title: De zending in het Oude Testament
text: D E Z E N D IN G IN H E T O U D E T E S T A M E N T
  
  >).
  De zending speelt in het Oude Testament niet de rol die men
  gaarne zou wensen, maar ook staat het Oude Testament niet zo a f­
  wijzend tegenover de volkerenwereld als men vaak heeft gemeend.
  Het O. T . heeft van het begin af zijn aandacht gericht op de volkeren
  (Gen. 12: 3), maar toch is de zending zelf eigenlijk zeer zeldzaam.
  Daarom kent ook de latere Joodse godsdienst de zending naar ver­
  houding heel weinig. 2). Als ik over zending spreek, versta ik daaronder
  het bewuste uit roeping uitdragen van het geloof in de wereld buiten
  het eigen volksleven of de eigen godsdienstige gemeenschap. Zen­
  ding in deze zin heeft het oude Israël helemaal niet gekend, en het Jood­
  se volk, voorzover het deze gekend heeft, pas heel laat en dan alleen
  nog maar in bepaalde kringen in het hellenistische buitenland.
  Dit verwondert niet erg, omdat de israëlietische godsdienst sterk
  ethnisch bepaald is en volgens sommige godsdiensthistorici feitelijk
  nooit over het particularistische standpunt uitgekomen is; en boven­
  dien omdat het O. T . de zendingsgedachte heel weinig op de voor­
  grond heeft gebracht.
  Men bemerkt, dat ik de israëlietische religie en het O. T . naast
  elkaar noem; ik meen, dat men werkelijk deze twee grootheden, die zo
  nauw met elkaar verweven zijn en zelfs niet zonder elkaar denkbaar
  zijn, niet geheel identificeren kan. Het O. T . is altijd nog iets anders
  dan een verzameling israëlietische godsdienstige geschriften, ook al kan
  men dit iets moeilijk nader omschrijven.
   Het is inderdaad slechts op één plaats in het O .T . dat de zendingsidee in haar volheid zichtbaar wordt, of, beter gezegd, de perken
  van de ethnische religie doorbreekt, n.l. in de geschriften van de grote
  leerling van Jesaja, wiens prediking naamloos uitgegeven is en die wij
  aan het einde van het boek Jesaja overgeleverd vinden. Bij hem spruit
  de gedachte van de missie hoog op als een machtige fontein, die haar
  koele droppels naar alle kanten doet uitspatten. Dat is bij hem niet al­
  leen het geval, omdat hij als balling een wijder uitzicht gekregen heeft
  dan b.v. zij grote meester Jesaja — inderdaad is het universalisme bij
  hem nog krachtiger en verhevener, dan bij de genoemde profet:n en
  is de gedachte aan Jahwe als wereldgod sterker benadrukt dan bij
  ieder van de andere profeten voor de ballingschap, maar dat is zo,
  omdat hij meer dan enig ander profeet in het komen van het konink­
  rijk Gods heeft geloofd, omdat hij de realiteit van het komende
  1)
  2
  
  )
  
  Voordracht, gehouden 15 Mei 1953 op de gemengde Nederlands-Duitse
  Zendings conferentie te Oegstgeest.
  V ergelijk S tr a c k - B ille r b e c k : K o m m en tar su m N.T. 1924 ff.; B c h ü rer :
  G eschichte des Jü d isch en V olkes II I 164 ff., 553 ff.; M oore Ju d aism.
  121
  
