title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: Voorafgaand aan een dergelijke vergadering gaat in Nederland de minister-president in
  debat met de Tweede Kamer. Debatten in de Tweede Kamer volgen een strikt stramien.
  Allereerst krijgen de verschillende fracties tijd voor hun eerste termijn met eventuele
  interrupties, daarna volgt de termijn van de minister-president waarin de Kamer over het
  kabinetsstandpunt en de onderhandelingspositie wordt geïnformeerd en waarin de
  minister-president reageert op de eerste termijn van de fracties. Daarna volgt een tweede
  termijn op dezelfde wijze. In Duitsland gebeurt ongeveer hetzelfde wanneer de bondskanselier de Bundestag informeert via de Regierungserklärung. Dit gebeurt ook in de vorm
  van een debat waarin alle fracties de mogelijkheid hebben om te reageren op de Regierungserklärung. In Duitsland begint het debat dus met de inbreng, de Regierungserklärung,
  van de bondskanselier en zijn daarna de verschillende fracties aan de beurt. Debatteren
  gebeurt in Duitsland in mindere mate via interrupties maar door eigen inbreng van elke
  fractie.
  Hoe precies gedebatteerd wordt in beide landen is verschillend maar van belang is dat
  zowel de Nederlandse minister-president als de Duitse bondskanselier voorafgaand aan
  een vergadering van de Europese Raad in debat gaat met het parlement.
  241
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  5.4.3
  
  Kamercommissies
  
  De bevoegdheden die de nationale parlementen toekomen, komen toe aan het parlement
  in zijn geheel, dus de gehele Tweede Kamer, Eerste Kamer (en soms de gezamenlijke vergadering), Bundestag en Bundesrat, in tegenstelling tot de rechten voor individuele parlementsleden. De uitoefening van de bevoegdheid binnen de parlementen gebeurt echter
  door de Kamercommissies. Parlementen zijn verdeeld in meerdere permanente en ad hocKamercommissies. De jure worden alle besluiten plenair genomen. De facto wordt controle
  op Europees beleid uitgevoerd door de Kamercommissies. Dit geldt in zowel het Nederlandse als het Duitse parlement.
  Een groot verschil tussen Nederland en Duitsland is de commissie voor Europese Zaken.
   Alle vier de Kamers van het Nederlandse en Duitse parlement hebben een dergelijke
  commissie maar alleen in Duitsland hebben deze commissies een bijzondere positie. Zij
  zijn namelijk bevoegd om zelfstandig besluiten te nemen ten aanzien van het innemen van
  Stellungnahmen, waarover plenair niet gestemd hoeft te worden. Een dergelijk sterke
  positie die de commissie voor Europese Zaken in de Bundestag of Bundesrat heeft, heeft
  de Nederlandse variant niet. Binnen het Nederlandse parlement worden uiteindelijk alle
  besluiten plenair genomen.
  Een ander opvallend punt van de commissie voor Europese Zaken van de Bundestag,
  is dat naast leden van de Bundestag ook leden van het Europees Parlement zitting hebben
  in de commissie. De leden van het Europees Parlement nemen actief deel aan de werkzaamheden van de commissie maar hebben geen stemrecht.
  Een ander verschil tussen de Kamercommissies van beide parlementen is het aantal
  Kamercommissies. In Nederland ligt het aantal tussen twaalf en vijftien per Kamer. Dat
  komt overeen met het aantal Kamercommissies van de Bundesrat. De Bundestag daarentegen heeft er meer dan twintig. De reden hiervan is dat de Bundestag veel meer leden
  heeft dan de Tweede Kamer waardoor er voor meer onderwerpen commissies kunnen
  worden ingesteld en bemenst. De fracties in de Bundestag zijn in het algemeen groter
  waardoor een fractie in meerdere (ofwel alle) commissies kan zitten. In de Tweede Kamer
  is daar geen capaciteit voor. Dat betekent niet dat bepaalde onderwerpen niet worden
  besproken in de Tweede Kamer maar de Kamercommissies in de Tweede Kamer behandelen
  ieder meerdere onderwerpen.
   5.4.4
  
  Ambtelijke ondersteuning
  
  Ambtelijke ondersteuning is van groot belang voor parlementsleden om hun taken uit te
  voeren. Ambtenaren ondersteunen parlementsleden op alle mogelijk vlakken: bij de
  
  242
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  voorbereiding van debatten, werkbezoeken, behandeling van nieuwe wetgeving, op juridisch
  gebied, politiek gebied, onderzoek en nog veel meer. Naast de mensen die in dienst zijn
  van politieke partijen zijn in het Nederlandse en Duitse parlement een groot aantal ambtenaren in dienst. De Tweede Kamer heeft ongeveer 100 fte. beschikbaar voor inhoudelijke
  ondersteuning, de Eerste Kamer ongeveer 25 fte. Dit betekent in beide gevallen dat er
  minder ambtenaren werkzaam zijn dan er parlementsleden zijn. In de Duitse Bundestag
  is sprake van het omgekeerde. De Bundestag heeft ongeveer drieduizend ambtenaren in
  dienst die de parlementsleden ondersteunen in hun werk. Dit komt neer op vier of vijf
  ambtenaren per lid van de Bundestag. In totaal werken er zo’n zesduizend mensen voor
  de Bundestag dus de voornoemde drieduizend ambtenaren zijn alleen ter (inhoudelijke)
  ondersteuning van de leden. Voor de Bundesrat geldt ook dat er meer ambtenaren zijn
  dan leden. De Bundesrat heeft ongeveer tweehonderd ambtenaren in dienst. Dat zijn
  ongeveer drie ambtenaren per lid van de Bundesrat. Daarnaast worden de leden van de
  Bundesrat ook ondersteund door hun eigen ambtenaren die in de verschillende Länder
  werkzaam zijn. Het ambtenarenapparaat van de Bundesrat is dus nog vele malen groter
  dan de tweehonderd ambtenaren die in dienst zijn van de Bundesrat.
   Aangezien er zoveel ambtenaren in de Bundestag en Bundesrat werkzaam zijn, is het
  in het Duitse parlement mogelijk om meerdere onderwerpen in de gaten te houden, een
  grote onderzoeksafdeling te hebben, meer expertise in huis te hebben en een documentatiecentrum te runnen, wat zou kunnen bijdragen aan meer en gedetailleerdere controle
  van de regering en Europese Commissie. Dit is voor het Nederlandse parlement niet
  mogelijk. Het aantal ambtenaren per parlementslid in het Nederlandse parlement ligt
  beduidend lager dan in het Duitse parlement. In de Eerste en Tweede Kamer werken zelfs
  minder ambtenaren voor inhoudelijke ondersteuning dan dat er Kamerleden zijn.14
  De omvang van de ondersteuning van de parlementen verschilt aanzienlijk. In Duitsland
  werken in de Bundestag meer ambtenaren dan parlementsleden. Daarbij krijgen de leden
  van de Bundestag maandelijks een bedrag van € 22.795 om externe krachten in te huren.
  Voor de Bundesrat komt daar nog bij dat de vertegenwoordigers in de Bundesrat niet
  alleen ondersteund worden door ambtenaren van de Bundesrat maar ook uit de Länder.
  Zoals aangegeven, elke vertegenwoordiger brengt nog een aantal ‘eigen’ ambtenaren mee.
  Die omvang van ondersteuning en daarmee expertise, is iets waarvan men in de Nederlandse
  Eerste en Tweede Kamer alleen maar kan dromen.
  Een groot ambtenarenapparaat kan ook nadelen hebben. Zo is het voor te stellen dat
  het zeer complex is en bureaucratisch maar de voordelen wegen zwaarder. Hoe meer
  
