title: Tijdschriften en literaire strategieën na Van Nu en Straks·. Carriereplannen met Iris ( 1908) en Nieuw Leven ( 1907-1910)
text: PROGRES
  DES ETUDES PHILOLOGIQUES ET HISTORIQUES
  La Societe lient une assemblee par an. La cotisation annuellc est de 5 euros. Elle donne droit it
  I'abonnement it la Revl/e au prix reduit de 50 euros (port et TVA incl.!, so it au total 55 euros
  ,I payer au compte de cheques postaux 000-0,1315.07-72, de la R~v;le Beige ~e PhIlolog,le et
  d'Histoire, B-I082 Bruxelles. Les delllandes d adheSIon a la SocIete dOlvent etre adlessees a
  M. Denis MORSA.
  President: Andre Til-ION, Facultes Universitaires Saint-Louis, 43, boulevard du Jardin Botanique,
  1000 Bruxelles.
  Secretaire general: Denis !VlORSA, 42, avenue Paul Hymans, 1200 Bruxelles.
  Tresorier: .lean-Jacques I-IEIRWEGH, 210, chaussee de Mahne~, 1970 Wezelllbeek.
  Tresoriere-ad,iointe: Andree DuvosQuEL-MoLLE, 37, rue de I EtOIle Polmre, 1082 Bruxelles.
  L'organe de la Societe est Ia Revl/e BeIge de Philologie el d'Hisloire, recueil trimestriel.
  Abormement ammel:
  Union europeenne: 75 euros -I- 20 euros (port et TVA incl.)..
  Autres pays: 75 euros -I- port et frais bancaires suivant la destmatlOn.
  Les fascicules vendus isoJemlllent sont disponibles au prix de 25 euros
  (-I- port et frais bancaires eventuels).
  REVUE BELGE DE PHILOLOGIE ET D'HISTOIRE
  BELGISCH TIJDSCHRIFT VOOR FILOLOGIE EN GESCHIEDENIS
  Directellr: I-M. DUVOSQUEL 37, rue de l'Etoile Polaire, 1082 Bruxelles.
  .....
  Comite directellr - Bestuurcomite: il rassemble les membres du Bureau de la SocIete (voIr. eldessus) et du Comite de Redaction de la Revue (voir en p. 3 de couverture) a1l1S1 que les presIdents et secretaires des sections de la Societe - Het Bestuurcomite bestaat mt de leden van het
  Bureau van de "Societe" (zie hierboven) en van de Redactieraad,van het Tijdschri,ft (zie. p.} van
  de omslag), alsook mt de voorzltters en secretanssen van de Afdelmgen van de SocIete.
   Membrcs honoraircs - cl'clcdcn : R. AUBERT WCL), M. BOUSSART (ULB), S. BYL (ULB),
  I-M. D'HEUR (ULg), 1 DUYTSCHAEVER (UIA), P. FONTAINE (UCL), A. GOOSSE (UCL), A. JORIS
  (ULg), L. LACROIX (ULg), R. LEJEUNE (ULg), L. LESUISSE (1SL), J.-P. VAN NOPPEN (ULB).
  Comite de lectllre international - Internationaal leescomite: Jan ART (Gent), Philipp BENNETT
  (Edinburgh), Marc BOONE (Gent), Claude BRUNEEL (Louvain-Ia-Neuvel, Keith B~SBY
  (Madison), Angelos CHANIOTIS (Oxford), fran<;ols DE CALLATAY (Bruxelles, BlbllOtheque
  rovale et Paris, Ecole pratique cles Hautes Etudes); SophlC DE SCHAEPDRI.JVER (Pennsylva111a
  State University); Juliette DOR (Liege); Robert HALLEUX (LIege et Pans, Instltut de FI:ance);
  Paul JANSSENS (Katholieke Universiteit, Brussel en Europese Hogeschool, Brussel); Stephane
  LEBECQ (Lille Ill); Bernadette LiOU-GILLE (Paris IV); Christiane MARCI-IELLO-NIZIA (Lyon et
  ILF-CNRS); Michel MARGUE (Luxembourg); David NICHOLAS (Clemson Ulllverslty); Carl
  STRIKWERDA (College William and Mary, Williamsburg); Jo TOLLEBEEK (Leuven); Herman
  VAN GOETI-IEM (Antwerpen); Piet VAN STERKENBURG (Leiden); Renate ZEDINGER (Vlenne).
  PUBUE AVEC LE CONCOURS DE LA FONDATION UNIVERSITAIRE ET
  DU MINISTImE DE LA COMMUNAUTE FRAN<;:AISE DE BELGIQUE.
  UITGEGEVEN MET DE STEUN VAN DE UNIVERSlTAIRE STICHTING.
  Tijdschriften en literaire strategieen
  na van Nu en Straks.
  Carriereplalulen met Iris (1908)
  en Nieuw Leven (1907-1910)(1)
  Christophe VERBRUGGEN
  Universiteit Gent
  
  "De Tijdschriften zijn il11mers tegenwoordig de machtigste factor del' literatuur", schreefPaul Kenis in 1910 aanAndre De Ridder(2). Niet aIleen in hedendaags cultuur- en literatuurhistorisch onderzoek wordt het belang van literaire
  tijdschriften erkend als bepalende factor in de genese van nieuwe classificaties
  en structurerend element in het literair-artistieke veld, Ook het begin 20 5(°_
  eeuwse schrijversgild, uitgevers en andere actoren waren zich hiervan bewust.
   In mijn bijdrage ga ik onderzoeken welke strategieen auteurs hanteerden om
  de machtsfactor die de tijdschriften zijn optimaal te benutten. Meer bepaald ga
  ik na welke strategieen ingezet werden om tijdschriften op te richten, deel uit
  te maken van de redactie, het blad aantrekkelijk te maken voor medewerkers
  en financieel leefbaar te houden. Ten tweede wil ik de kunstsociologie van
  Pierre Bourdieu toetsen aan grondig historisch microanalytisch onderzoek.
  Om een inzicht te krijgen in het literair-artistiek veld zijn door verschillende
  onderzoekers methodes en technieken uit de sociale netwerkanalyse gebruikt,
  al wijst W De Nooy er terecht op clat de objectieve relaties die Bourdieu bestudeercle niet dezelfde zijn als degene die in sociale netwerkanalyse bestudeerd wordelP). Dit betekent niet dat sociale netwerkanalyse en de analyse van
  het literaire veld incompatibel zijn. Sociale netwerkanalyse bieclt integendeel
  instrumenten aan om symbolisch kapitaal te 'objectiveren'. Naast de sociale
  (J) Met dank aan Prof.dr. Jan Art en Dr. Hans Vandevoorde voor de waardevolle suggesties en opmerkingen.
  (2) AMVC Letterenhuis (verder AMVC), K 3024, nr. 68562/311, Paul Kenis aan Andre
  De Ridder, 8 juli 1910.
  (3) Zie o.m. Wouter DE Nooy, "The dynamics of miistic prestige", in Poelics, 2002, nr.
  30, p. 147-167, Wouter DE Naoy, Richlingen en lichlingen. Lileraire classi{icalies, nel'lVerken.
  inslill/lies. S.I., s.n., 1993, 233 p.; Katherine GIUFFRE, "Sandpiles of Opportunity: Succes in
  the Art World", in Social Forces, 77, 1999, nr. 3, p. 815-832; Helmut ANImER en Jiirgen
  GERIIARDS, "Forms of capital and social structure in cultural fields: examining Bourdieu's
  social topography", in American Journal a/Sociology, 100, 1995,111'.4, p. 859-903. Bourdieu
  zelf verwierp technieken uit cle sociale netwerkanalyse omdat met deze technieken geen objectieve relaties onderzocht zouden kunnen worden. Wouter DE Nooy, "Fields and networks:
  correspondence analysis and social network analysis in the framework of field theory", in
  Poelics. 31,2003,111'.2 p. 305-327.
   1262
  
