title: Nationale parlementen in de Europese Unie
text: Dit verschilt van het recht van enquête, dat bij het enquêterecht gebruikgemaakt kan
  worden van dwangbevoegdheden uit de Wet op de parlementaire enquête. Bij een parlementair onderzoek is dit niet mogelijk. In 2011 en 2012 deed de Eerste Kamer onderzoek
  naar het Nederlandse beleid op het gebied van privatisering en verzelfstandiging.55 Uit dit
  onderzoek kwam naar voren dat privatisering of verzelfstandiging soms werd opgelegd of
  juist werd verboden door de EU, maar dat in de meeste gevallen het een eigen beslissing
  was van de Nederlandse regering niet gebaseerd op Europese regels.56 Een tweede, recenter,
  onderzoek is ingesteld op 23 maart 2021. Dit onderzoek naar de effectiviteit van antidiscriminatiewetgeving is momenteel, zomer 2021, gaande.57
  Tabel 4 Controlebevoegdheden van de Eerste Kamer
  Eerste Kamer
  
  Totale aantal
  
  Over/verwant aan de Percentage EU van
  Europese Unie
  totaal
  
  Interpellaties
  
  2
  
  0
  
  0
  
  Schriftelijke vragen
  
  63
  
  8
  
  13
  
  Enquêtes/onderzoeken
  
  2
  
  0
  
  0
  
  Totaal alle controlebevoegd- 67
  heden
  
  8
  
  11,9
  
  Het verschil tussen de Tweede Kamer en de Eerste Kamer heeft te maken met de posities
  van beide Kamers. De staatsrechtelijke positie van de Tweede Kamer ten opzichte van de
  Eerste Kamer is vastgelegd in artikel 51 van de Grondwet. Lid 1 van dit artikel luidt: ‘De
  Staten-Generaal bestaan uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer’. Het feit dat de Tweede
  
  54
  55
  56
  57
  
  S.C. Loeffen, Parlementair onderzoek. Een studie van het onderzoeksrecht in Nederland, het Verenigd
  Koninkrijk en de Verenigde Staten, Den Haag: Sdu Uitgevers 2013, p. 153-154.
  Kamerstukken I 2012/13, C, A.
  Kamerstukken I 2012/13, C, A, p. 45 e.v.
  Kamerstukken I 2020/21, CXLIII.
   92
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  Kamer in het artikel vóór de Eerste Kamer wordt genoemd geeft aan dat het politieke primaat bij de Tweede Kamer ligt. Dat blijkt ook uit het feit dat de Eerste Kamer een zwakkere
  democratische legitimatie heeft dan de Tweede Kamer. De leden van de Eerste Kamer
  worden niet zoals die van de Tweede Kamer direct gekozen door de bevolking, maar
  indirect via de leden van Provinciale Staten.58 Daarnaast worden kabinetten primair
  geformeerd op basis van de samenstelling van de Tweede Kamer en niet op basis van de
  samenstelling van de Eerste Kamer. Tot slot zijn het de fractievoorzitters uit de Tweede
  Kamer die worden betrokken bij de totstandkoming van regeerakkoorden en spelen de
  fractievoorzitters uit de Eerste Kamer hierin geen rol.59 Het is de Tweede Kamer die het
  voortouw moet nemen in de controle van de regering. De Eerste Kamer is een Kamer van
  heroverweging en zij maakt niet veelvuldig gebruik van haar controlebevoegdheden. Dit
  zou namelijk kunnen leiden tot politiek conflict met bewindslieden en de Tweede Kamer.60
  Opgemerkt dient te worden dat de Tweede Kamer weliswaar kan worden beschouwd als
  de Kamer met het politieke primaat maar dat dit niet automatisch inhoudt dat de Eerste
  Kamer de Tweede Kamer volgt. De Eerste Kamer velt ook een politiek oordeel over nieuwe
  wetgeving of beleid van de regering en dat oordeel kan afwijken van dat van de Tweede
  Kamer. Daarnaast bestaat er geen conflictenregeling tussen de Kamers. Wanneer de Kamers
  van mening verschillen, ontbreekt een regeling om het conflict op te lossen. De praktijk
  laat zien dat de Eerste Kamer zich dan terughoudend opstelt. Geregeld worden op een
  informele manier brieven tussen de Kamer en de regering gewisseld. Via deze brieven kan
  een Kamer of een Kamercommissie punten onder de aandacht van de regering brengen
  zonder de regering een mening op te dringen. Deze manier van communiceren met de
  regering heeft de voorkeur van de Eerste Kamer, boven het indienen van moties tijdens
  debatten. Dit is in lijn met de positie van de Kamer. Zij wordt gezien als de Kamer waar
  gereflecteerd wordt.61 Wel moet worden vermeld dat de Eerste Kamer niet altijd respecteert
  dat de Tweede Kamer het primaat heeft. Het politieke primaat van de Tweede Kamer en
  de terughoudende opstelling van de Eerste Kamer is geen geschreven recht maar veeleer
  politieke praktijk. Doorgaans geldt deze terughoudende positie voor de coalitiefracties in
  de Eerste Kamer.  B. van Mourik, Parlementaire controle op Europese besluitvorming. Een rechtsvergelijkend onderzoek naar
  mandaatsystemen en parlementaire behandelingsvoorbehouden, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2012,
  p. 33.
  H.R.B.M. Kummeling, B. van Mourik & R. Nehmelman, Enkele staatsrechtelijk reflecties op de positie van
  de Eerste Kamer in het kader van de Europese Unie, Den Haag: Eerste Kamer, p. 3.
  A.L. Högenauer, ‘The Dutch Parliament and EU Affairs: Decentralizing Scrutiny’, in: C. Hefftler e.a. (eds.),
  The Palgrave Handbook of National Parliaments and the European Union, Londen: Palgrave Macmillan
  2015, p. 257-258.
  93
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  fracties laten zich leiden door de politiek en hebben meer vrijheid om af te wijken van de
  fractiepositie.62
  Kortom, algemene controlebevoegdheden worden met name ingezet voor nationale aangelegenheden. Wanneer ze worden ingezet voor Europese aangelegenheden dan is er
  vrijwel geen verschil tussen de inzet van de verschillende bevoegdheden. Wat daarmee
  wordt bedoeld is dat vrijwel elke bevoegdheid in eerste instantie wordt ingezet om meer
  informatie van de regering te verkrijgen. Het maakt niet uit of het gaat om schriftelijke of
  mondelinge vragen, dertigledendebatten of een enquête. Het komt erop neer dat de
  Kamerleden vragen stellen aan de regering. Het verschil zit in de snelheid waarmee de
  Kamerleden antwoord willen en de omvang van de vraag. Gaat het om een korte en kleine
  vraag dan is het vragenuur het meest voor de hand liggend. Gaat het om een complexere
  vraag en ook meerdere vragen dan biedt een dertigledendebat een uitkomst. In een dergelijk
  debat kunnen meerdere vragen worden gesteld, kan er langer over een onderwerp worden
  gesproken en dit debat kan snel op de agenda van de Kamer worden gezet.
   3.3.5
  
