title: La Tentation de l'inaccessible. Structures narratives chez Simenon
text: University of Groningen
  
  La tentation de l'inaccessible. Structures narratives chez Simenon
  Veldman, Hendrik
  
  IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from
  it. Please check the document version below.
  Document Version
  Publisher's PDF, also known as Version of record
  
  Publication date:
  1981
  Link to publication in University of Groningen/UMCG research database
  
  Citation for published version (APA):
  Veldman, H. (1981). La tentation de l'inaccessible. Structures narratives chez Simenon. s.n.
  Copyright
  Other than for strictly personal use, it is not permitted to download or to forward/distribute the text or part of it without the consent of the
  author(s) and/or copyright holder(s), unless the work is under an open content license (like Creative Commons).
  The publication may also be distributed here under the terms of Article 25fa of the Dutch Copyright Act, indicated by the “Taverne” license.
  More information can be found on the University of Groningen website: https://www.rug.nl/library/open-access/self-archiving-pure/taverneamendment.
  Take-down policy
  If you believe that this document breaches copyright please contact us providing details, and we will remove access to the work immediately
  and investigate your claim.
  Downloaded from the University of Groningen/UMCG research database (Pure): http://www.rug.nl/research/portal. For technical reasons the
  number of authors shown on this cover page is limited to 10 maximum.
  Download date: 18-05-2024
  
  3.1. Conclusion
  Libérationde I'hommeindividuel - Le plus souvent,un roman de Simenon
  raconte la transgressiond'une ligne morale ou sociale,la violation de
  norÍnes imposéespar d'autres. C'est le récit du changementexistentiel
  d'un homme ou d'une femme; d'un processusde libération et de ses
  conséquences;
  d'une révolteà l'échellede I'individucontrela mesquinerie
  ou la tyrannie d'une bourgeoisiestagnanteet repliée sur elle-même.
  Cette opposition d'un individu sedissociantd'un groupe,implique une
  classificationen personnagesmobiles et immobiles; ceux-ci restant endegade la ligne de démarcationmoraleet sociale,ceux-làpassantau-delà
  de cette frontière.
   Représentationuniforme de I'histoire - Pour Ie récit de ce conflit, les
  narrateursaddptent en général,un des trois points de vue suivants:
  I'histoireest racontée,vue de I'intérieur,par le héroslui-même,dansles
  de I'extérieur
  "romans-noirs", écrits à la premièrepersonne;représentée,
  par une instanceanonyme qui ne manifesteguère sa présenceàans le
  récit, dans le restedes "romans-noirs";représentée
  de I'extérieur,mais
  focaliséesur un homme compréhensif,qui prend pafti pour les victimes,
  les opprimés, les mal-compris, ceux qui souffrent d'un complexed'infériorité, dans les "Maigret".
  AmpliJicotion de I'espacevital - Comme chez Simenon I'homme et
  I'espacedans lequel il vit, sont intimement liés, la narration est le plus
  souventactorielle. Pourtant I'auteur prend seslibertésavecla réduction
  spatialeque cetteforme impliqueen opposantI'ici au lointain,le dedans
  au dehors, et en rendant transparentI'obstaclequi ferme I'horizon
  actoriel. Il souligneI'importancede l'interactionentre I'homme et les
  chosesqui I'environnent. Le héros se sent généralementprotégépar le
  décorsolideet "innocent" queconstituentunemaison,un quartierou un
  paysageensoleillé.Mais il esttentépar la séductioninterdited'uneporte,
  d'un mur et d'une fenêtre.A certainsmomentsil s'évadedansle décor
  flottant et souvent"coupable" de la pluie, du brouillard et de I'alcool.
  Expériencesensualistede lespace - Comme dans la vision de Simenon,
  I'homme forme.un tout avec I'univers qui I'entoure,I'homme évolue
  selon l'état de cet univers,créépar des techniquessubtileset représenté
  d'une fagon impressionnisteet plurisensorielle.L'auteur déformeles
  contoursdeschosesen Íïltrant la lumière,en découpantI'espaceen une
  zone d'ombre et de lumière, et en accordant dans la description des
  
