title: NOTARISSEN EN ACCOUNTANTS
text: N OTARISSEN EN A C C O U N TA N TS
  door H . M unnik
  
  In 1935 verscheen in het Gedenkboek van het N.I.v.A. 1895-1935 van
  de hand van ,,Melis Stoke” een artikel getiteld „In den Spiegel, een poging
  tot verklaring van het verschijnsel accountant”. In dit artikel houdt de
  schrijver de accountant de spiegel voor, opdat deze zichzelf zal kunnen
  zien, zoals ook anderen hem beschouwen en deze anderen zijn dan geen
  beroepsgenoten, maar ten opzichte van de beroepsuitoefening, buitenstaan­
  ders of wel om een bekende uitdrukking te gebruiken: zij vormen het maat­
  schappelijk verkeer.
  Eenzelfde poging (en een goed geslaagde poging) doet Notaris K.
  Abma ten opzichte van de notarissen in het jaarverslag 1956, uitgebracht
  voor de Broederschap van Notarissen Ring Amsterdam, onder de titel
  „Blik in de Spiegel".
  Dit jaarverslag is ook voor de accountant zeer lezenswaard: ten eerste
  doordat de schrijver in staat is ook van een jaarverslag een boeiend geheel
  te maken, dat door zijn vlotte stijl en de soms ietwat anecdotische inhoud
  sterk de aandacht trekt, maar ten tweede niet minder door de in dit jaar­
  verslag opgenomen vergelijkingen van de organisatie en werkzaamheden
  van de Broederschap van Notarissen ten opzichte van die van de Kon. Ned.
  Mij. tot Bevordering der Geneeskunst, de Ned. Juristen Vereniging en het
  Nederlands Instituut van Accountants.
  Deze vergelijking valt bij bestudering van dit jaarverslag, wat organi­
  satie en werkzaamheden der drie genoemde instellingen betreft, niet zo
  slecht voor het N.I.v.A. uit.
   Een enkel voorbeeld uit vorenbedoeld geschrift: Nederland telt 852 no­
  tariële standplaatsen. Er zijn steeds enige vacatures. De in functie zijnde
  notarissen zijn op 5 na allen lid der Broederschap. De contributie bedraagt
  ƒ 100,— per jaar. De algemene vergaderingen worden door omstreeks 250
  leden bezocht. De Broederschap heeft haar bureau in Den Haag, waarvan
  de secretaris (een candidaat-notaris) de leiding heeft. Naast hem werkt
  een adjunct-secretaris voor halve dagen en een typiste.
  De Koninklijke Nederlandse Mij. tot Bevordering der Geneeskunst telt
  rfc 9000 leden, zijnde ongeveer 85 % van alle artsen. De contributie is af­
  hankelijk van het inkomen. De laagste is ƒ 11,— en de hoogste ƒ 110,— per
  jaar. De Vereniging heeft haar bureau in Amsterdam, met aan het hoofd
  een medicus, die tevens secretaris-penningmeester der Maatschappij is,
  bijgestaan door 2 secretarissen-medici en 20 man personeel. De afdelingen
  der Maatschappij organiseren ± 10 maal per jaar lezingen, voordrachten,
  klinische middagen, artsencursussen, enz. Ongeveer 40 tot 60 % der leden
  bezoekt deze cursussen, zowel oudere als jongere artsen. De Maatschappij
  zelf houdt jaarlijks een ledencongres, waaraan circa 1000 leden deelnemen.
  Een vergelijking met de Nederlandse Orde van Advocaten is achterwege
  gebleven, omdat deze vergelijking moeilijkheden oplevert, daar de orde
  meer het karakter van een bedrijfschap zou dragen.
  Stellen we daar nu tegenover de gegevens van het N.I.v.A. zoals deze
  uit genoemd jaarverslag blijken:
  Het N.I.v.A. telt ± 1300 leden. De jaarcontributie bedraagt ƒ 350,—.
  De Vereniging heeft haar bureau te Amsterdam, met aan het hoofd een
  directeur (geen accountant), bijgestaan door 5 staffunctionarissen (Meesmab
  
