title: Ph. Godding, Le Conseil de Brabant sous le règne de Philippe le Bon (1430-1467)
text: 286
  
  Recensies
  
  Ph. Godding, Le Conseil de Brabant sous le règne de Philippe le Bon (1430-1467) (Mémoire
  de la Classe des lettres. Collection in-8°, 3e série XIX; Brussel: Académie royale de Belgique,
  1999,610 blz., BF 2.000, ISBN 2 8031 0162 9).
  De uitputtende studie van Ph. Godding over de Raad van Brabant tijdens de regering van Filips
  de Goede (1430-1467) vult een grote leemte in het onderzoek naar de ontwikkeling van de
  rechtspraak en staatsvorming in de late Middeleeuwen. Eerdere studies over Brabant, zoals die
  van P. Avonds en A. Uyttebrouck, besteedden vooral aandacht aan politieke en bestuurlijke
  ontwikkelingen. De enige belangrijke publicatie over de Raad van Brabant tot nu toe was het
  werk van A. Gaillard, dat reeds in 1898 verscheen in drie kloeke banden. Maar deze auteur
  wijdde slechts enkele tientallen pagina's aan het ontstaan van de Raad van Brabant en de organisatie ervan ten tijde van hertog Filips de Goede van Bourgondië. Bovendien keek hij alleen
  naar normatieve bronnen. Godding daarentegen heeft alle overgeleverde bronnen van de Raad
  van Brabant geanalyseerd. Zijn boek geeft aldus een getrouw en volledig beeld van de juridische
  activiteiten van deze instelling.
   Bij de bestudering van justitieraden in de late Middeleeuwen ging de aandacht van rechtshistorici lang uit naar wetgeving of naar de receptie van het Romeinse recht, en niet naar de jurisprudentie. Pas in de jaren zestig is voor het eerst ook gebruik gemaakt van bronnen uit de dagelijkse
  procespraktijk, zoals registers van vonnissen of procesdossiers. Zo ontstond na de oprichting
  van de werkgroep Grote Raad van Mechelen in 1959 door professor J. Th. de Smidt een stroom
  publicaties over de Grote Raad in de vijftiende en zestiende eeuw. De grote doorbraak van het
  onderzoek naar de gewestelijke hoven van justitie in het Bourgondisch-Habsburgse tijdperk
  op basis van archivalische bronnen is pas aan het einde van de jaren tachtig gekomen. Toen
  zijn de artikels van Ph. Godding over de Raad van Brabant en van J. Monballyu over de Raad
  van Vlaanderen verschenen.
  Het boek van Godding valt in vier delen uiteen. In het eerste deel behandelt hij het ontstaan
  van de Raad van Brabant tot het aantreden van Filips de Goede als hertog van Brabant. De
  auteur begint in de twaalfde en dertiende eeuw, toen de hertog nog zelf met zijn curia (of raad)
  recht sprak. Langzamerhand ontstond een vaste kem van raadsheren die de hertog vertegenwoordigde en die recht sprak in zijn naam. Hoewel het takenpakket van deze raadsheren en van
  lokale officieren zich snel uitbreidde, bestond de hertogelijke rechtspraak tot het einde van de
  veertiende eeuw vooral uit arbitrage. De periode 1404-1430 wordt gekenmerkt door belangrijke
  institutionele veranderingen, zoals de oprichting van de Brabantse Rekenkamer in Brussel en
  de aanstelling van een kanselier.
  Het tweede deel betreft de organisatie van de Raad van Brabant ten tijde van Filips de Goede.
   Alle functionarissen komen in dit deel voor het voetlicht: de kanselier, de raadsheren, de secretarissen, de procureurs van partijen en advocaten, en alle overige personeelsleden. Het bijzondere
  van de Brabantse situatie is dat de Staten zich succesvol hebben verzet tegen de officiële aanstelling van een procureur-generaal, terwijl deze in Vlaanderen en Holland/Zeeland al sinds respectievelijk 1409 en 1434 regelmatig optrad. Verder bespreekt Godding de materiële overlevering
  van de bronnen, de veranderingen in de registratie bij de Raad en het belang van het 'lantrecht'
  in de toepassing van het recht. Kortom, Godding is zich zeer goed bewust van de representativiteit en statistische mogelijkheden van zijn bronnen.
  Het derde deel is een imposante uiteenzetting over de competentie van de Raad van Brabant
  in eerste, tweede of laatste aanleg: wie procederen er voor de Raad en waarover? De Brabantse
  situatie contrasteert opnieuw met de Hollandse of de Vlaamse, waar het hoger beroep bij de
  gewestelijke hoven al in de eerste helft van de vijftiende eeuw een hoge vlucht had genomen.
  Appèl of reformatie van een schepenvonnis bij de Raad van Brabant kwam zelfs aan het einde
  van de regering van hertog Filips de Goede nog maar zelden voor.
  Recensies
  
