title: De noodtoestand in het Belgische publiekrecht
text: Een mislukte poging tot actualisering van de buitengewone machten
  
  74. De regering-Van Houtte heeft als enige de noodzaak gevoeld om een wetsontwerp uit te werken dat strekte tot actualisering van de bestaande wetgeving
  op de buitengewone machten. Omwille van de Koude Oorlog en de spanningen
  tussen Oost en West werd het noodzakelijk geacht om te anticiperen op een nieuw
  (internationaal) conflict. De regering argumenteerde dat de goedkeuring van het
  wetsontwerp een overhaaste stemming in een crisissituatie zou kunnen vermijden
  
  164 Vgl. M. Uyttendaele, Trente leçons de droit constitutionnel, Limal, Anthemis, 2014, 520: “Des pouvoirs
  extraordinaires ont été consentis pour la première fois en 1939 et leur dernière mise en oeuvre remonte à 1949.
  Il est permis, dès lors, de se demander si ce mode d’élaboration des normes n’est pas tombé en désuétude.”
  165 A. Mast en J. Dujardin, Overzicht van het Belgisch Grondwettelijk Recht, Gent, Story-Scientia, 1983, 231.
  166 Zie ook, zij het met betrekking tot bijzondere machtenwetten, A. A len en K. Muylle, Handboek van
  het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 732-733.
   51
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  en ervoor zou zorgen dat de uitvoerende macht op elk tijdstip bij machte zou zijn
  om aan een nieuw gewapend conflict het hoofd te kunnen bieden.167
  75. Het wetsontwerp strekte ertoe de Koning in oorlogstijd en wanneer de nood
  hem daartoe dwingt, te machtigen om bij in Ministerraad overlegde besluiten alle
  wetskrachtige “voorzieningen” te treffen voor het waarborgen van de veiligheid
  van de Staat, de continue werking van de openbare diensten, de vrijwaring van de
  economische, sociale en financiële belangen van het land en een goed beheer van
  de openbare financiën. De besluiten kunnen betrekking hebben op een groot aantal materies, waaronder ’s lands veiligheid, burgerlijke en militaire opeisingen,
  sekwestratie, openbare orde en openbare rust, fiscaliteit en zelfs huur- en pachtovereenkomsten. Het ontwerp van wet verleende de Koning tevens de bevoegdheid
  om de begrotingswetten te wijzigen en om buitengewone middelen in de Schatkist
  te voorzien (artikel 2).
  In geval van een gewapende aanval tegen ’s lands grondgebied verleende het wetsontwerp de Koning de macht om de toegewezen bevoegdheid onmiddellijk uit te
  oefenen. In dat geval worden de Kamers volgens het ontwerp onmiddellijk bijeengeroepen. Indien de Kamers reeds werden ontbonden en de kiescolleges nog niet
  werden bijeengeroepen, leidt het besluit van de Koning om gebruik te maken van
  de buitengewone machten, tot de intrekking van het ontbindingsbesluit. Zijn door
  de kiescolleges reeds nieuwe Kamers gekozen, dan vergaderen zij onmiddellijk,
  onverschillig op welke datum zij bij het ontbindingsbesluit werden bijeengeroepen (artikel 3 van het wetsontwerp).
   Het wetsontwerp werd in het Parlement niet verder behandeld. Het advies van de
  afdeling Wetgeving van de Raad van State werd reeds gedeeltelijk besproken (supra
  nrs. 20-22). In het advies wordt benadrukt dat de wetgever, net zoals in het verleden, moet optreden om de noodtoestand vast te stellen.168 Volgens de ontworpen
  regeling bleef het in beginsel een bevoegdheid van de wetgever om de omvang van
  de noodtoestand te beoordelen. Het was eenvoudigweg de bedoeling dat een reeds
  vooraf besproken en bij wet vastgelegde bevoegdheidsoverdracht uitwerking kreeg
  zodra de wetgever de Koning buitengewone machten zou toekennen. Alleen in geval van een gewapende aanval tegen ’s lands grondgebied zouden de buitengewone
  machten uitwerking kunnen krijgen door een beslissing van de uitvoerende macht
  zelf. Het koninklijk besluit leidde dan omwille van de noodzaak van parlementaire controle van rechtswege tot de onmiddellijke bijeenroeping van het Parlement.
  Deze afwijking van het algemeen beginsel dat de wetgever moet optreden voor
  het uitroepen van een noodtoestand, vond de Raad van State verantwoord vanuit
  grondwettelijk oogpunt. Er werd geargumenteerd dat reeds vanaf de eerste jaren
  van de onafhankelijkheid de wetgever erin heeft toegestemd dat van een wettelijke
  
  167 Parl. St. Kamer, 1952-53, nr. 172, p. 1.
  168 RvS, afdeling Wetgeving, bij het wetsontwerp betreffende de toekenning aan de Koning van
  buitengewone machten in oorlogstijd, Parl. St., Kamer, 1952-53, nr. 172, p. 11.
  52
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  regeling wordt afgeweken mits daarover onverwijld overleg wordt gepleegd met
  het Parlement.169
  3.3
  a.
   Bijzondere machtenwetten
  Definitie
  
  76. Bijzondere machtenwetten verlenen op een groot aantal (meestal sociaaleconomische) domeinen een ruime verordeningsbevoegdheid aan de Koning,
  zodat gedurende een zekere termijn in die domeinen alle nodige maatregelen
  worden genomen door de federale uitvoerende macht, die hierbij over een ruime
  discretionaire bevoegdheid beschikt, gelet op de algemene en vage formulering
  van de te bereiken doelstellingen.170
  De besluiten genomen op grond van bijzondere machten kunnen de bestaande
  wetten opheffen, wijzigen of vervangen. Na het verstrijken van de duur waarvoor
  de machten werden toegekend, kunnen de besluiten slechts worden gewijzigd of
  opgeheven door of krachtens een wet in de formele zin. De Koning behoudt evenwel het recht om bepalingen die onder zijn bevoegdheid vallen, te wijzigen of op
  te heffen.171
  b.
  Ontstaansgeschiedenis en verdere evolutie
  