  blz. 18
  
  ters in de rechten en doctorandi in de economie) en verder door + 20 man
  personeel. De vergaderingen worden bezocht door circa 15 % der leden.
   W anneer ik uit deze vergelijking de conclusie trek, dan mag deze ener­
  zijds vleiend voor het N.I.v.A. worden genoemd; grote activiteit, bereid­
  heid der leden tot medewerking, relatief hoge te betalen contributie, enz.,
  anderzijds is het percentage bezoekers der gehouden vergaderingen bij het
  N.I.v.A. laag en zodanig laag, dat er wel van een schaamteblos sprake
  mag zijn.
  De schrijver zegt in het jaarverslag tegen zijn medeleden: Primair is wat
  men van een spiegel verlangt. Voor de ijdeltuit en de zelfgenoegzame is de
  spiegel speeltuig, dat hij keert en wendt en draait tot hij het mooiste plekje
  aan zichzelf gevonden heeft. Voor de practicus en de realist is de spiegel
  raadsman en vriend, die feilen toont. Anders gezegd: beschouw dit verslag
  als een bescheiden trek aan de bel. W ordt er opengedaan? O f wordt er
  slechts een blik naar beneden geworpen?
  W at Notaris Abma hier zegt mogen ook wij, accountants, ons voor ge­
  zegd houden. Het heeft geen zin ons op de borst te slaan en te zeggen: W ij
  komen bij deze vergelijkingen nog niet zo slecht voor de dag. Alleen zelfcritiek kan leiden tot de weg der vervolmaking.
  Een van de belangrijkste opmerkingen die Notaris Abma maakt, betreft
  de beroepsontwikkeling. Hij begint met er op te wijzen, dat het N.I.v.A.
  als primaire doelstelling heeft ,,het leiding geven aan de ontwikkeling van
  het accountantsberoep en de beroepsuitoefening". Hij wijst er op, dat naar
  zijn mening dit een gebied is, waaraan te weinig aandacht is geschonken in
  de Kringen der Broederschap van Notarissen. Ook in de kring der accoun­
  tants zijn er nog velen, die zich aan deze taak, die voor de stand van het
  beroep een der voornaamste grondslagen vormt, onttrekken.
   De schrijver vestigt de aandacht van zijn lezers op het feit, dat het
  N.I.v.A. bij de uitwerking van het primaire doel als een der middelen „het
  instellen en in stand houden van een examen voor het behalen van een di­
  ploma van bekwaamheid als accountant” vooropstelt. In dit verband zegt de
  schrijver, dat de Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen bij
  besluit van 13 december 1956 een commissie heeft benoemd tot instelling
  ener universitaire notariële studie. Het heeft hem en andere collegae getrof­
  fen, dat in deze commissie slechts één „zegge en schrijve één” notaris zit­
  ting heeft.
  Hij stelt vervolgens de vraag: „Hoe is dit mogelijk?” en hij vervolgt:
  ,,Men versta ons goed. W ij zijn voorstanders van een universitaire oplei­
  ding. Naast wetskennis is ook rechtskennis nodig. Bovendien biedt de uni­
  versitaire opleiding nog andere voordelen.
  Hoe zal in de toekomst de toevloeiing tot het notariaat zijn? Het notaris­
  ambt is geen spectaculair beroep. Het spreekt de jongelui niet aan. Van de
  30.000 studenten bekwaamt zich amper 1 % voor het notaris-ambt. Van
  dat ene percent leverde de H.B.S. tot dusverre 70 %. Deze groep is straks
  uitcreschakeld”.
  Ook voor ons als accountant geldt mutadis mutandis dezelfde beschou­
  wing. Ook het accountantsberoep trekt de thans studerende jeugd niet in
  voldoende mate en hoe zullen straks de rijen gevuld worden, wanneer de
  ouderen wegvallen en bovendien het maatschappelijk verkeer steeds meer
  eisen aan de beoefenaars van ons beroep stelt.
  Het is een gelukkig verschijnsel, dat in de accountantskring reeds sinds
  vele jaren door beroepsvoorlichting op de middelbare scholen en door goemab
  
