title: Marc Boone, A la recherche d’une modernité civique. La société urbaine des anciens Pays-Bas au bas Moyen Age
text: BMGN - Low Countries Historical Review | Volume 127-3 (2012) | review 45
  
  Marc Boone, A la recherche d’une modernité civique. La société urbaine des anciens PaysBas au bas Moyen Age (Collection Histoire; Brussel: Editions de l’Université de Bruxelles,
  2010, 191 pp., ISBN 978 2 8004 1466 9).
  In het buitenland ziet men, ook ongeveer een eeuw na hun eerste publicatie, Huizinga’s
  Herfsttij en Pirennes boeken over stadsgeschiedenis nog steeds als dé sleutels tot de
  geschiedenis van de Lage Landen in de late middeleeuwen. Marc Boone, die sinds 2002
  de leiding heeft over een Belgisch programma over stadsgeschiedenis dat tot in de
  vroegmoderne periode reikt, opent zijn boek dan ook enigszins programmatisch met een
  confrontatie van beide ‘nationale’ historici die met elkaar constateerden dat er
  ‘verschillende waarheden over één onderwerp zijn’ (14). Hiermee verbindt de auteur zijn
  eigen combinatie van hun beider benaderingen: een politieke en sociaal-economische
  stadsgeschiedenis in de stijl van Pirenne, maar nu met aandacht voor symbolische en
  ideologische uitdrukkingen van de politieke realiteiten. Vanzelfsprekend biedt zijn werk
  ook inzicht in de aanzienlijke verdieping van onze kennis van de stadsgeschiedenis die in
  de voorbije decennia door grondig nieuw bronnenonderzoek bereikt is, niet in het minst
  door zijn eigen studies.
   Dit boek is voortgesproten uit een lezingencyclus die de auteur aangreep om een
  selectie uit zijn talrijke en gedegen maar verspreid gepubliceerde artikelen herwerkt en in
  een nieuwe samenhang te presenteren in een ‘ruim toegankelijke taal’ (11). Vijf thema’s
  worden behandeld: de rol van de ambachtsgilden in Vlaanderen; de traditie van
  opstandigheid van de Vlaamse steden; het opleggen van een gedragsmodel; de
  visualisering van machtsverhoudingen in en rond steden; de belangenconflicten tussen
  de (vooral Vlaamse) steden en de hertogen van Bourgondië op het gebied van fiscaliteit
  en justitie. Op ieder van die gebieden brengt Boone een eigen toets aan die een stap
  verder zet dan vroegere, hoofdzakelijk beschrijvende studies. Ambachtsgilden ziet hij niet
  alleen als verdedigers van economische deelbelangen en politieke actoren, maar ook als
  dragers van een stedelijke politieke cultuur. Ondanks haar veelvuldige conflictualiteit, en
  afgezien van een korte periode in het midden van de veertiende eeuw, bleef die politieke
  cultuur uitgaan van het vorstelijk gezag. Dat diende evenwel ten volle rekening te houden
  met de belangen die de onderdanen in hun frequente overlegvergaderingen onder zijn
  aandacht brachten. Ging de graaf te ver, dan waren opstanden gerechtvaardigd, soms
  onder verwijzing naar historische precedenten die tot 1127 teruggingen. Juist tijdens die
  © 2012 Royal Netherlands Historical Society | KNHG
  Creative Commons Attribution 3.0 Unported License
  URN:NBN:NL:UI:10-1-109829 | www.bmgn-lchr.nl | E-ISSN 2211-2898 | print ISSN 0615-0505
  
  conflicten kregen de stedelijke identiteit en haar specifieke politieke cultuur hun gestalte.
   Het thema van de gedragsregulering, eerder aan de orde gesteld door R.I. Moore in zijn
  Persecuting Society (1987), is gebaseerd op een ophefmakende vervolging van ‘sodomie’
  in Brugge. De machtsstrijd tussen sociale geledingen in de stad en die tussen stad en
  vorst vond zijn uitdrukking in de stedelijke architectuur en de symbolische verwijzingen
  op de gebouwen. Van hun kant trachtten vorsten de opstanden met dwangburchten te
  voorkomen en de gebouwen en banieren van de ambachtsgilden te confisqueren.
  Uiteindelijk bleek de vorstenmacht, die haar middelen uit steeds meer gebieden kon
  betrekken, de overhand te halen op de doorgaans in verspreide orde revolterende steden.
  Boones studies kenmerken zich door hun stevige empirische onderbouwing die
  overwegend berust op eigen archiefonderzoek. Hij brengt saillante situaties levendig in
  beeld en plaatst ze in een ruim kader, waarbij hij sociaal-wetenschappelijke interpretaties
  niet schuwt. Ondanks de ruimere titel, is de casuïstiek in wezen die van de grote Vlaamse
  steden Gent en Brugge, die hun vroeg verworven autonomie stap voor stap aangetast
  zagen door de gestage uitbreiding van de vorstelijke macht. Terecht wijst de auteur er op
  dat de vergelijking met de Italiaanse stadstaten misleidend is, omdat, ondanks alle
  opstanden, de monarchie in Vlaanderen steeds erkend en nabij bleef. In uiterste nood
  konden de graven rekenen op het leger van de koning van Frankrijk of de keizer, als die al
  niet op eigen initiatief kwamen aanzetten. Hier kan men nog aan toevoegen dat het
  graafschap qua omvang en geografie heel wat makkelijker onder de voet kon worden
  gelopen dan Noord- en Midden Italië, waar de bergketens logistieke problemen
  opleverden en de steden bovendien nog een maatje groter waren.
  Dit boek vormt een boeiende balans van dertig jaar onderzoek die bekende
  thema’s in een nieuw daglicht plaatst en ook inspiratie biedt voor nieuwe vraagstellingen.
   Pirenne en Huizinga mogen allebei tevreden neerkijken.
  Wim Blockmans, Gent.
  