title: J.P. Chretien, A. Guichaoua, G. Le Jeune, : “La Crise D’aout 1988 Au Burundi”. (Cahiers du CRA, N6) Paris, AFERA/Karthala, 1989. ISSN: 0291-2848.
text: Afrika Focus, Vol. 6, Nr. 2, 1990, pp 157-166
  
  BOEKEN, CONFERENTIES EN MEDIA I
  BOOKS, CONFERENCES AND MEDIA I
  LIVRES, CONFERENCES ET MEDIA
  J.P. CHRETIEN, A. GUICHAOUA, G. LE JEUNE, "LA CRISE D' AOUT
  1988 AU BURUNDI".
  (Cahiers du CRA, N 6) Paris, AFERA/Karthala, 1989. ISSN: 0291-2848.
  DE INHOUD
  Voorliggend werk is het resultaat van een onderzoek n. a. v. de tragische gebeurtenissen te Ntega en Marangara, in het noorden van Burundi in augustus 1988. De vijf
  bijdragen zijn gewijd aan verschillende thema's die in relatie staan tot wat de Barundi
  met pudeur "les evenements" noemen en wellicht een eufemisme is voor "tribalisme" !
  In een eerste bijdrage geeft Guichard (blz. 10-17) een geografisch en demografisch
  overzicht van de streek waar de bloedige confrontatie plaats vond. In een tweede
  bijdrage van Chretien et al. (blz. 19-37) wordt een chronologisch overzicht gegeven
  van de crisis. In een derde heel uitvoerig artikel gaat Chretien (blz. 39-57) dieper in
  op de etnische tegenstellingen tussen Tutsi en Hutu vanuit een "historisch perspectief'. In een vierde en vijde artikel bestuderen respectievelijk Guichaoua (blz. 59-76)
  en Le Jeune (blz. 77-89) de ontreddering van de landbouwers en de rol van de
  Burundese eenheidspartij UPRONA.
   Het werk zou een "analyse van de etnische tegenstellingen" kunnen zijn. Ik heb na
  lectuur de grootste twijfels voor de waarde en de objectiviteit van dit werk (210 blz.)
  dat in een paar weken in elkaar werd gedraaid. Door de mystificatie van de taal
  (handig gekozen zinnen en aanhalingstekens) komt men uiteindelijk geen stap
  dichter bij de werkelijkheid. Men wordt eerder bewust van het feit dat er een
  kolossale mythe gesmeed wordt: het zijn steeds de Hutu die de Tutsi naar het leven
  staan! De artikels van Le Jeune en Guichaoua mogen objectiever genoemd worden
  dan de bijdragen van Chretien die zich voor de zoveelste maal ontpopt als de "porte
  parole" van de Burundese machthebbers.
  157
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  EEN KORT HISTORISCH OVERZICHT VANUIT DE ETNOLOGISCHE
  HOEK ALS RECHTZETTING VAN DE "OFFICIELE" MYTHE
  
  De bevolklng
  De Twa zijn pygmoi'den en vermoedelijk de oorspronkelijke bewoners van Burundi.
  De numerieke onbelangrijkheid (1 %), de inferieure status en de marginale positie
  van deze mensen hebben ervoor gezorgd dat ze nooit een rol in de etnische
  tegenstelling gespeeld hebben. De Hutu (85%) zijn negroi'den die tot de bantu-linguistische familie behoren. Hun voorouders trokken in het begin van onze tijdrekening vanuit Kameroen naar het Zuiden op zoek naar nieuwe gronden. Ze bezetten
  Burundi rond de 7de eeuw. Hun socio-politieke orde steunde, zoals praktisch overal
  in Afrika, op het verwantschapssysteem. Later ontwikkelden ze kleine koninkrijken
  die gedirigeerd werden door goddelijke vorsten.
   De Tutsi (14%) zijn zeker van Nilotische oorsprong (vroeger sprak men van
  Hamieten) en zouden vanuit de Nijlvallei ergens in Soedan, zo ongeveer 4 eeuw
  geleden, naar het zuiden gemigreerd zijn op zoek naar geschikte weilanden voor hun
  vee. De opvallende fysische verschijning van de Tutsi zou in schril contrast staan
  met de lichaamsbouw van de Hutu! Vaak is dit, voor Burundi althans, een stereotype.
