title: Eene stem uit mooi-rivier: Aan de Leden der Nederduitsch-Gereformeerde Kerk in de Hollandschafrikaansche Republiek.
text: sodat die objektiwiteit van die kerkgeskiedenis kan toeneem. Feitlik
  bring dit mee dat daar tog nog verdere besinning en navorsing gedoen sal
  m oet word nie net oor die historiese materiaal nie maar óók van die kerkregtelike en dogmatiese vraagstukke wat lê rondom die datums 1853,
  1854, 1859, 1865 en 1885 wat in die Afrikaanse kerkgeskiedenis van
  Transvaal soveel belang het. Immers die gebeure van daardie jare kan
  selfs deur die kerkgeskiedskrywer nie volledig behandel word as hy nie in
  hierdie geval die kerkreg en dogmatiek as hulp daarby neem nie. W an t
  alleen daardeur sal die kerkgeskiedenis as didaktiese vak wat met die
  vertikale lyn rekening hou, to t volledige ontplooiing kom.
  Tenslotte m oet nog ’n oom blik teruggekom word op die vraag wat
  aan die begin gestel is: Kan ’n handboek, wat ’n objektiewe geskiedenis
  van die Kerk in Suid-Afrika is, só geskrywe word dat dit vir aldrie A fri­
  kaanse kerke aanvaarbaar is
  O p suiwer teoretiese vlak behoort dit,
  nieteenstaande alles wat hierbo gestel is, m oontlik te wees want aldrie
  Afrikaanse kerke het dieselfde grondliggende beginsels nl. die Heilige
  S k rif en ondergeskik daaraan die Belydenisskrifte as die norm vir die
  leer, inrigting en lewe van die K erk. M et ander woorde die teologiese
  gesigspunt, die belangrikste voorveronderstelling sal waarskynlik dieselfde
  kan wees. Daarby sal daar seker oo k geen stryd wees oor die eis dat die
  wetenskaplike norm e nagekom m oet word nie. M aar omdat die kerk­
  geskiedenis so ’n sterk didaktiese trek besit — ’n erfenis en ’n perspektief
  wat dit het vanweë die noue verbinding van dié vak aan die kategese van
  die Kerk — dcarom sal dit in die praktyk op vele probleme bly stuit.
   Tog sal die probleem ’n uitdaging bly om ’n kerkgeskiedenis te skrywe wat
  ’n beskrywing sal wees van die ontplooiing van die Goddelike raad, ’n
  kerkgeskiedenis wat ’n beskrywing sal wees van die K erk terwyl dit volledig
  rekening hou met die transendente, Jesus Christus, die H oof van die Kerk
  en die Heer van die wéreld en sy geskiedenis.
  A. D . Pont
  
  EENE S T E M U IT M O O I-R IV IE R.
  AAN DE LEDEN DER NEDERDUITSCH -GEREFORM EERDE KERK IN DE HOLLANDSCHAFRIKAANSCHE R EPU BLIEK.
  Q enade en Vrede zij met U !
  Geliefde Broeders!— Daar wij vernomen hebben dat velen uwer
  nog onkundig zijn aan hetgeen wij in onze vroegere algemeene Kerkver­
  gadering van November 1853, verrigt hebben, zoo meenen wij u geene
  ondienst te zullen doen, d oor u een uittreksel te geven van onzen brief,
  destijds aan den Eerw. Heer A . Faure, Actuarius Synodi, geschreven, en dit
  schrijven met eenige ophelderende aanmerkingen te vergezellen. W ij
  voegen hierbij den brief in onze vergadering van gisteren aan den Lijdenburgschen Kerkeraad gerigt. W ij doen dit met het doel om u in staat te
  stellen, allerlei verkeerde uitleggingen, die aan onze handelingen door
  sommigen gegeven worden, te kunnen wederleggen.
  153
  
  Zie hier dit uittreksel.
  . . . M et eenparige stemmen is besloten de inlijving onzer gemeenten
  in de Zuid-Afrikaansche Kerk onder de Synode niet goed te keuren, en
  wel om de volgende redenen:—
  1. Omdat aan de voorwaarde o f belofte, om in de behoefte van
  leeraars te zullen voorzien, niet voldaan is.