  blz. 19
  
  de propagandalectuur getracht wordt ook in de toekomst voldoende „bibit"
  voor het beroep te verkrijgen. Toch ziet de toekomst ook voor het accountantsberoep er in dit opzicht niet zo rooskleurig uit.
   Een tweede belangrijke opmerking van de schrijver van het jaarverslag
  heeft betrekking op de vraag „Oefent de Broederschap invloed uit op de
  hervorming der Nederlandse wetgeving? Welke baanbrekende wetten zijn
  aan haar initiatief te danken?”
  Notaris Abma slaakt de verzuchting, „waarom moesten het Kamerleden
  zijn, die in 1956 de aandacht der regering vestigden op het feit, dat er géén
  schenkingsrecht geheven wordt in de bruiloftzaal als door trouwen in ge­
  meenschap van goederen een half vermogen om niet overgaat, terwijl er
  jaren lang wel in het sterfhuis successierecht is geheven over de zelfver­
  diende en uitgezuinigde gelden, welke de man zogenaamd van zijn vrouw
  erfde en de helft maar even ƒ 1000,'— overtrof”.
  Hij meent, dat het notariaat in dat geval reeds jaren geleden de trom had
  moeten roeren.
  Ook in het N.I.v.A. is reeds sinds vele jaren de vraag naar voren ge­
  komen. worden de accountants voldoende geconsulteerd bij de voorbe­
  reiding van wetten, die het economische leven betreffen, temeer daar door
  hun opleiding en werkzaamheden juist de accountants mede de aangewe­
  zenen zijn om hun oordeel kenbaar te maken.
  Deze medewerking zou een goede wetsvoorbereiding zeer kunnen be­
  vorderen.
  De Ring Amsterdam van de Broederschap van Notarissen heeft in het
  afgelopen jaar een enquête ingesteld zowel met betrekking tot de eigen
  Ring als -— in wijder verband ■
  —- met betrekking tot de Broederschap. Van
  de ondervraagde 89 leden van de Ring antwoordden er 54 of wel 60 %.
  Volgens Notaris Abma geen slecht percentage, waaruit blijkt, dat deze
  leden meeleven en meedenken.
  Teneinde een indruk te geven van de gestelde vragen doe ik deze hier­
  onder volgen in dezelfde volgorde waarin zij in het verslag zijn opgenomen.
   V erenigingsleven
  Zijt gij tevreden over het verenigingsleven binnen de Broederschap van
  Notarissen in Nederland?
  De Algemene Vergaderingen
  Bevallen de Algemene Vergaderingen U? Zo ja, wat is voor U haar
  attractie? Zo neen, waarom niet?
  De prae-adviezen
  Bevallen de onderwerpen der prae-adviezen U? Dringen de discussies
  daarover de behandeling van de interne problemen op de achtergrond
  of acht gij dit een gelukkige bijkomstigheid? Of behoren die problemen
  uitsluitend op de Ringvergaderingen thuis?
  De interne problemen
  Bestuur en leiding
  De lust bekruipt mij om uit de gegeven antwoorden vele passages over te
  schrijven. De omvang van dit artikel laat dit echter niet toe. Slechts op en­
  kele voor het accountantsberoep bijzondere punten vestig ik graag de aan­
  dacht.
  Bij de beantwoording van de vraag inzake de Tarieven en dan speciaal
  of deze moeten worden gewijzigd, stelt één der leden voor het boedel-tarief
  m a b blz. 20
  
