title: INTERNE CONTROLE EN CONTROLE TECHNIEK
text: 40
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  Tenslotte nog dit. Wij verwierpen het stelsël-Observator na­
  tuurlijk niet, omdat het socialistisch was; maar omdat het met
  behulp van de staatsmacht over het algemeen particuliere be­
  langen wil behartigen. De zaak der Rotterdamsche Bankvereeniging was een bijzonder geval en staat hier buiten; trouwens
  ook daarbij ontbrak het niet aan kritiek.
  Den heer Otte, in men wij tot ons genoegen, wat de hoofd­
  zaak betreft, een medestander mochten ontmoeten, mogen wij
  allereerst verzekeren, dat wij niet onwelwillends aan het adres
  van den ambtenaar-accountant hebben Avillen zeggen. Beschouwt
  hij echter de zaak niet te uitsluitend uit een oogpunt van kennis
  alleen? Staat een public-accountant niet veel vrijer dan een
  ambtenaar en waarborgt dit niet een vlottere, meer aan de
  eischen van elk bijzonder geval aangepaste behandeling van
  zaken? Is aan de verantwoordelijkheid van een enkeling in den
  regel niet meer waarde te hechten dan aan de verantwoordelijk­
  heid van een collectiviteit of een staatsorgaan? De bezwaren
  tegen ambtelijke bemoeiingen gelden in nog sterkere mate, als
  men, gelijk Observator wil, ook het technische en commercieele
  beheer wil gaan beoordeelen en daarin eventueel ingrijpen.
  Over de tegenstelling ambtenaar-koopman vergelijke de heer
  Otte overigens, wat Prof. Drucker naar aanleiding van het
  denkbeeld-Van Schaik schreef in Economiscli-Statistische Be­
  richten, 1927, blz. 98 v.v.
   Wat het tweede bezwaar van den heer Otte betreft, wij heb­
  ben slechts willen zeggen, dat de ambtenaren in het stelselObservator fouten zullen maken evenals ieder ander. Maar
  waar een accountant in het vrije beroep zelf voor zijn fouten
  opkomt, leidt een fout van een ambtenaar tot aansprakelijkheid
  van den Staat, m.a.AV. van de belastingbetalers. Wij zien niet de
  minste reden, waarom A als belastingbetaler mede zou moeten
  vergoeden de schade, die B lijdt, doordat deze zijn geld heeft
  toevertrouwd aan lieden, die dat vertrouAven niet verdienden,
  en, bij zjjn verzuim zelf uit zijn oogen te zien, niet tijdig door
  den Staat is geAvaarschuwd. Over de geldelijke zijde van de
  staatsaansprakelijkheid —om over de zedelijke niet te spreken
  — denken wij anders dan de heer Otte; zou de wetenschap,
  dat men ageeren kan tegen den Staat, gezien de reusachtige
  belangen die hier op het spel kunnen staan, niet juist acties
  uitlokken ?
  Mr. E. A. HOFMAN
  INTERNE CONTROLE EN CONTROLE TECHNIEK
  In den laatsten tijd is herhaaldelijk en bijna uitsluitend in
  mondelinge debatten gepoogd een systematisch verband tusschen interne-controle en aecountants-contrSle te leggen. Col­
  lega Mey heeft in dien geest in het Octobernummer de
  zaak nog eens ter sprake gebracht. Het komt mij voor dat hij
  daarbij ten onrechte de controle-techniek a v ü vastkoppelen aan
  de zoogenaamde vertrouAvenstheorie van Prof. Limperg, op
  Avelke theorie hij beweert dat ook ik mij plaats. Ik zal deze
  bewering thans niet bestrijden, mij ook evenmin inlaten met de
  beteekenis der vertrouAvenstheorie op zichzelve.
  Wanneer men zich op het standpunt stelt dat de meest nor­
  male functie van den accountant bestaat in de opdracht tot
  het teekenen eener jaarrekening, ter certificeering harer juist­
  heid, dan wordt het vraagstuk in hoeverre de accountant op
  interne controle steunen kan, het helderst belicht. Ook Prof.