  CHRISTOPHE VERBRUGGEN
  
  netwerkanalyse worden bij het empirisch toetsen van de theorieen van Bourdieu voornamelijk kwantitatieve methodes gebruikt(4 ). Bourdieu zelf gaf de
  voorkeur aan prosopografisch onderzoek of de vergelijkin~ en interpr~tatie
  van collectieve biografieen. 151 Het grootste nadeel van dergehjke benadermgen
  is de feitelijke negatie van factoren die niet te v~tten zijn in attribu!en, categorieen of cijferreeksen. Door te focussen op socIale mIcrom~cha111smeI~ lo~.pt
  men dan weer het risico te verdrinken in een poe I van detaIls. Een dUldehj k
  . .IS daarom onontb eer1"1
  afgebakend onderzoeksobject
  Ij C(6).
  Ik maak het onderscheid tussen drie vormen van medewerking: ten eerste
  het opnemen van redactionele verantwoordelijkhe!d, ten tweede het le~eren
  van bijdragen en ten derde de patronage van een tIjdschnft. Patronage IS het
  ondersteunen van de productie, behoud en verspreiding van kunst en cultuur(7 ).
  Patronage kan dus van verschillende partijen afkomstig zijn: overheden, privepersone~1, instellingen, bedrijven, de katholieke kerk enz .. :.. Uit. de .casussen
  zal blijken dat deze drie vormen van medewerking aan een (hteraIr) tIjdschnft
  verder opgedeeld kllnnen worden in een aantal typevoorbeelden. ~e casus
  waarop ik mij baseer 0111 de drie vormen van medewerkmg aan een tI]dschnft
  te bestuderen is de genese en geschiedenis van twee tot op vandaag onbestudeerde Ylaamse tijdschriften: Iris ( 1908) en Nieuvl' Leven (1907 -1910).
   Het opnernen en toekel1l1en van redactionele verantwoordelijkheden:
  cyl1isch bankieren in symbolisch kapitaal?
  In de kunstsociologie van Pierre Bourdieu zijn twee begrippen e~sentieel:
  het veld- en het habihlsbegrip. De habitus is het product van opVOed111!? en/~f
  socialisatie en werd door Bourdieu omschreven als een systeem van dISpOSIties en onderbewuste schema's die de grondslag vormen van het denken en
  handelen binnen een relatief autonoom veldlSI . De habitus stuurt de praxis of
  handelinuen en produceert aldus strategieen die objectief zijn aangepast aan
  een situa~ie. Deze strateuieen bepalen in hoge mate de 'prises de position' of
  literaire keuzen. Nog ste~ds vo1gens Bourdieu zijn actoren in het literaire v~ld
  zich niet bewust van hun positie. Zo contesteerde hij de stening van de blOgraafvan Gide die poneerde dat Gide bij de oprichting van de Nouvelle R~l'lle
  .f;"[IJI~·aise (in 1910) op berekende wijze mederedacteuren selecteerde. Bl] de
  (4) Nel VAN DI.IK. "NeitlJer the top nor the literary fringe: the careers and reputations of
  
  middle group authors", in Poetics, 26, 1999, nr. p. 405-421.
  (5) Voor een overzicht van dergelijke toepassingen, zie Donald BROADY, "French prosopography: definition and suggested readings", in Poetics, 30, 2002, nr. 30. p. 381-385.
  (6) Pascal GIELEN, KUlIst ill lIetVl'erkell. Artistieke selecties ill de hedendaagse dans ell
  beeldellde kunst, Tielt, Lannoo. 2003, p. 231.
  (7) Erik HITTERS, Patranell van patrollage, lIIecellaat, protectoraat ellmarkt , Utrecht, Van
  Arkel, 1996, p. 33.
  (8) Pierre BOURDIEU, "Vive la crise", in Dick PELs. Opstellell over smaak, lzalJllus ell
  hetveldbegrip, Amsterdam, Van Gennep, 1989, p. 64-65; Dirk JACOBS, "Het structurIsme als
  synthese van handelings- en systeemtheorie", in Tijdschrijt voor Sociologie, 14, 1993, p. 335-
  
  360.
   TUDSCHRIFTEN EN LlTERAIRE STRATEGIEEN NA lc4N NU EN STRAKS
  
  1263
  
  s~menstelling van de r~dactie en h.et oprichten van het tijdschrift was weI degelI]le sprake van een socmle st~'ategIe, maar deze was onbewllst en de uiting van
  e~n gemeensc1:appehjke habIhIs van de 'kern' ofuiteindelijke redactie. Bourdleu .verzette zIch tegen de omschrijving van Gide als cynische en berekende
  bankIer .van .symbolisch kapitaaL Tussen de positie van een actor in een veld
  en een hteraIre keuze was volgens Bourdieu geen causaal verband. Tussen de
  pOSItI.e en de ~ceuze be,:,indt zich immers een ruimte van mogelijld1eden en een
  van ?le l11oge1 uk heden IS medewerking aan een of meerdere tijdscl1riften (9 ). Yoor
  ~chn]vers waren er twe~ motieven om.in het fin de siecle een tijdschrift op te
  llchten. Een eerste motIef IS de creatw van een medium om nieuwe ideeen
  en visies te lanceren. Indien men niet het uevo~l had dit te kunnen doen in
  ~~staan?e tijdschriften werd niet zelden ee~ nieuw tijdschrift opgericht. Het
  tljdschnft lim Nu ell Stmks is hier een goed voorbeeld van. Een ander motief
  hee~t meer .te maken met carrierestrategieen en accumulatie van symbolisch
  kapItaal of m het geval van schrijvers literair prestige. Literair prestige wordt
  111 hoge mate bepaald door positieve kritieken en prijzen die auteurs te beurt
  valJ~n, l~la~r om de aaI:dacht te treldcen van critici en juryleden kan de aanwezIgheId 111 de redactw van tijdschriften of genootschappen belangrijk zijn
  I J(i). De eerste vraag die we ons hier moeten stellen is in welke mate de samenstelling van de redactie al dan niet het resultaat is van toeval dan weI van een
  berekende strategie.
   De oprkhting van Nieuw Lel'ell
  De twee t!jdsc~lriften die in deze bijdrage als casus worden besproken
  werden opgencht 111 1907. In dat jaar was Vlaanderen (1903-1907) het meest
  toonaangevende tijdschrift in de Zuidelijke Nederlanden. Vlaanderen a1uemeen..bescholIwd a1s de opvolger van lim Nll ell Straks (1893-1901 )', ;as
  een tI]dschnft met een sterk anthologisch karakter waar het kruim van de
  Ylaams.e schrijv~rs in pUbliceerde. III) Het tijdschrift had geen uitgesproken
  I?eo1og~sch of.zllllgebonden profiel en dit in tegenstening tot de meeste andere
  tIjdschnften dIe op dat moment verschenen.(12) In de zomer van 1907 achtten
  Gentenaars Paul-Gustave Yan Heeke (1887-1967P3), Reimond Kimpe (1885(9) Pierre BOURDlEU. De regels vall de kUlIst. Wordillg ell structuur vall het literaire Feld,
  Amsterdam. Van Gennep, 1994, p. 329-230.
  ( 10) S,;lzanne JANSSEN, "Side-roads to success: the effect of sideline activities on the status
  of wrIters, Il1 Poetics, 25, 1998, 11f. 3, 1998, p. 265-280.
  (11) Goverdus 's GRAVESANDE, De geschiedenis l'an het tijdschrijt Vlaallderell Brussel
  Manteau, 1962, 140 p.
  - ,
  ,
  
