title: Planning paper 113 - Visions à long terme - Concepts et application au développement durable
text: Als er een indicator in de vijfde kolom staat, betekent dit dat hij uiteindelijk de beste beschikbare indicator
  uit de vierde kolom zou moeten vervangen. Bevat de vijfde kolom daarentegen geen indicator, dan
  betekent dit dat de indicator uit de vierde kolom beste beschikbare indicator bestaat en het met de huidige
  kennis mogelijk maakt de doelstelling op te volgen. Dat sluit echter niet uit dat de keuze van die
  indicatoren in de toekomst kan veranderen, naargelang van de evolutie van de kennis over de
  beschreven verschijnselen.
  Voor sommige doelstellingen wordt slechts een enkele beschikbare of te ontwikkelen indicator
  voorgesteld omdat die als voldoende omvattend te beschouwen is. Voor andere doelstellingen moeten
  verscheidene indicatoren ontwikkeld worden om alle aspecten van de doelstelling op te volgen.
  Bovendien hebben bepaalde indicatoren uit de tabel betrekking op verscheidene doelstellingen; zij zijn
  met een asterisk gemerkt.
  56
  
  Die term komt, net zoals die van de noodzakelijke indicatoren, uit de werkzaamheden van Eurostat over de indicatoren van
  duurzame ontwikkeling (Europese Commissie, 2005).
  65
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Tabel 8
  
  Doelstellingen en indicatoren uit de FPB-bijdrage aan het debat over de LTV
  
  Uitdagingen en thema’s
  
  Nr.
  Gender
  
  1
  
  Sociale inclusie
  
  2
  
  3
  Werk en vaardigheden
  
  4
  
  5
  
  Doelstellingen
  
  Beste beschikbare indicatoren
  
  Inclusieve samenleving
  Vrouwen en mannen oefenen hun rechten uit en dragen bij tot alle
  - Loonkloof tussen vrouwen en mannen
  aspecten van de ontwikkeling van de samenleving en de verbetering
  - Aandeel regeringsleden naar geslacht in de
  van de levensomstandigheden zonder onderscheid, uitsluiting of
  Federale regering
  beperking op grond van hun geslacht.
  Iedereen beschikt over een inkomen uit arbeid, uit vermogen of
  afkomstig van socialebeschermingsstelsels en heeft toegang tot
  diensten van algemeen belang. Iedereen kan aldus gedurende alle
  fasen van zijn leven voorzien in alle behoeften om menswaardig te
  leven.
   De inkomensongelijkheid tussen 2010 en 2050 is niet gestegen.
  - Aantal personen met risico op armoede of
  sociale uitsluiting (EU 2020)
  
  Het werkgelegenheidsniveau is zo hoog en stabiel mogelijk. Iedereen
  op arbeidsleeftijd heeft de mogelijkheid betaald werk te vinden. Dit
  werk respecteert de criteria van waardig werk, draagt bij tot de
  verbetering van de persoonlijke ontwikkelingsperspectieven en is
  aangepast aan ieders capaciteiten, in het bijzonder van oudere
  werknemers.
  Het werkloosheidspercentage benadert in 2050 het laagst mogelijke
  bereikbare niveau.
  - Werkgelegenheidsgraad 20-64-jarigen (EU 2020)
  
  - Aantal kinderen (0-17 jaar) met risico op
  armoede of sociale uitsluiting (EU 2020)
  
  Te ontwikkelen indicatoren
  
  - Gender equality index
  
  - Aantal personen met een inkomen onder het
  minimale inkomen bepaald volgens de
  budgetstandaardmethode
  
  - De S20/S80-ratio
  
  - Aantal werkenden met een armoederisico *
  
  - Indicator over waardig werk *
  
  - Werkloosheidsgraad volgens administratieve
  gegevens (werkloosheidsdefinitie Federaal
  Planbureau)
  - Werkloosheidsgraad volgens enquêtegegevens
  (werkloosheidsdefinitie
  Arbeidskrachtenenquête)
  
  Onderwijs en vorming
  
  6
  
  De ongelijkheden op het vlak van werkloosheidsrisico’s zijn gedaald
  ten opzichte van 2010.
  - Ratio van de werkloosheidsgraad van
  laaggeschoolden ten opzichte van die van
  hooggeschoolden
  
  7
  
  Het scholingsniveau van de bevolking is gestegen en blijft hoog.
  - Aantal 30-34-jarigen met diploma hoger
  onderwijs (EU 2020)
  
  8
  
  Iedereen beschikt gedurende alle fasen van zijn leven en
  professionele loopbaan over alle technische en sociale vaardigheden
  en kennis noodzakelijk om zijn persoonlijke en professionele
  doelstellingen te verwezenlijken en om deel te nemen aan de
  samenleving, onder meer via betaald werk.
  - Aantal vroegtijdige schoolverlaters (EU 2020)
  - Volwassen bevolking die deelneemt aan
  opleidings- en vormingsactiviteiten in het kader
  van een leven lang leren
  - Functionele alfabetiseringsgraad
  
  Gezondheid
  
  9
  
  10
  
  66
  
  De volksgezondheid is verbeterd en wordt op een hoog niveau
  gehandhaafd. De levensverwachting in goede gezondheid is gestegen
  ten opzichte van 2010.
   Gezondheidszorgvoorzieningen zijn meer gericht op preventie dan in
  2010.
  - Levensverwachting in goede gezondheid naar
  geslacht
  - Indicator over preventieve
  gezondheidszorgvoorzieningen
  
  PLANNING PAPER 113
  Uitdagingen en thema’s
  
  Nr.
  11
  
  Klimaatverandering
  
  12
  
  13
  
  Natuurlijke hulpbronnen
  
  Beste beschikbare indicatoren
  
  - Zelfgerapporteerde onvervulde behoefte aan
  medisch onderzoek of medische behandeling
  
  Milieubescherming
  In 2050 heeft België zijn broeikasgasemissies zeer aanzienlijk
  - Broeikasgasemissies op het Belgische
  verlaagd, conform de Europese doelstelling om "tegen 2050 de
  grondgebied (EU 2020)
  emissies met 80 à 95% terug te brengen, in vergelijking met het
  niveau van 1990” en de mondiale doelstelling om de globale
  opwarming te beperken tot 2°C boven het pre-industriële niveau.
  De Belgische samenleving is aangepast aan de reeds ingezette
  klimaatverandering.
  België neemt deel aan de internationale inspanning voor de
  financiering en hulp bij het opzetten van een klimaatbeleid in de
  minst ontwikkelde landen.
  15
  
  De uitstoot van vervuilende stoffen, zoals stikstofoxiden, fijn stof,
  persistente organische stoffen, zware metalen, nitraten en fosfaten,
  is aanzienlijk verminderd en de lucht-, water- en bodemvervuiling
  heeft niet langer een significante – directe of indirecte – weerslag,
  noch op de gezondheid, noch op het milieu.
  De verbruikte hoeveelheid niet-hernieuwbare grondstoffen is
  aanzienlijk verminderd en die grondstoffen zullen enkel verder
  ontgonnen worden indien er geen alternatief uit recyclage bestaat.
  Hernieuwbare grondstoffen, en met name zoet water, worden
  ontgonnen zonder het vermogen van toekomstige generaties om die
  hulpbronnen op eenzelfde niveau te ontginnen, in het gedrang te
  brengen.
  Iedereen heeft toegang tot een voldoende hoeveelheid water van
  goede kwaliteit om menswaardig te leven.
  - Concentraties fijn stof (PM2,5) in de lucht
  
  De biodiversiteit wordt gevaloriseerd, in stand gehouden, hersteld en
  gebruikt in België, waarbij het behoud wordt verzekerd van de
  goederen en diensten die de ecosystemen leveren, zoals voedsel,
  water, luchtzuivering en bestuiving.
   Om de biodiversiteit te beschermen en de armoede te bestrijden,
  draagt de Belgische samenleving op het internationale niveau bij tot
  een eerlijke en billijke verdeling van de voordelen uit het gebruik van
  genetische hulpbronnen en de ermee verbonden traditionele kennis
  voor de ontwikkeling van een breed gamma producten, onder meer
  geneesmiddelen en voedsel.
  - Ruimtelijke fragmentatie van de ecosystemen
  