   Limperg gaat in zijn prae-advies voor het Internationale Accountants-Congres van dezelfde gedachte uit als hij schrijft:
  In this essay I shall arrange my discussion accordingly;
  
  hoAvever, for the élaboration of my vieAvs, I specially Avant
  to keep in mind the annually recurring certificate in
  Avhich the accountant lays down the result of the audit
  exercised regularly by him ; for I am of opinion that with
  this „certificate’’ the full meaning of the problem,1) can
  be examined without the necessity of entering into a dis­
  cussion of a variety of pariiculars and circumstances 1)
  which can hardly be conceived and Avhich in the case of
  investigations Avith special aims divert the attention from
  the fundamental questions, (pag. 3).
  (Den Hollandsehen tekst heb ik niet bij de hand).
  Uit deze uiteenzetting van Prof. Limperg meen ik te mogen
  opmaken dat ook hij het teekenen der jaarrekening als de be­
  langrijkste behoefte besehouAvt, die in het maatschappelijk ver­
  keer aan aceountantsarbeid bestaat.
   Uitgaande van deze gedachte omtrent den arbeid van den
  accountant lijkt het mij toe dat de opvatting door mij voor­
  gestaan, dat de eontróle-taak primair bezien moet worden uit
  het oogpunt van haar beteekenis van déchargeerende werking
  de juiste is, zij het dan dat zij in de theorie van Prof. Limperg
  slechts een der normen is, die in het maatschappelijk verkeer
  kunnen bestaan. Een splitsing tusschen déchargeerende en adviseerende taak van den accountant kan echter evenveel omvat­
  ten als in de vertrouAvenstheorie is in te denken. Hetgeen col­
  lega Mey nu doet, lijkt mij niet logisch. Immers in het stelsel
  van de vertrouwenstheorie is een volledige controle evenzeer
  mogelijk als een beperkte controle. Met een Avillekeurig voor­
  beeld, Avaarbij het precies zoo gaat als men het hebben wil, zal
  men nimmer kunnen aantoonen dat een contróleleer anders
  opgesteld zou moeten Avorden dan door mij is geschied. Practische voorbeelden zijn bij uitstek ongeschikt om klaarheid te
  brengen in het wezen en het doel van den contróle-arbeid.
  Dr. A. STERNHEIM
  Naschrift
  Door vriendelijkheid van de Redactie Avas ik in staat kennis
  te nemen van Dr. Sternheim’s opmerkingen betreffende mijn
  artikel in het October-nummer van den voorgaanden jaargang
  van dit blad. Drie punten vallen dan in Dr. Sternheim’s be­
  toog op, waarop ik nader Avensch in te gaan, n.1. :
  1°. door mij zou ten onrechte verband gelegd zijn tusschen
  de controletechniek en de vertrouwenstheorie.
  2°. in het stelsel der vertrouwenstheorie zou een volledige
  controle evenzeer mogelijk zijn als een beperkte controle.
  3°. mijn poging om aan te toonen, dat de contróleleer
  anders gesteld moet worden dan collega Sternheim deed, zou
  aan een willekeurig voorbeeld ontleend zijn, waarbij ik het pre­
  cies zoo laat gaan als ik hebben Avil.
   Dr. Sternheim’s opmerking betreffende mijn beAvering, dat
  hij zich eveneens plaatste op de vertrouwenstheorie (zij het dan
  met subjectieven inslag) is op den achtergrond gehouden en
  die mag ik dus voorbijgaan onder mededeeling, dat ik hier ge­
  schreven had uit herinnering van uitingen in enkele debatten.
  In hoeverre dit al dan niet juist is, kan verder buiten geding
  blijven.
  1°. Verband tusschen vertrouwenstheorie en controletech­
  niek.
  Naar Dr. Sternheim’s oordeel bestaat zoodanig verband
  blijkbaar niet, althans hij noemt het door mij gelegde verband
  een koppeling. Hoe ziet echter Dr. Sternheim de controletech­
  niek? Uitsluitend als de techniek van het onderzoek, dat voert
  tot de balansteekening, blijkens het bovenstaande althans mag
  1)
  
  Cursiveering van mij.