  Koninkrijk heeft ervaren. Dit is het verborgen geheim van zijn mach­
  tige prediking. Ieder kent het begin van zijn profetie: 1).
  Hoor, iemand roept: Bereidt in de woestijn den weg des Heren,
  effent in de wildernis een baan voor onzen God.
   Elk dal w'orde verhoogd en elke berg en heuvel geslecht, en het
  oneffene worde tot een vlakte en de rotsbodem tot een vallei.
  En de heerlijkheid des Heren zal zich openbaren, en al het
  levende tezamen zal dit zien, want de mond des Heren heeft het
  gesproken.
  Klim op een hogen berg, vreugdebode Sion; verhef uw stem
  met kracht, vreugdebode Jeruzalem; verhef ze, vrees niet; zeg tot
  de steden van Juda : Zie, hier is uw G o d !
  Zie, de Here Here zal komen met kracht en zijn arm zal heer­
  schappij oefenen; zie, zijn loon is bij Hem en zijn vergelding gaat
  voor Hem uit. Hij zal als een herder zijn kudde weiden, in zijn
  arm de lammeren vergaderen en ze in zijn schoot dragen; de zogen­
  den zal Hij zachtkens leiden. (Jes. 4 0 : 3, 4, 5, 9-11).
  Hoe lieflijk zijn op de bergen de voeten van den vreugdebode,
  die vrede aankondigt, die goede boodschap brengt, die heil verkon­
  digt, die tot Sion spreekt: Uw God is Koning.
  Hoor, uw wachters verheffen de stem, zij jubelen tezamen,
  want met eigen ogen zien zijn, hoe de Here naar Sion wederkeert.
  (Jes. 52 : 7 en 8.)
  V an het begin tot het einde, Jes. 40 - 55, wordt de boodschap
  van de profeet gedragen door wat men genoemd heeft en noemen kan
  de eschatologische verwachting van de profeet 2), maar wat men mis­
  schien beter noemt, zijn onverwoestbare actualiserende geloofsrealisme.
   Deuterojesaja heeft de vervulling van de belofte Gods aan zijn
  volk ervaren en staat weer in de tijd van de nieuwe schepping; wat
  God in zijn tijd doet, is voor hem scheppen. Hij gebruikt hiervoor het­
  zelfde woord waarmee Gen. 1 wereldscheppen aanduidt, het woord
  Bara. En Israël is voor hem de plaats, waar God zijn scheppende werk
  openbaart; daarom wordt datgene wat God met Israël doet, tot iets
  wat de gehele wereld in stomme verbazing brengt. Het wonder, dat
  God Israël doet ervaren, zullen alle volkeren zien : Jahwe openbaart
  zijn heilige arm voor de ogen van alle volkeren, opdat alle einden der
  aarde het heil van onze God zullen aanschouwen (Jes. 5 2 : 10). God
  handelt met Israël, óók om daardoor de ogen van de wereld te openen
  voor zijn heil. De volkeren zijn getuigen van de grote verlossing, wel­
  1)
  )
  
  2
  
  122
  
  De Bijbel-Citaten zijn naar de vertaling van het Ned. Bijbelgenootschap.
  Vergelijk Vols. J e s . II deselfde D er esch atolo g isch e G lau be (Festschrift
  Beer, 1935, S. 81).
  ke God Israël schenkt, en wel zulke getuigen, die God in Z ijn verlos­
  singswerk leren zien en in een nieuwe verhouding met Jahwe komen
  staan.
  „Vergadert u en komt, nadert tezamen, gij die uit de volken
  ontkomen zijt. Z ij hebben geen begrip, die hun houten beeld dragen
  en bidden tot een god die niet verlossen kan.
  Verkondigt en voert gronden aan. Ja, laten zij tezamen be­
  raadslagen. W ie heeft dit vanouds doen horen, het van overlang
  verkondigd? Ben Ik niet, de Here? En er is geen God behalve Ik.
  - een rechtvaardige, verlossende God is er buiten M ij niet.
   W endt u tot M ij en laat u verlossen, alle einden der aarde,
  want Ik ben God en niemand meer.
  W an t Ik heb gezworen bij M ij zelve, waarheid is uit mijn
  mond uitgegaan, een woord dat niet zal worden herroepen: dat
  voor M ij elke knie zich zal buigen, dat bij M ij elke tong zal
  zweren”. (Jes. 4 5 : 20 - 23).
  Jahwe is de God der wereld, en als zodanig is H ij voór de
  volkeren, evenals voor Israël, de Verlosser-God. Hij sticht Z ijn Rijk
  in Zion en wil daarmee aan de ganse wereld Z ijn rechten schenken,
  omdat de wereld op Z ijn fora en Z ijn m isjpat wacht.
  „Luister naar M ij, mijn volk, en mijn natie, neig uw oor tot
  mij. W an t een wet zal van M ij uitgaan en mijn recht zal Ik stel­
  len tot een licht der volken. M ijn zege is nabij, mijn heil treedt te
  voorschijn, en mijn armen zullen de volken richten; op M ij zullen
  de kustlanden wachten, op mijn arm zullen zij hopen.” (Jes. 4 5 : 4-5).
  In deze verzen is het Jahwe zelf, die aan de volkeren het heil
  brengt. Bijna met dezelfde woorden als elders aan Israël de heil
  verkondiging word opgedragen, wordt hier gezegd, dat Jahwe de
  wereld zal schenken, waarop ze wacht.
   Het geloof aan het spoedig intreden van het R ijk Gods in Israël
  en de verbreiding ervan over de gehele wereld is de bron van zendingsidee. De onmiddellijke actualisering van het Godsrijk, tezamen met
  volstrekte universalisering ervan, is de direkte oorzaak van het besef
  van de roeping tot missie. Het is dus op grond van de zich realiserende
  eschatologie, dat de oproep tot zending drijven aan Israël gericht kon
  worden, en alleen van dit geloof uit kan Israël opgeroepen worden om
  de zending te voeren onder de volkeren der wereld. V an hieruit heeft
  men de bekende pericopen. Jes. 4 2 : 1 - 4, 5 - 7 en 49: 1 - 6 te lezen.
  Zie, mijn knecht, dien Ik ondersteun; mijn uitverkorene, in
  wien Ik een welbehagen heb. Ik heb mijn Geest op hem gelegd; hij
  zal den volken het recht openbaren.
  Hij zal niet schreeuwen noch zijn stem verheffen, noch die op
  de straat doen horen.
  123
  