  te verhogen. Hij merkt daarbij op: „Slechts bij een miljonnairspraktijk is dit
  tijdrovend werk voor het minimum-tarief te verrichten”. Hem lijkt een ver­
  hoging van 25 % redelijk. Concurrentie van accountants vreest hij niet.
  „Deze zijn duurder”.
  Vergelijking van notarissen- en accountantstarieven is reeds daarom on­
  mogelijk, omdat verschillende notaris-tarieven zijn gebaseerd op een per­
  centage van het belang aan de notariële transactie verbonden en de accoun­
  tantstarieven vrijwel geheel op de bestede tijdsduur zijn gebaseerd.
   Als antwoord op de vraag: Zijn er symptomen op notarieel of aangren­
  zend terrein (accountancy), welke U met zorg vervullen? antwoorden en­
  kele leden:
  „Inderdaad. Ik zie accountants statuten van N .V .’s ontwerpen en ook
  wel firmacontracten.”
  Een tweede antwoord:
  ,Ja. De notaris is bezig ook nog het laatste contact met het publiek te
  verliezen. Hechte relaties komen:
  a. voor oprichting ener vennootschap en ook vaak voor boedelbehandeling
  via accountants bij relaties van de accountant terecht;
  b. bij aankoop van een etagewoning arriveren zij bij de notaris, die de flatbouw verzorgt;
  c. voor hypotheken en transporten brengt de makelaar hen bij diens no­
  taris.”
  Lees ik dit tweede antwoord goed, dan richt deze notaris zich speciaal
  op het feit, dat z.i. de verkeerde notaris in aanmerking komt voor het pas­
  seren der acte, maar hij bedoelt niet te zeggen, dat het werk van de notaris
  door een niet-notaris wordt uitgeoefend. Uit den aard der zaak heb ik als
  niet-notaris geen oordeel over deze aangelegenheid.
  Belangrijker voor de accountants is te weten, dat de notarissen bezwaar
  hebben, dat accountants statuten van N .V .’s ontwerpen en ook wel firma­
  contracten.
  Uit een langdurige ervaring in de accountantspraktijk is het mij bekend,
  dat de feitelijke inhoud van firmacontracten en statuten ener N.V. vaak
  beter kan worden beoordeeld door de accountant die de „in and outs” van
  het onderhavige bedrijf kent dan door een willekeurige notaris of advo­
  caat. De uiteindelijke opstelling van statuten of firmacontracten zal echter
  te allen tijde de medewerking van jurist of notaris behoeven, aangezien de
  accountant qualitata qua geen jurist is.
  Eenzelfde soort antwoord vind ik nog vermeld: „Belasting-consulenten”
  en „accountants” maken gebruik van modellen boeken en schrijven nota­
  riële acten na”.
   Zelfs een enkele notaris wil zover gaan, dat hij zijn collega’s aanraadt:
  met Bankdirecties te spreken bij het maken van successiememories, het
  maken van een zwarte lijst van accountants en belastingconsulenten. De
  Broederschap moet organisatorisch optreden en de grenzen afbakenen. Bij
  overschrijding dier grenzen moet voor notarissen een verbod gelden om
  advies in te winnen bij de betrokken accountants en belastingconsulenten.
  De schrijver van het jaarverslag komt tot de conclusie, dat de „Klachten
  over de accountancy” sinds 1953 zijn toegenomen. Dat de accountants zich
  na dien meer geworpen hebben op bemoeiingen, welke des notaris zijn, vindt
  volgens hem zijn oorzaak in het feit, dat zij (na liquidatie van de V.A.B.)
  hun handen meer vrij hebben gekregen.
  ma b
  
  blz. 21
  
  Of deze laatste conclusie van de schrijver van het jaarverslag juist is,
  betwijfel ik. De ervaring heeft mij geleerd, dat na het wegvallen der V.A.B.werkzaamheden zich zovele nieuwe terreinen voor de accountant hebben
  aangediend, dat zij hun handen niet meer vrij hebben gekregen.
   Dit echter daarlatende, de verdere conclusie-vorming van Notaris Abma, zoals hij die geeft in genoemd verslag, lijkt mij zodanig lezenswaard,
  dat ik die hieronder onverkort weergeef:
  ,,De ondergetekende (Notaris K. Abma) is nog steeds van oordeel dat
  het notariaat zich niet moet laten ontmoedigen door het feit dat de accoun­
  tant af en toe op zijn terrein stroopt. Door gebrek aan juridische scholing,
  zal hij de notaris nimmer kunnen verdringen. De belastingconsulent, die
  Mr. voor zijn naam schrijft en zelf contracten maakt, bergt meer gevaren
  in zich. De ondergetekende is het eens met zijn collega die het navolgende
  schrijft: „Ik zie thans voor de notarissen op het gebied van accountancy en
  belastingen een soort coördinerende taak tussen die van accountant en die
  van de belastingadviseur. Het komt de laatste tijd vaak voor, dat een cliënt
  zijn notaris advies vraagt, of hij zijn accountant wel voor een bepaalde zaak
  als belastingadviseur kan ingeschakeld houden daar hij vreest, dat deze
  op fiscaal gebied niet voldoende kundig is. Daarbij wordt het aan de no­
  taris overgelaten of al dan niet de bijstand van een gespecialiseerde belas­
  tingadviseur wordt ingeroepen. De notaris treedt dan op als huisdokter,
  die de patiënt aanbeveelt naar welke specialist hij moet gaan. De notaris
  herneemt de rol van super-vertrouwensman. Laten wij notarissen zorgen
  een gestroomlijnde belastingkennis te verkrijgen doch wij moeten ons niet
  laten verleiden om als belastingadviseurs op te treden. Dat is een te veel
  gespecialiseerd terrein geworden."
  Met de laatste conclusie, dat de notaris zich niet moet laten verleiden
  om als belastingadviseur op te treden, aangezien dit een gespecialiseerd ter­
  rein is, ben ik het volkomen eens. Ditzelfde geldt echter ook voor het terrein
  van de accountant.
   De beantwoording van de vraag inzake Bestuur en leiding, kan ook voor
  de accountants nog wel van nut zijn. Een geënquêteerde schrijft:
  „Is het U wel eens opgevallen, dat zij die aan het bestuursleven van een
  bepaalde organisatie deelnemen, zich het meest met deze organisatie ver­
  bonden voelen? Het is derhalve zeer aanbevelenswaardig zoveel mogelijk
  leden op één of andere wijze in het bestuur in te schakelen. De fout van de
  Broederschap der Notarissen, en ik meen niet alleen van de Ring Amster­
  dam, is, dat een te kleine groep de verschillende bestuursfuncties waar­
  neemt. Misschien zou er een verbetering te brengen zijn indien de zittings­
  duur van de bestuurders korter zou zijn of het bestuur zou worden uitge­
  breid of dat er meerdere commissies zouden worden ingesteld, die taken
  van het bestuur overnemen en waarin weer eens andere mensen zouden
  worden benoemd.
  De fout is, zoals ik reeds heb gezegd, dat er een te kleine bestuurskring
  is en dat de neiging bestaat om steeds weer dezelfden in alle functies te be­
  noemen of te herbenoemen.”
  Ook hebben een aantal candidaat-notarissen hun beschouwingen ge­
  geven over inrichting der notariskantoren en het werkterrein van de notaris.
  Twee hiervan laat ik hier zonder commentaar volgen, omdat het interessant
  is te weten hoe buiten de kring der accountants over onderwerpen die ook
  voor hen van belang zijn, gedacht wordt.
  De ondervraagde candidaat-notaris schrijft:
  m a b blz. 22
  