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  men dat, vrijwel aannemen en vandaar ook dat collega Sternlieim
  de déchargeerende taak als uitgangspunt neemt. Ik geloof dat
  die baseering te beperkt is, wat ook blijkt uit de reserves in
  bovenstaande uitlatingen n.1. „meest normale functie” — „be­
  langrijkste behoefte in het maatschappelijk verkeer aan accountantsarbeid” . Met die laatste in reserve gestelde uitingen ben
  ik het eens, maar daar volgt dan tevens uit dat, moge al de
  balansteekening de belangrijkste doelstelling van den accountantscontróle-arbeid zijn, daarnaast andere doelstellingen be­
  staan. Zoo acht ik ook, dat Prof. Limperg’s bedoeling geweest
  is, in het door Dr. Sternlieim geciteerde betoog, dan klopt ook
  volkomen dat die déchargeerende taak voor Prof. Limperg
  slechts één der normen in het verkeer bestaande zijn kan. Ter
  aangegeven plaatse zegt de Hgl. schrijver, dat bij „de „verkla­
  r i n g ” het probleem in volle beteekenis kan onderzocht wor„den, zonder dat het noodig is af te dalen in de bijzonderheden,
  „welke bij de onderzoekingen met speciale doeleinden de aan­
  d a c h t van de principieele vragen afleiden”.
   Volgt men nu Dr. Sternheim’s weg dan krijgt men een te
  enge contróleleer, n.1. die alleen slaat op dien eontróle-arbeid,
  die in een „verklaring” uitloopt. (Strikt genomen dus niet eens
  omvat de geregelde contrôle van kleinere.firma’s, waar geen
  déchargeerende functie bestaat). Zeer zeker niet omvat ze édi­
  ter de investigations en moet men dus steeds trachten daar den
  eontróle-arbeid bij analogie uit de geheel ongelijksoortige „vol­
  ledige controle” af te leiden.
  Ziet men echter meerdere doelstellingen dan kan men de
  contróleleer opbouwen naar de onderscheiding dier verschil­
  lende doelstellingen — de algemeene doelstelling van de certificeerende volledige contrôle en de bijzondere doelstellingen der
  investigations — en komt dus tot een meerdere eenheid van con­
  structie, waarin de controle der jaarrekening het hoofdgebouw
  is. Die doelstellingen in hunne verscheidenheid kunnen echter
  nog geen grondslag voor een theorie geven ; een „einheitliche ’ ’
  opbouw zou daarmede nooit verkregen worden. E r moet dus in
  dien eontróle-arbeid met verschillend doel een gemeene factor,
  een gemeene wortel zijn. Dezen acht ik aanwezig in de vertrouwenstheorie. Ik poog dus niets vast te koppelen, maar poog die
  theorie tot basis te nemen voor den opbouw van een contróle­
  leer. Zou dus alleen te vragen zijn of de vertrouwenstheorie
  daartoe aanleiding geeft.
  Deze theorie gaat uit van de idée, dat in het maatschappelijk
  verkeer zekere verwachtingen bestaan, zeker vertrouwen bestaat
  ten aanzien van den arbeid, die door de leden dier maatschappij
  verricht wordt. Een zeker vertrouwen omtrent den qualitatieven
  inbond van den dienst, die gepresteerd wordt of van het goed.
   dat wordt voortgebracht, Het verkeer vertrouwt dat de aan­
  geboden waar of dienst goed is, overeenkomt met dat, wat de
  producent pretendeert te geven en vervullende een behoefte,
  die in het maatschappelijk verkeer gevoeld wordt, overeenkom­
  stig een eisch, die diensvolgens gesteld wordt. Die eisch van het
  maatschappelijk verkeer bepaalt hoe en wat het product of de
  dienst zal zijn, bepaalt hun qualitatieven inhoud en is dus beheerschend voor de techniek van het productieproces. Zoo heb ik
  de vertrouwenstheorie gegeneraliseerd tot een algemeene theo­
  rie van economische verantwoordelijkheid. Zoo bepaalt dan
  echter ook de eisch van het verkeer, dat, indien de accountant
  verklaart dat een rekening juist is of dat de omzetten der
  laatste jaren, de liquiditeit of wat niet al is als in een bepaald
  geschrift weergegeven, hij zich overtuigd heeft, dat zulks inder­
  daad het. geval is. Overtuigd niet bij wijze van een geloofsstuk,
  maar op grond van verrichten arbeid; en niet van gedanen
  arbeid zonder meer te bepalen naar de meerdere of mindere
  mate van kennis van iemand, die zich accountant noemt (sub­
  jectief) maar van zoodanigen arbeid, als naar de eischen van
  
  41
  
  de vaktechniek verricht moest worden om eene verklaring van
  dusdanigen inhoud te kunnen geven (dus objectief en vanuit
  een wctensehappelijk-tc-formuleeren contróleleer). Daarbij
  komt dan de contróleleer — de controletechniek en met haar
  de vraag van totaal controle en détailcontróle (in hoeverre de
  een — in hoeverre de andere) niet de vertrouwenstheorie
  zelf op.