  17
  
  18
  19
  
  20
  
  Te ontwikkelen indicatoren
  
  - Levensverwachting in goede gezondheid naar
  sociaaleconomisch statuut
  
  14
  
  16
  
  Biodiversiteit
  
  Doelstellingen
  De sociaaleconomische ongelijkheden in verband met de
  gezondheidstoestand en de toegang tot
  gezondheidszorgvoorzieningen zijn verminderd ten opzichte van
  2010.
  - Totale kosten van de natuurrampen door
  klimaatverandering
  - Financiële hulp ter ondersteuning van het
  klimaatbeleid van ontwikkelingslanden
  (aanvullend bij de officiële
  ontwikkelingshulp)
  
  - Binnenlands verbruik van grondstoffen behalve
  biomassa *
  
  - Totaal verbruik van grondstoffen behalve
  biomassa *
  
  - Binnenlands verbruik van grondstoffen,
  gedeelte biomassa *
  
  - Totaalverbruik van grondstoffen, gedeelte
  biomassa *
  
  - Stand van de grondwaterspiegel
  - Verbruik van leidingwater door de gezinnen per
  persoon per dag
  
  - Aantal octrooiaanvragen gebaseerd op
  genetische hulpbronnen
  
  - Trends inzake toegang en billijkheid in de
  verdeling van de voordelen van de
  genetische hulpbronnen
  
  67
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Consumptieen productiepatronen
  
  21
  
  22
  
  23
  
  Duurzame consumptie- en productiepatronen
  In 2050 nemen de producenten hun maatschappelijke
  - Aantal werkenden met een armoederisico *
  verantwoordelijkheid op door degelijke jobs aan te bieden en door de
  negatieve druk die hun productiepatronen uitoefenen op het milieu te - Binnenlandse input van grondstoffen
  verminderen en te beheersen.
  - Binnenlands verbruik van grondstoffen *
  De consumenten nemen ook hun verantwoordelijkheid op bij de keuze - Aandeel van de uitgaven voor "biologische"
  en het gebruik van goederen en diensten om de negatieve impact
  voeding in de voedingsuitgaven van een gezin
  ervan op de mens en het milieu te verkleinen.
   Om die transitie aan te moedigen, speelt de overheid een
  - Aandeel van de EMAS-geregistreerde sites van
  voorbeeldrol door criteria inzake duurzame ontwikkeling op te nemen
  de federale overheid
  in haar consumptie- en productieactiviteiten.
  - Indicator over waardig werk *
  
  - Totaal verbruik van grondstoffen *
  - Aandeel van de gezinsuitgaven voor
  milieuvriendelijke producten
  
  - Aandeel van de duurzame
  overheidsopdrachten op federaal niveau
  Energie
  
  Vervoer
  
  24
  
  Iedereen heeft toegang tot een hoeveelheid energie die het mogelijk
  maakt menswaardig te leven.
  - Aantal personen dat verklaart problemen te
  hebben gehad om hun woning voldoende te
  verwarmen omwille van financiële redenen
  
  25
  
  De energie-efficiëntie zal tussen 2010 en 2050 veel meer toenemen
  dan tussen 1970 en 2010.
  - Energie-efficiëntie (bbp/primaire
  energieverbruik)
  
  26
  
  De hernieuwbare energievormen overheersen in de energiemix.
  - Aandeel van energie uit hernieuwbare bronnen
  in het bruto finale energieverbruik (EU 2020)
  
  27
  
  Iedereen heeft toegang tot een vervoerswijze waarbij de emissies van
  broeikasgassen en vervuilende stoffen, de impact op de biodiversiteit
  en op de levenskwaliteit zeer gering zijn.
  28
  
  De bevolking kan kiezen voor collectieve vervoerswijzen die meer
  worden gebruikt dan individuele vervoerswijzen.
  - Aandeel van het collectief vervoer in het
  personenvervoer
  
  29
  
  Voor het goederenvervoer worden het spoor en de binnenvaart het
  meest gebruikt.
  - Aandeel van het spoor en de binnenvaart in het
  goederenvervoer
  
  30
  
  De evolutie van de vervoermiddelen gaat gepaard met de integratie
  van alle milieu-externaliteiten (broeikasgassen, vervuiling, lawaai...)
  en sociale externaliteiten (ongevallen, files...) in de vervoerprijzen
  Het aantal ongevallen is fors gedaald en dodelijke ongevallen zijn
  uitzonderlijk geworden.
  31
  
  Huisvesting
  
  68
  
  32
  
  Iedereen heeft toegang tot een degelijke woning.
  33
  
  Alle gebouwen hebben een zeer hoge energieprestatie als gevolg van
  de geleidelijke renovatie van het gehele woningpark.
   34
  
  De bewoning is verdicht rond de knooppunten van collectief vervoer,
  waarbij wel een evenwichtige ontwikkeling van het hele grondgebied
  wordt gewaarborgd.
  - Aandeel van de gezinnen met
  energiearmoede
  
  - Aantal personen zonder toegang tot het
  openbaar vervoer op minder dan 500 meter
  van hun woonplaats
  
  - Kosten van de milieu- en sociale
  externaliteiten van het vervoer
  - Aantal slachtoffers van verkeersongevallen
  (doden, zwaargewonden, lichtgewonden;
  opgedeeld volgens geslacht, leeftijd en
  vervoerswijze)
  - Aantal personen zonder vaste verblijfplaats
  of verblijvend in een onbewoonbare woning
  - Totale finale energieverbruik van de
  residentiële sector
  
  - Verdeling van het gebouwenpark volgens
  specifiek energieverbruik en isolatieniveau
  - Concentratie van woonkernen
  
  PLANNING PAPER 113
  Voeding
  
  35
  
  Iedereen heeft toegang tot een gezonde en voedzame voeding.
  - Aantal personen dat een beroep doet op
  voedselhulp
  
  36
  
  De voedselconsumptie- en productiepatronen zullen diepgaand
  veranderd zijn in de zin dat ze een veel positievere impact zullen
  hebben op de gezondheid en het milieu.
  - Aandeel van de bevolking dat verklaart minstens
  2 porties fruit en minstens 200 gram groenten te
  eten per dag
  
  37
  
  De voedselverspilling over de volledige voedingsketen zal aanzienlijk
  afgenomen zijn.
  - Zichtbare vleesconsumptie per inwoner per dag
  
  Wereldwijd
  partnerschap
  
  38
  
  Overheidsschuld
  
  39
  
  40
  
  - Hoeveelheid voedselafval
  
  Goed bestuur
  Wat internationale samenwerking betreft, gaat België in zijn
  - Officiële ontwikkelingshulp in procent van het
  bilaterale en multilaterale betrekkingen een duidelijke en actieve
  bruto nationaal inkomen, opgedeeld in
  verbintenis aan ten gunste van een duurzame ontwikkeling. Het ziet
  landengroepen (MOL) en zo mogelijk per thema
  erop toe dat zijn binnenlands en buitenlands beleid overeenstemmen
  van duurzame ontwikkeling
  met de internationale principes en verbintenissen inzake duurzame
  ontwikkeling.
   De schuldenlast – zowel van de privésector als van de overheid – die
  zowel voortvloeit uit sociale verschijnselen (in het bijzonder de
  pensioenen en de gezondheidszorg) als uit milieu- en economische
  verschijnselen, zal op een houdbaar niveau blijven en de toekomstige
  generaties dus niet belasten.
  België bevindt zich in een situatie van evenwicht wat zijn handels- en
  financiële relaties met andere landen betreft.
  - Indicatoren ten laatste in 2015 vast te
  leggen, in het kader van het proces ter
  bepaling van de doelstellingen van
  duurzame ontwikkeling en coherent met de
  herziening van de
  millenniumontwikkelingsdoelstellingen
  
  - Overheidsschuld in procent van het bbp
  
  - Balans van de lopende rekening in procent van
  het bbp
  - Netto buitenlandse investeringspositie in
  procent van het bbp
  
  O&O
  
  41
  
  De inspanningen voor investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn
  toegenomen.
  42
  
  De inspanningen voor investeringen in O&O hebben voornamelijk
  betrekking op de stijging van de absorptiecapaciteit van de innovaties
  om de nieuwe technologieën, processen en organisatievormen beter
  te verspreiden, te integreren en te gebruiken.
  Onderzoek en ontwikkeling worden, net zoals het onderwijs, ten
  dienste gesteld van een zorgvuldig milieu- en ontwikkelingsbeheer.
   43
  
