title: None
text: 86. Ibidem,
  Verslag van B.D. van 23 januari, van A.V. van 21
  april 1790.
  87. Ibidem,
  Verslagvan A.V. van 7 en 23 december
  1789.
  88. Ibidem, Verslagvan 1 januari 1790.
  onmiddellijk in te lichten, zodat daarover in de eerst vol­
  gende algemene vergadering reeds kon worden gestemd. In
  het plan werd echter ook bepaald, dat de Bestendige De­
  putatie gelijk welke zaak mocht afhandelen, zodra twee
  derden van de aanwezigen zich daartoe voldoende gemach­
  tigd achtten 89. Het bestendig bestuurscollege hield zich
  trouw aan de nieuwe regeling, zodat de werking van de
  Staten heel wat aan snelheid en doeltreffendheid won 90.
  Hier stelt zich nu natuurlijk het probleem van de schei­
  ding der machten. Ofschoon de algemene vergadering prin­
  cipieel de wetgevende macht bezat en de Bestendige Depu­
  tatie met de uitvoering van de besluiten van dit College
  belast was 91, toch is het niet zo duidelijk of er hier van
  een strikte scheiding kan gesproken worden. Er kon niet
  worden uitgemaakt, of dezelfde afgevaardigden zowel in de
  algemene vergadering als in de Bestendige Deputatie zetel­
  den ?2. Daarbij komt nog dat de Bestendige Deputatie op
  1 juli de macht kreeg over alle zaken te beslissen, zodra
  twee derden van de leden zich daartoe bevoegd achtten.
  Zeker is evenwel dat de Staten van West-Vlaanderen op
  de eerste plaats een snelle en efficiënte werking van hun
  statencollege op het oog hadden 93.
  De groei van een dergelijk soeverein Westvlaams be­
  stuursapparaat werd te Gent van nabij gevolgd. De Staten
  van Vlaanderen immers hadden met het vroegere Westkwartier gans andere plannen voor.
  89. Ibidem, T. II, Verslag van A.V. van 1 juli 1790.
  90. We zijn tot deze vaststelling gekomen na een vergelijking tus­
  sen de processen-verbaal van vóór en na 1 juli.
  91. E. Vandenpeereboom, op. cit., p. 44.
   92. De processen-verbaal van de B.D. geven geen lijst van aan­
  wezigen zoals deze van de A.V.
  93. De verslagen van A.V. en B.D. bevatten herhaaldelijk uitdruk­
  kingen in de aard van: «Het is sekerlijk nodig ende essencieel dat in
  de critique gestanden waer in de Nederlandsche Provintien hun be­
  vinden, de Affairen die de Generaliteijt regarderen, met alle mogelijke
  celeriteijt worden getracteert». S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V.
  van 26 mei 1790.
  De Staten van West-Vlaanderen en de Staten van Vlaan­
  deren. Een poging tot herstel der eenheid.
  De afscheiding van het Westkwartier in 1 7 1 3 , had voor
  de Staten van Vlaanderen een grote financiële aderlating
  betekend 94. Nu achtte het Statencollege te Gent het ogen­
  blik gekomen, om door een hereniging de Westvlaamse
  kapitaalkracht terug onder zijn controle te krijgen. Toen
  de Staten van Vlaanderen de Westvlamingen verzochten
  «cause commune» te maken 95, verklaarden zij zich onmiddel­
  lijk bereid, om op het gebied van de militaire ondernemin­
  gen samen te werken ; de politieke vereniging echter wens­
  ten zij eerst aan een onderzoek te onderwerpen %.
   Op 2 7 december kregen de afgevaardigden te Gent zeer
  gedetailleerde instructies toegestuurd, waarin de Staten van
  West-Vlaanderen hun visie op een mogelijke vereniging
  weergaven. Het vroeger Westkwartier verklaarde zich be­
  reid de unie aan te gaan, op voorwaarde dat het zijn eigen
  financies, rechten, inkomsten en schulden behield. In ver­
  band met deze financiële scheiding waren de Westvlaamse
  Staten reeds op 8 december van mening dat de gelden van
  de douanebureaus van Veurne, Diksmuide, Komen, Wer­
  vik, Menen en Roeselare niet meer in de kas van hun hoofd­
  bureaus 97 mochten worden gestort. De ontvangsten van
  deze bureaus werden immers op Westvlaams grondgebied
  gemaakt. Zij kwamen dus, volgens de Staten van WestVlaanderen, aan deze toe en niet aan de vroegere hoofdbu­
  reaus die onder de Staten van Vlaanderen ressorteerden 98.
  Met een dergelijk eisenprogramma wilden de Westvlamin­
  gen de discussie beginnen.
  94. A. Gallet-Miry, Les Etats de Flandre sous les périodes espag­
  nole et autrichienne, Gent, 1892, p. 117.
  95. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van 27 november 1789.
  96. Ibidem, Verslag van A.V. van 7 december 1789.
  97. Deze Westvlaamse bureaus ressorteerden onder de hoofdbu­
  reaus van Nieuwpoort en Kortrijk. G. Bigwood, Les impôts géné­
  raux, Bijlage N.
  98. S.B.I., C.H., T. I ; Verslag van B D . van 8 december 1789.
   In plaats van de besprekingen onmiddellijk te openen
  namen de Staten van Vlaanderen echter een ontwijkende
  houding aan. Iedere poging vanwege de Westvlaamse af­
  gezanten om de zaak in discussie te brengen liep op niets
  uit 99. De oorzaak van dit verstoppertje spelen vanwege de
  Staten van Vlaanderen, lag hoogst waarschijnlijk bij de
  Staten van Brabant. Deze waren druk bezig met het ont­
  werp van een «Belgische» grondwet die de onderlinge ver­
  houdingen van de provincies in de latere Staten-Generaal
  en Congres zou vastleggen. De Staten van Vlaanderen nu
  hadden vernomen dat de invloed van iedere provincie in
  dit nieuw centraal bestuurslichaam op de bijdrage in de
  gemeenschappelijke lasten zou berekend worden. Te Gent
  wilde men schijnbaar de unie, tot na het definitief vastleg­
  gen van deze regeling, voorkomen. De Vlaamse Statenver­
  gadering vreesde immers dat, indien de vereniging zich
  vóór deze datum voltrok, de Staten van Brabant naar een
  andere regeling zouden uitzien, die het overwicht van een
  verenigde Vlaamse provincie zou kunnen minimaliseren 10°.
  Nauwelijks was te Brussel het «Traité d’Union» aan de
  verschillende provincies voorgelegd, of de Staten van Vlaan­
  deren haastten zich de besprekingen over de vereniging met
  West-Vlaanderen aan te vatten 101. Deze ommekeer in de
  houding van de bewindslieden te Gent kwam echter te laat.
   In artikel 10 van het «Traité d’Union» werd bepaald dat
  West-Vlaanderen en de Staten van Vlaanderen zich met el­
  kaar mochten verenigen, op voorwaarde dat ze in het Con­
  gres elk hun eigen afgevaardigden zouden hebben. De stem­
  men van deze twee delegaties zouden los en onafhankelijk
  van elkaar moeten worden uitgebracht. De afgevaardigden
  van de ene provincie zouden niet tegelijkertijd als vertegen99. Afgevaardigden te Gent aan de Staten van West-VL. 18 en
  20 december 1789. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van B.D. van 20 en
  21 december 1789.
  100. Afgevaardigden te Gent aan de Staten van West-Vl., 3 janu­
  ari 1790. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V. van 4 januari 1790.
  101. Afgevaardigden te Gent aan de Staten van West-Vl. 13 janu­
  ari 1790. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van B.D. van 14 januari 1790.
  woordigers van de andere mogen optreden 102. De Staten
  van Brabant hadden bij de redactie van artikel 10 wezenlijk
  het vermijden van een Vlaamse blokvorming op het oog.
  Het bewuste artikel betekende eigenlijk de officiële er­
  kenning van de soevereiniteit van de Staten van West-Vlaan­
  deren. Deze gaven hun afgezanten te Gent onmiddellijk
  opdracht, iedere bespreking met de Staten van Vlaanderen
  te ontwijken 103. Deze politieke ommekeer te leper laat toe
  te veronderstellen dat de contacten van de Staten van WestVlaanderen met deze van Vlaanderen vóór 11 januari 1790,
  eigenlijk niets anders waren dan een poging om aan hun
  speciale situatie 10’ een zeker officieel karakter te geven.
  Nu zij dit door de gebeurtenissen te Brussel zomaar hadden
  verkregen, dienden zij deze officiële erkenning niet meer
  tenkoste van toegevingen aan de Staten van Vlaanderen te
  verkrijgen.
   Einde januari 1790 kwam het probleem van de vereni­
  ging terug in de actualiteit. De Staten van Vlaanderen
  hadden Cornet de Grez, oud lid van de Raad van Finan­
  ciën en van de Koninklijke Raad van Gouvernement, naar
  Gent uitgenodigd om er hen bij het organiseren van het
  bestuur van raad te dienen I05. Op verzoek van de Staten
  van Vlaanderen zou de Grez eveneens een poging doen
  om de Westvlamingen t.o.v. de unie tot betere gevoelens
  te brengen. In een persoonlijk onderhoud met de Langhe,
  eerste schepen van leper, zette hij zijn plannen voor een
  financiële integratie van West-Vlaanderen in de Staten van
  Vlaanderen uiteen !06. De uiteenzetting van de Grez miste
  