  Het geknakte riet zal hij niet verbreken en de kwijnende vlas­
  pit zal hij niet uitdoven; naar waarheid zal hij het recht openbaren.
   Hij zal niet kwijnen en niet geknakt worden, tot hij op aarde
  het recht zal hebben gebracht; en op zijn wetsonderricht zullen de
  kustlanden wachten. (Jes. 4 2 : 1 - 4 )
  Z o zegt God, de Here, die den hemel schiep en hem uitspande;
  die de aarde uitbreidde met alles wat daaruit ontsproot; die aan de
  mensen, die daarop wonen, den adem gaf en den geest aan hen
  die daarop wandelen: Ik de Here, heb u geroepen in gerechtigheid,
  uw hand gevuld, u behoed en u gesteld tot een verbond van het
  volk, tot een licht der natiën: om blinde ogen te openen, om ge­
  vangenen uit den kerker te leiden, uit de gevangenissen wie in duister­
  nis gezeten zijn. (Jes. 4 2 ; 5 - 7).
  Hoort naar M ij, gij kustlanden, en luistert, gij natiën in de
  verte. De Here heeft mij geroepen van moeders lijf aan, van den
  schoot mijner moeder aan heeft Hij mijn naam vermeld.
  En Hij maakte mijn mond als een scherp zwaard; in de scha­
  duw zijner hand verborg Hij mij. Hij maakte mij tot een puntigen
  pijl, in zijn pijlkoker stak Hij mij, En Hij zeide tot m ij; Gij zijt
  mijn knecht, Israël, in wien Ik M ij zal verheerlijken.
  Doch Ik zeide: Tevergeefs heb ik mij afgemat, voor niets en
  vruchteloos mijn kracht verbruikt. Evenwel, mijn recht is bij den
  Here en mijn vergelding is bij mijn God.
   M aar nu zegt de Here, die mij van den moederschoot aan
  vormde tot zijn knecht, om Jakob tot Hem terug te brengen en om
  Israël tot Hem vergaderd te doen worden - en ik werd geëerd in de
  ogen des Heren en mijn God was mijn sterkte -—■Hij zegt dan : Het is
  te gering, dat gij M ij tot een knecht zoudt zijn om de stammen
  van Jakob weder op te richten en de bewaarden van Israël terug
  te brengen; Ik stel uw tot een licht der volken opdat mijn heil reike
  tot het einde der aarde.
  Ik ga bij deze pericopen van de gedachte uit, dat de knecht in
  hoofdstuk 49 niet mag worden gescheiden van de knecht in hoofdstuk
  41 en andere, waar hij duidelijk op Israël toepasselijk is. De knecht Is­
  raël, die zijn verlossing ervaart (4 9 : 5), moet niet dit grote gebeuren als
  het hoogste op de voorgrond stellen, maar beseffen, dat er nog een
  groter ding is, nl. zijn taak om de ör göjjim, het licht der volkeren, te
  zijn, opdat Gods heil komt tot aan het einde der wereld (4 9 : 6).
  De hoogste taak bestaat hierin (4 2 : 1 - 4 ) , dat de knecht tot de
  volkeren de m isjpat brengt (V o lz : Die W ahrheit; Buber in Glaube
  der Propheten 3 1 5 : Rechtsordnung), die drie maal genoemd wordt;
  deze m isjpat hangt zamen met dat, wat daarna genoemd wordt, de
  tora, waarvan de vertaling „W eisung” altijd nog de meest geslaagde
  124
  
