienstjaren 1535/6, 1540/1 en
  1543/4 telkens deken van het ambacht van de metselaars. Zie :
  Brugge, stadsarchief, register van de wetsvernieuwingen over de jaren
  1535-1571, fol. 5 v., 42, 64 v.
  12. Te Brugge ressorteerden de glazeniers onder het ambacht van
  de beeldenmakers en de zadelmakers. D e naam Cornelis van den Dy­
  cke komt nochtans niet in de gildebœken van dit ambacht voor. Vgl.
  C. Vanden Haute, La corporation des peintres de Bruges, BruggeKortrijk (1912).
  Item, betaelt Jacop Quareyt, de maetsenare 13, over ’t derde van
  ’t maken van eenen nieuwen muer, staende achter de nieuwe huusen,
  ghemeene metter weduwe Villeghes, by appoinctemente :
  X X s. gr.
  Item, betaelt eenen lootghietre, voor X X X II lb. loots by hem
  gheleyt an ’t huus van Jacop Traille vooren ter straten, midsgaders
  handgheda, tsamen :
  II s. X d. gr.
  Item, Jooris de Hondt voor ’t onderdecken ende decken van
  tzelve gotkin, midsgaders voor ’t leveren van calc, zant ende vanneelen, tsamen :
  X I I gr.
   Item, Jacop Traeille es heesschende over d’heltscheede van éene
  ghemeene gote, die de kercke thuerewaerts behouden heift, dewelcke
  ligghende es tusschen de huusen der voorn, kercke toebehoorende
  ende zynen huuse, staende neffens elcandren, midsgaders ooc dat zyn
  huus moet houden ligghende eene slapere, by die van der kercke
  ghedaen maken, ende dit boven de nieuwe goten die de kercke thuere
  coste alleene an beeden zyden van den huusen heift ghedaen legghen
  up de handen van dien, al ter discretie :
  III s. gr.
  Brugge, Rijksarchief, fonds van de Sint-Gilliskerk
  te Brugge, nr 7 : rekeningen van de kerkfabriek 1527­
  
  1543, fol. 269 v. - 271 v. (rekening over het dienstjaar
  1541 juni 24 - 1542 juni 24).
  2 . Uittreksels uit de rekeningen van de kerkfabriek van
  Sint-Gillis te Brugge betreffende het verpachten van
  tw ee nieuwe huizen.
  Rekening over het dienstjaar 1544 juni 24 - 1545 juni 24, fol. 3,
  nrs. 1, 2 :
  Heer Nicolaes Dupuis, priestre, heeft in huere ’t oorsterste huus
  van den twee nieuwe huusen voor vierentwintich scellinghen grooten
  tsjaers ; ontfaen van denzelven van de len in hoymaendt X V e
  X L IIII tot hoymaendt vivenveertich : X X IIII s. gr.
  Heer Jan Wante, priestre, heeft in huere ’t westerste huus van den
  
