title: Chapitre 2. La Belgique fédérale attentive à la notion de « patrimoine culturel » : une extension assumée (à partir de 1970)
text: We stellen vast dat het toekennen van projectsubsidies en toekennen van subsidies op basis van
  beheersovereenkomsten nog niet werden geïmplementeerd. Voor deze instrumenten is nochtans een
  procedure opgenomen in de onroerenderfgoedregelgeving. Het verdient aanbeveling om de
  projectsubsidies voor participatieve en sensibiliserende initiatieven aan te moedigen en te
  ondersteunen. Deze subsidies zijn immers een manier om bepaalde projecten te ondersteunen en aan
  te moedigen, zonder dat hier grote bedragen moeten tegenover staan. Er is een grote vraag uit het
  veld naar een dergelijke vorm van erkenning en ondersteuning en de activering van deze
  projectsubsidies kan kaderen binnen de implementatie van de conventie van Faro over de bijdrage van
  het erfgoed aan de samenleving. Ook de projectsubsidies voor onderzoek worden best geactiveerd.
  Deze projectsubsidies kunnen bijvoorbeeld een belangrijke stimulans zijn voor het generen van
  syntheserapporten over archeologisch onderzoek (cf. infra 3.2.5). Het activeren van het instrument
  van de beheersovereenkomsten zou zeker zinvol zijn voor het beheer van kleine landschapselementen
  in beschermde cultuurhistorische landschappen, zoals voor hoogstamboomgaarden, hagen en
  houtkanten en kan voor dit type van erfgoed een alternatief vormen voor de premieverlening.
   2.2.3.2
  
  Toekennen van premies
  
  Het voorzien van financiële ondersteuning voor werkzaamheden aan of in beschermd erfgoed is een
  constante sinds het prille begin van onroerenderfgoedregelgeving (cf. wet van 7 augustus 1931 op het
  behoud van monumenten en landschappen). Het premiestelsel uit het Onroerenderfgoeddecreet
  houdt geen fundamentele bijsturing of wijziging in ten opzichte van de voormalige regelgeving. Het
  betekent vooral een gelijkschakeling van de verschillende soorten premies waarbij die van toepassing
  worden voor alle types van beschermd erfgoed en voor de erfgoedlandschappen. Er werd een nieuw
  procedureel onderscheid in het leven geroepen: namelijk de standaardprocedure ten opzichte van de
  bijzondere procedure. Er geldt nog steeds een variëteit van vier premiepercentages. De voorwaarden
  om recht te hebben op een premie zijn wel strenger geworden: in vele gevallen is de opmaak van een
  beheersplan verplicht of, voor kerkgebouwen, de opmaak van een kerkenbeleidsplan. Ook nieuw is de
  premie voor buitensporige directe kosten bij verplicht archeologisch onderzoek.
  2.2.3.2.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot premies (EVREG 124-137)
  
  Hierna volgen enkele vaststellingen met betrekking tot het premiestelsel, op basis van tijdsreeksen
  vanaf 2012, waardoor het verschil tussen de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ regelgeving zichtbaar wordt.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 31 van 86
  
  Aantal vastgelegde
  onderhoudspremies
  
  Vastgelegd bedrag
  onderhoudspremie
  
  671
  804
  750
  430
  6
  
  €7.104.642,37
  €7.949.884,77
  €7.462.437,17
  €5.172.214,90
  €55.479,14
  
  2012
  2013
  2014
  2015
  2016
  
  Aantal vastgelegde
  erfgoedpremies
  standaardprocedure
  
  Vastgelegd bedrag
  standaardprocedure
  
  365
  619
  
  €2.855.531,28
  €5.022.962,02
  
  Tabel 1: Onderhoudspremies (voor monumenten, stads- en dorpsgezichten en landschappen) versus erfgoedpremies
  standaardprocedure
  
  Voor de maatregelen en werken die via het oude instrument van de onderhoudspremie konden
  betoelaagd worden, kan volgens het Onroerenderfgoeddecreet een beroep worden gedaan op de
  erfgoedpremies standaardprocedure. Een overzicht van beide types toegekende premies (2012-2016)
  toont dat er zowel wat het aantal als het vastgesteld bedrag betreft, geen breuk is bij de overgang van
  oude naar nieuwe regelgeving.
  2012
  2013
  2014
  2015
  2016
  
  Aantal
  ontvankelijk
  verklaarde
  landschapspremies
  43
  48
  136
  28
  0
  
  Vastgelegd bedrag
  landschapspremies
  1.218.855,21
  1.627.126,96
  2.666.009,65
  4.609.236,92
  €0,00
  
  Aantal ontvankelijk
  verklaarde
  erfgoedpremies
  landschapsbeheer
  
  Vastgelegd bedrag
  landschapsbeheer
  
  20
  31 premies
  standaard
  1 premie bijzondere
  TOTAAL
  
  €83.221,67
  €314.523,81
  €62.283,54
  €376.807,35
  
  Tabel 2: Landschapspremies versus erfgoedpremies voor landschapsbeheer
  
  Het aantal en het bedrag voor premies landschapsbeheer is relatief stabiel in de periode 2012-2016.
  Enkel het jaar 2014 vormt hierop een uitzondering. In dat jaar bedraagt het aantal dossiers dat is
  ingediend bijna het drievoudige van de overige jaren opgenomen in de tabel. Deze opvallende stijging
  is het gevolg van de reactie bij premienemers om hun dossiers nog ingediend te krijgen vóór de
  inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet op 1 januari 2015. Het grote aantal ingediende
  dossiers verklaart bovendien ook het hoger vastgelegd bedrag voor landschapspremies in 2015.
  Immers, van heel wat dossiers die eind 2014 werden ingediend, kon de vaststelling pas worden
  doorgevoerd in 2015.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 32 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  Aantal ontvankelijk
  verklaarde
  restauratiepremies
  
  Vastgelegd bedrag
  restauratiepremies
  
  175
  168
  306
  213
  0
  
  €61,09 milj
  €50,99 milj
  €71,78 milj
  €55,28 milj
  €44,6 milj
  
  2012
  2013
  2014
  2015
  2016
  
  Aantal ontvankelijk
  verklaarde
  erfgoedpremies
  bijzondere
  procedure
  
  Vastgelegd bedrag
  bijzondere
  procedure
  
  15
  20
  
  €0,30 milj
  €14,45 milj
  
  Tabel 3: Restauratiepremies en landschapspremies versus erfgoedpremies bijzondere procedure
  
  Het aantal restauratiepremies schommelt in de periode 2012-2016. Naast het reguliere jaarlijkse
  premiebudget van ongeveer 50 miljoen konden in 2012, 2014 en 2016 bijkomende budgetten voor
  premiedossiers besteed worden. Qua aantal vormt het jaar 2014 wel een uitzondering. In dat jaar stijgt
  het aantal ingediende dossiers opvallend. Deze stijging is het gevolg van de reactie bij premienemers
  om hun dossiers nog ingediend te krijgen vóór de inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet
  op 1 januari 2015. Het grote aantal ingediende dossier verklaart bovendien ook dat in de jaren 20152016 voornamelijk restauratiepremies ‘oude regelgeving’ worden vastgelegd en het aandeel
  erfgoedpremies bijzonder procedure laag is.
   Voorafnames
  
  2012
  
  2013
  
  2014
  
  2015
  
  2016
  
  Eigenaar=bewoner
  Dringend dossier
  Cofinanciering
  Wereldoorlog I
  Eigenaar=bewoner
  Dringend dossier
  Cofinanciering
  Wereldoorlog I
  Investeringsdossier
  Eigenaar=bewoner
  Dringend dossier
  Cofinanciering
  Wereldoorlog I
  Vlaamse Rand
  Eigenaar=bewoner
  Dringend dossier
  Cofinanciering
  Investeringsdossier
  Eigenaar=bewoner
  Dringend dossier
  Cofinanciering
  Investeringsdossier
  
  Aantal
  Vastgelegd
  Aantal
  restauratie- bedrag
  bijzondere
  premies
  restauratiepremie procedure
  