  Door het contact met de Hutu verloren zij stilaan hun oorspronkelijke cultuur en ook
  hun taal. Ze behielden echter een cultuurtrek: de veeteelt (wat niet impliceert dat de
  Hutu geen vee bezaten voor de komst van de Tutsi, cfr. P. WYMEERSCH, La
  classification du betail au Burundi, verschijnt eerlangs in A.A.P. te Koln). Door de
  Hutu worden ze ook Beninka genoemd, dwz. diegenen die vee bezitten.
  Het confllctenpotentleel en het ontstaan van de Tutsl-suprematie
  Aan de top - los van de bevolking- stonden de koning (Umwami) en de prinsen
  (Abaganwa) die in een voortdurende strijd om de politieke macht gewikkeld waren.
  De kloof tussen deze regerende elite en de inferieure Tutsu/Hima, Hutu en Twa
  vormde de voornaamste breuklijn in de hierarchie. De Tutsi/Hima waren ingedeeld
  in een "hogere" en een "lagere" kaste. De zgn. Abanyaruguru, de nobele kaste, waren
  de eerste aangekomen herders die mochten huwen met Abaganwa vrouwen. Ze
  misprezen de Hima die doorgingen voor een onzuivere groep. Deze interne tegenstelling, die Chretien (blz. 42) naar fabelenland verwijst, werd verder verscherpt door
  de kwalitatieve rang- schikking van de lineages binnen de Tutsi. Naar gelang hun
  relatie met de vorst kregen de families de beoordeling "goed" of "slecht" toegekend.
   Zowel Twa, Hutu als Tutsi hechtten een groot belang aan deze evaluatie. Het grote
  aantal statusgroepen bij de Tutsi en de Hutu temperde elk potentieel etnisch conflict
  
  158
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  en bevorderde de maatschappelijke integratie. De etnische problematiek kwam dus
  aanvankelijk niet aan de orde. Het koloniaal beleid - gelnspireerd door de Rwandese
  context - introduceerde echter een nieuwe spelregel die de relaties tussen de Tutsi
  en de Hutu versteende ...
  De Burundese monarchie was het product van de versmelting van twee globale
  maatschappijen. De interactie tussen beide gemeenschappen leidde tot een homogene levensorganisatie met een duidelijk nieuw karakter. Dat betekende niet dat de
  antagonisten zich vermengden. De stricte arbeidsverdeling - Hutu/landbouw vr.
  Tutsi/veeteelt - bleef behouden en lag aan de basis van de gestratifieerde gemeenschap waarin de leidende posities door de Tutsi ingenomen werden. Het klientensysteem, ubugabire genaamd, behelsde een zeer persoonlijke relatie tussen een klant
  (umushumba) en een patroon (shebuja) die tot uiting kwam in een uitwisseling van
  diensten. In tegenstelling met Rwanda, bleefin Burundi dit systeem gescheiden van
  de politieke structuur die zich op het erfelijke Abaganwa-niveau bevond. Deze
  scherpere opdeling tussen economie en politiek maakte de ubugabire veel minder
  drukkend. Een groot deel van de Hutu bovendien zaten niet in het systeem van
  klientschap. De Tutsi werden dus niet direct met de leidende klasse geassocieerd
  zodat een persoonlijke relatie met een Hutu niet noodzakelijk de superioriteit van de
  shebuja beklemtoonde. Enkel de vorst en de prinsen waren permanente superieuren.
   Het goddelijk koningsschap was ongetwijfeld het bindelement waaraan de hele
  socio-economico-politieke structuur zijn cohesie ontleende. De vorst stond boven de
  maatschappelijke en etnische verschillen. Het machtsmonopool in Burundi bleef
  nominaal, terwijl in Rwanda een echte autocratie ontstond. Burundi bestond uit een
  samenvoegsel van onafhankelijke eenheden met beperkte verplichtingen tegenover
  het overkoepelend orgaan. In elke provincie berustte het politieke gezag bij een
  Umuganwa die zich een grote mate van autonomie kon veroorloven. De hevige
  rivaliteit tussen de Abaganwa opende de weg voor een ruime sociale cohesie tussen
  landbouwers (Hutu) en veetelers (Tutsi). lnderdaad, noch Tutsi noch Hutu hadden
  enige politieke prerogatieven. De voortdurende twistende prinsen werden zelfs
  beschouwd als een aparte etnie. Dat bracht met zich mee dat de cruciale tegenstelling
  zich niet situeerde tussen Tutsi en Hutu maar wel tussen de politieke elite van de
  Abaganwa enerzijds en de landbouwers en veetelers anderzijds.
