title: Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse Grondwet
text: University of Groningen
  
  Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse
  Grondwet
  Karapetian, Gohar
  Published in:
  RegelMaat
  DOI:
  10.5553/RM/0920055X2021037004009
  IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from
  it. Please check the document version below.
  Document Version
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Publication date:
  2021
  Link to publication in University of Groningen/UMCG research database
  
  Citation for published version (APA):
  Karapetian, G. (2021). Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse
  Grondwet. RegelMaat, 2021(4), 370-375. https://doi.org/10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  Copyright
  Other than for strictly personal use, it is not permitted to download or to forward/distribute the text or part of it without the consent of the
  author(s) and/or copyright holder(s), unless the work is under an open content license (like Creative Commons).
  The publication may also be distributed here under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license.
  More information can be found on the University of Groningen website: https://www.rug.nl/library/open-access/self-archiving-pure/taverneamendment.
  Take-down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately
  and investigate your claim.
  Downloaded from the University of Groningen/UMCG research database (Pure): http://www.rug.nl/research/portal. For technical reasons the
  number of authors shown on this cover page is limited to 10 maximum.
  Dit artikel uit RegelMaat is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  G. Karapetian
  
  BUITENLANDS NIEUWS
  
  Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse Grondwet
  G. Karapetian
  1.
   Een gedachtewisseling in Saint-Jean-du-Cardonnay
  
  Enige tijd geleden raakte ik aan de praat met een Fransman in het plaatsje SaintJean-du-Cardonnay – een gemeente met ongeveer 1300 inwoners die deel uitmaakt van het arrondissement Rouen (waar Jeanne d’Arc op de brandstapel stierf).
   Wij spraken over croissants en pains au chocolat – hij volhardde dat het verschil tussen deze twee niet zozeer zit in de aanwezigheid van chocolade als wel in het gebruikte deeg. Gaandeweg het gesprek kwam ik erachter dat de man gepensioneerd
  jurist is en zijn leven lang had gewerkt bij het Franse Ministerie van Binnenlandse
  Zaken. Toen wij het hadden over de rol en het functioneren van het Franse parlement – ik kan mij niet meer herinneren hoe wij de overgang maakten van croissants
  en pains au chocolat naar de rol van het parlement – noemde hij de Grondwetsherziening van juli 2008, als gevolg waarvan de zogeheten résolutions van het Franse
  parlement een grondwettelijke grondslag kregen. Ik werd gegrepen door dit parlementaire instrument naar Frans recht. Volksvertegenwoordigers hebben regelmatig een oordeel over of wensen met betrekking tot het door de regering gevoerde of
  te voeren beleid. Het kenbaar maken van deze wensen is op diverse wijzen mogelijk. Zo kunnen in Nederland de Kamers der Staten-Generaal hun oordeel over het
  regeringsbeleid kenbaar maken in de vorm van een motie. De Nederlandse Grondwet kent het instrument van de motie niet. Het zijn de Reglementen van Orde van
  de Tweede Kamer en de Eerste Kamer die de gang van zaken rondom (het indienen
  van) moties stipuleren.1 Een Kamerlid dat het woord voert, kan daarbij moties indienen over het in behandeling zijnde voorstel.2 Naar Frans recht hebben beide
  Kamers van het parlement, de Assemblée nationale en de Sénat, de bevoegdheid om
  zogeheten résolutions aan te nemen.3 Deze résolutions hebben, als gezegd, in
  juli 2008 grondwettelijke erkenning gekregen, namelijk in artikel 34-1 Franse
  Grondwet. Hoe kunnen deze résolutions van de Kamers van het Franse parlement
  staatsrechtelijk worden geduid en waarom zijn zij in 2008 in de Grondwet verankerd? Deze twee vragen worden aan de orde gesteld in deze bijdrage.
   1
  2
  3
  370
  
  Zie art. 66 van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer der Staten-Generaal en art. 93 van
  het Regelement van Orde van de Eerste Kamer der Staten-Generaal.
  Ibid.
  Art. 34-1 Franse Grondwet.
  RegelMaat 2021 (37) 4
  doi: 10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  Dit artikel uit RegelMaat is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse Grondwet
  
