title: None
text: Ac supponendo se quo
  supra nomine in persona ua heredesque et successores suos in per­
  sonis sonis atque bonis jam prius obligata iurisdictioni et cohercioni
  cuiuscumque iudicis ecclesiastici vel secularis ad quem dicti curatus
  decem capellani et custos seu eorum receptor pro iuris subsidio occurrere voluerint aut placebit ac volendo expresse quod si, quod absit,
  predicta donatrix aut eius heredes et successores imposterum dictam
  donationem revocare distosque curatum decem capellanos et custodem
  de dictis redditibus perpetuis per se vel per alium aut alios privari
  conterentur, incurrere penam 80 marcharum argenti solvendarum
  una medietate domino nostro comiti flandrie et pro alia medietate
  curato decem capellanis et custodi. E t tam ipsam donatricem quam
  eius heredes et successores qui delinquerint in premissis ad solvendum dictam penam 80 marcharum argenti per dominum officialem
  Tornacensem suum iudicem ordinarium cogi pariter et compelli. Et
  insuper dicta donatrix pro se suisque heredibus et successoribus renunciavit sub suis fide et iuramento predictis quoad premissa omni­
  bus et singulis exceptionibus doli, fori mali, metus, vis, lesionis, deceptionis, fraudis, cuiuscumque rei ita non geste ita non habite, ac
  aliter actum quam scriptum fore omnique iuris auxilio canonici et
  civilis beneficioque restitutionis in integrum beneficioque dicionis
  novarum et antiquarum constitutionum, privilegio crucis sumpte et
  sumende, omnibusque litteris gratiis et indulgentiis a domino nostro
  papa seu prelato aliquo alio vel principe concessis et concedendis
  etiam si relaxationem iuramenti vel prestite fidei in se continerent
  necnon cessionis legati, collationis, donationis ac omnium aliorum
  
  et singulorum in presenti instrumente publico expressorum minus
  iuste, minus legitime, minus competenter aut coram suo non iudice
  habitorum et celebratorum omnibusque usibus, legibus, consuetudinibus et statutis quorumcumque villarum et locorum iurique Velleani,
  senatoris consulti, et divi adriani ac omni alii iuri in favorem mulierum introducto, certificata prius dicta domicella Aghata donatrice
  per me notarium publicum infrascriptum quale auxilium Velleanus
  prestat mulieribus non renunciantibus juri suo ceterisque omnibus et
  singulis cavilationibus subterfugiis et cautelis quo contra premissa
  vel eorum aliquod obici possent in aliquo sive dici, et per que pre­
  sens publicum instrumentum vel contentum in eodem possent in
  aliquo amittere sui roboris firmitatem et precipue iuri dicenti gene­
  ralem renunciationem non valere nisi precedet specialis ac alibi iuri
  dicenti confessionem factam coram suo iudice non debere preiudicare
  confitenti.  Acta fuerunt hec Brugis in choro sancte Walburgis predicte anno,
  indictione, mense, die et pontificatu prescriptis, presentibus discretis
  viris domino Henrico Pavonis et Johanne Costre de Machlinia presbiteris necnon magistro Johanne de Ysendike et Jacobo Francisci
  clericis cameracensis et tornacensis diocesium testibus ad premissa
  specialiter vocatis et rogatis. Tenores vero cartarum de quibus superius fit mentio successive sequuntur.
  Volgen schepenacten van 1376 augustus 25, 1378 december 24,
  1377 (n.s.) januari 2, 1376 september 15.
  E t ego Guillielmus Paye Tornacensis dioceseos publicus apostolica
  et imperiali auctoritatibus notarius iuratus quia premissis omnibus
  et singulis dum sicut premittitur fierent et agerentur una cum prenominatis testibus presens personaliter interfui eaque sic fieri vidi et
  audivi, idcirco hoc presens publicum instrumentum exinde confectum
  manu mea propria scripsi, publicavi, signoque meo publico et consueto signavi rogatus et requisitus in testimonium veritatis omnium
  premissorum.
  R IJK SA R C H IE F BRUGGE, Fonds Kerk St. Walburga te Brugge,
  Cartularium 74, f. 27-33v.
  Egied van der Hoye, deken van de
  Kortrjjkse Kapittelkerk, bestrijder
  van de beweging der Flagellanten.
  ( ± 1 3 4 8 - ± 1361 )
  
  Indien uit de bekende bronnen weinig bijzonderheden
  kunnen achterhaald worden over de levensloop en de
  aktiviteit van de Kortrijkse kapitteldekens, die aan het
  hoofd stonden van het stift in de 13e eeuw, talrijker zijn
  gegevens ons nu nog verstrekt over de dekens van de
  14e en volgende eeuwen ’.
  De eerste over wiens levensloop en aktiviteit de archief­
  stukken een aantal gegevens verschaffen is deken Willem
  van Koolskamp, die het kapittel bestuurde van omstreeks
  1277 tot ongeveer 1305. Hij was de zevende deken van
  het Kortrijks kapittel2.
   Zijn opvolger, Zeger van Kortrijk (of van Gullegem),
  is een bekend figuur. Van hem, die magister was aan de
  Facultas artium te Parijs, is menig wijsgerig studie be1. Voor deze studie mochten we gebruik maken van de licentiaattesis van Mevr. J. Defoort - Gryspeerdt : Dekens en Kanunniken
  van het Lieve-Vrouwekapittel te Kortrijk tot 1400. Leuven, 1957-58.
  We stellen er prijs op haar te bedanken voor die toelating. Over
  deken E. van der Hoye, zie aldaar blz. 39-46.
  2. J . De Cuyper, Het Kortrijks Kapittel onder Deken 'Willem van
  Koolskamp (1280-1305), in Handelingen van de Geschied- en
  Oudheidkundige Kring, Kortrijk, 22 (1946-1948), blz. 173-221. Uit
  een akte van oktober 1277, gepubliceerd door J. Colpaert, in
  Avelgem vóór 1500, Avelgem, 1965, blz. 333, blijkt dat Willem
  reeds op die datum deken was van het Kortrijks kapittel. Op die
  datum treedt hij op als een van de testamentuitvoerders van
  Isabella, vrouwe van Heestert, eerst gehuwd met Zeger van Heule
  en nadien met Gerard van Rode. Zie ook in deze studie blz. 178,
  voetnoot ( I I ).
  EG IE D VAN D ER HOY E
  