  179
  chosesune place plus importante aux couleurs qu'aux formes. Le
  caractèrevolatile des odeurs lui permet égalementde transfigurer le
  monde environnant,qu'il rend, par ailleurs,plus expansifgráceà des
  indicationssonores.
  Le monde proche est évoqué avec une profusion de sensations
  gustativeset tactiles,qui établissentune union intime et mystiqueentre
  hommeset choses.Il en résulteun cultehedonique,une applicationaux
  rites du mangeret un abandonà I'extasesexuellerêvée.
   Condensationdu temps existentiel - Cette conception de I'espace,ne
  manquepas de détruire la notion de temps:Si un roman de Simenon
  dressele bilan d'une vie complète,le passéest condenséen une série
  d'images,de sortequ'unejuxtapositionspatialese substitueà la succession temporelle.En Simenon deux métiers se touchent, celui d'un
  journalisteet celui d'un peintre,la rhétoriquedu fait diversest subordonnéeau travail pictural, les événementsne servantqu'à enfiler les
  images,isoléesdu peintre.
  Symbiosedes instancesnarratives - Une consciencecentrale réunit
  souvenirset sensationsactuelleset estompesouventles limites entre
  instancenarratrice et instancefocalisatrice.En se servantd'une formule
  modalesubtile,I'auteurarriveencoreune fois à dépasser
  lesfrontièresde
  la narrationactorielle.Glissantimperceptiblement
  du passéau présentet
  vice versa, il arrive à créer une illusion d'un présentininterrompu et
  inachevéeffagantainsi les limites temporelles.
  Rationalisationdun mythe - Par cesanalysesnous avonsessayéde définir
  de plus près et de concrétiserdes qualificationsvagues et presque
  mythiquescomme"Le mystèreSimenon","Le Cas Simenon"et "L'atmosphèrede Simenon",qui prédominentdansla critiquede cetteoeuvre.
  Si la production romanesquede Simenon,qui a conquis un si large
  public, a effrayêjusqu'icimaint chercheur,cen'estpasseulement
  à cause
  de son caractèrevolumineux,mais aussià causede cettemystification
  facile. Il était temps de la percer.
  3.2.Sommaire de la thèse.
  Samenvattingvan het Proefschrift in het Nederlands.
  manierenbezighoudenmet het literaire
  Men kan zich op verschillende
  werk van GeorgesSimenon.Zo kan het object van studie variërenvan
  één roman via een serie tot het geheleoeuvre. De methodesvan
  onderzoekkunnen eveneensverschillen.Er kan aan de oppervlakte
  worden gewerkt,wat meestalhet gevalis als men het heleoeuvrevan 200
  werkenwil bestrijken;men kan zich ook verdiepenin éénverhaal,wat
  
  180
  vaak tot gevolg heeft dat de resultaten van de analyse een beperkte
  geldigheidhebbenvoor anderewerken van de schrijver.
  voor het
  Om uit het dilemmate gerakenvan: oppervlakteonderzoek
  heleoeuvreof dieptepeilingvoor eenklein deelervan,heefteenervaren
  statisticusop ons verzoeken op grond van door ons aan hem verstrekte
  op het qpuvrevan Simenon.
  criteria,eenkwantitatievereductietoegepast
  De groep romans die werd gekozen, vormt een steekproef die als
  voor het werk van de schrijverkan gelden.Het voor ons
  representatief
  onderzoekgebruikte materiaal is vrijwel geheelgehaalduit dezeveertig
  romans.
   Bij onze studie zijn we uitgegaanvan de hypothesedat de macrostructuur van het totale oeuvre meestalis terug te vinden in de microstructuur van één bepaald werk: Een veelal eenzameman of vrouw
  bevrijdt zich met meer of minder moeiteuit het keurslijfvan eengroep
  waartoehij/zij langetijd heeft behoord.Dit wordt dan uitgewerktin een
  "Maigret"-versie,waarbij de situatiewordt bezienvanuit de visievan de
  commissaris,of in een uitvoering "roman noir", waarbij alles wordt
  vanuit de optiek van een anoniemvertellerof van uit het
  beschreven
  perspectiefvan de held zelf.
  In het eerstedeelvan onzestudiestaanwe stil bij elkeschakelvan de
  die van romantot romanvrijwel identiekis: de held(-in)
  handelingsketen,
  groot
  gemis in zijntlraar leven.Jarenlangwordt dit tekort
  een
  ewa?Ít
  gecompenseerddoor een aangepast,aan de groepscodeonderworpen
  plaatsvindtgedrag,totdat er op zekeredag eeningrijpendegebeurtenis
  eenonverwachteontmoetingof eenmoord - ; dan ontstaater ineenseen
  De held(-in)dwaaltaf van
  breuk met het tot dan toegeleideroutineleven.
  de groepsnormen probeert een nieuw leven voor zíchzelfte beginnen,
  met alle gevolgenvandien: hijlzij ondervindt tegenwerkingvan of zelfs
  uitstoting uit de clan; zelf maakt hij,/zij een diepecrisisdoor, door de
  houdingdie anderenjegenshem/haarinnemên,maar ook omdat hij,/zij
  met zichzelfin de knoop zit:hij/zij heeftte lang tot eengroepbehoortom
  mentaliteitgeheelkwijt te raken.Ook wordt vaak de
  de daar heersende
  keerzijdevan dezebreukbelichtin het gevoelvan vrijheiddat de held(-in)
  ewaaÍt, in de gewaarwordingvan eindelijk zichzelfte kunnen zijn. Aan
  het eind van eenroman zijn er vier mogelijkheden:hij/zijkeertgelouterd
  in de groep terug, of hij/zij is zo van kleur veranderddat hijlzij niet meer
  pastbij het decorvan voorheen.Naastdezebeidemogelijkheden
  waarbij
  kunnen de romans
  er voor de held(in) een nieuw leven is weggelegd,
  alsop een
  eindigenmet eentotaleafbraakvanzíjn/haarpersoonlijkheid:
  gegevenogenblik bij de held(-in) de wil groeit om naar de wereld van
  voorheenteru! te keren,is dit om de eenof andereredenonmogelijk; en
  wil hij/zij elders een nieuw begin maken, dan is dat evenzeertot
  