  2.
  De twee volzinnen van artikel 34-1 Franse Grondwet
  
  Artikel 34-1 van de Franse Grondwet bestaat uit twee volzinnen die als volgt luiden:
  ‘Les assemblées peuvent voter des résolutions dans les conditions fixées par la
  loi organique.
  Sont irrecevables et ne peuvent être inscrites à l’ordre du jour les propositions
  de résolution dont le Gouvernement estime que leur adoption ou leur rejet
  serait de nature à mettre en cause sa responsabilité ou qu’elles contiennent des
  injonctions à son égard.’
  De eerste volzin erkent de bevoegdheid van beide kamers om te stemmen over resoluties en stelt vast dat een organieke wet de voorwaarden daartoe verschaft. Het
  is de Loi organique no 2009-403 du 15 avril 2009 relative à l’application des articles
  34-1, 39 et 44 de la Constitution die deze voorwaarden vaststelt.4 De tweede volzin
  van artikel 34-1 Franse Grondwet is voor een in Nederland geschoolde jurist minder makkelijk te duiden. Hierop wordt in het navolgende ingegaan.
  De hiervoor genoemde Loi organique no 2009-403 du 15 avril 2009 (hierna: Organieke wet 2009-403) werkt de twee volzinnen van artikel 34-1 Franse Grondwet uit.
   Ontwerpresoluties kunnen worden ingediend door een of meer Kamerleden, of
  door de voorzitter van een fractie namens de gehele fractie.5 Op grond van de eerste bepaling van deze organieke wet is het aantal resoluties dat een Kamerlid kan
  indienen onbeperkt.6 Er gelden geen vereisten met betrekking tot de vorm van een
  ontwerpresolutie. De indiener is daarin vrij.7 Wanneer het voorstel van resolutie is
  ingediend, wordt dit krachtens artikel 2 Organieke wet 2009-403 door de voorzitter van de Kamer onmiddellijk verzonden aan de premier. Indien de regering van
  oordeel is dat het aannemen dan wel verwerpen van het voorstel van resolutie een
  vertrouwenskwestie met de regering kan opleveren of een bevel bevat aan de regering, is zij op grond van artikel 34-1, tweede volzin, Franse Grondwet bevoegd het
  voorstel van resolutie niet-ontvankelijk te verklaren. Deze voorstellen van resoluties kunnen niet worden opgenomen op de agenda van de Kamer in kwestie, met
  als gevolg dat een stemming daarover achterwege blijft. In een dergelijk geval informeert de regering de voorzitter van de Kamer daarover en wordt een mededeling van de niet-ontvankelijkheid gemaakt in het Journal officiel. De indiener van
  het voorstel wordt op de hoogte gebracht door de voorzitter van de Kamer.
  Het voorstel voor de agenda van de Kamers wordt gedaan door de zogeheten Conférence de présidents van de Kamer in kwestie. De Conférence de présidents van bij4
  5
  6
  7
  
  Deze organieke wet kan worden geraadpleegd via deze link: www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/
  JORFTEXT000020521873.
  Art. 1 Organieke wet 2009-403.
  Art. 1 Organieke wet 2009-403.
  Het is gebruikelijk dat in een proposition de résolution, nadat de namen van de indieners worden
  genoemd, allereerst aandacht wordt besteed aan de motieven van het voorstel (onder het kopje
  ‘Exposé des motifs’) en vervolgens de tekst van de resolutie wordt opgenomen.
   RegelMaat 2021 (37) 4
  doi: 10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  371
  
  Dit artikel uit RegelMaat is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  G. Karapetian
  
  voorbeeld de Assemblée bestaat uit onder meer de voorzitter van de Assemblée, de
  ondervoorzitters ervan en de voorzitters van de vaste commissies.8 De daadwerkelijke stemming over resoluties geschiedt tijdens de plenaire vergadering van de Kamers. De resoluties kunnen geen voorwerp van amendering zijn.9 Amendering zou
  immers de mogelijkheid veronderstellen dat de Kamer daarover zou stemmen zonder dat de regering een blik heeft geworpen op het voorstel van resolutie en in het
  verlengde daarvan zich een oordeel heeft kunnen vormen over een mogelijke vertrouwenskwestie.
  Hieronder volgen enkele voorbeelden van resoluties in de zin van artikel 34-1
  Franse Grondwet. Daarna zal de vraag worden beantwoord waarom dit instrument
  van het parlement in 2008 in de Grondwet is verankerd.
  3.
   Voorbeelden van resoluties in de zin van artikel 34-1 Franse Grondwet
  