  Overige controle-instrumenten
  
  De hiervoor besproken instrumenten kunnen worden ingezet voor controle op zowel
  nationaal als Europees beleid van de regering. Er bestaan echter nog andere controleinstrumenten van het parlement die kunnen worden ingezet voor controle op Europese
  aangelegenheden en nationale aangelegenheden. Het gaat dan om het algemeen overleg
  (AO), het notaoverleg (NO) en het debat met de minister-president voorafgaand aan een
  vergadering van de Europese Raad. Het AO en NO zijn, samen met het wetgevingsoverleg
  (WO) en het begrotingsoverleg (BO), gecreëerd met de bedoeling om de plenaire vergadering te ontlasten. Tot slot wordt ingegaan op enkele toezeggingen en afspraken. Er zijn
  meerdere toezeggingen gedaan door verschillende ministers of afspraken met de Kamer
  gemaakt om de Kamer nader te informeren over specifieke nieuwe wetgeving.
  3.3.5.1
  Algemeen Overleg Tweede Kamer
  Het algemeen overleg (art. 41 RvO II) is een openbaar overleg dat plaatsvindt in de commissiezalen van het parlement. Het gaat om een overleg tussen een Kamercommissie en
  een minister of staatssecretaris over zaken die betrekking hebben op het beleidsterrein van
  de commissie en de minister of staatssecretaris.63 In een dergelijk overleg komt een specifiek
  
  62
  63
  
  B. van den Braak, De Eerste Kamer. Geschiedenis, samenstelling en betekenis 1815-1995, Den Haag: Sdu
  Uitgevers 1998, p. 406-409.
  J. Kester & M. van Keulen, ‘“De Tweede Kamermethode”: versterkte parlementaire invloed op Europese
  besluitvorming’, RegelMaat 2011, afl. 6, p. 304.
   94
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  onderwerp in de Raad op het gemeenschappelijk beleidsterrein aan bod.64 Voorafgaand
  aan dit overleg stuurt de minister een geannoteerde agenda aan de Kamer. Hierin vermeldt
  de minister de positie waarmee hij of zij de Raadsvergadering in gaat. Ministers worden
  formeel via AO’s niet gemandateerd om op een bepaalde wijze op te treden in de Raad,
  maar het is wel mogelijk om de minister in het debat door middel van moties en vragen
  aan te sporen om op een bepaalde manier te handelen. Tijdens de behandeling van het
  Europees voorstel voor een Europees Openbaar Ministerie is zelfs een motie aangenomen
  die de minister opdroeg niet in te stemmen met de tekst van het voorstel voordat de Kamer
  haar volledige oordeel over het voorstel had kunnen geven.65 De minister reageerde toen
  dat hij de motie zal opvolgen aangezien deze volgens hem het regeringsbeleid ondersteunt.66
  Het is ondenkbaar dat een minister zonder voorafgaand AO deelneemt aan een Raadsvergadering. Dit is niet juridisch afdwingbaar, maar er kunnen wel politieke gevolgen zijn
  wanneer de minister niet in lijn met de wensen van de Kamer handelt.67
  Sinds 1996 is een AO voor een raadsvergadering vast gebruik. In het begin vond het
  overleg plaats tussen de commissie voor Europese Zaken en de staatssecretaris voor
  Europese Zaken. Al snel werd deze procedure gewijzigd in overleggen tussen een Kamercommissie en vakminister op hetzelfde beleidsterrein.68 Het feit dat alle Kamercommissies
  deelnemen aan de AO’s maakt Nederland tot een uitzondering. In de meeste andere EUlidstaten voert de commissie voor Europese Zaken overleg met de regering voor wat betreft
  Europese aangelegenheden.69 Een AO vindt mondeling plaats maar indien dit niet mogelijk
  is, bijvoorbeeld door een reces, wordt het AO vervangen door een schriftelijk overleg (SO).
   Dit wordt gedaan om te voorkomen dat een minister deelneemt aan beraadslagingen van
  de Raad zonder voorafgaand overleg met de Tweede Kamer.70
  Doorgaans wordt een AO gevoerd in twee termijnen waarbij in de eerste termijn de
  verschillende woordvoerders van de politieke partijen het woord krijgen en vragen worden
  gesteld aan de aanwezige minister. De minister is daarna aan zet en zal deze vragen
  beantwoorden. In de tweede termijn kunnen de commissieleden aanvullende vragen stellen
  
  64
  65
  66
  67
  68
  69
  70
  
  Website Tweede Kamer, Brochure Europese besluitvorming in de Tweede Kamer.
  Kamerstukken II 2014/15, 32317, nr. 302.
  Handelingen II 2014/15, 95, item 7, p. 5-6.
  J. Kester & M. van Keulen, ‘“De Tweede Kamermethode”: versterkte parlementaire invloed op Europese
  besluitvorming’, RegelMaat 2011, afl. 6, p. 304.
  Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede Kamer
  2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer 2011, p. 12.
  Zie bijlage 2 van het rapport ‘Bovenop Europa. Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede
  Kamer 2007-2011’, uitgevoerd door de Kamerleden Ten Broeke en Schouw, p. 27.
  Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede Kamer
  2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer 2011, p. 13.
  95
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  naar aanleiding van de antwoorden van de minister in eerste termijn.71 Indien een
  Kamercommissielid een motie wil indienen naar aanleiding van het algemeen overleg,
  wordt het verslag algemeen overleg (VAO) op de plenaire agenda geplaatst. Om ervoor te
  zorgen dat het standpunt van de Kamer, met de eventuele moties, in acht wordt genomen
  door de minister, wordt over dergelijke moties nog voorafgaand aan de Raadsvergadering
  gestemd.72
  Het is niet de bedoeling dat het AO plenair wordt overgedaan dus er gelden enkele
  restricties. Tijdens het plenaire debat kan elk lid dan slechts eenmaal het woord voeren.
   Daarnaast geldt een maximumspreektijd per fractie van twee minuten.73 Gezien dit laatste
  wordt de plenaire behandeling van een AO ook wel een ‘tweeminutendebat’ genoemd.
  Omdat een AO een duidelijke procedure kent en voor élke Raadsvergadering een AO
  wordt gehouden, blijkt dit een goed en vast instrument te zijn voor de Kamer om betrokken
  te zijn bij het Europese wetgevingsproces.74 Wanneer een Raadsvergadering heeft plaatsgevonden over ontwerpwetgeving ontvangt het parlement de notulen van deze zitting.75 Ook
  rapporteert de minister na de Raadsvergadering aan de Tweede Kamer over (de uitkomst
  van) de onderhandelingen en er kan, indien gewenst, mondeling overleg over gevoerd
  worden met de desbetreffende Kamercommissie.76 Met betrekking tot controle op Europees
  beleid wordt doorgaans vergaderd in de vorm van een AO. Dit is dan ook de reden dat
  met betrekking tot AO’s data zijn verzameld.
  Tabel 5 Algemeen Overleg77
  Jaartal
  