   Ik geloof niet, dat ik hier als Dr. Sternlieim meent in de
  vertrouwenstheorie iets „hineininterpretier” wat de steller der
  theorie niet bedoelde. Immers pag. 6 van het besproken con­
  gresreferaat lezen wij „Klaarblijkelijk worden omvang en aard
  „van het onderzoek bepaald door de vaktechnische eischen, die
  „in overeenstemming met de doelstelling van het onderzoek
  „aan den arbeid van den accountant worden gesteld” . Trou­
  wens, indien de gebeele beperking van den omvang der con­
  trole vanuit deze basis door Prof. Limperg behandeld wordt,
  dan zou van tweeën één — of Prof. Limperg voor dàt doel
  (n.1. voor die beperking) die vertrouwenstheorie gesteld moe­
  ten hebben, wat echter in strijd is met den aard van het gehcele betoog in het bedoelde referaat of Prof. Limperg heeft
  inderdaad bedoeld een generale basis te geven voor de contróle­
  leer, maar dan hel) il; niets vast gekoppeld, slechts het bestaande
  fundament benut om in schets-ontwerp aan te geven hoe een
  andere vleugel van liet gebouw der contróleleer zou kunnen
  worden opgetrokken.
  2°. In het stelsel van de vertrouwenstheorie zou een vol­
  ledige contrôle evenzeer mogelijk zijn als een beperkte.
   Volledige controle noemt Dr. Sternlieim blijkbaar (anders be­
  grijp ik zijn aanval niet) die contrôle, die alle boekingen na­
  gaat — die overal en steeds detailcontrole toepast. Dit klopt
  dan ook volkomen met den indruk, dien zijn werk „De Accoun­
  tantscontrole” geeft. De onderscheiding tusschen positieve en
  negatieve controle, tusschen controle met externe en interne
  bescheiden m.i. zoo fundamenteel voor den opbouw der con­
  tróleleer treden in zijn werk op den achtergrond. Bij Stern­
  heim is de vraag naar totaalcontróle, naar détailcontróle, naar
  de beteekenis der interne contrôle voor de détails een vraag,
  die men naar zijn subjectieve gevoelen, naar zijn subjectieve
  verantwoordelijkheidsbegrip moet oplossen, en connaissant les
  périls. Naai' mijn meening komt men daarmede niet uit, blijft
  men juist ten aanzien der meest fundamenteele beginselen in
  het ongewisse. Juist hier zal de vaktechnische eisch moeten
  spreken en dien heb ik getracht op te sporen op basis van de
  vertrouwenstheorie.
  Moge de vertrouwenstheorie eenerzijds. eischen, dat de
  accountant alle controlemaatregelen neemt die noodig zijn naar
  de vaktechnische eischen ; anderzijds volgt daaruit tevens, dat
  hij zoodanige werkzaamheden nalaat, die vaktechnisch be­
  schouwd geen of weinig beteekenis hebben. Daartoe behoort de
  contrôle met interne stukken — eopiefacturen en dgl. — vooral,
  wanneer die betreft negatieve controle. Zoo1kom ik tot de stel­
  ling — elders in dit nummer ook behandeld — dat de accoun­
  tant de materieele juistheid der verkoopcontróle slechts kan
  vaststellen door totaalcontróle, de verdeeling van den verkoop
  over verschillende goederensoorten eveneens kan vaststellen,
  maar niet kan instaan voor den stand der „individueele debi­
  teurenrekening op ieder oogenblik der eontróleperiode ” (een
  eisch van Dr. Sternlieim in „De Accountantscontrole” . (Ook
  weer hij kan slechts nagaan aan het einde eener periode, via
  verbandcontróle de juistheid der saldi).