  14
  
  Ook op decentraal niveau is er weinig ondersteuning. Bijna alle fracties van de gemeenteraad van Amsterdam
  hebben daarom gezamenlijk een motie ingediend om het budget voor ondersteuning met vijftig procent
  te verhogen, zie website Nederlandse Vereniging voor Raadsleden.
   243
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  expertise er is, hoe beter de leden van de Bundestag tegenwicht kunnen bieden aan de
  minister. In Nederland moet de expertise met name bij de Kamerleden zelf zitten en komt
  de inzet daarvan neer op de bereidheid van Kamerleden om zich te verdiepen in bepaalde
  zaken en/of misstanden. Zij moeten dit doen zonder (veel) ondersteuning van ambtenaren.
  De voor- en nadelen overziend zorgt een groter ambtenarenapparaat voor meer uitoefening
  van bevoegdheden.
   5.4.5
  
  Interparlementaire samenwerking
  
  Interparlementaire samenwerking vormt een van de manieren om Europese besluitvorming
  te beïnvloeden. Uit onderzoek komt naar voren dat de belangenbehartiging van nationale
  standpunten door Nederlandse parlementariërs positief is. Dat wil zeggen dat de belangenbehartiging consistent is, zeer transparant en dat alle belangen worden meegenomen in
  de onderhandelingen tijdens interparlementaire bijeenkomsten.15 Hetzelfde geldt voor
  Duitsland, alleen wordt de belangenbehartiging door Duitse parlementariërs als succesvoller
  gezien dan die door de Nederlandse parlementariërs.16 Ook blijkt uit onderzoek dat leden
  van de Tweede Kamer te weinig afreizen naar Brussel. Een verklaring hiervoor is de geringe
  ambtelijke ondersteuning voor de leden. De leden van de Duitse Bundestag zijn vaker in
  Brussel te vinden, wat juist te maken heeft met de ruimhartige ambtelijke ondersteuning
  van de leden.17
  Interparlementaire samenwerking tussen nationale parlementariërs en parlementariërs
  van het Europees parlement zorgt ervoor dat ook nationale standpunten in het Europees
  Parlement worden gehoord. Het zetelaantal van een lidstaat in het Europees Parlement
  speelt echter een rol. Daarin verschillen Nederland en Duitsland veel van elkaar. Ook de
  posities van individuele leden van het EP zijn van belang. Rapporteurs in het Europees
  Parlement hebben namelijk veel invloed op de Europese besluitvorming. Het is dus voordelig voor nationale parlementen wanneer een van hun Europarlementariërs een rapporteurschap bekleedt.18
  Zowel leden als ambtenaren van beide parlementen nemen deel aan de bijeenkomsten van
  COSAC. De delegatie van de Bundestag bestaat doorgaans uit een zestal mensen: vier leden
  van de commissie voor Europese Zaken en twee ambtenaren.19 Vanuit de Bundesrat worden
  
  15
  
  16
  17
  18
  19
  
  B. Dekker e.a., Weinig empathisch, wel effectief. Percepties van Nederlandse belangenbehartiging in de
  Europese Unie (Clingendael Rapport), Den Haag: Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen
  Clingendael 2019, p. 13.
  Ibid., p. 12.
  Ibid., p. 12.
  Ibid., p. 17-18.
   De lijst met vertegenwoordigers per parlement kan voor elke COSAC-bijeenkomst op ipex worden gevonden.
  244
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  meestal twee personen afgevaardigd: een vertegenwoordiger van de Bundesrat en een
  ambtenaar. Ook vanuit de Tweede Kamer nemen elke keer zo’n zes personen deel aan de
  bijeenkomsten. Daarvan zijn er doorgaans vier lid van de commissie voor Europese Zaken
  en twee zijn staflid. De grootte van de delegatie van de Eerste Kamer ligt rond de drie
  personen betstaande uit twee leden van de commissie voor Europese Zaken en één staflid.
  In de periode 2010-2016 zijn alle kamers vertegenwoordigd geweest bij elke COSAC-bijeenkomst. Voor andere interparlementaire samenwerkingsverbanden zijn geen aanwezigheidslijsten te vinden. Wel is er hier en daar een schriftelijke inbreng van een (kamer van
  een) parlement te vinden, maar dat betekent niet automatisch dat er vanuit dat parlement
  ook vertegenwoordigers aanwezig waren. Kortom, alleenl voor COSAC is vast te stellen
  dat vertegenwoordigers van zowel het Nederlandse als het Duitse parlement aanwezig zijn
  geweest bij alle bijeenkomsten.
   5.5
  