  77. De wet van 16 juli 1926 betreffende zekere te nemen maatregelen met het oog
  op de verbetering van de financiële toestand wordt vrij algemeen beschouwd als
  de eerste wet waarbij de wetgever bijzondere machten toekent aan de Koning.172
  Op grond van deze wet kon de Koning door middel van in Ministerraad overlegde besluiten onder meer alle bepalingen wijzigen betreffende de geldhoeveelheid,
  leningen aangaan en op de belastingen en de taksen verhogingscoëfficiënten toepassen. De machtiging werd verleend voor een termijn van zes maanden. Met tal
  van maatregelen, die werden opgenomen in 46 koninklijke besluiten, kon de regering-Jaspar I de Belgische frank redden en een doeltreffend antwoord bieden op de
  economische en financiële crisis.173 Sinds die wet is het gebruikelijk dat bijzondere
  machtenbesluiten genomen worden na overleg in de Ministerraad. Die substantiële vormvereiste heeft ook een politieke component, omdat het overleg in een
  collegiaal orgaan vermijdt dat individuele ministers het (herstel)beleid doorkruisen met een eigengereid optreden en de cohesie binnen de regering aantasten.
   169 RvS, afdeling Wetgeving, bij het wetsontwerp betreffende de toekenning aan de Koning van
  buitengewone machten in oorlogstijd, Parl. St., Kamer, 1952-53, nr. 172, p. 12.
  170 De definitie werd ontleend aan A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 730.
  171 RvS, afdeling Wetgeving, 13 januari 1982, Parl. St., Kamer, 1981-82, nr. 28/31, p. 5.
  172 BS 17 juli 1926.
  173 H. Tingsten, Les pleins pouvoirs, Stock, Parijs, 1934, 146 en J. Velaers, “Crisissen zijn uitdagingen.
  Constitutionele crisissen dagen de Grondwet uit”, in A. A len, V. Joosten, R. Leysen en W. Verrijdt
  (eds.), Liberae Cogitationes. Liber Amicorum Marc Bossuyt, Antwerpen, Intersentia, 2013, 857. Velaers
  benadrukt de uitzichtloosheid van de financiële crisis van 1926 en spreekt over het bedwingen
  van een constitutionele crisis door het inslaan van nieuwe wegen met constitutionele creativiteit.
   53
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  78. De wet van 16 juli 1926 was de voorbode van een hele reeks van bijzondere
  machtenwetten. Indien het land geplaagd werd door monetaire, budgettaire, economische of sociale crisissen kon de parlementaire meerderheid herhaaldelijk
  overtuigd worden tot het verlenen van bijzondere machten. Vooral van 1933 tot net
  voor de Tweede Wereldoorlog en tijdens de economische crisis van de jaren tachtig
  van de vorige eeuw maakte de regering gebruik van bijzondere machten.174 Sinds
  1935 is het gebruikelijk om koninklijke besluiten op grond van bijzondere machten
  te nummeren.175 Daarmee wordt duidelijk gemaakt dat deze besluiten voortaan
  slechts door of krachtens een wet kunnen worden gewijzigd.176
  79. Door de goedkeuring van een bijzondere machtenwet geeft de wetgever te
  kennen dat hij de vereiste wetsbepalingen niet zelf kan vaststellen omwille van de
  spoedeisendheid en omwille van de openbaarheid die kenmerkend is voor de totstandkoming van de wet.177 Het procedé van de bijzondere machten groeide in de
  praktijk uit tot het juridisch instrument bij uitstek om bepaalde “noodtoestanden”
  of beter “crisisomstandigheden” te bekampen.
   Een sociaal-economisch herstelbeleid kan evenwel moeilijk worden gerealiseerd
  zonder wijzigingen aan te brengen in het belastingstelsel. De bijzondere machtenwet zal vaak uitdrukkelijk aan de Koning de macht geven om de belastingwetgeving te wijzigen, hoewel het invoeren van belastingen of het wijzigen van tarieven of andere essentiële elementen een bevoegdheid is die de Grondwet aan de
  wetgever voorbehoudt. Om aan die schending van de Grondwet zo veel als mogelijk te verhelpen, is het gebruikelijk om in de bijzondere machtenwet te bepalen dat
  de koninklijke besluiten die fiscaalrechtelijke bepalingen wijzigen, bij wet moeten
  worden bekrachtigd.178
  