  - Aandeel van bruto binnenlandse uitgaven voor
  onderzoek en ontwikkeling in het bbp,
  opgesplitst naar publieke en private sector
  (EU 2020)
  - Absorptiecapaciteit
  
  - Aandeel van bruto binnenlandse uitgaven
  voor onderzoek en ontwikkeling in het bbp,
  opgesplitst naar thema van duurzame
  ontwikkeling
  
  69
  
  PLANNING PAPER 113
  
  2.2. Bijdragen van de andere actoren van de wet
  Naast de bijdrage van de Task Force Duurzame Ontwikkeling (TFDO) (zie hoofdstuk 2.1), werd het
  parlementair debat over de langetermijnvisie (LTV) ook gevoed door de bijdragen van de twee andere
  institutionele actoren van de wet: de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling (FRDO) en de
  Interdepartementale Commissie Duurzame Ontwikkeling (ICDO). Het uitwerkingsproces en de
  inhoud van hun bijdragen worden beknopt gepresenteerd in de paragrafen 2.2.1 en 2.2.2.
  Ook te vermelden is een bijdrage tot de LTV die gepubliceerd werd voor de bijdragen van het FPB, van
  de FRDO-leden en van de ICDO. De POD DO gaf immers financiële steun aan een initiatief van de
  koepelorganisaties VODO (Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling) en Associations 21 om een
  bijdrage van hun leden te coördineren. Die sociale bewegingen verdedigen het standpunt "van zij die
  gewoonlijk niet vertegenwoordigd zijn in de traditionele overlegorganen (…): de armen, de minderheden, de
  vrouwen, de jongeren..." (VODO en Associations 21, 2012).
  De visietekst van die organisaties, Telescoop: een blik van het middenveld op een duurzame samenleving in
  2050, bevat een beschrijving van de concrete levensomstandigheden van vijf fictieve personen in de
  samenleving van 2050. Die vijf situaties hebben tien vooraf geïdentificeerde centrale waarden
  gemeenschappelijk. Die visietekst beschrijft eveneens de tegen 2050 te zetten stappen en stelt dertig
  maatregelen voor om de verandering mogelijk te maken.
   2.2.1. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling
  a. Voorbereiding op het debat over de LTV
  In een eerste fase hebben de vier ledengroepen van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling
  (FRDO), namelijk de milieubeweging, de werkgevers, de vakbonden en de Noord-Zuidbeweging, elk
  binnen hun organisaties een visie 2050 uitgewerkt. Dat proces heeft geleid tot vier visieteksten. Die
  eerste fase duurde ongeveer zes maand. In een tweede fase, tijdens een dialoogdag, heeft elke groep
  zijn visie toegelicht aan de andere groepen en werd erover gedebatteerd. In een derde fase hebben de
  verschillende groepen gewerkt op basis van de overeenkomsten in de visies van de vier ledengroepen
  om een gemeenschappelijk advies van de FRDO te bereiken, opgebouwd als een soort
  gemeenschappelijke noemer van de visies van alle groepen.
  Het resultaat van dat proces is de bijdrage van de FRDO waarin zowel het gemeenschappelijk advies
  van de raad als de visieteksten van elk van de vier ledengroepen zijn opgenomen (FRDO, 2012b). Zo
  wil de raad uiting geven aan de diversiteit van standpunten en opinies over de langetermijnvisie die
  binnen de raad bestaan.
   b. Bijdrage van de FRDO aan de LTV
  Het advies van de FRDO Streefbeeld 2050 over de langetermijnvisie is opgebouwd volgens een eigen
  structuur: (1) contouren van een gewenst maatschappijmodel, (2) een faciliterend kader dat de transitie
  mogelijk maakt en (3) verder maatschappelijk debat vereist. Die drie delen omvatten de inhoud van
  drie van de vier uitdagingen en van de meerderheid van de thema’s die door het begeleidingscomité
  
  70
  
  PLANNING PAPER 113
  
  werden bepaald, maar het is onmogelijk er precieze doelstellingen in te identificeren. Het advies stelt
  evenmin indicatoren voor om de opvolging van de doelstellingen te verzekeren. De uitdaging in
  verband met de middelen ter uitvoering is niet opgenomen in het advies van de FRDO en ook de
  thema’s energie, vervoer, huisvesting en voeding komen niet aan bod.
  De visietekst van de werkgevers over de langetermijnvisie omvat zes grote bouwstenen die
  grotendeels overeenkomen met de uitdagingen en de thema’s van het begeleidingscomité: een
  performante economie die tot een hoge werkgelegenheidsgraad leidt; een performante sociale
  zekerheid; een lagere ecologische voetafdruk; slimme, groene en veilige mobiliteit; goed bestuur; en
  individuele vrijheid en verantwoordelijkheid.
  De visietekst van de vakbonden over de langetermijnvisie is gestructureerd op basis van de vier
  uitdagingen en omvat alle thema’s van het begeleidingscomité. Voor de eerste uitdaging (inclusieve
  maatschappij) stelt de tekst langetermijndoelstellingen voor, terwijl hij voor de andere drie
  uitdagingen (milieubescherming, economische ontwikkeling met inbegrip van de duurzame
  consumptie- en productiewijzen, en transversale dimensies) richtlijnen op korte termijn voorstelt.
  De visietekst van de milieubeweging over de langetermijnvisie is gestructureerd op basis van de
  uitdagingen (inclusieve maatschappij, milieubescherming, economische ontwikkeling met inbegrip
  van de duurzame consumptie- en productiewijzen, en transversale dimensies) en omvat alle door het
  begeleidingscomité bepaalde thema’s.
   De visietekst van de Noord-Zuidbeweging over de langetermijnvisie heeft een eigen structuur die de
  meerderheid van de thema’s van het begeleidingscomité plaatst in een perspectief van
  verantwoordelijkheid van de industrielanden en in een kader van ontwikkelingssamenwerking. De
  tekst bevat krachtlijnen voor de verschillende beleidsdomeinen en stelt de vraag naar de plaats van
  ontwikkelingssamenwerking in 2050.
  2.2.2. Interdepartementale Commissie Duurzame Ontwikkeling
  a. Voorbereiding op het debat over de LTV
  De bijdrage van de Interdepartementale Commissie Duurzame Ontwikkeling (ICDO, 2012a) werd
  voorbereid door experts uit alle FOD’s en POD’s die een ad hoc-werkgroep van de ICDO vormden. In
  juli 2011 ontvingen ze een stramien voor de redactie van thematische fiches. Die presenteren voor elke
  FOD of POD “een stand van zaken van de situatie en tendensen bij een ongewijzigd beleid, een identificatie van
  uitdagingen voor de toekomst en van de hindernissen, de internationale verbintenissen en de bestaande
  overgangsfases, de bestaande visies/initiatieven van de deelstaten of betrokken partijen, hun visie op de
  samenleving tegen 2050” (ICDO, 2012c).
  Daarna, tussen september 2011 en april 2012, waren meer dan vijftien vergaderingen en een groot
  aantal parallelle discussies nodig om te komen tot het einddocument van de ICDO, binnen het kader
  bepaald door het begeleidingscomité. De discussies gingen vooral over de thematische
  hergroeperingen (met bewaking van een transversale aanpak) en de formulering van doelstellingen
  