  Aantal AO’s over EU
  
  2010
  
  82
  
  2011
  
  120
  
  2012
  
  93
  
  71
  
  72
  73
  74
  75
  76
  
  77
  
  B. van Mourik, Parlementaire controle op Europese besluitvorming. Een rechtsvergelijkend onderzoek naar
  mandaatsystemen en parlementaire behandelingsvoorbehouden, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2012,
  p. 32.
  Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede Kamer
  2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer 2011, p. 13.
  Art. 44a RvO II.
  Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede Kamer
  2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer 2011, p. 12.
  Art. 5 Protocol nr. 1.
  A.L. Högenauer, ‘The Dutch Parliament and EU Affairs: Decentralizing Scrutiny’, in: C. Hefftler e.a. (eds.),
  The Palgrave Handbook of National Parliaments and the European Union, Londen: Palgrave Macmillan
  2015, p. 255.
   De AO’s zijn handmatig geteld via de website van de Tweede Kamer. In het zoekvak is gezocht naar ‘Algemeen Overleg’. De resultaten zijn vervolgens verfijnd naar de periode van 1 januari 2010 tot 31 december
  2016. Vervolgens zijn de AO’s over Europa handmatig geteld en de AO’s die zijn geannuleerd of uitgesteld
  afgetrokken van het totaal.
  96
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  Jaartal
  
  Aantal AO’s over EU
  
  2013
  
  112
  
  2014
  
  91
  
  2015
  
  93
  
  2016
  
  94
  
  Totaal EU
  
  685
  
  In de periode 2010-2016 hebben 3156 AO’s plaatsgevonden. Uit tabel 5 is af te lezen dat
  van deze 3156 AO’s 685 AO’s een Europees onderwerp hadden. Dit betekent dat 21,7
  procent van alle AO’s over Europa ging. De meest voorkomende Europese AO’s zijn die
  over een raadsvergadering, waarbij de top drie wordt gevormd door de Raad Buitenlandse
  Zaken, de Ecofin Raad en de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ-Raad).
  In de praktijk hebben de AO’s eenzelfde opzet als plenaire debatten. De woordvoerders
  van de verschillende politieke partijen krijgen eerst het woord waarbij geïnterrumpeerd kan
  worden. Wanneer alle woordvoerders het woord hebben gehad krijgt de aanwezige
  minister of staatssecretaris het woord. Aan de spreektijd van de woordvoerders zit doorgaans een limiet, aan de spreektijd van de minister niet. Veelal wordt voor een AO twee
  uur uitgetrokken en in verband met een limiet op de spreektijd van de woordvoerders
  duren AO’s dan ook niet langer dan deze twee uur.
  De AO’s zijn in een drietal categorieën in te delen: AO’s voorafgaand aan een bijeenkomst van de Europese Raad, AO’s voorafgaand aan een bijeenkomst van de Raad en AO’s
  over andere zaken dan geplande bijeenkomsten van de Raad of Europese Raad. De laatste
  categorie zal voor dit onderzoek ‘ad hoc AO’s’ worden genoemd.
   Ten eerste zal worden ingaan op de AO’s ten aanzien van een bijeenkomst van de
  Europese Raad. Wat daarbij opvalt, is dat tot en met 2010 gedebatteerd werd met de
  minister-president in de vorm van een AO en dat vanaf 2011 is overgestapt naar plenaire
  debatten. Enigszins vreemd is dat in 2010 het verslag van de Europese Raad, dus de uitkomsten van de bijeenkomst in Brussel, wel al plenair werd behandeld. Wellicht is dat ook de
  reden dat vanaf 2011 plenair wordt vergaderd voorafgaand aan een bijeenkomst van de
  Europese Raad. Het voeren van een plenair debat in plaats van het houden van een Algemeen Overleg was een van de aanbevelingen van de toenmalige Tweede Kamerleden Ten
  Broeke en Schouw in hun evaluatie ‘Bovenop Europa’.78 In een brief bij deze evaluatie laat
  het presidium van de Tweede Kamer weten deze aanbeveling al sinds begin 2011 te hebben
  overgenomen.79
  
  78
  79
  
  Tweede Kamer, ‘Bovenop Europa: Evaluatie van de versterkte EU-ondersteuning van de Tweede Kamer
  2007-2011’, Den Haag: Tweede Kamer, p. 24, aanbeveling 7.
  Kamerstukken II 2010/11, 32726, nr. 1.
   97
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Hoe ziet zo’n AO er nu uit? Als voorbeeld wordt het AO van 26 oktober 2010 genomen
  over de Europese raadsvergadering van 28 en 29 oktober 2010.80 De onderwerpen die
  werden besproken zijn de Europese begroting, het Stabiliteits- en Groeipact, de eventuele
  sancties die kunnen volgen wanneer lidstaten zich niet aan dit pact houden als ook andere
  Eurocrisismaatregelen en de toetreding van Servië tot de Europese Unie. De Kamerleden
  zijn mild tegen de minister-president. Op de vraag van de minister-president om hem wat
  onderhandelingsruimte te geven – ‘(…) ik vraag de Kamer om mij daarin enige manoeuvreerruimte te laten behouden op donderdag en vrijdag’ – wordt door de Kamerleden
  nauwelijks gereageerd.81 De milde opstelling van de Kamerleden wordt gespiegeld door
  de minister-president. Er wordt hem verder niet gevraagd iets te doen maar er wordt
  voortdurend naar zijn standpunt gevraagd. Dit kan ermee te maken hebben dat het kabinet
  nog maar juist was aangetreden en de Kamerleden nog niet meteen heel hard debat wilde
  voeren. Verder is er geen verschil te ontdekken tussen de oppositiepartijen en de coalitiepartijen voor wat betreft de inhoud van de termijn en interrupties. De verwachting is dat
  coalitiepartijen minder hard optreden dan de oppositiepartijen maar dit is niet waarneembaar. Zowel de leden van de VVD als de leden van het CDA treden in dezelfde mate op
  als de leden van de oppositiepartijen.82 Ten slotte wordt door de minister-president een
  toezegging gedaan maar die hield niet meer in dan een extra en vertrouwelijk overleg tussen
  de Kamercommissie en de minister-president. Het was dus geen inhoudelijke toezegging
  over bijvoorbeeld de onderhandelingspositie in Brussel. Al met al was het een mild debat
  zonder hevige emoties en winsten of verliezen voor de Kamerleden of de minister-president.
   Als dit debat wordt vergeleken met andere debatten, dan is te concluderen dat dit debat
  niet anders is dan andere debatten. Met andere woorden, debatten met de minister-president
  voorafgaand aan een bijeenkomst van de Europese Raad zijn geen debatten waar een hevige
  strijd wordt gevoerd. Het gaat met name om informatievoorziening aan de Kamer over
  de standpunten van de minister-president en de onderhandelingen op Europees niveau.
  Met betrekking tot de AO’s voorafgaand aan raadsvergaderingen is het volgende beeld
  te zien. AO’s worden veelal tussen de minister en meerdere Kamercommissies gevoerd.
  Zo is het niet ongebruikelijk dat de Kamercommissie voor Europese Zaken aansluit bij
  bijvoorbeeld de Kamercommissies voor Economische Zaken of Financiën.
  Elk AO voorafgaand aan een raadsvergadering begint met een zogenoemde geannoteerde
  agenda. Dit houdt in dat de minister per onderwerp dat besproken zal worden in de Raad
  ongeveer twee A4’tjes uitleg geeft. Deze uitleg is echter veelal vaag en niet concreet. In de
  geannoteerde agenda voor de Eurogroep en Ecofinraad van 5 en 6 december 2016 in
  
