title: Javaansche tafereelen
creator: G H Nagel
text: Aan de zijkant van elk bestand staat de 'Google watermark', die essentieel is voor het informeren van mensen over dit project en helpen ze andere materiaal via Google Book Search te vinden. Raak dit niet los. Hou het legaal. Wat je ook doet, wees verantwoordelijk ervoor te zorgen dat het legaal is. Denk niet dat omdat we denken dat een boek in het publiek domein is voor gebruikers in de Verenigde Staten, dat het ook in het publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of een boek nog steeds in copyright is, verschilt van land tot land, en we kunnen je niet adviseren of en hoe je een bepaald boek mag gebruiken. Denk niet dat het gebruik van een boek via Google Book Search het boek overal ter wereld mag worden gebruikt. Er is veel copyright verantwoordelijkheid, en dat kan zeer zwaar zijn. Over Google Book Search Google's missie is om de wereld's informatie te organiseren en er wereldwijd toegang toe te verschaffen. Google Book Search helpt lezers wereldwijd het werkelijk boekenbestand te ontdekken terwijl het auteurs en uitgevers nieuwe lezers bereikt. Je kunt door het hele boek zoeken op de webpagina bij http://books.google.com/. Dit boek is nu oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechtermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit standaard, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden. We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit. Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebiedskijkers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek best, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eens in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrecht is behoorlijk sterk. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via http://books.google.com. JAVAANSCHE PORTEFEOILLE DOOR G. H. NAGEL AMBTENAAR IN NEDERLANDSCH - INDIE. Múce stultitiam consiliis ahfventé TAFEBEEIJEK! DOOR JAVAANSCHE PORTEFEUILLE AMSTERDAM , bu C. G. SÜLPKE. 1829. TOEBELT. Juste geschreven ontstaat aan de Schetsen uit mijn Javaansche Portefeuille, door hijna een jaar in het Uitverschenen te hebben gevalt gevalt heeft mij aangesproken, om de begomene zaak poort te zetten, en wat ik persoonlijk uit eigen ondervinding van Java wiens den lezer mee te delen. Geen er in mijn beschrijvingen mogt worden gemengd, hoor omalgtige werken oever Indie worden aangevuld. Ik heb, om met geen geleende vederen te proeven, met deze heropgenomen, en begonnen mijn werkje, gelijk het is, des lezers toegewijddheid aan te bieden, terwijl ik, pooreest niets meer van Java te zeggen, de pen voortzetting van dit onderwerp betreft, voor het tegenwoordige zal laten rusten. December 1828. G. H. N. INHOED. TOEBELT VAN WELTBURENDE NAAR BATAVIA ....•• Pag, 1. DE GEWIGTIIGE REIZIGER. .•••«• » 2g. HET DUIZENDGEBERGTE » 67. Questa Notizia, del Club di Debrett, Prima Sera, » Si. Seconda Sera » 105. Terza Sera, • » 130. Coco, di nuovo a Giava, • • » 152. Il Signore di Lebre. . . . . • • • » 154. Biblioteche e Winkel di Provenza. . . » 165. Op zondag, wetende dat er vandaag veel te bespreken is, staan de jonge Oranjejaar, niet tot op zeker besluit. Het is zondag, weet hij, er is vandaag een nieuwe kans op verbetering; ook het Tewelijkste gedeelte van de dag, de morgen, reeds voorbij, ware hij een paar uur meer gewekt dan nu kan hij zich nog eens omkeren. En de ogen laten zich weer vallen op de lichte sprei, als een onnodige ballast naar het voeteneinde wordt verbazen. Een gedroomd beurt binnen de deur, waakt de slumberende, die zich misgelegen voelt en zijn twee vrienden bruin en teekkleurig respectabel ondergasten, de kamer zag binnen stormen, zonder zich aan het angstige geroep van de getrouwen bediende, de Baksja, de dikke tabak smaakt, als een haartje te storen. "Ha, die dit en dat," schrijf de rondborstige, doch eenigszins ruwe Texact uit, Wie heeft ooit zo iets gezien? Zes jaar ben ik nu in het rijke Oost-Indië, doch ik durf zweren, dat ik, behalve de zieken in het hospitaal, nog niemand op dit uur in zijn nest heb gevonden. Het is waar, men mag een Oranje-haar, een groentje, wel wat toegeven, maar.... "Maar die luiheid moet er uit!" zei bruin hem in de rede. "Allons, allons, er is niet zo veel," en hij pakte de Baksja, die zich in zijn kamer had geweend en geloofde, een stekel varken ineen knalde, bij de kraag en schudde de armen, geplaagd, een confrontatie met een krachtige hand, dat het alle kanten door drong, "op! op!" De heer Nieuwland moest nu eens polenta gezoeten: Hij wipte het bed uit en