  l8l
  mislukkengedoemd.Meestaleindigt de roman in zo'n situatiedan met
  zijn/haar lichamelijke of geestelijkedood.
  In het tweededeel behandelenwij de narratieveaankledingvan het
  komen aan de orde de relatiesdie de
  Successievelijk
  handelingsskelet.
   van
  zijn boodschap,of het nu één der
  ontvanger
  verteller heeft met de
  lezer;
  daarna
  de
  betrekkingendie hij onderhoudt
  is
  of
  de
  romanfiguren
  persoon;
  handelende
  tenslotte staan we stil bij de
  de
  held
  als
  met
  \ilaarmeede vertellerde romanbeeldafstandwaarop en de beeldscherpte
  wereld aan de lezer voorstelt.
  Het blijkt dat de beeldafstandin principe klein is, - actorieel,d.w.z.
  van één der romanfiguren -,
  aangepastaan het waarnemingsvermogen
  maar dat de schrijverde actieradiusmet allerlei genialemiddelenweette
  vergroten: via het akoustisch of visueel doorlaatbaar of transparant
  makenvan het leefmilieu,het perforerenvan wanden,overschrijdthij de
  grenzenvan het actoriele, wekt hij de illusie van een volledige wereld,
  zonder het actoriele principe prijs te geven.
  wordt vaak beinvloeddoor drie soortenmiddelen:
  De beeldscherpte
  architectonische,via een openstaandedeur, een raam, een trapportaal;
  technische,via de telefoon, de radio en de briefpost; tenslotteworden
  atmosferischesluiersgebruikt voor een synchronisatievan nabij en ver:
  mist,regenen duisternis.Via dezemiddelenis de schrijverin staatom een
  verborgenwereld of een wereld op afstand,tegelijk en contrasterendte
  laten belevenmet de direct waameembareen ervaren omgeving.
  De auteur schept zo een eigen wereld waarin hij vrij is bepaalde
  zintuigelijke waarnemingenweg te laten,juist te benadrukkenof synesthetisch te laten samenspelenmet andere,waarin hij het stoffelijke en
  geestelijke
  tegenelkaarinruilt, om zodoendeeenheelnieuweleefwereld
  te scheppen.Bij zijn romanheldversmeltenervaringen;hedenen verleden
  lopen door elkaar; vertelinstantieen handelendepersoenzijn niet altijd
  Een doort symbiotischanimismeheerster tussen
  duidelijk gescheiden.
  mensenen dingen en tussenbepaaldemensenonderling.Hun eigenschappenzijn inwisselbaar.In verbeeldingen herinneringvloeienondervindingentijd- en ruimteloosdoor elkaar. Van het ene boek naar het
  andereduikt steedsweer hetzelfdetype romanheldop in eenperpetuum
  mobile: rustelqosprobeerthij als eenontdekkingsreizigerdoor te dringen
  in onbekende gebieden van zijn persoonlijkheid, in het maagdelijk
  mysterie van een vrourv of in voor hem gesloten kringen van de
  samenleving.
  