  Tussenconclusie
  
  De vergelijking tussen het Nederlandse en het Duitse parlement is opgesplitst in drie elementen: Europese bevoegdheden, nationale bevoegdheden en overige elementen. Voor
  wat betreft de inzet van Europese bevoegdheden kan worden geconcludeerd dat in beide
  parlementen ongeveer op dezelfde wijze wordt gehandeld. Nieuwe Europese wetgeving of
  andere documenten worden in de Kamercommissies behandeld. Daar wordt besloten
  welke bevoegdheden er ten aanzien van de nieuwe wetgeving of documenten worden
  ingezet. Indien wordt besloten tot het aangaan van een politieke dialoog is te zien dat de
  Nederlandse Tweede Kamer en Eerste Kamer en de Duitse Bundestag qua aantallen op
  één lijn zitten. In de periode 2010-2016 hebben deze drie Kamers 23 tot 41 politieke dialogen
  gestart. Buitenbeentje vormt, door zijn eigen specifieke positie en samenstelling en rol, de
  Duitse Bundesrat met 246 politieke dialogen.
  De andere ‘Europese bevoegdheid’ is de gelekaartprocedure. In deze procedure is het
  Nederlandse parlement actiever dan het Duitse. De Bundestag heeft vanaf 2013 tot 2016
  geen met redenen omklede adviezen gestuurd. Hetzelfde geldt voor de Bundesrat maar
  dan vanaf 2014. Dit heeft met een aantal factoren te maken, te weten de verkiezingen van
  de Bundestag in 2013, de verkiezingen van het Europees Parlement in 2014 en de daaraan
  gekoppelde nieuwe Europese Commissie. Ook het soort nieuwe wetgevingsvoorstellen
  speelt mee. Het Duitse parlement zag en ziet hierin geen of weinig subsidiariteitsproblemen.
  Tot slot zijn de Bundesrat en Bundestag vermoedelijk minder gecharmeerd van de gelekaartprocedure en vinden zij dit geen effectief middel (meer) om invloed uit te oefenen.
   Beide parlementen kennen ongeveer dezelfde nationale controlebevoegdheden. Er zit wel
  enig verschil in het parlementair inlichtingenrecht, maar dat verschil lijkt materieel geen
  
  245
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  gevolgen te hebben. Beide landen kennen een algemeen recht van het parlement om
  geïnformeerd te worden door de regering. Duitsland kent daarnaast ook een specifiek
  inlichtingenrecht voor wat betreft Europese aangelegenheden. De inhoud is niet anders
  dan het algemene recht. In beide gevallen geldt dat de regering het parlement volledig en
  zo vroeg mogelijk hoort te informeren.
   Met betrekking tot de inzet van de nationale controlebevoegdheden zijn enkele kleine
  verschillen te ontdekken. Het Nederlandse interpellatierecht en de dertigledendebatten
  zijn te vergelijken met de Duitse Große en Kleine Anfragen. In Nederland wordt het
  interpellatierecht nauwelijks gebruikt omdat dertigledendebatten meer ruimte geven voor
  controle. Er zijn in Nederland dan ook geen interpellaties geweest over Europa. Vijf procent
  van de dertigledendebatten heeft een Europees onderwerp. In Duitsland gaat bijna zestien
  procent van de Kleine Anfragen en bijna dertig procent van de Große Anfragen over
  Europa. Het verschil tussen het aantal Große en Kleine Anfragen heeft te maken met de
  mogelijkheid om invloed uit te oefenen. Een Kleine Anfrage is niets meer dan het stellen
  van vragen aan de regering waardoor de mogelijkheid om invloed uit te oefenen beperkt
  is. Große Anfragen worden tijdens een debat behandeld. Het is dan voor leden van de
  Bundestag mogelijk om hun standpunten kenbaar te maken via die Anfrage en daarbij
  kunnen tijdens het debat kritische vragen worden gesteld aan de regering. Er zijn dan dus
  meer mogelijkheden om invloed uit te oefenen. Ook zegt de Bundestag met een Große
  Anfrage zelf al dat het gaat om een belangrijk onderwerp (anders zou men het in een Kleine
  Anfrage hebben verpakt). Uiteindelijk heeft de Bundestag het onderwerp ‘Europa’ veel
  vaker op de agenda staan dan het Nederlandse parlement. Daarbij komt dat een Große
  Anfrage wordt gezien als het belangrijkste controlemiddel dat wordt ingezet bij grote
  politieke vraagstukken.
   Het aantal schriftelijke en mondelinge vragen van de Tweede Kamer over Europa
  bedraagt vier respectievelijk twee procent van het totaal. In de Eerste Kamer ligt het percentage iets hoger. Dertien procent van de schriftelijke vragen gaat over Europa. Daar
  heeft acht procent van de schriftelijke vragen en 9,5 procent van de mondelinge vragen
  een Europees onderwerp. In de Bundestag gaat 8,1 procent van alle schriftelijke vragen
  over Europa en 9,5 procent van de mondelinge vragen. Er wordt in beide parlementen dus
  meer gebruikgemaakt van deze vormen van vragen stellen voor nationale aangelegenheden
  dan voor Europese aangelegenheden.
  Het parlementair enquêterecht is in beide landen niet ingezet voor controle op Europees
  beleid. Dit wordt kennelijk binnen beide parlementen niet als een geschikt middel gezien
  om Europees beleid te controleren. Het enquêterecht wordt in beide parlementen ingezet
  voor controle achteraf van grote onderwerpen of misstanden. Het is dus geen middel om
  vooraf invloed uit te oefenen op Europees beleid en dat is wel waar het om draait. Daarbij
  moet wel vermeld worden dat het enquêterecht in beide landen voor verschillende doelen
  wordt ingezet. Het instrument is, ondanks dezelfde naam, niet hetzelfde.
  246
  