  2. Omdat men zich aan de K erkelijke "Wetten der Synode niet kan
  onderwerpen.
   D e Nederduitsch-Gereformeerde Kerk alhier, beschouwt zich dus
  als eene onafhankelijke kerk, onder haar eigen bestuur. Hiermede wordt
  echter niet te kennen gegeven, dat zij zich afsnijdt o f afscheurt van hare
  oude m oederkerk; in geenen deele. De dochter wil nog gaarne met hare
  moeder in kinderlijke betrekking b lijv en ; met ander w oorden: de Nederduitsch-Gereformeerde Kerk in deze gewesten wenscht, ofschoon onaf­
  hankelijk, een band van vereeniging aan te knoopen, ten doel hebbende
  de algemeene belangen der Nederduitsche Gereformeerden in ZuidAfrika te behartigen, en wederzijds elkander die broederlijke diensten te
  bewijzen, die het Evangelie zijnen belijders voorschrijft o f beveelt. Om
  dit doel te bereiken, en langs dien weg de uitbreiding van het rijk onzes
  gezegenden Verlossers in het algemeen bevorderlijk te zijn, wenschen wij
  hartelijk in eene geregelde briefwisseling met elkander te komen, waarin
  wij den toestand en de behoeften onzer kerk, hare zedelijke en gods­
  dienstige ontwikkeling, kenbaar maken, en m et u spreken zullen van
  cnze hope in Christus, en van alles wat ons in het godsdienstige en zedelijke
  op het harte ligt, o f der mededeeling waardig is, opdat ook onder ons de
  gemeenschap der heiligen eene waarheid worden moge.
  Onder heilbede en broederlijke groete, met den hartelijken wensch,
  dat onze moederkerk ons in hare gebeden gedachtig zij, gelijk wij ook als
  een liefhebbend kind onzer moeder gedachtig zullen zijn voor den troon
  der genade, opdat wij te zamen door een en hetzelfde geloof verbonden,
  meer en meer in hetzelve mogen opwassen, zoo te zamen opwassen, dat
  wij vruchten der bekeering waardig mogen voortbrengen, en aldus,
  ofschoon in ons huishoudelijk bestuur van elkander gescheiden, door den
  band der Christelijke liefde mogen vereenigd blijven.
  (G et.)
  F. G . W o l m a r a n s.
   „
  D . VAN DHR H o f f.
   B roed ers! — De gevoelens in dien brief uitgedrukt koesteren ook
  wij, die thans eene Algemeene Kerkvergadering alhier houden. W ij
  willen met het bestuur der Gereformeerde Kerk in de Kaapkolonie in het
  bijzonder, en met de leden dier kerk in het algemeen, “ ons benaarstigen
  om te behouden de eenheid des geestes, door den band des vredes”
  (Eph. iv :3 ). A l zijn wij namelijk in het uitwendig bestuur der kerk, in het
  huishoudelijke, ieder op zichzelven; de band van de eenheid des geestes, de
  band van ons gemeenschappelijk geloof, onze hoop en liefde is daarom
  door ons niet vaneen gescheurd. W ij hebben hier onze eigene kerk;
  wij zullen hare huishoudelijke belangen regelen; wij zullen opzigt houden
  over het gedrag en den wandel van de leden der gemeente, en met Gods
  hulp waken over de zuiverheid der leer. D it opzigt kunnen, mogen, en
  154
  
  willen wij niet uit onze handen geven, vooral niet aan eene Synode, die op
  bijna twee honderd uren afstands, haren zetel onder eene andere regering
  heeft, wier vertegenwoordigers Britsche onderdanen zijn, en door Britsch
  geld gesalarieerd worden, en altijd van die regering, hetzij veel o f weinig,
  afhankelijk is, zoo als wij hier onder zullen aantoonen. M et des Heeren
  hulp zullen wij dus opzigt over u houden en biddende waken. En al roept
  men u dan toe (zie H erderlijke B rief van de Synodale Commissie, 1855):
  W aakt, waakt, uwe Kerk is in gevaar; al waarschuwt men u voor valsche
  leer, die vroeg o f laat (hoe voorzigtig uitgedrukt!) onder u mogt insluipen;
  wij bidden u, weest toch voor de ijdele bedreigingen— als kinderen die
  zich voor een spook laten bang maken — niet vervaard! W ie heeft uwe
  kerk bewaakt, oude emigranten, toen gij de wildernissen hier zijt binnen
  getrokken, en gij jaren lang zonder herderlijk opsigt waart? W ie heeft to t
  hiertoe uwe leer zuiver gehouden ? H eeft de Kaapsche Synode dat gedaan ?