  102. Traite d’Union, 11 januari 1790. L.P. Gachard, Documents
  politiques et diplomatiques sur la révolution belge de 1790, Brussel,
  1834, p. 117.
  103. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van 14 januari 1790.
  104. De Staten van West-Vl. waren een creatie van 1790, terwijl
  de andere provinciale staten op een lange traditie konden bogen.
  105. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van B.D. van 15 januari 1790.
  106. Wegens de louter technisch-financiële aard van bovenvermel­
  de uiteenzetting wordt hier niet nader op ingegaan.
  ieder effect bij de Langhe, die de eis tot financiële schei­
  ding handhaafde 107.
  Te leper meende de statenvergadering dat het gepraat
  te Gent nu reeds lang genoeg aansleepte er, riep de Lan­
  ghe naar West-Vlaanderen terug 108. De eis in verband
  met de douanebureaus kwam terug op het voorplan 109.
   Zonder enige ruggespraak met de Staten van Vlaanderen
  besliste de vergadering te leper op 3 februari dat al de
  douanebureaus in West-Vlaanderen, ongeacht of zij vroe­
  ger onder een hoofdbureau van de Staten van Vlaanderen
  vielen, voortaan hun inkomsten in het hoofdbureau van
  leper moesten storten 110. Bij een dergelijke geestesgesteld­
  heid kon een officiële breuk tussen de twee provincies niet
  lang meer uitblijven
  Op 16 februari 1790 riep de Bestendige Deputatie al
  de leden op, om in een algemene vergadering op 1 maart
  over de vereniging met de Staten van Vlaanderen een defi­
  nitieve beslissing te treffen. Nadat op 1 maart de vergade­
  ring wegens het bezoek van generaal Vandermeersch aan
  leper werd verdaagd 11‘ , ging men op 3 maart over tot
  de stemming. Het resultaat zag er als volgt uit : Spraken
  zich uit voor de vereniging : Diksmuide-Lo ; stemden te­
  gen de vereniging : Stad leper - Kasselrij Ieper-Stad en
  Kasselrij Veurne-Stad en Kasselrij Waasten-Stad en Ter­
  ritorium van Wervik - Roede van Menen - Generaliteit
  der Acht Parochies ; onthielden zich : De Clerus - Pope­
  ringe - Roeselare - Stad Menen m. Als menhet project
  van 25 januari 1791 tot verdeling van de invloed 113 op
  deze uitslag toepast, dan behaalde de groep die zich tegen
  de vereniging uitsprak een comfortabele 72,5 % . Het
  107. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van B.D. van 28 januari 1790.
  108. B .D . aan de Langhe, 28 januari 1790. S.B.I., C.H., T. I,
  Verslag van B.D. van 28 januari 1790.
  109. Cfr. supra, p. 87.
  110. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V. van 3 februari 1790:
  111. Ibidem, Verslag van A.V. van 1 maart 1790.
  112. Ibidem, Verslag van A.V. van 3 maart 1790.
  113. Cfr. supra, p. 83.
   groeiend Westvlaamse particularisme, dat de oprichting
  van een eigen Statencollege wenste, had zijn slag thuis
  gehaald 114.
  Er kan niet met zekerheid worden gezegd waarom Diks­
  muide en Lo zich ten gunste van een vereniging uitspra­
  ken. Het is evenwel typisch dat deze twee administraties
  juist de minst belangrijke van de Westhoek waren. De
  Stad Menen, Poperinge en Roeselare onthielden zich, om­
  dat, aldus deze administraties, de besprekingen over de
  vereniging nog niet de nodige klaarheid hadden gebracht 115.
  Door deze motivering bewezen zij niet principieel tegen
  een vereniging te zijn gekant. Het waarom van deze hou­
  ding blijft een vraagteken. Een verklaring van de onthou­
  ding van de Clerus ligt meer voor de hand. In de vergade­
  ringen te leper vervulde de Westvlaamse Clerus slechts
  de rol van een van de veertien leden. Hij zou veel beter
  zijn specifieke clericale belangen kunnen verdedigen in de
  Statenvergadering te Gent, waar de geestelijkheid als stand
  optrad 116. Nu stelt zich echter de vraag waarom de Clerus
  dan niet kordaat de rangen van Diksmuide en Lo heeft
  vervoegd ? Wellicht had hij door de houding van de West­
  vlaamse administraties tijdens de besprekingen te Gent,
  de uitslag van de stemming voorzien. Door voor de ver­
  eniging te stemmen zou de Geestelijkheid zich in de ogen
  van de grote Westvlaamse administraties nodeloos compromiteren.
  Een nieuw verschijnsel was de afwezigheid van de stem
  van het « Comité Patrotique ». Even voor de stemming
  had de algemene vergadering beslist het « voys deliberatif »
  van het Comité in een raadgevende stem om te zetten u?.
  Wellicht vreesden de partijgangers van de scheiding dat
  het « Comité Patriotique » zich voor de vereniging zou
  114. P. Verhaeghen, Le Conseiller d’Etat comte Cornet de Grez,
  Brussel, 1934, p. 159.
   115. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V. van 5 maart 1790.
  116. P. Lenders, De politieke crisis in Vlaanderen, p. 6.
  117. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V. van 3 maart 1790.
  uitspreken. De Comité’s in West-Vlaanderen waren immers
  rechtstreeks afhankelijk van het Comité Generaal der Ver­
  enigde Nederlanden dat deel uitmaakte van de Staten van
  Vlaanderen. In deze kringen werd zelfs geflirt met de idee
  alle comité’s in een soort nationale vergadering te vereni­
  gen 118. Een scheiding tussen de Staten van West-Vlaan­
  deren en deze van Vlaanderen kon een dergelijke realisatie
  bemoeilijken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het
  « Comité Patriotique » op 4 maart reeds protest aanteken­
  de tegen, wat het noemde, de onbedachtzaamheid waar­
  mee de vergadering zich tegen een unie had uitgespro­
  ken 119.
  Deze alleenstaande reclamatie had echter geen gevolgen.
  De vergadering te leper nam officieel de naam van « Staten
  van West-Vlaanderen » aan 120 en keurde een manifest goed,
  waarin zij Jozef II van alle rechten vervallen verklaarde
  en zich tot soevereine gezagdrager over West-Vlaanderen
  proclameerde 121. De Staten van Vlaanderen hadden het
  tegen de onverzettelijke wil van West-Vlaanderen om een
  « Staet separaet » te blijven moeten afleggen. De Oosten­
  rijkse regering zou bij haar terugkeer in december 1790
  geen reconstructie van de Staten van Vlaanderen van vóór
  