  (12) Voor een overzicht en bespreking van de Vlaamse literaire tijdschriften tussen 1900
  en 1916 ZIe Anne-Mane MusSc/-/OOT, "Het verloop van Van Nu en Straks, 1903-1916", in
  M. RUTTEN & 1. WEISGERBER, 'Van Arm Vlaanderell' tot 'De voorstad graeit·. De opbloei I'all
  de Vlaamse hteratulir vall Teidillck-Stijns tot L. P Boon (1888-1946) Antwerpen Standaard
  1988, p. 226-267.
   '
  ,
  ,
  . (13) Van Hecke werd in 1885 geboren in Gent en groeide op in een socialistisch arbeidersmilIeu. HIJ ontpopte zIch als een artistieke duizendpoot en was actief als schrijver, journalist,
  acteur. reglsseur en kunstcntlcus. Voor de literaire activiteiten van Van Hecke, zie Bart DE
  
  1264
  
  CHRISTOPHE VERBRUGGEN
  TIJDSCHRIFTEN EN L1TERAIRE STRATEGJEEN NA I'ilN NU EN STRAKS
  
  1970)114), Achiel Petitjean(15) , Octaaf Steghers (1.889-1 ?42)1 16~ en de schilder
  Jules Verwest (1883-1957)117) de tijd rijp om een meuw tlJdschnft op t.e ncht~n.
  De vijf oprichters balanceerden toen allen op de rand van de meer?eIJa:·lgheld.
  Bet was niet hun eerste literaire wapenfeit, al was Steghers de emge dIe reeds
  een aantal novel1en publiceerde bij de Gentse uitgeverij Plantyn. PetItJean;
  een oud voorzitter van het taalminnende leerlingengenootschap de HerenlaJ?S
  Zonen en zijn schoolkameraad Kimpe gaven in 1904 het zi~ltogende vr.IJz111nige ionuerentijdschrift Goedendag nieuwe impulsen l181 . KImpe en PetItjean
  w~re;l tot 1904 ook lid van het Vlaams-liberale studentengenoots.chap 't Zal
  W'l Gaan 1191 . In 1904 scheidden ze zich samen met o.m. Hendnk De Man
  (l ~8S_cI953) en George Sarton (1884-1956)1201 af van 't Zal WeI Gaan om h~t
  non-conformistische en revolutionair socialistische genootschap Ter Waarheld
  op te richten. In deze kring moeten ze OO~( kennis ~el~la~kt he?b~n l:let .'::n
  Heeke. Autodidact yan Hecke groelde op In een.soclal~~tlsch.~l belde~sm.I1J~Ll
  en zette zijn eerste htermre passen 111 het socwlIstische tlJdscl111ft D~ Ham h~ld
  (1903-1907). Oetaaf Steghers h.ad een totaal andere achtergrond. HIJ ?ehoOl.de
  tot een groep van jonge kathoheke schnJvers die 111 1904-190~ het llJdschlIft
  de Vlaamsche Kuns/bode van de ondergang redde. Deze ka,thoheke voorwacht
  richtte in 1905 een eigen tijdschrift op: Vlaamsche Arbeid- I ).
   De redactie was dus een heterogene groep ambitieuze jonge schrijvers
  waarin Van Hecke de bindende factor was. Nieuvl' Leven wilde "zijn een 'n
  algemeen, vrij.
  -' tijdschrift van de jongste krachten uit Vlaanderen en Noord~.
  ~
  
  OLDER. Puul Guslave !'im Hecke: ItTcn enll"el"k, Gent, ]983,269 p. (onuitgegeven licentiaats...
  .".
  verhandeling).
  (14) Rei7nond Kimpe weI'd in 1885 geboren in Gent en kwam 111 zlJn stLldententyd 111
  aanraking met het radicale f1amingantisme. Na de Eerste Wereldoorlog werd hl.l velOOldeeld
  voor zijn activisme en vluchtte hij naar Nederland waar hl.l zlch onpopte als een Illternationaal' gewaardeerd kunslschilder. Karin VERBOEKET en Hesther VAN DEN DONK, Dc gulden
  lI1iddeIll7L·g. Reill10nd Kill1pe, 1885-1917, Laren, Singer Museum, 1997, 79 p. '.
  ,
  (15) Volgens Kenis betreft het hier de latere advocaat, parlements!ld en m1l11stel van l~uns­
  ten en Wetenschappen (Paul KENIS, ''Aan de Lezer", 111 Hel Boek ~1 Vla(//ldel"~n,Ant~elpen:
  Verenigin G ter bevordering van het V]aamse boekwezen 1930, p. )0-54) maal, waal schlJnl~Jk
  gaat h~t O~ll zijn broer. Zie ook: Gedenkboek vijjiigjal"ig beslml/1 Hel"ell1alls Zonen (18851935), Gent, s.n.,] 936, p. 46.
  d I
  (16) OctaafSteghers werdin 1889 geboren te Eeklo. Steghers raakte ~~oml b~ke~\ c~,~,r
  zijn journalistieke activiteiten 111 de kathoheke (sport)pers: be Luc SIf,BEN, Octaaf Stc;gheIs,
  il{ Reginald DE SCHRYVER e.a., eds., Nie1rwe enc1"C10pec!le FC11l de Vlaall1se bell'egmg, Tlelt,
  Lann;o, 1998, p. 2857-2858 (verder: NEVB).
  . ..
  (17) Schilder en pastellist van figuren, landschappen, stadsgeZlchten en sttllevens dIe leef. . ' ;;
  ..
  de en werkte in Gent.
  (18) Vic VAN DEN BERGH, "Het studententijdschrift De Goedendag", lI1f,lelensc!wppelljke.
  . _.
  Tijdingell, 31,1972, nr. 3, p. 141-152.
  . (19) Voor een geschiedenis van 't Zal weI Gaan, zle: Herman BAUIIAZAR, Hel laabmnnend slndenlengenoolse!Iap 'I Zalwel GW7I1 (1852-1977), Gent, RUG, 1977, 67~.
   (20) Sarton werd in 1884 in Gent geboren. I.n 1914 vluchtte hI] VOOI de o~J1og n~al de
  VS, waar hij een schitterende academische carriere L~~;,bouwde. Voor het lev;n van Sal :on 111
  Belgie, zie Denise DE WEERDT, "De Sartons en Belgle , In Brood en Ro:c:en, 4, 1999, nl. I, p.
   53-~ii) Myriam eARLIER en Ada DEPREZ, Dc Vlaamse!le J\.1I11slbode 1871-1913, Gent, s.n.,
  1989. p. 36
  
