title: VERSLAG over de werkzaamheden van de Commissie in 1962
text: VERSLAG
  over de werkzaamheden van de
  Commissie in 1962
  Mijnheer de Minister,
  Gedurende het verslagjaar heeft de Commissie te Brussel,
  in de lokalen van de Universitaire Stichting, zes afdelingsvergaderingen en drie algemene vergaderingen gehouden.
  De volgende lezingen werden gehouden :
  1. op de algemene vergaderingen :
  
  A. VAN LoEY : J nleiding tot een gedachtenwisseling over
  de palatalisatie ü > ü in het Frans en in het Nederlands.
  2. in de Waalse afdeling :
  
  É. LEGROS: Protoniques o devenant ou, È devenant I quand
  la tonique est I ou ou.
  M. PrnoN: Le toponyme MoNTAUBAN en région d'oïl.
  J. HERBILLON : Esp. CAGADERO, fl. KAKKEDOOR
  
  *
  
  pic.
  CADOT, W. GADOT (1).
  L. REMACLE : Les verbes signifiant << tomber >> et les repré-
  
  sentants de CAD ERE.
  (1) Deze lezing is verschenen in Les Dialectes Belgo-romans, XIX,
  1962, pp. 37-55, onder de titel : Wallon GADO(T), picard CADO
  «fauteuil, ... >>.
  -
  
  10 -
  
  É. LEGROS : Oompléments au Dictionnaire verviétois de
  J. Wisimus d'après des textes littéraires.
  J. HERBILLON : Toponymes hesbignons (G-).
  3. in de Vlaamse afdeling :
  
  A. VAN LoEY : De Mechelse lange a.
  Reeds lange tijd intrigeert de opvallend palataal uitgesproken.
   Mechelse lange a (uit Wgm. ä en á) de dialectologen. Goemans en
  Vangassen gaven als verklaring respectievelijk de optatie voor ä
  na een periode van twijfel tussen a en ao en de terugkeer van ao
  naar ä onder invloed van de schrijftaa,l. Beide interpretaties stuiten
  echter op heel wat bezwaren. Aan de hand van een grondige bewijsvoering en talrijke voorbeelden kan worden besloten dat het aan
  het Mechelse aa-gebied grenzende (oe:)-gebied rond Merchtem een
  ouder stadium vertegenwoordigt. Er komen namelijk (oe:)-relicten
  in het aa-gebied voor en omgekeerd. Het eerste is rustiger en ruraal,
  het laatste meer bewogen en rond het belangrijke centrum Mechelen
  geconcentreerd. De evolutie is vermoedelijk gegaan van oorspronkEilijke aa over lO:) en (oe:) naar (re:) en laa).
  Aan de hand van oude excerpten wordt eindelijk gepoogd deze
  ontwikkeling chronologisch vast te leggen. Deze pogingen blijven
  echter vruchteloos.
  A. STEVENS : De benamingen voor de (zwARTE) MIER in
  Belgisch-Limburg.
  Na een korte etymologische inleiding worden de verschillende
  woordtypen behandeld die in B. L. voorkomen. Deze typen worden
  geklasseerd en de afwijkingen geïnterpreteerd. Noord-WestLimburg gebruikt: moerzeik, muurzei,k en mierzeik-vormen; Noordoost-Limburg zeikworm en aamzeiksel; het zuidelijk Maasland '.
  oemezeik en (H) aamze1k; West-Haspengouw mieremet; OostHaspengouw moemet.
  De in een vroeger door Prof. L. Grootaers geschreven studie over
  de Zuidnederlandse benamingen van de mier voorgestelde etymologieën voor moerzeik en moemet worden besproken en verwerpen.
   Moerzeik kan een ablautvorm van mier bevatten (vgl. Oudwestnoors maurr). Hetzelfde etymon ka . 1.. ook in de Oosthaspengouwse moemet-vormen steken : hier is echter grotere voorzichtigheid geboden, want een afleiding uit een wamet-prototype is op
  