  1678 op haar weg vinden.
  De Staten van West-Vlaanderen in Staten-Generaal en
  Congres.
  Bij de vorming van het Congres was het vaststellen van
  de stemwaarde van elke provincie een voorwerp van druk­
  ke besprekingen. Het resultaat ervan zag er als volgt uit :
  Vlaanderen 2 2 , Brabant 20 , West-Vlaanderen 9, Henegou118. S. Tassier ; Les Démocrates Belges de 1789, p. 199.
  119. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V. van 4 maart 1790.
  120. Ibidem.
   121. F.X. De Feller, Recueil des Représentations, protestations et
  réclamations faites à S.M.I. par les Représentants et Etats des dix
  Provinces des Pays-Bas Autrichiens assemblés, d l. IX , Brussel, 1790,
  
  p. 170-180.
  wen 9, Namen 7, Luxemburg 7, Limburg 6 , Mechelen 4,
  Doornik 2 en Gelderland 2. West-Vlaanderen bekleedde
  dus, samen met Henegouwen de derde plaats 122. De positie
  welke West-Vlaanderen tussen de verschillende provincies
  innam, werd even duidelijk uitgedrukt door haar aandeel
  in de diverse geldelijke bijdragen die door het Congres en
  de Staten-Generaal over de gewesten werden verdeeld. Een
  lening van negen miljoen gulden werd op 28 mei door
  het Congres als volgt omgeslagen : Brabant 2.680.000,
  Vlaanderen 3.800.000, West-Vlaanderen 900.000, Hene­
  gouwen 600.000, Limburg 300.000, Doornik en Doornik­
  se 300.000, Namen 200.000, Mechelen 120.000 en Gel­
  derland 100.000 123. Uit deze cijfers blijkt duidelijk dat
  West-Vlaanderen weliswaar een tweederang provincie was,
  maar dan toch de eerste van deze kategorie.
  De Westvlaamse afgevaardigden te Brussel namen actief
  deel aan de werkzaamheden van Staten-Generaal en Con­
  gres. Vandermeersch, raadpensionaris der kasselrij leper,
  was gedurende de maand augustus 1790 voorzitter van het
  Congres 124, na in juni reeds de Staten-Generaal te hebben
  gepresideerd 125. Marrannes, raadpensionaris van Veurne,
  was, vanaf 15 november tot aan het uiteenvallen van de
  Staten-Generaal, voorzitter van dit centraal college 126. De
  vertegenwoordigers van de derde provincie der Zuidelijke
  Nederlanden maakten eveneens deel uit van talrijke stu­
  diegroepen en missies, die naargelang de noodwendigheid
  in het leven werden geroepen 127.
  Tegenover deze positieve Westvlaamse deelneming aan
  122. Traité d’Union, 11 januari 1790, in L.P. Gachard, op. cit.,
  p. 113-122.
  123. Congres aan de Staten van West-Vl., 28 mei 1790. S.B.I.,
  C.H., T. I, Verslag van A.V. van 30 mei 1790.
  124. Ibidem, T. II, Verslag van B.D. van 3 augustus 1790.
   125. L.P. Gachard, op. cit., p. 236-237.
  126. Idem, p. 248-250.
  127. S.B.I., C.H., T. I, Verslag van B.D. van 20 januari 1790.
  Afgevaardigden te Brussel aan de Staten van West-Vl., 13 april 1790.
  S.B.I., C.H., T. I, Verslag van B.D. van 16 april 1790.
  de werkzaamheden van Staten-Generaal en Congres stelden
  zich echter ook enkele meningsverschillen.
   Tegenover bepaalde financiële plannen van de StatenGeneraal werd door de Westvlamingen kordaat verzet aan­
  getekend. Op 5 oktober 1790 besloten de Staten-Generaal
  een plan tot financiële reorganisatie aan de provincies ter
  goedkeuring voor te leggen. Daarin werd onder meer voor­
  zien dat al de gewesten de inkomsten van het vroegere
  koninklijk domein, voor de duur van de oorlog en een
  jaar na de vrede, in gemeenschap zouden stellen. De Sta­
  ten-Generaal verzochten de provinciale staten dit plan on­
  middellijk goed te keuren, en het door allerhande amen­
  dementen niet te ontzenuwen m. De Staten van WestVlaanderen stonden vanaf het eerste ogenblik zeer wan­
  trouwig tegenover dit project. Gedurende de hele acht­
  tiende eeuw hadden de Oostenrijkers de Westvlaamse lo­
  pende middelen als een onderdeel van het koninklijk do­
  mein beschouwd 129. De gebruikte terminologie in het plan
  van de Staten-Generaal was in zoverre dubbelzinnig, dat
  bij het gebruik van het woord « domein » niet werd ge­
  preciseerd of daaronder al dan niet ook de Westvlaamse
  lopende middelen dienden te worden verstaan. Enkele
  dagen later echter lieten de Staten-Generaal zelf weten
  dat de lopende middelen als een onderdeel van het konink­
  lijk domein werden beschouwd 130 en dus volgens het plan
  ook in gemeenschap moesten worden gesteld. Deze verkla­
  ring deed voor de Staten van West-Vlaanderen de deur
  dicht. De Staten-Generaal belasten niettemin Gendebien,
  afgevaardigde van Henegouwen, met de definitieve redactie
  van het plan, dat daarna aan de goedkeuring van de ple­
  naire vergadering zou worden voorgelegd. Het ontwerp van
  