  1265
  
  Nederland". Vooralsnog was het een tijdschrift van de jongste krachten uit
  
  G~nt. Bovendlenmoest Van Hecke bekennen dat "het koor van de jongste Vla-
  
  m111gen (;;12l te geril:.g in a.~ntal of te onb~duidend in hacht" ~as om "opgang
  te maken J. Het tlJdscl111ft was voor ZIJ11 bestaan afha11kehJk van de markt
  65 abonnees (september 1907) was het tijdschrift financieeJ onen met sl,~chts
  I
  leefuam· "..,). We komen hier dadelijk op terug. Aanvankel~jk waren het vooral
  de redactleleden die!n het tijdschrift publiceerden. Ook het werven van bijdragen verlIep dus moelzaam. Van een aantal Van Nu en Straksers en latere medewerkers van Vlaanderen weten we met zekerheid dat ze in september 1907
  om hun medewerking gevraagd werden: Adolf Herckenrath (1879-1958 )(24) ,
  Jef
  Emmanuel De Bom, Herman• Teitlinck en Karel van de Woes.. M~nnekens,
  (7) 1
  . •
  tlJne - . Het IS een terugkerend gegeven dat .long talent steevast een ambiaue
  relatie ~nderhieldmet reeds geconsacreerde aut~lirs en tijdschriften. Mut~tis
  mutandIS kU.11l.~en we bij de oprichting van rim Nu en Straks in 1892 vergelijkb~re strategleen ontwaren. Toen waren het de jonge Vermeylen en De Bom
  dIe aan de lets oudere en tot in Nederland bekende eyriel Buysse vroeaen
  (26
  toe te treden tot de redactie. ) Naast reeds gerenommeerde sehrijvers w~rd
  ook Lode BaekeJmans (1879-1965)127) in december 1907 aanaezocht om lid te
  worden van de redactie. Zijn taak "zou zijn in d' eerste plaats ~lee te werken en
  om OilS d?or raad en daa~ bij te staan, in de tweede plaats aanwezig te zijn op
  de mogehJke paar redaetICvergaderingen die we zouden houden". Van Heeke
  voegde. er aan toe dat hij meende de "onpolitieken vrije en algemene riehting"
  (he ze 1I1s10egen met het tijdschrift ook die van Baekelmans was. (28) Baekclmans was ~oor Nieuw Leven niet zozeer van belang voor zijn literair prestige.
   Met Bourdl~ll zouden we klJl1l1en stellen dat BaekeJmans over een oll1vangrijk
  s0C1a~1 kapltaal beschikte. Hij bekleedde een centrale positie in de in 1967
  opgenchte Vlaan~se Vereniging voor Letterkundigen, een beroepsvereniging
  van VlaaI?se schn~vers en een forum waar sC~lrijvers van diverse ideologisehe
  en esthetlscl~~ plulll1age elkaar ontmoetten. U ) BovendIen bekleedde hij een
  centrale posltle 111 het Antwerpse culhlrele weefsel. Berder onderzoek wees
  (22)
  AMVe, H 3832
  nr. 84647/98, EG. Van Hecke aan E. De Bom'
  1 september
  1907
  )'
  ,.
  (_.1) AMVe, H .1832 nr.128081/1, EG. Van Hecke aan L. Baekelmans 22 september
  1907.
  '.
  (24) Herckenrath werkte mee aall eell groot aantal tijdschriften en makte vooral bekend
  als llltgever en boekhandelaar. Zle: Roland WILLEMYNS, "Herckellrath, Adolf", ill Naliollaal
  BlOgl"afisch Woordellboek (verder: NB IV), dl. 8, p. 395-400 en Raymond VERVLlET, "In stilte en
  schadllw. Adolf Herckenrath. boekhandelaar, uitgever en dichter", in Marco DAANE en Dirk
  LEYMAN, Gelll, de dubbe!:-:illnige, Amstelveen, Lubberhllizen, 2000. p. ]24-137.
  (25) AMVe, H 3832 nr. 71503/4, EG. Van Hecke aan L. Baekelmans, 22 september 1907
  en AMVe, H 3832 nr. 84647/98, EG. Van Hecke aan E. De Bam, 1 september 1907.
  (26) lOrIS VAN PARYS, "Nlet van Straks (/894-1895)", in Mededelillgell vall hel Cvriel
  Bu)'sse GeIlOO!sc!wp, 18,2002, p. 7-68.
  . (27) Baeke1mans was vooral eell belangrijk organisator. Hij stichtte mee de V1aamse Verelllgmg voor Letterkllnde en was de initiatiefnemer van het AMVC. Zie: lohan ADRIAENS.
  "Baekelmans, Lode", ill NEVB, p. 378-379.
  (28) AMVC.
  1907.
  H 3832 nr.71503/5,
  
  PG. Van Hecke aan L. Baekelmans 3 december
  ,
  
  (29) Bert DECORTE, Schrijvelldel"lI'i/~~. Vijjell:c:evelllig jaar Verelligillg vall Vlaamse lellerkllildigell (1907-1982). Antwerpell, Soetholldt. 1982, 323 p.
   TIJDSCHRIFTEN EN LlTERAIRE STRATEGIEEN NA 'c~N NU EN STRAKS
  
  1266
  
  1267
  
  CHRiSTOPHE VERBRUGGEN
  
  uit dat men voor de promotie van een tijdschrift afhankelijk was van personen
  die zich sterk met het tijdschrift identificeerden of waarvan de band n:et het
  tijdschrift voor een potentieel publiek en medewerkers du.idelijk wasyol Om
  buiten de Gentse stadsgrenzen een publiek en auteurs te vll1den waren redacteurs en auteurs nodig uit andere steden of Gentse auteurs die reeds een zeker
  prestige hadden buiten de stadsgrenzen. Zowel in de wereld van de510 beeldende
  kunst~n als in het literaire veld vigeerde in het begin van de 20 eeuw nog
  steeds een stedelijk particularisme. Indien Nieuw Levell de ambitie wilde waar
  maken om een forum te zijn voor jonge schrijvers in Nederland en Vlaanderen
  was het belangrijk niet aileen Gentse redactieleden in de rangen te hebben.
  Met de stemrl van Durkheim en Claus: de opricbting van Iris
  Bij het bestuderen van de motieven om een tijdschri~ op te richten moet
  ook gebrek aan talent in rekening gebracht worden. N1et zelden waren het
  weinig talentvolle auteurs die het initiatief namen voor de opri~hting Val: een
  nieuw tijdschrift of een bloemlezing. Door zelf een consec1:~tle-111stant1e op
  te richten was hierin hun plaats verzekerd en was het makkehJker om zelf een
  meer centrale plaats in het literaire veld te krijgen en pre~tige te verwerven.
   Veelmeer dan bij de oprichting van Nieuvl' Levell, kUl1l1en blJ de opnchtn~g van
  Iris bewuste en berekende strategieen ontwaard worden. Iris ontston~ 111 dezelfde Gentse milieus als Nieuw Levell. Het tijdschrift was het ge~stesk111d van
  Richard De Cneudt (1877-1959pl), Gerard Ceunis (1884-1964)1'2) en George
  Papens (1883- ?)O31. De Cnendt, een onde1:~!jzer, genoot op dat 1110ment a!
  enig aanzien als dichter, maar lang met blJ .1edereen. In Nederland had h1J
  meer bijval dan in Vlaanderen 041 . Hoewel hlJ veelbelo~~nd debntee~'ele was
  het voor de dertigjarige De Cneudt de eerste keer dat h1J deel zou Ultmak~n
  van een tijdschriftredactie. Bij de Cnendt moeten er elus andere redenen ZlJn
  dan de fa~tor 'leeftijd' 0111 een gebrek aan erkennin? te.verl~laren. I?oor financiele geschillen die niets te maken hadden met Z1Jn hteraJre mentes, raakte
  