  174 Door de wet van 17 mei 1933 werden aan de Koning bijzondere machten verleend voor drie maanden. De bijzondere machten werden door de wet van 31 juli 1934 toegekend voor de duur van
  zes maanden. Ze werden achtereenvolgens verlengd op 7 december 1934 voor een maand en op
  15 maart 1935 voor drie maanden. Op 30 maart 1935 kwam er een verlenging tot 1 april 1936.
  175 G. Piquet, “L’exercice des pouvoirs spéciaux en 1967”, RJDA 1967, 272.
  176 O.m. tijdens de regering-Dehaene II werden echter ook bijzondere machtenbesluiten genomen
  zonder nummering. Het gebeurt daarenboven soms dat gewone uitvoeringsbesluiten ook worden genummerd (bvb. de koninklijke besluiten ter uitvoering van de Privacywet). Zie A. A len en
  K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 734, noot 18.
   177 A. A len, “De bijzondere machten: een nieuwe besluitenregering in België?”, TBP 1986, 209;
  A. D’A lcantara, “Parlement en Regering”, Brussel, Studiecentrum Politieke Instellingen vzw,
  1990, 9. Deze voormalige minister drukt zijn kritiek in niet mis te verstane bewoordingen uit:
  “Door bijzondere machten toe te passen tracht men in ons land het gebrek aan stabiliteit te verhelpen van onze
  regeringen die, samengesteld op basis van het coalitiesysteem, meer dan een homogene regering blootstaan
  aan interne wrijvingen, verlammende tactische maneuvers en een haast bestendig latent wantrouwen.”
  178 Zie reeds in die zin artikel 2 van de wet van 31 juli 1934 waarbij aan de Koning bepaalde machten
  worden toegekend met het oog op het economisch en financieel herstel en de vermindering van
  de openbare lasten (BS 1 augustus 1934): “De bij deze wet aan de Koning verleende machten eindigen bij
  het verstrijken van een termijn van zes maanden. Op dat ogenblik wordt aan de Kamers verslag uitgebracht
  over de door de regering getroffen maatregelen.
  De regering zal, terzelfder tijd, bij het parlement een wetsontwerp aanhangig maken, tot bekrachtiging van de
  koninklijke besluiten, genomen in uitvoering van littera a, eerste alinea, van I van het eerste artikel van deze
  wet.”
  De bekrachtiging van bijzondere machtenbesluiten die de fiscale wetgeving wijzigen, werd echter niet opgelegd door de wet van 31 maart 1967 tot toekenning van bepaalde machten aan de
  Koning ten einde de economische heropleving, de bespoediging van de regionale reconversie en
  de stabilisatie van het begrotingsevenwicht te verzekeren (BS 4 april 1967).
   54
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  80. Het valt buiten het bestek van deze bijdrage om een overzicht te geven van de
  talrijke bijzondere machtenwetten. In een bijdrage van 1986 heeft Alen 26 bijzondere machtenwetten opgelijst voor de voorbije zestig jaar.179 In totaal werden er in
  de periode van juli 1926 tot eind 1986 voor een periode van meer dan negen jaar
  bijzondere machten toegekend.180 Voor de periode na 1986 ontbreekt een dergelijk
  overzicht. Velaers heeft de adviespraktijk van de afdeling Wetgeving van de Raad
  van State over de bijzondere machtenwetten in kaart gebracht tot 1999. De theorie van de bijzondere machten is in de adviezen bestendig ontwikkeld en scherper
  gesteld.181
  De wet van 16 oktober 2009 die machtigingen verleent aan de Koning in geval
  van een griepepidemie of pandemie is tot op heden de laatste wet waarmee bijzondere machten werden toegekend aan de uitvoerende macht. Deze bijzondere
  machtenwet is wat atypisch omdat de doelstelling ervan verband houdt met het
  beschermen van de bevolking tegen besmettelijke ziekten. De ontwikkeling van
  een wettelijk kader werd door de wetgever zo urgent geacht dat het onmogelijk zou
  zijn om te wachten op de goedkeuring door het Parlement van de nodige wetten.182
  In de machtigingswet is uitdrukkelijk bepaald dat de Koning zelfs wetskrachtige
  besluiten mag nemen in aangelegenheden die de Grondwet uitdrukkelijk aan de
  wet voorbehoudt.183 Net als bij andere bijzondere machtenwetten heeft de wetgever
  als het ware de eindbeslissing aan zich willen houden door het voorschrift dat de
  koninklijke besluiten hem ter bekrachtiging moeten worden voorgelegd. Bij gebrek aan bekrachtiging binnen een termijn van een jaar vanaf hun bekendmaking
  worden de besluiten geacht nooit uitwerking te hebben gehad.184
  81. Sinds de wet van 4 augustus 1996 moeten de ontwerpen van koninklijk besluit
  die van kracht zijnde wettelijke bepalingen kunnen opheffen of wijzigen, zelfs ingeval van hoogdringendheid, voor advies worden voorgelegd aan de afdeling Wetgeving van de Raad van State.185 Er kan bijgevolg niet voorbijgegaan worden aan de
  adviesverplichting.186 Het advies wordt samen met het verslag aan de Koning en het
  koninklijk besluit waarop het betrekking heeft, bekendgemaakt in het Belgisch
  Staatsblad. Niet alleen het publiek, maar ook de Voorzitters van de Kamer van
  volksvertegenwoordigers en de Senaat worden op een bijzondere manier verwittigd.  179
  180
  181
  182
  183
  184
  185
  186
  
  A. A len, “De bijzondere machten: een nieuwe besluitenregering in België?”, TBP 1986, 214-215.
  Ibid., 207.
  J. Velaers, De Grondwet en de Raad van State, Afdeling wetgeving, Antwerpen, Maklu, 1999, 348.
  M.v.T, Parl. St. Kamer, 2008-2009, nr. 2156/001, 4.
  Artikel 3, derde lid, van de wet van 16 oktober 2009.
  Artikel 5, § 2, van de wet van 16 oktober 2009.
  Artikel 3bis, §§ 1 en 2 RvS-wet.
  Artikel 3bis, § 2 RvS-wet.
  55
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  c.
   Juridische grondslag
  
  82. Reeds tijdens de parlementaire voorbereiding van de wet van 16 juli 1926 rees
  de vraag of de toekenning van bijzondere machten wel verenigbaar was met de
  Grondwet. Ten tijde van die wet werd vrij algemeen aangenomen dat de Belgische
  Grondwet de verhouding tussen de wetgevende en de uitvoerende macht op een
  duidelijke en eenvoudige wijze had omschreven.187 De federale wetgevende macht
  wordt gezamenlijk uitgeoefend door de Koning, de Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat (artikel 26 van de Grondwet van 1831, thans artikel 36 van de
  gecoördineerde Grondwet). De wetgever beschikt over de residuaire bevoegdheden, terwijl de Koning geen andere macht heeft dan die welke de Grondwet en
  de bijzondere wetten, krachtens de Grondwet zelf uitgevaardigd, hem uitdrukkelijk toekennen (artikel 78 van de Grondwet van 1831, thans artikel 105 van de
  gecoördineerde Grondwet). Met die grondwetsbepaling wilde het Nationaal Congres de macht van de Koning inperken door te benadrukken dat hij enkel toegewezen bevoegdheden heeft en slechts ter uitvoering van de Grondwet of een wet kan
  handelen. De bevoegdheidsverdeling in de Belgische Grondwet kwam tot stand
  omdat het Nationaal Congres komaf wilde maken met de “besluitenregering”
  van Willem I. Tijdens zijn bewind had Willem I immers op eigen initiatief “zelfstandige maatregelen van algemeen bestuur” genomen. Hij kon zich gedragen als
  een usurpator van de wetgevende macht omdat de Grondwet van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden van 1815 de bevoegdheid van de wetgevende vergadering
  onvoldoende duidelijk had afgebakend.188 Die onduidelijke omschrijving wilde de
  Belgische grondwetgever voor eens en voor altijd wegwerken door het inperken
  van de bevoegdheid van de Koning.
   83. De grenzen van de reglementaire bevoegdheid van de Koning worden vastgelegd door artikel 67 (thans artikel 108) van de Grondwet: “De Koning maakt de veror­
  deningen en de neemt de besluiten die voor de uitvoering van de wetten nodig zijn, zonder ooit
  de wetten zelf te mogen schorsen of vrijstelling van hun uitvoering te mogen verlenen.” Het is
  op het eerste gezicht dus onmiskenbaar zo dat de uitvoerende macht een wet in de
  formele zin niet kan wijzigen of opheffen door het uitvaardigen van een koninklijk
  besluit. Ook een delegatie van bevoegdheid uitgaande van de wetgevende macht
  kan hieraan niet verhelpen. De Belgische Grondwet verzet zich immers tegen een
  delegatie van de wetgevende macht aan de Koning. Dit verbod wordt afgeleid uit
  artikel 25 (thans artikel 33) van de Grondwet, dat bepaalt dat de machten moeten
  worden uitgeoefend op de wijze die door de Grondwet wordt bepaald. Vrij algemeen wordt aangenomen dat een delegatie van de wetgevende macht, die net zoals
  de andere machten niet kan worden vervreemd of overgedragen, in beginsel in
  strijd is met de Grondwet.189
  