   Controlemaatregelen als checken met eopiefacturen (in ge­
  vallen van negatieve controle) behooren strikt genomen in een
  contróleleer op basis der vertrouwenstheorie niet thuis, ze heb­
  ben alleen maar beteekenis voor liet vaststellen der formeeb
  juistc boeking, maar hebben (behoudens aan vullen derwijze)
  
  42
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  
  geen matcrieelen inhoud. Ik geef dus toe, dat daar waar de het geheel niet mogen stellen als een voorbeeld, in den zin als
  interne contrôle geen zekerheid geeft van de formeele juist­ Dr. Sternheim aan het woord geeft. Wanneer men over algeheid, de accountant den formeelen check-arbeid te doen zal heb­ meene beginselen der contróleleer sprekende wil aantoonen op
  ben, maar daarmede wordt die formeele controle geen accoun­ welke wijze men bij negatieve controle en bij interne stukkentantscontrole; in engeren zin : De l)eteekenis van de accountants- handelt en daarbij dan zegt dat men de verkoopcontróle als
  contróle in het maatschappelijk verkeer ligt in de door den voorbeeld wil nemen, bedoelt men, dat uit de verschillende ge­
  accountant te verrichten matericele contrôle, juist naar het be­ vallen van negatieve controle, men zich in de bespreking voorginsel der vertrouwenstheorie. Het verband tusschen deze loopig beperkt tot de verkoopcontróle als zijnde het meeste altheorie en de formeele controle van de juistheid der boekingen gemeene geval. Daarin is dus niets van het practische voor­
  ligt slechts zoo, dat ondersteld moet worden, dat daar, waar beeld onder bijzondere omstandigheden.
   Het verwijt, dat ik „het precies zoo laat gaan als ik het
  de formeel-administratieve juistheid niet voldoende vaststaat,
  die tevens onderzocht moet worden, omdat ze voorwaarde voor hebben wil” is evenmin gerechtvaardigd. Het slaat daarop, dat
  materieele controle is; voorts in zooverre, dat bij niet voldoend ik in mijn artikel een correcte inrichting der administratie met
  vaststaande of te eonstrueeren formeel-administratieve juist­ een perfecte interne contrôle vooropgesteld heb. Hoezeer dit
  heid in een voorbehoud in de verklaring moet worden vast­ in de praetijk te wenschen moge overlaten en daardoor speciale
  gelegd het verzwakkende gevolg van dien, t.a.v. de materieele maatregelen mogen ontstaan, is toch die vooropstelling geen
  overdreven idealiseerende simplificatie. Hij, die iets wil zeggen
  juistheid van liet te certificeeren document.
   Wanneer nu Dr .Sternheim geen verband ziet tusschen con- omtrent contróle-techniek en daarbij vanuit een algemeen be­
  tróleleer en vertrouwenstheorie ontstaat dit doordien hij niet ginsel wil deduceeren moet toch zoodanige vooropstelling ma­
  in voldoende mate de ontoereikendheid der (formeele) controle ken dat het accountantswerk zuiver en zonder bijmenging van
  met interne stukken gesteld heeft. Toegevende dat de formeele andere werkzaamheden naar voren treedt. De reeks van pro­
  controle strikt genomen geen accountantscontrole is, alleen blemen der contróleleer toch zal behandeld moeten zijn in de
  maar additioneele beteekenis heeft, wordt het verband tusschen onderstelling dat de inrichting en diensvolgens de interne
  vertrouwenstheorie eu contróleleer duidelijker, maar blijkt ook controle perfect is, alleen daardoor krijgt men, in zuivere
  tevens, dat de vertrouwenstheorie niet een controle impliceert, perspectief, den omvang en den inhoud der accountantscon­
  die den vollen omvang van alle boekingen nagaat ■
  — maar een trole, zeer zeker wanneer men wil nagaan welke beteekenis de
  contróleleer, die absolute en materieele juistheid van een te interne controle t.a.v. détails kan hebben voor de gevallen waar­
  certificeeren rekening langs den kortst mogelijken weg tracht in de accountantscontrole haar weg in de totaalcontróle vindt.
  te bereiken.