  (30) Christophe VERBRUGGEN, "Van Nu en Straks ontmoetLe Reveil. Gentse kunstkringen
  en netwerken in het fin de siecle", in Raf DE BONT, Gerald111e RYNENANTs en Hans VA~DE­
  VOORDE, eds .. Nie/ onder een dag. Van Nu en Straks en de paradoxen van het Fill de slecle.
  Gent. 2005, p. 79-108.
  "
  (31) Richard De Cneudt werd na de Eerste Wereldoorlog biJ verstek tel' dood veroordeeld
  omwille van zijn activisme. Hierdoor raakte hij verder gemargmahseerd. lie WJm BLOC\(~IANS. "De Cneudt, Richard", in NEVB, p. 753-754.
  (32) Over de levensloop van Ceunis is weinig bekend. Na vergeefse pogmg~n om ~oor
  te breken als auteur ontpopte hij zich a1s een verchenstehJk schdder. TIJdensde EelsteWeJeldoOl'log l1laa1cte hij fortuin in Engeland, .lohan Da!~ne b~'acht lOr geregeld zlJn vabntJes door.
  lie: .lohan DA1SNE, "]n memonam Gerard CeUll1S ,111 Ioonl/t, .lUll1 ] 964.
  "
  (33) Papens werd in 1883 geboren in Wachtebeke:ln oktober 1910 verhUlsde hJ.l naar
  Schaarbeek. (Stad Gent, Dienst Bevolking en Burger]l.lke Stand, Bevolkl11gsreglsters Gent,
  1901-1910).
   (34) A. KUIPERS, "Een naam dien he1 publiek zal hebben te onthouden. RIchard de Cneudt
  in Nederland", in ZL. lilerair-his/orisch /ijdschriji, 2,2003. nr. 2, p. 32-47.
   hij bovendien in onminmet zijnliberale vrienden (5 ). Voor De Cnendt was het
  groots opgezette Iris een gedroomde gelegenheid 0111 zijn blazoen in Vlaanderen op te poetsen en prestige te verwerven. Hij kreeg de verantwoordelijld1eid
  over het hterahmrgedeelte van het op te richten tijdschrift en startte in november 19?7 met het werven van medewerkers. De twee andere initiatiefnemers
  vaJ~ Ins vertoefden nog meer dan De Cneudt in de marge van het literaire en
  aJ.·tlst~eke veld .. Ge~rges Papens was een vierentwintigjarige bureaubediende
  dIe. z~ch autodldactl~ch geschoold h.a~1 in de sociologie. Zijn leeftijdsgenoot
  Ge1aJd CeUl1lS groelde op 111 een 1111heu van drukkers en bedienden. Ceunis
  st~:deerde beeldhouwkunst aan de SJentse Academie en kwam via zijn shldieVI lend Robert A~rens (1883-1969)1,,6) terecht in h~t intellechIeel-anarchistische
  genao.tschap Rell1e:. Leven. Toen later bleek dat dit lidmaatschap tegen hem
  gebnnkt we~'d ~n h1J beschanwd werd als een anarchist, nam hij uitdrukkeliik
  en oPPo:'~n11Stl~ch afstand van .deze "societeit"(37). Tot in 1907 publiceerde l;ij
  slecht~ een gedicht, met name 111 de Vlaamsche Arbeid. Oak voor Ceunis was
  de opncht1l1g van een eigen tijdschrift de snelste manier om aanzien te verwerve.l:. Hwrbij ging h~j bijzond~r voartvarend tewerk. Uit zijn correspandentie
  blIJkt dat de redactlesecretans van de Vlaamsche Arbeid Andre De Ridder
  (1888-1961 )(38), het enige contact was dat Ceunis kon aan'spreken om literair
  we~·k. aan te.leveren. Ook De Cneudt kon om de reeds vermelde redenen slechts
  We1l11g socJa~l kapitaal inzetten om auteurs te werven. Op zijn benrt richtte
  De Cneudt Zlch dam'an: tot Baekelmans en Vermeersch (1877-1924)09 1. Om
  Baekelmans te enthonsJasmeren toe te treden tot de redactie werd vaoral uitgepakt met de namen vm? zowel Vlaamse als buitenlands wetenschappers en
  beeldende l~unstenaars dIe reeds hadden toegezegd om mee te werken. Oak
  het honoranum dat zou uitbetaald worden en het geplande luxueuze drukwerk
  werden als argumenten gebruiktl 40 ). In tegenstelling tot Van Hecke (Nieuw
  . (35) "De be1hamel is Richard De Cneudt, middelmatig sonnettendichter en onderwijzer
  
  d~e ,de s~e~JahteJt heeftvan schulden te l1laken en geld afte troggelen onder bedreiging vai~
  
  zcl1J~100l d ,.AMVC. ~ 466 nr. 309791156, P. Fredencq aan Max Rooses, 29 januari 1912.
   (,,6) Weld In 188" geboren 111 Gent. Evolueerde naar een expressionistisch schilder van
  landschappen, stlllevens en portretten.
  (37) Voor Reiner Leven en het lidmaatschap van Ceunis zie: Denise DE WEERDT, "Free
  Love = Free Marnage'?", 111: Pape/;\' presented at the workshop 'Free LOl'e and the Labour
  Movemel/t, Intema/lOnallnsti/ute of Social HiS/Oil', Amsterdam. 6-7 October 2000. (2001
  Research paper no. 40). Cellnis beweerde later ook vijandig te staan tegen het feminism~
  dat 111 Remer Leven opgang had gemaakt. AMVC, C 209 68562/878, G. Ceunis aan A. De
  RIdder. ell1d ] 909.
  a (3.~) Andre De Ridder was de bel?ngrijkste vertegenwoordiger van de kosmopolitische
  "enei,atie na Van Nu en Straks. Na de Eerste Wereldoorlog was hij samen met EG. Van Hecke
  actlef a~~ cntJcus en kunsihandelaar. lie Hugo VANHEERTUM, Andre De Ridder (1888-1961).
  Europeer voor alles,. Vlaming bij dezeljde gelegenheid, Gent, s.n., 1977,228 p. (onuitaeaeven
  hcentJaatsverhandel111g)
  " "
  (39) Was een autodidact en een erg prodllctief schrijver. Vermeersch werd na de Eerste
  Wereldoorlog veroordeeld 1'001' zijn keuze voor het activisme. lie Andre DEMEDTS "Vermeersch Gustaaf", in NB W, 4, J 970.
  - -.
   (40) "Ten bewijze: voor sociologie werken wij met prof. Ingels (Rome) Sergi (Parijs),
  TSaId .(New York), Kovalensky (Petersburg) , De Greef (Brussel), G. Papens (Gent). Voor
  kunst. EmIle Claus, George Buysse, De Bruyclcer, Delvin, Miss Mabel Elwes, Auaust Vermeylen, George Eeckhout, G. Ceunis" (AMVC C 306, nr. 121917/3, R. De Cneudt aan L
  
  1268
  
  CHRISTOPHE VERBRUGGEN
  
  TJ.JDSCHRIFTEN EN LITERA1RE STRATEGIEEN NA [em NU EN STRAKS
  
  Leven) aebruikten De Cneudt en Ceunis geen inhoudelijke argumenten om
  Baekeh~ans over de streep te trekken. Ceunis behoorde tot de ~rote schare
  bewonderaars van de luministische schilder Emile Claus. Claus !Jet zlch deze
  aandacht welgevallen en zal weinig scrupules gehad hebben om zijn naaJ~~
  en reputatie aan het tijdschrift te laten verbinden zonder er zelf .veel toe blJ
  te dragen. Hij verklaarde zich bereid lid te worden van de redactle. Hlerm.ee
  was Claus niet aan zijn proefstuk toe(41). Ook de vermaarde soci010?g Emile
  Durkheim die aeen aezeaend woord Nederlands sprak oflas, werd lId van de
  ,
  b
  b
  b.
   d'd
  redactie. Hoe de jonge Gentenaars hem hiertoe konden bewegen IS on. Ll1 . elijk. Hoogstwaarschijnlijk hadden Cl.aus e.n Durkhe~m een ze.lfde ~~l11ctle blllnen de redactie: via hun naamsverbmtems het project prestige blJzetten om
  abonnees en medewerkers te kunnen werven. Een zeldzame keer wercl Claus
  claar De Bam aangesproken als "redacteur van Iris" (42). De lij~t van medew~.r­
  kers en redacteurs als Claus en Durkheim kon Baekelmans met onmlddel!J]k
  overtuigen. Hij reageerde sceptisch maar ge'interesseerd op het verzoek van De
  Cneudt om aan het tijdschrift mee te werken. Baekelmans had vooral problemen met de financiering van het project.(43) Omdat Vlaanderen "onvo~doend~~'
  was, speelde GustaafVermeersch al maanden met het idee am een tlJdschnft
  op te richten. Hij reageerd.e dan ook el~th~;;sias: op l~et ve~-zoe~( om m~~ te werken en werd opgenomen 111 de redactle.( Velll1eelsch lIet zlch m ~I]n keuze
  voor Iris weI leiden door wat hij zelf omschreef als "grote namen,,(4). Van da~l
  af werd Baekelmans oak door zijn vriend Vermeersch aangepord am deel mt
  te maken van de redactie( 46 l. Baekelmans weigerde op vraag van Vermeersch
  opnieuw deel uit te maken van de redactie omdat hij het Jiefst "stilletjes. in een
  hoekje" leefde. In een onzeker project als Iris zag B~ekelmans voor Zlchzelf
  geen 1'01 weggelegd. Voor hem was de noodzaak am zlch te engageren dan o~k
  ~eel mindel' dwingend dan voor marginale schrijvers alspe Cneudt en C~mlls.
   Hij gaf Vermeersch de raad om zijn lot enkel aan het tl]dschnft te verb111~len
  indien hij zeker was dat het tijdschrift een ~~ar z~u over~even. "Onder ons Immers, een mislukte poging zet geen bloed bl] en dIC het kmd over den doopvont
  Baekelmans, 28 oktober 1908). Deze namen werden ook opgenomen in de prospectus van
  Iris, die begin 1908 werd verspreicL Kunstenares Mabel Elwes zou later de vrouw worden van
  George Sarton.
  ' . "',
  (41) Bij de oprichting van het Kunstverbond van Vlaanderen 111 1897 hoopt~n de Imtld~
  tiefnel11ers dat hij "zijn naam als een onzer lutstekendste vlaamsche scll1l~ers "gaaJlle tel
  beschikkin u zou stellen "ten dienste der l11aatschapplj en der Vlaamsche l"unst . Hlj werd
  verkozen a1's voorzittter, maar naar de vergaderingen hoefde hij niet te komen. Claus stemde
  toe (AMVC, H754,nr.121888,G.D'HondtaanE.Claus,.7mei1897).
  (42) Archiel'voor Hedendaagse KUIISI, Correspondentle EmJle Claus, nr. 347.J2, E. De
  Bom aan E. Claus, 16 l11aart 1908.
  (43) AMVC, C 306, nr. 121917/2, R. De Cneudt aan L. Baekelmans, 2 november 1907.
  (44) In de ZOl11er van 1907 schreef hij verschillende brieven aan Lode Baekelmans om
  zijn ideeen over een nieuw op te richten tijdschrift. Het emge probleem was het v1llden van
  een uitgever. Als alternatief overwoog hij schertsend zelfde letters te zetten. AMVC, V 455,
  nr. 128578/28, G. Vermeersch aan L. Baekelmans, 24 jUl11 1907.
  _
  (45) AMVC, V 455, nL 128578/38, G. Vermeersch aan L. Baekelmans, ) november
  1907.
  (46) AMVC, V 455. nr. 128578/14, G. Vermeersch aan L. Baekelmans, 3 november
  1907.
   1269
  