  187 R. Stragier, “Theorie en praktijk der volmachten”, RW 1936, 674.
  188 Zie nader A. A len, Rechter en bestuur in het Belgisch publiekrecht. De grondslagen van de rechterlijke wettig­
  heidscontrole, Antwerpen, Kluwer, 1984, nr. 367 en “Bijzondere machten: een nieuwe ‘besluitenregering’ in België”, TBP 1986, 199-200.
  189 Cass. 6 februari 1891, Pas. 1891, I, 54; Cass., 10 juli 1953, Pas., 1953, I, 914; A. Mast, J. Dujardin,
  M. Van Damme en J. Vande L anotte, Overzicht van het Belgisch Administratief Recht, Mechelen, Kluwer,
  2012, 21-22.
   56
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  84. Het stelsel van de Grondwet lijkt op het eerste gezicht dus onverenigbaar met
  de techniek van de bijzondere machten. Het succesvol gebruik van de bijzondere
  machten bij het bestrijden van de crisis in 1926 had tot gevolg dat de rechtsleer
  met onverdroten ijver op zoek ging naar een juridische verantwoording voor de
  bijzondere machten.
  • de theorie van het noodrecht
  85. Een eerste piste die werd bewandeld, is de theorie van het noodrecht. Door
  sommige auteurs werd geargumenteerd dat de psychologische of morele onmogelijkheid voor de Kamers om met de nodige spoed in anti-crisiswetgeving te voorzien, moet gelijkgesteld worden met de hypothese van de materiële onmogelijkheid.190 De gevolgen van de materiële onmogelijkheid die erin bestonden dat de
  Koning tijdens de Eerste Wereldoorlog als enige tak van de wetgevende macht wetgeving kon uitvaardigen, zouden van overeenkomstige toepassing zijn zodra het
  Parlement in de bijzondere machtenwet de noodtoestand heeft erkend en impliciet
  de eigen machteloosheid heeft toegegeven. Naar analogie met de besluitwetten
  van de oorlogsregeringen werd zelfs geargumenteerd dat de Koning in geval van
  een noodtoestand niet zal optreden als hoofd van de uitvoerende macht maar als
  enig overgebleven werkzame tak van de wetgevende macht.
  86. Mast en Dujardin hebben terecht uiteengezet dat deze theorie geen steun kan
  vinden in de Belgische Grondwet en de poort wagenwijd openzet voor misbruiken.
  De psychologische of morele onmogelijkheid is, in tegenstelling tot een materiële
  onmogelijkheid, geen objectief gegeven en berust op een subjectieve waardering
  van een crisissituatie, waarover de meningen erg kunnen verschillen. Een noodtoestand moet net zoals het begrip “overmacht” voldoende objectiveerbaar zijn.
   De loutere overtuiging van een van de drie staatsmachten dat ze machteloos is en
  niet geschikt is om op te treden, houdt een abdicatie van bevoegdheid in die de
  Grondwet niet toelaat.
  Zodra men aanvaardt dat het Parlement omwille van een morele onmogelijkheid
  afstand mag doen van zijn bevoegdheden, bestaat het risico dat dit bij een machtsgreep tegen de Kamers wordt gehanteerd als vals voorwendsel. Een usurpator matigt zich dan de macht aan door abusievelijk voor te houden dat de wetgevende
  macht niet langer in staat is om zijn taak te vervullen. De meeste auteurs wijzen er
  terecht op dat dit gevaarlijk denkspoor in strijd is met artikel 187 van de Grondwet,
  omdat het erkennen van het noodrecht een schorsing inhoudt van de Grondwet.191
  
  190 Zie P.M. Orban, “De grondslag van de ‘volmachtgeving’ in België”, Rechtskundig Tijdschrift 1938,
  127: “De enige uitleg die dienend is, bestaat in het inroepen van een noodtoestand waarin de Staat zich be­
  vinden kan en die hem tot zelfverdediging noopt.” In de zelfde zin: La réforme de l’Etat, Centre d’Etudes
  pour la réforme de l’Etat (ed.), Brussel, Ravenstein, 1937, 85-87 (het gaat hier om een weergave
  van de meerderheidsopvatting binnen de tweede commissie).
   191 A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 734, noot 18;
  A. Mast, “Le problème de la législation déléguée”, JT 1946, 625; A. Mast en J. Dujardin, Overzicht
  van het Belgisch Grondwettelijk Recht, Gent, Story-Scientia, 1983, 234; R. Ockrent, Les crises constitu­
  tionnelles du Pouvoir législatif en Belgique. Les pouvoirs des Secrétaires généraux sous l’occupation ennemie,
  Brussel, 1945, 30, nr. 12. Zie tevens de stellingname van H. Speyer: “En réalité, une déclaration d’im­
  puissance morale telle qu’elle est prévue dans les conclusions de la Commission et qui aboutirait au transfert,
  
  57
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  • de attributietheorie
  87. Reeds ten tijde van de wet van 16 juli 1926 werd door Van Dievoet en Vauthier
  verdedigd dat de grondslag van de bijzondere machten bestond in een uitbreiding
  van de verordenende bevoegdheid van de Koning.192 De techniek van de bijzondere
  machten zou volgens Speyer steun vinden in artikel 78 (thans artikel 105) van de
  Grondwet, dat het voor de wetgever mogelijk maakt om de residuaire bevoegdheid
  bij “bijzondere wet” (bedoeld is elke opdrachtwet) toe te wijzen aan de Koning.
   Speyer argumenteert dat een machtigingswet die steunt op artikel 78 (thans artikel 105) van de Grondwet, aan de Koning het recht kan opdragen om bestaande
  wetten te wijzigen. Precies door de attributie van bevoegdheid geeft de wetgever
  te kennen dat de materie die wordt aangewezen in de machtigingswet tijdelijk behoort tot de bevoegdheidssfeer van de uitvoerende macht. Wanneer de wetgever
  de bevoegdheid van de Koning regelt of zelfs wanneer hij deze uitbreidt buiten
  de perken waarin ze gewoonlijk besloten ligt, gaat hij niet in tegen de Grondwet,
  maar voert hij een opdracht uit welke de Grondwet hem toevertrouwt.
  Niets belet de wetgever om de Koning te machtigen om in een bepaald domein de
  wet te wijzigen. Dit houdt geen schending in van artikel 67 (thans artikel 108) van
  de Grondwet, op grond waarvan de Koning de wet niet vermag te schorsen of te
  wijzigen. Die grondwetsbepaling formuleert immers slechts een verbod voor de
  Koning en verzet zich niet tegen een uitbreiding van de verordenende macht van de
  Koning in het raam van artikel 105 van de Grondwet.
   De rechtsleer benadrukt dat de bijzondere machtenwetten geen delegatie zijn van
  de wetgevende macht – hetgeen door de Grondwet verboden wordt – maar dat zij
  een attributie inhouden van bepaalde aangelegenheden aan de Koning die voorzien is in artikel 105 van de Grondwet.193
  88. Er is thans een grote eensgezindheid om de juridische verantwoording voor
  de bijzondere machtenwetten te ontlenen aan artikel 105 van de Grondwet.194
  Volgens de rechtspraak van het Hof van Cassatie is de juridische verantwoording
  