  Vastgelegd
  bedrag
  erfgoedpremie
  bijzondere
  procedure
  
  74
  
  €33.933.305,05
  
  75
  
  €20.866.297,07
  
  62
  
  €30.732.624,71
  
  60
  
  €30.701.543,61
  
  2
  
  38
  
  €37.135.055,59
  
  22 €14.730.236,97
  
  €302.901,07
  
  Tabel 4: Aantallen en bedragen van voorafnames bij restauratiepremies en erfgoedpremies bijzondere procedure
  
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 33 van 86
  
  In de periode 2012-2016 evolueren de redenen voor voorafname, zij het dat een aantal redenen
  constant blijft (bv. eigenaar = bewoner). Het totale bedrag aan voorafnamedossiers vertegenwoordigt
  jaarlijks een bedrag van ongeveer 30 miljoen euro, wat meestal meer dan de helft van het totale
  budget aan restauratiepremies vertegenwoordigt. Qua aantal en bedrag voorafnames continueert het
  Onroerenderfgoeddecreet wat eerder ook al gangbaar was. Opvallend hierbij is dat het merendeel van
  de dossiers bijzondere procedures dat in 2015 werd ingediend, voorafnames zijn. Wat de redenen voor
  voorafname betreft, moet wel worden meegegeven dat deze voornamelijk ingegeven zijn vanuit het
  bouwkundig erfgoed, waardoor bijvoorbeeld landschapspremiedossiers bijzondere procedure meer
  kans hebben om op de wachtlijst terecht te komen.
   2012
  2013
  2014
  2015
  2016
  
  Aantal lopende
  meerjarenovereenkomsten
  14
  14
  13
  12
  8
  
  Vastgelegd bedrag
  meerjarenovereenkomsten
  €23,28 milj
  €15,55 milj
  €14,92 milj
  €17,22 milj
  €14,48 milj
  
  Tabel 5: Aantallen en bedragen van de afgesloten meerjarenovereenkomsten
  
  2017
  2018
  2019
  2020
  2021
  2022
  2023
  2024
  
  Resterend saldo
  meerjarenovereenkomsten
  €18,74 milj
  €18,16 milj
  €10,99 milj
  €14,68 milj
  €1,41 milj
  €3,93 milj
  €0,94 milj
  €2,02 milj
  
  Tabel 6: Resterend saldo van de afgesloten meerjarenovereenkomsten tot eind 2016
  
  Meerjarenpremieovereenkomsten vertegenwoordigen een groot aandeel van het totale budget voor
  erfgoedpremies en bezwaren zo de beschikbare premiebudgetten voor de komende jaren, maar
  vormen een goed instrument om beleidskeuzes te maken als men van een duidelijke visie vertrekt die
  binnen een afzienbare termijn kan worden verwezenlijkt. Het instrument wordt bovendien exclusief
  aangewend voor grote investeringsdossiers (bv. Be-Mine Beringen, Boekentoren Gent,
  Rijksweldadigheidskolonie Merksplas, OLV-kathedraal Antwerpen, OLV-basiliek Tongeren, …). Voor de
  meerjarenpremieovereenkomsten is er geen breuk vast te stellen bij de overgang van oude naar
  nieuwe regelgeving. In 2015 werden geen meerjarenpremieovereenkomsten overeenkomstig het
  Onroerenderfgoeddecreet afgesloten. In 2016 werden er 3 meerjarige premieovereenkomsten op
  basis van het Onroerenderfgoeddecreet gesloten: Fort 4 in Mortsel, het Openluchtmuseum van Bokrijk
  en de districtshuizen in Antwerpen. Voor elk van deze meerjarige premieovereenkomsten is de eerste
  vastlegging voorzien in 2017.
   We geven ook nog mee dat er in 2015 in totaal 111 onderzoekspremies toegekend zijn voor een
  totaalbedrag van 1.398.313,06 euro, waarvan 75 onderzoekspremies voor de opmaak van
  beheersplannen en 36 onderzoekspremies voor voorafgaand onderzoek. In 2016 werden in totaal 341
  onderzoekspremies toegekend voor een totaalbedrag van 4.677.114,48 euro, waarvan 260
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 34 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  onderzoekspremies voor de opmaak van beheersplannen en 81 onderzoekspremies voor voorafgaand
  onderzoek. Het merendeel van deze onderzoeken heeft een beschermd monument als onderwerp. Er
  werden in 2015 en 2016 geen onderzoekspremies toegekend voor erfgoedlandschappen of
  beschermde archeologische sites. We merken dus dat de opmaak van beheersplannen en het
  uitvoeren van voorafgaand onderzoek ook een hap uit het budget neemt, zeker voor 2016.
  2.2.3.2.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Positief aan het nieuwe premiestelsel is dat er minder soorten premiepercentages zijn. Weliswaar
  blijft de premieregelgeving ingewikkeld en zijn stroomschema’s nodig om te bepalen op welk
  premiepercentage men recht heeft door een combinatie van verschillende criteria. De mogelijkheden
  van het premiestelsel zijn niet altijd afgestemd op de aard en het type van erfgoed. Zo is het maximaal
  aantal erfgoedpremies standaardprocedure per jaar bij uitgestrekte homogene landschappen
  hetzelfde als voor een gebouw.
  In de aanloop naar de invoegetreding van de nieuwe regelgeving, heeft een groot aantal
  premienemers nog een restauratiepremiedossier ingediend dat in toepassing van de oude regelgeving
  kon worden afgehandeld. Eind 2014 stonden er 437 dossiers op de wachtlijst, goed voor een
  premiebedrag van in totaal 262 miljoen euro (afgerond). Eind 2015 stonden er 599 dossiers op de
  wachtlijst, goed voor een premiebedrag van in totaal 373,5 miljoen euro. Eind 2016 stonden er 518
  dossiers op de wachtlijst, goed voor een premiebedrag van in totaal 326 miljoen euro.
   De aangroei van de wachtlijst in 2015 is nog grotendeels te wijten aan het goedkeuren van dossiers
  ‘oud regime’, stelselmatig komen er echter ook meer dossiers ‘nieuw regime’ (erfgoedpremiebijzondere procedure), in dit stadium nog doorgaans ‘voorafnamecategorieën’ (dossiers die voorrang
  krijgen op de wachtlijst). De cijfers houden nog geen rekening met het effect van de verplichting tot
  het indienen van een kerkenbeleidsplan (met terugwerkende kracht) op het aantal eredienstdossiers.
  Dit zou kunnen leiden tot een afname van het aantal dossiers op de wachtlijst maar dit zal pas blijken
  in het najaar van 2017.
  Voor veel dossiers ‘nieuw regime’ geldt ook de verplichting om een goedgekeurd beheersplan en
  desgevallend een kerkenbeleidsplan voor te leggen: dit leidt tot vertraging in het indieningsritme.
  Veel plannen zijn in opmaak, dus dit zal op termijn een impact hebben op de vraag. De premienemers
  die vandaag verplicht worden om een beheersplan voor te leggen, zijn ook degenen die in het verleden
  de grootste vraag vertegenwoordigden. Op termijn zullen er dus veel dossiers zijn die op basis van een
  beheersplan worden ingediend (cf. supra 2.2.2.2.1). Dit zal ongetwijfeld interfereren met het feit dat
  dossiers op basis van beheersplannen ook een voorafnamecategorie zijn. Dit zal leiden tot een
  toename van de wachtlijst of een wachtlijst bij de voorafnames. De opmaak van beheersplannen heeft
  uiteraard ook als effect dat er meer onderzoekspremies worden aangevraagd en toegekend.
   In uitvoering van de beleidsnota Onroerend Erfgoed 2014-2019 is het premiestelsel vanuit
  verschillende invalshoeken geanalyseerd: de wachtlijstproblematiek is doorgelicht, het vermeende
  fenomeen van ‘prijszetting’ (prijsverhogingen anticiperend op de eigenheden van het premiestelsel) is
  onderzocht, en de ‘discretionaire marge’ (de beoordelingsmarge die de regelgeving laat) is bekeken in
  functie van een richtlijn ‘selectiever toekennen van premies’. Deze analyses maken een aantal
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 35 van 86
  