  hield verliest een beetje in de oo~en del' menschen". Baekelmans begreep weI
  ~e no?dzaak on~ eel~ redacteur Ult Antwerpen te engageren. Hij kende weI een
  een .long schn]ver waar ze op konden rekenen. Deze jonge schrijver was
  Ary DeIen (1883-1 960j(47). Bij de andere raadgevingen die Baekelemans in
  petto had valt het op dat deze allemaal in het teken stond van het maximaal
  "visschen" van abonnees in Gent, Antwerpen en Brussel. De kostprijs'mo~st
  gedrukt worden, men deed ~r be~t aan werk van moderne schilders te bespreken en te reprodl~ceren; SOCIOlogIC mocht geen al te ruime plaats innemen en
  wou. men le~ers v111den dan werd poezie best beperkt tot een minimUln(48). Nog
  :001 he:4~elst~ m1l1:mer v~n Ins verscIl~en, nam Vermeersch ontslag uit de
  1 edactle
  .yelmeel sch ~el d III de re.dactl evan bilS vervangen door een j onge
  Vlaams~ezll1de .Ieraar die al enkele Jaren lid was van de Belgische Werkliedel;p.artIJ (~WP): Johan Lefe~re .( 188.1-19?O)(50J. Lefevre had tot dan ook nag
  macll wemlg 0pzlen gebaard 111 IItermre 1111ddens. Op het moment dat Iris van
  start gmg was Emile Durkheim het enige niet-Gentse redactielid.
   Bij de initiele samenstelling van de redactie van Iris ontwaren we dus dezelfde strategieen als bij Nieuw Leven. Men ging met wisselend Succes op
  zoek naar medewerkers met een zekere renommee en medewerkers die geen
  'Gen~~ etiket' hadden. Bovendien is het opmerkelijk dat De Cneudt en Ceu11IS blJ het werven van medewerkers aan de litera ire rubriek nadrukkelijk met
  ~e n.amen van beeldende k~l,nste~laars en wetenschapp~rs schermden. Typisch
  \001 het Belgls~be fin-de-slecle IS de grote verstrengel1l1g van de artistieke en
  hteralre wereJd()ll. Hier moet oak het academische en wetenschappelijke veld
  aa~l toegevoegd worden. De I.nate waarin een algemeen cultureel tijdschrift als
  Ins attra~tlef was voor schn.Jvers hing dlls niet aileen af van de schrijvers die
  aal: het tl.Jd~chnft verbon?en waren. Symbolisch kapitaal dat verworven werd
  bmten het htera~:'e v~ld, 111 dit geval het artistieke en wetenschappelijke, kon
  dus ~ok 1;'elangn.J k zlJn voor de 'prises de position' of literaire keuzes binnen
  het hteralre veld.
  Naar eell consoiidatie van het tijdschriftenveld? Een reeks paril1gsdal1sen
  Van bij de opric.hting van Nieuw Leven is er verscbillende keren sprake
  geweest Val: een fus~e met een ander tijdschrift. De eerste die tel' sprake kwam
  was een fusle met Ins. Herckenrath stelde voor om Iris en het bestaande Nieuw
  
  0"
  
  "
  
  (47) Delen was een socialistisch dichter, criticus en kunsthistoricus. Zie: Marc SOMERS
  Delen, Ane", 111 NEVB, p. 894.
  '
  8
  ) AMVC, B 1333 , nr. 59868/461, L. Baekelmans aan G. Vermeersch, 7 november
  
  196i
  
  (49) Hij verkoos redacteur te worden van Niell1l' Levell. Venneersch beweerde dat de
  redactle van Iris hem "zonderling behandeld had". AMVC, H 3832 nr. 69068/13. G. Vermeersch aan A. De RIdder, 27 februari 1908.
  . (50! Zie: Guy V~NSCHOENBEEK. Novel/cellio ill Genl, De 1I'0rte/s van de sociaa/-dell/ocmlie 111 /laanderell, Antwerpen, Hadewijch. 1995, p. 241-242.
   764(51) Jane BLOCK, Be/gilllll, the Go/dell Decades (1880-1914), New York, Lang, 1997.
  -
  