  moet worden geacht.
   Deze is het in het bijzonder, waarvan gezeyd
  wordt, dat de volkeren er op wachten. Israël heeft iets wat de volkeren
  onbekend is; de aanwijzing Gods, de leer van de Heilige zelf, die al­
  les omvat wat de mensen het leven mogelijk maakt, de religieuze ken­
  nis, maar tevens de zedelijke en sociale en juridische T ora hangt
  met m isjpat ook weer samen, de tora wordt in de vorm van m isjpatim
  gegeven, die de verhouding van God en mens wederkering en de
  verhouding van de mensen onderling uitdrukken. M isjpat is niet al­
  leen : recht, in de zin van positieve wetten, die bepaalde verhouding­
  en regelen, maar ook het Recht als de helpende, leven bevorderende
  macht, zoals wel blijkt uit de samenhang van vers 1, 2 en 3.
   Het is
  echter niet alleen in deze zin van hulp bieden, van het verlossen
  van het lijden, dat Israël de m isjpat in de wereld heeft te brengen,
  maar het heeft nog een veel meer omvattend doel (daarom staat aan
  het begin van de 2de oproep, vers 5, de heenwijzing naar de heilig­
  heid van Jahwe, die Israël geroepen heeft), het moet zijn berith cam
  en ör gójjim , verbond van het volk en licht der heidenen. Het woord
  volk en „verbond van het volk” moet, evenals in het 5de vers, waar
  het de betekenis van de mensheid, in de wijdste zin gebruikt; het duidt
  de mensen als een gemeenschap, als "am aan. Israël zal een bond zijn
  voor de wereld, zoals Jes. 19: 24 v. Israël kent als b erá k h á b ek ereb
  haarets, een zegen midden op aarde, als het volk, dat woont als mid­
  delaar tussen Egypte en Assyrië; ook kan men hier wijzen op Jes. 2 en
  Jes. 11, waar de Sionsberg de plaats is waar de volkeren het recht
  zullen leren kennen, waardoor in de wereld de vrede wordt geschapen.
  Daarbij zal Israël tot licht der volkeren worden, omdat het dezen
  bevrijden zal uit hun noden: „Aberglaube, Demonenangst, Gewissennot” (Volz, Jes. II 156). De zending, die Israël in de wereld vol­
  brengt, schenkt daaraan uiterlijke en innerlijke zekerheid, want Is­
  raël biedt de wereld de tora en daarmee het geloof en het rechte le­
  ven.
   Israël heeft als drager van de goddelijke missie niet slechts een
  verlichtende, maar eerder een verlossende ta a k : licht en lev;n en heil
  zijn immers in de Bijbel altijd met elkaar verbonden. Deuterojesaja
  weet van deze heerlijke opdracht, omdat hij God als God des le­
  vens, als Verlosser en Heiland kent. Hij kent Hem ook als degene,
  die weer opnieuw begint om in deze wereld zijn heerlijkheid te tonen
  in de verlossing van Israël en aldus Z ijn Rijk openbaart. Alles, wat
  God met Israël doet, doet Hij om Z ijn heiligheid aan Z ijn volk en aan
  de wereld te tonen, opdat de laatste met Deuterojesaja en met Israel
  getuige zal worden van de majesteit des Heren. Dit uitzicht op de rea­
  lisering van het Godsrijk word aldus het geboorteuur van de
  zendingsïdee in Israël.
  125
  