  175
  
  kend3. Deken Zeger overleed op 30 mei 1341. Doch
  reeds merkelijk vroeger had hij zijn Kortrijkse dekenale
  waardigheid laten varen, wellicht omstreeks 1330. In dit
  jaar immers treffen we een oorkonde aan waarin voor de
  eerste maal zijn opvolger, Pieter de Rinc, genoemd
  w ordt4. Ook deken de Rinc zou als deken aftreden om­
  streeks 1342 5. Zijn opvolger, Jan van Yderghem, zou na
  korte tijd ook aftreden. In 1347 treedt hij op als benediktijnermonnik in de Sint-Pietersabdij van Gent, waar hij
  wellicht in 1351 overleden is.
   De elfde deken van het Kortrijks kapittel, Egied of
  Gillis van der Hoye, waarover we in dit artikel speciaal
  handelen, zou omstreeks 1348 die titel en die waardig­
  heid bekomen.
  In vroegere studies werd Egied van der Hoye, in het
  latijn vertaald „ de Feno ” , voor een Engelsman gehouden.
  Die „ veronderstelling ” werd eerst gemaakt door J. Pitseus
  in 1623. Ze werd overgenomen door Fabricius en wat
  later in 1876 door A. Budinsky. In een studie over on­
  bekende traktaten handelend over de Flagellanten, heeft
  dom U. Berlière die stelling weerlegd6. Moest Egied een
  3. Over deze geleerde deken, zie nu vooral Dr. C. Verhaak S.J.,
  Zeger van Kortrijk, Commentator van Perihermeneias - Inleidende
  studie en tekstuitgave, Brussel 1964, Verhandelingen van de Kon.
  Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kun­
  sten - Klasse der Letteren, jg. X X V I, nr. 52. Of de bondige studie
  van dezelfde auteur : C. Verhaak, Zeger (Seger, Siger) van Kortrijk,
  in Nationaal Biografisch Woordenboek, I, Brussel, 1964, kol. 979-982.
  Over zijn dekenchap te Kortrijk besluit de auteur, dat Zeger deze
  waardigheid zeker niet bekleedde vóór 5 januari 1305. Hij wordt
  deken genoemd vanaf 12 april 1307 of 1308 en draagt deze titel
  nog tot na 9 augustus 1327. Op 21 juli 1330 oefent hij zeker deze
  functie niet meer uit. Wellicht heeft hij zijn ambt tevoren neer­
  gelegd.
  4. Rijksarchief Kortrijk, fonds O.L.Vrouwekerk, nr. 274.
  5. Zijn opvolger Jan van Yderghem wordt voor het eerst als
  deken vermeld op 31 januari 1343. U. Berlière, Suppliques de
  Clément VI, in Analecta Vaticana - Belgica, I, Rome, 1906, blz.
  59, nr. 282. Jan van Yderghem behield zijn dekenale prebende nog
  enkele tijd, alhoewel hij monnik geworden was te Gent. Zie U. Ber­
  lière, op. cit., bl. 336, nr. 1271.
   6. J. Pitseus, Relationum historicarum de rebus Anglicis, I, Parijs,
  1623, bl. 438 ; Fabricius, Bibliotheca latina, Florentië, 1858, dl. I,
  
  Engelsman geweest zijn, dan zou hij wellicht in zijn land
  zelf een beneficie gekregen hebben. Welnu, nooit komt
  zijn naam voor in de Engelse Supplieken of registers van
  Bullen.
  Het is niet uitgesloten dat Egied van der Hoye af­
  komstig was van Hulst in Zeeuws-Vlaanderen. Voor de
  jaargetijden van zijn ouders en zuster bezet Egied een
  rente op huizen en eigendommen te Hulst. Daarbij dient
  aangestipt dat een andere Egied van der Hoye (de Feno),
  misschien een familielid van de deken, een kapelnij ver­
  kreeg in de kerk van Hulst. Deze Egied was verbonden
  aan de Romeinse Curie. Hij stierf te Viterbe kort vóór 28
  augustus 1367. Op deze datum werd die kapelnij over­
  gedragen aan Jan de Zanten. Dezelfde Egied bezat ook
  een kapelnij in de Kortrijkse kapittelkerk. Ze werd op
  13 december overgemaakt aan Johannes le Soyeur uit SaintAmand7. Niettemin dient opgemerkt, dat menig kanunnik
  van het Kortrijks kapittel eigendommen bezat te Hulst,
  waarvan de kerk onder het patronaat van het Kortrijks
  kapittel stond, dat trouwens ook het tiendenrecht bezat
  in gans Hulster-Ambacht. Daarbij moet erop gewezen
  worden, dat de familienaam „ van der Oye ” of „ van
  der Hoye ” een zeer verspreide naam was in de kasselrij
  Kortrijk, en dat de plaatsnaam „ Ooie ” en „ Hooie ”
  ook zeer verspreid was in deze kasselrij8. De vertaling
  bl. 21 ; A. Budinsky, Die Universität Paris und die Fremden an
  derselben im Mittelatter, Berlijn, 1876, bl. 76 ; U. Berlière, Trois
  traités inédits sur les flagellents de 1349 in Revue Bénédictine, 25,
  (1908), bl. 336-337. Uit dit grondig artikel hebben we menig
  inlichting i.v.m. deken Egied van der Hoye kunnen putten.
   7. U. Berlière, Trois traités..., bl. 340.
  8. Zie Dr. F. Debrabandere, Studie van de Persoonsnamen in de
  Kasselrij Kortrijk (1350-1400), Handzame, 1970, bl. 333. De auteur
  die verscheidene « Van der Oye’s — van der Hoye’s » vermeldt,
  noteert dat de 0 (o )ie , H o(o)ie een zeer verspreide plaatsnaam is
  in de kasselrij Kortrijk, o.m. in Desselgem, Menen, Wevelgem en
  elders. De naam « van der Hoye » zal dan ook afgeleid zijn van een
  plaatsnaam. Men zag er echter het woord « hooi » in, gemaaid en
  gedroogd gras, en men vertaalde « hoye » in het latijn « fenum ».
  Zo luidt de naam Gillis van der Hoye in het latijn Egidius de Feno.
  in
  
  h et la tijn
  
  „ de
  
  fen o ” , w ijs t e ro p , d a t
  
  m en
  
  in
  
  die
  
  fam ilie n aam m een d e h e t b ek e n d e w o o rd „ h o o i ” te v in ­
  den en d a t m en d u s „ h o oi ” m o e st v e rta le n in ,, fen u m
  I s E g ie d a fk o m stig v an H u ls t o f u it d e k a sse lrij K o r tr ijk ,
  zek er w a s hij een V lam in g.
  O n ze E g ie d w ild e een g e e ste lijk e „ carrière ” o p b o u w en.
  D a a rto e
  
  m o e st hij
  
  een u n iv ersitaire
  
  tite l b ek o m en.
   H ij
  
  g a a t d an o o k stu d e ren te P a rijs en w o rd t er aan d e u n i­
  v e rsite it in gesch rev en in d e facultas artium. Z o a ls m en ig
  clericu s in d ie tijd , w e n d d e hij p o gin ge n aan o m ergen s
  een o f m e er p reb e n d en aan een co lle giale te b ek o m en.
   D it w ellich t o m de zw are k o ste n te b e strijk e n , d ie stu d ie s
  aan een u n iv e rsite it v e reiste n . Z o k o n hij o p 2 2 fe b ru a ri
  1 3 3 5 een k an u n n ik sp re b en d e b ek o m en in d e k a p itte lk e rk
  v a n Sin t-P ieters te R ijse l. H e t is w e l m o g elijk , d a t hij
  a lsd an n o g d e p rie ste rw ijd in g n iet o n tvan gen
  d e tite l v e rw o rv en
  