  Hoofdstuk 5 Nederland en Duitsland vergeleken
  
  Verder is er nog het parlementair behandelvoorbehoud. Het grote verschil hierin zit
  in diegene die het initiatief neemt tot het plaatsen van een behandelvoorbehoud. In
  Nederland komt het initiatief van (de Kamercommissies binnen) de Tweede Kamer of
  Eerste Kamer. In Duitsland is een parlementair behandelvoorbehoud een gevolg wanneer
  de Bundestag een Stellungnahme neemt op basis van artikel 23 lid 3 van de Grondwet.
   Het initiatief tot een Stellungnahme komt weliswaar van de Bundestag maar het is de
  minister die het parlementair behandelvoorbehoud dient te plaatsen. Buiten dit verschil
  zijn er geen grote andere verschillen waar te nemen aangezien het aantal geplaatste voorbehouden niet ver uit elkaar ligt. De Tweede Kamer plaatste namelijk 86 behandelvoorbehouden. De Bundestag nam 75 Stellungnahmen aan waardoor de regering ook 75 behandelvoorbehouden heeft moeten plaatsen. Materieel gezien maakt dit dus weinig verschil.
  Tot slot zijn er nog de overige elementen van controle. In dat verband werd het
  Bundesverfassungsgericht behandeld. Het bestaan van een constitutioneel hof heeft voordelen voor het nationale parlement. Het Duitse Bundesverfassungsgericht is duidelijk een
  beschermer van het Duitse parlement. Het waakt over de bevoegdheden van het parlement
  en geeft via uitspraken uitleg over de reikwijdte en invulling van die bevoegdheden. Deze
  uitspraken moeten worden gevolgd door de regering, ook als ze nadelig zijn voor de
  regering. Nederland heeft geen constitutioneel hof, wat betekent dat het parlement zelf
  over de bevoegdheden moet waken. Hierdoor bestaat er een verschil tussen het Nederlandse
  en het Duitse parlement. Het Duitse parlement (lees: de Bundestag) heeft op bepaalde
  gebieden, denk aan de ESM-besluiten, een vele sterkere positie binnen de EU dan het
  Nederlandse parlement en dat heeft de Bundestag te danken aan het Bundesverfassungsgericht. Kortom, uit dit onderzoek blijkt dat het bestaan van een constitutioneel hof een
  positieve uitwerking heeft voor de rol van nationale parlementen ten opzichte van de eigen
  regering in de EU en ten aanzien van EU-gerelateerde besluiten.
   Ook de debatten tussen de minister(-president) of de bondskanselier en het parlement
  voorafgaand aan een vergadering van de Europese Raad of Raad vormen een onderdeel
  binnen de controle van Europese aangelegenheden. Voor wat betreft de vergaderingen
  van de Europese Raad zien we tussen Duitsland en Nederland weinig verschil. In beide
  landen gaat de regeringsleider in debat met het parlement. Met betrekking tot de vergadering van de Raad zijn er wel verschillen op te merken. In Nederland wordt een strakke
  procedure gevolgd. De minister gaat altijd voorafgaand in debat, een algemeen overleg,
  met de Kamer; bij uitzondering gebeurt dit schriftelijk. Het is in Nederland dan ook
  ondenkbaar dat dit niet gebeurt. In Duitsland gebeurt de controle voorafgaand aan een
  Raadsvergadering minder strikt. De regering is weliswaar verplicht om de Kamer over de
  vergadering te informeren maar er is geen strikte procedure zoals in Nederland. Het is
  mogelijk dat leden van de Bundestag vragen stellen over een Raadsvergadering maar dat
  
  247
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  hoeft niet. Het hoeft dus niet zo te zijn dat de minister uitvoerig met de Bundestag heeft
  gesproken alvorens hij naar de Raad gaat.
   Aangaande de Kamercommissies is veel gelijkenis te zien. Kamercommissies zijn in het
  algemeen hetzelfde opgebouwd, de leden zijn een afspiegeling van het parlement en hebben
  dezelfde werkzaamheden. In beginsel wordt het werk in beide parlementen door Kamercommissies gedaan en worden de uiteindelijke besluiten plenair genomen. Er is één groot
  verschil waar te nemen en dat zit in de Kamercommissie voor Europese Zaken in de
  Bundestag. Dit is de enige commissie die zelfstandig besluiten mag nemen namens de
  gehele Bundestag zonder dat daar plenair over gestemd hoeft te worden. Dit recht heeft
  geen enkele andere Kamercommissie binnen de Bundestag, Tweede Kamer of Eerste
  Kamer. Wel moet daarbij worden opgemerkt dat in de praktijk de commissie voor Europese
  Zaken van de Bundestag nauwelijks gebruik maakt van deze mogelijkheid om namens de
  Bundestag besluiten te nemen.
  Beide parlementen worden ondersteund door ambtenaren. Voor wat betreft het aantal
  ambtenaren zijn er echter grote verschillen tussen de parlementen. Het Duitse parlement
  heeft veel meer ambtenaren in dienst dan het Nederlandse parlement, niet alleen qua
  aantallen maar ook naar aantal ambtenaren dat per parlementslid beschikbaar is. In
  Nederland zijn in beide Kamers minder ambtenaren in dienst dan het aantal Kamerleden.
  In Duitsland is sprake van het omgekeerde. Aan ieder lid van de Bundestag staan vier tot
  vijf ambtenaren ter beschikking en per lid van de Bundesrat zijn dit drie ambtenaren. In
  vergelijking met het Duitse parlement heeft het Nederlandse parlement weinig ondersteuning. Daarnaast is de ondersteuning in het Nederlandse parlement vaak werkzaam op
  meerder beleidsterreinen en voor meerdere Kamercommissies.
  Omdat het Duitse parlement meer ambtenaren in dienst heeft, kunnen de parlementsleden meer werk verzetten. Neem alleen al het aantal Stellungnahmen door de Bundesrat.
  Voor het nemen van gemiddeld 180 Stellungnahmen per jaar is veel ondersteuning nodig.
  Dit kunnen parlementsleden niet alleen doen.
   Interparlementaire samenwerking is een belangrijke taak van nationale parlementen.
  Uit onderzoek blijkt dat beide landen hierin enigszins verschillen. De aanpak van Duitsland
  wordt als succesvoller gezien. Dit ligt waarschijnlijk daaraan dat Duitse parlementsleden
  actiever zijn in parlementaire samenwerking, met andere woorden, zij reizen vaker naar
  Brussel dan de Nederlandse parlementariërs.
  248
  
  H o o f d s t u k 6 C o n c lu s i e
  Dit onderzoek richt zich op de verschillen en overeenkomsten tussen het Nederlandse en
  het Duitse parlement in Europese aangelegenheden. De onderzoeksvraag die daaraan
  voorafging, is: In welke mate maakt het Nederlandse parlement van de hem toekomende
  bevoegdheden naar nationaal en Europees recht gebruik voor wat betreft Europese aangelegenheden? Om deze vraag te beantwoorden is in dit onderzoek een vergelijking gemaakt
  met Duitsland. Hierdoor kan ook de volgende centrale vraag worden beantwoord, namelijk:
  Kan het Nederlandse parlement zijn controle ten aanzien van Europese aangelegenheden
  verbeteren, al dan niet naar Duits voorbeeld, teneinde recht te doen aan het VEU, en de
  eigen nationale rol die het heeft ten aanzien van controle en vertegenwoordiging?
  Bij de centrale vraag gaat het onder andere om de wenselijkheid of het Nederlandse parlement zijn bevoegdheden ten aanzien van Europese aangelegenheden dient vast te leggen
  in wetgeving naar Duits voorbeeld en/of de bestaande bevoegdheden dient te versterken
  of uit te breiden. Op basis van de vergelijking tussen het Nederlandse en het Duitse parlement worden aan het einde van dit onderzoek enkele aanbevelingen gedaan aan het
  Nederlandse parlement. Deze kunnen deels worden gezien als de zaken die het Nederlandse
  parlement kan leren van het Duitse parlement en deels als zelfstandige bevindingen van
  het Nederlandse onderzoek.
   Artikel 12 VEU
  Om enig perspectief te bieden aan de vraag of en, zo ja, hoe het parlement controle op
  Europese aangelegenheden dient te verbeteren of versterken, is het van belang om te weten
  wat een nationaal parlement in de Europese Unie naar EU-recht zou mogen en moeten
  doen. Hierbij wordt gekeken naar de taak van nationale parlementen die in Europees verdragsrecht en secundair recht is vastgelegd. Zoals in de inleiding van dit boek is besproken,
  hebben nationale parlementen immers naast nationale taken ook Europese taken. Met
  andere woorden, nationale parlementen dienen zich te bemoeien met Europese aangelegenheden. Dit is niet zozeer een opdracht die hun is opgelegd, maar zij hebben zichzelf
  deze taak toegewezen door akkoord te gaan met het Verdrag betreffende de Europese Unie.
  In artikel 12 van dit verdrag is de Europese taak van nationale parlementen vastgelegd.
   Het is niet voor niets dat deze taak is gecreëerd. Voorheen (voor de totstandkoming
  van VEU en VWEU) werd gesproken over een democratisch tekort van de EU en over de
  kleine rol of zelfs de afwezigheid van nationale parlementen in de EU. Met het opnemen
  van deze taak in artikel 12 VEU is een poging gedaan om dit tekort te verkleinen en de rol
  van nationale parlementen te vergroten. In artikel 12 VEU is vrij dwingend geformuleerd
  