  Natuurlijk is dit geloof, dat zo sterk gespannen uitziet naar de
  komst van het R ijk Gods en dat dit zo universeel ziet, niet ontstaan in
  het luchtledige, maar langs meer dan één weg voorbereid. Ook reeds
  vóór Deuterojesaja was Israël’s geloof reeds door de grootsten van
  zijn profeten op de volkeren gericht. Men denke slechts aan Jesaja,
  die in verschillende profetie als zijn verwachting heeft uitgesproken,
  dat de aarde vol zal zijn van de kennis des Heren, zoals de wateren de
  bodem der zee bedekken ( 11: 9), en die weet, dat de volkeren zullen
  komen en zeggen: ,,Komt, laat ons opgaan tot den berg des Heren,
  tot het huis van den God Jakobs, opdat Hij ons zijn wegen lere” (2 :3).
   Op een heel andere wijze kan men de zendingsgedachte voor­
  bereid vinden in Gen. 1 2 : 3 , dat in het geschiedverhaal getuig van het ge­
  loof aan de universele betekenis van de roeping van Israël. De blik
  wordt reeds dan op de volkerenwereld gericht, ook al wordt de ge­
  lovige hier nog niet uit zijn eigen gemeenschap geroepen en naar de
  anderen buiten zijn gemeenschap heengezonden. M aar wanneer de
  Jahwist reeds weet van de universele betekenis van Israël, toont hij
  daarmee aan, dit al lang voor de klassieke profetie de volkerenwe­
  reld potentieel als wereld, die Jahwe toebehoort, was ontdekt. De
  volkerenwereld is dus aan Israël niet onverschillig; Israël heeft haar
  nooit als een barbaarse veracht, zoals de oude cultuurvolken eigen­
  lijk altijd met hun naburige volken hebben gedaan; wij weten hoe
  Israël zich steeds bewust is geweest, dat het nauw verwant was aan
  andere volken (Gen. 10 en 11). en dat bijv. Amos het zelfs heeft ge­
  waagd de meest gehate buurvolken, de Filistijnen en de Arameeërs als
  door God geleid voor te stellen (9 : 5). Ja, in het algemeen gespro­
  ken, heeft Israël een sterke neiging gehad naar een vreedzame sa­
  menleving met de volkeren rondom, en wij weten, hoe het zelfs in vele
  opzichten de assimilatie met de cultuur van allerlei omwonende vol­
  ken heeft gezocht.
   Naast deze trek in Israëls volks- en geestelijk leven is er een
  tweede geweest, die van distantiëring, van het vasthouden aan het
  eigen karakter en het nadruk leggen op het verschil met andere vol­
  ken; deze tweede trek in Israël’s geestelijk leven komt voort uit zijn
  geloof, uit zijn weten van het verbond Gods, uit zijn roeping Gods
  volk te zijn. Slechts door het evenwicht tussen deze beide kanten van
  het leven, door de juiste verhouding van diastase en aaneensluiting
  aan anderen kon Israël leven. ’). In de praktijk van het leven was
  echter altijd op de een of andere wijze, hetzij politiek of religieus, het
  evenwicht verbroken, en ontstonden de meest verschi'lende span­
  ningen tussen Israël en de volken. Deze spanningen hebben steeds een
  l)
  