  wenselijke bijsturingen duidelijk. Een nieuw evenwichtig financieringsstelsel dringt zich bijgevolg op,
  waarbij we kunnen uitgaan van volgende uitgangspunten:
  1) het stelsel wordt flexibeler en weerspiegelt de diversiteit aan behoeften en ambities in de
  onroerenderfgoedzorg;
  2) de aanleg van wachtlijsten wordt onmogelijk en vervangen door een objectieve
  toekenningstermijn;
  3) ondersteuning op vraag wordt geflankeerd door ondersteuning gebaseerd op een objectieve
  behoefte-inschatting of een voorafgaande beleidsafweging;
  4) het stelsel voorziet duidelijk onderscheiden procedures: noodzakelijk versus optioneel,
  behoud versus herwaardering, kleine/eenmalige dossiers versus dossiers waarvoor
  grootschalige/gefaseerde engagementen worden gevraagd;
  5) enkel ingrepen met betrekking tot beschermde erfgoedkenmerken en -elementen worden
  ondersteund waarbij de meerkost ten gevolge van erfgoedvriendelijke compromissen wel in
  aanmerking kan komen, maar een duidelijk onderscheiden categorie is;
  6) de kwaliteitseisen worden geobjectiveerd en voor bepaalde dossiercategorieën wordt een
  soepelere dossieropvolging voorzien en de goedkoopste, aanvaardbare optie wordt de norm
  waarbij bepalingen uit het beschermingsbesluit, een beheersplan of een
  meerjarenpremieovereenkomst richtinggevend worden;
  7) actoren worden gestimuleerd om prijsbewust te ageren en in functie hiervan worden de
  ondersteuningsniveaus herzien, bepaalde ondersteuningscategorieën worden zuiver forfaitair
  of doelgroepen worden doorverwezen naar alternatieve financieringsvormen en de financiële
  interpretatieruimte wordt beperkt.
   Een vrij fundamentele herziening van het premiestelsel is aan de orde. Hierbij is het evenwel
  noodzakelijk dat ook alle andere vormen van financiële ondersteuning voor de onroerenderfgoedzorg
  mee in ogenschouw worden genomen. Er wordt bijvoorbeeld voorgesteld om de projectsubsidies en
  beheersovereenkomsten te activeren (cf. supra 2.2.3.1.2), om te voorzien in een bijkomende premie
  voor verplicht uit te voeren archeologisch vooronderzoek en om de premie voor buitensporige
  opgravingskosten te verhogen (cf. infra 3.2.3.3). Naarmate er meer erkende intergemeentelijke
  onroerenderfgoeddiensten en onroerenderfgoeddepots bijkomen, kunnen deze ook een
  subsidieaanvraag indienen. Er zijn bijkomend enkele fiscale maatregelen in voege, die ook als doel
  hebben het beheer van het onroerend erfgoed te ondersteunen. Het is noodzakelijk om bij een
  dergelijke oefening alle vormen van financiële ondersteuning mee te tellen en na te gaan waar
  prioritair moet op worden ingezet.
  2.2.4 Beleidsdoelstelling 4: De wisselwerking versterken tussen de
  onroerenderfgoedzorg en ruimtelijke ontwikkelingen
  De vierde beleidsdoelstelling gaat over de mate waarin er een wisselwerking bestaat tussen de
  onroerenderfgoedzorg en de ruimtelijke ontwikkelingen. Wordt erfgoed meegenomen bij ruimtelijke
  ontwikkelingen? Langs de ene kant willen we weten of er voldoende rekening mee wordt gehouden
  maar langs de andere kant willen we ook weten of de aanwezigheid van onroerend erfgoed ook als
  een kans wordt gezien om bepaalde ontwikkelingen op te enten.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 36 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  2.2.4.1
  
  Wisselwerking onroerend erfgoed en ruimtelijke ordening
  
  Het inbedden van de erfgoedzorg in de ruimtelijke ordening is belangrijk om het behoud van erfgoed
  te kunnen verzekeren. Sinds 2004 is er een decretale basis voor het afbakenen van
  erfgoedlandschappen in ruimtelijke uitvoeringsplannen. Het Onroerenderfgoeddecreet zorgt voor
  continuïteit en voorziet ook de mogelijkheid tot het afbakenen van erfgoedlandschappen op basis van
  andere inventarissen dan de landschapsatlas, op voorwaarde dat ze zijn vastgesteld. Het decreet
  introduceerde ook een nieuw instrument, namelijk het onroerendergoedrichtplan. Op basis van de
  onroerenderfgoedrichtplannen kunnen eveneens erfgoedlandschappen worden afgebakend. De
  onroerenderfgoedrichtplannen zijn de sectorale voorstellen voor ruimtelijke uitvoeringsplannen én
  inrichtingsplannen.
  2.2.4.1.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot erfgoedlandschappen en
  onroerenderfgoedrichtplannen (EVREG 101-107)
  
  De mogelijkheid tot het afbakenen van erfgoedlandschappen in ruimtelijke uitvoeringsplannen is
  blijven bestaan. Op basis van het Landschapsdecreet van 16 april 1996, zoals gewijzigd door het
  decreet van 13 februari 2004, konden deze enkel worden afgebakend op basis van een definitief
  aangeduide ankerplaats. Het decreet zorgt ervoor dat alle vastgestelde inventarissen en ook alle
  onroerenderfgoedrichtplannen kunnen dienen als basis voor de afbakening van een erfgoedlandschap.
  Voor de vaststelling van een inventaris is steeds een openbaar onderzoek vereist, terwijl een
  onroerenderfgoedrichtplan niet aan een dergelijk openbaar onderzoek wordt onderworpen. Er
  bestaat nog steeds een zorgplicht voor erfgoedlandschappen maar inhoudelijk zijn er verschillen ten
  opzichte van de oude regelgeving: de mogelijkheid om te voorzien in compenserende maatregelen bij
  het naleven van de zorgplicht voor erfgoedlandschappen bestaat niet meer, er zijn enkel nog
  schadebeperkende maatregelen mogelijk.
   De meeste erfgoedlandschappen worden afgebakend in het kader van de lopende gewestelijke
  afbakeningsprocessen voor de agrarische en natuurlijke structuur (AGNAS), al zijn er ook
  erfgoedlandschappen die in een provinciaal of gemeentelijk RUP afgebakend worden. Het
  Onroerenderfgoeddecreet heeft geen invloed op de praktijk van het afbakenen van
  erfgoedlandschappen. Uit de cijfers (in 2015: 19 en in 2016: 21) zou verkeerdelijk kunnen worden
  afgeleid dat het Onroerenderfgoeddecreet de aangroei van erfgoedlandschappen vertraagt. 18 De
  beperkte aangroei van het aantal erfgoedlandschappen had te maken met het gebrek aan een formeel
  afsprakenkader over de mate waarin aspecten van onroerend erfgoed of van het landschap in
  gewestelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen verankerd kan worden. Het gebiedsgericht maatwerk leidt
  dikwijls tot een aantal wederkerende principiële punten van discussie in het voortraject met de lokale
  actoren. Deze discussie had te maken met de detailleringsgraad van allerlei grafische aanduidingen in
  ruimtelijke uitvoeringsplannen, waaronder erfgoedlandschappen, en de verhouding tussen het
  ruimtelijkeordeningsinstrumentarium en het onroerenderfgoedinstrumentarium. Dit bemoeilijkte het
  