  128. Staten-Generaal aan de Staten van West-Vl., 5 oktober 1790.
  S.B.I., C.H., T. II, Verslag van B.D. van 7 oktober
  1790.
  129. Cfr. supra, p. 70.
  130. Staten-Generaal aan de Staten van West-Vl., 9 oktober 1790.
  S.B.I., C.H., T. II, Verslag van B.D. van 11 oktober
  1790.
   Gendebien werd echter nooit aan de Staten-Generaal voor­
  gelegd 131. De politieke situatie, waarin de « Verenigde
  Neederlandsche Staeten » zich op het einde van oktober
  bevonden, was zo precair geworden dat men te Brussel de
  handen vol had met het dreigende décable 132.
  Einde maart 1790 ontstond er een opstand in het leger
  te Namen. Generaal Vandermeersch, die zich met de mui­
  tende soldaten solidair had verklaard, werd ter verant­
  woording naar Brussel geroepen. Op 14 april werd hij in
  de citadel van Antwerpen opgesloten 13ï. De Vonckisten,
  die te llijsel verzameld waren, hadden echter het plan op­
  gevat Vandermeersch gewapenderhand uit de citadel van
  Antwerpen te bevrijden. Op 28 mei brak onder het garni­
  zoen van Menen, de van uit Rijsel gedirigeerde opstand
  uit. De révolutionnaire plannen waren echter te Brussel be­
  kend, zodat de hele zaak op een sisser uitliep ; op 29 mei
  was de orde te Menen reeds hersteld 134. Het Congres
  eiste de onmiddellijke uitlevering van de schuldige officie­
  ren l35. Slechts nadat de afgevaardigden van Menen voor
  de betrokken officieren de misleidende actie der Vonckisten
  als verzachtende omstandigheid hadden gepleit 136, drongen
  de Staten van West-Vlaanderen er bij het Congres op aan,
  de schuldigen in Menen te laten B7. Toen men te Brussel
  echter voet bij stuk hield en de uitlevering eiste 13S, gaven
  de Staten van West-Vlaanderen toe. De gecompromiteerde
  131. Ibidem, Verslag van B.D. van 27 oktober 1790.
  132. In de verslagen van de Staten-Generaal werd geen spoor meer
  van dit plan teruggevonden.
  133. P. Rogghe, De omwenteling van 1789. Het aandeel van Vlaan­
  deren, inzonderheid van de Staten van Vlaanderen,, in Handelingen
  der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, dl.
  II, 1948, p. 167-169.
  134. Zie daarover S. Tassier, Les Démocrates Belges de 1789, p.
  364-374.
   135. Congres aan de Staten van West-Vlaanderen, 30 mei 1790.
  S.B.I., C.H., T. I, Verslag van A.V. van 31 mei 1790.
  136. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van B.D. van 1 juni 1790:
  137. B.D. aan het Congres, 7 juni 1790. Ibidem, Verslag van B.D.
  van 7 juni 1790.
  138. Ibidem, Verslag van B.D. van 14 juni 1790.
  militairen werden onder gewapende escorte naar Brussel
  gebracht m.
  Het belang en de draagwijdte van deze meningsverschil­
  len mogen niet worden overschat. Erger was het toen
  West-Vlaanderen in het najaar van 1790 er flink toe; bij­
  droeg, het reeds zinkende schip der « Vereenigde Neederlandsche Staeten » definitief te kelderen.
  Door het verdrag van Reichenbach (27 juli 1790) waren
  Pruisen, Engeland en de Verenigde Provinciën het erover
  eens geworden, dat de Zuidelijke Nederlanden terug onder
  Oostenrijks bewind zouden komen. Onder invloed van
  Van Eupen en Van der Noot verwierp het Congres tot
  driemaal toe de bemiddelingsvoorstellen van de drie mo­
  gendheden. De Staten van Vlaanderen en Henegouwen
  vormden de gematigde partij, die inzag dat aan een Oos­
  tenrijkse restauratie niet meer te ontkomen was. Ze dron­
  gen dan ook aan op contacten met Den Haag 14°. De West­
  vlaamse afgevaardigden kozen resoluut de partij van Vlaan­
  deren en Henegouwen. De Staten van Brabant lieten echter
  niet na tegen deze realistische voorstellen herrie te schop­
  pen 141. Onder de druk van de oprukkende Oostenrijkse
  troepen werden ook het Congres en de Staten-Generaal al
  vlug verplicht de realiteit onder ogen te zien. In allerijl
  werd een gezantschap naar Den Haag gestuurd om er een
  wapenstilstand los te krijgen 142.
   Toen deze missie op niets uitliep, kreeg de idee van
  een afzonderlijke onderwerping in de Staten van WestVlaanderen stilaan vorm. De verkiezing van aartshertog
  Karei, de derde zoon van Leopold II, tot soeverein der
  139. Ibidem, Verslag van A.V. van 21 juni 1790.
  140. P. Rogghe, op. cit., p. 173-174.
  141. Vandermeersch aan de Staten van West-Vl., 5 oktober 1790 :
  «il n’y a que les gens sages, les gens modérés et réfléchis qui sachent
  apprécier cette démarche, mais ceux-oi font ici le petit nombre.» S.B.I.,
  C.H., T. II, Verslag van B.D. van 6 oktober 1790.
  142. Afgevaardigden te Brussel aan de Staten van West-Vl., 16
  november 1790. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van B.D. van 18 novem­
  ber i790.
  Zuidelijke Nederlanden, was een wanhoopsdaad van Staten-Generaal en Congres. Toen Mercy-d’Argenteau, de ge­
  volmachtigde minister van Leopold II te Den Haag, on­
  danks de verkiezing van aartshertog Karei van geen wapen­
  stilstand wilde weten, weigerden de Staten van WestVlaanderen de ratificatie van de verkiezingsakte 143. MalouRiga poogde nog de Staten-Generaal er toe te bewegen
  met de oprukkende Oostenrijkse generaal de Bender over
  de modaliteit van de overgave te onderhandelen. Zijn uit­
  eenzetting oogste alleen een serie bedreigingen van zijn
  persoonlijke vrijheid vanwege de Brabanders 144.
  Na deze gebeurtenis riepen de Staten van West-Vlaan­
  deren prompt al hun afgezanten uit Brussel terug 145. Er
  diende nu alleen nog maar de definitieve stap gezet te
  worden. In de algemene vergadering van 26 november
  verklaarden alle leden zich voorstander van een afzonder­
  lijke onderwerping 146. Vanderstichele, die op dit ogenblik
  in Den Haag verbleef 147, kreeg op 3 december opdracht
  de officiële acte van onderwerping aan Mercy-d’Argenteau
  te overhandigen 148.
   De Westvlaamse Statenvergadering was, door zijn be­
  slissing van 26 november, het eerste Statencollege dat vrij­
  willig besloot zich aan de Oostenrijkers te onderwerpen 149.
  West-Vlaanderen was echter ook de enige provincie in de
  Zuidelijke Nederlanden die gevaar liep terug onder het
  143. Ibidem, Verslag van A.V. van 23 november 1790.
  144. Malou-Riga aan de Stalen van West-Vlaanderen, 25 november
  1790. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 26 november 1790.
  145. A.V. aan de afgevaardigden te Brussel, 26 november 1790.
  S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 26 november 1790.
  146. Ibidem.
  147. Het Congres had hem op 25 november naar Den Haag ge­
  stuurd om er de reeds aanwezige gezanten te helpen in hun pogingen
  een wapenstilstand te verkrijgen. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van
  A.V. van 26 november 1790.
  148. A.V. aan Vanderstichele, 3 december 1790. S.B.I., C.H.,
  T II, Verslag van A.V. van 3 december 1790.
  149. De Staten van Namen hadden weliswaar reeds op 24 novem­
  ber besloten Leopold II te erkennen, doch deze beslissing werd hun
  vrijwel opgedrongen, aangezien de Oostenrijkers op dit ogenblik
  reeds in de voorsteden van Namen waren. L.P. Gachard, Documents
  politiques et diplomatiques, p. 251.
  statuut van « land van impositie » terecht te komen. Het
  uitstellen van de overgave kon de latere Westvlaamse aan­
  spraken op het statuut van « land van bede » slechts scha­
  den. De grote vraag was nu immers, of het einde van de
  Revolutie ook dit van de Staten van West-Vlaanderen zou
  zijn.
  De Oostenrijkse Restauratie.
   De Westvlaamse administraties hadden gedurende de
  hele achttiende eeuw strict verbod gekregen zich in een
  Provinciale vergadering te groeperen. De algemene verga­
  dering zag dan ook in dat, na de onderwerping van novem­
  ber 1790, de Statenvergaderingen dienden te worden stop­
  gezet. De bijeenkomsten gingen niettemin door. De agenda­
  punten waren evenwel tot het likwideren van de schulden
  beperkt 15°. Het uitblijven van een officiële goedkeuring
  van deze bijeenkomsten verwekte enige aarzeling bij som­
  mige administraties, die geen vertegenwoordigers meer naar
  leper stuurden 151. De gevolmachtigde minister deed even­
  wel alle twijfel terzake verdwijnen door, op verzoek van
  een Westvlaamse delegatie, de bijeenkomsten toe te
  staan 152. De vergaderingen werden aanvankelijk nog onder
  de naam van « Staeten vergaderinge » voortgezet b3, doch
  vanaf 1 5 februari 1 7 9 1 werd deze naam vervangen door
  « Vergaderinge van Het Departement van West-Vlaande­
  ren ». De Bestendige Deputatie bestond niet meer 154. De
  functies van dit college werden zoals in 1787 15S, aan de
  Magistraat van de stad en- kasselrij van leper toever­
  trouwd 156.
  150. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 14, 21, 22, 23, 24,
  28 en 29 dec. 1790.
  151. Ibidem, Verslag van A.V. van 14 en 22 dec. 1790, 4 januari
  1791.
  152. Ibidem, Verslag van A.V. van 17 januari 1791.
  153. Ibidem, Verslag van A.V. van 25 januari 1791.
  154. Ibidem.
  155. Cfr. supra, p. 76.
  156. U.B.G., C.G., Ms. 879, Verslag van A.V. van 22 februari
  1791.
   '
  