  H eeft zij, m isschien ook, met het heilige oogmerk om uwe leer zuiver te
  doen blijven, u vooral in den beginne uwer emigratie met een bezoek
  van een paar leeraars vereerd? Vraagt het maar eens aan eenige oude
  emigranten, en die zullen het u wel zeggen, met welk oogmerk destijds
  het bezoek dier leeraars geschiedde.  O f verbeeldt gij u, dat de Kaapsche Synode van tijd tot tijd een spion
  afzendt, om onbekend eens te kom en luisteren o f uw leeraar wel zuiver
  preekt? Neen, daartoe vernedert zij zich niet. H et is waar de Ringsvergaderingen onder de Synode zijn wel verpligt te vragen aan de res­
  pective kerkeraden, o f de leer in hunne gemeenten zuiver gepredikt w ord;
  maar als er niemand van de ouderlingen optreedt om beschuldigingen in te
  brengen, dan blijft het bij die vraag. Nu ja, dit is het juist, zegt welligt
  deze o f gene, waar zal hier de ouderling klagen, als hij bemerkt dat de
  leeraar niet zuiver preekt ? En hoe zal hij hierin te werk gaan ? Zeer een­
  voudig. H ij stelt op papier wat h ij, in bijzijn van getuigen, gehoord heeft
  van den leeraar; hij roept de ouderlingen van twee o f drie andere gemeen­
  ten op, en te zamen vergaderd, roepen zij den leeraar voor zich, overtuigen
  
  155
  
  h em uit den Bijbel en den Catechismus dat hij valsch leert, en straffen
  hem dien overeenkomstig. Zoo kan het geschieden, en zoo zal het ge­
  schieden als wij niet onder de Synode zijn, en mogten uwe ouderlingen
  dan soms met de zaak eenigzins verlegen zitten en niet juist weten wat te
  d oen ; welnu, dan kunnen zij raad en inlichting vragen aan de K. Synode
  met welke wij immers in broederlijke betrekking wenschen te blijven.
   En gelooft ons, als die broederlijke band, naar welken wij zoo hartelijk
  verlangen, vastgemaakt is, dan zullen de noodige inlichtingen en raad­
  gevingen niet achterwege blijven. E n als onze Kerk nu onder de Synode
  staat, weet gij, broeders, wat er dan toe noodig is, om uwen Leeraar te
  overtuigen dat hij valsche leer voert? Dan m oet het eerst komen voor
  eene Ringsvergadering, bijvoorbeeld te Pietermaritzburg, en gesteld dan
  eens dat de Leeraar zijne zaak wint en misschien wel, door zijne meerdere
  kennis, het blaadje om keert en hij den ouderling overtuigt van niet
  gezond in de leer te zijn; en gesteld dan eens verder, dat de ouderling
  het hierbij niet wilde laten berusten, en zich beriep op de uitspraak der
  K. Synode en hij zijne zaak daar alweer verloor, hoe veel tijd, hoe veel
  omslag, hoe veel onkosten gaan daarmede niet gepaard?! W at wint gij
  er dan bij, als gij onder de Synode staat? Niets, volstrekt niets; integen­
  deel verlies, alles verlies en nogmaals verlies: verlies van tijd, verlies van
  godsdienstig onderwijs, verlies van geld. Als uw Leeraar alle jaar eene
  week, drie, vier o f zes buiten’s lands m oet doorbrengen, vergezeld door
  eenige ouderlingen, wie vervult dan hunne plaats? En wie, als hij alle
  v ijf jaar een reis m oet doen van een paar honderd uur afstands? Hoe