  même pour un temps limité, du pouvoir de légiférer entre les mains du Roi seul, contrairement à l’article 25
  de notre pacte fondamental, constitue une suspension partielle de la Constitution formellement interdite par
  l’article 130 de celle­ci” (La réforme de l’Etat, Centre d’Etudes pour la réforme de l’Etat (ed.), Brussel,
  Ravenstein, 1937, 73-134). In dezelfde zin G. Piquet, “L’exercice des pouvoirs spéciaux en 1967”,
  RJDA 1967, 272.
  192 Annales parlementaires, 1926, 2177. Van Dievoet en Vauthier verdedigden de theorie van de “détermi­
  nation de compétence”, die ervan uitgaat dat de wetgever de omvang kan bepalen van de bevoegdheid die wordt toegewezen aan de uitvoerende macht. Die theorie is de voorbode van de attributietheorie. Zie nader J. Mertens, Le fondement juridique des lois de pouvoirs spéciaux, Brussel, Larcier,
  1945, 115-119. Voor een overzicht van de verschillende opvattingen, zie Centre d’Etudes pour la
  réforme de l’Etat (ed.), La réforme de l’Etat, Brussel, Ravenstein, 1937, 73-134.
  193 A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 734;
  F. Delpérée, Le droit constitutionnel de la Belgique, Brussel, Bruylant, LGDJ, Parijs, 2000, 771.
   194 Zie nader A. A len, “De grondslag van de bijzonderemachtenwetgeving”, RW 1983-84, 418-428;
  RvS, afdeling Wetgeving, Parl. St. Kamer, 1981-82, nr. 1, p. 5. Op het niveau van de gemeenschappen en gewesten kan de decreetgever of ordonnatiegever een beroep doen op artikel 78 BWHI.
  Op grond van deze bepaling heeft de regering geen andere macht dan die welke de Grondwet
  en de wetten en decreten krachtens de Grondwet uitgevaardigd, haar uitdrukkelijk toekennen.
  Artikel 78 BWHI spoort met artikel 105 van de Grondwet.
  58
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  voor de bijzondere machtenwetgeving in die bepaling gelegen omdat ze nu eenmaal toestaat dat een “bijzondere wet” (opdrachtwet), krachtens de Grondwet zelf
  uitgevaardigd, de uitoefening van de verordenende macht buiten de door artikel 67
  (thans artikel 108) van de Grondwet gestelde grenzen uitbreidt.195 In zijn conclusie bij het arrest van 3 mei 1974 heeft procureur-generaal Ganshof van der Meersch
  erop gewezen dat niet alleen in de wetgevende praktijk196 steun te vinden is voor de
  opvatting dat de Koning, handelend binnen de grenzen van een door een bijzondere wet verleende machtiging, een wet kan wijzigen of opheffen, maar dat ook de
  parlementaire voorbereiding van artikel 67 (thans artikel 108) van de Grondwet
  hiervan uitdrukkelijk gewag maakt.197
  d.
   Grenzen aan het procedé van de bijzondere machten
  
  89. Ook de afdeling Wetgeving van de Raad van State aanvaardt in haar adviespraktijk dat de uitbreiding van de verordeningsbevoegdheid van de Koning steunt
  op artikel 105 van de Grondwet.198 Een onbeperkte toekenning van bijzondere
  machten is echter niet verenigbaar met het stelsel van de Grondwet. Een bijzondere
  machtenwet is daarom slechts verenigbaar met het geheel van de grondwettelijke
  regels die de verhouding tussen de wetgevende en de uitvoerende macht regelen
  indien aan drie voorwaarden is voldaan.
  Ten eerste moeten er uitzonderlijke omstandigheden aanwezig zijn. Het staat aan de
  wetgever om uit te maken of de ingeroepen omstandigheden als voldoende uitzonderlijk kunnen worden aangemerkt om de verregaande bevoegdheidstoewijzing te verantwoorden.199 Het toekennen van bijzondere machten kan slechts in
  “crisisomstandigheden”. De beoordelingsmacht van de wetgever is echter niet onbegrensd, zodat er ruimte is voor een marginale toetsing. Indien de wetgevende
  macht de feitelijke omstandigheden kennelijk zou vertekenen of hieromtrent een
  inschatting zou maken die duidelijk buiten verhouding tot die omstandigheden
  zou staan, kan het Grondwettelijk Hof dit sanctioneren.200 Het Grondwettelijk
  Hof oordeelde dat de noodzaak voor de regering om snel en efficiënt te kunnen
  optreden, bij wijze van zeer technische maatregelen, om de in het Verdrag van
  Maastricht geformuleerde doelstellingen inzake het begrotingstekort te bereiken
  