  71
  
  PLANNING PAPER 113
  
  over de gewenste toestand in 2050, binnen de federale bevoegdheden, waarbij die doelstellingen zo
  veel mogelijk van de in te zetten middelen onderscheiden werden.
   De ICDO-werkgroep heeft bovendien de bijdragen van de grote maatschappelijke groepen van de
  FRDO gehoord (milieubeweging, werkgevers, vakbonden en Noord-Zuidbeweging). De discussies
  van die groep werden ook gevoed door een bijdrage van de TFDO op conceptueel en methodologisch
  vlak en aangevuld met concrete voorbeelden (zie 2.1.1.a). De TFDO heeft onder meer een allereerste
  voorstel van structuur (zie bijlage 7) aangebracht om de ICDO te helpen de tot dan verzamelde zeer
  grote hoeveelheid informatie te organiseren volgens een duidelijke structuur en in een voldoende
  synthetisch formaat om te kunnen bijdragen aan het politieke debat. Alle TFDO-experts waren
  aanwezig en ter beschikking van de ICDO-werkgroep, om tijdens twee vergaderingen in maart en april
  2012 vragen van de leden te beantwoorden.
  De beknopte bijdrage die uiteindelijk werd opgesteld, gaat samen met een uitgebreid document dat de
  voorgestelde keuzes motiveert op basis van een situatieschets, de huidige trends en een inventaris van
  de bestaande doelstellingen (ICDO, 2012b).
  b. Bijdrage van de ICDO aan de LTV
  Het voorstel van langetermijnvisie van de ICDO is gestructureerd op basis van de vier grote
  uitdagingen die werden bepaald door het begeleidingscomité 57 (een inclusieve en solidaire
  maatschappij; een weerbare maatschappij die haar economie aanpast aan de economische, sociale en
  ecologische uitdagingen; een maatschappij die haar leefmilieu beschermt; en een maatschappij
  ondersteund door overheden die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen). Het omvat
  alle thema’s die door het begeleidingscomité werden bepaald aan de hand van 14 globale
  doelstellingen, 59 strategische doelstellingen en daaraan gekoppeld meer dan honderd indicatoren
  (waarvan sommige nog moeten worden bepaald).
   Elke uitdaging wordt ingeleid met een beschrijving van de gewenste toestand in 2050. Sommige
  thema’s komen enkel in die inleidende beschrijvingen aan bod. Het thema gendergelijkheid wordt
  bijvoorbeeld aangehaald in de inleiding over de sociale uitdaging, maar is aan geen enkele doelstelling
  gekoppeld, ook al zijn bepaalde indicatoren naar geslacht uitgesplitst.
  57
  
  72
  
  Samengesteld uit de actoren van de wet – Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling, Interdepartementale Commissie
  Duurzame Ontwikkeling en Task Force Duurzame Ontwikkeling van het Federaal Planbureau – en gecoördineerd door de
  Programmatorische federale overheidsdienst Duurzame Ontwikkeling.
  PLANNING PAPER 113
  
  2.3. Federaal Parlement
  Hoofdstuk 2.3 presenteert de werkzaamheden van de Kamer van volksvertegenwoordigers (federaal
  Parlement) in het kader van de uitwerking van de langetermijnvisie. Eerst komt het proces aan bod
  (2.3.1) en vervolgens de inhoud van de goedgekeurde resolutie (2.3.2).
  2.3.1. Debat over de LTV
  Het is in de Kamer van volksvertegenwoordigers dat het officiële proces voor de uitwerking van een
  langetermijnvisie van start ging. Dat gebeurde op 29 juni 2011 met de lanceringsconferentie
  Langetermijnvisie voor duurzame ontwikkeling 2050 – Doelstellingen voor een toekomst voor iedereen.
  Nationale en internationale experts hebben hun standpunten uiteengezet en daarna volgde een debat
  met de parlementsleden. De zitting werd gesloten door de minister bevoegd voor Duurzame
  Ontwikkeling.
  Op 4 juli 2012 heeft de Conferentie van Voorzitters, in toepassing van artikel 76 van het Reglement van
  de Kamer, de bijzondere commissie Klimaat en Duurzame Ontwikkeling van de Kamer officieel gelast
  met het opstellen van een ontwerpresolutie betreffende de langetermijnvisie inzake duurzame
  ontwikkeling (Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers, 2012a).
   Daartoe heeft de bijzondere commissie Klimaat en Duurzame Ontwikkeling de ICDO, de FRDO en het
  FPB verzocht hun bijdragen (hiervoor gepresenteerd in de hoofdstukken 2.1 en 2.2) in juni en juli 2012
  toe te lichten. Vervolgens kreeg een informele werkgroep van commissieleden, de opdracht een
  ontwerpresolutie op basis van die bijdragen op te stellen. Tijdens de vergadering van 10 juli 2012 werd
  de door de werkgroep voorbereide tekst voorgesteld aan de bijzondere commissie Klimaat en
  Duurzame Ontwikkeling en werden er nog verscheidene amendementen op die tekst besproken. De
  geamendeerde tekst werd unaniem door de Commissie aangenomen en na een debat aangenomen in
  de plenaire vergadering van de Kamer van 19 juli 2012.
  2.3.2. Resolutie over de LTV
  De Resolutie betreffende de langetermijnvisie inzake duurzame ontwikkeling van de Belgische Kamer van
  volksvertegenwoordigers behandelt niet enkel de inhoud van de langetermijnvisie, maar ook de
  methode om die visie uit te werken (Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers, 2012b).
  In verband met de methode om de visie uit te werken, vraagt de Kamer "dat de minister bevoegd voor
  Duurzame Ontwikkeling zijn langetermijnvisie aan het Parlement zou voorstellen vóór ze door de Ministerraad
  wordt goedgekeurd, opdat die visie de ruimst mogelijke instemming van het Parlement zou weerspiegelen".
   In verband met de inhoud van de visie neemt de Kamer de grote uitdagingen van het
  begeleidingscomité over: een sociaal inclusieve samenleving, een slagvaardige en duurzame economie,
  zorg voor het leefmilieu, internationale solidariteit, en good governance. Binnen die uitdagingen
  onderscheidt zij 34 punten waarmee rekening moet worden gehouden in een langetermijnvisie inzake
  duurzame ontwikkeling. In sommige gevallen bevatten die punten wel doelstellingen, maar in andere
  gevallen gaat het om de middelen om die doelstellingen te verwezenlijken. Wat de indicatoren betreft,
  benadrukt de Kamer dat zij noodzakelijk zijn om regelmatig de vooruitgang naar de doelstellingen te
  evalueren, zonder voorbeelden te vermelden.
  73
  