  De kolonlale perlode
  Op het einde van de 19de eeuw was Burundi in een complete anarchie gedompeld.
  De strijd tussen de vorst en de chefs, meer bepaald tussen de groep rond koning
  Mwezi Gisabo en de Abaganwa van de Abatare-lineage zorgde voor een ware chaos.
  Op dat ogenblik verschijnen de Duitsers ten tonele. In een eerste periode ( 1903-1908)
  
  159
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  werden via een reeks militaire raids de chefs op een zijspoor gezet en de autoriteit
  van Mwezi Gisabo hersteld. In 1908 stierf de vorst en <lit zorgde voor een nieuwe
  crisis. In de tweede Duitse periode (1908-1915) werd de jeugdige Mutaga de
  opvolger van Mwezi Gisabo. Bepaalde Abaganwa eisten opnieuw de autonomie op.
   Maar de Duitsers namen een andere politieke houding aan: koning en chefs werden
  op voet van gelijkheid gesteld! Deze politiek tastte nog verder de reeds wankele
  positie van de vorst aan. Na 16 jaar Duits "beleid" was de chaos niet te overzien!
  Vervolgens nemen de Belgen het roer in handen. Resident Rijkmans wordt geconfronteerd met het probleem van de vetes tussen de belangrijke prinselijke families,
  nl. de Abezi en de Abatare. Hij streefde naar een compromis door een "Conseil de
  Regence" op poten te zetten waarin Abezi en Abatare vertegenwoordigd waren. Deze
  poging tot cooperatie mislukte: de Abezi voelden zich bedreigd door de uitgebreide
  erkenning van de Abatare. Tussen '29 en '33 werd het koninkrijk op politiek vlak
  gerationaliseerd. De hergroepering van de chefferieen en de sub-chefferieen beperkte
  de territoriale gezagsopdeling. Door deze operatie verdwenen de meeste Hutu uit
  hun leidende positie, m.a.w. de Abaganwa en de Tutsi hegemonie werd versterkt.
  De kolonisator beging een grote fout: hij plaatste Burundi op dezelfde lijn als
  Rwanda, d.w.z. men bouwde in Burundi een administratief apparaat uit, uitgaande
  van de veronderstelde Tutsi hegemonie. De Hutu die tot dan toe een relatief
  aanzienlijk deel van de leidende functies innamen, werden volledig geweerd. Deze
  blokkering van het socio-polieke dynamisme leidde (voorlopig) niet tot harde
  etnische confrontaties. In de politieke arena bleven de Abaganwa de hoofdrol voor
  zich opeisen. De discussie rond de naderende onafhankelijkheid spitse zich vooral
  toe op de traditionele thematiek - de rivaliteit tussen Abezi en Abatare - en verhinderde niet <lat Hutu en Tutsi elites elkaar vonden in hun gemeenschappelijke
  aspiraties.
   De weg naar de onafhankelijkheid
  Op het einde van de jaren '50 hadden de Abezi een toppositie verworven, want het
  samenvoegen van de chefferieen onder het Belgisch mandaat speelde in hun voordeel. Tussen '44 en '54 maakte de toenmalige resident zich schuldig aan favoritisme
  ten voordele van de Abatare. Zijn vooroordelen tegen de Abezi en koning Mwambutsa wekten hevige anti-Europese gevoelens uit bij deze fractie. Het prestige van
  de monarchie - en dus van de Abezi - als symbool van nationalisme werd hierdoor
  enorm verhoogd.
  Terwijl de monarchie in Rwanda het grootste obstakel vormde voor de democratisering, ontpopte de koning van Burundi zich als de stabiliserende factor in het
  
  160
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  moderniseringsproces. Voor de elites was de vorst een prima uithangbord voor bun
  nationalistische aspiraties en voor de massa een steunpilaar tegen de intriges van de
  Abaganwa.