  13.
   Omstreeks 1541-1542 waren er te Brugge twee metselaars die
  dezelfde naam voerden : Jacob Quareit de jonge en Jacob Quareit de
  oude. De ene was waarschijnlijk de vader van de andere. Beiden zijn
  tussen 1536 en 1564 verscheidene keren lid geweest van het
  ambachtsbestuur van de metselaars. Zie : Brugge, stadsarchief, register
  van de wetsvernieuwingen over de jaren 1535-1571, fol. 12 v., 34 v.,
  64 v., 71 v., 92 v., 106
  v., 115, 139, 153, 160, 168 v., 184, 198 v.,
  212. Het zal wel Jacob
  Quareit de jonge zijn,die wordt vermeld
  als « Jacob Quareyt, oudt X L V II jaren, matsenare », en « Jacob
  Careyt, oudt X L IX jaeren » in documenten d.d. 17 oktober 1565 en
  6 juni 1567. Zie : Brugge, stadsarchief, gerechtelijke dossiers, nr. 771.
  voors. twee nieuwe huusen voor X X V I s. gr. tsjaers ; ontfaen van
  denzelven van eerst hoymaendt X L IIII tot eerst hoymaendt vivenveertich : X X V I s. gr.
  Rekeningen over het dienstjaar 1551 juni 24 - 1552 juni 24, fol.
  136 v., nrs. 1, 2, 3, 4 :
  Heer Nicolaes Dupuich, priestre, heeft in huere ’t oosterste huus
  van den twee nieuwe huusen voor X X IIII s. gr. tsjaers ; ontfaen
  over een half jaer van zydert eersten hoymaent X V CLI totten eersten
  van laumaendt daernaer dat alsdoen den voorn, heer Nicolaes schiet
  uuten voorn, huuse : X II s. gr.
   Ende es ’t voorn, parcheel verhuert meestre Adriaen vander
  Cappelle, cappellaen van der prochie van St. Gillis, den termyn van
  neghen jaeren voor de somme van X X X II s. gr. tsjaers, ingaende den
  eersten dach van lauwe in ’t voorn, jaer X V CLI ; ontfaen van den­
  zelven over een half jaer, ghevallen den len hoymaent X V CL II :
  X V I s. gr.
  Heer Jan Wante, priestre, heeft in huere ’t westerste huus van den
  voorn, twee nieuwe huusen voor X X V I s. gr. tsjaers; ontfaen over
  ’t laetste jaar van neghen van zydert hoymaent X V CLI tot hoymaent
  LII : X X V I s. gr.
  Dezelve heer Jan Wante heeft wederomme ’t voorn, parcheel
  jeghens desen commis in huere ghenomen den termyn van IX jaeren
  voor de somme van X X X V I s. gr. tsjaers, danof ’t eerste jaer van
  betalinghe wezen zal den eersten van hoymaent X V CL III.
  Rekening over bet dienstjaar 1555 juni 24 - 1556 juni 24, fol.
  226 r.-v.
  Meester Adriaen vander Cappelle, priestere ende wylen capellaen
  van der voornoomde prochie, bewuende ’t oosterste huus van den
  tween nieuwe huusen in advenante van X X X II s. grooten tsjaers
  den termyn van drie maenden hendende letst septembre X V CLV,
  compt V III s. grooten, ende stont tzelve huus ledich van Barnesse
  tot decembre X V CLV ende alsdoen tzelve huus bewuent wiert by
  heer Jan Descleny den termyn van zeven maenden hendende wedemaendt X V CLVI ten ghelycken pryse van X X X II s. gr. tsjaers, es
  X V III s. V III d. gr., compt tsamen : X X V I s. V III d. gr.
   Willem Wante, betalende over d’hoirs ende aeldinghers van wylen
  heer Jan Wante, als wylen bewuendt hebbende ’t westerste huus van
  den voorn, twee nieuwe huusen voor X X X V I s. gr. tsjaers ; ontfaen
  tzydert den len hoymaent X V CLV tot den X X Ien in sporckele in
  tzelve jaer X V CLV alsdoen denzelven heer Jan Wante overleedt, by
  consente ende accorde van Jan de Meestere, kercmeestere van der
  voors. kercke, de somme van : X X I I I I s. gr.
  Rekening over bet dienstjaar 1556 juni 24 - 1557 juni 24, fol. 251,
  nrs. 1, 2 :
  Heer Jan Descleny, priester ende wylen capellaen van der voornoomde kercke, bewuende ’t oosterste huus van den twee nieuwe
  huusen voor de somme van tweendertich scellinghen grooten tsjaers ;
  ontfaen over één jaer ghevallen den laetsten dach van wedemaendt
  X V CLVII de somme van : X X X II s. gr.
  Pieter Danckaert als in huere hebbende ’t westerste huus van den
  voornoomden twee nieuwe huusen te tweendertich scellynghen groo­
  ten tsjaers ; ontfaen over een jaer ghevallen den vichtiensten dach van
  wedemaend't X V CLVII de somme van : X X X II s. gr.
  Brugge, Rijksarchief, fonds van de Sint-GiUis-kerk
  te Brugge, nr. 8 : rekeningen van de kerkfabriek
  1544-1564.
   H e t
  
  E n g e ls
  
  S e m in a r ie
  
  te
  
  B r u g g e
  
  D e co n tacten tu sse n B ru g g e en E n g e la n d w a re n ta lrijk en
  v e e lz ijd ig , in d e 1 9 e eeu w. H e t d o d e en arm e B ru g g e w a s
  een m e k k a v o o r rijk e , o f zich als rijk v o o rd o en d e en gelse
  h a n d e la a rs, ren ten iers en o p ru st g e ste ld e k o lo n ia len , d ie
  k w am e n p ro fite re n van h et g o e d k o p e lev en te B ru g g e. Z ij
  v o rm d en h ier een k o lo n ie d ie in 1 8 4 6 , 4 0 4 led en te ld e , in
  1 8 6 9 b ijn a 1200 en in 1 8 9 2 o n gev ee r 8 0 0. H e t w a s een
  g e slo te n gem een sch ap m et een eigen th e ate r, eige n scholen,
  c lu b s en een w eesh u is.  B r u g g e v o e rd e n aar E n g e la n d k a n t u it, m aar o o k ... m issio ­
  n arisse n . H e t h e rste l, in 1 8 5 0 , v an d e k e rk e lijk e h iërarch ie
  in E n g e la n d , en d e g o e d e b etre k k in g en d ie h e ersten tu ssen
  h e t E n g e ls
  