  Zie: F . M. Th. de IAagre B öhl, Missions-und Erwahlungsg§danken in
  Alt-Israël, Bertholet-Festschrift, 1950.
   126
  
  normale groei van de geestelijk-religieuze verhoudingen van Israël en
  de volken belemmerd; en het verbaast ons niets, dat zich in plaats
  van een verdieping van het gevoel van verantwoordelijkheid tegen­
  over de volkeren (ten gevolge van de geestelijke en historische ont­
  wikkeling) steeds meer een scheiding tussen Israël en de volkeren­
  wereld heeft ontwikkeld, en wel naar de mate, waarop de politieke,
  culturele en cultische verhouding was verstoord. In de kringen der ge­
  lovigen, waar de verbondsgedachte of volk-gods-gedachte sterk leef­
  de, moest men de diastase naar voren brengen, terwijl de gedachte
  van de gemeenschap met de volkeren bij hen slechts kon bestaan in de
  vorm van de verwachting, van het visioen, van het eschatologisch uit­
  zicht. Toch hebben deze visionnaire uitzichten hun grote betekenis
  gehad voor het ontstaan van de zendingsgedachte, ze hebben in de tijd
  van de door de historie vereiste diatase in Israël de idee
  van de ideële eenheid met de volkeren, het begrip voor
  de gemeenschap van Israël met de overige wereld bewaard; evenals
  in het Christendom het geloofsartikel van de ène, algemene Christelijke
  Kerk de zekerheid van de eenheid der Kerk altijd tot een levend ge­
  loofselement heeft gemaakt, ook bij de ergste scheuringen, en daar­
  om gelden mag als de belangrijkste, krachtigste voorbereiding voor
  de oeucumenische beweging.
  En zo ook is de zendingsgedachte, die door Deuterojesaja wordt
  uitgesproken, niet verstaanbaar zonder de visioenen van Jesaja en
  zonder de heilsprofetie van de Jahwistische prediking. Dit waren de
  historische grondslagen van de Deuterojesajaanse zendingsidee.
   Achter deze historische liggen de principiële. Deze kan men vinden
  in de geloofsuitspraken, die met de woorden verbond en dienst wor­
  den aangeduid, of deze beide in één woord saamgevat, met het woord
  verkiezing. De zendingsprediking van Deuterojesaja wordt door het
  verkiezingsgeloof beheerst. Israël wordt knecht en uitverkorene ge­
  noemd (41 : 8 en 4 2 : 1). Het is de knecht, die Jahwe ondersteunt, de
  uitverkorene, in wien hij een welgevallen heeft; in deze beide woor­
  den hoort men de verbondsverhouding, die tegelijkertijd een dienstverhouding is, welke Jahwe en Israël met elkaar verbindt. God heeft
  Israël in zijn verbond opgenomen, zijn belofte en kracht getoond om
  aldus Israël tot Z ijn dienst te gebruiken om door Israël Z ijn heilig
  Koninkrijk in de wereld tot openbaring te brengen.
   Deze verbondsverhouding is in Israël meermalen verkeerd opge­
  vat, omdat ze geheel particularistisch slechts op Israël betrokken werd
  alsof God en Israël een eenheid zouden vormen tegenover de gehele ver­
  dere wereld. Inplaats dat men begreep, dat God in Z ijn verbond met Is­
  raël de bedoeling had om tot de volkerenwereld te komen. De verbonds­
  gedachte leidde vaak tot een naturalistisch-nationalistische verhouding
  127
  