  Eerst daarna zal men moeten nagaan, welke invloeden op den
  3°. Daarmede kan ik overgaan tot het derde punt, de be­ accountantseontróle-arbeid uitgaan van gebi’eken in do admi­
  teekenis van mijn, in October gegeven voorbeeld. In Dr. Stern- nistratieve inrichting en van leemten in de interne controle.
   heim’s critiek merkt hij op, dat ik getracht heb met een wille­ Men moet die aanvullen door speciale maatregelen, maar daar­
  keurig voorbeeld aan te toonen dat de contróleleer anders moet mede komen toch die maatregelen strikt genomen niet in de
  opgesteld worden dan hij deed. Nu blijkt m.i. uit het artikel contróleleer ; met de accountantscontrólearbeid hebben ze feite­
  wel, dat ik niet vooropgezet de bedoeling gehad heb Dr. Stern­ lijk niets te maken. De contróleleer zal zelfstandig opgebouwd
  heim ’s meening t.d.a. te gaan aanvallen. Men kan mij dus niet moeten worden zonder de speciale maatregelen bij onvoldoende
  verwijten een niet-geslaagde poging tot zoodanige bestrijding inrichting of gebrekkige interne controle vereischt. Mogen de
  gedaan te hebben. Waar echter uit mijn betoog in het October- practische gevallen waarbij zulke maatregelen vereischt worden
  artikel wel volgt, dat ik de contróleleer uit een ander stand­ de numeriek-talrijke zijn, ik zal ze voor den ophouw der con­
  punt behandelen wil dan Dr. Sternhcim moet ik wel nader in­ tróleleer als speciale gevallen moeten zien, die den controleegaan op diens slotopmerking. In mijn October-artikel behandel renden accountant tot zoodanige maatregelen in het controle­
  ik de verkoopcontróle en de debiteurencontróle als meest be­ plan noodzaken, als waartoe hij naar vaktechnische eischen
  kende voorbeeld van een negatieve contrôle, waarbij een poging niet gehouden zou zijn, indien de te controleeren administratie
  tot détail-contrôle slechts intern-gemaakte copieën vindt. In aan de eischen der inrichtingsleer voldeed.
   Methodologisch is dus zoowel de behandeling der negatieve
  hetzelfde artikel verwijs ik echter naar overeenkomstige behan­
  delingen bij de fabriekscontróle t.a.v. de controle op het pro­ controle rond het vraagstuk der verkoopcontróle (verkoopconductieproces n.1. in de „Uit en Voor’’-rubriek van dit Maand­ tróle is steeds negatieve contrôle bij de doelstelling der balans-'
  blad. Wanneer Dr. Sternhcim daarin nu ziet practische voor­ teekening), als de vooropstelling van voldoen aan eischen van
  beelden, waaruit men nimmer eenige klaarheid kan verkrijgen inrichting en interne contrôle. Gaat men dien weg niet en laat
  in grondvraagstukken, dan stelt hij de zaak verkeerd en neemt men het scherpe verschil tusschen positieve en negatieve con­
  het woord „voorbeeld” in geheel anderen zin dan toepasselijk trole, tusschen de beteekenis van externe en interne stukken als
  is op het door mij gestelde. De opmerking van Dr. Sternheim, controlemiddel op den achtergrond treden dan komt men t.a.v.
  die elk theoreticus sympathiek zal aanvoelen slaat, op, aan de het vraagstuk der totaalcontróle niet verder dan de fundeering
  praetijk ontleende, voorbeelden van speciale gevallen. Zulk o]) de werking van het subjectieve verantwoordelÿkheidsbegrip,
  soort voorbeelden als de ervaringsman vaak oproept om na te een m.i. niet voldoende basis.
   Helaas heeft mijn verdediging grooter omvang dan de aan­
  gaan of de theorie wel opgaat en waarin veelal speciale sto­
  rende omstandigheden zoodanige andere werkingen oproepen, val ; dit ligt echter in het karakter van dien aanval zelf, die
  dat de werking, die volgens de wetten der theorie moest be­ weliswaar slechts een paar stooten geeft, maar die zoodanig
  staan er door uit het oog verloren wordt. Die indruk als zou op het fundament van mijn beschouwing richt dat alleen een
  ik een dgl. voorbeeld benut hebben, wordt nog versterkt door uitvoeriger verdediging kon pogen de aangevoerde bezwaren
  de toevoeging „willekeurig voorbeeld, waarbij het precies zoo te ontzenuwen. Heeft deze polemiek mij genoodzaakt een fun­
  „gaat als men het hebben wil” . Mag echter het door mij ge­ damenteel meeningsverschil naar voren te brengen met Dr.