  80
  81
  82
  
  Kamerstukken II 2010/11, 21501-02, nr. 490.
  Kamerstukken II 2010/11, 21501-02, nr. 490, p. 18.
  Ten tijde van dit AO bestond de regering uit de VVD en het CDA en ontvingen zij gedoogsteun van de
  PVV.
   98
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  Brussel schrijft minister van financiën Dijsselbloem bijvoorbeeld: ‘Zo is het additionaliteitscriterium in het voorstel verder verduidelijkt’, maar hij geeft daarbij niet aan hoe dit
  criterium is verduidelijkt.83
  Nu is het natuurlijk niet mogelijk om precies van tevoren te weten hoe het een en ander
  in een raadsvergadering besproken en besloten zal worden, dus daar kan de minister ook
  niet concreet over zijn. In een dergelijke geannoteerde agenda neemt de minister echter
  ook zaken op die al zijn onderhandeld en waarover is besloten. Een voorbeeld daarvan is
  zojuist geciteerd. Het gevolg hiervan is dat in het AO dat volgt in mindere mate campagne
  wordt gevoerd door Kamerleden maar dat AO’s met name worden gebruikt om veel vragen
  te stellen aan de minister.
   In tegenstelling tot de AO’s voorafgaand aan de Europese Raad wordt in AO’s voorafgaand aan de Raad veel meer debat gevoerd. Meer vragen, meer voorstellen aan de minister
  om op een bepaalde manier te handelen en meer interrupties. De Kamerleden zijn ook
  stelliger in de woorden die worden gebruikt. Zo zei SP-Kamerlid Merkies tijdens een AO
  Eurogroep/Ecofinraad met staatssecretaris Wiebes van Financiën: ‘De staatssecretaris
  houdt zichzelf en ons hier een beetje voor de gek’ en ‘Dat is dus gewoon voor de show’.84
  De staatssecretaris reageert daarop met hetzelfde verhaal als hij net daarvoor heeft verteld
  en herhaalt nog eens de resultaten die zijn geboekt over de jaren. Kamerlid Merkies is het
  niet eens met de reactie van de staatssecretaris en kondigt aan in een al gepland VAO een
  motie in te dienen om nogmaals het standpunt van de Kamer duidelijk te maken dat volgens
  hem dus niet overeenkomt met het standpunt van de staatssecretaris.85 De motie is uiteindelijk met een meerderheid van één stem aangenomen.86 Kortom, AO’s voorafgaand aan
  raadvergaderingen worden met name gebruikt voor meer informatie van de minister dan
  wel staatssecretaris. In minder mate wordt de minister ‘opgelegd’ hoe hij of zij in die
  raadsvergadering dient te handelen. Men kan dus ook niet zeggen dat het duidelijk is dat
  in dergelijke AO’s de Kamerleden grote invloed hebben op het Europees beleid van het
  kabinet.
  Tot slot is er nog de categorie ‘ad hoc AO’s’ waarin alle AO’s vallen die niet verbonden
  zijn aan een vergadering van de Europese Raad of de Raad. De onderwerpen van deze
  AO’s lopen uiteen van behandelvoorbehouden tot uitbreiding van de Europese Unie en
  van nieuwe commissievoorstellen tot het jaarverslag van de Europese Rekenkamer.
   Het hangt helemaal van het onderwerp af of het AO een verhit debat is of een vraagen-antwoordmoment tussen de Kamer en de minister. Het AO over de uitbreiding van de
  
  83
  84
  85
  86
  
  Kamerstukken II 2016/17, 21501-07, nr. 1406, p. 8.
  Kamerstukken II 2016/17, 21501-07, nr. 1408, p. 14.
  Kamerstukken II 2016/17, 21501-07, nr. 1408, p. 14.
  Kamerstukken II 2016/17, 34604, nr. 10; Handelingen II 2016/17, 30, item 11.
   99
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Europese Unie waaraan vier commissies deelnamen, was een pittig debat. De uitbreiding
  van de EU valt niet bij alle partijen in goede aarde waardoor sommige partijen stevige
  woorden gebruiken om hun visies duidelijk te maken.87 Het gaat zo ver dat de voorzitter
  een Kamerlid vraagt om zijn toon te matigen en de beleefdheidsvormen in acht te nemen.88
  De opbouw van het AO is gelijk aan die voorafgaand aan een bijeenkomst van de Europese
  Raad. Partijen delen in hun inbreng met name hun eigen standpunten en ontvangen daarop
  interrupties en in mindere mate worden vragen gesteld aan de minister. In die inbreng
  van de verschillende partijen wordt met name kritiek geuit op de minister, die op sommige
  punten ingaat. De minister heeft van tevoren natuurlijk ook al zijn inbreng opgesteld
  waarin niet op elk kritiekpunt geanticipeerd is. Tijdens de termijn van de minister komen
  er interrupties. Hierin worden veel vragen gesteld. Concrete vragen van CDA-lid Omtzigt
  aan de minister om bepaalde zaken onder de aandacht te brengen worden door minister
  Timmermans niet geaccepteerd. Zijn woorden: ‘Ik houd niet van boodschappenlijstjes
  zoals de heer Omtzigt ze kennelijk voor mij heeft’.89 Dit geeft volgens mij aan hoe moeilijk
  het is om een minister te sturen. De minister wordt iets vrij eenvoudigs gevraagd, enkel
  het onder de aandacht brengen van bepaalde zaken, en daartoe is de minister niet bereid.
  Een vergaande sturing zoals bijvoorbeeld de minister vragen om in de Raad voor of tegen
  te stemmen lijkt hierdoor onmogelijk.
   Er zijn ook mildere AO’s in de categorie ‘ad hoc AO’s’. Neem bijvoorbeeld het AO
  over ‘Nieuwe commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie’.90
  Op de agenda stond het voorstel voor een meststoffenverordening. Voor een dergelijke
  AO over nieuwe voorstellen wordt doorgaans één uur uitgetrokken. In dit geval had de
  Kamer een behandelvoorbehoud geplaatst op dit voorstel, dus er was al veelvuldig contact
  tussen de Kamer en staatssecretaris over dit voorstel waarbij veel informatie was uitgewisseld. Dit AO was dan ook onderdeel van dat behandelvoorbehoud. De Kamerleden zijn
  in hun inbreng heel concreet, wat betekent dat ze weinig eigen campagne voeren maar
  veel vragen stellen. Die vragen gaan niet alleen over de verordening maar er worden ook
  vragen gesteld aan de staatssecretaris om op een bepaalde manier te handelen. Zo stelde
  CDA-Kamerlid Geurts de vraag: ‘Is de Staatssecretaris bereid om te pleiten voor een langere
  invoeringsperiode dan drie jaar?’.91 Op de vragen over de verordening gaat de staatssecretaris uitgebreid in. Aangezien er tijdens de inbreng van de staatssecretaris geen interrupties
  zijn gepleegd, beantwoordt de staatssecretaris de vragen naar tevredenheid van de
  Kamerleden. Op vragen om op een bepaalde manier te handelen geeft de staatssecretaris
  echter geen antwoord, en omdat de Kamerleden daar zelf niet op terugkomen is dit verder
  87
  88
  89
  90
  91
  