  195 Cass. 3 mei 1974, RW 1974-75, 78, conclusie Proc.-gen. Ganshof van der Meersch en noot De Meyer;
  Cass. 25 juni 1974, RW 1974-75, 108, conclusie Adv.-gen. Dumon.
  196 Het loutere bestaan van een wetgevende praktijk volstaat uiteraard niet indien de Grondwet
  die praktijk verbiedt. Sinds de oprichting van het Grondwettelijk Hof in 1984 kan een ongrondwettige wetgevende praktijk ook daadwerkelijk worden gesanctioneerd.
  197 E. Huyttens, Discussions du Congrès national de Belgique (1830­1831), IV, Brussel, 1844, 84-86.
   198 Zie o.m. RvS, afdeling Wetgeving, advies nr. 47.062/1/V van 18 augustus 2009, Parl. St. Kamer,
  2008-2009, nr. 52-2156/001, p. 17; RvS, afdeling Wetgeving, advies nr. 50.472/1/2 van 20 december 2011, Parl. St., Kamer, 2011-2012, nr. 53-1952/13, p. 5; RvS, afdeling Wetgeving (verenigde
  kamers), advies van 23 december 1981, Parl. St. Kamer, 1981-82, nr. 28/1, p. 5.
  199 RvS, afdeling Wetgeving, advies nr. 47.062/1/V van 18 augustus 2009, Parl. St. Kamer, 2008-2009,
  nr. 51-2156/001, p. 17.
  200 Zie in die zin RvS, afdeling Wetgeving, Parl. St., Kamer, 1982-83, nr. 13, p. 2. De zinsnede uit het
  advies heeft betrekking op de taak van de afdeling Wetgeving, maar is van overeenkomstige
  toepassing op de constitutionele rechter; A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staats­
  recht, Mechelen, Kluwer, 2011, 735; J. Vande L anotte, G. Goedertier, Y. Haeck, J. Goossens en T. De
  Pelsmaeker, Belgisch Publiekrecht, I, Brugge, die Keure, 2015, 135, noot 223.
   59
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  en te kunnen toetreden tot de Europese Economische en Monetaire Unie, een beroep op bijzondere machten kan verantwoorden.201
  Ten tweede mogen de bijzondere machten slechts voor een beperkte periode aan de
  Koning worden toegekend. De uitzonderlijke omstandigheden bepalen overigens
  de grenzen van de periode gedurende welke die machten kunnen worden toegekend.202 Een periode van 13 tot 14 maanden – veel korter dus dan de duur van de
  buitengewone machten (zie nr. 67) – is een absoluut maximum.203
  Ten derde moeten de toegekende machten nauwkeurig omschreven zijn. Zowel wat
  betreft de doeleinden en de oogmerken, als wat betreft de aangelegenheden
  waarin maatregelen kunnen worden genomen, moet de machtigingswet duidelijkheid verschaffen. De noodzaak om bijzondere machten met grote precisie te
  omschrijven, kan worden afgeleid uit artikel 105 van de Grondwet, dat bepaalt dat
  de Koning geen andere macht heeft dan die welke de Grondwet en de “bijzondere
  wetten” (opdrachtwetten), krachtens de Grondwet zelf uitgevaardigd, hem uitdruk­
  kelijk toekennen. Ook een rechterlijke toetsing is gebaat met een machtigingswet
  die nauwkeurig de omvang van de bijzondere machten vaststelt.204 Wegens het
  uitzonderlijke karakter ervan, dient het toekennen door de wetgever van bijzondere machten aan de Koning strikt te worden geïnterpreteerd.205 Indien de machtigingswet vaag is omtrent de bevoegdheid van de Koning, moet de regel van de
  restrictieve interpretatie ertoe leiden dat de Koning de bevoegdheid mist om een
  voorbehouden bevoegdheid te regelen.206
  e.
   Bijzondere machten en de delegatie van een voorbehouden bevoegdheid
  