  met God. W anneer dit zo is, treden de profeten op, die zich scherp
  daartegen verzetten; de eerste van hen is Amos, die tegenover deze
  misverstanden wijst op die zware verplichtingen, die de verbondsverhouding met zich brengt (3 :2 ), en die anderzijds op de voorgrond
  stelt, dat God niet alleen Israël heeft geleid, maar de andere volken
  der wereld; en tenslotte geeft de deuteronomistische theologie in haar
  formulering van de Verkiezing de juiste uitdrukking voor de verhou­
  ding van God en Israël; in deze uitdrukking, men zou ook kunnen
  zeggen in dit dogma (want deze formule is steeds meer het voornaam­
  ste israëlietische dogma geworden), is de wil van God de beheersende
  gedachte en vormen voorts de genade en de dienst de andere, even ster­
  ke, componenten : Israël staat als uitverkorene, omdat God het wil, in de
  dienst van de Heer voor het aangezicht der wereld. ').
   Israël is Gods knecht, zoals Deuterojesaja sterk heeft beklem­
  toond; men moet echter het woord knecht hier niet te veel in de slaafse
  zin opvatten, die het in het latere Jodendom heeft verkregen; terecht
  heeft Volz in zijn Jesaja-Kommentar (S . 18) betoogd, dat de 'ebed
  “der bevorzugte Günsteling ist der das Ohr des Herrn hat, den der
  Herr zu einem besondern Auftrag verwendet” . De ebedgedachte staat
  niet zonder die van de verkiezing, zoals omgekeerd het woord van de
  verkiezing nooit staat zonder de gedachte van roeping of van dienst.
  De bijzondere taak van Israël in de wereldgeschiedenis is deze dienst
  van G od: „G ij zijt mijn knecht Israël, in wien Ik M ij zal verheerlijken
  ( 4 9 :3 ) ”. Israël moet niet allerlei diensten volbrengen, maar moet, zoals
  het is, als volk in zijn geschiedenis en in zijn leven Gods heerlijkheid, de
  eer van de heilige Heer der wereld, aan de volkeren openbaren. Het
  geredde Israël, dat door de eerste Jesaja de rest wordt genoemd, is
  voor Deuterojesaja het nieuwe Israël of Israël zonder meer, dat als
  knecht Gods zijn eer en heerlijkheid heeft te openbaren. Het bestaan
  en voortbestaan van Israël heeft slechts God en de wereld ten doel.
  Z o komt Israël, door God op het wereldtoneel geroepen, ( 49: 1) als
  getuige tegenover de volkeren te staan en verkrijgt een duidelijke
  kennis van zijn taak, die tegelijkertijd zijn bestaansrecht vormt. De
  existentie van Israël heeft enerzijds met de verheerlijking van God en
  anderzijds met de verlossing van de volkeren uit duisternis en gevange­
  nis te maken ( 4 9 : 3 en 7).
   Hier heeft het verkiezingsgeloof naar beide zijden ware en zijn
  laatste componenten gevonden. In dit besef van zijn geestelijke roeping
  tegenover God ten behoeve van de volkeren der wereld heeft Israël
  zijn goddelijke taak, zijn eigenlijke levensdoel gevonden.
  De zendingsroeping behoort evenals het visioen van de lijdende
  knecht des Heren tot de diepste woorden van het O .T . Beide zijn
  *)
  
  Zie m ijn : Die E rw ahlung des V olkes Israël, 1953.
  128
  
  echter heel weinig door Israël verstaan en opgevangen — feitelijk zijn
  ze pas in het N .T . door Jezus Christus gehoord en beantwoord. Men
  kan echter niet zeggen, dat de zendingsroep geheel verklo ken is; ook
  als is het in het latere Jodendom heel weinig tot actieve zending ge­
  komen, dan is toch drieërlei gebleven: *).
  A. het heimwee naar een geestelijke gemeenschap met de volke­
  renwereld in de gemeente Gods van Sion,
  B. het reële tegemoetkomen van enkelingen, die opgenomen
  wilden worden in Israël.
  C. ja zelfs, een zeker verantwoordelijkheidsgevoel tegenover de
  volkeren, die verloren gaan.
  V an het eerste zijn bepaalde woorden van Zacharia en Maleachi de
  getuigen. Men leze Zach. 2 : 10 vv., 8 : 2 0 vv., Mal. 1: 11, al biedt dit
  laatste vers enige moeilijkheden.
  Het tweede vinden wij in uitspraak als Jes. 5 6 : 6 en 7, in het boek
  Ruth en in een Psalm als de 87ste.
  En van het derde wordt getuigenis afgelegd door het veel gesmade,
  maar toch zo diepe boekje Jona.
   Israël heeft echter nooit de laatste schreden gedaan: de grenzen
  tussen zich en de volkeren doorbroken. Het heeft dit niet gekund. Ten
  dele, omdat de eigen nationale en religieuze verhoudingen in de eerste
  eeuwen van de Joodse gemeente na de ballingschap in Jeruzalem groot
  gevaar liepen; dan ook, omdat de wet, de tora, te zeer als heilig boek
  geïsoleerd werd van h ;t geestelijke leven en de goddelijke W e'sung in­
  derdaad een wet werd, en tenslotte doordat op deze wijze de profetie
  verzwakte en langzamerhand practisch verstomde. De veel belovende
  uitzichten, die Deuterojesaja aan de wereld had geschonken, werden
  vergeten; evenals ten tijde van de Reformatie ook de zending wegens de
  innerlijke moeilijkheden van de reformatorische Kerken op de achter­
  grond raakte. Eerst moest een Ander komen om het van zichzelf te
  verlossen en te leren, dat alleen wie zichzelf verliezen wil en in dienst
  aan God tot het offer bereid is, God in de wereld verheerlijken en de
  wereld voor God winnen kan.
  Door dit alles wordt ons aan het hart gelegd:
  1. D at de zendingsroep alleen maar w erkelijk kan worden ge­
  