  veel kostbare tijd gaat daarmede verloren ? E n nu zwijgen wij nog van de
  aanzienlijke onkosten die daarmede gepaard gaan, want wij weten wel dat
  velen uwer zich gaarne eenige geldelijke opofferingen willen getroosten,
  als die strekken kunnen to t heil uwer kerk en to t bevordering uwer
  godsdienstige belangen; maar met de verbindtenis onder de Synode is
  volstrekt zulk eene bevordering niet te verwachten; als zij broederlijk,
  christelijk, wil handelen, dat zij ongetwijfeld doen zal, dan zal de Synode
  onze godsdienstige belangen toch bevorderen, als zij kan, hetzij wij
  al o f niet onder haar opzigt staan. W aar is dan toch h et voordeel, zoowel
  in h et tijdelijke als in het geestelijke, dat ons toekom t als wij onder de
  Synode staan? W aarlijk hoe meer wij over de zaak nadenken, des te
  inniger worden wij overtuigd dat wij meer winnen, dan verliezen, als
  wij er buiten blijven.  H et eenig voordeel dus dat er dan nog gelegen is om onder de Synode
  te zijn, is alleen voor den Leeraar; en daarvoor zoudt ge dan onder de
  Synode willen ? Neen immers, daarvoor zijt ge te verstandig, en als ge het
  volgende er bij in acht neemt, dan zult ge zeker uitroepen: D ie nu nog
  onder de Synode wil, m oet ó f krankzinnig zijn, ó f andere bedoelingen
  daarmede op het oog hebben.
  1.
  Zij die gaarne ons weder onder de Synode gekluisterd zagen
  zeggen, dat wij hier geen kerkelijk bestuur, geene wetten hebben, en de
  
  156
  
  Predikant maar doen kan wat hij wil. Hierop m erken wij aan dat die taal
  voortspruit o f uit onkunde ö f uit kwaadwilligheid, want wij hebben ons
  bestuur zoowel voor de afzonderlijke gemeenten, als voor alle te zamen,
  en hoe de Predikant kan bestraft worden is boven aangetoond. T o t regel
  van ons bestuur volgen wij to t heden nog de kerkelijke wetten der Kaap
  Kolonie, die eerstdaags door een kerkelijk reglement zullen vervangen
  worden, volgens besluit in onze Vergadering van heden.
  2. D ie Kaapsche Synode, ofschoon wel niet onder het Engelsch
  Gouvernem ent, is en blijft toch altijd van dat Gouvernement afhankelijk;
  want in de eerste plaats bestaat en werkt zij bij Ordonnantie van den
  W etgevenden Raad, en ten tweede is zij verpligt zekere veranderingen o f
  nieuwe wetten die zij vervaardigt, vóór de uitvoering, door het Engelsche
  Gouvernem ent te doen bekrachtigen.
  3. A ls wij dus hier onder de Synode staan en wij wenschen zekere
  kerkelijke wetten veranderd o f nieuwe ingevoerd te hebben, dan moeten
  wij eerst de goedkeuring der Synode (en daarbij nog de bekrachtiging van
  het Engelsche Gouvernement) afwachten.
   4. Elk vrij en onafhankelijk volk, dat zijn eigen burgerlijk bestuur
  heeft, is oo k verpligt zijn eigen kerkelijk bestuur te regelen.
  5. D e Kaapsche Synode heeft geen de m inste aanspraak o f regt
  buiten de grenzen der Kaap K olo n ie; overal waar zij zich buiten die
  grenzen met kerkelijke zaken bezig houdt, is zij buiten haar regt. Zij kan
  gerust haren titel: Gereform eerde K erk in Zuid-Afrika, veranderen in :
  Gereform eerde Kerk van de Kaap Kolonie.