  De Westvlaamse vergadering verloor niet alleen het
  statuut van Statencollege, zij viel eveneens aan een inner­
  lijke ontbinding ten prooi. Het bestaan van het « Comité
  Patriotique » was te nauw met de Brabantse Revolutie
  verbonden, om het na de opstand nog verder te laten op­
  treden. Dit lid verscheen dan ook niet meer op de bijeen­
  komsten 15?. Ook de Clerus verdween van het toneel. Deze
  had immers geweigerd tussen te komen in de onkosten
  welke de bijeenkomsten van 1790 met zich hadden mee­
  gebracht 158. Op aandringen van de Roede van Menen be­
  slisten de administraties de Clerus voortaan uit de verga­
  deringen te weren 159.
  Na de uitschakeling van het « Comité Patriotique » en
  van de Geestelijkheid, groepeerde de vergadering nog alleen
  de twaalf wereldlijke administraties. Ook in hun rangen
  heerste er echter verdeeldheid. Op 14 december 1790 riep
  de Magistraat van Veurne zijn afgezanten uit leper te­
  rug 16°. Zolang de invloed van de leden bij de stemming niet
  werd vastgesteld 161, weigerde het nog afgevaardigden naar
  leper te zenden 162. Door deze plotse kordate taai verrast,
  werkte de vergadering onmiddellijk een plan van verdeling
  van de invloed uit 163. Ondanks deze toegeving bleef Veurne
  thuis. De Stad en Kasselrij hadden echter een goede reden
  voor een dergelijke handelwijze. In december 1787 hadden
  de verschillende Westvlaamse administraties een memo­
  randum aan de regering overhandigd, waarin de teruggave
  van de lopende middelen werd gevraagd. De Magistraat
  van Veurne had zich toen met hand en tand verzet tegen
  157. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 21 december 1790:
  158. Ibidem, Verslag van A.V. van 3 januari 1791.
  159. U.B.G., C.G., Ms. 879, Verslag van A.V. van 15 februari
  1791.
  160. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 14 december 1790.
   161. Reeds in 1790 had Veurne, zonder succes echter, deze eis
  geformuleerd. Cfr. supra, p. 83-84.
  162. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 25 januari 1791.
  163. Ibidem, Verslag van A.V. van 26 januari 1791. U.B.G., C.G.,
  Ms. 879, Verslag van A.V. van 15 februari 1791.
  de eindclausule van het memorandum 11,4. Op 25 januari
  1791 nu had de vergadering beslist haar eisen terzake te
  hernieuwen 165. De Magistraat van Veurne, die wellicht
  een heruitgave van de gebeurtenissen van december 1787
  vreesde, vond het dan ook raadzamer de vergadering te
  verlaten en de initiatieven ervan zoveel mogelijk te sabo­
  teren. Met een dergelijk schisma in eigen rangen, hernam
  de Westvlaamse vergadering haar eisenpolitiek tegenover
  de Oostenrijkse regering.
  Het lag wellicht in de lijn van de verwachtingen der
  Oostenrijkse regering dat de Westvlaamse administraties,
  na een eeuw lang gepoogd te hebben terug een land van
  bede te worden, onder het bestuur van Leopold II nieuwe
  initiatieven in deze richting ondernamen.
   Op 4 januari 1791 trokken drie afgezanten naar Brus­
  sel, om er, in naam van de vergadering, Mercy d’Argenteau met zijn benoeming tot gevolmachtigde minister geluk
  te wensen us. Het aanbieden van de Westvlaamse geluk­
  wensen was echter slechts een voorwendsel om met Mercy
  d’Argenteau in contact te komen. Tijdens een audiëntie
  welke de gevolmachtigde minister toestond, verzochten de
  Westvlamingen hem hun de lopende middelen terug te
  geven 167. De Geheime Raad was evenwel van oordeel dat
  het bezit van de lopende middelen voor de centrale schat­
  kist een te belangrijke bron van inkomsten was, om zo
  maar onmiddellijk te beslissen. Daarbij kwam nog dat de
  regering lucht had gekregen van de Veurnse afscheuring,
  hetgeen haar enigszins achterdochtig stemde 16S. Mercy
  dArgenteau stuurde de Westvlaamse afgezanten dan ook
  naar huis met de vage belofte, hun verlangens te zullen
  onderzoeken I69.
  164. Cfr. supra, p. 79.
  165. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 25 januari 1791.
  166. Ibidem, Verslag van A.V. van 4 januari 1791.
  167. Rapport van de delegatie naar Brussel. S.B.I., C.H., T. II,
  Verslag van A.V. van 17 januari 1791.
  168. A.R.A., G.R., N° 229, p. 97-100.
  169. Rapport van de delegatie naar Brussel. S.B.I., C.H., T. II,
  Verslag van A.V. van 17 januari 1790.
   Te leper besloot de vergadering haar eisenprogramma
  in een memorandum samen te vatten 17°. De Geheime Raad
  was van mening dat de Westvlamingen ietwat te hard van
  stapel liepen. Eerst moest in de Westhoek de toestand
  van vóór de Revolutie worden hersteld. Pas dan zou men
  de eisen aan een onderzoek onderwerpen 171. Op 31 januari
  kregen de verschillende adimnistraties hun aandeel voor
  het jaar 1791 in de jaarlijkse subsidie, onderhoud van het
  hof en de vier stuivers per bunder toegestuurd m. De
  Westvlaamse provincie was terug een « land van impositie » geworden.
  De Westvlamingen waren door deze tegenslag niet ont­
  moedigd. Het ontworpen memorandum kon op 22 februari
  reeds worden goedgekeurd 173. Naast de teruggave van de
  lopende middelen vroegen ze de oprichting van een Pro­
  vinciaal Statencollege, dat voor iedere geldelijke bijdrage
  om zijn goedkeuring moest worden gevraagd. Ook op ge­
  rechtelijk gebied moest de Westhoek, door de oprichting
  van een Raad van West-Vlaanderen, een volwaardige pro­
  vincie worden. Deze punten zouden worden vastgelegd in
  een geschreven constitutie die de keizer, door het afleggen
  van een wederkerige eed bij de inauguratie plechtigheden,
  zou moeten eerbiedigen ,74. Met dit memorandum op zak
  vertrokken De Langhe, De Limon, eerste schepen van de
  Kasselrij leper, en Vandermeersch, naar Brussel 17S. In
  West-Vlaanderen waren alle ogen nu op de regering ge­
  richt.
  Op 5 maart overhandigden de Westvlaamse afgezanten
  hun memorandum aan Mercy d’Argenteau. Deze benoemde
  d’Aguilar, lid van de Geheime Raad, tot regeringscommis­
  saris, om samen met de Westvlamingen over hun eisen
  te onderhandelen en de zaak van naderbij te onderzoe­
  170. S.B.I., C.H., T. II, Verslag van A.V. van 25 januari 1791.
  171. A.R.A., G.R., N° 229, p. 240.
  172. Mercy d’Argenteau aan de Magistraat v.d. Kasselrij leper. 31
  januari 1791. U.B.G., C.G., Ms. 879.
   173. Ibidem, Verslag van A.V. van 22 februari 1791.
  174. Memorandum van 5 maart 1791. U.B.G., C.G., Ms. 879.
  175. Ibidem, Verslag van A.V. van 22 februari 1791.
  ken m. Op 24 maart rapporteerde d’Aguilar in de Geheime
  Raad dat de lopende middelen zouden kunnen worden
  afgestaan indien de administraties de centrale schatkist
  een jaarlijkse vergoeding zouden uitkeren. Desnoods zou
  dan een Provinciaal Statencollege, om deze teruggekregen
  inkomsten te beheren, kunnen worden opgericht. De leden
  van de Geheime Raad werden echter geïntrigeerd door
  het feit dat Veurne zich van het memorandum had ge­
  distantieerd 177. Zij oordeelden he,t dan ook nodig, in de
  hele zaak een klaarder inzicht te verwerven 17S.
  Te leper verklaarden de administraties zich akkoord
  met de idee van een schadeloosstelling in ruil voor het
  terugkrijgen van de lopende middelen ; een delegatie werd
  met dit bericht naar Brussel gestuurd 179. Daar wachtte de
  Westvlamingen een onaangename verrassing. De Magistraat
  van Veurne had' aan d’Aguilar laten weten dat hij zich
  met welke vorm van schadeloosstelling ook niet akkoord
  verklaarde. Zijn verzet gold evenwel vooral de oprichting
  van een Provinciaal Statencollege, dat de inkomsten van
  die zelfde lopende middelen zou beheren 180. Deze ver­
  deeldheid in Westvlaamse rangen, kon bij de regering be­
  zwaarlijk een gunstige indruk laten.
  Een anonieme brief, welke Mercy d’Argenteau in de
  loop van april had ontvangen, bracht het memorandum
  van 5 maart een zware slag toe. Daarin werden al de pun­
  ten van het memorandum één voor één afgebroken 181. Het
  erge voor de Westvlamingen was nu, dat Mercy d’Argen­
  teau deze brief heel belangrijk vond en op 23 april naar
  d’Aguilar doorstuurde 182. De ontknoping was nabij.
  176. U.B.G., C.G., Ms. 879.
   177. De eindformule van het memorandum vermelde immers uit­
  drukkelijk dat Veurne bij de goedkeuring van het stuk niet aanwe­
  zig was.
  178. A.R.A., G.R., N° 231, f” 184-184v°.
  179. U.B.G., C.G., Ms. 880, Verslag van A.V. van 19 mei 1791.
  180. Memorandum van Veurne, 25 mei 1791. A.R.A., R(aad) v.
  F(inanciën), N° 4062.
  181. A.R.A., G.R., N° 214.
  182. Mercy d’Argenteau aan d’Aguilar, 25 april 1791. A.R.A., G.R.,
  N° 214.
  De afgevaardigden van Veurne verdubbelden hun aan­
  vallen op de Westvlaamse delegatie, die zij als agenten
  van leper bestempelden. Het waren de magistraten van
  deze stad en kasselrij, die de oprichting van een Provin­
  ciaal Statencollege te leper eisten, omwille van de voor­
  delen die hun hierdoor zouden te beurt vallen. Indien de
  lopende middelen aan dit Statencollege zouden worden toe­
  vertrouwd, zou dit, volgens de Veurnse delegatie, op de
  eerste plaats aan de stad en de kasselrij leper ten goede
  komen en niet aan de hele bevolking van West-Vlaanderen l83. Uit deze aanval blijkt duidelijk dat Veurne zich
  vooral verzette tegen de toekenning van de lopende mid­
  delen aan een Provinciaal Statencollege dat, volgens de
  Magistraat van Veurne, te veel in het vaarwater van leper
  zou komen.
   Met het beeld van een hopeloos verdeeld West-Vlaanderen voor ogen, zette d’Aguilar zijn raadplegingen stop,
  om op 10 juli de besprekingen in de Geheime Raad te
  beginnen 184. Op 18 juli was de zaak reeds zo ver afgehan­
  deld, dat hij het consult kon opstellen 185. Dit opstel ver­
  nietigde iedere hoop van de Westvlamingen op een her­
  leving van de Staten van West-Vlaanderen. De instelling
  van een dergelijk college zou veel te grote kosten met zich
  meebrengen. Met een toespeling op de afscheuring van
  Veurne werd de oprichting van een Statenvergadering,
  waarover de belanghebbenden het zelf onderling niet eens
  waren, oveïbodig verklaard. Daarbij kwam nog dat de
  regering voor de subsidies steeds de goedkeuring van dit
  college zou moeten vragen, met het risico dat deze bijdra­
  gen zouden geweigerd worden. Het afleggen van een we­
  derkerige eed bij de inauguratie plechtigheden zou even­
  eens het vrije optreden van de regering in de Westhoek
  