  18 Het agentschap Onroerend Erfgoed werd vóór 2017 niet betekend na de goedkeuring van een gemeentelijk of provinciaal
  
  RUP. Hierdoor heeft het agentschap geen volledig overzicht van alle erfgoedlandschappen en moeten de weergegeven cijfers
  als minima beschouwd worden. Met de inwerkingtreding van het “decreet houdende wijziging van het
  Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 en van diverse decreten wat betreft de uitvoering van het kerntakenplan van het
  agentschap Onroerend Erfgoed en wat betreft financiële en technische aanpassingen” wordt hieraan verholpen vanaf 1
  januari 2017.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 37 van 86
  
  besluitvormingsproces maar op 13 maart 2017 werd een afsprakenkader tussen beide administraties
  ondertekend. 19 De effecten van dit afsprakenkader worden op termijn geëvalueerd.
   In het Onroerenderfgoeddecreet werd ook een nieuw instrument ingeschreven om het onroerend
  erfgoed te behouden en te ontwikkelen voor de toekomst: het onroerenderfgoedrichtplan. Een
  onroerenderfgoedrichtplan focust op de opmaak van een langetermijnvisie, de afstemming met
  ruimtelijke ontwikkelingen en de realisatie van die visie via een actieprogramma. In 2016 startte het
  agentschap met twee proefprojecten waarbij de vernieuwende elementen van een
  onroerenderfgoedrichtplan in praktijk worden gebracht: het proefproject ‘mergelgroeven in ZichenZussen-Bolder’ en het proefproject ‘hoogstamboomgaarden in Haspengouw’. Deze werden nog niet
  voorgelegd aan de Vlaamse Regering. Hoewel er nog geen onroerenderfgoedrichtplannen volgens de
  nieuwe regelgeving zijn opgemaakt, zijn door een overgangsbepaling in het Onroerenderfgoeddecreet
  de vroegere 'aangeduide ankerplaatsen' sinds 1 januari 2015 gelijkgesteld met
  onroerenderfgoedrichtplannen. We beschikken daardoor al over 70 onroerenderfgoedrichtplannen.
  2.2.4.1.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Het blijft mogelijk om in ruimtelijke uitvoeringsplannen erfgoedlandschappen af te bakenen op basis
  van vastgestelde inventarissen en goedgekeurde onroerenderfgoedrichtplannen. Er geldt nog steeds
  een zorgplicht voor erfgoedlandschappen, maar deze laat niet meer toe om te voorzien in
  compenserende maatregelen. Het compenseren van erfgoedwaarden bleek immers onuitvoerbaar.
  Het onroerenderfgoedrichtplan is een instrument waarvan de methodologie gebaseerd is op de
  Europese Landschapsconventie en de Faro-conventie aangezien het uitgaat van betrokkenheid en
  participatie (cf. supra 2.2.1.1.3). Het is daarom aan te bevelen om verder in te zetten op dit instrument
  en te leren uit de opgedane ervaring uit de twee lopende proefprojecten. De methodologie voor de
  opmaak van de onroerenderfgoedrichtplannen dient verder te worden verfijnd en bekend gemaakt.
  Vraag is of elk onroerenderfgoedrichtplan, dat in feite een sectoraal voorstel is, door de Vlaamse
  Regering moet worden goedgekeurd en of dit niet door de bevoegde minister kan gebeuren.
  Bijkomende vraag is in hoeverre de methodologie of procedure voor de opmaak van een
  onroerenderfgoedrichtplan juridisch verankerd moet worden.
   2.2.4.2
  
  Inbedden van de archeologische erfgoedzorg
  
  De archeologische erfgoedzorg is onlosmakelijk verbonden met de ruimtelijke ordening. Ruimtelijke
  ontwikkelingen verstoren veelal het bodemarchief en bepaalde maatregelen moeten er dan voor
  zorgen dat de kennis over dit bodemarchief niet verloren gaat, in het geval dat behoud in situ niet
  mogelijk blijkt.
  19 Cf. Mededeling Vlaamse Regering van 17 maart 2017, punt 12: afsprakenkader van 13 maart 2017 tussen het department
  
  Ruimte Vlaanderen en het agentschap Onroerend Erfgoed inzake gewestelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 38 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  2.2.4.2.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot archeologie en ruimtelijke ordening (EVREG 045 en
  079)
  
  Het Onroerenderfgoeddecreet gaat uit van het principe dat het archeologisch vooronderzoek, zowel
  de fase zonder ingreep in de bodem als de eventuele fase met ingreep in de bodem, in regel plaatsvindt
  voorafgaand aan de aanvraag van de stedenbouwkundige vergunning of verkavelingsvergunning.
  Hiermee wenst de decreetgever tegemoet te komen aan de veel gehoorde kritiek dat er op basis van
  het Archeologiedecreet van 30 juni 1993 pas rekening werd gehouden met archeologie nadat er al
  beslist is over de werken met impact op het bodemarchief. Dit biedt uiteraard geen garantie op een
  optimale omgang met archeologische sites en artefacten. Initiatiefnemers en bouwheren wezen dan
  weer op de grote rechtsonzekerheid en de daaraan verbonden financiële verrassingen. Archeologisch
  vooronderzoek steevast uitvoeren voorafgaand aan de vergunningsaanvraag pareert beide kritieken.
   In 2016 werden 1.002 archeologienota’s en 4 nota’s door het agentschap bekrachtigd. 20 In ongeveer
  40% van de gevallen wordt gekozen voor een uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem. 21
  Dit betekent dat een initiatiefnemer in vier op de tien gevallen er toch niet voor kiest om op voorhand
  het archeologisch vooronderzoek af te ronden. Dit is een hoog aantal gezien dit ‘uitgesteld
  vooronderzoek’ werd ingeschreven als uitzondering op de regel (in geval een vooronderzoek niet
  mogelijk bleek, bv. omdat de initiatiefnemer nog geen toegang heeft tot het terrein in kwestie).
  2.2.4.2.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  Het is positief dat archeologie van meet af aan deel is van het planningsproces zodat er nog vóór de
  vergunningsaanvraag een zicht is op de kosten verbonden aan het uit te voeren archeologisch
  onderzoek en een correcte omgang met het archeologisch erfgoed gegarandeerd is. Bij de keuze voor
  een uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem verdwijnt dergelijke garantie (cf. infra 3.2.2.2).
  2.2.5 Beleidsdoelstelling 5: De onroerenderfgoedzorg laten bijdragen aan duurzame
  ontwikkeling
  Onroerend erfgoed en onroerenderfgoedzorg zouden per definitie moeten bijdragen aan de duurzame
  ontwikkeling van onze leefomgeving en aan de kwaliteit van het leefmilieu. Het behoud en de
  ontwikkeling van erfgoed bieden niet alleen culturele meerwaarde, maar dragen ook in bredere zin bij
  aan de levenskwaliteit.
   In de lijst van EVREG-indicatoren (cf. bijlage 1) zijn er echter geen indicatoren opgenomen die iets
  zeggen over duurzame ontwikkeling. Bij de indicatoren, geformuleerd in het kader van de
  beleidsmonitoring, is wel een beperkt aantal relevante cijfers opgenomen (cf. bijlage 2). 22 De
  vaststellingen die hieronder worden geformuleerd zijn vooral het resultaat van het onderzoek in het
  
  20 In 2016 werden er 1002 archeologienota’s bekrachtigd. Het rapport ‘Resultaten archeologie 2016’ (cf. bijlage 1bis) gaat
  echter uit van 1000 bekrachtigde archeologienota’s. Dit cijfer is het resultaat van de inhoudelijke screening van de
  archeologienota’s door het agentschap Onroerend Erfgoed. Hierbij werden 2 archeologienota’s niet weerhouden omdat ze
  niet de vereiste data bevatten.
  21 Afhankelijk van de bron voor de meting werd in 2016 in 386 gevallen/38% (e-portaal) of 423 gevallen/42% (onderzoek
  agentschap) gekozen voor een uitgesteld vooronderzoek met ingreep in de bodem.
  22 Het agentschap Onroerend Erfgoed monitort sinds 2013 het onroerenderfgoedbeleid aan de hand van indicatoren.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 39 van 86
  
  kader van de opmaak van de Erfgoedbalans. 23 Deze Erfgoedbalans bundelt feitelijke gegevens over de
  zorg voor het bouwkundig, landschappelijk en archeologisch erfgoed in Vlaanderen tot aan de
  inwerkingtreding van het Onroerenderfgoeddecreet op 1 januari 2015. Cijfermatige en geografische
  analyses vormen de basis voor een synthese van de onroerenderfgoedzorg in Vlaanderen tijdens de
  afgelopen decennia. De Erfgoedbalans duidt de tendensen die de erfgoedzorg kenmerken en biedt
  inzichten in de resultaten van het gevoerde beleid. De gegevens uit de Erfgoedbalans vormen dus een
  referentiepunt voor de evaluatie van de regelgeving.
   2.2.5.1.1
  