  p.
  1270
  
  CHRISTOPHE VERBRUGGEN
  
  Leven te fusioneren onder een andere naam. Vermeersch had er na een dag
  "kibbelen" een goed oog in: "Ik denk dat de twee zich zullen samensmelten! 't
  Zou dan waarschijnlijk de Schelde heten"(52). Het vooropgestelde pluralisme,
  de maximale vrijheid en onafhankelijkheid van Iris was perfect compatlbel
  met het inelividualistische kosmopolitisme van Niemi' Leven. TnhoudehJk waren er aeen bez\varen om tot een fusie over te gaan. Bovendien hengelden
  beide tijdschriften naar de medewerking van dezeIfde auteurs. De onderhanele1ingen startten oneler een slecht gesternte. Ceul1ls profileer~e maandenlang
  zijn eigen tijdschriftenplannen door zieh te ~illen onelersehelden va~;/Vle~I1I'
  Leven, wat ook Van Heeke tel' ore kwam. HIJ stelde zleh stekehg op . Ilet
  staat vast dat tijdens de tweede week van januari 19?8 Gent het t?~leel was
  van aehterklap, dreigementen, onderhandelingen en wlsselende eoabtles. Ceunis beweerde dat sinds hij "met een meisje was dat VH. ook lief had", Van
  Heeke woedend op hem was(54). Of deze bewering klopt is niet ~-ele~ant. WeI
  relevant is dat de struetuur van het veld mee bepaald wordt door IrratlOnele en
  emotionele faetoren die niets te maken hebben met veldposities van aetoren.
   Wanneer we de mislukte fusie trachten te besehrijven in de termen van B.ou.rdieu merken we dat de noties affeetie, vriendsehap en persoonlijke aversle Il1
  de veldtheorie onvoldoende ge'integreerd zijn. Zijn soeiaal kapitaal-eoneept
  is hiervoor ontoereikend. De verdere evolutie van de redaetJesamenstellll1g
  van NiellH' Leven werd in sterke mate bepaald door botsende persoonlijkheden
  en karakters (55). De eonflieten met Van Heeke zorgden er voor dat nog geen
  jaar na de uitbreiding van de redaetie met een aantal Antwerpse red~ete~JrS, de
  redaetie opnieuw exelusief Gents werd. Ultgever Herekenrath en Fmmn Van
  Heeke namen de plaatsen van Delen en Vermeerseh in. Waarnemers waren van
  oordeel dat vooral Herekenrath een aanwinst was: "Geluldcig dat Nielfw Leven
  Herekenrath heeft; hij, vriend van Van de Woestijne en anderen, zal g~ede
  medewerking aanbrengen. In aile geval, het blijft tot hiert~e n~g een ze~r J?ng
  verwaand leven"1561. Niellw Leven zou uiteindeIijk het pleit wmnen. Ins hleld
  na enkele maanden al op te bestaan.
  (52) AMVC, V 455, nr. 128578/45, G. Vermeersch aan L. Baekelmans, 8 december
  . . . . If
  ". d d "
  1907.
  (53) Dat de initiatiefnemers van Iris zlJn "daden laken, waar ZlJ ze . noo1t lets e en.,
  dat konden de redacteurs van Niellw Leven tolereren, maar "dat ze gaan 't vaarwater bevllllen, waarin wij hoopten dat U e.a. mee zoudt varen, dat dulden wij niet", schreefVan Hecke
  medio november 1907 aan Baekelmans (AMVC, H 3832 111'.71503/6, P.G. Van Hecke aan
  L. Baeke1mans, november] 907). Baekelmans begreep niet wat hij met de Ge1;tse "~ete" te
  maken had en foeterde dat ze zijn "Iastig verworven rust" verstoorden (AMVC, B L:>33, nr.
  56898/466, L. Baekelmans aan G. Vermeersch, 5 december 1907).
  (54) AMVC, C 209, nr. 68562/878, G.Ceunis aanA. De Ridder, \9 mel 1909..
   (55) Zo gafVermeersch in december 1908 zijn ontslag: Hij had last met de "kleme blaffertjes" (ArvlVC, V 455, 111'. \28578/2, G. Vermeersch aan L. Baekelmans, 28december 1908).
  Hij wachtte weI om zijn ontslag te geven tot 1:1.1 debevestIgmg krceg dat het AntweTse anaI~
  chistische tijdschrift Ontwaking bere1d was ZlJn blJdragen te publtceren (AMVC, \ 455,111.
  128578/6, G. Vermeersch aan L. Baeke1mans, 14 oktober 1908). Ary Delen die eerder door
  Baekelmans in de redactie was gei'ntroduceerd, weI'd om onduidelijke redenen Ult de redactle
  nezet.
  to
  
  (56) AMVC, C 209, nr. 68562/876, G. Ceunis aan A. De Ridder, januari 1909.
  TI.TDSCI-]RIFTEN EN LlTERAIRE STRATEGIEEN NA T'iiN NU EN STRAKS
  
  1271
  
  . Ook de verdere s~111ellste]Jin.g van de redactie was het voorwerp van discussle eI~ gekonl~eJ. In JulJ 1909 ch.ende een andere ambitieuze jongeman, Andre
  De RIdder, .zleh aan om deellllt te maken van de redaetie van Niellll' Leven.
  Alvorens hlJ een eerste keel' naar een redaetievergadering zou komen wilde
  Van Heeke nader met hem k.ennis lllak~nI57). Ondanks zijn jeugdige ]eeftijd
  had D~ RIdder 111 190? al aardJg wat pubheaties op zijn aetief Enkele maanden
  voordlen was de pogmg van De Ridder om het Vlaamsgezinde en katholieke
  V!aa/JlSclle Arbeid om t~ vOyl11en tot een 'onzijdig' tijdsehrift uitgedraaid op
  een hoogoplopend .eonfhetY8) Het initiatief om een "tegelijkertijd ruimer en
  geslotener gyoepenng" zou uiteindelijk resulteren in de opriehtilFr van De
  B
  a·!I)'!) V:
  H 1".
   b
  .?Olllb{/aJ(
  . an
  ee ~e hadm de loop van 1909 Nzellll' Leven stiefil1oederl~J,k behandel? Het .tij~sehrift had zijn verwaehtingen niet ingelost en zijn carnere als .~ehnJver met m een stroomversnelling gebracht. Hij twijfe1de tussen
  het sehnJversehap en een aeteursearriere. Hij zou in eerste instantie "alleen
  maar aeteur worden om een broodwinning te hebben", maar de eombinatie
  bleek geen evidentie. Hij ZOLl een keuze moeten maken( 60 I. Eind mei ] 909
  k?os Van Heeke definitief voor een 'loopbaan' in de literatuur maar moest
  hIJ vaststellen dat hij de greep op NiellW Levell verloren was. Herekenrath
  bepaalde de lweI'S van het tijdsehrift. "Kerels als De Cneudt en Kenis" kregen een forum, terwijl voor hem in zijn "eigenste Niellvv Leven" geen plaats
  meer wasil>!). Toen hem tel' ore kwam dat De Ridder gei'nteresseerd was om de
  overstap naar Nielllv LeI'en te maken, was dit een gedroomde kans om Herekenrath terug te dringen in zijn aanvankelijke positie van uitgever. De Ridder
  eontaetee:'de met aIleen een aantal redaetieleden van Niellw Levell. Ook de
  grote bezJeler van Iris, Ceunis, kreeg in de lente van 1909 een brief van De
  ~Idder 1:1et de. vraag of hij gei'nteresseerd was om zieh te engageren in een
  l1Ieuw tl}dsehnft. Na de teloorgang van Iris was Ceunis opnieuw geredueeerd
  ~ot een 111 d~ marge opererende sehrijver. Hij deed er dan ook alles aan om
  ll1 de reda~tle ~pge~~~men te wor?en. Een dO.,orst~rt van Nieuw Levell zag hij
  evenwel met zltte.n -J. ~aul Kems (] 885-19j4)«U) mocht dan weI een hap
  en talentvol sehnJver zlJn, ook met hem had Ceunis problemen. Kenis was
  vroe.g~l}ij.l? ~beste vriend', m~ar die vriendsehap liep spaak op de ambitie van
  Kenls. HIJ IS bekwaam om lemand te vermoorden om zijn verzen te plaat-
  
  190(g7) AMVC, I-I 3832 111'. 69068/1, P. G. Van Hecke aan A. De Ridder, vermoedelijk mei
  (58) Stefan VAN DEN BC)SSCHE, "Ik ben 20 wee van al dat geliterahlllr. De peripetieen in de
  eerste Jaargangen van het tlJdschrift "De Vlaamsche Arbeid" (1905-1910)", in IFetel1schappe_
  hjke lljdl1lgel1, 62, 2003, nr. 4, p. 247-269.
   " (59) .lean W~~SGERBER, De V/aamse literatllllr op onbegal1e wegel1. Het experiment Will
  de Boolllgaard (1909-1920), Antwerpen, De V1ies Brouwers, 1956, 147 p., p. 22-28.
  (60) AMVC, H 3832 nr. 10351817, P. G. Van Hecke aan E. De Bom, 27 april 1909. Uiteink
  delI.l kon l?~ Bom Van Hecke er van overtuigen om voor de literahlllr te kiezen (AMVC, H
  3832 nr. I OJ) 18/11, P G. Van Hecke aan E. De Bom, 29 mei 1909).
  (61) AMVC. Ii 3832111'.103518/11, PG. Van Hecke aan E. De Bom, 29mei 1909.
  (62) AMVC, C 209, nr. 68562/882, G. Ceunis aan A. De Ridder mei 1909
  (63 ~ Paul Kenis was een van de meest getalenteerde sch1ijver~ van zijn ·generatie. H ij
  shldeelde 1I1 Gent en was actlCf als Journalrst, dlcl1ter, romanschrijver en criticus. Zie 0.'1.:
  Elrsabeth LEI.INSE, "Kenis, Paul", in NEVB, p. 1683.
  1272
  