  183. Memorandum van Veurne, 29 juni 1791. A.RA., R.F., N°
  4062.
  184. U.B.G., C.G., Ms. 880.
  185. Afgevaardigden te Brussel aan de Westvlaamse vergadering,
  18 juli 1791. U.B.G., C.G., Ms. 880.
  afremmen. In verband met de lopende middelen tenslotte
  stelde d’Aguilar voor, de vraag, of deze aan de afzonder­
  lijke administraties tegen een vaste jaarlijkse vergoeding
  moesten worden afgestaan, open te laten 186.
  Op 4 augustus keurde de Geheime Raad dit consult goed
  en stuurde het naar Wenen. Leopold II verklaarde zich
  volledig akkoord 187. Toen de landvoogden te leper op 8
  augustus van het Westkwartier in naam van de keizer offi­
  cieel bezit namen, onthielden ze zich dan ook van een weder­
  kerige eed 188. West-Vlaanderen bleef definitief een land
  van impositie. De tijd van een soeverein Westvlaams Sta­
  tencollege was definitief voorbij.
  Besluit.
   De geschiedenis van hetgeen zich in het achttiende-eeuwse West-Vlaanderen afspeelde is meer dan een verzameling
  van gegevens in hun statische betekenis. De strijd van de
  Westvlaamse administraties tegen de Oostenrijkse regering,
  was de strijd van de partij wier privilegiën door een ratio­
  naliserend en centraliserend staatsgezag met de voeten wer­
  den getreden. Een dergelijke actie van de regering beperkte
  zich geenszins tot het Westvlaams grondgebied, de hervor­
  mingen in de Staten van Vlaanderen bewijzen dit voldoen­
  de. Het optreden van de regering in de Westhoek overtrof
  echter in radicalisme dit van 1754 in de Staten van Vlaan­
  deren. Het was er de vorst vooral om te doen, zijn financiële
  en politieke macht van het placet van zijn onderdanen on­
  afhankelijk te maken.
  De Westvlaamse vergadering van 1787, die het verzet
  tegen Jozef II moest coördineren, was als het ware de
  laatste algemene herhaling voor de oprichting van een soe-
  