  -
  
  11 -
  
  basis van de klankontwikkeling niet uit te sluiten. Dit vooropgestelde wamet in de te Zonhoven, in enkele Maaekempense en
  Maa.slandse dialecten voorkomende vormen waamzeik, waamze1:ksel,
  maamzeiksel en woumzeik zijn typische overgangsvormen, contaminaties tussen aamzeik en het uit wormzeik omgezette zeikworm.
  Niettegenstaande de talrijke contaminaties en volksetymologische <<verhaspelingen>> en <<substituties>> blijkt ook hier weer
  uit de voorkomende vormen en het kaartbeeld hoe BelgischLimburg in het verleden werd blootgesteld aan afwisselende
  beïnvloeding door Oost en West.
  C. TAVERNIER: Zuidnederlands STIEL, Romaans leenwoord.
  Het Zuidnl. stiel is een ontlening aan het Frans mestier. Uit de
  Franse vorm ontstond met gedissimileerde r : m e8tiel en door het
  wegvallen van de onbetoonde eerste syllabe : stiel, zoals bv. sp1'.taal
  uit hospitaal. De ie van mestier was in het Romaans een diftong :
  jé. Het Nl. heeft veel woorden met jé ontleend. - jé werd in het nl.
  ie. Stiel moet ouder zijn dan de XVIe eeuw, kan echter niet tot de
  oudste ontleningen behoren.
  Stiel met de betekenis <<ambacht>> is ontleend aan een van de
  verschillende betekenissen, die het middeleeuws Latijn ministerium had, nl. die van << dienst, gewoonlijk door een abdij aa:1
  personen, buiten de abdij, opgedragen tegen vergoeding>>. Wie zo
  een << dienst >> bezat moest zich in een bepaald soort werk specialiseren. In de steden werd de <<dienst>> (stiel) voor gespecialiseerd
  werk of ambacht hehouden, al was het dan geen dienst meer.
   Stiel is thans uitsluitend Zuidnl. In de 16e.17e eeuw kwam het ook
  in het N oordnl. voor, aldaar stijl geschreven. Die ij kan niet
  regelrecht uit Lat. e noch Ofr. (jé) of (je:) verklaard worden .en ie
  misschien een fonologische ontsporing.
  De samenstelling van de Commissie is als volgt gewijzigd:
  de H. J. HELSEN is door een koninklijk besluit van 16 juli
  1962 tot gewoon lid benoemd ; hij vervangt de H. A. CARNOY. De H. M. GYSSELING is door een ministerieel besluit
  van 16 juli 1962 tot corresponderend lid benoemd. De
  H. K. RoELANDTS is tot gewoon lid verkozen ter vervanging van de H. J. DUPONT. De H. V. F. VANACKER is tot
  corresponderend lid verkozen. De Commissie had het
  
  -12-
  
  afsterven te betreuren van de H. A. VINCENT, overleden
  op 15 oktober 1962; hij -was tot gewoon lid benoemd door
  een koninklijk besluit van 10 juli 1926, het stichtingsjaar
  van de Commissie.
  Deel XXXVI (1962) van de Handelingen van de Commissie, verschenen in het begin van 1963, bevat - buiten
  het gewone administratieve gedeelte en een In Memoriam
  AUGUSTE VINCENT door de H. J. HERBILLON - toponymische en dialectologische studies van de HH. A. VANGASSEN, A. VAN LoEY, J. HERBILLON en Edg. RENARD,
  evenals de kritische bibliografie << La philologie wallonne
  en 1961 >> door de H. É. LEGROS. De druk van nr. 10 van
  de Werken der Vlaamse afdeling en van deel II van het
  Belgisch Repertorium der Familienamen werd voortgezet,
  en nr. 11 van de Mémoires der Waalse afdeling (A. BALLE,
  Contribution au Dictionnaire du parler de Cerfontaine)
  werd in druk gegeven.
   De uitgaven van de Commissie werden regelmatig rondgedeeld aan alle instellingen, tijdschriften en personen met
  wie wij ruilbetrekkingen onderhouden. Deze betrekkingen
  werden uitgebreid tot de Mededelingen van de Nijmeegse
  Centrale voor Dialect- en Naamkunde. Vijfentachtig exemplaren van de publicaties van het jaar werden aan de
  seminaries voor dialectologie van de vier Belgische universiteiten gezonden, voor de studenten die bijzonder belang
  stellen in dialect- en toponymiestudies.
  In zaken van straatnaamverandering of straatnaamgeving
  werd de Commissie door vierenvijftig gemeenten geraadpleegd, waarvan slechts enkele, nog te weinige, - zij
  zijn in de volgende lijst door een sterretje gekenmerkt erop gelet hebben hun naamkundig erfdeel te bewaren door
  