  CHRISTOPHE VERBRUGGEN
  
  sen", beweerde Ceunis(64). De Ridder deed een poging om beide groepen te
  verzoenen en in de eerste samenstelling van de redactie van De Boomgaal'd
  vinden we zowe1 de naam van Ceunis als Van Hecke. Van Hecke kon zich hier
  aanvankelijk in vinden maar kwam hier sne1 op terug. Firmin Van Hecke, Kenis en hijze1f stelden twee voorwaarclen om toe te tred~n tot de redacti~ van De
  Boolllgaal'd. Een eerste voorwaarde was clat Ceullls llIet tot de redactle Illocbt
  toetreclen. De anclere voorwaarde was dat in het geva1 er toch een doorstart
  zou komen van Nielfw Leven, Herckenrath niet in de redactie mocht zitten(6SI.
   Herckenrath en Ceunis waren niet de enigen die door persoonlijke conflicten
  met Van Hecke uit het Boomgaard-project geweerd werden. Ook Karel Van De
  Woestijne haakte uiteindelijk af omwille van een conflict met Van Hecke die
  .mteresse zou getoon d 1Ie bb en Il1
  . .zlJn
  . vrouw (66)'. N og vom'1Ie t
  net.
  lets teveel
  eerste nummer van De Boomgaard verscheen kwam er een nieuwe poging om
  beide tijdscbriften te fuseren. Deze keer was Kimpe de bruggenbouwer maar
  opnieuw liep de operatie af op een sisser l671 , De Boomgaal'd vers~heen voor
  het eerst in november 1909. Toen in ianuari 1910 bleek dat het met eVIdent
  was om een tijdschrift als de Bool7lg~al'd financieel boven water te houden,
  was De Ridder bereid om in te gaan op de eisen van Herckenrath. Herckenrath weigerde de fusie: "Het spijt me voor U, maar 't is te 1aat, Niellw Leven
  wint aan sympatbie, een groote factor voor den financielen kans en !etterkllndig zowel als wetenschappelijke medewerking is verzekerd. Wat WIlt ge 1:0g
  meer?" ("Ii). Herckenrath was weI erg optimistisch want enkele maanden nadlen
  werden opnieuw onderhandelingen opgestart om Niellw Leven te fuseren met
  een ander tijdschrift. Herckenrath onderhande1de zowelmet de redactle van de
  Vlaal7lsche Al'beid als met de redactie van Ontll'aking. 1(9 )
  
  Eelll fusietijdscluift zomler I'edadie: de oplossilllg?
  On tlvaking was een Antwerps anarch istisch tijdschrift dat onder leiding van
  Victor Resseler met een lange onderbreking tussen 1897 en 1901 verscheen
  van 1896 tot 1910. In het tijdschrift wercl niet aileen aanclacht besteed aan
  Iiteratuur en kunsten, maar evenredig ook aan wetenschappen en socio10gie.
  In NiemI' Leven laab de nadruk duidelijk op literatuur, maar werd er eveneens.
   aandacht geschonken aan wetenschappen en sociologie. Ook de erfems van
  Vall Nu e; S1raks hadden beide tijdschriften gemeen, al zijn anarchistische
  invloeden bij Nieuw Levell veel mindel' aanwijsbaar. Niezllv Leven was een. van
  de weinige Vlaamse t0dschriften die de lijn van Van Nu en S1raks zo exphclet
  
  (64) AMVC, C 209, nr. 68562/882, G. Ceunis aanA. De Ridder, september ]909.
  (65) AMVC, I-l 3832 nr. 69068/1], PG. Van Heeke aan A. De Ridder. 22 september
  ]909.
  (66) Peler TIIEUNYNC[(. "Cherchez ]a femme. Karel van de Woestijne en de valse start van
  de Boomgaard", in ZL, lilerair-hislorisc!z tijdsc!zrifi, 2, 2002. nr. I. p. 3-27.
  (67) AMVC. K 414 nr. 68573/97, R. Kimpe aan A. De Ridder, 11 oktober ]909.
  (68) AMVC, H525. nr. 6856211 055. A. Herckenrath aan A. De Ridder. 9 JaIlUan 1910.
  (69) Zie: AMVC, H525, nr. 6856211 055, A. Herckenrath aan A. De RIdder. 9 Janual'l ] 91 0
  en AMVC. T 286], nr. 39959/420, F. Thiry aan .J. Muls. mei ]91 O.
   TIJDSCHRIFTEN EN LITERAIRE STRATEGIEEN NA /l;JN NU EN STRAKS
  
  1273
  
  v?lgd~.(70) Onder meer het esthetische modernisme werd doorgetroldcen, wat
  zlch mtte 111 een Art-Nouveau vormgeving. In Niellw Leven weerklonk ook de
  echo van een ~iscussie die in de jaren 1890 veel schrijvers in hun pen deed
  Ja-mpen: de geengageerde kunst versus de kunst om de kunst. Tot beain 1907
  schreef Van Hecke voor het socialistische De Waal'heid en hii was ~ot 1906
  secretans va~1 de Socialistische .Tonge Wacht. (71) In Niellll' Level; nam hij onder
  het pseudonw111 Gust Van Nom'den uitdrukke1ijk afstand van de kunst waar
  De u:e7al'hei{~voo1~ stond. "Wat socialistisch gestemde zangers ons onder tite1
  van proletansc~le kun.st WIllen voordrellnen is niets anders dan 'n pathetisch
  tendens-!Se~moel, waan.l~ .op 'n allerverschrikkelijkste wijze wordt gedreund
  ove.r .soclalIstIsche partlJ-ldealen". Kunst mocht lljet gebruikt worden om een
  polItI eke boodschap te verkondigen(72). Ook na het vertrek van Van Hecke
  bleef Niellw Leven een apolitieke koers varen. In het jaar waarin Niellw Leven
  ontstond het ook On1waking de anarchistische gewaden vallen. In 1908 en
  1909 werd de redactie uitgebreid met o.m. Baekelmans en evolueerde On1waking meer en meer van een anarchistisch blad met aandacht voor Iiteratuur
  naar een algemeen-culturee1 progressieftijdschrift waarinliteratuur een steeds
  grotere plaats innal11. Inhoudelijk en Ievensbeschouwelijk waren er dus weinia
  bezwaren voor een fusi~ tussen Ni~lI~v Levell en On 1wakillg(73 l. Rene Verdeye~
  vond h.et has dat hlJ, dIe nu a1 dne Jaar redacteur was van Niellw Levell, van
  een bUItenstander moest vernemen dat Herckenalih en Kimpe in naam van de
  voitaillge redactIe van Niezrw Levell de redactie hadden ontbonden en hem de
  facto ha?den ontslai?en. Nu hij geen redacteur meer was twijfelde hij er sterk
  aan Ofl:lJ I:og weI blJdragen wil?e 1everen. Hij had niet alleen problemen met
  de ontb1l1dmg van de .reda?tle. HIJ drukte Baekelmans op het hart om duide1ijk
  ~e maken dat On!wakll1g met langeI' een "anarcho-socialistisch blad" was want
  le~ereen die hij over de fusie sprak dacht dit nog. Voora1 onder abonn;es op
  NWlIw Levell dIe hI] had aangebracht was er am'dig wat scepsis. Onder hen war~n een aan~al '.'katholieke jongens". Indien de onafhankelijke Vlaamse koers
  met zou dmdehJk gemaakt worden in het eerstkomende nummer van Olltlvaking en Niellw Lev~n, dan vreesde Verdeyen voor het opzeggen van ve1e abonnementen. 