  249
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  dat nationale parlementen deze rol moeten oppakken: ‘De nationale parlementen dragen
  actief bij tot de goede werking van de Unie’. Het is dus niet vrijblijvend geformuleerd met
  woorden als ‘mogen bijdragen’ of ‘kunnen bijdragen’. Met andere woorden: artikel 12
  schept geen bevoegdheid voor nationale parlementen om het goede functioneren van de
  Europese Unie te monitoren, maar de opdracht om er actief aan bij te dragen. Deze opdracht
  wordt gefaciliteerd doordat in een tweetal protocollen de gelekaartprocedure is gecreëerd
  alsmede de informatieverstrekking aan de nationale parlementen is geregeld. Het minste
  dat dan van nationale parlementen kan worden verwacht is deze taak serieus uit te oefenen
  en zich dus daadwerkelijk met Europese aangelegenheden te bemoeien.
   Nu is de vraag wat concreet van een nationaal parlement kan en moet worden verwacht
  bij de uitoefening van zijn taak om actief bij te dragen aan het goede functioneren van de
  Europese Unie. Zoals in artikel 12 VEU is opgenomen zien nationale parlementen toe op
  eerbiediging van het beginsel van subsidiariteit. Dat betekent niet dat elk nieuw wetsvoorstel
  een subsidiariteitsprobleem heeft maar wel dat nationale parlementen nieuwe wetsvoorstellen dienen te controleren op subsidiariteit. Gezien het belang van subsidiariteit is het
  noodzakelijk dat nationale parlementen in beginsel alle nieuwe voorstellen controleren
  met het oog op de vraag: ‘Regelen we dit als lidstaat zelf of is dit een onderwerp dat door
  de EU geregeld dient te worden en geven we het dus uit handen?’. Dit betekent echter niet
  dat nationale parlementen meer met redenen omklede adviezen in de gelekaartprocedure
  moeten indienen dan nu gebeurt. Of hier noodzaak toe is, hangt af van de gevallen die
  zich voordoen waarin nationale parlementen oordelen dat het subsidiariteitsbeginsel wordt
  geschonden.
   Wat samenhangt met de subsidiariteitscontrole en de gelekaartprocedure is deelname aan
  interparlementaire samenwerkingsverbanden. Ook die deelname is volgens artikel 12 VEU
  niet vrijblijvend. Deelname hieraan is namelijk te bezien in het licht van de (gezamenlijke)
  rol van nationale parlementen in hun plaats op het EU-niveau en van de versterking van
  hun democratische controle op de nationale executieve. Interparlementaire samenwerking
  kent immers vele voordelen. Denk bijvoorbeeld aan een goede werking van de gelekaartprocedure en de uitwisseling van informatie en beste praktijken tussen nationale parlementen. Ook draagt interparlementaire samenwerking bij aan de verbetering van de informatiepositie van de parlementen en de mogelijkheden tot nationale controle. Daardoor zou
  elk nationaal parlement moeten deelnemen aan deze verschillende samenwerkingsverbanden: zowel ter versterking van hun Europese rol als neergelegd in artikel 12 VEU als ter
  versterking van hun nationale controlefunctie, en tezamen genomen ter verbetering van
  de democratische legitimiteit van de EU. Europese samenwerking en de subsidiariteitscontrole vormen samen de twee randvoorwaarden voor nationale parlementen om hun EUtaak uit te oefenen. Uiteraard dient een nationaal parlement ook het gedrag van de eigen
  
  250
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  ministers met betrekking tot Europese aangelegenheden te controleren. Dit volgt niet uit
  Europese maar uit nationale wetgeving, maar dit is ook een belangrijk puzzelstukje in de
  bestrijding van het democratietekort.
  6.1
  
  Bevindingen
  
  Om de onderzoeksvraag en de centrale vraag te beantwoorden is allereerst gekeken naar
  de taken en bevoegdheden van parlementen die zijn neergelegd in Europese wetgeving
  (hoofdstuk 2). Deze taken en bevoegdheden zijn voor alle parlementen in de Europese
  Unie gelijk. Hoe en of deze worden uitgeoefend is een nationale zaak. Daarin kunnen
  verschillen worden ontdekt.
   Politieke dialoog
  Als eerste is gekeken naar de politieke dialoog. Uit dit onderzoek blijkt dat toepassing van
  dit instrument er nauwelijks toe leidt dat wetgevingsvoorstellen worden aangepast. Op
  basis van de politieke dialoog is de Commissie niet snel geneigd haar standpunten te wijzigen of de standpunten van nationale parlementen over te nemen. De antwoorden van
  de Commissie zijn veelal vaag en niet meer dan een herhaling van haar standpunten. Dat
  is vooral het geval als er geen grote eenstemmigheid is onder de nationale parlementen.
  Maar de invloed is anders wanneer een grote groep nationale parlementen gezamenlijk
  een dialoog met de Commissie start, zoals gebeurt wanneer een groene kaart wordt
  getrokken. In een dergelijk geval is de Commissie eerder geneigd om het standpunt van
  de nationale parlementen in acht te nemen. Daarbij moet worden opgemerkt dat er tot nu
  toe ‘slechts’ één groene kaart getrokken is. In dit geval verzochten de parlementen de
  Commissie een voorstel op te stellen om voedselverspilling binnen de Europese Unie tegen
  te gaan. In het pakket ‘Circulaire energie’ heeft de Commissie uiteindelijk regels opgenomen
  om voedselverspilling te voorkomen.
  De groene kaart is niet officieel vastgelegd in Europese wetgeving maar desondanks is
  hiervan één keer succesvol gebruikgemaakt. Het is wellicht ook niet nodig om deze groene
  kaart vast te leggen, want het gaat hier om een gezamenlijk advies in de zin van de politieke
  dialoog. Dit betekent dat een groene kaart al sinds het ontstaan van de politieke dialoog
  bestaat.
   Het is natuurlijk niet vreemd dat als er veel nationale parlementen achter een voorstel
  staan zoals bij de groene kaart (of zoals we hierna zullen zien bij de drie voorbeelden van
  de gele kaart), er ook veel regeringen achter het voorstel staan. In een dergelijk geval is het
  dus redelijk eenvoudig om van een voorstel een wet te maken omdat het op weinig verzet
  kan rekenen in de Raad; of om in de context van de gelekaartprocedure een voorstel te
  