  te h eb b en
  
  van
  
  h a d 9. N a
  
  magister in artïbus,
  
  v a tte hij d e stu d ie van d e th eo lo gie aan. D e p ro v iso r van
  de
  
  S o rb o n n e ,
  
  de
  
  u n iv e rsite it v an
  
  P a rijs , v ra a g t,
  
  sam en
  
  m et d e „ arm e ” magistri, w a a rto e b lijk e n s d ie te k st E g ie d
  b eh o o rd e, aan p a u s C lem en s V I I een n ieu w e k a n u n n ik s­
  p reb e n d e v o o r E g ie d van d er H o y e , d it o p 2 7 se p te m b er
  1 3 4 3 . E e n p reb e n d e w o rd t g e v ra a g d in d e co lle giale k erk
  v an D o o rn ik . A an E g ie d w o rd t d o o r d e p a u s een ,, exspecta tie v e ”
  
  p reb e n d e v e rlee n d.
   W a t b ete k e n t
  
  d a t b ij
  
  een
  
  ald a a r te b eg ev e n p reb en d e, hij zijn k a n d id a tu u r m a g ste l­
  len 10. In tu sse n h e eft hij aan de S o rb o n n e d e tite l b eh a ald
  v an magister in sacra theologia. B e k le e d m et d ie b e id e tite ls
  9. J. Vidal, Benoit X I I (1334-1342). Lettres communes, Biblio­
  thèque des écoles françaises d’Athènes et de Rome, Parijs, 2e reeks,
  II bis, I, bl. 67, nr. 613.
  10. U. Berlière, Suppliques de Clément V I, dl. I, bl. 508, nr. 1955.
  Te Rijsel zou Egied niet resideren. Hij was een « foraneus ». Zie
  de rekeningen van Gerard Furet, ontvanger van het dertigste in het
  bisdom Doornik van 1354 tot 1360. Voor het jaar 1355 tekent hij
  voor de prebende van Egied de Feno, een foraneus, een uitgave aan
  van negen stuiver en zeven denier. Voor de jaren 1358 en 1360
  betaalt hij telkens vijf stuiver en vijf denier, daar Egied niet resideert.
   zou Egied wellicht de waardigheid van deken van het
  Kortrijks kapittel betrachten, eenmaal die waardigheid te
  begeven was. Door de intrede van deken Jan van Yderghem
  in de abdij van Sint-Pieters te Gent, wellicht in 1347, is
  die hoge waardigheid te begeven. Eerst dacht de toen­
  malige bisschop van Doornik, Jan IV (t 1349) eraan die
  dekenale prebende te schenken aan zijn officiaal Guido
  van Besançon en richt zich dan ook met dit doel tot paus
  Clemens V I 11. Deze stemt met die benoeming in. In feite
  zou die benoeming toch niet doorgaan, en mag men aan­
  vaarden, dat kort na het heengaan van deken Jan van
  Yderghem, Egied van der Hoye verkozen werd. Het is
  niet uitgesloten dat deken Jan niet vreemd was aan die
  benoeming. Jan van Yderghem kende wellicht Egied en
  oordeelde, dat hij een bekwame opvolger zou zijn. Jan
  had ook een kapelnij te Hulst bekomen en had waar­
  schijnlijk Egied gekend, toen beiden te Parijs studeerden.
  Jan van Yderghem had aldaar ook het doctoraat in de
  theologie bekomen 12.
   De benoeming tot deken van het Kortrijks kapittel zal
  dan ook plaats gegrepen hebben in 1347 of in 1348. De
  eerste vermelding als deken treffen we aan in een akte
  van 13 juli 1348. In die akte draagt Egied de titel van
  meester in theologien 13. Er was een geschil gerezen tussen
  enerzijds de deken en het kapittel van Kortrijk, anderzijds
  «Ie gebroeders Steenaerde. Deze hadden de hand geslagen
  op tienden, die in rechte toebehoorden aan het Kortrijks
  kapittel. De zaak werd voor de schepenbank van de stad
  Hulst bepleit. Daar waren indie zaak present aan de ene
  zijde „ eenen ondersceedighen heere ende wisen minen
  heere meester Gielise van der Hoye, deken van Corterike,
  meester in theologien, meester Janne van Wielsbeke,
  11. U. Berlière, o.e., I, bl. 336, nr. 1271.
  12. Ibid., bl. 59, nr. 282.
  13. J. Adriaanse en L.M. Van Werveke, Verzameling van akten
  der schepenen van Hulst (1226-1499), in Jaarboek van de Oudheid­
  kundige kring « De Vier Ambachten », 1938, bl. 159.
  prochipape in Hulst ende Everdei den Wint
  Aan de
  andere zijde drie personen door de tegenpartij aangeduid.
  Het Kortrijks kapittel werden de betwiste tienden toe­
  gekend. Het kapittel zou „ dese vorseide tienden paysivelike besitten ende behouden...
  Op 26 februari 1349 zou
  de uitspraak van het vorige jaar hernieuwd worden14.
  Vooraleer verder de aktiviteit van Egied als deken van
  het Kortrijks kapittel na te gaan, dient nog vermeld, dat
  hij op 12 mei 1350 van paus Clemens VI een kanunniksprebende bekomt in de collegiale kerk van Atrecht. Aldaar
  zal hij zoals te Rij sei, bekend staan als ,, foraneus ” , dit is
  als niet residerende kanunnik15. Van cumulaties gespro­
  ken ! Egied van der Hoye was dus deken van Kortrijk,
  kanunnik van Rij sel en van Atrecht.
   Enkele feiten, die onder het dekenaat van Egied plaats
  grepen, moeten hier eerst vermeld worden.
  Nog steeds worden nieuwe kapelnijen gesticht.
  Te Gent, in de kerk van Sint-Niklaas, wordt op 19 mei
  1349, een nieuwe kapelnij gesticht in de Sint-Willibrordskerk van Hulst. Maria Potters, dochter van Jan en wo­
  nende te Hulst, schenkt een rente van 3 pond en 10
  solidi par. voor die stichting, die gehecht wordt in die
  kerk, aan het Sint-Niklaasaltaar14.
  Belangrijker is de stichting gedaan op 7 juni 1349, H.
  Drievuldigheidszondag, door de gravin van Namen, Marie
  dA rtois. Ze schenkt aan het Kortrijks kapittel het tiend
  van de polder van Frankendijk, naderhand polder van
  Namen genoemd, op voorwaarde dat het kapittel ieder
  jaar twee plechtige jaargetijden celebreert, een voor haar
  gemaal en een voor haar. Het kapittel moet jaarlijks 30
  pond par. betalen aan de kerk die in deze polder zal
  gesticht worden, en waarvan zij, en hare afstammelingen,
  14.
  Ibidem, bl. 161. Van beide stukken is het oorspronkelijk stuk
  bewaard, vroeger in het Rijksarchief te Brugge, thans in het Rijksar­
  chief te Kortrijk. — Ze behoren tot het archief, dat aan Kortrijk werd
  overgemaakt en dragen nr. 34 (no. blauw 9414) en nr. 36 (no. blauw
  9416).
  het patronaatrecht zich voorbehoudt. In het uiterste Noord­
  Oosten van Hulsterambacht, is kort na de bedijking van
  de Polder van Namen uit de schorren van Frankendijk
  — wat gebeurde rond 1285 — de parochie van Namen
  ontstaan 15.
  Een inwendig geschil, dat deken Egied tegenover het
  kapittel stelde was omstreeks 1350 opgerezen. Het ging
  om de benoeming van een kerkheer van het kapittel. Beide
  partijen eisten het recht op, die fabricator te benoemen.
   De deken had kapelaan Otto de Buzere aangeduid, de
  kanunniken kanunnik Rogier van den Hou te. Als scheids­
  rechter om dit geschil op te lossen, treedt nu op voor
  notarius Jan Tsioc, klerk van het bisdom Doornik, meester
  Daniel de Potgietere, pastoor van de Sint-Maartenskerk.
  Hij beslist dat beide kandidaten zich moeten terugtrekken.
  Binnen acht dagen moeten één of meerdere administrators,
  volgens het goeddunken van deken en kapittel, verkozen
  worden 16.
  De stichting van een nieuwe kapelnij in de kerk van
  Hulst wordt geakteerd op 16 september 1355, voor no­
  taris Pieter de Bordameren17. Margareta, de echtgenote
  van Pieter Noyts sticht aldaar een kapelnij aan het altaar
  van Sint-Jan de Evangelist (met een inkomst van 7 pond
  par. en 4 groten). De eerste beneficiarius van die kapelnij
  zal een zekere Arnold zijn, zoon van Wulfard, en priester
  van het bisdom Utrecht.
  Belangrijker voor de geschiedenis van het godsdienstig
  leven te Kortrijk, is de stichting van een kapelnij in het
  gasthuis van Sint-Niklaas te Kortrijk. Deze stichtingsakte
  is het eerste document waarin gewag gemaakt wordt van