  -13-
  
  namen te kiezen uit hun plaatselijke toponymische, historische of folkloristische traditie : Adegem, Alleur, Baal,
  *Barvaux-sur-Ourthe, Beernem, *Beyne-Heusay, Boechout,
  Boussoit, Braine-l'Alleud, Breendonk, Brugge, Chatelineau,
  Chaudfontaine, Dison, Drongen, Etterbeek, Familleureux,
  Fraipont, Gembloux, Grand-Hallet, Hasselt, Hemiksem,
  Herchies, Heverlee, Hoei, Ixelles, Korbeek-Lo, La Louvière, Les Waleff.es, Leuven, Limelette, Loverval, Luik,
  *Mortsel, Oignies-en-Thiérache, Oostduinkerke, PetitEnghien, Peutie, Rocourt, Rumst, Saint-Servais (Namur),
  Sint-Genesius-Rode, Tamines, Ternat, Turnhout, Ukkel,
  Wandre, Waremme, Wasmuel, Watermaal-Bosvoorde,
  *Wavre, Wingene, *Winksele, Wonck.
   Bij de voortzetting der taalkundige revisie van de geografische namen der nieuwe stafkaart uitgegeven door het
  Militair Geografisch Instituut heeft de Waalse sectie,
  voornamelijk door de zorg van de H. J. HERBILLON, de
  toponiemen bestudeerd die in de dossiers van de volgende
  81 gemeenten voorkomen : Arbre, Ath, Attre, Aubechies,
  Bassilly, Bauffe, Belceil, Biévène, Blicquy, Bois-de-Lessines, Bouvignies, Braine-le-Comte, Brugelette, Buissenal,
  Cambron-Casteau, Cambron-Saint-Vincent, Chapelle-à-Oie,
  Chapelle-à-Wattines, Chaussée-Notre-Dame-Louvignies,
  Chièvres, Ellezelles, Ellignies-Sainte-Anne, Enghien, Flobecq, Fouleng, Frasnes-lez-Buissenal, Gages, Ghislenghien,
  Ghoy, Gibecq, Gondregnies, Grandmetz, Graty, Grosage,
  Hellebecq, Horrues, Houtaing, Hoves, Huissignies, Irchonwelz, Isières, Ladeuze, Lahamaide, Lanquesaint, Lens,
  Les Deux-Acren, Lessines, Leuze, Ligne, Lombise, Maffe,
  Mainvault, Marcq, Meslin-l'Évêque, Mévergnies, Montignies-lez-Lens, Moulbaix, Moustier, Neufvilles, Oeudeghien, Ogy, Ollignies, Ormeignies, Ostiches, Papignies,
  Petit-Enghien, Petit-Ramlx-lez-Braine, . Rehaix., Ronse,
  
  -
  
  14 -
  
  Saint-Sauveur, Silly, Soignies, Steenkerque, Thoricourt,
  Tongre-Notre-Dame, Tongre-Saint-Martin, Tourpes, Villers-Notre-Dame, Villers-Saint-Amand, Wannebecq, Wodecq.
  Op de werkzittingen die tot de voltooiing van de dialectkaart van België zouden leiden door het samensmelten
  der deelkaarten van het Vlaamse, het Waalse en het Duitse
  dialectgebied is de Commissie komen te staan voor moeilijkheden van verschillende aard en voor wetenschappelijke bedenkingen die haar hebben genoodzaakt de uitvoering van de kaart op te schorten.
  Met verschuldigde hoogachting,
  Luik en Brussel, 28 januari 1963,
  
  De Secretaris,
  
  De Voorzitter,
  
  J. WARLAND.
  É. LEGROS.
  