  PLANNING PAPER 113
  
  2.4. LTV aangenomen door de federale regering
  De federale regering heeft op 17 mei 2013 de beleidsvisie op lange termijn inzake duurzame ontwikkeling
  (LTV) aangenomen, na bespreking in de bijzondere commissie Klimaat en Duurzame Ontwikkeling
  van de Kamer van volksvertegenwoordigers op 5 februari 2013. De LTV is het resultaat van een
  beleidsproces dat twee jaar voordien van start ging, waaraan alle actoren van de wet bijgedragen
  hebben (zie figuur 1, p. 57). De aangenomen tekst van de LTV is opgenomen in 2.4.1, de lijst van de
  ermee verbonden indicatoren in 2.4.2. Hoofdstuk 2.5 presenteert de eerste conclusies over de
  doelstellingen en indicatoren.
   De LTV is vernieuwend omdat de federale regering daarmee voor het eerst een samenhangend geheel
  van langetermijndoelstellingen en bijbehorende indicatoren over de grote uitdagingen van duurzame
  ontwikkeling heeft aangenomen. Die langetermijndoelstellingen zijn de federale concretisering van
  art. 7bis van de Grondwet. Dat artikel stelt immers: “Bij de uitoefening van hun respectieve bevoegdheden
  streven de federale Staat, de gemeenschappen en de gewesten de doelstellingen na van een duurzame ontwikkeling
  in haar sociale, economische en milieugebonden aspecten, rekening houdend met de solidariteit tussen de
  generaties”. In het Verslag aan de Koning bij het ontwerp van koninklijk besluit houdende vaststelling van
  de federale beleidsvisie op lange termijn inzake duurzame ontwikkeling wijst de regering er tevens op
  dat "het menselijk welzijn […] het einddoel [vormt] dat moet worden verzekerd door onze consumptie- en
  productiewijzen te herzien waarbij rekening wordt gehouden met de beperkingen van ons ecosysteem".
  2.4.1. Doelstellingen
  De LTV, waarvan de volledige tekst hierna is opgenomen, bestaat uit een geheel van
  55 langetermijndoelstellingen over vier grote uitdagingen. Die uitdagingen zijn: de sociale cohesie
  bevorderen; de economie aanpassen aan de economische, sociale en leefmilieu-uitdagingen; het
  leefmilieu beschermen en ten slotte de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de federale
  overheid. Elke uitdaging wordt ingeleid door een schets van de gewenste situatie in 2050, gevolgd
  door de voorstelling van bijbehorende doelstellingen.
  “1. Een maatschappij die de sociale cohesie bevordert
  In 2050 zal onze maatschappij een inclusieve maatschappij zijn. Dit wil zeggen een maatschappij waar iedereen
  gelijke toegang zal hebben tot alle levensdomeinen, rekening houdend met de eigenheid van het platteland en
  de stad.
   In dat kader zal de integratie bevorderd en vergemakkelijkt worden. Alle vormen van discriminatie die tussen
  personen kunnen bestaan (geslacht, cultuur, afkomst enzovoort), zullen worden geweerd. Het maatschappelijk
  weefsel zal worden versterkt tussen generaties, culturen en maatschappelijke categorieën. Conflicten zullen
  worden aangepakt om bestaanszekerheid en sociale cohesie te garanderen. Solidariteit en vrijwilligerswerk
  zullen worden aangemoedigd. De voorafgaande voorwaarden voor het welzijn van de burgers zullen vervuld zijn,
  namelijk: vrede, onderwijs, inkomen, gezondheid, waardige huisvesting, een stabiel ecosysteem, duurzame
  hulpbronnen en sociale rechtvaardigheid.
  74
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Aangezien een inclusieve maatschappij het welzijn van elke persoon wil bevorderen, zal het essentieel zijn om
  armoede en sociale ongelijkheden te bestrijden, inzonderheid op het vlak van gezondheid. Hierbij zal ingespeeld
  worden op nieuwe situaties inzake volksgezondheid, zoals chronische ziekten, en zal voor iedereen de best
  mogelijke levensstandaard gehandhaafd worden dankzij onderwijs en door geschikte banen die zowel de levensals de gezondheidsomstandigheden respecteren.
  Sociale cohesie en kansarmoedebestrijding
  1.
  Vrouwen en mannen zullen hun rechten gelijk uitoefenen. Zij zullen kunnen bijdragen tot alle aspecten van
  de ontwikkeling van de samenleving en de verbetering van de levensomstandigheden zonder onderscheid,
  uitsluiting of beperking op grond van hun geslacht.
  2.
  Iedereen zal beschikken over een inkomen uit arbeid, uit vermogen of afkomstig van sociale
  beschermingsstelsels en heeft toegang tot diensten van algemeen belang. Iedereen zal aldus gedurende alle
  fasen van zijn leven kunnen voorzien in alle behoeften om menswaardig te leven.
  3.
  Onder meer via de herverdeling van de geproduceerde welvaart zal elke burger beschikken over middelen
  om de capaciteiten te ontwikkelen om een project te ondernemen dat zorgt voor sociale integratie.
  Gezondheid
  4.
   De volksgezondheid is verbeterd en zal op een hoog niveau gehandhaafd worden. De levensverwachting in
  goede gezondheid zal gestegen zijn ten opzichte van 2010. Het verschil tussen de levensverwachting in
  goede gezondheid naargelang van het opleidingsniveau en naargelang het geslacht zal met gemiddeld 50%
  verlaagd worden.
  5.
  Kwaliteitsvolle gezondheidszorg zal toegankelijk zijn voor iedereen en in het bijzonder voor kwetsbare
  groepen (mensen met een handicap, kansarmen, vruchtbare en zwangere vrouwen en kinderen, enz.).
  6.
  Er zal rekening gehouden worden met de gevolgen van milieubederf op de gezondheid. De kennis en het
  toezichtsysteem zal worden ontwikkeld om het inzicht in de rechtstreekse verbanden qua oorzaak en gevolg
  tussen het milieu en de gezondheid te verbeteren, met inbegrip van opkomende risico’s die bijvoorbeeld
  verbonden zijn aan de klimaatveranderingen, aan de invoering van nieuwe producten of aan combinaties van
  vervuilende stoffen.
  7.
  De morbiditeit/mortaliteit door chronische ziekten zal teruggebracht zijn.
  Werkgelegenheid
  8.
  De arbeidsmarkt zal voor iedereen toegankelijk zijn en de actieve bevolking waardig werk aanbieden.
  9.
  Het werkgelegenheidsniveau zal zo hoog en stabiel mogelijk zijn en respecteert de principes van waardig
  werk. Iedereen op arbeidsleeftijd zal de mogelijkheid hebben betaald werk te vinden.
  10. Het werkloosheidsniveau zal beperkt zijn tot de frictiewerkloosheid.
  11. De arbeidsomstandigheden zullen gedurende de hele loopbaan aangepast worden om ervoor te zorgen dat
  de levenskwaliteit verbetert en dat men langer kan werken.
  75
  
  PLANNING PAPER 113
  
  2. Een maatschappij die haar economie aanpast aan de economische, sociale en leefmilieu-uitdagingen
  In 2050 zullen we in een veerkrachtige maatschappij leven. De productie- en consumptieactiviteiten zullen
  gebaseerd zijn op een efficiënt gebruik van de natuurlijke hulpbronnen met inachtneming van de grenzen van
  onze planeet. Bovendien zullen ze bijdragen tot de sociale en economische ontwikkeling.
   Alle belanghebbenden - overheden, bedrijven, het maatschappelijk middenveld en individuele burgers - zullen
  bijdragen aan een rechtvaardige transitie naar een duurzaam economisch model waarin menselijk welzijn en een
  geringe impact op het leefmilieu voorop staan.
  De economische ontwikkeling en het milieubederf zullen volledig ontkoppeld zijn. In die ontwikkeling staat het
  creëren van waardig werk centraal, waarbij tegelijkertijd een voldoende aanbod aan goederen en diensten
  wordt verzekerd dat in de basisbehoeften voorziet. Hierbij wordt de plaats van ons land in de internationale
  economie gegarandeerd, inzonderheid wat zijn competitiviteit betreft.
  Deze doelstelling houdt hoge ecologische en sociale prestaties in van alle goederen en diensten over hun hele
  levenscyclus (van de ontginning van de grondstoffen tot hun verwijdering). Er zal op grote schaal koolstofarme,
  inzonderheid hernieuwbare energie ontwikkeld worden. De energie-efficiëntie van producten zal aanzienlijk
  verhoogd worden. De toegankelijkheid van de energiediensten, zowel inzake fysieke toegankelijkheid als
  betaalbaarheid, zal voor iedereen aanzienlijk verhoogd worden.
  Mobiliteit en vervoer zullen bijdragen tot de sociale en economische ontwikkeling en zullen milieuvriendelijk
  zijn dankzij een geïntegreerd multimodaal vervoersysteem, maximale veiligheidsomstandigheden, een
  drastische vermindering van de milieuhinder, meer bepaald door de externe kosten te integreren in de
  vervoersprijzen en door een aangepaste ruimtelijke ordening.
  De voedingspatronen zullen geen negatieve invloed hebben op de gezondheid noch op het milieu dankzij gezonde
  producten, een geïntegreerde landbouwproductie en minder voedselverspilling.
  Consumptie- en productiepatronen
  12. De economische ontwikkeling van de maatschappij zal worden gemeten door rekening te houden met de
  invloed ervan op de mens en het milieu.
  13. De prijzen van goederen en diensten zullen zo veel als mogelijk de sociale en milieu-externaliteiten
  integreren, rekening houdend met de drie dimensies van duurzame ontwikkeling.
  14. Er zal rekening gehouden worden met de milieu- en sociale prestaties van alle op de markt gebrachte
  goederen en diensten, en dit gedurende hun hele levenscyclus.
   15. Consumenten en producenten zullen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen, door duurzame
  productie- en consumptiepatronen aan te nemen.
  76
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Energie
  16. De koolstofarme energievormen zullen overheersen in de energiemix. De hernieuwbare energiebronnen
  zullen er een significant aandeel van uitmaken.
  17. De elektriciteitsproductie zal haar uitstoot van koolstof sterk verminderen (van 96 tot 99 % in de "Roadmap
  voor energie tegen 2050" van de Europese Commissie).
  18. De verhoging van de energie-efficiëntie van producten zal worden voortgezet met het oog op de
  vermindering van het eindenergieverbruik.
  19. Het gebruik van biomassa voor energiedoeleinden zal gebeuren zonder het algemeen belang te schaden, in
  het bijzonder de voedselzekerheid en het leefmilieu (bodemkwaliteit, biodiversiteit, enz.).
  20. De energiebevoorrading zal verzekerd zijn.
  21. Energiediensten zullen voor iedereen toegankelijk zijn.
  Mobiliteit en Vervoer
  22. Iedereen zal toegang hebben tot een vervoerswijze waarbij de emissies van broeikasgassen en vervuilende
  stoffen, en de impact op de biodiversiteit en op de levenskwaliteit zo gering mogelijk is.
  23. Collectieve vervoerswijzen zullen primeren boven individuele vervoerswijzen. Voor het goederenvervoer
  zullen spoor en binnenvaart het meest gebruikt worden.
  24. Mobiliteit en vervoer zullen onder maximale veiligheidsomstandigheden gebeuren met "nul doden" als doel.
  25. Het gebruik van vervoersmiddelen zal gepaard gaan met de uitstoot van zo weinig mogelijk vervuilende
  stoffen en geluidshinder, zal energie-efficiënt zijn en gebeuren op basis van fossiele en alternatieve
  bronnen. De uitstoot in de lucht van NOx, PM2,5, PM5 en PM10 zal met 80% verminderd zijn ten opzichte van
  2005. De uitstoot van broeikasgassen in België zal met minstens 80% verminderd zijn ten opzichte van 1990.
  26. De verschillende milieu- (broeikasgassen, vervuiling, lawaai...) en sociale externaliteiten (ongevallen,
  files...) zullen zoveel als mogelijk geïntegreerd worden in de vervoerprijzen.
  Voeding
  27. Iedereen zal toegang hebben tot veilige, gezonde en voedzame voeding.
   28. De sociale en ecologische impact van onze productie- en consumptiewijzen op het vlak van
  voedingsmiddelen zal aanzienlijk verlaagd zijn.
  29. De voedselverspilling over de volledige voedingsketen zal aanzienlijk verminderd zijn.
  30. Onze maatschappij zal de nadelige invloed van onze voedingswijzen op de voedselsoevereiniteit van de
  ontwikkelingslanden verminderen.
  77
  