  Vaststellingen met betrekking tot duurzame ontwikkeling
  
  Het klassieke onroerenderfgoedbeleid was gebaseerd op een objectgerichte waardenstelling. De grote
  beschermingscampagnes stonden lange tijd los van bredere maatschappelijke uitdagingen, hoewel
  beschermen occasioneel als wapen werd ingezet wanneer de ruimtelijke ontwikkelingsdruk te hoog
  was. Het landschaps- en archeologiebeleid braken een lans voor een meer geïntegreerde koers, en
  ondertussen is deze benadering veralgemeend. Onroerend erfgoed maakt nu eenmaal deel uit van
  onze dagelijkse leefomgeving en wordt dus meegetrokken in de ontwikkelingsdynamiek. De gegevens
  over de effecten van deze interactie zijn eerder diffuus, en betreffen vooral de ruimtelijke impact van
  onroerenderfgoedzorg.
  We willen weten in welke mate onroerend erfgoed het voorwerp is van ontwikkelingen en hiervoor
  moet worden aangepast of soms moet verdwijnen. Bij gebrek aan meer specifieke gegevens is hier een
  veralgemening aan de orde. Sinds 2005 wordt de bewaringstoestand van de relicten in de inventaris
  bouwkundig erfgoed min of meer systematisch gecontroleerd. Hoewel de manier van werken niet
  honderd procent waterdicht is, kunnen er enkele conclusies worden getrokken: 9.094 relicten (ofwel
  10% van het huidige inventarisbestand) heeft de status “gesloopt” en 871 (1%) de status “verbouwd”.
  Ter vergelijking: in de periode 1970-2014 heeft de Vlaamse overheid kennis van 53.256 aangevraagde
  stedenbouwkundige vergunningen, specifiek voor sloop. Ongeveer 16% daarvan betreft
  geïnventariseerd bouwkundig erfgoed. Dat wil zeggen dat onroerend erfgoed relatief vaak het
  voorwerp is van ruimtelijke ontwikkelingen.
   Het ene erfgoedtype is echter verbouwings- of sloopgevoeliger dan het andere. 24 Woningen blijken
  het vaakst te worden aangepakt (gesloopt of verbouwd): zij domineren de lijst met 77% van de
  gevallen. Bij de top valt ook het landbouwgerelateerde erfgoed op: hoeves, boerenwoningen, stallen,
  schuren en sommige categorieën ‘klein erfgoed’. Religieuze gebouwen en complexen, zoals
  begijnhoven, parochiekerken en kapellen, houden daarentegen goed stand: slechts 3% heeft de status
  gesloopt. Deze cijfers interageren uiteraard met de mate waarin betreffende erfgoedcategorieën
  beschermd zijn.
  23 S.N., Ergoedbalans, Brussel, agentschap Onroerend Erfgoed, in opmaak.
  24 Onderstaande cijfers zijn gebaseerd op analyses van de databank van de Inventaris Onroerend Erfgoed:
  https://inventaris.onroerenderfgoed.be/.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 40 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  Een vergelijking tussen het beschermingsbestand en de ruimteboekhouding toont alvast een aantal
  tendensen: 25
  • de overgrote meerderheid van de beschermde monumenten ligt in zones met bestemming
  ‘wonen’;
  • van het totaalareaal aan stads- en dorpsgezichten valt grofweg de helft in landbouwgebied,
  een kwart in woongebied, en een fractie in natuurgebied: deze verhoudingen weerspiegelen
  de gemiddelde typologie van een stads- en dorpsgezicht als een kern van bebouwing met
  omgevende open (of openbare) ruimte;
  • de beschermde landschappen en ankerplaatsen hebben voor meer dan driekwart een
  landbouw- of ‘groene’ bestemming: beschermde landschappen zijn ‘groener’ en
  ankerplaatsen ‘agrarischer’ (meer dan 50% landbouwgebied, 32,5% natuur en bosbouw),
  waarbij weliswaar de kanttekening hoort dat 94% van de beschermde cultuurhistorische
  landschappen in geïnventariseerde ankerplaatsen vervat zit.
  Het gewicht van woonbestemming impliceert dat veel onroerend erfgoed vanuit deze hoek aan
  evoluties onderhevig zal zijn. Maar ook de bewegingen in het landbouw- en natuurareaal kunnen
  veranderingen inhouden. Ze kunnen immers betekenen dat erfgoed niet altijd meer dezelfde invulling
  en beheer zal krijgen.
   Niet toevallig beheerst het thema ‘herbestemming’ al jaren de beleidsagenda, al is de benadering
  eerder ad hoc, hetzij op microniveau via concrete herbestemmingsdossiers, hetzij op macroniveau via
  de ruimtelijke planning. Voor bepaalde erfgoedtypes die hun functionele noodzaak overleefd hebben
  (religieus erfgoed, agrarisch erfgoed, …) stellen zich dermate structurele problemen, dat een
  thematisch visievormingsproces is opgestart. Toch is het effect van de ruimtelijke en functionele
  evoluties op onroerend erfgoed niet systematisch genoeg in kaart gebracht om hierover
  samenhangende conclusies te trekken.
  2.2.5.1.2
  
  Detectie van kansen en knelpunten
  
  De impact van onroerend erfgoed en onroerenderfgoedzorg op onze leefomgeving en op duurzame
  ontwikkeling blijkt bijzonder moeilijk in cijfers te vatten. De klassieke metingen geven enkel een beeld
  van de sector-eigen prestaties: de professionele omkadering, regelgeving en instrumenten die zijn
  ontwikkeld om impact te krijgen op wat er met ons onroerend erfgoed gebeurt. Andere
  impactgebieden, zoals de economische of sociologische dimensie van onroerenderfgoedzorg, worden
  nog maar recent onderzocht en de resultaten hiervan zijn nog te beperkt of nog weinig bekend. Het
  verdient aanbeveling om verder aandacht te schenken aan hoe de onroerenderfgoedzorg kan
  bijdragen aan een duurzame samenleving.
  De “ruimteboekhouding RSV” is het instrument waarmee de opvolging van streefcijfers met betrekking tot
  bestemmingscategorieën berekend wordt. Het gaat om een monitor van gepland landgebruik,. De beleidsindicator geeft geen
  informatie over het feitelijke ruimtegebruik.
   25
  