  Eens de onathankelijkheid in zicht gingen de poppen aan het dansen ... Politieke
  partijen schoten als paddestoelen uit de grond. Al deze partijen waren het over een
  ding eens, nl. de legitimiteit van de monarchie. Twee traditioneel gei'nspireerde
  partijen, de Union pour le Progres National (UPRONA) en de Parti Democratique
  Chretien (PDC) gaan heel snel de politieke arena voor zich opeisen. De UPRONA
  verenigde de Abezi en ontstond als reactie tegen de bedreiging van de monarchie.
  Inderdaad, de talrijke veranderingen die de Belgen introduceerden, brachten het
  monopolie van de machthebbers in gevaar. Hun tegenstanders die niets te winnen
  hadden bij de bestaande politieke orde, moedigden de hervormingen natuurlijk aan.
   In '58 nam prins Louis Rwagasore het roer van de UPRONA in handen. In '60
  poogde hij de twee partijen, UPRONA en PDC, te verzoenen om een nationalistische
  eenheidspartij rond de Abaganwa te weven. Maar het wantrouwen van de Abatare
  waste groot geworden. Deze laatsten werden door de Belgen gesteund en tijdens de
  verkiezingen werd de prins onder huisarrest geplaatst. Dit manoeuver bezorgde de
  PDC en de Abatare een voorlopig succes. Rwagasore's gevangenschap maakte van
  hem een martelaar terwijl de Abatare aangezien werden als collaborateurs van de
  Belgen. Het nationalistisch aanzien van de UPRONA won dus aan kracht en won
  uiteindelijk de verkiezingen. Op welke manier? Goed gekozen Hutu-kandidaten op
  de UPRONA-lijst vormden een uitstekend tegengewicht voor de invloedrijke Abaganwa-tegenstanders.
  Op 13october1960werd Rwagasore vermoord door de PDC en dus door de Abatare.
  De bevolking had hi er ultiem bewijs dat de Abatare tegen de vorst waren. Met behulp
  van Belgische troepen slaagde de koning erin een bloedbad te voorkomen. De dood
  van de prins maakte een defini tief einde aan de cohesie en het evenwicht tussen Tutsi
  en Hutu ...
  Het lot In elgen handen
  Op 1 juli 1962 werd het stuurloos schip op de golven van de onathankelijkheid
  losgelaten. Dit betekende ook het einde van de monarchie en de politisering van de
  etnische breuklijn. De Hutu-geest ontwaakte en de UPRONA werd herschapen tot
  een versplinterd gedrocht. Er zijn twee verklaringen voor het eenheidsverlies en de
  etnische polarisatie binnen de partij. Ten eerste is er de dood van Rwagasore
  waardoor de partij haar enige bron van interne cohesie verloor. Ten tweede is er de
  
  161
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  psychologische repercussie van de Rwandese revolutie. Inderdaad, een minderheid
  van Hutu-politici associeerde en identificeerde zich met de Hutu van Rwanda.
  De projectie van de Rwandese situatie op Burundi had dus het effect van een
  "self-fulfilling prophecy": er ontstond een intense competitie tussen de voormannen
  van de Hutu en de Tutsi. De Hutu beschuldigden de regering van etnisch favoritisme.
  De hoogste posten in de administratie waren in handen van de Tutsi, een gevolg van
  de door de Belgen gepatroneerde discriminatie in het secundair onderwijs. De
  politisering van de etniciteit bleef aanvankelijk beperkt tot de elite in de hoofdstad.
  De rurale massa daarentegen behield haar reflex tegenover het koningschap en
  ontsnapte aan de besmetting. Binnen de elite was trouwens niet iedereen even
  geengageerd. De Abaganwa beweerden immers dat ze als aparte groep neutraal
  stonden. Een andere factor die het etnisch conflict reduceerde was het fundamenteel
  accoord tussen Hutu en Tutsi omtrent de legitimiteit van de constitutionele orde.