  6. Zij die beweren, zoo als onlangs geschied is in een herderlijken
  brief van den Ring van Transgariep, dat wij hier buiten de Synode niet
  als Gereform eerde Kerk kunnen bestaan, maar alleen kunnen beschouwd
  worden to t de Algemeene C hristelijke Kerk te behooren, vergissen zich
  jam m erlijk; want daar, waar een geordend Gereformeerd leeraar is, en
  hij eene gemeente om zich verzamelt, daar is eene Gereformeerde K erk.
   7. M en heeft onlangs uit Lijdenburg aan den Ring van Transgariep de
  vraag voorgelegd, o f de Leeraars hier verpligt zijn een eed van getrouwheid
  te zweren aan de Britsche K roon, en het antwoord is geweest: Neen. D it
  antwoord is regt. M aar als de Lijdenburgsche vrienden nu gevraagd
  hadden: Is het waarheid dat m en aan onzen Leeraar tijdens zijn verblijf in
  de Kaapstad gevraagd heeft o f hij een eed van getrouwheid zweren wilde,
  dan had men u zeker geantwoord van ja : want dit is gevraagd aan uwen
  Leeraar, doch hij heeft zulks geweigerd. E n had men verder aan dien
  Hoog-Eerwaardigen Ring gevraagd o f de Leeraars der Kaap Kolonie verpligt zijn dien eed af te leggen, dan had men u oo k toestemmend moeten
  antwoorden, en er welligt bij kunnen voegen, dat ook de Leeraars van
  den V rij-Staat dien eed gezworen hebben.
  8. A an dienzelfden Ring is oo k gevraagd o f uw Leeraar, onder de
  Synode zijnde, ook verpligt is om de Synodale Vergadering in de Kaap­
  stad bij te wonen, en het antw oord is geweest dat zulks niet noodig was.
  W ij willen dit zeer goed gelooven, want die heeren van de Synode zijn
  157
  
  alleen kundig genoeg om kerkelijke wetten en bepalingen te maken,
  zonder uwen Leeraar, en buitendien zou zijne stem alleen weinig baten.
   B ro e d e rs!— W ij bidden u, laat u toch niet door allerlei praat,
  hetzij u dit ter oore kom t van een o f anderen, die wijs is bij zichzelven,
  hetzij u dit tegenklinkt uit zekere herderlijke brieven; laat u toch door dat
  alles niet m isleiden; vooral niet door die brieven, die, zoo als u bekend is,
  niets anders onder u uitwerken dan het vuur der tweedragt, zoo haast als
  het bijna is uitgedoofd, op nieuw aanblazen; wij willen wel gelooven dat
  de schrijvers derzelve zulke onzuivere bedoelingen niet koesteren — ja,
  wij willen zelfs verder gaan en gelooven dat zij goede bedoelingen hebben;
  maar zij worden welligt misleid door verkeerde inlichtingen, en dwalen is
  m enschelijk. Instede van dus hard op hen neder te komen, willen wij
  liever bidden: Heere! vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen.
  Ja, die bede mag vooral wel oprijzen uit ons hart over de schier onvergeeflijke uitdrukking onlangs gebezigd in een brief van den Transgariepschen Ring aan de gemeente van M ooirivier, waarin onder anderen voor­
  kom t eene waarschuwing voor de rampzalige gevolgen die wij over onze
  geloofsgenooten alhier zullen brengen, als wij niet onder de Synode staan.
   Hoe toch, vragen wij, is het mogelijk, dat zulk een taal voortkom t uit den
  mond van Protestantsche Leeraars! Is het niet als o f wij de taal van het
  Vaticaan, van Rom e’s Opperpriester ons hooren tegenklinken: Buiten de
  Synode, buiten onze Kerk, geen zaligheid? D o ch genoeg hiervan, wij
  willen niet verbitteren, maar vinden ons toch verpligt de pen op te vatten,
  want de maat der verguizing is tot overloopens toe vol. En hiermede
  eindigen wij over het punt der Synode en noodigen hen uit, die gaarne
  onder de Synode wenschen te staan, ons te wederleggen, o f de voordeelen
  aan te toonen, die er uit zouden voortvloeijen wanneer wij aan hunnen
  wensch voldoen. Kunnen zij ons die voordeelen niet aantoonen, dan
  bidden wij hen ernstig het ijdele twisten over deze zaak te laten varen en
  stille te zijn.