  Kamerstukken II 2012/13, 23987, nr. 127.
  Kamerstukken II 2012/13, 23987, nr. 127, p. 2.
  Kamerstukken II 2012/13, 23987, 127, p. 22.
  Kamerstukken II 2015/16, 22112, 2177.
  Kamerstukken II 2015/16, 22112, 2177, p. 3.
   100
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  geen struikelpunt voor hen. Ook de tweede termijn wordt gekenmerkt door het stellen
  van vragen over de verordening. Uiteindelijk wordt er nog een toezegging door de staatssecretaris gedaan om op Europees niveau te pleiten voor een drempelwaarde van 1 procent
  in de verordening maar daarbij geeft hij ook meteen aan dat die ene procent in de praktijk
  niet veel voorstelt. Met andere woorden, de toezegging ‘kost’ de staatssecretaris niks.92
  Kortom, AO’s zijn met name een vraag-en-antwoordmoment tussen de Kamercommissies
  en de minister of staatssecretaris. Het hangt van het onderwerp af in hoeverre er een verhit
  debat wordt gevoerd, maar in het algemeen kan gezegd worden dat de verhitte debatten
  in de minderheid zijn. Verder zijn de ministers niet of nauwelijks bereid om toezeggingen
  te doen. Die worden wel gedaan maar zijn dan niet van dien aard dat gezegd kan worden
  dat de Kamercommissie (grote) invloed heeft uitgeoefend op het beleid van het kabinet.
  Samengevat, AO’s worden met name ingezet voor het uitwisselen van informatie.
   3.3.5.2
  Notaoverleg
  Naast het algemeen overleg bestaat ook het notaoverleg (art. 40 RvO II). Een notaoverleg
  (NO) gaat over een stuk dat in handen is gesteld van een Kamercommissie. Het verschil
  met een AO is dat aan een NO alle Kamerleden deel kunnen nemen. Daarnaast is het
  mogelijk om tijdens een NO een motie in te dienen.93
  Naast AO’s en NO’s organiseren Kamercommissies ook rondetafelgesprekken en
  houden ze hoorzittingen. Deze zijn echter niet gericht op het verkrijgen van informatie
  van de minister. Deze bijeenkomsten worden georganiseerd door de commissies om zich
  te laten voorlichten door experts op bepaalde onderwerpen. Een hoorzitting kan door
  burgers gebruikt worden om hun mening te ventileren over (aankomend) beleid. Ook in
  de Eerste Kamer kunnen hoorzittingen worden gehouden, maar die zijn daar vrij zeldzaam.94
  Aangezien de controletaak van de Kamers met name via het algemeen overleg en het
  notaoverleg wordt uitgeoefend wordt niet verder ingegaan op rondetafelgesprekken en
  hoorzittingen.
  3.3.5.3
  Debat over de Europese Raad
  Eenzelfde procedure als het Algemeen Overleg wordt gevolgd wanneer een bijeenkomst
  van de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders staat gepland. Voordat de
  minister-president deelneemt aan een beraadslaging van de Europese Raad bespreekt hij
  deze beraadslaging met de Kamer. Zoals hierboven is aangegeven gebeurt dit sinds 2011
  
  92
  93
  94
  
  Kamerstukken II 2015/16, 22112, nr. 2177, p. 9.
  Art. 40 RvO II.
  P.P.T. Bovend’Eert & H.R.B.M. Kummeling, Het Nederlandse parlement, Deventer: Kluwer 2017, p. 518.
  101
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  plenair.95 Gezien het feit dat de agenda voor de beraadslaging van de Europese Raad in
  een laat stadium wordt afgerond stelt de voorbespreking van deze beraadslaging weinig
  voor; desondanks gaat de minister-president voor elke bijeenkomst in debat met de Kamer.
   Dit heeft onder andere te maken met het feit dat tijdens het debat doorgaans enkele moties
  worden ingediend en aangenomen waarvan verwacht wordt dat de minister-president
  deze uitvoert. De conceptagenda wordt op grond van de procedureregeling van de Europese
  Raad een maand voor de bijeenkomst van de Europese Raad opgesteld.96 De Nederlandse
  regering stuurt deze ongeveer zes kalenderdagen voorafgaand aan de bijeenkomst naar de
  Kamer.97 Een enkele keer komt het voor dat de agenda twee weken voorafgaand aan de
  bijeenkomst wordt gestuurd, maar een termijn van slechts drie dagen komt ook voor.98 Er
  blijft dan weinig tijd over om het debat voor te bereiden; bovendien is de agenda summier
  opgesteld waardoor er tijdens het debat over hoofdlijnen wordt gesproken en niet over
  details. Om die reden worden de beraadslaging en de uitkomsten van de ‘Europese Top’
  na afloop uitvoering plenair besproken. Niet alleen de minister-president zal aanwezig
  zijn en verantwoording afleggen over zijn optreden, ook de minister van Buitenlandse
  Zaken en de staatssecretaris voor Europese Zaken (deze laatste indien het kabinet een
  dergelijke staatsecretaris heeft). De minister en de staatssecretaris ondersteunen de
  minister-president tijdens de Europese Raad.99
  In de praktijk zijn dit lange debatten die uren kunnen duren en waarin de vergaderingen
  van de Europese Raad uitvoerig worden besproken. Dit zijn debatten waar ook echt een
  debat wordt gevoerd. Sprekers krijgen in eerste termijn tot wel tien minuten spreektijd.
   Debatten gaan gepaard met veel interrupties tussen de Kamerleden onderling maar ook
  tijdens de termijn van de minister-president. Als voorbeeld wordt de Europese Raad van
  26 en 27 juni 2014 genomen. De korte geannoteerde agenda van nog geen drie pagina’s
  laat zien dat er acht onderwerpen op de agenda staan voor de bijeenkomst in Brussel.100
  Het zal onder andere gaan over de kandidaat-voorzitter van de Europese Commissie, klimaat- en energiebeleid, het Europees Semester, de toekenning van kandidaat-lidstatus aan
  Albanië en het verzoek van Litouwen om de euro in te voeren. In de geannoteerde agenda
  wordt in grote lijnen uiteengezet wat er per onderwerp besproken zal worden. Op 25 juni
  2014 volgde het debat met de minister-president over de Europese Raad.101 Het is geen
  