  stelde geval op zoodanige wijze betiteld worden? De contrôle Sternheim’s „Contróleleer” , ik wil deze nu sluiten met te ver­
  op verkoop, op debiteuren en op ontvangsten is zeker niet een klaren. dat ik om de groote waardeering, die ik overigens heb
  zóó bijzonder voorbeeld; ja in een theorie der contrôle zal men voor wat in dat boek geboden wordt, in mijn October-artikel
  
  MAANDBLAD VOOR ACCOUNTANCY EN BEDRIJFSHUISHOUDKUNDE
  getracht heb mijn meening over dit punt te zeggen, zonder die
  in polemiek te stellen tegenover de leidende gedachten van Dr.
  Sterriheim’s arbeid.
   ABB, MEY
  
  EXAM ENVRAAG STUKKEN
  Red.: ABR. MEY en JAMES POLAK
  Vraagstuk I Federatief Examen van Januari 1928
  (Ie vraag betreffend controle eener Cigaretten-fabriek ;
  zie het voorgaand nummer van dit blad, pag. 28)
  De eerste vraag stelt als probleem na te gaan in hoeverre
  detailcontrole en in hoeverre totaalcontróle in het controle­
  plan zal moeten worden toegepast. Om hier tegenover een
  standpunt in te kunnen nemen zal men moeten uitgaan van het
  onderscheid, dat men in de contróleleer opmerkt tussehen
  positieve en negatieve controle d.w.z. dat deel der contrôle,
  waarbij nagegaan moet worden of al wat geboekt is, geboekt
  mocht worden en dat deel der controle, dat nagaat of niet
  meer geboekt moest worden dan geboekt werd. Bij de controle
  der inkoopen zal het van belang zijn na te gaan of alles was
  als inkoop werd verantwoord inderdaad gekocht is, bij de con­
  troles der verkoopen is het van belang vast te stellen of inder­
  daad alle verkoopen verantwoord zijn. De detailcontrole op de
  inkoopen kan dus inderdaad doeltreffend zijn ; als alle posten
  nauwkeurig kunnen worden nagegaan, kunnen geen inkoo­
  pen verantwoord zijn, die niet plaats gehad hebben; détailcontrôle op de verkoopen daarentegen, bestaande in een gede­
  tailleerde vergelijking met copiefacturen zou tot geen verder
  resultaat kunnen voeren dan het vaststellen van „juiste boe­
  king” een formeele juistheid — echter zonder materieelen inhoucl. De controle op de quantitatieve grootte van den verkoop
  zal op andere wijze moeten worden gevonden n.1. door die af te
  leiden uit verbandscontróle — dus via inkoopcoutróle en voorraadopname — dus door totaalcontróle. Indien nu de detail­
  controle op den verkoop hetzelfde quantum als verkocht aan­
  geeft, heeft de formeele juistheid bovengenoemd althans vooi
  het totaal quantum een materieelen inhoud gekregen. De con­
  trole op het geldbedrag van den verkoop zal dan nog volgen
  moeten — hier kan men twee wegen inslaan. Copiefacturen
  volgen en bij elke copiefactuur nagaan aan de hand van orders
  etc. of de gefactureerde prijzen juist zijn, of wel een totaal­
  contróle, n.1. vaststellen langs den indirecten weg hoe groot
  de omvang van den verkoop is voor elke soort of elk artikel,
  waarvoor een gelijke prijs berekend wordt.  In het vraagstuk wordt aangegeven, dat de administratieve
  verantwoording in alle opzichten voldoet aan de eischen van
  interne controle m.a.w. de formeele juistheid der boekingen is
  verzekerd zonder dat wij daaraan iets doen. Rest dus de
  materieele controle, waarin dan ook het feitelijk aecountantswerk bestaat. In verband met bovenstaande beschouwing volgt
  dan ook, dat de inkoopen in détails gecontroleerd moeten wor­
  
  43
  
  den — terwijl op de verkoopen de totaalcontróle toegepast
  wordt. De verdeeling van den verkoop naar de merken en de
  soorten (in verband met de prijzen) is zelfstandig te controleeren — immers we weten van elk der 15 merksoorten de aan­
  tallen voorradig bij begin en einde, der periode, de aantallen
  geproduceerd en dus tevens de verkochte hoeveelheden. De productie-contróle behandelen we ditmaal niet, merken alleen op,
  dat ze eveneens op verbandscontróle berust. Elke soortmerk
  heeft een bepaalden vasten verkoopprijs waarmede dus door
  totaalcontróle gevonden kan worden het bedrag van den ver­
  koop m.a.w. tevens het bedrag, dat aan debiteuren in totaal
  belast moet zijn — de rabatten buiten rekening gelaten. We
  nemen aan, dat inderdaad de debiteuren tot volle catalogus­
  prijs belast worden en de rabatten afzonderlijk geboekt worden.