  het gasthuis van Sint-Niklaas. Die stichting is te danken
  aan Margareta van Steelande, de echtgenote van Daniel
  15. U. Berlière, o.e., dl. I, bl. 508, nr. 1955.
  16. C. Mussely et E. Molitor, Cartulaire de l ’ancienne église col­
  légiale de Notre Dame à Courtrai, Gent, 1880, bl. 2523, nr. CCCXX.
  Die beslissing werd getroffen op 12 december 1350.
  17. Ibidem, bl. 255, nr. C CC X X X I.
  van Waleghem. Bij testament schonk ze voor die stichting
  20 pond en 47 solidi par. Het gasthuis van Sint-Niklaas
  stond onder het patronaatrecht van het Kortrijks kapittel.
  Dit stemt in met deze stichting. Ten slotte wordt die
  nieuwe fondatie goedgekeurd op 8 maart 1357, door Filips
  d’Arbois, bisschop van Doornik18.
   Kort nadien wordt in het gasthuis van Sint-Niklaas een
  nieuwe kapelnij gesticht. Deze was te danken aan de vrij­
  gevigheid van Joos van der Braemt en van Otto Bolleghier.
  Ze schonken een jaarlijkse inkomst van 21 pond par., voor­
  namelijk bestaande in renten op huizen. Die stichting werd
  ook goedgekeurd door het kapittel en door de bisschop
  van Doornik, op 8 april 1358 19.
  Was Egied van der Hoye nog deken van de Kortrijkse
  kapittelkerk in 1360 ? Wellicht ! Laatst wordt hij in de
  kaarters vermeld op 20 januari 1358. Doch in de akte
  waarbij zijn opvolger Hendrik van der Kerke (Henricus
  de Ecclesia) getakseerd wordt door de Romeinse Curie,
  namelijk op 3 april 1362, wordt verklaard dat hij deken
  werd door het afsterven van Egied van Hoye. Daarbij
  wordt op de keerzijde van een kaarter van 27 maart 1364,
  waarbij renten geschonken worden aan het kapittel, aan­
  gestipt dat van die renten 40 schellingen moeten dienen
  voor het jaargetijde van Egied van der Hoye, 6 schellingen
  voor het jaargetijde van „ domicella ” , juffrouw van der
  Hoye (wellicht een zuster van de deken) en 14 schellingen
  voor het jaargetijde van deken Hendrik van der Kerke.
  Dit laat vermoeden dat het overlijden van Egied van der
  Hoye tamelijk recent is, in 1361 of nog later bij de aan­
  18. Ibidem, bl. 256, nr. C C C X X X III. — Zie ook Gedenkboek
  600 jaar Sint-Niklaas, 1962, bl. 5. Zonder twijfel werd het SintNiklaashuis gesticht als « passantenhuis ». Het stond immers bij zijn
  stichting buiten de stadsmuren. — Over het gasthuis van Sint-Eloi,
  ook destijds buiten de stadsmuren gelegen, zie J . De Cuyper, Stichting
  van het gasthuis en de kapel van Sint-Elooi te Kortrijk (1366) in
  Be Leiegouw, 6, (1964), bl. 133-152.
   19. C. Mussely et E. Molitor, Cartulaire..., bl. 260, nr. CCCXLI.
  Zie ook de akte van 27 december 1358, « annexe » bij vorige akte.
  vang van 1362. Zo is het niet gewaagd de akten gesloten
  tot in 1361 te stellen ten tijde van het dekenaat van
  E gied20. Zo mogen we besluiten, dat we de akten die het
  Kortrijks kapittel betreffen tot in 1361, onder het dekenaat
  van Egied van der Hoye mogen plaatsen.
  Zo stippen we nog twee stichtingen van kapelanijen
  aan, beide in de Kortrijkse Sint-Maartenskerk. Aan het
  altaar van Sint-Elooi werd een kapelnij gesticht, die bedacht
  werd met een jaarlijks inkomen van 18 pond bij testament
  van Willem Roukeloes. De kapelaan, die deze kapelnij
  bedient, moet in het jaar van zijn aanstelling priester
  gewijd worden, moet drie missen elke week opdragen en
  moet resideren te K ortrijk21. Een andere kapelnij wordt
  gesticht aan het altaar van de H. Vincent, dit naar de
  eis van Maria Banct in haar testament uitgesproken. De
  kapelaan die deze kapelnij zal bedienen, moet in het jaar
  zelf van zijn aanstelling priester gewijd worden. Twee mis­
  sen elke week moet hij opdragen.
  Nog enkele feiten, die zich onder het dekenaat van
  Egied van der Hoye voordeden, moeten nog aangehaald
  worden.
   Een akte staat in verband met de stedelijke leprozerij
  20. U. Berlière, Trois traités..., bl. 339 - 340. Waar deze auteur de
  aanstelling van de nieuwe deken stelt op 3 april 1361, moet het
  gezien de paasstijl 1362 zijn. De nieuwe deken, die meester was in
  de theologie, een tijd lang professor was in de theologie en « socius
  de magna Sorbona », was rector geworden van de parochiekerk van
  Roeselare. Zijn dekanaat te Kortrijk was zeer kort. Hij overleed na
  9 juni 1363 en vóór 21 augustus van dit jaar. Op die laatste datum
  verscheen Joos van Menen reeds als zijn opvolger. Over deze deken
  zie J. De Cuyper, De krisis in het kapittel van Kortrijk op het einde
  van de 14e eeuw. — Tussenkomst van hertog Filips de Stoute.
  § 1. Het beleid van deken Joos van Menen ( 1363-1383), in De
  Leiegouw, 2, (1960), bl. 6 -5 2.
  21.C. Mussely et E. Molitor, Cartulaire..., bl. 261, nr. CCCXLV.
  — Ibid., bl. 262, nr. C CC XLV II. Over het stichten van kapelnijen
  in het bisdom Doornik, zie P. Declarck, De middeleeuwse kapelanij
  in het bisdom Doornik, in Album Antoon Viaene, Brugge, 1970,
  bl. 133 - 142. In deze studie wordt de stichtingsakte van de kapelnij
  in Leke in 1364 uitgegeven. E r bestond reeds een kapelnij in het
  kasteel van de graaf te Kortrijk, vóór 1195. Zie C. Mussely et
  E. Molitor, o.e., bl. 2, nr. III.
   van Kortrijk. Een stuk onvruchtbaar land was destijds
  aan de leprozerij geschonken geweest door het stedelijk
  magistraat. Dit stuk land, wellicht een weide gelegen dicht
  bij de Leie en achter de leprozerij, wordt met toestemming
  van het kapittel door de kapelaan van de leprozerij, Jan
  de Heeke, verkocht aan Boudewijn de Riemmakere. Ter­
  loops wordt aangestipt dat het recht om de kapelaan ter
  benoeming aan te bieden, om de beurt toekwam aan het
  stadsmagistraat en aan het kapittel22. Die verkoop werd
  geakteerd op 4 december 1352.
  Een geschil was opgerezen tussen het kapittel en de
  Cisterciënserinnenabdij van Marke (die zich naderhand op
  „G ro en in ge” zou vestigen). Het ging om het tiendrecht
  van het kapittel op o.m. de schapen van een hofstede te
  Marke. Het kapittel had van ouds het tiendrecht te Marke.
  Die hofstede, alsdan uitgebaat door Egied Havet, behoorde
  toe aan de abdij van Marke. Door een scheidsgerecht werd
  het recht van het kapittel erkend, indien de hofstede in
  cijnspacht verpacht wordt. De scheidsrechters in dit kon­
  flikt waren deken Egied en de abt van Loos. De uitspraak
  werd geacteerd op 26 maart 1354 ®.
  In hetzelfde jaar, namelijk op 31 december, koopt ka­
  pelaan Pieter Vandenovene, namens het Kortrijks kapittel,
  een stuk land, vier honderden groot, te Emelgem. Dit
  gebeurde voor ’s graven schepenen „ int Oestyperambacht ” 24.
   22. Ibidem, bl. 254, nr. CCCXXVI. Over de leprozerijen in Vlaan­
  deren, zie A. Viaene, Leprozen en leprozerijen in Vlaanderen - Biblio­
  grafisch overzicht, in Collationes Brugenses et Gandavenses, 7, (1961),
  bl. 289-314, 5 5 1 -5 6 1 ; 8, (1962), bl. 122-127. Wat Kortrijk be­
  treft, zie 7, bl. 559. De auteur geeft de literatuur i.v.m. die
  leprozerij. Zie ook A. V (iaene), De stedelijke leprozerij van Kor­
  trijk - 1272, in Biekorf, 69, (1968), bl. 180.
  23. C. Mussely et E. Moiitor, Cartulaire..., bl. 254, nr. C C C XXV III.
  - B. Van Dorpe, De abdij van Groeninge, in Hand. Kon. Geschied- en
  Oudheidkundige Kring van Kortrijk, 25, (1951-1952), bl. 95-96.
  24. C. Mussely et E. Moiitor, Cartulaire..., bl. 255, nr. CCC XXIX.
  Door de uitgever werd de datum, voorkomend in de Documenta
  Capituli, II I, bl. 342, slecht gelezen : Hij las ten onrechte « ruen-
  