  95
  
  J. Kester & M. van Keulen, ‘“De Tweede Kamermethode”: versterkte parlementaire invloed op Europese
  besluitvorming’, RegelMaat 2011, afl. 6, p. 304.
  96 Art. 2 sub 2 Reglement van Orde van de Europese Raad.
  97 Elk document met betrekking tot de Europese Raad krijgt Kamernummer 21501-20.
  98 Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II 2014/15, 21501-20, nr. 920 en Kamerstukken II 2013/14, 21501-20, nr. 908.
  99 P.P.T. Bovend’Eert & H.R.B.M. Kummeling, Het Nederlandse parlement, Deventer: Kluwer 2017, p. 385.
  100 Kamerstukken II 2013/14, 21501-20, nr. 895.
  101 Handelingen II 2013/14, 98, item 8.
  102
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  mild debat. In de eerste termijn van de Kamerleden worden veel interrupties geplaatst.
   Deze gaan niet enkel over de inhoud van de Europese Raad, maar ook over opmerkingen
  waardoor Kamerleden zich beledigd voelen.102 Het gevoeligste onderwerp is de toekenning
  van kandidaat-lidstatus aan Albanië. Daarover wordt het meest gedebatteerd door alle
  partijen, niet alleen de partijen waarvan verwacht wordt dat ze daarop kritiek zouden
  hebben. Het komt erop neer dat in de eerste termijn de Kamerleden campagne voeren en
  weinig vragen stellen aan de minister-president. In zijn eerste termijn gaat de ministerpresident uitgebreid in op de agendapunten van de Europese Raad en op de weinige vragen
  die zijn gesteld door de Kamerleden. Daarbij worden behoorlijk wat interrupties geplaatst
  en dat is dan ook het begin van het debat. De meeste interrupties gaan over de kandidaatvoorzitter van de Europese Unie en over de Europese begrotingsregels. De minister-president is stellig over de standpunten van het kabinet. Zo is er gesuggereerd, in onder andere
  de media, dat er een deal bestaat waarbij Juncker naar voren wordt geschoven als nieuwe
  voorzitter van de Europese Commissie in ruil voor een afzwakking van het Stabiliteits- en
  Groeipact (SGP). De minister-president is niet op de hoogte van een dergelijke deal en
  verzekert de Kamer dat het kabinet niet zal instemmen met voorstellen om het SGP te
  veranderen.103 De Kamerleden zijn blij om te horen dat er dus geen deal bestaat waar het
  kabinet aan meewerkt. Dat blijkt ook uit de inbreng van de Kamerleden in de tweede termijn. Zo dankt VVD-kamerlid Verheijen de minister-president voor de beantwoording
  van de vragen door te stellen: ‘Hij heeft naar mijn idee een kraakhelder antwoord gegeven
  over de Europese begrotingsregels, waarover in deze Kamer grote zorg bestaat’.104
  In die tweede termijn worden tien moties ingediend. Veel van die moties zijn volgens
  de minister-president ondersteuning van het kabinetsbeleid. Aangezien er binnen de
  Kamer de wens bestaat om minder moties in te dienen, zal de minister-president de moties
  die het beleid ondersteunen en daarmee overbodig zijn, formeel ontraden.  103 Handelingen II 2013/14, 98, item 8, p. 20.
  104 Handelingen II 2013/14, 98, item 8, p. 30.
  105 Handelingen II 2013/14, 98, item 8, p. 37-38.
  106 Handelingen II 2013/14, 98, item 9.
  107 Kamerstukken II 2013/14, 21501-20, nr. 897.
  108 Handelingen II 2013/14, 100, item 2.
   103
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  geeft aan dat in de Europese Raad is besloten dat de regels van het SGP vaststaan en er
  niets aan veranderd is. Op die vraag over de begrotingsregels en -afspraken wordt door
  enkele Kamerleden ingehaakt met een vijftal vragen.109 De minister-president beantwoordt
  deze vragen naar tevredenheid van de Kamerleden, wetende dat over de uitkomsten van
  de Europese Raad nog een debat zal worden gevoerd. Dat debat vond plaats op 4 september
  2014 en ging niet alleen over de Europese Raad van 26 en 27 juni maar ook over de buitengewone en bijzondere bijeenkomsten van de Europese Raad van 16 juli en 30 augustus
  2014.110 In dit debat blijkt wederom het Stabiliteits- en Groeipact het belangrijkste onderwerp.111 Aan het begin van het debat deelde de minister-president mede dat het kabinet
  minister Frans Timmermans als Nederlandse kandidaat voor het lidmaatschap van de
  Europese Commissie had voorgedragen.112 Deze voordracht werd daarmee een tweede
  onderwerp waarover de Kamerleden vele vragen stelden. De Kamerleden willen dan met
  name weten hoe de nieuwe Europese Commissie zal worden ingericht, wat de rolverdeling
  zal zijn en dan met name wat de rol van de vicepresident zal inhouden. De minister-president kan daarover niet meer zeggen dan hetgeen Juncker eerder in het openbaar hierover
  heeft gezegd. In de tweede termijn worden twee moties ingediend waarvan één wordt
  aangehouden en de tweede wordt verworpen.113
  Kortom, Kamerleden grijpen meerdere mogelijkheden aan om met de minister-president
  in debat te gaan over de Europese Raad. In tegenstelling tot AO’s, die met name een vraagen-antwoordmoment zijn, wordt het debat over de Europese Raad veeleer als mogelijkheid
  gezien om de standpunten van de Kamer c.q. van de verschillende partijen, kenbaar te
  maken en de minister-president hiervan te overtuigen. Dit komt niet alleen tot uiting in
  de inbreng van de Kamerleden en de interrupties maar ook door middel van moties. In
  hoeverre de minister-president het standpunt van de Kamer echt meeneemt in zijn overwegingen en onderhandelingen in de Europese Raad is moeilijk te zeggen.
   3.3.5.4
  Afspraken
  Nergens in de Nederlandse wet staat dat ministers en staatssecretarissen afspraken kunnen
  maken met het parlement, maar dat betekent niet dat deze mogelijkheden niet bestaan.
  Het is niet zo dat er veelvuldig afspraken worden gemaakt maar sporadisch komt het voor.
  In het geval van Europese aangelegenheden gaat het dan met name om afspraken om de
  Tweede Kamer meer, langer en gedetailleerder te informeren over een Europees wetsvoorstel, en vooral afspraken omtrent de rol van het parlement in Europese besluitvorming.