  volgd, wanneer men met de profeten en met Jezus Christus
  iets weet van het nabij komen van het Koninkrijk Gods.
  W anneer men gelooft in de realisering van het R ijk van
  God hie et nunc; en
  2. wanneer men iets verstaat van de verkiezing, dat is persoon­
  lijk en als Kerk weet van God in deze wereld een taak te
  i)
  
  Zie H. H. R ow ley, The Missionary Message of thee O.T., 1944.
   129
  
  hebben ontvangen, in Z ijn dienst geroepen te zijn, omdat
  H ij ons het eerst heeft lief gehad. Buiten dit geloof, dat
  het Rijk Gods komt en dat wij tot Z ijn dienst geroepen
  zijn, is er geen echte zending mogelijk; buiten dit geloof zal
  de zending altijd weer ontaarden in een hoogmoedig zich­
  zelf doorzetten tegenover anderen op grond van een ver­
  meende superioriteit op cultureel en geestelijk gebied en
  aldus op zijn best komen tot proselietenmakerij, öf de zen­
  ding wordt een volstrekte onmogelijkheid, een waanzinnig
  bedrijf.
  Het is geen wronder, dat velen de zending niet vertrouwen, en dat
  vele anderen deze een dwaasheid noemen, want ze kan slechts daar
  leven en sterk zijn, waar visioenen worden geschouwd, waar het leven
  uit het geloof aan het Rijk Gods een realiteit is geworden en waar de
  liefde van God een kracht is gebleken. En dit geloof ligt niet binnen
  de menselijke mogelijkheden, kan een mens niet zelf grijpen, maar is
  een geschenk van God. Voordat Deuterojesaja spreekt over de zendingroeping van de Gebed ( 42: 1) zegt God tot deze: ,,Ik leg Mijn
  Geest op hem”. Ook Deuterojesaja heeft geweten, dat het alleen de
  Geest Gods is, die de mens, ook de gelovige mens, uit zichzelf uitdrijft
  de vreemden tegemoet. De Geest is het, die de perken van het vrome
  leven doorbreekt en leert Gods heerlijkheid te zoeken in de dienst, de
  waarachtige geestelijke dienst aan de naaste. Deuterojesaja heeft dit
  verstaan, en Pinksteren heeft het ons getoond.
  Groningen, Mei 1953.
  T h . C. V R IE Z E N.
  B O E K B E S P R E K IN G E
  Die Bekenntnisschriften der evangelisch-lutheischen Kirche, Got­
  tingen, Vandenhoek ö Ruprecht, 1952.
   Dit is ’n lywige uitgawe hierdie, en beslaan 1225 dig aanmekaar
  gedrukte bladsye. Dit kan vergelyk word met die uitgawe van die Nederlandsche Belijdenis Geschriften deur ds. J. N. Bakhuizen van den
  Brink in 1940.
  Ons het hierin ’n uitgebreide tekskritiese uitgawe van
  die Lutherse Belydenisskrifte. Dit is onmisbaar vir iedereen wat hom
  met dogmatiese studie in die algemeen besig hou, en met die Lutheran­
  isme in die besonder. Aan elke belydenisskrif gaan ’n historiese oorsig
  van die ontstaan daarvan vooraf, en hieronder vind ons die drie Ekumeniese Simbole, die Augsburgse Konferensie, die Apologie van die
  konfessie, die Smalkaldiese artikels, oor die mag en primaat van die
  130.
  