title: Artefacts, dé bron voor alles wat u wou weten over kleine archeologische objecten, wil Vlaanderen op de kaart zetten. 2015. &#x27E8;halshs-01242409&#x27E9;
text: Artefacts, dé bron voor alles wat u wou weten over
  kleine archeologische objecten, wil Vlaanderen op de
  kaart zetten
  Michel Feugère, Patrick Bultinck
  
  To cite this version:
  Michel Feugère, Patrick Bultinck. Artefacts, dé bron voor alles wat u wou weten over kleine archeologische objecten, wil Vlaanderen op de kaart zetten. 2015. �halshs-01242409�
  
  HAL Id: halshs-01242409
  https://shs.hal.science/halshs-01242409
  Submitted on 7 Sep 2016
  
  HAL is a multi-disciplinary open access
  archive for the deposit and dissemination of scientific research documents, whether they are published or not. The documents may come from
  teaching and research institutions in France or
  abroad, or from public or private research centers.
  L’archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est
  destinée au dépôt et à la diffusion de documents
  scientifiques de niveau recherche, publiés ou non,
  émanant des établissements d’enseignement et de
  recherche français ou étrangers, des laboratoires
  publics ou privés.
  Artefacts, dé bron voor alles wat u wou weten over kleine archeologische
  objecten, wil Vlaanderen op de kaart zetten.
  Michel Feugère (CNRS, UMR 5138, France)
  Patrick Bultinck (Universiteit Gent)
  
  Hoewel aardewerk het leeuwendeel vormt van archeologische vondsten, kunnen
  zogenaamde "kleine archeologische objecten", afhankelijk van de site en periode, 20 tot
  30% van het totale aantal gevonden artefacten uitmaken. Hier worden deze "kleine
  archeologische objecten" gedefinieerd als door de mens gemaakte objecten andere dan
  aardewerk. Deze laatsten leveren in grote mate informatie over voeding en het bereiden
  en stockeren ervan. De kleine archeologische voorwerpen, ondanks dat ze maar een
  beperkt percentage van de vondsten uitmaken, leveren dan weer heel wat andere
  informatie op.
   In voorbije decennia genoot het onderwerp de aandacht van talrijke specialisten en
  louter de lijst van hun publicaties hierover zou menig boek kunnen vullen (zie onder
  meer Feugère et al., 1991). Kleine archeologische objecten vormen een bijzonder
  complexe categorie vondsten omdat deze artefacten betrekking hebben op alle aspecten
  van het dagelijks leven. Zo vinden archeologen objecten gerelateerd aan het louter
  individueel leven (bv. juwelen, kleding, en andere opsmuk), aan de leefomgeving (bv.
  huisraad en allerlei verwante objecten), aan ontelbare activiteiten zoals handwerk,
  landbouwtuigen en wapens en aan votieve en religieuze objecten zoals beelden en
  offermaterialen. Over tijd en ruimte beschouwd, beseft men al snel dat de studie van het
  geheel aan dergelijke objecten een enorme taak is die geen enkele specialist alleen de
  baas kan. Die specialisten zitten vaak zeer verspreid over diverse (academische)
  instanties in verschillende Europese landen, spreken verschillende talen en werken niet
  zelden vanuit verschillende invalshoeken maar delen dezelfde interesse in de kleine
  archeologische objecten. Het uitwisselen van informatie, het opstellen van
  gemeenschappelijke projecten etc. gebeurde tot voor enkele jaren, en nu nog in grote
  mate, hoofdzakelijk via gespecialiseerde congressen en publicaties. In de laatste twee
  decennia verscheen internet als een nieuw medium langs waar communicatie gebeurt,
  wetenschappelijke informatie wordt uitgewisseld en langs waar zelfs nieuwe
  vooruitgang kan worden geboekt. Daarbij spelen websites een prominente rol.
  Er bestaan verschillende websites gewijd aan bepaalde aspecten van kleine vondsten,
  vaak gerelateerd aan een bepaalde periode of categorie objecten of zelfs informatiebron.
   Hieronder valt het Portable Antiquities Scheme dat vondsten van individuen in het
  Verenigd Koninkrijk groepeert (http://finds.org.uk/database). Met Artefacts
  (http://artefacts.mom.fr) besteden we hier specifiek aandacht aan een site die als doel
  heeft alle informatie te verzamelen over alle kleine archeologische objecten van de
  vroege bronstijd tot de moderne tijd en dit op een grote geografische schaal (Europa en
  het Middellands Zeegebied).
  De Artefacts site bestaat 5 jaar en is uitgegroeid tot een onderzoekstool en
  informatiebron voor al wie interesse heeft in kleine archeologische objecten. Een groot
  deel van de website is open voor het grote publiek dat er naar believen kan zoeken naar
  objecten of een overzicht kan krijgen van bv. kammen van de antieke tijden tot de
  1
  