  109 Handelingen II 2013/14, 100, item 2.
  110 Handelingen II 2013/14, 103, item 9.
  111 Handelingen II 2013/14, 103, item 11.
  112 Handelingen II 2013/14, 103, item 9, p. 1.
  113 Handelingen II 2013/14, 103, item 11, p. 14; Handelingen II 2013/14, 106, item 11.
  104
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  Dus afspraken waardoor het parlement meer zeggenschap krijgt. Deze afspraken hebben
  geen formele status maar indien ze niet door de regering worden nagekomen kunnen
  hieraan politieke gevolgen worden verboden.
  Een viertal afspraken is gevonden. Omdat van deze afspraken geen algemeen register
  wordt bijgehouden, tenminste geen register waarin naar afspraken met betrekking tot
  Europese aangelegenheden gezocht kan worden, is het mogelijk dat er meer afspraken zijn
  dan dat gevonden zijn.114 Opgemerkt moet worden dat een minister of staatssecretaris met
  enige regelmaat een toezegging doet, een afspraak maakt, in een debat, vaak als reactie op
  een motie. In de meeste gevallen gaat het dan om een concrete handeling zoals het toezenden van een document voor een bepaalde datum of de toezegging om met de Kamer nogmaals in debat te gaan. Dit zijn niet de afspraken waar het in deze paragraaf om gaat. De
  afspraken die abstracter zijn, ‘groter’ van aard en vaak langer werken en herhaaldelijk van
  toepassing zijn, worden hieronder behandeld.
   Tijdens het AO Landbouw- en Visserijraad op 15 maart 2011 heeft de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbout en Innovatie (EL&I) de volgende
  toezegging gedaan: de staatssecretaris van EL&I zal de Kamer voortaan tijdiger
  informeren over de visserijakkoorden en de inzet van Nederland hierbij.115 De
  afspraak die gemaakt is, is uitgebreider dan alleen het informeren van de Kamer.
  In deze afspraak gaat het namelijk om het volgende. SP-Kamerlid Van Gerven
  merkt tijdens het debat op dat het niet alleen de bedoeling is dat de Kamer tijdiger geïnformeerd wordt, maar ook dat het standpunt dat in de Kamer ontwikkeld wordt, door de staatssecretaris ingebracht wordt in de Raad.116 De
  staatssecretaris geeft als reactie: ‘Wij zullen de Kamer tijdiger informeren over
  de voorbereiding, zodat wij de gevoelens kunnen meenemen bij het bepalen
  van het standpunt in de Landbouw- en Visserijraad.’117 Er wordt ook afgesproken dat de staatssecretaris het standpunt van de Kamer meeneemt in de Raad.
  Wat precies ‘meenemen’ betekent in dit geval is niet bepaald.
  Een andere afspraak die tussen de regering en de Tweede Kamer gemaakt is,
  betreft het Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA) met
  Canada. In dit geval werd de afspraak gemaakt door de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Zij liet de Tweede Kamer in
  een brief van 20 april 2016 het volgende weten: ‘Voorafgaand aan het innemen
  van een standpunt in de Raad kan de Kamer zich vanzelfsprekend uitspreken
  114 De afspraken zijn opgevraagd bij de Tweede Kamer. Een staflid van de Kamer heeft de vraag naar afspraken
  uitgezet bij andere stafleden en daarop zijn de genoemde afspraken binnengekomen.
  115 Kamerstukken II 2010/11, 21501-32, nr. 473, p. 39.
  116 Kamerstukken II 2010/11, 21501-32, nr. 473, p. 39, p. 35.
  117 Kamerstukken II 2010/11, 21501-32, nr. 473, p. 39, p. 38.
   105
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  over de Nederlandse positiebepaling inzake de ondertekening en voorlopige
  toepassing van het akkoord door de EU.’118 Deze afspraak is van belang omdat
  het parlement zo betrokken wordt bij Europese besluitvorming in de gevallen
  waarin de gelekaartprocedure, het instemmingsrecht en het behandelvoorbehoud niet van toepassing zijn. Op handelsverdragen zijn deze bevoegdheden
  en procedures namelijk niet van toepassing.
   Ten derde zijn er de afspraken omtrent het Europees Stabiliteitsmechanisme
  (ESM). Allereerst moet worden opgemerkt dat het bij ESM-besluiten, dus
  besluiten om financiële steun te bieden aan landen die in moeilijkheden verkeren
  door de financiële crisis, niet gaat om EU-besluiten, wat betekent dat ook hierop
  de gelekaartprocedure, het instemmingsrecht en andere bevoegdheden van
  nationale parlementen in de Europese wetgevingsprocedure, niet van toepassing
  zijn. Hoewel het behandelvoorbehoud niet van toepassing was op deze ESMbesluiten zijn er soortgelijke afspraken gemaakt. Per brief doet de minister van
  Financiën een aantal voorstellen voor afspraken. Ten eerste zegt de minister
  toe om de Tweede Kamer zo vroeg mogelijk en zo snel mogelijk op de hoogte
  te stellen van nieuwe steunaanvragen en voorgenomen besluiten, destijds.119
  Destijds ging het nog om besluiten van de Europese Faciliteit voor financiële
  stabiliteit (EFSF), maar omdat de opvolger, het ESM, sterk leek op het EFSF,
  werd voorgesteld om alle afspraken ook meteen op ESM-besluiten van toepassing te laten zijn.120 Verder stelt de minister in het voorstel voor om in bepaalde
  gevallen een parlementair voorbehoud in te zetten met als doel dat wanneer
  een dergelijk voorbehoud is ingezet de minister geen onomkeerbare besluiten
  kan nemen.121 Op dit voorstel volgt enige tijd later een nader uitgewerkt protocol
  van de minister.122 Tot slot komt de minister in december 2014 met een definitief
  informatieprotocol waarin ‘de parlementaire betrokkenheid bij inzet van
  middelen uit en controle op de Europese noodfondsen nauwkeurig wordt
  vastgelegd’.123 De eerder gedane voorstellen en gemaakte afspraken worden
  niet gewijzigd. Het uitgangspunt blijft bestaan dat alle maatregelen zo veel
  mogelijk vooraf in het openbaar met de Tweede Kamer besproken zullen
  worden. Er wordt zo veel mogelijk aansluiting gezocht bij de behandeling van
  de artikel 100-procedure, die wordt ingezet bij het verstrekken van inlichtingen
  over de inzet van de krijgsmacht. Van belang is dat er wordt afgesproken dat
  