  en h et B e lg isch e p isc o p a a t v e ro o rz aa k te
  
  een
  
  b e la n g rijk e u itto ch t v an V la am se p rie ste rs n aar E n g e la n d '.
  W ij w illen h ier een sp ec tac u laire b la d z ijd e b eh an d elen
  1.
  De geschiedenis van de Engelse kolonie te Brugge moet nog
  geschreven worden. De hier vermelde gegevens werden ontleend aan
  de inleiding van J. Maréchal tot de Catalogus van de Tentoonstelling
  Britannica te Brugge, Brugge 1966, pp. 29-34. Zie verder enkele
  korte bijdragen in Biekorf 55 (1954) pp. 31, 188-191, 56 (1955)
  31, 216.
  Voor de Vlaamse missionarissen in Engeland, zie P. Allossery, Onze
  Westvlaamsche Zendelingen, Brugge, 1925, 2 vol., J. D e Meülenaere,
  Canon Benoît en Gezelle, in Gezellekroniek 2 (1964) 81-98, 3
  (1965) 67-88, en idem, Bij het eeuwfeest van Mill Hill. Pieter
  Benoit van Kuurne en de Engelse missie, in Biekorf 67 ( 1966 )
  341-348.
   van deze religieu ze co n tacten , b la d z ijd e d ie o o k w e l b in ­
  din gen h e e ft m et h e t econ om isch a sp ec t, nl. d e op rich tin g
  van een E n g e ls Sem in arie te B ru g g e.
   1. Een Schots of een Engels Seminarie te Brugge ?
  O p 2 8 d ecem b er 1 8 5 0 rich t M g r. G o n e lla , A p o sto lisch
  N u n tiu s te B ru sse l, een b rie f aan M g r. M alo u 2, w aarin hij
  n aar zijn m en in g v ra a g t o v er h et inzicht v an d e ap o sto lisch e
  v icarissen van Sch o tla n d , c m on d e r leid in g v an P a te r V an
  R o o sb ro e c k en an d er P rem o n stra te n z e r m on n ik en , in B e lgië
  een S ch o ts co llege o p te rich ten . D e b issc h o p an tw o o rd t
  h ierop in o n g u n stig e zin , v e rw ijzen d n aar het v erled en van
  P a te r V a n R o o sb ro e c k , d a t geen v o ld o en d e
  
  w aarb o rgen
  
  b ie d t v o o r een d e rg e lijk e on d ern em in g, en v e rv o lg t :
  « Pour ce qui me concerne, je ne croirai pas pouvoir prêter la main
  à l’œuvre à moins que je n’aie l’assurance formelle, qu’on ne fera
  point de quête et qu’on ne cherchera pas les ressources nécessaires
  dans mon Diocèse 3... Je ne comprends pas non plus pourquoi on ne
  fonde pas plutôt la maison en Ecosse, où les catholiques jouissent
  maintenant d’une grande liberté et ne manquent pas de ressources » 4.
   O n s is, v an de h an d v an Jo h n M u rd o ch ( o f M e ird o c h ),
  a p o sto lisch v ica ris v a n h et w e ste lijk d istric t v an S ch o tlan d ,
  een « P la n d e la m a iso n m o n astico-sém in aire » , in 18 p u n ten ,
  b e w a a rd , d at de o p rich tin g v o o rz iet, te B ru g g e , v an een
  m issie-teh u is, a a n v an k elijk b e ste m d v o o r d e o p leid in g van
  P rem o n strate n z e r m issio n a risse n , la te r o o k v an secu lieren ,
  2. Joannes-Baptista Malou werd geboren te leper op 30 juni 1809,
  priester gewijd te Rome op 2 nov. 1834, doctor in de godgeleerdheid,
  6 mei 1835, hoogleraar te Leuven, oct. 1837, bisschop van Brugge van
  1 oct. 1849 tot 23 maart 1864. Hij werd opgevolgd door JoannesJosephus Faict, geboren te Leffinge op 22 mei 1813, priester gewijd
  te Brugge op 9 juni 1838, leraar in de kerkgeschiedenis en de weten­
  schappen aan het Grootseminarie, jan. 1839, superior van het Klein­
  seminarie te Roeselare, aug. 1849, vicaris-generaal in 1856, bisschop
  van Brugge van 18 oct. 1864 tot 4 jan. 1894.
  3. Men herinnere zich de hongersnood en de economische crisis
  die West-Vlaanderen teisterden van 1845 tot 1850.
   4. Bisschoppelijk Archief te Brugge, Acta 1851, pp. 3-5. In Schot­
  land werd de katholieke hiërarchie pas in 1878 hersteld . tot dan toe
  was de kerk, - zoals in Engeland tot 1850 - als katholieke missie
  ingericht.
  u itslu ite n d b e ste m d v o o r d e k a th o lie k e m issie in S ch o tlan d.
  D e secu lieren m o eten S ch o t ge b o re n zijn o m te k u n n en to e ­
  g e la te n w o rd e n . D e filo so fisc h e en th e o lo gisch e stu d ie s zu l­
  len d o o rg e m a a k t w o rd e n aan h e t G ro o tse m in a rie v a n B r u g ­
  ge. V e rd e r w o rd t n o g g e stip u le e rd d a t h e t b e g in k a p ita a l v an
  d e stich tin g 3 6 .0 0 0 F r . zal b e d ra g e n , « les au tres fo n d s,
  n éce ssaire s à la co n tin u atio n d e l ’œ u v re n e m an q u ero n t
  p o in t » 5.
   H e t stu k d a te e rt v a n 3 ja n u a ri 1 8 5 1 , d a g w a a ro p M g r.
  M a lo u aan d e N u n tiu s zijn n e g a tie f a n tw o o rd la a t ge w o rd en.
  V e rd e r vern em en w ij n iets m e e r o v e r d it p lan.
  I n 1 8 5 7 w o rd t te L e u v e n , d o o r K a rd in a a l S p a ld in g en
  M g r. L e fe v e re , h e t A m e rik a a n s C o lle g e g e stic h t, d a t to t d o e l
  h e e ft m issio n a risse n o p te leid en v o o r d e k a th o lie k e m issie s
  in A m e rik a 6.
   D e z e en g e lijk a a rd ig e in itia tiev e n in h e t b u iten la n d , zijn
  g aa n in w erk en o p d e v e rb e e ld in g van een jo n g e E n g e lse
  b e k e e rlin g ,
  