  Op 20 januari 1358 werd een regeling getroffen in ver­
  band met de offeranden die in de kapittelkerk gegeven
  werden. Volgens de statuten van het kapittel behoorden
  al de offeranden, die in de kerk gedaan werden, zowel in
  het koor als er buiten, aan de deken en het kapittel. Een
  wijziging werd aangebracht op verzoek van Zeger van der
  Beke (Sigerus de Beka), die niet enkel sedert 1352 ka­
  nunnik was van het Kortrijks kapittel, maar ook kanselier
  was van Vlaanderen en proost van het kapittel van Harelbeke. Naderhand zou hij proost worden van de SintDonaaskerk te Brugge25. Voortaan zullen de offeranden
  aan de verschillende altaren aan de officieërende priesters
  geschonken worden. Uitzonderingen zijn voorzien, o.m.
   voor de hoogdagen van Pasen, Sinksen en Kerstdag, voor
  de begrafenissen en voor de goudstukken, die bij een
  offerande zouden gegeven worden. Als vergoeding voor die
  wijzigingen schenkt Zeger van der Beke aan het kapittel
  een rente van 18 pond p ar.M.
  Het is ten tijde van deken Egied van der Hoye dat op
  5 maart 1359 een overeenkomst gesloten werd tussen hem
  en het kapittel enerzijds en het stadsbestuur van Kortrijk
  anderzijds, i.v.m. het eigendomsrecht van de stadsvesting
  achter de Lievevrouwekerk21. In deze akte wordt ook
  bepaald, dat, in tegenstelling met vroegere statuten, alle
  „ goede kerstine lieden ” vrij mogen verkiezen begraven
  dach » voor nieudach. Het stuk dateert dus van 31 december 1354.
  Nieuwjaardag in 1354 (ojst.) viel op een woensdag.
  25. Ibid., bl. 257, nr. C C C XXXIV . In de Documenta Capituli,
  dl. IV, bl. 421, waar dit stuk werd overgeschreven, staat te lezen :
  « Universis presentes litteras inspecturis A. decanus et capitulum ».
  Die A is de beginletter van Aegidius.
  26. Zeger Van der Beke werd kanselier van Vlaanderen in juli 1355.
  Zie o.m. U. Berlière, Suppliques d’innocent V I, in Analecta VaticanoBelgica, 5, (1911), bl. 32, nr. 78.
  27. C. Mussely et E. Molitor, Cartulaire..., bl. 259, nr. C C C X X X IX.
  Over dit akkoord met de stad, zie J. De Cuyper, Aantekeningen in
  verband met het eerste kasteel te Kortrijk, in Hand. Genootschap
  voor Geschiedenis Soc. d’Emul. Brugge, 100, ( 1963 ), bl. 68-89.
  In bijlage van dit artikel, wordt de volledige tekst gepubliceerd van
  de overeenkomst, bl. 86 - 89.
   te worden in de kapittelkerk of op het kerkhof van de
  kerk, ook de parochianen van de Sint-Maartenskerk of van
  andere parochiekerken. Ongetwijfeld was dit een voor­
  recht voor de kapittelkerk !
  Op 16 oktober 1360 wordt door de deken en het kapittel
  een bijzondere maatregel getroffen ten voordeel van de
  kanunniken. De kanunnik die overlijdt na gedurende een
  jaar zijn residentieplicht vervuld te hebben, zal nog zijn deel
  van zijn prebende ontvangen, alsook zijn deel in de „ cotidiane ” , de dagelijkse aanwezigheidspenningen, dit vanaf
  het feest van Sint Jan Baptist, feest dat zijn overlijden
  voorafging n.
  Belangrijk in het dekenaat en in het leven van deken
  Egied van der Hoye, is zijn traktaat in verband met de
  beweging van de geselaars.
  Over die beweging heeft St. Axters, o.p. in zijn magis­
  trale studie over de vroomheid in de Nederlanden in de
  verleden eeuwen, een prachtige synthesis gegeven29. De
  volksbeweging van de flagellanten was een uiting van de
  vroomheid van de leken, waartoe niet enkel geringere
  lekenkringen behoorden, vroomheid echter die afweek van
  de traditionele christelijke vroomheid en in allerlei bui­
  tensporigheden ontaardde. Hier kunnen we best een uit­
  treksel geven van die studie, om het karakter van die
  beweging weer te geven :
  „ De klederdracht van de geselaars bestond in een lang
  kleed waarop voor en achter een rood kruis was gehecht,
  een schoudermantel en een spits hoofddeksel, terwijl ieder­
  een van hen nog een geselroede in de hand droeg, bestaande
  uit een stok met drie lederen riemen die elk nog van
  knopen en ijzeren haken waren voorzien
  Zo trokken
  ze door Vlaanderen vanaf het einde van juni 1349. Een
  groep vertrok van Sluis naar Brugge en ging verder naar
  28. C. Mussely et E. Molitor. o.e., bl. 261, nr. CCCXLVI.
   29. Geschiedenis van de Vroomheid in de Nederlanden, dl. II. De
  eeuw van Ruusbroek, 1953, bl. 431-437.
  Doornik. Wellicht trok die stoet ook door Kortrijk, die
  op hun baan lag. We citeren verder het verhaal van St.
  Axters : „ Bij hun aankomst in de steden stelden ze zich
  op het marktplein of voor de kerk in een breden kring op,
  lieten vervolgens hun kleed neer tot aan hun middel, de
  vrouwen echter alleen de rugbekleding, en strekten zich
  op de grond uit, waarop meestal eerst stro was uitge­
  spreid. Met zijn geselroede raakte hun aanvoerder dan
  één van hen aan die dadelijk opstond en hem volgde,
  terwijl hij zich geselde. Eén voor één kwamen hierna
  de anderen aan de beurt, tot ze allen in de zelfkastijding
  betrokken waren en onder het zingen van het Geselaars­
  lied
  Nu slaed iu sere
  dor cristus’ ere,
  dor God nu latet de sunde varen
  of ook van het Waalse lied... het naakte bovenlijf met
  hun geselroede bewerkten. ” De tocht bereikte zijn hoog­
  tepunt bij een voorname bedevaartplaats. Onze Vlaamse ge­
  selaars trokken wellicht naar de Lieve Vrouwekathedraal te
  Doornik. Daar werd dan de brief voorgelezen die, naar
  ze beweerden, Christus zelf door een engel op het SintPietersaltaar te Jerusalem had laten neerleggen. In die
  brief nu werd er aan herinnerd dat God op 10 september
  1349 de wereld had willen verdelgen. Op verzoek van
  de heilige Maagd zou Hij daarvan afgezien hebben. Voor
  de boetetocht te eindigen, gingen de geselaars zich nog
  een laatste maal geselen. Dit alles ging met allerhande
  buitensporigheden gepaard. Ze stoorden de missen door
  oneerbiedige handelingen. Vooral hadden ze het gemunt
  op de Joden. Ze verweten ze, dat ze de bronnen vergiftigd
  hadden, waardoor de Zwarte Pest was uitgebroken.
   Niet alle geestelijken keurden die optochten en geselpartijen af. Men zag in die boetetochten een middel om
  van God het einde te bekomen van de Zwarte Pest, die
  een groot deel van Europa teisterde.
  Het oordeel van de geestelijken over de beweging van
  de geselaars was niet eensluidend. Sommigen zagen erin
  een overdreven doch goedbedoelde vorm van christelijke
  vroomheid, andere keurden die beweging volstrekt af.