  186. A.R.A., G.R., N° 482, £° 189-210. De Raad van Financiën
  zal zich in het najaar van 1791 met de vraag bezig houden. A.R.A.,
  R.F., N° 4062.
  187. A.R.A., G.R., N° 482, f° 189.
  188. U.B.G., C.G., Ms. 880, Verslag van A.V. van 7 en 9 augus­
  tus 1791.
  '
  
  verein Statencollege. In het najaar van 1789 was het zover.
  De gevolgen van het succes der Brabantse Revolutie waren
  wellicht nergens zo groot als in de Westhoek ; dit land van
  inipositie promoveerde op slag tot een soevereine provincie.
  De pogingen van de Staten van Vlaanderen om de vroegere
  eenheid te herstellen konden daaraan niets veranderen. Te
  Gent had men het bestaan van een Westvlaams particula­
  risme over het hoofd gezien. De meer dan een eeuw lange
  scheiding had het Westkwartier voorgoed van de Staten van
  Vlaanderen vervreemd.
   In de akten van de Staten van West-Vlaanderen zoekt
  men tevergeefs naar een geest van vernieuwing. Er dient
  echter uitzondering gemaakt voor de samenstelling van de
  Statenvergadering die op zijn minst revolutionnair kan wor­
  den genoemd. De Clerus, die om opportunistische redenen
  in de vergadering werd toegelaten, kreeg slechts één van
  de dertien stemmen. De Adel werd volledig genegeerd ; en
  dit alles terwijl in de meeste andere provincies nog trouw
  het patroon van de Drie Standenvertegenwoordiging werd
  gevolgd.
  Het Westvlaams Statencollege had zijn ontstaan aan de
  Brabantse Revolutie te danken. De mislukking van de op­
  stand betekende dan ook het einde van de slechts één jaar
  oude Statenvergadering. De ontbinding werd zelf aan gang
  gezet door een afscheuring in eigen rangen van Veurne, dat
  in de te centrale positie van leper een bedreiging van zijn
  belangen zag. De Westvlamingen deden nog een bijna naïef
  aandoende poging om het bestaan van de Staten, met goed­
  keuring van de Oostenrijkse regering, te bestendigen. Van
  de actie van dit klein gewest kon echter onmogelijk de
  kracht uitgaan, die nodig was om de regering, tot het af­
  staan van haar gunstige positie in de Westhoek, te dwingen.
  De periode van de soevereine Westvlaamse Statenvergade­
  ring was niets meer dan een korte en voorbijgaande over­
  winning op de absolutistische politiek van de regering ge­
  weest.
   D e
  
  «Jou rn al
  
  d e
  
  la
  
  F la n d r e
  
  O c c id e n ta le »
  
  EEN REGERINGS- EN LOGEKRANT TE BRUGGE
  IN DE NEDERLANDSE TIJD
  (26 AUG. 1818-27 FEBR. 1820)
  liet dagblad dat van 26 augustus 1818 tot 27 februari
  1820 onder de titel «Journal de la Flandre Occidentale» te
  Brugge verscheen, heeft in de korte tijd van zijn bestaan
  geen grote invloed uitgeoefend
  