  251
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  laten struikelen in de Raad of substantieel te wijzigen (al dan niet na discussie in en met
  het Europees Parlement).
  In de onderzoeksperiode 2010-2016 stuurden nationale parlementen gemiddeld negentien
  adviezen per jaar aan de Commissie. De Duitse Bundesrat zat met een gemiddelde van 34
  adviezen per jaar ver boven het gemiddelde. Dit heeft te maken met de druk die door de
  regeringen en parlementen uit de Länder wordt uitgeoefend via de Bundesrat. De
  bevoegdheid van de Bundesrat wordt kennelijk door de deelstaten gezien als een mogelijkheid om invloed uit te oefenen op Europese aangelegenheden. Dit is een uitdrukking van
  het Duitse federalisme, en vanuit Europees perspectief gezien, van regionalisme. Deze
  verwevenheid tussen de deelstaten en de Bundesrat (de Bundesrat wordt immers gevormd
  door vertegenwoordigers uit de deelstaten) is niet terug te vinden in Nederland. De
  Nederlandse Tweede Kamer en Eerste Kamer en de Duitse Bundestag liggen qua aantal
  adviezen dichter bij elkaar, met gemiddeld vijf, respectievelijk zes en drie adviezen per
  jaar. Vergeleken met de andere nationale parlementen binnen de Europese Unie behoren
  deze Kamers tot de middenmoot. Beide parlementen maken dus met enige regelmaat
  gebruik van de mogelijkheid om met de Europese Commissie in dialoog te gaan.
   Wellicht kunnen bepaalde aspecten van de dialoog worden verbeterd, zoals de inhoud
  van de antwoorden van de Commissie. De dialoog neigt nu meer naar een monoloog van
  de Commissie omdat de antwoorden vaak herhalingen zijn, maar door het gebruik ervan
  laten nationale parlementen zien dat het toch een goed middel is om informatie uit te
  wisselen. Nationale parlement halen er vermoedelijk dus nog genoeg informatie uit om
  gebruik te maken van de politieke dialoog. Was dat niet het geval, dan zouden nationale
  parlementen er wellicht geen gebruik van maken. Wat betreft beïnvloeding van Europese
  aangelegenheden kan geconcludeerd worden dat argumenten succesvol kunnen zijn
  wanneer zij via parlementaire samenwerking met meerdere nationale parlementen worden
  gedaan.
  De politieke dialoog mag dan een manier zijn voor nationale parlementen om te proberen om invloed uit te oefenen, in de praktijk is het een nuttig middel om informatie uit
  te wisselen tussen de Europese Commissie en nationale parlementen. Op dat gebied werkt
  de politieke dialoog zoals het is bedoeld, een dialoog. Nationale parlementen krijgen
  informatie van de Europese Commissie als ze erom vragen en ze kunnen zelf ook hun
  standpunten kenbaar maken aan de Commissie. De nationale parlementen zijn echter van
  mening dat de beantwoording door de Commissie voor verbetering vatbaar is. Zij geven
  aan dat de antwoorden vaag zijn en een herhaling van eerdere teksten. Wel zijn de nationale
  parlementen tevreden over de snelheid waarmee de Europese Commissie antwoordt.
   Kortom, de politieke dialoog heeft als doel informatie uitwisselen tussen nationale parlementen en de Europese Commissie en die functie vervult de dialoog ook. De politieke
  dialoog is dus niet gemaakt als instrument om invloed uit te oefenen door nationale parle-
  
  252
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  menten op de Europese Commissie. Dit laatste is wel eens gebeurd, denk bijvoorbeeld aan
  de groene kaart, en is ook een van de redenen waarom nationale parlementen een dialoog
  aangaan met de Europese Commissie. Toch is dit niet het doel van de politieke dialoog.
  Het is natuurlijk voor de controlefunctie van nationale parlementen wel van belang om
  goed geïnformeerd te zijn, want zonder informatie kan een parlement niet controleren.
  Gelekaartprocedure
  In de tweede plaats is gekeken naar de gelekaartprocedure. In de aanloop naar het Verdrag
  van Lissabon, waarin deze procedure is vastgelegd, en ook daarna is veel onderzoek gedaan
  naar de gelekaartprocedure. Onderzoekers komen tot de conclusie dat dit een nuttige
  bevoegdheid kan zijn en dat nationale parlementen daadwerkelijk invloed kunnen
  uitoefenen op Europese besluitvorming, maar dat dit alleen lukt wanneer meerdere
  nationale parlementen samenwerken. Deze samenwerking hoeft niet EU-breed te zijn
  maar kan op bilateraal niveau plaatsvinden, bijvoorbeeld tussen twee aangrenzende lidstaten. Dit gebeurt ook op regeringsniveau, denk aan de Duits-Franse samenwerking op basis
  van een vriendschapsverdrag, het Élysée-verdrag, waarin is bepaald dat op bepaalde
  beleidsterrein eerst met elkaar wordt afgestemd alvorens op Europees niveau wordt
  onderhandeld en gestemd.
   Ondanks dit voorbeeld ontbreekt de samenwerking thans nog te vaak, waardoor er
  geen sprake is van een optimale werking van de procedure. Dit heeft onder andere te maken
  met de verschillende belangen van de verschillende lidstaten. Vaak zitten de parlementen
  van de verschillende lidstaten gewoonweg niet op één lijn. Nationale parlementen vinden
  ook de termijn van acht weken te kort om een deugdelijk advies op te stellen, en vooral
  ook samenwerking met andere parlementen te zoeken, hoewel juist in die samenwerking
  de sleutel lijkt te zitten.
  Het Nederlandse parlement maakt gebruik van de gelekaartprocedure. De Tweede Kamer
  zendt ieder jaar minimaal één met redenen omkleed advies aan de Europese Commissie.
  De Eerste Kamer is iets minder actief daarin maar heeft in de periode 2010-2016 in totaal
  vijf adviezen gestuurd. Het Nederlandse parlement was bij twee van de drie gele kaarten
  betrokken (Monti II en Europees OM). Alle drie de kaarten die tot op heden zijn getrokken,
  zijn ook daadwerkelijk succesvol geweest.
  Voor het Duitse parlement ziet het er qua aantallen niet veel anders uit. De Bundestag
  heeft in de periode 2010-2016 drie adviezen gestuurd en de Bundesrat tien adviezen. Het
  Duitse parlement was bij geen van de gele kaarten betrokken. Het Duitse parlement, in
  het bijzonder de Bundesrat, concentreert zich met name op de politieke dialoog en zijn
  