  middeleeuwen. Dergelijke zoekopdrachten gebeuren aan de hand van een code (PGN
  voor kammen). Zoeken op deze wijze leidt dan tot 29 fiches die in totaal 676
  voorwerpen omvatten waarbij elke bladzijde op de site één bepaald type kam beschrijft.
   Daarnaast kan men periodes onderscheiden door een numerieke code toe te voegen
  waarbij, bijvoorbeeld, 9 staat voor de middeleeuwen. Zoeken op PGN-9 levert dan alle
  middeleeuwse kammen op. Analoog kan men fibulae opzoeken uit verschillende
  perioden en bv. zien hoe analoge types werden gevonden in Nijmegen, het Duitse
  Rijngebied, Zwitserland, Oudenaarde, ... Voor elke gemaakte selectie kan men bovendien
  een Europese verspreidingskaart oproepen en volledige automatisch een pdf bestand
  laten genereren dat alle fiches bevat met foto's, literatuurreferenties en meer. De
  gebruiker van de site kan op de kaart ook inzoomen op een bepaalde regio om zo een
  overzicht te krijgen van de objecten uit deze regio. Als voorbeeld kunnen we zoömorfe
  fibulae opzoeken. Van de 984 zoömorfe fibulae op de site (b)lijken er slechts een zeer
  gering aantal uit Vlaanderen te komen (zie figuur 1). Nochtans weet iedereen dat
  dergelijke objecten er zeker al gevonden zijn en ook in musea te vinden zijn. Dit is een
  gevolg van het feit dat Vlaanderen achterop hinkt in het zich inschrijven in grotere
  Europese verbanden voor het in kaart brengen van kleine archeologische voorwerpen
  (zie verder).
  Figuur 1: Lokaties (tot op postcode niveau) van vondsten van 984 zoömorfe fibulae uit
  Artefacts, ingezoomd op Vlaanderen en ruime omgeving. De grootte van een cirkel duidt
  op de grootte van de vondstenconcentratie, witte cirkels duiden op museumstukken.
  Deze zoekwijze is de eenvoudigste toegang tot Artefacts en volstaat voor een groot deel
  van de ruim 100000 bezoekers die de site al mocht verwelkomen. Met meer dan een
  kwart miljoen geïnventariseerde voorwerpen van zeer diverse oorsprong zijn zeker nog
  niet alle categorieën compleet. De meesten dienen nog verder aangevuld maar sommige
  
  2
  
  grote categorieën zoals Merovingische gespen geven al een quasi compleet overzicht van
  dit soort objecten voor de gegeven periode.
   Artefacts is voorts een wetenschappelijke bron van informatie, gebruikt door
  onderzoekers om objecten te catalogeren en te bespreken in het licht van de nieuwste
  inzichten. Met ruim een kwart miljoen objecten en uitgebreide functionaliteit is het een
  middel voor het begrijpen van de morfologie, typologie, chronologie en evolutie van
  voorwerpen door de tijd heen. Studenten en onderzoekers gebruiken de site dan ook om
  verbanden te leggen tussen voorwerpen. Geïnteresseerde deskundigen kunnen zich
  (gratis) registreren waarbij ze toegang krijgen tot een forum gewijd aan deze objecten,
  of ze kunnen meewerken aan het uitbouwen van de bibliografie. Deze bibliografie is een
  vaak gebruikt instrument onder specialisten én amateurs gezien de medewerkers die de
  publicaties, tijdschriften en boeken inventariseren, de site continu updaten. Zo zijn er op
  dit ogenblik reeds zo'n 13000 titels geregistreerd, waarvan velen gelinkt zijn aan de
  objectfiches. Zo linkt de fiche een voorwerp meteen aan de relevante literatuur. Circa
  25% van deze publicaties is legaal online beschikbaar voor zowel het grote publiek als
  de specialist. Dit betekent dat heel wat wetenschappelijke info maar een muisklik ver is.
  Diezelfde deskundigen kunnen de status van auteur krijgen wat betekent dat ze toegang
  krijgen tot alle fiches, waaronder ook ongeveer 10000 fiches die nog te onvolledig zijn
  voor publieke toegang. Auteurs kunnen fiches aanpassen of eigen fiches toevoegen.
  Gezien de omvang van het onderwerp behandeld op de website en het aantal klassen
  objecten is elke grondige bijdrage welkom. Daarnaast verwelkomen we hulp bij het
  ontwikkelen van de interface of het verzorgen van andere technische aspecten. Zo
  werken sommige auteurs aan de correctie van teksten of aan nieuwe vertalingen (om de
  geautomatiseerde vertaling te verbeteren), werken anderen specifiek aan het
  inventariseren van vondsten uit één bepaalde regio of periode of één soort materiaal.
   Net zoals een Wiki, groeit Artefacts dankzij de bijdragen van talrijke auteurs waarvan
  velen specialist in hun domein. Anderen focussen dan weer op de bibliografie of de
  reeds vermelde technische aspecten. Dankzij middelen zoals het bijhorende forum
  kunnen de auteurs en beheerders ook onderling overleg plegen.
  Indien u denkt een bijdrage te kunnen leveren tot Artefacts of wenst bij te dragen tot de
  typologie, morfologie of chronologie van een groep objecten die u kent (bv.
  bronstijdzwaarden, Romeinse bijlen of haarnaalden of middeleeuwse fibulae), dan bent
  u steeds welkom bij Artefacts via artefacts@mom.fr.
  Onder de Europese regio's is Vlaanderen ondervertegenwoordigd wanneer het er om
  gaat kleine archeologische voorwerpen te catalogeren, en dit terwijl omliggende regio's
  en landen zoals Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk maar ook Wallonië (veel)
  beter vertegenwoordigd zijn. Ook Vlaamse musea dragen veel minder bij, vandaar deze
  warme oproep om actief deel te nemen. Niet enkel mooie of complete voorwerpen zijn
  daar bij van belang maar alle voorwerpen die licht kunnen werpen op de morfologie,
  typologie, chronologie en evolutie van voorwerpen uit Vlaanderen. Er wordt bovendien
  niet gevraagd dat u bijzonder intensief meewerkt; ook het louter aanleveren van
  informatie over een voorwerp met een foto en beschrijving (onder andere de vindplaats
  op het niveau van postcode) of alleen al het aanleveren van literatuur met betrekking tot
  vondsten uit Vlaanderen is zeer nuttig.
  Artefacts is dus een wetenschappelijke referentiedatabase voor kleine archeologische
  voorwerpen uit gans Europa. Het is een unieke site en wezenlijk verschillend van andere
  3
  
