title: Cécile Becchia, Les bourgeois et le prince. Dijonnais et Lillois auprès du pouvoir bourguignon (1419-1477). Bibliothèque d’histoire médiévale 22
text: bmgn — Low Countries Historical Review | Volume 135 (2020) | review 24
  
  Cécile Becchia, Les bourgeois et le prince. Dijonnais et Lillois auprès du pouvoir bourguignon (14191477). Bibliothèque d’histoire médiévale 22 (Parijs: Classiques Garnier, 2019, 548 pp.,
  isbn 978-2406080848).
   De aandacht voor de geschiedenis van steden in de laatmiddeleeuwse
  Nederlanden gaat doorgaans uit naar de grote steden, zoals Brugge, Gent,
  Leiden en Utrecht. Steden met een lager economisch gewicht of van minder
  politiek belang krijgen lang niet de aandacht die ze verdienen. Dat euvel
  verhelpt de Franse mediëvist Cécile Becchia in Les bourgeois et le prince. Dijonnais
  et Lillois auprès du pouvoir bourguignon (1419-1477), dat een herwerkte versie
  is van het proefschrift dat ze in 2015 aan de Université Paris-Sorbonne
  verdedigde. Het is een typisch Franse verhandeling: omvangrijk, op uitvoerig
  bronnenmateriaal gebaseerd, goed geschreven en stevig in de Franstalige
  historiografie ingebed. Een degelijk historisch onderzoek dus, dat nog lang
  als standaardwerk voor de geschiedenis van Dijon en Rijsel zal gehanteerd
  worden door historici met een interesse in de stadsgeschiedenis van de
  Nederlanden. Beide steden maken nu nochtans deel uit van Frankrijk, maar
  dat gold in de onderzochte periode enkel in ‘theoretisch’ opzicht: terwijl
  ze beiden tot het middeleeuwse koninkrijk Frankrijk behoorden, werden
  ze in de onderzochte periode door de Bourgondische hertogen bestuurd,
  en die lieten zich amper door de Franse koning beïnvloeden – hoewel het
  hun leenheer was. Dijon behoorde tot het hertogdom Bourgondië, en Rijsel
  tot het graafschap Vlaanderen. De steden waren twee kroonjuwelen van de
  Bourgondische hertogen Filips de Goede en Karel de Stoute, die van 1419
  tot 1477 over grote delen van de Nederlanden regeerden. Nadien verschilde
  de geschiedenis van beide steden danig: terwijl Dijon en Bourgondië door
  de Franse koning veroverd werden, bleven Rijsel en Vlaanderen onder
  Habsburgse heerschappij – tot de verovering van het zuiden van Vlaanderen
  door Louis xiv in de zeventiende eeuw.
   Het werk focust op de boeiende politieke geschiedenis van beide
  steden, niet zozeer vanuit institutioneel oogpunt, maar met een doorgedreven
  studie van de personen en families die er het bewind voerden. In Rijsel zijn
  dat onder andere de families Frémault, Tenremonde en Gommer, terwijl de
  macht in Dijon door telgen uit de geslachten Mariot, Eschenon en Baudot
  gemonopoliseerd werd. Wel is het zo dat deze stedelijke elites snel van
  samenstelling wisselden. Weinig van de families die Dijon bestuurden,
  waren nog rond 1500 in de stedelijke politiek actief. Zoals ook in studies van
  
  Published by Royal Netherlands Historical Society | knhg
  Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License
  doi: 10.18352/bmgn-lchr.10799 | www.bmgn-lchr.nl | e-issn 2211-2898 | print issn 0165-0505
  
  andere steden in het Bourgondische landencomplex al is vastgesteld1, werden
  heersende elites relatief snel vervangen en waren zij aan allerlei economische
  en sociale veranderingen onderhevig. Het is jammer dat Becchia haar
  resultaten te weinig met die van studies over hoofdzakelijk Nederlandstalige
  steden heeft vergeleken, want het had haar werk meer slagkracht kunnen
  geven. Maar voor wel meer Franstalig onderzoek naar de Nederlanden
  geldt dat Nederlandstalige studies nauwelijks worden geraadpleegd – zoals
  Nederlandstalige onderzoekers helaas steeds minder Franstalig werk lezen.
  Dit nieuwe boek heeft in ieder geval het voordeel dat het een behapbare brok
  vergelijkingsmateriaal biedt aan de laatstgenoemde groep mediëvisten.
   De meest interessante gegevens spit Becchia uit de financiële
  archieven die voor beide steden genereus bewaard bleven. Zowel de stedelijke
  families als de hertogelijke vertegenwoordigers van Dijon en Rijsel hadden
  verregaande financiële netwerken uitgebouwd. De centrale financiële
  instelling van het graafschap Vlaanderen, de Rekenkamer te Rijsel, ging
  namelijk vaak te leen bij de elites in de stad om noden te lenigen, wat een
  opmerkelijke afhankelijkheidsrelatie tussen beide partijen creëerde. Ook bij
  de elite in Dijon leenden zowel lokale ontvangers als de hertog geld, met als
  gevolg dat het lokale bestuursapparaat sterk op deze onderlinge relatie tussen
  elite, staatsambtenaren en het hof leunde. Dat bleef een constante op het
  moment dat Dijon aan de Franse kroon werd toegevoegd in 1477, een opstand
  (de ‘meutemaque’) van een factie van de stadsbewoners ten spijt. Meer nog,
  de lokale elite verstevigde er zijn greep op het politieke apparaat dankzij de
  Franse steun, wat kan verklaren waarom er na die ene strubbeling op lange
  termijn geen protest meer was tegen de Franse annexatie.
  Een lacune in het onderzoek van Becchia is de relatie van de elite met
  de gewone stedeling. Ze onderzoekt namelijk de onderlinge netwerken van
  de stedelijke toplaag, en merkt op dat hun macht amper gecontesteerd werd
  in deze ‘kalme’ steden. Terwijl bijvoorbeeld in het nabijgelegen Dowaai, Ieper
  en Doornik regelmatig sociale conflicten plaatsvonden, kende Rijsel minder
  politiek geweld. Becchia kan de relatieve kalmte in Dijon en Rijsel echter niet
  verklaren en had hiervoor het recente werk van Patrick Lantschner in rekening
  moeten brengen. Weliswaar dateert Becchia’s proefschrift uit 2015, maar het
  in datzelfde jaar gepubliceerde boek van Lantschner (The logic of political conflict
  in medieval cities) had in deze handelseditie eigenlijk niet mogen ontbreken.
   Lantscher toonde in zijn boek aan dat Rijsel veel minder uitgebouwde gilden
  en wijkbesturen had dan bijvoorbeeld Doornik, waardoor mobilisatie van
  ambachtslieden er moeilijker was. Bovendien vonden rekesten van inwoners
  bij de Rijselse elite sneller gehoor dan in de naburige steden. Evenmin
  citeert Becchia het Engelstalige werk van James Farr over de ambachten in
  vroegmodern Dijon (Hands of honor, 1988), dat nochtans nuttige gegevens
  
  1
  
  Zie onder meer de publicaties van Frederik Buylaert.
  bevat over de relatie tussen de elite en de middengroepen in de stad. Vorsers
  naar de politieke stadsgeschiedenis van de Nederlanden zullen het dus niet
  louter bij de consultatie van Becchia’s werk kunnen houden als ze nog dieper
  willen graven naar de geschiedenis van Dijon en Rijsel, maar ze hebben er wel
  alvast een heel degelijk onderzoek bij om vergelijkingsmateriaal te vinden.
  Jelle Haemers, ku Leuven.
  