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 41 van 86
  
  2.3 SCREENING ‘KLANTVRIENDELIJKE REGELGEVING’
  2.3.1 Methodiek beoordelen klantvriendelijkheid
  In het Regeerakkoord van de Vlaamse Regering 2014-2019 is opgenomen dat het agentschap
  Onroerend Erfgoed werk moet maken van een cultuuromslag: “De administratie moet zich verder
  aanpassen en meer oplossingsgericht, klantgericht, en als een betrouwbare en proactieve
  projectpartner werken”. Om deze doelstelling te realiseren is het essentieel dat de regelgeving, die het
  agentschap uitvoert, klantvriendelijk is en dus toelaat dat het agentschap oplossingsgericht en
  klantgericht kan werken.
  Voor het screenen van de onroerenderfgoedregelgeving met het oog op klantvriendelijkheid is
  uitgegaan van volgende definitie van ‘klantvriendelijke regelgeving’: “regelgeving die zowel naar de
  inhoud als naar de vorm consequent, duidelijk en proportioneel is”. ‘Consequent’ betekent dat
  eenzelfde gegeven doorgetrokken wordt in gelijkaardige situaties (bv. proceduretermijnen). ‘Duidelijk’
  betekent dat de bepalingen ondubbelzinnig geformuleerd zijn en verschillende interpretaties
  uitgesloten zijn. ‘Proportioneel’ impliceert dat wat gevraagd wordt in verhouding staat tot wat men
  terugkrijgt.
  De bepalingen uit het Onroerenderfgoeddecreet en -besluit werden door het agentschap getoetst aan
  bovenstaande definitie. Hierbij werd onder meer rekening gehouden met de verschillende vragen naar
  verduidelijking die via de interne juridische helpdesk (‘Helpdesk Regelgeving’) werden gesteld.26 Ook
  werden alle eerder geformuleerde adviezen van strategische adviesraden over het
  Onroerenderfgoeddecreet en -besluit opnieuw doorgenomen, specifiek in functie van uitspraken
  aangaande klantvriendelijkheid van de regelgeving.
   Bij het effectief beoordelen van de klantvriendelijkheid van de onroerenderfgoedregelgeving is
  uitgegaan van een vooraf opgestelde keuzelijst aan criteria die ertoe geleid heeft de bepalingen uit het
  Onroerenderfgoeddecreet en -besluit telkens te toetsen aan volgende vragen:
  • garandeert de bepaling wel/niet een gelijke behandeling?
  • is de bepaling wel/niet consequent?
  • in geval van stilzwijgende beslissing: is deze voordelig/nadelig voor de aanvrager?
  • is de betreffende regel wel/niet rechtszeker?
  • is er wel/geen sprake van transparante besluitvorming?
  • zijn de administratieve lasten verbonden aan de bepaling wel/niet proportioneel?
  • is er inspraakmogelijkheid of mogelijkheid tot individuele bijsturing voorzien voor de
  belanghebbende en is deze voldoende/onvoldoende?
  • is de ingeschreven behandelingstermijn redelijk/onredelijk?
  • is de van toepassing zijnde procedure eenvoudig/complex?
  • wordt er wel/niet voorzien in financiële ondersteuning?
  
  26 De Helpdesk Regelgeving behandelt concrete toepassingsvragen over de regelgeving. In overleg formuleert een
  multidisciplinair team, samengesteld uit de juristen en de collega’s van de verschillende afdelingen, een juridisch correct
  antwoord.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 42 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  Voor deze screening is het niet relevant om een onderscheid te maken tussen de verschillende
  doelgroepen (particulieren, professionelen, besturen, instellingen, verenigingen) omdat
  klantvriendelijkheid ook veronderstelt dat er een gelijke behandeling is van de verschillende soorten
  klanten.
  2.3.2 Resultaten van de screening en remediëring
  Hieronder volgen enkele vaststellingen met betrekking tot de klantvriendelijkheid van de regelgeving.
  Eerst volgen de algemene vaststellingen die over de volledige regelgeving gaan. Daarna volgen per
  hoofdstuk van het Onroerenderfgoeddecreet en Onroerenderfgoedbesluit enkele vaststellingen. Per
  vaststelling is ook al een voorstel tot remediëring opgenomen.
   2.3.2.1
  
  Algemene vaststellingen
  
  De systematische screening van de onroerenderfgoedregelgeving met het oog op klantvriendelijkheid
  leidt tot volgende algemene vaststellingen:
  •
  
  In het Onroerenderfgoeddecreet en -besluit wordt 173 maal gebruik gemaakt van het concept
  beveiligde zending. De doelstelling hierbij is de datum van kennisgeving met zekerheid vast te
  stellen. De vraag kan worden gesteld of deze beveiligde zendingen steeds noodzakelijk zijn. De
  beveiligde zending houdt in sommige gevallen een onnodige administratieve last en
  maatschappelijke kost in.
  Voorgestelde remediëring: de vormvereiste van beveiligde zending beperken tot de gevallen waar het
  noodzakelijk is dat de datum van kennisgeving onbetwistbaar vaststaat. Dat is bijvoorbeeld het geval
  bij de processen waar het risico op betwisting hoog is (zoals bij de beschermingsprocedure of daar
  waar de datum van kennisgeving bepaalde termijnen doet lopen of rechtsgevolgen doet ingaan). Een
  beveiligde zending kan zowel bestaan uit een aangetekende brief, een afgifte tegen ontvangstbewijs
  als een andere door de Vlaamse Regering toegelaten betekeningswijze, waarbij de datum van
  kennisgeving met zekerheid kan worden vastgesteld. Een dergelijke alternatieve vorm werd nog niet
  bepaald door de Vlaamse Regering maar er wordt generiek voor de Vlaamse overheid wel gewerkt aan
  een digitale vorm van de beveiligde zending. Deze bijkomende werkwijze zal de klantvriendelijkheid
  ten goede komen.
  •
  
  De termijnen worden op verschillende manieren omschreven (nu eens uitgedrukt in maanden,
  dan weer in kalenderdagen). Ook is er geen eenduidigheid over het moment waarop de
  termijnen beginnen te lopen.
  Voorgestelde remediëring: afstemmen van de formulering van termijnen en eenduidig bepalen op
  welk moment alle termijnen aanvangen.
  2.3.2.2
  •
  
  Instanties en actoren
  Er is verschillende keren sprake van een stilzwijgende beslissing die nadelig (stilzwijgende
  weigering) is voor de aanvrager.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 43 van 86
  
  Voorgestelde remediëring: nagaan of de ingeschreven beslissingstermijnen voldoende lang zijn om
  behandeling te garanderen en zo ja, stilzwijgende beslissing schrappen.
  •
  
  De termijnen voor het behandelen van aanvragen tot erkenning als onroerenderfgoeddepot
  en tot aanduiding als erkend archeoloog zijn te lang. Zeker de termijnen voor kennisgeving van
  beslissingen kunnen korter.
  Voorgestelde remediëring: inkorten van de termijnen voor de kennisgeving van beslissingen (10
  dagen).
  •
  
  Uiterlijk op 31 juli van elk jaar rapporteert de erkende onroerenderfgoedgemeente over de
  uitvoering van haar engagementen. Deze datum is niet in overeenstemming met de datum van
  30 juni voor rapportering over meerjarenbeleidsplan en financiën, zoals bepaald binnen de
  gemeentelijke beleids- en beheerscyclus (BBC).
  Voorgestelde remediëring: datum in art. 3.2.9 Onroerenderfgoedbesluit in overeenstemming brengen
  met de datum zoals bepaald binnen BBC.
  •
  
  De schorsing van de aanduiding als erkende archeoloog wordt bij uittreksel in het Belgisch
  Staatsblad gepubliceerd. De beëindiging van de schorsing niet. Een schorsing van de erkenning
  is een tijdelijke maatregel, zodat het publiceren in het Belgisch Staatsblad niet consequent is.
  Voorgestelde remediëring: schrappen van bekendmaking van de schorsing in het Belgisch Staatsblad.
  •
  
  Het onderscheid tussen de erkenningsaanvraag en de subsidieaanvraag van
  intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten en onroerenderfgoeddepots, met aparte
  rapporteringsverplichtingen (art. 3.2.9 en art. 10.1.19 Onroerenderfgoedbesluit) leidt tot
  verwarring.
  Voorgestelde remediëring:
  rapporteringsplichten.
  •
  
  nagaan
  
  in
  
  hoeverre
  
  afgestemd
  
  kan worden
  
  tussen
  
  beide
  
  Erkende onroerenderfgoedgemeenten, intergemeentelijke onroerenderfgoeddiensten en
  onroerenderfgoeddepots kunnen zelf te kennen geven niet langer erkend te willen zijn. De
  minister beslist over de intrekking van de erkenning binnen een termijn van 30 dagen. Wordt
  binnen die termijn geen beslissing genomen, dan wordt de erkenning geacht niet te zijn
  ingetrokken. Een dergelijke procedure is weinig klantvriendelijk en geenszins consequent met
  het uitgangspunt dat een erkenning van onbepaalde duur is.
   Voorgestelde remediëring: de erkenning blijft van onbepaalde duur maar er worden vaste tijdstippen
  voorzien waarop de actor te kennen kan geven niet langer erkend te willen zijn (voor
  onroerenderfgoedgemeenten
  gekoppeld
  aan
  BBC,
  voor
  intergemeentelijke
  onroerenderfgoeddiensten
  en
  onroerenderfgoeddepots
  gekoppeld
  aan
  samenwerkingsovereenkomst) en deze actor kan de erkenning op deze welbepaalde tijdstippen
  eenzijdig stopzetten (er is dus geen beslissing van de minister over intrekking nodig).
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 44 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  2.3.2.3
  •
  