  Tot hen behoorde de Kortrijkse deken Egied van der
  Hoye. Wellicht was hij getuige geweest van de geselpartij te Kortrijk. In een sermoen, waarvan de tekst be­
  waard is, keurt hij de beweging van de geselaars op een
  striemende wijze a f 30. Hij, de doctor in de theologie,
  wendt voor zijn uiteenzetting de bekende scholastische
  vorm van het syllogisme aan. Zijn major luidt : iedere
  beweging of godsdienstige sekte, die onwaarheden en dwa­
  lingen verspreidt, of die slechte of ijdele handelingen voor­
  staat, kan niet door een goddelijke ingeving tot stand
  komen. Nu de minor, waarin hij de dwalingen en ijdele
  daden van de beweging beschrijft. Die sekte beweert, dat
  zonder deze geselpraktijken de wereld zou vergaan. Welnu,
  repliceert Egied, de H. Schrift leert dat het einde van
  de wereld zal voorafgegaan worden door de komst van
  de Antichrist en door de bekering van de Joden. Ten
  tweede, deze sekte verklaart dat de vasten op de vrijdag
  verplichtend is, wat, wedervoert Egied, in strijd is met
  wat de H. Schrift leert en de Kerk oplegt. Ten derde,
  die sekte beweert dat moest een vrouw toevallig binnen
  de kring gevormd door de geselaars terecht komen, de
  geselaars hun geseloefening zouden moeten herbeginnen.
   Dit is al te dwaas, redeneert Egied. Want in dit geval,
  zouden de geselaars soms gedwongen zijn, zich gans de
  dag te geselen. Verder merkt de deken op, dat de wet en
  het aanzien van de soeverein zouden te lijden hebben, in­
  30.
  U. Berlière, Trois traités inédits sur les flagellants de 1349,
  in Revue Bénédictine, 25, (1908), bl. 341-344. Die traktaten zijn
  te vinden in de codex 64 van de belangrijke verzameling van kar­
  dinaal Niklaas van Cuse. Zie Dr. Marx, Verzeichniss der Handschriften­
  Sammlung des Hospitals zu Cues. Trier, 1905, bl. 73. Nr. 18,
  f” 202 - 202’ : Dicta decani Curtracensis mag. Egidii de Veno mag.
  in theologia in quodam sermone ad populum. In zijn artikel pubUceent U. Berlière dit sermoen, bl. 341 - 344.
  dien zo’n hele massa, met wimpels en trompetten, de
  wegen zouden aflopen en dit zonder toelating, zoals die
  stoeten het thans doen. Deken Egied wijst er ten slotte
  op dat die sekte een gevaar oplevert doordat ze de eerbied
  voor het heilig officie en het heilig misoffer verzwakt en
  daardoor het geloof bij het volk in groot gevaar stelt. Hij
  geeft wel toe, dat er wel iets goeds uit die boeteplegingen
  kan voortspruiten, doch dat men in alle geval geen kwaad
  mag bedrijven om iets goeds te bekomen.
   Dit sermoen van de Kortrijkse deken moet ophef ge­
  maakt hebben. Zo zien we dat kort nadien de proost van
  de Collegiale kerk van Sint-Maartens te leper, Alaard van
  Dentergem, in een te voren geschreven sermoen hem van een
  antwoord bedient31. Dit kon hij in volle gemoed doen,
  daar de geselpartij die onder zijn ogen te leper plaats
  greep, toegelaten was door de grootvicaris van de bisschop
  van Terwaan, onder wiens jurisdictie leper stond en ook
  oorlof daartoe gekregen hadden van graaf Lodewijk van
  Male, dit door een akte geldig voor gans het graafschap
  en gedateerd van Kortrijk, op 24 augustus 1349. Uit dit
  optreden blijkt klaar dat het civiel en kerkelijk gezag in
  die geselaarsbeweging enkel een uiting zagen van de volks­
  devotie en er geen ketters karakter in ontdekten. Een
  voor een trachtte de Ieperse proost de argumenten van
  deken Egied te ontzenuwen. Hij wees er vooral op, dat de
  geselaars met de beste bedoelingen bezield waren. Hij
  tracht de argumenten van deken Egied te weerleggen,
  waarin hij echter niet helemaal slaagt. Deken Egied zou
  nu antwoorden op de proost van leper met een traktaat,
  gans gesteund op de theologie van die tijd. Hij ontwikkelt
  daartoe vijf stellingen52 :
  31. Het antwoord van proost Alaard van Dentergem vinden we
  in dezelfde codex als het sermoen van Egied van der Hoye. Het
  werd gepubliceerd door U. Berlière, o.e., bl. 345-348.
  32. Dit traktaat vindt men in dezelfde hierboven vermelde codex,
  nr. 20, f° 203v- 210. U. Berlière heeft dit traktaat in zijn artikel niet
  gepubliceerd. Wel geeft hij er de volledige ontleding van. We
  nemen dan ook deze ontleding in deze studie over.
   1. De flagellanten zijn niet aangespoord door de boven­
  natuurlijke deugd van liefde. Ze bandelen uit zuiver na­
  tuurlijke naastenliefde, want zo’n handelwijze kan toch
  niet door de H. Geest ingegeven zijn.
  2. Voorhouden dat het vasten op de vrijdag verplichtend
  is, op gevaar van de eeuwige zaligheid te verliezen, be­
  weren dat zonder die geseling de wereld zou vergaan, is
  een ketterse bewering. Immers vasten op de vrijdag is
  wel een goede raad, maar geen gebod. Indien de Zwarte
  Pest voortduurt spijt die geselpartijen, dan is dat te wijten
  aan onze zonden. Het grote en echte middel om die ramp
  te verdrijven is de Passie van Christus, waarvan het Mis­
  offer een gedachtenis is. Het Calvarie-offer en het Mis­
  offer zijn in hoge mate meer verdienstelijk dan die gesel­
  partijen.
  3. Een schismatiek kan geen verdienstelijk goed werk
  doen. Hij scheurt het mystiek lichaam van Christus, te
  weten de Kerk, en hij stoort de vrede en de naastenliefde.
  De eerste propagandisten van die geselaarsbeweging, die
  de eerbied voor het misoffer, voor het koorofficie en voor
  de geestelijkheid ondermijnen, zijn echte schismatieken.
  Hierbij stipt deken Egied aan, dat de geselaars de geeste­
  lijkheid misprijzen, liederen invoeren die in de volkstaal
  geschreven zijn 33. Ze beweren, dat hun boetepraktijken
  meer bekomen, dan de sacramentele boetvaardigheid. Ze
  storen de orde en de vrede, daar zij de streek doorlopen
  zonder om te zien naar de lokale overheid en zonder goed­
  keuring van de geestelijkheid.
  4. De geselaaars schenken aan hun praktijken meer kracht
  dan aan het Misoffer, daar ze aan hun geselpartijen geen
  verdiensten toekennen, indien een vrouw de kring, die ze
  33.
   De neiging om gezangen in de volkstaal te gebruiken bij
  godsdienstige plechtigheden en optochten is oud, zoals uit deze tekst
  blijkt. Treffend is de reactie van deken Egied van der Hoye. Met
  het protestantisme zou die beweging voor het gebruik van de volkstaal
  in godsdienstige plechtigheden doorbreken. En dit in de tijd, dat het
  humanisme zo hoog opliep met de oude klassieke talen !
  