  PLANNING PAPER 113
  
  3. Een maatschappij die haar leefmilieu beschermt
  In 2050 zal de doelstelling van een gezond leefmilieu bereikt zijn. België zal zijn transitie naar een koolstofarme
  en resource-efficiënte maatschappij op een rechtvaardige manier verwezenlijkt hebben. Het zal de nodige
  maatregelen genomen hebben om de milieu-impact veroorzaakt door menselijke activiteiten te voorkomen, of
  indien niet, bij te sturen: de totale opwarming zal beperkt zijn en blijft beperkt tot 1,5 tot 2°C op lange
  termijn, de water- en luchtverontreiniging zullen onder controle zijn en hebben geen noemenswaardige invloed
  meer op de gezondheid, de biodiversiteit en de ecosystemen. De goederen en diensten die de ecosystemen
  leveren, zullen hersteld en gevaloriseerd zijn. Ze zullen behoedzaam en duurzaam gebruikt worden, waardoor
  ze bijdragen tot het in stand houden van de biodiversiteit. Op die manier zal de biodiversiteit zelf gevaloriseerd,
  bewaard, beschermd en hersteld worden en volop bijdragen tot een duurzame welvaart, waarbij zij tegelijk ook
  de economische, territoriale en sociale cohesie stimuleert en ons cultureel erfgoed beschermt.
  Klimaatverandering
  31. De Belgische emissies van broeikasgassen zullen in 2050 in eigen land met minstens 80 tot 95% gedaald zijn
  ten opzichte van hun niveau in 1990.
  32. België zal aangepast zijn aan de directe en indirecte gevolgen van de klimaatverandering.
  Natuurlijke hulpbronnen
  33. De verbruikte hoeveelheid niet-hernieuwbare grondstoffen zal aanzienlijk verminderd zijn en die
  grondstoffen zullen enkel verder ontgonnen worden indien er geen alternatief uit recyclage bestaat.
   34. Hernieuwbare grondstoffen, en met name zoet water, zullen ontgonnen worden zonder het vermogen van
  toekomstige generaties om die hulpbronnen te ontginnen, in het gedrang te brengen.
  Buiten- en binnenlucht
  35. De uitstoot van vervuilende stoffen, zoals stikstofoxiden, fijn stof, persistente organische stoffen, zware
  metalen, nitraten en fosfaten, zal aanzienlijk verminderd zijn en de lucht (binnen en buiten)-, water- en
  bodemvervuiling zal niet langer een significante – directe of indirecte – weerslag hebben, noch op de
  gezondheid, noch op het milieu.
  Biodiversiteit
  36. De toegang tot genetische hulpbronnen en het rechtvaardig en eerlijk delen van de voordelen die
  voortvloeien uit hun gebruik zal verzekerd zijn en efficiënt bijdragen tot het behoud van de biologische
  diversiteit, het duurzame gebruik van de elementen ervan, en armoedebestrijding.
  37. De goederen en diensten die de ecosystemen leveren, zullen hersteld, gevaloriseerd en behoedzaam en
  duurzaam gebruikt worden, waardoor zij rechtstreeks zullen bijdragen tot het in stand houden van de
  biodiversiteit.
  78
  
  PLANNING PAPER 113
  
  38. De verspreiding van nieuwe invasieve58 uitheemse soorten zal een halt toegeroepen zijn. De reeds
  ingevoerde soorten zullen duidelijk in aantal gedaald zijn.
  39. De Belgische mariene zones zullen beschermd, hersteld en gevaloriseerd zijn, met name via het creëren van
  beschermde gebieden, het verzekeren van de connectiviteit van natuurlijke habitats en herstel van
  beschadigde ecosystemen. Voor het gehele Belgische deel van de Noordzee zullen de doelstellingen voor het
  bekomen van de goede milieutoestand zoals bepaald binnen de mariene strategie bereikt zijn. Binnen de
  Natura 2000 gebieden zullen de instandhoudingsdoelstellingen behaald zijn.
   4. Een maatschappij die ondersteund wordt door de federale overheid die haar maatschappelijke
  verantwoordelijkheid opneemt
  In 2050 zal de federale overheid, als een belangrijke speler in de maatschappij, het algemeen en collectief
  belang waarborgen. De federale overheid zal transversale beleidslijnen ontwikkeld hebben om de transitie naar
  duurzame ontwikkeling te bewerkstelligen. Meer specifiek wat betreft de werking van de overheden en de
  overheidsfinanciën enerzijds, en het wetenschapsbeleid en de ontwikkelingssamenwerking anderzijds.
  Voortbouwend op de bestaande inspanningen zal een nieuwe politieke governance opgezet zijn. Dit houdt in dat
  de federale overheid een stimulerende en regulerende rol vervult ten opzichte van welomschreven en
  afgesproken doelstellingen. Er wordt overlegd en er kunnen onder andere partnerschappen worden gecreëerd
  met alle actoren van het maatschappelijk middenveld (sociale partners en niet-gouvernementele organisaties)
  en innoverende financieringsmechanisme opgezet worden om snel een antwoord te bieden op de veranderingen
  in de maatschappij. De federale overheid zal ook een waakhondfunctie vervullen om te anticiperen op de
  gevolgen van het overheidsbeleid en nieuwe maatschappelijke uitdagingen voor alle burgers en in het bijzonder
  voor de meest kansarmen.
  Overheden
  40. De federale overheid zal de democratische werking van haar organen voor overleg en beraadslaging blijven
  garanderen.
  41. De federale overheid zal alle gebruikers, ongeacht hun sociale en culturele status, een dienstverlening
  bieden die aan hun verwachtingen beantwoordt, rekening houdend met het algemeen belang.
  42. Internationale samenwerking zal gericht zijn op duurzame ontwikkeling. De federale overheid zal haar
  beleid, ook in de internationale en Europese dimensie, uitwerken in overeenstemming met de
  doelstellingen van de langetermijnvisie inzake duurzame ontwikkeling.
  43. De federale overheid zal bijdragen tot duurzame ontwikkeling door de milieu- en sociale prestaties van haar
  instellingen.
   58
  