  118 Kamerstukken II 2015/16, 31985, nr. 27, p. 3, brief van 20 april 2016.
   119 Kamerstukken II 2011/12, 21501-07, nr. 877.
  120 Kamerstukken II 2011/12, 21501-07, nr. 877, p. 1.
  121 Kamerstukken II 2011/12, 21501-07, nr. 877, p. 2.
  122 Kamerstukken II 2011/12, 21501-07, nr. 942.
  123 Kamerstukken II 2014/15, 21501-07, nr. 1217, p. 1.
  106
  
  Hoofdstuk 3 Nederland
  
  niet alleen de regering de Tweede Kamer tijdig en zo nauwkeurig mogelijk
  informeert, maar dat de minister en de Kamer in debat gaan over het Nederlandse standpunt alvorens er op Europees niveau besluiten worden genomen.
  In bepaalde situaties is, om te voorkomen dat de minister door tijdgebrek een
  standpunt inneemt zonder voorafgaand overleg met de Kamer, besloten dat
  de minister op Europees niveau een parlementair behandelvoorbehoud maakt
  zodat de minister geen onomkeerbare besluiten kan nemen voordat er overleg
  is geweest met de Tweede Kamer. Zoals eerder aangegeven is het parlementair
  behandelvoorbehoud strikt genomen niet van toepassing op ESM-besluiten.
  Toch is besloten om deze procedure mogelijk te maken bij ESM-besluiten.
  Tot slot is nog een vierde afspraak gemaakt met betrekking tot het instemmingsrecht van het parlement.124 Wederom wordt aangesloten bij het parlementair
  behandelvoorbehoud. In dit geval wordt op elk voorstel dat instemming van
  het parlement behoeft een parlementair behandelvoorbehoud geplaatst. Dit
  zorgt voor een betere informatievoorziening dan wanneer enkel het instemmingsrecht van toepassing is omdat bij het parlementair behandelvoorbehoud
  altijd een debat plaatsvindt tussen de regering en het parlement. Ook werd
  afgesproken dat de verantwoordelijke minister de finale tekst van een Europees
  wetsvoorstel waarvoor unanimiteit in de Raad is vereist op grond van artikel 81
  lid 3 VWEU, aan de Kamer voorlegt met het verzoek om schriftelijke instemming.
   Deze afspraken laten zien hoe aangesloten wordt bij bestaande mogelijkheden. In de eerste
  drie afspraken wordt aangesloten bij het parlementair behandelvoorbehoud, bij de vierde
  afspraak wordt afgesproken om het parlementair behandelvoorbehoud in te zetten. In het
  eerste geval zou een parlementair behandelvoorbehoud mogelijk zijn maar dat moet dan
  voor elk afzonderlijk Europees voorstel gemaakt worden. In dit geval is afgesproken dat
  het voor ieder voorstel geldt. De Kamer wil bij elk visserijakkoord tijdiger geïnformeerd
  worden. Niet is afgesproken dat de minister een voorbehoud maakt in de Raad maar aangezien wel is afgesproken dat de minister het standpunt van de Kamer meeneemt, is het
  nodig dat de minister eerst met de Kamer in debat gaat alvorens hij een standpunt kan
  innemen in de Raad. Ook bij het CETA-verdrag gaat het erom dat de minister de Kamer
  betrekt bij Europese besluitvorming. De minister zal geen voorbehoud maken in de Raad
  maar zal wel eerst met de Tweede Kamer in overleg gaan voorafgaand aan de Raad. Niet
  is afgesproken, zoals wel bij de visserijakkoorden, dat de minister het standpunt meeneemt
  in de Raad.
  124 Kamerstukken I 2015/16, 32317, FY, p. 3, brief van 4 maart 2016.
  107
  
  Nationale parlementen in de Europese Unie
  
  Bij alle afspraken is het echter wel de vraag of deze in het geheugen zitten van zowel
  de minister als de Kamerleden. De afspraken worden namelijk niet formeel geregistreerd
  waardoor de uitvoering ervan (helaas) afhangt van een goed geheugen van griffie of
  Kamerleden.
  3.3.5.5
  Overleg Eerste Kamer
  In de Eerste Kamer voeren de commissies zelden mondeling overleg met de minister.
   Overleg in de commissie is met name gericht op de uitvoering van de wetgevende taak
  van de Eerste Kamer en staat niet in het teken van controle van het regeringsbeleid.125 De
  Tweede Kamer heeft een sterk ontwikkeld systeem met betrekking tot controle voorafgaand
  aan de Raadvergadering. Een dergelijk systeem heeft zich niet in de Eerste Kamer ontwikkeld. De Eerste Kamer heeft wel het recht om vragen te stellen en het recht van interpellatie
  maar deze worden zeer zelden ingezet. Het een en ander heeft te maken met het feit dat
  de Eerste Kamer ‘slechts’ één keer per week, op dinsdag, bijeenkomt, hetgeen het organiseren van debatten en overleggen tussen ministers en de Eerste Kamer(commissies)
  bemoeilijkt.126 Hoewel de Eerste Kamer geen vast systeem van AO’s kent, ontvangt zij wel
  de geannoteerde agenda van de regering voorafgaand aan een Raadvergadering en een
  rapportage van de onderhandelingen.127
  
  3.4
  
  Wetgeving
  
  Het politieke controle- en verantwoordingsproces is een manier om indirect, via de regering,
  invloed uit te oefenen op Europese wetgeving. Er bestaat ook een directe weg om invloed
  uit te oefenen. Zoals in het vorige hoofdstuk beschreven ontvangt het parlement op basis
  van het Barroso-initiatief uit 2006 nieuwe ontwerpwetgeving direct van de Europese
  Commissie, dus zonder tussenkomt van de regering.128 Vóór het Barroso-initiatief ontving
  het parlement nieuwe commissievoorstellen via de regering door middel van de zogenoemde
  BNC-fiches (zie par. 4.4.1 hierna). Ondanks de invoering van het Barroso-initiatief bestaan
  de fiches nog steeds en worden deze gebruikt om het parlement te informeren, met name
  over het standpunt van de regering. Wanneer de Kamers nieuwe Europese ontwerpwetgeving hebben ontvangen wordt die door beide Kamers afzonderlijk in behandeling genomen.
  125 B. van Mourik, Parlementaire controle op Europese besluitvorming. Een rechtsvergelijkend onderzoek naar
  mandaatsystemen en parlementaire behandelingsvoorbehouden, Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2012,
  p. 32.
  