   We mogen dat doen, omdat zulks een eisch der interne controle
  is en dus dit niet zoo zijnde, invoering noodzakelijk is. De contróle-maatregelen op de rabatten behooren nu weer tot de
  positieve controle — nagegaan moet worden of alle kortingen,
  die verleend werden mochten worden verleend. Hier zal dus
  weer een détailcontróle moeten worden toegepast. Zoowel gros­
  siers als détailverkoopers genieten korting — maar verschil­
  lende. Administratief zullen de verkoopboeken beide groepen
  afnemers scheiden en zullen voor elk afzonderlijke debiteurenboeken bestaan — verder zal voor de incasso’s die naar de ban­
  ken gaan, voor beide groepen met afzonderlijke borderellen
  worden gewerkt, bij de giro-remisen zal aanteekening van de
  groep moeten worden gemaakt. Bij de debiteurencontróle, die
  driemaandelijks geschiedt wordt gewerkt met teil ijst en—de door
  het personeel gemaakte tellijst vermeldt bruto-verkoopbedragen — rabatten (omzetrabatten en rabatten naar de soort wederverkoopen afzonderlijk) — kortingen v/eontant — nettoverkoopbedragen en betalingen — bank en P. G-. De brutoverkoopkolom moet stemmen met de totaalverkoopcontróle,
  de betalingen-kolommen met de gecheckte bankadministratie.
   De eerste maal, dat we de tellijst controleerden hebben we aan
  de hand van correspondentie nagegaan of de daarop als grossier
  resp. défaillis! vermelde personen inderdaad als zoodanig kun­
  nen worden aangemerkt, de volgende kwartalen gaan we daarop
  door en worden alleen de mutatiën nagegaan, daar we voor de
  geheele tellijstendebiteurencontróle van elk volgend kwartaal
  aanschakelen aan de voorgaande tellijst. We weten dan, dat de
  personen, die op de beide tollijsten voorkomen daarop juist ge­
  plaatst zijn. dus behooren tot die categorie rabatgenieters (wat
  dus betreft de wederverkoop-rabatten). Voorts zal bij het
  checken der tellijst post voor post in het debiteurenboek moe­
  ten worden nagegaan het verband tusschen verkooprabathoogte
  en rabatbedragen eenerzijds en nctto-bedrag en betaling ander­
  zijds. De omzetrabatten worden uitteraard periodiek (b.v. kwartaalge wijze) af gerekend en eveneens bij de laatste betaling der
  periode vereffend. Hier moet dus weer nagegaan worden het
  verband omzetrabat en anderzijds de aftrek van de betaling
  blijkende uit den post aan de creditzijde. Vervolgens wordt
  de saldobepaling nagegaan en wordt de incasso der saldovormende posten specifiek gecontroleerd met bankbescheiden.
  We gaan dus uit van de stelling, dat de betaling der posten
  de juiste belasting op rekening bewijst, en dat fraude in den
  verkoop bij dit controlesysteem alleen mogelijk zou zijn, indien
  een verkoop opzettelijk op een als dubieusbekende afnemer be­
  last zou zijn — wat we echter in de gevolgde contrôle ont­
  dekken.
  Ten aanzien van de rabatten volgt ook, dat geen meerdere
  rabatten verleend zijn dan verleend mochten worden, want de
  ontvangsten volgens debiteurenboek stemmen met de bank en
  giroboeken (in totaal per afnemersgroep) de berekening der
  rabatten stemt met de debetbelaste bedragen (gezien de rabat-.
  