  Als gevolg van de verscheurdheid van de UPRONA onderging de monarchie een
  korte revitalisatie. Eerst werd de koning een objectieve arbiter. Maar naarmate de
  etnische verdeeldheid toenam, kreeg hij meer absolute macht. Zowel Hutu als Tutsi
  hadden de monarchie steeds aanvaard als een politiek neutraal orgaan. De nieuwe
  rol die de koning voor zichzelf opeiste, druiste regelrecht in tegen de constitutionele
  orde. De nieuwe elites verloren elke kans op politieke participatie of promotie. Het
  nepotisme en de heropleving van het klientschap bracht een traditionele oligarchie
  aan het bewind.
   De etnische antagonisten bleven elkaar we! bestoken maar verlegden hun aandacht
  naar de kroon die plots door beide etnieen aangezien werd als het obstakel voor de
  verwezenlijkingen van de wederzijdse doeleinden. Op het platteland begon de kleine
  man zich te roeren. Door de maatregelen van het hof werd hij afgesneden van de
  bewindslieden wat hem elke kans om zijn ongenoegen te uiten ontnam.
  De coup van october 1965 en de nasleep
  Er werden verkiezingen uitgeroepen. Er was echter geen politiek programma die het
  volk zou kunnen verenigen. Bovendien werd Pierre Ngendandumwe, Hutu-premier,
  vermoord door een Rwandese Tutsi. Het etnisch bewustzijn werd hierdoor aangewakkerd. De Hutu wonnen massaal de verkiezingen en ze eisten een meerderheidsregering. De koning ging voorbij aan de wensen van de Assemblee die Gervais
  Nyangoma - een Hutu - als eerste minister naar voor schoof. Dekoning benoemde
  zijn neef Leopold Biha, een vooraanstaande Umuganwa, tot eerste minister. Voor
  de Hutu-leiders was de maat vol. Geweld leek het enige middel om hun electorale
  winst te verzilveren.
  162
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  Op 18 october 1965 werd een poging tot staatsgreep ondernomen door Hutu-officieren van het leger. Hoewel de coup mislukte, waren de gevolgen bijna niet te overzien.
   Ten eerste werd het bestuur verlamd. De vlucht van de koning en zijn proteges zorgde
  voor de totale ineenstorting van de regeringsmachine. In di t vacuum vormde het leger
  als onderdrukker van de opstand de enige groep die georganiseerd was. Ten tweede
  werd het Hutu-leiderschap gelikwideerd. Na de putsch volgden repressieve maatregelen tegen de betrokkenen uit het leger en de politie. Die maatregelen werden
  uitgebreid tot de politieke top van de Hutu. Ten derde is er de opvolging van koning
  Mwambutsa.
  De uitschakelingvan de Hutu en de entourage van de koning bracht een nieuwe groep
  acteurs ten tonele ... De eerste minister, kapitein Michel Micombero, stond voor een
  dilemma: van een terugkeer naar vroeger kon geen sprake zijn vermits de Tutsi een
  grote afkeer hadden voor Mwambutsa's autocratisch regime; anderzijds aarzelde hij
  een republiek op te zetten want hij vreesde de rurale massa die zeer koningsgezind
  was. Micombero opteerde voor een alternatief: hij zette de onervaren en jeugdige
  koning Ntare III op de troon en hoopte dus de rol van de monarchie weer aan te
  passen aan de constitutie van 1962. Ntare weigerde echter zijn autoritaire positie op
  te geven. Op 28 november 1966 profiteerde Micombero van de afwezigheid van
  Ntare om hem af te zetten en de republiek uit te roepen.
  De eerste Republiek
  De verhoudingen tussen de etnieen bleven gespannen en binnen de Tutsi vrat een
  dubbele tegenstelling aan de eenheid. Er was niet alleen de traditionele tweespalt
  Hima (Abanyabururi) I Tutsi-(Abanyaruguru), voor de leidende posities werd er
  telkens gekozen bij de Abanyabururi. Micombero consolideerde deze suprematie die
  onaanvaardbaar leek voor de Abanyaruguru.
  De ontdekking van een Hutu-complot op 16 en 17 september 1969 vormde een
  uitstekend voorwendsel om regering en leger van enkele lastposten te verlossen.