  Het verdient niettemin
  
  aan de vergetelheid onttrokken te worden, omdat de dokumentatie die erover bewaard is 2, toelaat het beheer en
  bestuur ervan tot in de bijzonderheden na te gaan — wat
  zelden het geval met een negentiendeeuws dagblad is — en
  omdat daarmee de verhouding tussen de regering en de
  krantenwereld onder de regering van koning Willem I toe­
  gelicht wordt. Het blad genoot immers financiële steun van
  1. In de voetnoten worden volgende afkortingen gebruikt :
  A.R.A.B. : Algemeen Rijksarchief Brussel.
  P,G. : Parket-Generaal.
  A.R.A.H. : Algemeen Rijksarchief Den Haag.
  Just. : Ministerie van Justitie.
  S.S. : Staatssekretarie,
  geh. : Geheim Archief.
  B.A.B. : Bisschoppelijk Archief Brugge.
  G.v.B. : Gazette van Brugge.
  J.F.O. : Journal de la Flandre Occidentale.
  J.F.O.O. : Journal de la Flandre Occidentale et Orientale.
  N.G.v.B. : Nieuwe Gazette van Brugge.
  S.A.B. : Stadsarchief Brugge.
  Sp. B. : Spectateur Belge.
  2. De dokumentatie over dit blad is bijna uitsluitend bewaard
  in het Algemeen Rijksarchief te Den Haag, verspreid over de fond­
  sen S.S. nr. 6526, S.S. geh. nrs. 5656, 5659, 5660 en Just. geh. 457,
  462, 463, 464, 466. De enig bekende verzameling, waarvan echter de
  nummers van 3 mei tot 31 december 1819 ontbreken, bevindt zich
  in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag (nr. 1686 C 9).
   de regering, en moest daarom verantwoording van zijn be­
  heer afleggen. De verslagen en inlichtingen die aan het cen­
  trale bestuur werden overgemaakt, gaven aanleiding tot een
  briefwisseling met het provinciale bestuur of de prokureur
  des konings, die verzocht werden de echtheid van de ver­
  strekte inlichtingen na te gaan of onduidelijke beweringen
  te helpen ophelderen. Dit alles werd vanzelfsprekend op het
  ministerieel archief bewaard, en vormt een uitzonderlijk
  rijke bron voor de studie van de pers en de perszeden van
  dat ogenblik.
  De «Journal de la Flandre Occidentale» is het werk van
  een Portugees, Candido d’Almeida y Sandoval. Deze werd
  omstreeks 1780 te Lissabon geboren 3 en schijnt graaf te
  zijn geweest. In september 1807 was hij te Madrid aange­
  komen en in februari 1808 werd hij door niemand minder
  dan door Manuel de Godoy, de almachtige vertrouweling
  van de koning van Spanje, Karei IV. aan het hof ingeleid,
  waar hem het ambt van schildknaap werd toegekend 4. In
  1810, toen Karei IV troonsafstand had gedaan en zich met
  zijn hof te Marseille had moeten vestigen, werd de schild­
  knaap door de Fransen als staatsgevangene naar Besançon
  gebracht en daar onder politietoezicht geplaatst 5. Na de
  val van het franse keizerrijk is de portugees waarschijnlijk
  naar Engeland ingescheept. In het tijdschrift «O Investigador Português em Inglaterra», dat van 1811 tot 1819 te
  Londen werd uitgegeven, verscheen er immers in november
  1815 van zijn hand een franstalig artikel : «Elements d’une
  langue musicale». Par Candido d’Almeida, écuyer de S.M.
   le roi Charles IV (op. cit., vol. X IV , nr. L U I) — waarin
  hij zich voornam een muzikale taal te vormen, welke door
  de gehele wereld zou begrepen worden 6. In 1817 dook hij
  
  3. In 1820 wordt hij gezegd 40 jaar oud te zijn en te Lissabpn
  geboren, Cfr. A.R.A.H., Just. geh. 466, 19 maart 1820 W2 ; 468,
  21 april 1820 C3.
  '
  4. [C. d’Almeida y Sandoval], Charles IV, Ses malheurs et ses
  droits, Bruges, 1818, p. 5.
  5. Ibid., p. 20.
  6. Grande enciclopédia Portugesa e Brasileira, Vol. II, p. 40.
  te Gent op, waar hij in oktober van dat jaar, de eerste af­
  levering van de «Annales belgiques des sciences, arts et
  littérature» uitgaf, doch reeds na de derde aflevering de
  zaak aan de drukker J.N. Houdin afstond 7. Hij heette zich
  «gewezen schildknaap van Z.M. koning Karei IV », die op
  dat ogenblik te Rome verbleef en daar op 19 januari 1819
  zou overlijden. Te Gent stond de portugees in nauw kon­
  takt met de plaatselijke «Société royale des beaux-arts» wat
  twee eigenhandige brieven aan de maatschappij bewijzen 8,
  evenals de uitgave door hem van een «Notice descriptive
  du tableau représentant la Sainte Famille peint par Mr. P.
  Van Huffel, président de la Société royale des beaux-arts
  à Gand» ( 8°, 8 pp.) en van een lied «L ’union des arts,
  couplets chantés à la séance solennelle de la Société Royale
  des Beaux-Arts de Gand, le 23 Décembre 1817» 9.
   Weldra verliet Almeida Gent, en vestigde zich te Brugge,
  waar hij op 26 april 1818 aankwam I0. De reden van zijn
  verhuizing is niet bekend, maar men mag vermoeden dat
  zijn financiële toestand er niet vreemd aan was ; hij liet
  immers schulden te Gent na. Te Brugge werd zijn aanwe­
  zigheid onmiddellijk opgemerkt. Reeds twee dagen na zijn
  aankomst begroette de «Nieuwe Gazette van Brugge» hem
  als «gewezen schildknaap», en een tiental dagen later wordt
  hem als piano-virtuoos uitbundige lof toegezwaaid ; men
  roemt zijn «weergaloze kundigheden» en verheft hem tot
  een «natuuruytwerksel» n. Die publiciteit is blijkbaar aan
  hemzelf te danken ; hij was bij zijn aankomst onbekend
  te Brugge, en de redacteur van de N.G.v.B. kan in 24 uren
  van niemand anders dan van hemzelf zijn titel van «gewe­
  
  7. F. Vanderhaegen, Bibliographie Gantoise, t. V, p. 20.
  8. Universiteitsbibliotheek Gent, Hs. G. 11.206. De eerste dateert
  
  van 30 aug. 1817, de tweede van 2 febr. 1819, waarin hij de maat­
  schappij bedankt voor haar invloed bij het bekomen van zijn diplo­
  ma van geaggregeerd lid van de koninklijke Akademie te Antwerpen.
  9. Beide publikaties bevinden zich in de Universiteitsbibliotheek
  te Gent, respektievelijk onder de nrs. G5953/3 en G5953/16. Het
  schilderij van Van Huffel werd in 1817 te Gent tentoongesteld.
  10. N.G.v.B., 28 april 1818, p. 3a.
  11. Ibidem, 7 mei 1818, p. 2b., 12 mei 1818, p. 2 b, 3a.
  