  „Een ander punt waarop ik Uw aandacht zou willen vestigen is de in­
  richting van notariskantoren.
   Deze inrichting is in veel gevallen m.i. beneden peil. Men zie de bestaande
  en moderne gebouwen en inrichtingen van bedrijfsleven, banken e.d. Komt
  het te dikwijls voor dat het personeel van notariskantoren verplicht is in
  een smakeloze donkere en ongeriefelijke omgeving te werken? Ik pleit niet
  voor luxe of supermoderne apartigheden (Picasso-schilderijen e.d.) maar
  voor een sobere doch nette en aan de tijd aangepaste omgeving.”
  Terwijl een ander naar voren brengt:
  „Onjuist is dat de accountant de notaris kiest. Het is voorgekomen, dat
  de accountant de notaris van zijn woonplaats koos, in plaats van die van
  zijn cliënt, omdat dat voor hem gemakkelijker was. Een en ander vorme
  een onderwerp van bespreking tussen de organisaties.
  Ten aanzien van de debatten over de prae-adviezen vraag ik mij af, of
  die niet aan kwaliteit zouden winnen, indien het bestuur een of meer leden
  aanwees, die het onderwerp van tevoren goed bestudeerden, dan wel in­
  dien de spreker zijn conclusie tevoren bekend maakte, zodat de leden zich
  op de discussie wat positiever zouden kunnen voorbereiden.”
  Als laatste opmerking wil ik herhalen hetgeen notaris Abma zijn col­
  legae voorhoudt:
  „Een candidaat-notaris moet een balans kunnen lezen. De advocature
  heeft zich het belastingdomein zien ontglippen, omdat de voertaal van dit
  gebied: het cijfer, voor de meeste Magistri-Juris sanskrit is.”
  Ik meen, dat Notaris Abma goed heeft gedaan in zijn kring de spiegel te
  hanteren en dat het goed is, dat ook wij —- accountants — in onze kring
  hetzelfde doen.
   Zouden wij dan wellicht in onze spiegel accountants zien, die arbeid ver­
  richten op een terrein, waarop zij niet deskundig zijn, terwijl anderzijds
  arbeid, die des accountants is, verloren dreigt te gaan, omdat de opleiding
  en de beroepsuitoefening niet ter dege op de hoogte zijn gebleven van de
  gebieden, waarop zij wel deskundig behoren te zijn?
  
  ma b
  
  blz. 23.
  