  databases. Het is veeleer een database waar verbanden kunnen gelegd worden tussen
  objecten en dus ook met in Vlaanderen gedane vondsten maar zonder het wettelijk
  statuut of kader van de CAI. In deze laatste ligt de focus vooral op het catalogeren.
   Daarnaast is Artefacts een wetenschappelijk referentiewerk dat bv. bij initiatieven als
  MEDEA een ondersteunende rol kan spelen waarbij Artefacts steunt op door
  professionele archeologen verwerkte data om voorwerpen te beschrijven maar ook
  typologisch, morfologisch en chronologisch te duiden. Het neemt daarbij onder meer
  vondsten uit archeologische studies, toevalsvondsten en legale metaaldetectie op zodat
  er wel links zijn met andere databases, ondermeer het Portable Antiquities Scheme. De
  focus ligt echter niet enkel op het louter overnemen en weergeven van de vondsten,
  maar vooral op het bieden van wetenschappelijke informatie en kadering in een veel
  ruimere context.
  Archeologen met interesse in Artefacts zijn van harte welkom om de database te
  gebruiken of er toe bij te dragen ongeacht of ze actief zijn in de academische sector,
  overheid of bedrijven. Daarnaast is elke geïnteresseerde welkom is om door de data te
  grasduinen. Ook mensen met andere talenten kunnen steeds bijdragen, bijvoorbeeld tot
  de bibliografie. Hebt u zin om tot een groep enthousiaste medewerkers te horen, aarzel
  dan niet ons te contacteren via artefacts@mom.fr (Engels of Frans). Zoekt u info in het
  Nederlands of specifieke informatie over het Vlaamse luik, dan kunt u in het Nederlands
  terecht bij Patrick Bultinck (Patrick.Bultinck@gmail.com). Heeft u minder tijd maar
  heeft u gepubliceerd over archeologische vondsten, dan horen wij u ook graag zodat wij
  de bibliografie kunnen blijven uitbreiden. Zeker indien uw werk legaal online
  toegankelijk is of kan gesteld worden, zien wij graag uw mail tegemoet om Vlaanderen
  op de archeologische kaart van Europa de plaats te geven die het verdient. Bovendien
  krijgt uw werk een veel grotere verspreiding.
  Feugère et al. 1991 : M. Feugère, coll. P. Abauzit, L. Allason-Jones, H. Amrein, J. Aurrecoechea, D. Božič,, R.
  Chinelli, S. Cocis, V.H. Correia, K. Czarnecka, E. Deschler-Erb, I. Filloy, E. Gil, Z. Karasowa, A. Kolobov, A.
   Koster, E. Künzl, B. Migotti, J.-P. Morel, A. Muller, M. Polfer, F. Quesada Sanz, J. Uhlenbrock Bibliographie Instrumentum 1994 - 2001 (Monogr. Instrumentum 17), Montagnac 1991.
  4.
  