  En zullen wij nog spreken over andere twisten en verdeeldheden, b.v.,
  over den twist o f men al dan niet de Evangelische Gezangen in de Kerk
  mag gebruiken? Neen, wij zullen hierover niet spreken, want overtuigen
  kunnen wij die menschen toch niet, en wij hebben te veel liefde en achting
  voor sommigen, ja velen hunner, dan dat wij hun tot ergenis zouden
  willen verwekken. W ij weten zeer goed dat de braven en welgezinden
  onder hen de pogingen verfoeijen, die men zegt dat door sommigen aange­
  wend worden, om eene scheuring in onze kerk te maken, door een
  Predikant te ontbieden die geen gezangen zingt. W ij vreezen dus niets
  voor het ijdele pogen van sommige kwaadwilligen onder hen, en ver­
  manen hen ernstig stille te zijn en in liefde en vrede m et ons vereenigd te
  blijven.
   Leeft zoo allen in liefde en vrede, wrant waar liefde en vrede wonen
  gebiedt de Heer zijn zegen. D enkt toch niet dat de zaligheid aan de
  Synode verbonden is, en nog veel minder aan het zingen van enkel Psalmen.
  Bouwt uwe zaligheid op een ander grond; bouwt haar op Gods genade in
  Jezus Christus onzen Heer (Rom . 3 :2 4 ; Eph. 2 :8).
  158
  
  G eliefden! — G ij die m et ons treurt over de ongelukkige twisten en
  verdeeldheden, die Kerk en Staat verontrusten, houdt goeden moed.
   W ij wenschen de eenheid des geestes door den band des vredes te be­
  houden; wij trachten de waarheid en de liefde aan te kweeken; wij be­
  naarstigen ons vrede en eendragt te bevorderen en al datgene te doen wat
  strekken kan tot heil van Kerk en Staat. En in deze onze pogingen heeft de
  Heer een welbehagen, want hij is een G od van liefde en waarheid, orde en
  vrede. Zoo G od dan voor ons is, wie sal tegen ons zijn ? Zal de boosheid
  der menschen tegen ons zijn? V reest niet! D e arm der boosheid tegen
  G ods dienaar opgeheven, zinkt alleen op zijnen wenk mat en krachteloos
  neder. Zullen de twist en verdeeldheid, de wanorde en tweedragt, die
  m onsters uit het diepste der hel gebraakt en deze aarde tot een voorportaal
  der helle zelve makende, zullen zij tegen ons zijn ? Geen nood, zoo lang
  H ij nog leeft en regeert, die uit wanorde en verdeeldheid orde en eens­
  gezindheid scheppen kan; geen n ood, zoo lang H ij nog leeft die tot een
  stormwind kan zeggen- W ees stil! en to t de opgeruide golven: T o t hiertoe
  en niet verder; geen nood, zoo lang H ij nog leeft, die licht uit de duisternis
  kan scheppen, en die den stikdonkersten nacht in den heldersten dag kan
  veranderen, en uit het kwade het goede kan doen te voorschijn kom en.
   Zalige troost voor Gods dienstknechten! want die op dien God vertrouwen,
  zijn als de berg Sion, die niet wankelt, maar b lijft in eeuwigheid. W at
  er o o k gebeuren moge, vrienden van G od ! wordt niet wankelmoedig
  G o d zal alles ten beste leiden. W a t in ons oog kwaad schijnt, is dikwijls
  goed bij de uitkom st, daar G od het kwaad dikwijls als een middel gebruikt
  om zijne wijze, heilige en liefderijke oogm erken te volvoeren. In dat
  zalig geloofsvertrouwen berustende kunnen wij met opgeruimde borst
  het 20ste Gezang aanheffen en m et den Psalmdichter (Ps. 23) juichen: de
  H eer is m ijn herder, mij zal niets ontbreken. O zalig geloofsvertrouwen!