   Hetzelfde scenario herhaalde zich in 1971 ten aanzien van de Abanyaruguru dreiging. In tegenstelling tot wat de algemene opinie beweert, ging het bloedbad van
  1972 niet om een eenvoudige opstand van de Hutu tegen hun onderdrukker. De
  situatie was heel wat complexer en telde meerdere betrokken partijen met vaak sterk
  uiteenlopende motivaties. Die verschillende medespelers hadden echter een gemeenschappelijke vijand, nl. het Micombero-bewind.
  Het verzet centreerde zich vooral rond de ontevredenheid van de Hutu die tegelijk
  in Bujumbura en in het zuiden een aanval tegen de Tutsi lanceerden. Op 30 april was
  er een wrede repressie waarbij alle Hutu-kaders uitgemoord werden. Door de
  163
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  liquidatie van alle Hutu intellectuelen verdween het gevaar dat de leidende kaste in
  een minderheidspositie zou gedrongen worden. Voor de belangrijke functies konden
  nu alleen maar intellectuele Tutsi in aanmerking komen. De Abanyaruguru leefden
  nu in de hoop te kunnen profiteren van de onderlinge afrekening tussen Hutu en
  Abanyabururi en de herinvoering van het koningschap. Deze stelling verklaart
  trouwens hun afzijdige houding in het conflict.
   De tweede Republlek
  
  Op 1 november 1976 maakte een nieuwe staatsgreep een einde aan het bewind van
  Micombero. Jean-Baptiste Bagaza, eveneens een Umunyabururi en verwant van de
  eerste president (ook dat loochent Chretien), was vast besloten een einde te maken
  aan de segregatiepolitiek die het land verscheurde. Zijn ontspanningspolitiek nodigde alle 200.000 vluchtelingen uit terug naar Burundi te komen. 140.000 kwamen
  terug. De bereidwilligheid om de Hutu een grotere regeringsdeelname te verlenen,
  bleef nu wel beperkt. Enkele onbelangrijke en goed gecontroleerde posten kwamen
  voor de Hutu in aanmerking. Op economisch vlak legde de president sterke nadruk
  op de rurale ontwikkeling en moedigde de "villagisation" aan. De Hutu stonden heel
  wantrouwig daartegenover en wilden hun heuvels niet verlaten. Ze zagen in de
  "villagisation" een poging om hen beter te kunnen controleren.
  De derde Republiek
  
  Op 3 september 1987 pleegde majoor Pierre Buyoya, eveneens een verwant van de
  twee voorgaande presidenten (alweer door Chretien geloochent) een staatsgreep en
  werd president van de Derde Republiek. In augustus 1988 hebben de bloedige rellen
  plaats tussen Hutu en Tutsi in het noorden, meer bepaald in Ntega en Marangara. De
  geschiedenis van Burundi herhaald zich voor de zoveelste maal... Men kan terecht
  spreken van een syndroom, een obsessie in beide kampen. Het wantrouwen tussen
  beide etnische groepen blijft zeer groot. De verzoeningspolitiek van Buyoya begint
  zich misschien nu te vertalen op politiek vlak of strooit men weer zand in de ogen
  van de mensen zoals J-P. Chretien dit via "wetenschap" poogt te doen.
  BES LU IT
  Ik vind het nogal grof dat Chretien in zijn vroegere geschriften geen geloof hecht
  aan de etnische tegenstellingen voor de koloniale periode (tot voor kort was het taboe
  in Burundi om de namen Tutsi en Hutu uit te spreken); taalkundigen zoals F.
   Rodegem en sociaal en cultureel antropologen geven hele waslijsten van die tradi-
  
  164
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  tionele tegenstellingen zowel in gezegden als in socio-politieke instituties. Later
  aarzelt Chretien niet een andere toer op te gaan: de tegenstellingen zijn een Belgische
  uitvinding (al hebben ze, zoals we gezien hebben die tegenstellingen aangescherpt).
  Vandaag de dag schrijft hij openlij k, als "geprivilegieerde getuige" van de Burundese
  glasnost, over die tegenstellingen met dien verstande dat het steeds de "stoute en
  ondankbare Hutu" zijn die de "brave Tutsi" naar het !even staan en dat deze laatsten
  zich toch moeten verdedigen! Zijn huidige stelling komt (natuurlijk) overeen met de
  teneur van de publieke debatten die gevoerd worden in het kader van de "Unite
  Nationale", een ander eufemisme voor het etnisch geweld. F. Reyntjens citeert
  eveneens een officieel document, ook in mijn bezit: "Apropos des recents evenements de Ntega et Marangara. Une reflexion critique" van L. Kagabo et al.