  In 2020 zijn in de Sénat in totaal 16 en in de Assemblée nationale 120 voorstellen
  van resoluties gepasseerd.10 Er zijn dan ook verschillende voorbeelden te noemen
  van resoluties in de zin van artikel 34-1 Franse Grondwet. De onderwerpen van
  deze resoluties zijn gevarieerd en betreffen onder meer de internationale betrokkenheid van Frankrijk ter bestrijding van plasticvervuiling,11 de erkenning van de
  Republiek Nagorno-Karabach,12 het opstellen van een handvest met betrekking tot
  het onderwijs13 en het bestempelen van een jaarlijkse dag ter nagedachtenis van de
  overledenen als gevolg van COVID-19.14 De oproepen in deze resoluties van de Assemblée nationale en de Sénat zijn, ook afgezien van de inhoud, niet dezelfde. Zo
  kan de regering worden uitgenodigd (‘Invite le Gouvernement (…)’) om actie te
  ondernemen (dat is bijvoorbeeld het geval bij de resoluties over de internationale
  betrokkenheid van Frankrijk ter bestrijding van plasticvervuiling en het bestempelen van een jaarlijkse dag ter nagedachtenis van de overledenen als gevolg van COVID-19). In andere gevallen wordt de regering gevraagd (‘Demande au Gouvernement (…)’) om actie te ondernemen (bijvoorbeeld bij de erkenning van de republiek
  
  8
  9
  10
  11
  12
  
  13
  14
  
  372
  
  Art. 47 Reglement van de Assemblée nationale.
  Art. 6 Organieke wet 2009-403.
  Voor resoluties van de Sénat, zie www.senat.fr/dossiers-legislatifs/resolutions-commissions-enquetereglement-senat.html#pprp; voor resoluties van de Assemblée, zie www2.assemblee-nationale.fr/
  documents/liste/(type)/resolutions-art34-1.
  Sénat, 21 uli 2021, No 790, Proposition de résolution en application de l’article 34-1 de la Constitution, relative à l’engagement de la France pour le renforcement d’une action internationale de
  lutte contre la pollution plastique, geraadpleegd op www.senat.fr/leg/ppr20-790.html.
   Sénat, 11 december 2020, No 226, Proposition de résolution en application de l’article 34-1 de la
  Constitution, relative à la nécessité de sanctionner la politique agressive de la Turquie et de reconnaître la République du Haut-Karabakh dans ses limites territoriales existant au moment de la
  disparition de l’URSS, geraadpleegd op www.senat.fr/leg/ppr20-226.html.
  Sénat, 30 juni 2021, No 726, Proposition de résolution visant à donner une charte de l’éducation à
  la France, geraadpleegd op www.senat.fr/leg/ppr20-726.html.
  Assemblée nationale, 8 april 2021, No 4070, Proposition de résolution visant à la définition d’une
  date annuelle d’hommage à toutes les victimes du covid-19, geraadpleegd op www.assembleenationale.fr/dyn/15/textes/l15b4070_proposition-resolution.
  RegelMaat 2021 (37) 4
  doi: 10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  Dit artikel uit RegelMaat is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse Grondwet
  
  Nagorno-Karabach). Het is ook mogelijk dat iets wordt geproclameerd, zoals bij het
  onderwijshandvest (‘Proclaime la charte de l’éducation suivante (…)’).
  Het kenmerkende aan een resolutie ex artikel 34-1 Franse Grondwet is dat zij een
  uitspraak van de Assemblée of de Sénat bevat die een verlangen inhoudt ten opzichte waarvan de overige leden van het parlement positie zullen moeten innemen.
   Zoals de voorbeelden illustreren, kunnen de resoluties uitmonden in uiteenlopende oproepen aan de regering. Hierin kan de regering worden uitgenodigd of gevraagd om actie te ondernemen. De voorstellen van resoluties waarvan de aanname dan wel de verwerping zal kunnen leiden tot een vertrouwensbreuk met de
  regering, kunnen door de regering niet-ontvankelijk worden verklaard, zoals blijkt
  uit de tweede volzin van artikel 34-1 Franse Grondwet. De Assemblée of de Sénat
  formuleert in een resolutie dus een wens of een aanbeveling. Deze parlementaire
  wens is door de regering vooraf ingezien, waardoor zij niet zal leiden tot een vertrouwenskwestie met de regering. De resolutie wordt door menigeen gezien als een
  instrument dat een bindende norm nader kan uitleggen. Om deze reden werd door
  de voormalige voorzitter van de Assemblée, Bernard Accoyer, dan ook gesteld: ‘La
  résolution, c’est pour expliquer. La loi, c’est pour agir.’15
  4.
  Grondwettelijke grondslag in juli 2008
  