  253
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  nationale bevoegdheden om de Duitse regering te sturen in de Raad en om de positie van
  de Länder in de EU te versterken.
  In beide parlementen worden niet alle wetgevingsvoorstellen gecontroleerd op subsidiariteit.
   Dit betekent dat beide parlementen op de Europese Commissie moeten vertrouwen voor
  wat betreft de subsidiariteit van wetsvoorstellen die niet gecontroleerd worden. Dit betekent
  strikt genomen ook dat beide parlement hun taak uit artikel 12 VEU niet uitvoeren. Het
  is namelijk aan de nationale parlementen om de subsidiariteit te controleren.
  De Europese Commissie bepaalt of een advies van een lidstaat daadwerkelijk een advies
  is in de gelekaartprocedure, een zogenoemd subsidiariteitsbezwaar, of dat het gaat om een
  advies in de politieke dialoog. Het Nederlandse en Duitse parlement zijn zich er duidelijk
  van bewust aan welke eisen een advies in de gelekaartprocedure moet voldoen. Elk advies
  dat vanuit een van deze parlementen is verstuurd als subsidiariteitsbezwaar werd als
  zodanig opgevat door de Commissie. Daarbij moet worden vermeld dat wanneer de
  drempels van de gelekaartprocedure niet worden gehaald een subsidiariteitsbezwaar wordt
  behandeld in de politieke dialoog.
  Ondanks de verbeterpunten van de gelekaartprocedure zijn tot op heden drie gele kaarten
  getrokken. Deze drie kaarten zijn allemaal succesvol geweest. Deze gele kaarten hebben
  ervoor gezorgd dat de wetgevingsvoorstellen uiteindelijk zijn ingetrokken of gewijzigd.
  Daarmee kan gezegd worden dat de gelekaartprocedure een middel is om invloed uit te
  oefenen op wetgeving van de Commissie en dat nationale parlementen daadwerkelijk een
  rol (kunnen) spelen in het Europese wetgevingsproces. Voor de een zal drie kaarten veel
  zijn, voor de ander weinig, maar waar het in dit onderzoek om gaat, is dat gebruik wordt
  gemaakt van de procedure, want dat is immers onderdeel van de taak van nationale parlementen, en dat ook is bereikt wat men bij het opstellen van de procedure voor ogen had.
  Met dat laatste wordt niets meer bedoeld dan dat nationale parlementen een stem hebben
  op Europees niveau.
   Interparlementaire samenwerking
  Zoals hierboven is beschreven speelt samenwerking tussen nationale parlementen een
  grote rol bij de (effectieve) uitoefening van taken en bevoegdheden. Samenwerking vindt
  onder andere plaats in de vele interparlementaire conferenties. Deze conferenties hebben
  als doel het uitwisselen van informatie en beste praktijken en het bevorderen van samenwerking met derde landen. Het bestaan van interparlementaire samenwerking en de plicht
  van nationale parlementen om hieraan deel te nemen is neergelegd in artikel 12 VEU.
  254
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  Volgens het verdrag dienen nationale parlementen actief bij te dragen aan de goede werking
  van de Unie en dat doen zij onder andere door deel te nemen aan interparlementaire
  samenwerking. De samenwerking op het gebied van subsidiariteitsbezwaren en adviezen
  binnen de politieke dialoog is echter niet optimaal, met andere woorden, op dat gebied
  wordt te weinig samengewerkt om een duidelijke positie in te kunnen nemen richting de
  Europese Commissie. Dit ligt niet aan het aantal verschillende samenwerkingsverbanden
  waaraan nationale parlementen kunnen deelnemen. Er bestaan bijna tien verschillende
  conferenties waaraan deelgenomen kan worden. De één heeft een breed onderwerp, COSAC
  bijvoorbeeld, de ander heeft een meer specifiek onderwerp, zoals de Artikel 13-conferentie.
  Wat wel meespeelt, zijn tijdgebrek (zoals de achtwekentermijn voor een gele kaart),
  nationale parlementaire kennis en expertise en nationale prioriteiten, en de verschillende
  belangen van de lidstaten. Het komt zodoende niet vaak voor dat voldoende lidstaten (lees:
  nationale parlementen) op één lijn zitten om de drempel van de gelekaartprocedure te
  halen.
  Wellicht dient de werkwijze voor wat betreft het opstellen van subsidiariteitsbezwaren en
  adviezen binnen de politieke dialoog gewijzigd te worden. Een idee zou kunnen zijn dat
  per wetgevingsvoorstel één Kamer van een nationaal parlement het voortouw neemt en
  een subsidiariteitsbezwaar opstelt dat door andere parlementen kan worden overgenomen.
   Niet elk(e Kamer van een) nationaal parlement dient dan zelf een bezwaar op te stellen
  maar ze zouden elkaars voorbeeld kunnen overnemen en eventueel aanpassen naar eigen
  wens. Dit zou wellicht ook een oplossing kunnen zijn voor de krappe achtwekentermijn
  die de gelekaartprocedure kent. Nationale parlementen vinden deze termijn nu te kort om
  een subsidiariteitstoets uit te voeren en een bezwaar aan de Commissie te sturen. Wanneer
  nationale parlementen een gedeelte van het werk niet hoeven te doen omdat een ander
  parlement dit al heeft gedaan, is het voor nationale parlementen eerder mogelijk om binnen
  acht weken een subsidiariteitsbezwaar op te sturen. Een verlenging van de achtwekentermijn
  zou volgens parlementariërs en onderzoekers ook een oplossing kunnen zijn. Acht weken
  blijkt een (te) korte termijn te zijn om een subsidiariteitstoets uit te voeren en een met
  redenen omkleed advies op te stellen, hoewel de termijn effectief langer is dan acht weken
  aangezien deze pas begint te lopen na de laatste vertaling.
  Alternatieve bronnen
  Tot slot zijn er nog alternatieve bronnen van informatie die een belangrijke factor vormen.
  IPEX en ECPRD dragen bij aan een goede uitoefening van de bevoegdheden en aan de
  samenwerking tussen nationale parlementen. Het nadeel van IPEX is dat het niet voor
  