  Invasieve planten zijn plantensoorten die (1) door de mens vrijwillig of toevallig worden geïntroduceerd buiten hun natuurlijke
  verspreidingsgebied (het gaat om zogenaamde " exotische " soorten); (2) in staat zijn te overleven en zich voort te planten in de natuur; (3)
  een sterke verspreidingscapaciteit hebben en (4) die geneigd zijn dichte populaties te vormen waarbij de inheemse soorten worden
  verdrongen.
  79
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Overheidsfinanciën
  44. De schuldenlast die zowel voortvloeit uit sociale verschijnselen als uit milieu- en economische
  verschijnselen, zal op een houdbaar niveau blijven en de toekomstige generaties dus niet belasten.
  45. België zal een situatie van evenwicht bereiken wat zijn handels- en financiële relaties met andere landen
  betreft.
  46. De overheidsfinanciën zullen op een andere manier benaderd worden, door het resultaat van de voorbije
  actie van de Staat niet langer uitsluitend te bekijken in termen van overheidsschuld (dit wil zeggen van
  passiva) maar ook de activa (in de brede zin) te valoriseren die overeenstemmen met de bijdrage van de
  Staat tot de verschillende “kapitalen”: fysiek kapitaal maar ook het “kapitaal” vorming, het “kapitaal”
  R&D, het milieukapitaal, enz.
  47. De fiscaliteit zal de externe kosten integreren door de geleidelijke verschuiving van de fiscaliteit op arbeid
  naar een fiscaliteit op ecologische en sociale externe factoren.
  48. Fiscale en sociale fraude zal verdwenen zijn.
  Wetenschapsbeleid
  49. De budgetten voor onderzoek & ontwikkeling zullen minstens 3% van het bbp bedragen en nemen jaar na
  jaar toe.
  50. Bij het uitwerken van het beleid zal rekening gehouden worden met de onderzoeksresultaten door de
  betrokken partijen en de gebruikers van deze resultaten van bij het begin te betrekken: bij het
  identificeren van de problemen en bij het formuleren van vragen en onderzoeksdoelstellingen.
  51. Het
  
  strategisch
  
  onderzoek
  
  zal
  
  ten
  
  dienste
  
  staan
  
  van
  
  de
  
  maatschappelijke
  
  en
  
  duurzame
  
  ontwikkelingsuitdagingen.
   Ontwikkelingssamenwerking
  52. Beleidsmaatregelen in diverse relevante domeinen (handel, financiële regelgeving, migratie, landbouw, …)
  zullen geen negatieve invloed uitoefenen op duurzame ontwikkeling wereldwijd en in het bijzonder in de
  minst ontwikkelde landen.
  53. Binnen het kader van het omvattend post-2015 ontwikkelingskader zal ook de ontwikkelingssamenwerking
  bijdragen tot de uitwerking en realisatie van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen, gestoeld op de
  rechtenbenadering, hierbij rekening houdend met de verschuivende noden in de strijd tegen de armoede
  van en binnen de armste, de meest kwetsbare en meest fragiele landen.
  54. Ontwikkelingssamenwerking (ODA) zal een voorspelbaar en doeltreffend kanaal blijven voor de
  ondersteuning van de armste landen en bevolking, en zal hierbij voldoen aan de afspraken over
  doeltreffendheid van hulp (Parijsverklaring, Accra-agenda en Busanpartnerschap en latere aanpassingen
  inzake eigenaarschap, afstemming op hun beleid, harmonisatie met andere donoren, resultaatgericht
  beheer, wederzijdse verantwoording en betere voorspelbaarheid van de middelen).
   80
  
  PLANNING PAPER 113
  
  55. De Belgische ontwikkelingssamenwerking zal zich blijven aanpassen aan de internationale context teneinde
  haar rol te blijven spelen daar waar ze dit nodig en doeltreffend acht. Ze zal de ontwikkelingslanden – met
  bijzondere aandacht voor de minst ontwikkelde landen en meest kwetsbare landen – blijven ondersteunen
  bij het aanpakken van de milieurisico’s in verband met de bescherming van de natuurlijke rijkdommen, de
  wereldwijde ontbossing, het verlies van biodiversiteit, de bestrijding van de woestijnvorming, de
  verandering van de productie- en consumptiepatronen, en de transitie naar koolstofarme en zo
  klimaatbestendig mogelijke maatschappij. Ze zal bijzonder aandacht blijven hebben voor de strijd tegen de
  ongelijkheden.”
  
  2.4.2. Indicatoren
  Zoals de wet bepaalt, werden ook indicatoren, die hierna integraal zijn opgenomen, vastgesteld "om
  rekenschap te geven over het behalen van deze doelstellingen" (BS, 2010a, art. 2/1). De regering keurde daartoe
  een lijst van een honderdtal indicatoren goed. Die lijst is gestructureerd volgens dezelfde vier
  uitdagingen en dezelfde vijftien thema’s als de doelstellingen. De regering besliste ook dat ze uiterlijk
  bij de vaststelling van het volgende federaal plan inzake duurzame ontwikkeling de lijst zal vervangen.
  Voorts preciseerde ze dat de federale rapporten inzake duurzame ontwikkeling, de ICDO-rapporten en
  de rapporten van de ICDO-leden zullen rapporteren over de indicatoren.
  “1. Een maatschappij die de sociale cohesie bevordert
  Sociale cohesie en kansarmoedebestrijding
  –
  
  Loonkloof tussen vrouwen en mannen bij gelijk werk
  
  –
  
  Vrouwelijke topmanagers
  
  –
  
  Percentage van de bevolking onder de armoededrempel (met aandacht voor specifieke categorieën zoals
  eenoudergezinnen, …)
  
  –
  
  Personen met risico op armoede of sociale uitsluiting (EU2020), naar geslacht, leeftijd (kinderen (0-17 jaar)
  EU2020), …
  
  –
  
  Schuldenlast van huishoudens
  
  –
  
  Satellietrekening van de instellingen zonder winstoogmerk
  
  –
  
  Functionele ongeletterdheid
  
  –
  
  GINI (voor en na sociale transfers) of ratio S80/S20
  
  –
  
  De inkomensongelijkheid tussen 2010 en 2050 is niet gestegen.
   Gezondheid
  –
  
  Levensverwachting in goede gezondheid naar geslacht, opleidingsniveau, sociaaleconomisch statuut
  
  –
  
  Sterftepercentage naar geslacht, leeftijd en sociaaleconomische categorieën in verband met hart- en
  bloedvatenziekten, kankers, diabetes en chronische ademhalingsziekten
  
  –
  
  Aandeel remgeld
  
  –
  
  Personen die verklaren problemen te hebben gehad met toegang tot medisch onderzoek of behandeling
  
  81
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Werkgelegenheid
  –
  
  Werkgelegenheidsgraad van de actieve bevolking (EU2020)
  
  –
  
  Werkenden met een armoederisico
  
  –
  
  Voortijdige schoolverlaters (EU2020)
  
  –
  
  Percentage van de werkloosheidsgraad van laaggeschoolden ten opzichte van hooggeschoolden
  
  –
  
  Percentage ongewild deeltijds werk, onder meer naar geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en
  sociaaleconomisch statuut
  
  –
  
  Activiteitsgraad
  
  –
  
  Werkloosheidsgraad volgens administratieve gegevens (werkloosheidsdefinitie Federaal Planbureau)
  
  –
  
  Werkloosheidsgraad volgens enquêtegegevens (werkloosheidsdefinitie Arbeidskrachten-enquête)
  
  –
  
  Arbeidsongevallen
  
  –
  
  Loonkloof tussen vrouwen en mannen bij gelijk werk
  
  –
  
  Deelname aan bijscholing, opleidings- en vormingsactiviteiten in het kader van een leven lang leren
  
  2. Een maatschappij die haar economie aanpast aan de economische, sociale en leefmilieu-uitdagingen
  Consumptie- en productiepatronen
  –
  
  Op de markt gebrachte producten en diensten met een label dat door de overheden is gecertificeerd
  (Europees ecologisch label, label voor biologische landbouwproducten, eerlijk label, sociaal label)
  
  –
  
  Organisaties (overheden, ondernemingen, ngo’s, enz.) die een duurzaam beheersysteem hebben ingevoerd
  (ISO14001, EMAS, ISO26000, SA8000)
  
  –
  
  Ondernemingen die de ecologische afdruk en de koolstofbalans van hun organisatie hebben bepaald
  