  S ir Jo h n S u tto n , d ie
  
  sin d s
  
  1855
  
  te B ru g g e
  
  w o o n t, en d ie een d e rg e lijk p la n o p v a t v o o r d e E n g e lse
  k a th o lie k e k e rk 7.
  5. Copie bewaard op de Bibliotheek en Cultuurarchief van de
  Provincie West-Vlaanderen voortaan aangeduid als PBCA.
  6. E. Rembry, De bekende pastors van Sint Gillis te Brugge
  (1311-1896), Brugge, 1890-1896, p. 637, en C. Maes, Bisschop
  Lefevere. Het Amerikaans Collegie te Leuven, in Rond den Heerd
  12 (1876/77) 233-236 en 243-244.
  7. Sir John Sutton of Norwood-Park, baronnet, zoon van Richard
  en Maria Elisabeth Burton, werd geboren te Norwood-Park (Nots)
  in 1821, als oudste van zeven kinderen. Hij studeerde te Eton en
  aan het Jesus College te Cambridge. In 1844 huwt hij Emma
  Helena Sherlock, die het jaar daarop reeds sterft. In 1853 komt hij
  naar België, met een aanbeveling van architect Welby Pugin voor
  baron Béthune. Hetzelfde jaar wordt hij te Roeselare gedoopt door
  E.H. Félix Béthune, econoom en professor aan het Kleinseminarie.
   Gedurende twee jaar verblijft hij te Kidrich aan de Rijn, bij Wies­
  baden, waar hij bezittingen verwerft, en restauratiewerken laat uit­
  voeren aan een kerk en een kapel. Na de dood van zijn vader, op
  14 november 1855, keert hij terug naar Brugge, waar hij het huis
  nr 10 betrekt in de Gouden Hand straat. Hij ontpopt zich tot een
  waar maecenas voor de St. Gillisparochie : hij bekostigt de uitvoering
  van polyfonische muziek in de kerk, komt tussen in herstellings­
  werken, en schenkt 3 glasramen ; koopt grond aan voor een lokaal
  van de jongenscongregatie en bekostigt de bouw van dit lokaal dat
  
  H e t ee rste sp o o r v an d it in itia tie f vin d en w ij teru g in een
  b rie f v an M g r. M a lo u aan K a rd in a a l W isem an 8, d .d. 4 m ei
  1 8 5 8 , w aarin hij o n d e rp a sto o r B o o n e , d e v ertro u w en sm an
  v a n J. S u tto n , aan d e K a rd in a a l aan b e v ee lt. B o o n e is b e la st
  m et h et E n g e ls ep isc o p a a t co n tact te nem en b e tre ffe n d e de
  g e p la n d e stich tin g 9. H e t p la n w o rd t d o o r h et E n g e ls e p is­
  c o p a a t zeer k o el o n tv an ge n. D e b issc h o p p e n sch u iv en de
  z aak o p d e lan ge b a a n en oefen en d ru k k in g u it o p R o m e
  o p d a t d e stich tin g in E n g e la n d o f te R o m e zou w o rd e n o p ­
  gerich t. 