  Inventarissen
  Tijdens het openbaar onderzoek in het kader van de vaststelling van inventarissen of de
  actualisatie van vastgestelde inventarissen kunnen enkel opmerkingen en bezwaren over
  feitelijkheden worden ingediend. De inspraakmogelijkheid is bijgevolg onvoldoende.
  Voorgestelde remediëring: vervangen van het openbaar onderzoek over feitelijkheden door een
  volwaardig openbaar onderzoek.
  2.3.2.4
  •
  
  Archeologie
  De lasten die worden opgelegd aan zakelijkrechthouders van archeologische ensembles en
  archeologische artefacten (als geheel bewaren, in goede staat behouden, beschikbaar houden
  voor wetenschappelijk onderzoek, melden wijziging bewaarplaats/zakelijkrechthouder,
  melding voornemen buiten het Vlaamse Gewest brengen) zijn niet-proportioneel.
  Voorgestelde remediëring: maximaal inzetten op erkende onroerenderfgoeddepots omdat een
  zakelijkrechthouder dan het archeologisch ensemble in bewaring kan geven of kan schenken aan een
  erkend onroerenderfgoeddepot en op die manier verlost is van deze plichten.
  •
  
  Voor de ene aanvrager geldt een verplichting, voor de andere een vrijstelling van verplichting
  tot toevoegen van een archeologienota bij de vergunningsaanvraag. Er is geen gelijke
  behandeling.
  Voorgestelde remediëring: cf. infra 3.2.2 over de oppervlaktecriteria en vrijstellingen.
  •
  
  Een vooronderzoek met ingreep in de bodem kan pas worden aangevat 15 dagen na ontvangst
  van de melding, ook als het agentschap eerder te kennen geeft deze niet te weigeren en er
  geen voorwaarden aan te koppelen. Betekent een onnodige vertraging.
   Voorgestelde remediëring: vervangen van de (oneigenlijke) melding door een toelating en in de
  regelgeving bepalen dat direct na het verkrijgen van de toelating met het vooronderzoek gestart kan
  worden.
  2.3.2.5
  •
  
  Beschermingen en erfgoedlandschappen
  De ingeschreven adviesinwinning voorafgaand aan de voorlopige bescherming is beperkt tot
  de betrokken gemeente en bepaalde instanties van de Vlaamse overheid.
  Zakelijkrechthouders worden niet voorafgaand bevraagd. Dit is geen gelijke behandeling. Ook
  de termijnen zijn niet voor alle instanties waaraan advies gevraagd wordt gelijk (gemeenten
  en instanties Vlaamse overheid 30 dagen en VCOE 60 dagen).
  Voorgestelde remediëring: ofwel schrappen van de ingeschreven advieswinning voorafgaand aan de
  voorlopige bescherming voor gemeenten, Vlaamse overheid en VCOE en vervangen door een officiële
  adviesvraag na voorlopige bescherming ofwel inwinnen van adviezen van alle betrokkenen
  voorafgaand aan bescherming waarna de beschermingsprocedure in twee stappen kan beperkt
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 45 van 86
  
  worden door meteen over te gaan tot een definitieve bescherming (cf. supra 2.2.1.4.2). Dit laatste
  houdt dan meteen in dat het openbaar onderzoek voorafgaand aan de bescherming wordt
  georganiseerd.
  •
  
  Voor de bescherming van cultuurhistorische landschappen geldt geen individuele
  kennisgeving, maar wordt er gepubliceerd in minstens drie dagbladen. Dit is geen gelijke
  behandeling.
  Voorgestelde remediëring: kiezen voor een pragmatische aanpak door geen individuele betekening
  formeel in te schrijven, maar wel te streven naar een maximale individuele betekening van
  zakelijkrechthouders. Het formeel inschrijven van de individuele betekening van de
  landschapsbeschermingsbesluiten houdt namelijk een juridisch risico in: als een van de
  zakelijkrechthouders door een administratieve vergissing niet betekend wordt, wordt dit door de Raad
  van State als een procedurefout (en reële vernietigingsgrond) beschouwd.
   •
  
  De meldingsplicht voor handelingen in beschermde stads- en dorpsgezichten betreft een
  oneigenlijke melding, die bovendien omgezet kan worden naar een toelating. Dit heeft als
  gevolg dat een eigenaar soms eerst een melding moet doen (bij de gemeente) en dan alsnog
  een toelating moeten vragen bij het agentschap of bij (dezelfde) onroerenderfgoedgemeente.
  Dit systeem is niet rechtszeker voor de melder/aanvrager en garandeert geen gelijke
  behandeling. Bovendien leidt ze tot heel wat verwarring met het systeem van de
  stedenbouwkundige melding.
  Voorgestelde remediëring: schrappen van de melding bij gemeenten en vervangen door een toelating
  bij het agentschap of de erkende onroerenderfgoedgemeente.
  •
  
  De aanvraag voor het verkrijgen van een toelating voor een toelatingsplichtige handeling gaat
  gepaard met een gedetailleerde dossiersamenstelling die niet altijd proportioneel is.
  Voorgestelde remediëring: evalueren van de gevraagde dossiersamenstelling, onder meer rekening
  houdend met het MAGDA-principe.
  •
  
  Het voorzien in een beroepsmogelijkheid voor iedere belanghebbende bij toelatingsplichtige
  handelingen is niet wenselijk. Om die reden is de definitie van belanghebbende beperkt tot
  “de zakelijkrechthouder en de gebruiker van het onroerend goed, de zakelijkrechthouders van
  de percelen die grenzen aan het onroerend goed, de gemeente of de provincie waarin het
  onroerend goed gelegen is, het agentschap en in voorkomend geval de leden van de
  beheerscommissie”. De beroepstermijn tegen beslissingen over toelatingen is vastgelegd op
  ‘binnen een termijn van 15 dagen’, wat een te korte termijn is.
  Voorgestelde remediëring: beperken van de administratieve beroepsmogelijkheid tot de aanvrager
  van de toelating, de zakelijkrechthouder en gebruiker van het onroerend goed en verlengen van de
  beroepstermijn tot 30 dagen. Voor alle anderen is er steeds een beroepsmogelijkheid bij de Raad van
  State.
   /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  pagina 46 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  •
  
  Voor erfgoedlandschappen geldt een zorgplicht voor iedereen. Het is voor een burger niet
  altijd duidelijk wat deze zorgplicht precies inhoudt en waaraan hij/zij moet voldoen. De
  uitgeschreven bepalingen zijn onduidelijk en dus niet rechtszeker. Bovendien komt deze
  veralgemeende zorgplicht bovenop de stedenbouwkundige voorschriften.
  Voorgestelde remediëring: herformuleren van de zorgplichtbepalingen in erfgoedlandschappen en
  verduidelijking voorzien in begeleidende instrumenten.
  2.3.2.6
  •
  
  Beheersplannen
  De opmaak van een beheersplan kan worden verplicht, maar dit wordt verder niet geregeld.
  Dit zorgt voor onduidelijkheid, zorgt niet voor een gelijke behandeling en garandeert geen
  transparante besluitvorming.
  Voorgestelde remediëring: nagaan in welke situaties het wenselijk is de opmaak van een beheersplan
  te verplichten (en wanneer niet) waarna de regelgeving hierop kan worden aangepast en hierover
  eenduidig kan worden gecommuniceerd. Er wordt nagegaan of, en zo ja in welke gevallen, een
  beheersplan best wordt verplicht.
  •
  