  vormen gedurende hun geseling, binnentreedt. De Kerk
  laat trouwens de vrouwen de kerken binnentreden en de
  sacramenten ontvangen.
  5.
  Die in doodzonde verkeert, kan geen verdienstelijk
  werk doen. Welnu hoe dient er geoordeeld over hen, die
  de geestelijken misprijzen, die toch de geestelijke vaders
  zijn van het volk ?
  Dit antwoord van deken Egied zou een wederantwoord
  van de deken van leper bekomen. Deze tracht een voor
  een de argumenten van deken Egied te weerleggen. Hij
  is van oordeel, dat de opinie en de handelwijze van de
  geselaars, in zekere maat kan verdedigd worden. Men kan
  niet beweren, dat ze in staat van doodzonde verkeren. Hun
  praktijken zijn in de grond niet slecht. Proost Alaard keurt
  persoonlijk de geselpartijen niet goed, doch, denkt hij,
  men mag daarom ze niet verketteren. Er bestaat dus een
  twijfel i.v.m. de geselaarsbeweging en een verdere redetwist
  kan wellicht meer klaarheid geven over de opinie die men
  over hen moet delen. Tot daar het antwoord van proost
  A laard34.
   Die redetwist tussen twee hoogstaande geestelijken be­
  wijst klaar, dat de beoordeling over de beweging van de
  geselaars zeer verschillend was. Wellicht was de houding
  van de vele geselaars daar niet vreemd aan. Zoals S. Axters
  schrijft : „ In bepaalde gevallen schijnt de Geselprocessie
  dan ook alleen een bizonder pathetische vorm van hechte
  christelijke vroomheid te zijn geweest ; die een bevredi­
  gende verklaring vindt in het religieuse klimaat van de
  veertiende eeuw, de eeuw van de grote pestepidemieën
  waarin, volgens Jan van Boendale, de mensen huwden
  zonder vreugde en stierven zonder smart ” . Deze schrijver
  besluit dan : „ Het komt dan ook vanwege de bizondere
  34. Ook dit antwoord van proost Alaard werd opgenomen in
  bovenvermelde codex van Cues. Het is het nr. 21 en staat op
  f° 210 - 216. Ook dit antwoord van proost Alaard werd door U. Berlière niet gepubliceerd. Hij geeft er bondig de inhoud van, bl. 251.
  35. O.e., bl. 436 en 437.
  atmosfeer wel enigszins waarschijnlijk voor dat het fas­
  cinerende rhythme van de striemende slagen op het naakte
  bovenlijf sommige Geselaars bij de drieëndertigdaagse boete,
  met al de gevolgen van dien, in een hysterischen waanzin
  zal hebben gestort ” 55.
  Gedurende het decanaat van Egied van der Hoye werden
  nog enkele contrakten gesloten in verband met de aan­
  winst van goederen of werden enkele geschillen vereffend,
  contrakten en vereffeningen, waarvan enkele kaarters ge­
  tuigenis afleggen. Hun inhoud behoort dan ook meer tot
  de economische geschiedenis van het Kortrijks kapittel en
  komen dus in dit artikel min te pas.
   Voortgaande op de enkele gegevens die ons de archief­
  stukken en de tussenkomst van deken Egied in de beweging
  van de geselaars verstrekken, mogen we besluiten, dat
  Egied van der Hoye de type was van de middeleeuwse
  clericus, die er op uit was prebenden aan te schaffen om
  ten slotte deken te worden van het rijk Kortrijks kapittel.
  Oud-student van de universiteit van Parijs, zou hij als
  theologant trouw blijven aan de Thomistische theologie,
  en dit o.m. laten blijken in zijn tussenkomst in de be­
  twisting in verband met de beweging van de flagellanten.
  Ten slotte mag hij aangezien worden als een van de be­
  kwaamste dekens, die het kapittel van Kortrijk kende
  gedurende de veertiende eeuw.
  J . D E CUYPER.
  De doorvaart voor de binnen­
  scheepvaart te Brugge
  in de XVIIe eeuw.
  Onder de Tachtigjarige oorlog hadden de Noordnederlanders voet gevat in het huidige Zeeuws-Vlaanderen. In
  1604 bezetten ze voor goed de steden Oostburg, Aarden­
  burg en Sluis, waarbij de verbinding van de stad Brugge
  met de zee, over het Zwin, voor altijd werd afgesloten.
  Ook de verbinding van Gent met de zee over het Sas-vanGent viel uit.
  Over water was Gent toen verbonden met Brugge door
  de Lieve, die te Damme uitmondde, en die zeer dicht bij
  het door de Noordnederlanders bezette gebied liep.
  Om de provincie Vlaanderen een nieuwe toegang tot de
  zee te bezorgen werd in 1612 de huidige vaart Gent-Brugge
  gegraven, die in 1618 verlengd werd door het kanaal BruggePlassendale (Oudenburg). Te Plassendale lagen de zee­
  sluizen en de verbinding met de haven van Oostende en
  met de zee geschiedde langs een kanaal dat door de kreek
  van Stene was getrokken1. Later werden de twee andere
  Vlaamse havens met Oostende verbonden wanneer in 1638
  de vaart Plassendale-Nieuwpoort-Veurne-Duinkerke werd ge­
  graven.
   Over het bevaren van de nieuwe waterweg Gent-BruggeOostende ontstonden weldra moeilijkheden. Voor de binnen­
  scheepvaart bestond in de middeleeuwen de verplichting
  om last te breken, waarbij het schippersambacht van een
  bepaalde stad het recht had de koopwaren die over water
  1. J . Americkx, Zandvoorde-bij-Oostende, in Biekorf, 1955, p. 164.
  uit een andere stad toekwamen, te doen overladen in een
  boot van het plaatselijk schippersambacht, die dan de lading
  verder vervoerde tot aan de volgende stad.
  Wanneer de nieuwe waterweg Gent-Brugge-Oostende in
  gebruik was genomen, begonnen in 1623 de moeilijkheden
  tussen de schippersambachten van Oostende, Gent en
  Brugge. Daar het een nieuwe waterweg was, wist niemand
  welke de respektieve rechten waren van ieder van de plaatse­
  lijke schippersambachten2.
  Na enkele jaren zien wij dat op de Gentse vaart de
  schippers van Brugge mochten laden en ontladen tussen
  Brugge en Hoekestrate (Knesselare), tot waar vroeger de
  Zuidleie liep, die eigendom was van de stad Brugge, en in
  wier bed de vaart Gent-Brugge ten dele werd gegraven. De
  schippers van Gent mochten laden en ontladen tussen
  Bellem en Gent5.
  Tussen Brugge en Oostende mochten de schippers uit
  beide steden laden en ontladen. Maar ze profiteerden van
  d it v o o rrech t om b u ite n de ste d e n k o o p w a re n te o n d a d e n
  