  Op 4 oktober 1958 is de Grondwet van de Ve Republiek afgekondigd in Frankrijk.
   Voordat de Ve Republiek werd geïnstalleerd, vormden resoluties een traditionele
  wijze voor het parlement om uitspraken te doen, waarvan de aanname zou kunnen
  leiden tot een vertrouwenskwestie met de regering. Onder meer deze parlementaire praktijken vergrootten de instabiliteit in de IIIe en IVe Republiek. Het gevolg
  hiervan was dat de Grondwet van de Ve Republiek zich kenmerkt door een versterking van de positie van de President en de regering. In de Grondwet van de Ve Republiek werd het gebruik van parlementaire resoluties – de instabiele kabinetten in
  de IIIe en IVe Republiek indachtig – dan ook verbannen. In het kader van de toetsing van het in 1959 door de Assemblée vastgestelde Reglement van Orde besliste
  de Conseil Constitutionnel op 24 juni 1959 dat slechts die resoluties constitutioneel
  zijn die hetzij slechts interne werking hebben, hetzij uitdrukkelijk door de Grondwet of een organieke wet zijn voorzien.16 Enkel een motion de censure (ex art. 49 en
  50 Franse Grondwet) kan leiden tot een vertrouwenskwestie met de regering. Als
  gevolg hiervan kon het parlement louter resoluties aannemen die betrekking hadden op interne aangelegenheden van het parlement. Een eerste uitbreiding hiervan
  geschiedde door de herzieningen van de Franse Grondwet op 25 juni 1992 en 25 ja-
  
  15
  16
  
  ‘À quoi sert une résolution parlementaire?’, Le Figaro 22 januari 2010.
  Conseil Constitutionnel, Décision n° 59-2 DC du 24 juin 1959.
  RegelMaat 2021 (37) 4
  doi: 10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  373
  
  Dit artikel uit RegelMaat is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  G. Karapetian
  
  nuari 1999 – als gevolg waarvan artikel 88-4 werd opgenomen in de Grondwet.17
  Uit kracht van deze bepaling worden de Assemblée en de Sénat bevoegd verklaard
  om resoluties aan te nemen over ontwerpen van wetgevingshandelingen afkomstig
  van Europese instellingen.
   Het was bij de herziening van de Grondwet in juli 2008 dat zij werd verrijkt met de
  nieuwe bepaling 34-1. Deze herziening van juli 2008 was omvangrijk en kenmerkte
  zich door onder meer de uitbreiding van de bevoegdheden van het Franse parlement. De reden voor deze omvangrijke grondwetswijziging in 2008 was dat het
  Franse bestel, dat uitging van een sterke positie van de President en de regering,
  uit balans was geraakt. Teneinde het evenwicht te herstellen werden de bevoegdheden van de uitvoerende macht beperkt en die van het parlement vergroot.18 De
  bevoegdheid van de Assemblée en de Sénat om resoluties aan te nemen werd – in
  het kader van de versterking van de rol van het parlement – aanzienlijk uitgebreid.
  Door de grondwetswijziging zijn de assemblées niet alleen bevoegd om ontwerp­
  resoluties aangaande EU-wetgevingshandelingen aan te nemen, maar kunnen zij
  ook resoluties aanvaarden over ieder ander onderwerp, zij het dat de ontwerpresoluties die naar het oordeel van de regering tot haar gerichte bevelen bevatten of een
  (verkapte) motie van wantrouwen behelzen, niet-ontvankelijk zullen worden verklaard, met als gevolg dat daarover niet zal worden gestemd. Moties van wantrouwen kunnen louter worden ingediend volgens de regels van artikel 49 en 50 Franse
  Grondwet. Dit heeft tot gevolg dat een onderscheid bestaat tussen moties van
  wantrouwen (art. 49 en 50 Franse Grondwet) enerzijds en resoluties (art. 34-1 en
  88-4 Franse Grondwet) anderzijds.19 De opneming van de resoluties in de Grondwet is derhalve in het licht van de versterking van de rol van het parlement geweest.
  5.
   Tot slot: de oppositie in het parlement
  