  90. Indien de Grondwet bepaalt dat een aangelegenheid moet worden geregeld
  “bij” of “door” de wet is de regeling ervan door de Grondwet voorbehouden aan de
  wetgever. Dit heeft tot gevolg dat een optreden van de wetgever vereist is en dat de
  wetgever de regeling ervan niet kan opdragen aan de Koning. Tot het exclusieve takenpakket van de wetgever behoren onder meer de bescherming van de rechten en
  vrijheden, het onderwijs en het taalgebruik (Titel II van de Grondwet), de inrichting van de rechtscolleges (Titel III, hoofdstukken VI en VII van de Grondwet), het
  heffen van belastingen (artikelen 170 en 172 van de Grondwet), en de organisatie
  van het leger en van de politie (artikelen 182 en 184 van de Grondwet).
  201 GwH nr. 124/2002, 10 juli 2002, B.4.20
  202 RvS, afdeling Wetgeving, advies nr. 47.062/1/V van 18 augustus 2009, Parl. St. Kamer, 2008-2009,
  nr. 51-2156/001, p. 17, noot 2.
  203 A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 735, noot 22.
  204 RvS, afdeling Wetgeving, Parl. St., Kamer, 1981-82, nr. 1, p. 5.
  205 Zie o.m. GwH nr. 68/99, 14 juni 1999, B.5.4; Cass. 19 januari 1959, A.C. 1959, 397.
  206 RvS, afdeling Wetgeving, advies van 13 januari 1982, Parl. St., Kamer, 1981-82, nr. 28/31, p. 3. In
  geval van een onduidelijke machtigingswet moet de rechter er immers volgens de leer van het
  arrest-Waleffe in redelijkheid van uitgaan dat de wetgever niet de bedoeling kan hebben gehad de
  Grondwet te schenden. Hij moet in die hypothese de voorkeur geven aan een grondwetsconforme interpretatie: Cass., 20 april 1950, Pas., 1950, I, 560, conclusie Proc.-gen. L. Cornil. De leer van
  dit arrest is van overeenkomstige toepassing op buitengewone machtenwetten.
   60
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  91. De meeste auteurs zijn van oordeel dat een uitbreiding van de verordenende
  bevoegdheid van de Koning in beginsel niet zover kan gaan dat hem een bevoegdheid wordt gegeven in aangelegenheden die, volgens de Grondwet, tot de eigen
  bevoegdheid van de wetgever behoren, zoals het invoeren van een belasting.207 De
  attributietheorie steunt op het uitgangspunt dat de wetgever vrij over de residuaire
  bevoegdheid mag beschikken en laat bijgevolg niet toe dat de Koning besluiten
  neemt in materies die door de Grondwet worden voorbehouden aan de wetgever.
  Indien de bijzondere machtenwet de Koning uitdrukkelijk de bevoegdheid toekent om op te treden in voorbehouden aangelegenheden, wordt die inbreuk op het
  delegatieverbod enkel in overeenstemming geacht met de geest van de Grondwet
  indien aan drie bijkomende voorwaarden is voldaan: (i) de machtigingswet moet
  duidelijk aangeven dat de opdracht ook betrekking kan hebben op voorbehouden
  bevoegdheden;208 (ii) de door de Koning genomen maatregelen moeten door de
  wetgevende macht worden onderzocht binnen een relatief korte termijn, vastgesteld in de machtigingswet, en er moet worden bepaald dat de genomen besluiten bij ontstentenis van wetgevende bekrachtiging moeten worden geacht nooit
  uitwerking te hebben gehad;209 (iii) de wetgever moet zich in de onmogelijkheid
  bevinden om zelf alle essentiële elementen van de regeling vast te stellen, omdat
  de inachtneming van de gebruikelijke procedure hem niet toelaat met de nodige
  spoed te handelen om een doelstelling van algemeen belang te verwezenlijken.
   92. Deze bijkomende voorwaarden, die reeds lang werden geformuleerd in de
  adviespraktijk van de afdeling Wetgeving van de Raad van State, werden overgenomen in de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof. Een arrest van 21 maart 2000
  is in dit verband bijzonder illustratief. Het beroep tot vernietiging werd ingesteld
  tegen de artikelen 2 en 3 van de wet van 8 december 1998 houdende diverse bepalingen betreffende de financiering van het Instituut voor veterinaire keuring. De
  wet machtigde de Koning onder meer om uiterlijk binnen het jaar na de bekendmaking ervan bij een in Ministerraad overlegd koninklijk besluit, het bedrag en de
  wijze van berekening van een fiscale heffing te bepalen ten laste van de exploitanten van slachthuizen.
  207 A. A len, “Bijzondere machten: een nieuwe ‘besluitenregering’ in België?”, TBP 1986, 204;
  G. Piquet, “L’exercice des pouvoirs spéciaux en 1967”, RJDA 1967, 272 en 278; R. Henrion,
  “L’expérience des lois de pouvoirs exceptionnels”, JT 1968, 469.
  208 Die aangelegenheden moeten uitdrukkelijk worden opgesomd, zodat het onderwerp van de
  machtiging ondubbelzinnig vaststaat.
   209 RvS, afdeling Wetgeving, advies nr. 47.062/1/V, Parl. St. Kamer, 2008-2009, nr. 51-2156/001, p. 19;
  RvS, afdeling Wetgeving, advies nr. 50.472/1/2 van 20 december 2011, Parl. St. Kamer, 2011-2012,
  nr. 52-1952/13, p. 5-6; Zie tevens GwH, nr. 195/2004, 1 december 2004, B.16.3; nr. 83/2008, 27 mei
  2008, B.5.2. Het bekrachtigingsbeding dat verplicht wordt opgelegd in een bijzondere machtenwet indien de wetgever de Koning machtigt tot het regelen van een aangelegenheid die door de
  Grondwet aan de wetgever wordt voorbehouden, strekt ertoe de machtiging zo veel als mogelijk te verzoenen met de Grondwet. De wetgever wil de eindbeslissing aan zich houden met het
  voorschrift dat de koninklijke besluiten hem ter bekrachtiging moeten voorgelegd worden en
  neemt genoegen met het minder volmaakt stelsel van de bekrachtiging (J. Masquelin, “La fonction réglementaire et les pouvoirs spéciaux”, Rec. jur. dr. adm. et Cons. D’Etat, 1969, 20-21; Verslag
  Brusselmans, Parl. St. Kamer, 1933-34, nr. 271, p. 7; Verslag Moyersoen, Parl. St. Senaat, 1933-34,
  p. 12).
   61
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  Wanneer de wetgever aan de Koning de fiscale bevoegdheid verleent die bij de artikelen 170 en 172 van de Grondwet aan de wet wordt voorbehouden, voert hij, aldus
  het Hof, onmiskenbaar een verschil in behandeling in tussen twee categorieën van
  belastingplichtigen, namelijk degenen die de waarborg genieten dat niemand kan
  worden onderworpen aan een belasting indien daartoe niet is beslist door een democratisch verkozen beraadslagende vergadering en degenen aan wie die grondwettelijke waarborg wordt ontzegd. Dat verschil in behandeling is in beginsel niet
  te verantwoorden.210 Elke delegatie die betrekking heeft op het bepalen van een van
  de essentiële elementen van de belasting is immers in beginsel ongrondwettig.211
  De inbreuk op het gelijkheidsbeginsel en op artikel 170 van de Grondwet wordt
  evenwel door het Hof niet gesanctioneerd omwille van twee redenen. Ten eerste
  voorziet de machtigingswet erin dat de door de Koning genomen maatregelen binnen een relatief korte termijn door de wetgevende macht zullen worden onderzocht
  met het oog op hun bekrachtiging en dat de besluiten met terugwerkende kracht
  worden opgeheven indien ze niet tijdig door de wetgever zijn bekrachtigd.212 Ten
  tweede is er sprake van een aangevoerde noodzakelijkheid die het beroep op de
  bijzondere machten kan verantwoorden.
   De technische uitwerking van de in de wet vervatte principes met de noodzaak
  om voorafgaand te overleggen met de sectoren en de noodzaak om de besluiten
  die de heffing invoeren, snel bij te sturen wanneer uit de toepassing ervan zou
  blijken dat dit nodig is, kan, aldus het arrest van 21 maart 2000, het beroep op bijzondere machten verantwoorden.213 Velaers is terecht kritisch ten aanzien van de
  grondwettigheid van deze vorm van “proefregeling bij koninklijk besluit”, omdat
  het aanvaarden ervan leidt tot een uitholling van de voorbehouden aangelegenheden.214
  93. Uit rechtspraak van een latere datum blijkt dat er uitzonderlijke omstandigheden aanwezig moeten zijn die de machtiging kunnen verantwoorden.215 In een
  arrest van 1 december 2004 oordeelde het Hof dat het nagestreefde doel van budgettaire stabiliteit weliswaar een zekere spoed vereist om de tarieven aan te passen, maar dat de bestaande verschillen tussen de procedures voor de aanneming
  van de wettelijke en de reglementaire normen op zich niet volstaan om te verantwoorden dat een aangelegenheid die de Grondwet aan de wet voorbehoudt, aan de
  uitvoerende macht wordt opgedragen. De wetgever moet aantonen dat hij zich in
  