  M aar wat wij u bidden, geliefden! laat dat vertrouwen u niet werkeloos
  maken, u niet onverschillig doen w orden; geen trage knieën, geen slappe
  handen! Alles wat uwe hand vindt om te doen, doet dat met magt.
   W o ek ert met de gaven en de talenten die G od u geschonken heeft, en
  stelt uw ligchaam tot eene levende, heilige, en Gode welbehagelijke offer­
  ande ; dit is uwe redelijke godsdienst (Rom . xii. 1). Bidt zonder ophouden
  dankt God in alles; bid vooral om een rein hart en een vasten geest, en dat
  dat gevoelen in u kom e, dat in C hristus Jezus was. D ankt God voor zijne
  liefde, die zelfs daarin doorblinkt als zijne kastijdende hand u treft, want
  a lle de paden des Heeren zijn goedertierenheid en trouwe, niets dan
  trouwe liefde, en H ij plaagt de m enschen kinderen niet uit lust tot plagen,
  maar alleen m et wijze en liefderijke bedoelingen. Broeders en zusters,
  geliefden in den Heere! Laat alzoo uw licht schijnen voor de menschen,
  opdat zij uwe goede werken zien, en uwen V ader in den hemel mogen
  verheerlijken. W andelt waardiglijk h et Evangelie van Christus. En nu,
  kinderkens! b lijft in Hem, opdat, wanneer H ij zal geopenbaard worden,
  wij vrijmoedigheid hebben, en wij van Hem niet beschaamd gemaakt
  worden in zijne toekom st.
  En hiermede onze inlichtingen, waarschuwingen en vermaningen
  eindigende, bevelen wij u nog ter lezing onderstaanden brief. Leest en
  oordeelt als verstandigen, en zegt ons aan wiens zijde de regtvaardigheid
  en de liefde is.
  159
  
  Gedaan in onze Algemeene Kerkvergadering, alhier den 26sten en
  27sten dezer, gehouden.
   D . v a n d e r H o f f , Praes. en Scriba,
  F. G. W o l m a r a n s , O uderl. M ooirivier,
  H. S. P r e t o r i u s , O uderl. Rustenburg,
  N. J. S m i t , Ouderl. Pretorius Stad,
  G . C . S n y m a n , Ouderl. M ariko,
  P h . S n y m a n , Ouderl. Rustenburg,
  P . J. L ie b e n b e r g ,
  J. J. v a n W y n g a a r d , ►Diakenen van M ooirivier.
  C. A. B o th m a ,
  P . J. G il d e n h u y s ,
  M ooirivier, 27sten Dec. 1855.
  E EN E ST E M U IT D E K A A P S T A D
  d oor den
  A D V O K A A T BRA N D ,
  W E E R K L O N K E N IN M O O IR IV IE R.
  Eene stemme der smarte, der verontwaardiging en der waarschuwing over d e
  heerschzuchtige bedoelingen en pausselyke aanmatigingen van een gedeelte d er
  K erkeraadsleden van die K aap stad en boven a l van de
  K A A PSC H E SY N O D E,
  M et Eenige Aanmerkingen en Toevoegselen, Uitgegeven
  D oor
  D . V A N D E R H O FF,
  Herder en Leeraar van de Nederduitsch-Qereformeerde Qemeente, te Potchefstroom, in die Zuid-Afrikaansche Republiek.
  EMIGRANTEN.
   Emigranten, gy vooral die voor uwe burgerlyke en godsdienstige
  vryheid uw moeder-land verlaten hebt en daarvoor uw goed en bloed hebt
  gewaagd, en gy allen myne vrienden, waar gy ook in Zuid-Afrika woont,
  die burgerlyke en godsdienstige vryheid lief hebt, aan u word dit geschrift
  m et heilbede voor u en de uwen toegewyd door den schryver. De genade
  Gods in Christus zy met u.
  Potchefstroom , aan de M ooirivier,
  den 30sten November, 1857.
  D e Heer Advocaat Brand laat zich in het byvoegsel tot de „ZuidA frikaan” van 5 November 1857, aldus hooren.
  160.
  