  Er is telkens sprake van een beslissingstermijn van 90 dagen (i.c. voor de goedkeuring van het
  beheersplan, voor de goedkeuring tot aanpassing van het beheersplan en voor de beslissing
  over de aanvraag tot oprichting van een beheerscommissie).
  Voorgestelde remediëring: inkorten van de termijn voor goedkeuring aangepast beheersplan en voor
  de beslissing over de aanvraag tot oprichting van een beheerscommissie.
  •
  
  Een beheersplan moet worden ingediend in twee papieren exemplaren en digitaal. Dit is een
  te zware administratieve last voor de indiener en strookt niet met de principes van Radicaal
  Digitaal.
  Voorgestelde remediëring: beperken tot het indienen van een digitale versie.
  •
  
  Er kunnen onroerende goederen worden aangeduid waarvoor de oprichting van een
  beheerscommissie verplicht is, maar dit wordt verder niet geregeld. Is onduidelijk, geen gelijke
  behandeling en garandeert geen transparante besluitvorming.
   Voorgestelde remediëring: nagaan in welke situaties het wenselijk is de oprichting van een
  beheerscommissie te verplichten (en wanneer niet) waarna de regelgeving hierop kan worden
  aangepast en hierover eenduidig kan worden gecommuniceerd. Er wordt nagegaan of, en zo ja in
  welke gevallen, een beheerscommissie best wordt verplicht.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  2017
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  pagina 47 van 86
  
  2.3.2.7
  •
  
  Subsidies 27
  Er is verschillende keren sprake van een stilzwijgende beslissing die nadelig (stilzwijgende
  weigering) is voor de aanvrager.
  Voorgestelde remediëring: nagaan of de ingeschreven beslissingstermijnen voldoende lang zijn om
  behandeling te garanderen en zo ja, stilzwijgende beslissing schrappen.
  •
  
  De termijn voor het toevoegen van ontbrekende stukken is vastgelegd op “binnen de 14
  dagen” wat wel heel kort is.
  Voorgestelde remediëring: nagaan doorheen de hele regelgeving welke termijn gehanteerd wordt
  voor het aanleveren van ontbrekende stukken.
  •
  
  De beoordeling van ontvankelijke subsidieaanvragen en beheersovereenkomsten lijkt weinig
  transparant. Het agentschap stelt een advies op waarna de minister beslist over de toekenning
  en het bedrag van de subsidie. Het is onvoldoende duidelijk welke beoordelingsgrond het
  agentschap en de minister hanteren.
  Voorgestelde remediëring: informatie ter beschikking stellen over hoe het agentschap de aanvraag
  beoordeelt en welke criteria daarvoor worden aangewend.
  •
  
  Voor het jaarlijks toezicht op de aanwending van de subsidies en de driejaarlijkse evaluatie van
  de samenwerkingsovereenkomst kan het agentschap “alle initiatieven nemen die het nodig
  acht”. Deze kunnen leiden tot saldo’s die niet of slechts gedeeltelijk worden uitbetaald en zelfs
  het vroegtijdig beëindigen van samenwerkingsovereenkomsten. Ook voor de
  beheersovereenkomsten geldt dat zakelijkrechthouders of beheerders “alle gegevens die
  nodig zijn om de evaluatie […] mogelijk te maken” ter beschikking moeten stellen van de
  beheersdienst. Naargelang de ernst, omvang, permanente karakter van de niet-naleving
  worden sancties opgelegd. Deze bepalingen zijn weinig transparant, weinig rechtszeker en
  onvoldoende duidelijk.
   Voorgestelde remediëring: duidelijk communiceren over wat toezicht en evaluatie inhouden en dit
  ook vermelden bij het afsluiten van de samenwerkingsovereenkomst of beheersovereenkomst.
  •
  
  De termijn tussen lancering projectoproep (uiterlijk 31 januari) en het moment waarop de
  aanvraag voor een projectsubsidie moet worden ingediend (ten laatste 1 april) is beperkt,
  zeker omdat de projectoproep cruciale nieuwe informatie kan bevatten (prioritaire thema’s,
  maximumbedrag, …).
  27 Het agentschap Onroerend Erfgoed is ook betrokken bij het project Slimme Subsidies, dat horizontaal voor de Vlaamse
  
  overheid loopt. Dit project wil de subsidieprocessen binnen de Vlaamse overheid stroomlijnen en zo de gegevensuitwisseling
  tussen de verschillende diensten onderling mogelijk maken. Als tweede doelstelling wordt een gebruiksvriendelijke en
  digitale toegang voor de subsidieaanvragers beoogd.
  /////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
  
  pagina 48 van 86
  
  Evaluatie Onroerenderfgoeddecreet
  
  2017
  
  Voorgestelde remediëring: nagaan of de datum van de lancering van de projectoproep niet vervroegd
  kan worden naar bijvoorbeeld 30 november of 1 december van het jaar voorafgaand aan de
  toekenning.
   2.3.2.8
  
  Premies
  
  Het hoofdstuk premies is globaal weinig transparant en consequent. Regelmatig is er sprake van niettransparante besluitvorming en gebrek aan rechtszekerheid. Evenmin is altijd een gelijke behandeling
  gegarandeerd, noch zijn de procedures altijd eenvoudig:
  • op bijna elke algemene regel gelden uitzonderingen. Er zijn verschillende premievarianten,
  verschillende premiepercentages en verschillende voorwaarden, naar gelang het soort
  erfgoed, het soort premienemer, het soort ingreep, de omvang van het gevraagde
  engagement, enz. Bovendien laat de regelgeving niet toe de vraag onder controle te houden
  wat leidt tot onvoorspelbare behandelingstermijnen. Het premiehoofdstuk biedt op dat vlak
  dus geen rechtszekerheid. De flankerende fiscale maatregelen zetten bijkomend in op
  ondersteuning van dezelfde maatregelen, wat ook onduidelijkheid teweeg brengt;
  • erfgoedpremies volgens de standaardprocedure worden toegekend in volgorde van de
  indiening van de aanvragen. Erfgoedpremies bijzondere procedure worden toegekend in
  volgorde van dossiergoedkeuring, maar tegelijkertijd wordt voorzien in een systeem van
  alternatieve prioritering (voorafnames) en dit als gevolg van de wachtlijst. Ander neveneffect
  van de wachtlijst is dat aanvragers hiermee rekening houden en speculatief indienen en niet
  noodzakelijk op het moment dat met het project gestart wil worden. Daardoor lijkt de
  wachtlijst langer dan ze eigenlijk is;
  • de minimale erfgoedpremiepercentages liggen decretaal vast. Hierbij wordt een onderscheid
  gemaakt tussen enerzijds natuurlijke personen of privaatrechtelijke rechtspersonen en
  anderzijds gemeenten, OCMW’s en gebouwen bestemd voor een erkende eredienst. Het
  Onroerenderfgoedbesluit verfijnt de percentages verder voor ZEN-erfgoed (Zonder
  Economisch Nut), onderwijsgebouwen en open erfgoed. De percentages voor
  onderzoekspremies en de premie voor buitensporige opgravingskosten worden enkel in het
  Onroerenderfgoedbesluit geregeld. Dit is geen gelijke behandeling, niet consequent en niet
  altijd duidelijk;
  • de berekeningsbasis van de verschillende premies wordt duidelijk gedefinieerd, maar is soms
  variabel. In sommige gevallen is er sprake van een plafond. Meer dan eens geldt dat het
  eindbedrag in positieve en negatieve zin kan worden gecorrigeerd. Dit is weinig transparant
  en niet consequent;
  • kandidaat-premienemers moeten de premie aanvragen en daartoe de nodige administratieve
  stukken aanreiken (inhoudelijk en financieel). Afhankelijk van het statuut van de aanvrager of
  het beschermd goed kunnen bijkomende verplichtingen worden gesteld, zoals het voorleggen
  van een kerkenbeleidsplan of beheersplan;
  • de procedure voor het tegelijkertijd aanvragen van een toelating en een erfgoedpremie is
  complex en niet geïntegreerd. 