  Terug naar mijn gesprek met de Fransman in Saint-Jean-du-Cardonnay. Tijdens
  ons gesprek gaf hij aan dat artikel 34-1 Franse Grondwet een verrijking is voor de
  Franse staatkundige praktijk, in het bijzonder met betrekking tot de rol van de
  Assemblée en de Sénat. Volgens hem heeft het parlement met een parlementaire
  resolutie de mogelijkheid om het regeringsbeleid te beïnvloeden zonder daarbij te
  raken aan haar politieke verantwoordelijkheid. Hij bestempelde artikel 34-1 Fran17
  
  18
  19
  
  374
  
  Art. 88-4 Franse Grondwet luidt: ‘Le Gouvernement soumet à l’Assemblée nationale et au Sénat,
  dès leur transmission au Conseil de l’Union européenne, les projets d’actes législatifs européens et
  les autres projets ou propositions d’actes de l’Union européenne. Selon des modalités fixées par le
  règlement de chaque assemblée, des résolutions européennes peuvent être adoptées, le cas échéant
  en dehors des sessions, sur les projets ou propositions mentionnés au premier alinéa, ainsi que sur
  tout document émanant d’une institution de l’Union européenne. Au sein de chaque assemblée
  parlementaire est instituée une commission chargée des affaires européennes.’
  J.H. Reestman, ‘De Franse grondwetswijziging van 23 juli 2008: op zoek naar een nieuw evenwicht’,
  TvCR 2010, p. 73. Zo werd de president als gevolg van deze herziening het recht ontnomen om meer
  dan twee opeenvolgende mandaten te vervullen (art. 6, tweede volzin, Franse Grondwet).
  S. Niquège, ‘Les résolutions parlementaires de l’article 34-1 de la Constitution’, Revue française de
  droit constitutionnel (84) 2010, afl. 4, p. 867-868.
   RegelMaat 2021 (37) 4
  doi: 10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  Dit artikel uit RegelMaat is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor Rijksuniversiteit Groningen (RUG)
  
  Van croissants, pains au chocolat en parlementaire resoluties ex artikel 34-1 Franse Grondwet
  
  se Grondwet als de gouden middenweg tussen enerzijds een verbod op parlementaire resoluties en anderzijds de instabiele praktijken als gevolg van de resolutiestroom gedurende de IIIe en IVe Republiek. Hoewel deze stellingname vanuit
  Frans constitutioneel historisch perspectief verklaarbaar is, kan men er vraagtekens bij plaatsen wanneer de rol van de oppositie voor ogen wordt gehouden. Anders dan de oppositie, zal de coalitie minder snel geneigd zijn (verkapte) moties
  van wantrouwen uit te spreken richting de regering, noch bevelen aan haar geven.
  Voor de coalitie kunnen de resoluties ex artikel 34-1 Franse Grondwet dan ook terecht worden beschouwd als een constructief instrument om bijvoorbeeld de kwaliteit van wetgeving te verbeteren of de regering op nieuwe ideeën te brengen. Kritiek aan het adres van de regering in de resoluties, in de regel afkomstig van de
  oppositie, kan daarentegen voor de regering gemakkelijk reden zijn om de resolutie
  niet-ontvankelijk te verklaren. Hoewel de Grondwetsherziening van juli 2008 de
  positie van oppositie- en minderheidsfracties enigszins heeft versterkt (zo mogen
  zij bijvoorbeeld op grond van art. 48-5 Franse Grondwet minimaal één zittingsdag
  per maand de agenda bepalen), is kwestieus of parlementaire resoluties daadwerkelijk van meerwaarde zijn voor de oppositie – een niet onbelangrijke factor bij het
  goed functioneren van de volksvertegenwoordiging.
  RegelMaat 2021 (37) 4
  doi: 10.5553/RM/0920055X2021037004009
  
  375.
  