  (15/09/1988, 21 biz.) die het resultaat is van geschiedenisvervalsing.
  Als docent aan de Universite du Burundi heb ik aan verschillende "werkvergaderingen" geparticipeerd, o.a. aan deze van 3/12/88 waar zelfs de president een toespraak
  hield die nadien gebundeld werd onder de ti tel "Message de son Excellence Monsieur
  le President du Comite Militaire pour le Salut National et President de la Republique
  sur la Responsabilite des Cadres et Agents de I' Etat dans la Consolidation de l'Unite
  Nationale" (10 blz.).
   Tussendoor nam ik eveneens dee! aan de vergaderingen binnen de Faculte de
  Psychologie et Sciences de l' Education waar zonder schroom werd gesteld dat "de
  etnieen in Burundi een Belgisch verdichtsel zijn", dat "onze plattelandskinderen niet
  eens weten of ze Tutsi of Hutu zijn" en dat men eens en voorgoed "het vocabel
  'etnie/tribu' uit het woordenboek moet schrappen omdat deze woorden in Burundi
  niets met de realiteit te maken hebben". Nadien, maar dat is wellicht een detail, vroeg
  men aan de aanwezigen een bijdrage te storten voor de familie van de slachtoffers .. .lk
  heb in dat land, zowel voor als na de crisis (ik was er als antropoloog werkzaam van
  1973 tot 1976 en van 1987 tot 1989) genoeg de gelegenheid gehad om met zowel
  Tutsi en Hutu, intellectuelen en plattelanders, gesprekken te voeren. Mijn conclusie
  is dat ze, zacht uitgedrukt, het licht niet in elkaars ogen gunnen! Een spreekwoord
  zegt immers "Iyabawe imbwa ntiba inka", m.a.w. "een hond zal nooit een koe
  worden" of anders uitgedrukt "een Hutu zal nooit een Tutsi worden". Chretien et al.
  zijn m.i. op zoek naar gegevens die hun nieuwe mythes, die deze van de machthebbers zijn, kunnen spijzen.
  165
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  VOOR VERDERE LECTUUR:
  "Apropos des recents evenements de Ntega et Marangara. Une reflexion critique" van L. Kagabo
  et al. (15/09/1988, 21 biz.)
  Bourgeois, R., 1958, Banyarwanda et Barundi. Bruxelles.
  Butler, W.J. & Obiozor, G., 1973, The Burundi affair 1972. In !DOC-North-America, n 52.
  Chretien, J-P., 1979, La societe du Burundi. Des mythes aux realites. Rev. Fram,. d'Etudes Pol.
  afr., 7-8, n 163-164.
   De Heusch, L., 1966, Le Rwanda et la civilisation interlacustre. ULB, Bruxelles.
  Gahama, J., 1983, Le Burundi sous !'administration beige. Paris
  Ghislain, J., 1970, La feodalite au Burundi. Bruxelles.
  Lemarchand, R. & Martin, D., 1974, Genocide selectif au Burundi. Minority Right Groups.
  "Message de son Excellence Monsieur le President du Comite Militaire pour le Salut National et
  President de la Republique sur la Responsabilite des Cadres et Agents de I' Etat dans la
  Consolidation de I 'Unite Nationale" (10 biz.).
  Reyntjens, F., Burundi 1972-1988. Continuite et changement. Les Cahiers du CEDAF, 5, Nov.
  1989, Bruxelles, 98p.
  Special Burundi, 1984, Huit ans apres. Le salaire de !'effort. in Afrique-Asie, n, 336
  Trouwborst, A., 1961, L'organisation politique en tant que systeme d'echange au Burundi. In
  Anthropologica, n 1.
  Bespreking door:
  
  Patrick WYMEERSCH
  
  166
  Downloaded from Brill.com 06/18/2024 11:47:47PM
  via Open Access. This is an Open Access article distributed under the terms
  of the prevailing CC BY-NC license at the time of publication.
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0.
  