  210 GwH nr. 32/2000, 21 maart 2000, B.7.2. Zie tevens GwH nr. 195/2004, 1 december 2004, B.16.3.
  211 GwH nr. 195/2004, 1 december 2004, B.16.3.
  212 GwH nr. 68/99, 17 juni 1999, B.5.5: de uitdrukkelijke machtiging in de bijzondere machtenwet en de navolgende bekrachtiging door de wetgever zijn cumulatieve voorwaarden opdat
  de Koning de door de Grondwet aan de wetgever voorbehouden bevoegdheid kan uitoefenen;
  GwH nr. 32/2000, 21 maart 2000, B.7.7.
  213 GwH nr. 32/2000, 21 maart 2000, B.7.8; GwH nr. 53/2003, 30 april 2003, B.3.5.
  214 J. Velaers, “Het recht op de wetgever. Beschouwingen over de voorbehouden en residuaire bevoegdheden”, in En Hommage à Francis Delpérée, Itinéraires d’un constitutionnaliste, Brussel, Bruylant,
  2007, 1637.
   215 A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 737; K. Muylle
  en J. Theunis, “La Cour constitutionnelle comme juge de la séparation des pouvoirs: le cas des
  délégations et des validations”, in Liber Amicorum Michel Melchior, Brussel, Anthemis, 2010, 123124 en de verwijzingen aldaar.
  62
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  de onmogelijkheid bevindt om zelf alle essentiële elementen van de voorbehouden
  aangelegenheid te regelen, omdat de inachtneming van de parlementaire procedure hem niet in staat zou stellen om met de vereiste spoed te handelen om een
  doelstelling van algemeen belang te verwezenlijken.216
  94. In een andere zaak probeerde de belastingplichtige het Grondwettelijk Hof te
  bewegen tot een koerswijziging door de schending aan te voeren van het gelijkheidsbeginsel in combinatie met artikel 105 van de Grondwet. Dit leverde echter
  niet het door hem gewenste resultaat op. Wanneer een specifieke grondwetsbepaling de waarborg biedt dat over een der essentiële elementen van een aangelegenheid door een democratisch verkozen beraadslagende vergadering dient te worden
  beslist, wordt de waarborg van artikel 105 van de Grondwet daardoor opgeslorpt.
  Uit de vaststelling dat de wetgever geen afbreuk heeft gedaan aan de artikelen
  10,11, 170 en 172 van de Grondwet, volgt volgens het Hof dat hij evenmin op discriminerende wijze afbreuk heeft gedaan aan artikel 105 van de Grondwet.217
  f.
   Versterkte en verzwakte legaliteitsbeginselen
  
  95. De voormelde afzwakking van het delegatieverbod geldt echter niet inzake onderwijs en in strafzaken, aangezien in die twee materies een versterkt wettigheidsbeginsel geldt.218 Met de goedkeuring van artikel 24, § 5, van de Grondwet heeft de
  grondwetgever het wettigheidsbeginsel inzake onderwijs willen versterken.219 De
  essentiële aspecten van de inrichting, erkenning en subsidiëring zijn voorbehouden aan de bevoegde wetgever.220 Een a posteriori bekrachtiging kan niet verhelpen
  aan een verboden delegatie aan de uitvoerende macht.221
  Eenzelfde bescherming biedt het versterkt strafrechtelijk wettigheidsbeginsel. De
  strafbaarstelling van gedragingen, alsook het bepalen van de vorm van de vervolgingen en van de toepasselijke straffen, vereist een tussenkomst van een democratisch verkozen beraadslagende vergadering (artikel 12, tweede lid, en artikel 14
  van de Grondwet). De essentiële elementen ervan kunnen niet worden gedelegeerd
  aan een uitvoerend orgaan. Indien dit toch het geval is, kan geen a posteriori bekrachtiging aan de ongrondwettigheid van een essentiële bepaling van materieel
  of formeel strafrecht verhelpen.222
  Omgekeerd heeft het Grondwettelijk Hof een afzwakking van het wettigheidsbeginsel aanvaard voor de sociaal-economische grondrechten die zijn neergelegd
  in artikel 23 van de Grondwet. De wetgever vermag in die materies ruime delegaties aan de Koning te verlenen, voor zover zij betrekking hebben op “het aannemen
  
  216 GwH nr. 100/2003, 17 juli 2003, B.11.2; GwH nr. 195/2004, 1 december 2004, B.16.3-B.16.4.
  217 GwH nr. 88/2004, 19 mei 2004, B.8.4.
  218 Zie nader: K. Muylle en J. Theunis, “La Cour constitutionnelle comme juge de la séparation des
  pouvoirs: le cas des délégations et des validations”, in Liber Amicorum Michel Melchior, Brussel,
  Anthemis, 2010, 124-126.
  219 GwH nr. 45/94, 1 juni 1994, B.6.
   220 GwH nr. 19/99, 17 februari 1999; GwH, nr. 40/2011, 15 maart 2011; zie nader B. Steen, “Experimenten in het onderwijs: een zaak van de regering of het parlement”, TORB 2004-2005, 279-292.
  221 A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 441-443.
  222 A. A len en K. Muylle, Handboek van het Belgisch Staatsrecht, Mechelen, Kluwer, 2011, 736.
  63
  
  Dit artikel uit Preadviezen Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht is gepubliceerd door Boom juridisch en is bestemd voor anonieme bezoeker
  
  van maatregelen waarvan het onderwerp door de bevoegde wetgever is aangegeven”.223 Die
  rechtspraak is te verklaren doordat grote delen van het Belgische sociaal recht
  administratief besluitenrecht zijn, een historisch gegeven dat de grondwetgever,
  die op 31 januari 1994 artikel 23 aan Titel II van de Grondwet heeft toegevoegd,
  bekend was.224
  g.
  Rechterlijke toetsing van bijzondere machtenbesluiten
  
  96. Een koninklijk besluit genomen krachtens een bijzondere machtenwet is een
  handeling van de uitvoerende macht, die door de hoven en rechtbanken op grond
  van artikel 159 van de Grondwet aan de wet kan worden getoetst en waartegen een
  annulatieberoep bij de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State openstaat. Een wet die de uitvoerende macht machtigt om, in welbepaalde omstandigheden, bepalingen van wetgevende aard te wijzigen, kent immers niet de hoedanigheid van wetgevende handelingen in formele zin toe aan de handelingen van de
  uitvoerende macht die in het kader van een dergelijke machtiging zijn genomen.225
  De toetsing van bijzondere machtenbesluiten aan de Grondwet wordt wel bemoeilijkt door de vage doelstellingen in de machtigingswetten: indien het besluit in
  strijd is met de Grondwet, terwijl het op zich niet in strijd is met de machtigingswet, impliceert dit doorgaans dat ook de machtigingswet zelf ongrondwettig is.
  