  255
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  actuele zaken gebruikt kan worden. Nationale parlementen plaatsen hun documenten
  namelijk pas op IPEX wanneer de nationale procedure is afgerond.
  Het Nederlandse parlement
  In de hoofdstukken 3 en 4 zijn de bevoegdheden die zijn neergelegd in nationale wetgeving
  van het Nederlandse respectievelijk het Duitse parlement besproken. In het vijfde hoofdstuk
  is hiervan een vergelijking gemaakt.
  Instemmingsrecht en behandelvoorbehoud
  Het Nederlandse parlement heeft slechts twee bevoegdheden die speciaal gericht zijn op
  de Europese Unie. Dit zijn het instemmingsrecht en het parlementair behandelvoorbehoud.
   Keuze voor het gebruik van het instemmingsrecht kan het parlement niet zelf bepalen.
  Alleen wanneer de Europese Commissie nieuwe wetgeving maakt op het beleidsterrein
  ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, kan en moet de Nederlandse regering het parlement
  om instemming vragen. Het is dus niet aan de Kamers om te bepalen wanneer om
  instemming moet worden gevraagd. Wel kan bepaald worden hoe instemming wordt
  verleend, stilzwijgend of uitdrukkelijk, en óf instemming wordt verleend. Indien wordt
  besloten tot uitdrukkelijke instemming zal er een overleg plaatsvinden tussen de Kamer(s)
  en de regering. In dit overleg kan de Kamer haar standpunten ten aanzien van het voorstel
  (nogmaals) overbrengen aan de regering. Wordt voor stilzwijgende instemming gekozen
  dan heeft de Kamer deze mogelijkheid niet.
  De inzet van het behandelvoorbehoud hebben de Kamers wel zelf in de hand. Het startpunt
  hiervoor is het jaarlijkse wetgevings- en werkprogramma van de Europese Commissie. Op
  basis hiervan bepalen Kamerleden op welke wetgevingsvoorstellen van de Commissie een
  behandelvoorbehoud geplaatst zal worden. Dit is geen eenvoudige taak. In het jaarlijkse
  wetgevings- en werkprogramma worden namelijk geen concrete voorstellen opgenomen
  maar enkel titels of onderwerpen waarover de Commissie voornemens is om nieuwe wetgeving te publiceren. De Kamer kan daarom alleen maar een inschatting maken van wat
  haar belangrijk voorkomt. Zekerheid komt pas wanneer het concrete voorstel wordt
  gepubliceerd. Aan de inzet van het behandelvoorbehoud zijn geen criteria verbonden.
   Kamerleden kunnen zelf bepalen wanneer en op welke gronden een behandelvoorbehoud
  wordt geplaatst. Dit betekent in de praktijk dat de inzet zeer afhankelijk is van een
  Kamerlid met een interesse voor een bepaald onderwerp. Er was in de Tweede Kamer
  bijvoorbeeld veel aandacht voor het Europees Openbaar Ministerie (EOM). Niet alleen
  werd het behandelvoorbehoud ingezet, maar ook werd een subsidiariteitstoets gedaan,
  een met redenen omkleed advies naar de Europese Commissie gestuurd in de gelekaart-
  
  256
  
  Hoofdstuk 6 Conclusie
  
  procedure en er werd een rapporteurschap gekoppeld aan het voorstel. Dat juist dit voorstel
  zoveel aandacht kreeg en andere voorstellen minder tot geen aandacht, komt voornamelijk
  doordat het voorstel voor het EOM de interesse had van een of meer Kamerleden. Die
  interesse nam overigens na een tijdje weer af, wat bleek uit het feit dat het rapporteurschap
  niet werd verlengd of overgenomen door een ander Kamerlid. Ook bij de uiteindelijke
  deelname aan het EOM was het parlement niet bijzonder betrokken.
  Controlemiddelen
  Naast deze twee bevoegdheden, die specifiek gericht zijn op Europese aangelegenheden,
  kan het Nederlandse parlement ook al zijn andere ‘nationale’ controlemiddelen inzetten
  om de regering te controleren op haar Europees beleid. Hiervoor kunnen de Kamers
  gebruikmaken van het parlementair recht op inlichtingen, het recht van interpellatie, debat
  (zoals de AO’s) en vragen en het enquêterecht. Onderzocht is in hoeverre het parlement
  gebruikmaakte van deze bevoegdheden voor controle van Europese aangelegenheden. Uit
  de verzamelde data blijkt dat er in de Tweede Kamer geen enkele interpellatie heeft
  plaatsgevonden of enquête is gehouden over Europa en dat vijf procent van de dertigledendebatten een Europees onderwerp had. Vier procent van de schriftelijke vragen en twee
  procent van de mondelinge vragen had betrekking op Europese aangelegenheden.
  Nationale bevoegdheden worden dus met name ingezet voor nationale aangelegenheden.
   Als ze worden ingezet voor Europese aangelegenheden is het voornamelijk met het doel
  om informatie in te winnen. Het maakt daarbij weinig uit welk instrument wordt ingezet.
  De keuze voor het instrument dat wordt ingezet zit in de snelheid waarmee Kamerleden
  antwoord willen en hoe complex het onderwerp is. Complexe vragen worden eerder in
  een dertigledendebat of commissievergadering gesteld dan via een schriftelijke vraag. Een
  schriftelijke vraagt leent zich meer voor een korte en eenvoudige vraag.
  Het percentage algemene overleggen (AO) met een Europees onderwerp ligt hoger dan
  bij de andere instrumenten. Bijna 22 procent van de AO’s gaat over Europa. Dat relatief
  hoge percentage heeft te maken met het feit dat er altijd een AO plaatsvindt voor een vergadering van de Raad en tot 2011 ook voorafgaand aan een vergadering van de Europese
  Raad. Deze AO’s hoeven niet aangevraagd te worden maar horen bij het controleproces.
  