  die dan met wagens binnen de steden werden gevoerd om
  het betalen van de tolrechten te ontduiken4.
   En in 1677 werd verboden aan de schippers op de vaart
  Brugge-Gent, koopwaren of passagiers onderweg op te
  nemen, omdat dit enkel toegelaten was aan de marktschepen
  die naar de stedelijke markten vaarden, alsook aan de
  beurtschepen die op bepaalde dagen koopwaren voerden
  naar verder afgelegene steden. Er bestonden beurtschepen
  op de vaarten Brugge-Gent, Brugge - Fort-St. Donaas (Sluis),
  Brugge-Oostende en Brugge-Nieuwpoort. Ieder lid van het
  Brugse schippersgild moest deze dienst op zijn beurt ver­
  zekeren5.
  2. H. Van Houtte, Histoire économique de la Belgique à la fin de
  l'ancien régime, Gent, 1920, p. 215.
  3. L. Gilliodts van Severen, Cartulaire de l’ancienne Estaple de
  Bruges, III, Brugge 1906, n° 2149.
  4. L. Gilliodts van Severen, Cartulaire de l’ancien grand Tonlieu
  de Bruges, V, Brugge 1908 n° 2985.
  5. Cartul. Estaple, II I, n° 2194, Stadsarchief te Brugge, Secrete
  
  In de schippersambachten bestond een strenge reglementatie. De verzender was niet vrij de schipper te nemen die
  hij verkoos. Zijn lading moest hij overbrengen in het schip
  dat aan de beurt was. Daarvan vinden wij een slaande
  voorbeeld te Brugge in 1649. Een schipper, die weldra aan
  de beurt zou komen, had voor eigen rekening zijn schip
  volgeladen met tegels en rode steen. Wanneer het zijn beurt
  was mocht hij niet vertrekken met zijn lading, maar het
  werd hem opgelegd tonnen naar leper te voeren voor het
  leger. Hij weigerde en werd daarop zijn beurt ontzegd.
  Alhoewel hij tegen deze beslissing beroep aantekende, moest
  hij toch wachten van varen totdat hij opnieuw aan de beurt
  kwam 6.
  