  –
  
  Uitgaven voor "biologische" voeding in de voedingsuitgaven van een gezin
  
  –
  
  Binnenlandse input van grondstoffen
  
  –
  
  Binnenlands verbruik van grondstoffen
  
  Energie
  –
  
  Percentage van energie uit hernieuwbare bronnen in het bruto energie-eindverbruik (EU2020)
  
  –
  
  Elektriciteit die wordt geproduceerd zonder de ermee gepaard gaande CO2-ontwikkeling van fossiele koolstof
  
  –
  
  Elektriciteit die wordt geproduceerd op basis van hernieuwbare energiebronnen
  
  –
  
  Energie-efficiëntie (bbp/primair energieverbruik)
  
  –
  
  Naleving van duurzaamheidcriteria voor de invoer van biomassa voor energiedoeleinden
  
  –
  
  Personen die verklaren problemen te hebben gehad om hun woning voldoende te verwarmen omwille van
  financiële redenen
  
  82
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Mobiliteit en vervoer
  –
  
  Gebruik van de verschillende vervoerswijzen (o.a.  modaal aandeel van het (privaat of openbaar)
  gemeenschappelijk personenvervoer; modaal aandeel van de spoor- en waterwegen voor het
  goederenvervoer) naar aantal afgelegde km, aantal reizigers/km en/of ton/km
  
  –
  
  Verplaatsingen per fiets ten opzichte van 2011
  
  –
  
  Percentage van het spoorwegvervoer en het binnenvaartvervoer in het goederenvervoer
  
  –
  
  Aantal afgelegde km, aantal reizigers-km, ton-km
  
  –
  
  Modal shift indicator (personen en goederen)
  
  –
  
  Aantal verkeersslachtoffers op jaarbasis: doden/zwaargewonden/lichtgewonden per miljard afgelegde km
  verdeeld volgens geslacht, leeftijd en de vervoerswijze
  
  –
  
  Totale CO2-uitstoot in de transportsector en per vervoerswijze
  
  –
  
  Energieprestatie en vervangingspercentage van transportvoertuigen op het land, in de lucht en van de onder
  Belgische vlag varende zeevloot
  
  –
  
  Emissies NOx, PM2,5, PM5 en PM10
  
  Voeding
  –
  
  Personen met overgewicht of zwaarlijvigheid onder de Belgische bevolking (per geslacht, leeftijd,
  sociaaleconomische categorieën)
  
  –
  
  Dagelijkse consumptie van fruit en groenten
  
  –
  
  Dagelijkse consumptie van vlees
  
  –
  
  Personen die een beroep doen op voedselhulp
  
  –
  
  Introductie op de markt en consumptie van “lokale” en “eerlijke” producten
  
  –
  
  Vermindering in het gebruik van hulpbronnen in de voedselketen (te verdelen volgens primaire hulpbronnen)
  
  –
  
  Sporen van resten van chemische bestrijdingsmiddelen, van hormoonontregelende stoffen in de
  landbouwproductie en bij mensen (biomonitoring)
  
  –
  
  Percentage geïntegreerde landbouw en biologische landbouw (oppervlakte)
  
  –
  
  Percentage van verspilde niet-vervallen levensmiddelen
  
  –
  
  Percentage voedselteelten tegenover industriële teelten bestemd voor de uitvoer (inclusief de
  biobrandstoffen)
  
  –
  
  Ontbossing voor industriële teelten in ontwikkelingslanden bestemd voor de uitvoer
  
  3. Een maatschappij die haar leefmilieu beschermt
  Klimaatverandering
  –
  
  Broeikasgasemissies op het Belgische grondgebied (EU2020)
  
  83
  
  PLANNING PAPER 113
  
  Natuurlijke hulpbronnen
  –
  
  Binnenlands verbruik van grondstoffen (biomassa en niet-biomassa)
  
  –
  
  Staat van de grondwaterspiegel
  
  –
  
  Verbruik van leidingwater door de gezinnen per dag per persoon
  
  Buiten- en binnenlucht
  –
  
  Luchtkwaliteit (concentraties aan CO, SO2, NOx, VOS, PM, enz.  in de lucht)
  
  –
  
  Pollutiepieken (bv.: ozonconcentratie: aantal dagen per jaar waarop de informatie- en gezondheidsdrempels
  worden overschreden)
  
  –
  
  Emissies van vervuilende stoffen afkomstig uit industriële en huishoudelijke activiteiten, uit het vervoer, uit
  natuurlijke hulpbronnen
  
  –
  
  Concentraties fijn stof (PM2,5) in de lucht
  
  –
  
  Op de markt gebrachte producten met een beperkt emissiegehalte
  
  –
  
  Performantie van de verwarmings- en ventilatiesystemen in gebouwen (prestaties van het gebouwenpark)
  
  –
  
  Binnenluchtkwaliteit
  
  Biodiversiteit
  –
  
  Verbintenissen die België op internationaal niveau heeft aangegaan inzake het delen van de voordelen
  (Protocol van Nagoya, Internationaal verdrag inzake fytogenetische hulpbronnen voor de voeding en de
  landbouw, …)
  
  –
  
  Ruimtelijke fragmentatie van de ecosystemen
  
  –
  
  Percentage ecosysteemdiensten die 'functioneel', onbeschadigd en beschermd zijn
  
  –
  
  Aantal octrooiaanvragen gebaseerd op genetische hulpbronnen
  
  –
  
  Nieuw ingevoerde soorten
  
  –
  
  Verdwenen soorten
  
  –
  
  Evolutie van de ingevoerde soorten
  
  –
  
  Percentage met uitsterving bedreigde gewervelde en ongewervelde soorten
  
  –
  
  Percentage land- en waterecosystemen, ecosystemen in de zee die als beschadigd/hersteld worden
  beschouwd
  
  –
  
  Behaalde indicatoren zoals bepaald in het kader van OSPAR, EU, VN
  
  –
  
  Behaalde doelstellingen van het Johannesburg Plan of Implementation/bijkomend protocol bij het Verdrag
  van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee ("Implementation Agreement" genaamd)
  
  84
  
  PLANNING PAPER 113
  
  4. Een maatschappij die ondersteund wordt door de federale overheid die haar maatschappelijke
  verantwoordelijkheid opneemt
  Overheden
  –
  
  Vragen op jaarbasis vanuit de regering aan de adviesraden
  
  –
  
  Naleving van de DOEB-procedure
  
  –
  
  Opvolging van de uitvoering van het FPDO
  
  Overheidsfinanciën
  –
  
  Geconsolideerde bruto schuld van de overheden/bbp
  
  –
  
  Overheidsschuld in % van het bbp
  
  –
  
  Balans van de lopende rekening in procent van het bbp
  
  –
  
  Netto buitenlandse investeringspositie in procent van het bbp
  
  –
  
  Ondergrondse economie: verschil tussen gemiddeld theoretisch btw-percentage en gemiddeld effectief
  percentage
  
  Wetenschapsbeleid
  –
  
  Percentage van het bbp gewijd aan uitgaven voor R&D
  
  –
  
  Percentage van bruto binnenlandse uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling in het bbp (met inbegrip van de
  fiscale uitgaven), opgesplitst naar publieke en private sector (EU2020)
  
  –
  
  Federaal onderzoek met een actief begeleidingscomité
  
  –
  
  Tevredenheid van de begeleidingscomités van de projecten
  
  –
  
  Federaal onderzoek dat bijdraagt tot de maatschappelijke uitdagingen en de doelstellingen inzake DO
  
  –
  
  Percentage federaal netwerkonderzoek
  
  Ontwikkelingssamenwerking
  –
  
  Percentage van de ODA naar de armste/meest kwetsbare/meest fragiele landen
  
  –
  
  Percentage van de ODA besteed aan duurzame ontwikkelingsdoeleinden
  
  –
  
  Indicatoren ontwikkeld in het kader van de Parijs-agenda en het Busan-partnerschap, o.a.  Uit een vergelijkende analyse van die bijdragen met de LTV die de regering goedkeurde, blijkt dat de
  inleidende teksten over elke uitdaging hoofdzakelijk gebaseerd zijn op de ICDO-bijdrage. Wat de
  doelstellingen zelf betreft, komen de meeste uit de bijdragen van de TFDO en de ICDO, die beide hun
  voorstellen zeer synthetisch formuleerden, terwijl de FRDO dat meer beschrijvend deed.
  