  287
  
  In het vierde deel komt de procedure bij de Raad van Brabant aan de orde. Godding bespreekt
  alle afzonderlijke rechtsmiddelen en stappen die tijdens een proces doorlopen konden worden,
  van de suppliek tot de executie van het definitieve vonnis. Bepalend voor de rechtsgang in de
  onderzochte periode waren de invloed van in het kerkrecht geschoolde raadsheren en de invoering van de schriftelijke procedure.
  Veel rechtshistorische studies beperken zich bij het bespreken van de competentie en de procedure van de onderzochte gerechtshoven tot wetgevende, normatieve of beschrijvende bronnen.
   Godding laat eerst de praktijkbronnen spreken. Pas in tweede instantie confronteert hij zijn
  analyses met de vroegste normatieve en beschrijvende teksten, die over het algemeen uit een
  latere periode dateren dan de hier beschouwde. Zo wijst hij op vele discrepanties tussen theorie
  en praktijk, bijvoorbeeld op het punt van bezitsacties. Godding toont met dit boek nogmaals de
  meerwaarde aan van onderzoek op basis van bronnen uit de dagelijkse procespraktijk.
  Marie-Charlotte Le Bailly
  
  J. H. M. Sloof, ed., De oudste bestuursregisters van het hoogheemraadschap van Rijnland
  (1444-1520). Regesten van de handelingen van dijkgraaf en hoogheemraden (Werken der Stichting tot uitgaaf der bronnen van het oud-vaderlandse recht XXVI; Leiden: Hoogheemraadschap
  van Rijnland, [S. L.]: Stichting tot uitgaaf der bronnen van het oud-vaderlandse recht, 1999,
  xxiv + 488 blz., ƒ40,-, ISBN 90 72381 07 6).
  Het begrip poldermodel gaat alweer een tijdje mee en zal, zolang het goed gaat met de Nederlandse economie, nog wel enige tijd in zwang blijven. De betekenis van het woord is eigenlijk: het
  Nederlandse model. De essentie van Nederland is kennelijk in het woord polder samen te
  vatten. Nu is een polder, althans in bestuurlijke zin, een waterschap. Het poldermodel is dus
  een waterschapsmodel. Wat een waterschap is, mag redelijk bekend worden verondersteld.
  Vrijwel ieder huishouden krijgt immers met enige regelmaat een acceptgiro van een waterschap
  op de deurmat. Bij de aanvang van het nieuwe millennium waren er 57 waterschappen in Nederland. Er hebben er ooit zo'n 3600 bestaan.
   De waterschappen ontstonden sinds het midden van de twaalfde eeuw als antwoord op de
  steeds nijpender wordende situatie. Zowel de afvoer van het oppervlaktewater als de bescherming tegen overstroming van zee en rivieren werden sinds die tijd steeds moeilijker. Het oudste
  nog bestaande waterschap, het Hoogheemraadschap van Rijnland te Leiden, dateert van de
  oudste periode. In de ontstaansgeschiedenis speelt zelfs keizer Frederik Barbarossa een belangrijke rol. Waterschappen hechten in het algemeen veel waarde aan traditie en geschiedenis. Dat
  moet ook wel, want als ergens geldt dat ervaring wijs maakt, dan is dat wel in het waterbeheer.
  Rijnland heeft in de beoefening van de waterstaatsgeschiedenis altijd een voorbeeldfunctie
  vervuld. De omvang en het belang van zijn archief geven daar ook alle aanleiding toe. Al in
  1933 verscheen de 'beknopte' inventaris van De oude archieven van het Hoogheemraadschap
  van Rijnland, 1255-1857 van de hand van S. J. Fockema Andreae, die in 1934 promoveerde op
  Het hoogheemraadschap van Rijnland, zijn recht en zijn bestuur van den vroegsten tijd tot
  1857. Mede dankzij deze studie zijn we thans vrij goed op de hoogte van de geschiedenis van
  het waterschap als instituut en zijn bevoegdheden. Echter over het interne reilen en zeilen van
  af-zonderlijke waterschappen weten we nog maar vrij weinig. De bronnen daarvoor zijn echter
  in de waterschapsarchieven rijkelijk aanwezig, maar niet uitgegeven en in het algemeen slecht
  toegankelijk.
  Zo bevinden zich in het Rijnlands archief de vier 'oudste bestuursregisters' (inventarisnummers.
  