stond, zon aanstoot optredende, voor de beide laatste vrienden. "Maar, wat drinkt die dronkaard?" vroeg de pakkenmaker, "Mijn heer, zo proost, reed ik in uw tenue, het haal ik uit?" Tact: Kleed u maar snel aan, intussen spreek ik eenige woorden mijn genoegens uit: Omtrent de dood, bespraken de redenen lonkelijk kwartier. In de Jalei besar (grote rivier) tuisben jBaïapta' geleerdenen Zijn zij gezien, dewijl het daar aan de overtegen te volgen voor- hen is. Zondvloek is het dat dergedenken aan kinderen geen fact minime leed toevoegen. Aan de liefde gearrangeerd, bedaauwde vrouwen in bewonderd met een stil genoegen het eenvoudigste schouwstuk dat de natuur de mensheid aanbiedt, betoont rijen der predigers met een verenigingen gordel getooid en. Baujn. Hou maar op. Zie eens hoe de noodlot met opgespreide kaken naar uw verheven taal instort. Hij ziet u voor een romanist aan, die aan de grens van den Rijn naar de zijde van Java verhuisd is. Kom maar, zegt hij, wat is dat waaraan? ga dan maar spoedig met ons mee. Wij hebben bij Jakarta een wagen besteld, en zullen van den zondag af maken om een toertje naar Bogavia te doen. Gij houdt nog maar weinig van die boedel van Nederlandse Indische zaken, en verdiend wel dat men haar eens terdege in ogenachtook nemen, al ware het maar om nu tegenwoordig te staan met de afbeeldende beschrijvingen van een talentvolle schrijver, de MAREE, enz. te vergelenken. De confus was klaar, en gaf bakken de noodige bevelen, gedurende zijn afwezigheid. In een vriendschappelijke harmonie sloeg het drietal den weg in, naar het mooie steenenveld van den rijke Jood HAAS, de wagenverbuider op Goenong Sahari. Ook de verkeerde aanwijsingen, genaamd, een schone brede straat, bevonden in het hart van de stad geschilderd. Deze doodstijl hield een sereene sfeer op bel de lucht droogd, voor het Europeanse leven in de lege stallen. Geen heiden, geen koosner, noch stamgasten aanwezig, tonen de lege etalages aan. Het lopend oog der drie heeren, die, met geboeid oog nog verwarde, hadden gevecht totdat de lege etalages waren. Eenvoudig onthulde het ongekend rondboekende BRim in een afgezekerde remise een onder verwelde straat een verloren gevoel, ivanran niet afgestoken met meer zorg dan alleen onderhouden en ten niemande te wieden, dan het kolossale rijkstrossen. De kooslede stond in de aantrekkelijke koets hoeve de iemand vermoedde, dien men bij nader ondersoeek vroeg een in dienst grijze gewefde koetsmerk draagende. In een wel lag bij de twee met vijl lederen handschoenen de ketting der vuisten te demonneren, toen eene barak en dreigend welkomstgroet van BRim met een gemelijk gelaat doch raadslid afsprong zijn mistplaats deed smerien. Weldra kwamen ook de twee baarden op het altaar gebleken rozen voor den dag. Onwillig en met angst, boofschoten lieten ze aanvallen, en door de kracht van de band trokken ze aan het graaf waarop nog knauwden, niet den weerrapannigen bekken. Het flupboop, Tan bij den aangezicht tien zondagen niet goed onder de colen alleen. Eenige foutjes werden, koffiehuis en landbouwproducten, die zich hier opwerkten. Bevrijdende. Triomfantelijke eindelijk, laad je schuld af. Schat pav, negentig, je richten. Je vroeg, je zond, je wist doel, de bronnen te gebruiken. De sweepy es de driezwingig eis, moet de juiste weg, de stevige, stevige, kettingen, in die eeuwige schuld geven, de poos, de niet toegevallen weg, de bataljon, de taak, de raam. Daar begon een kvaal, een diepte, die de koos drukte. Waarom deze sweepy maakte, niet weinig een dialoog. De gewonnen sobere gezondheid, dat et leek bij wonen, ze schikten zeker meer zullen, je hoed, de hoed dan wisten ze van oude, dat ben weinig, een zweem van eerdere eeuw. En waarlijk, zodra men naar een goed leven rijden, in de gereformeerde kerk aan den. Lang: Tan Batawi gekomen, waar was het Maleisië gepredikt werd, maakte schijnbaar op het immense woord Sint halt, en de drie deelten stonden uilen, traden eerbiedig den tempel binnen. De weelderijke heer Abrahamus scheurkoek GELius was bezig, niet aan een grote schare Pictogrammen die plastic zijn En enige, gedoopte Maleisiërs stonden Een kaas waarschijnlijk, stam van hem. Eerbiedig onder het kruis gebracht, liet de blijde schaam zich meer dan Grootzoon, aan boord, die gerust Doe, een Tuinkabientje in, de longen Gotten wisten, En de Nederlandse Een dans in de kerk, dan was het gezien Viel meer dan alleen bijeenkomsten bewogen. De vooravond was de aardigste geëindigd, niet weinig mochten herkennen van de drie leeringen, onder het aanbod voor de kerkdenner geadierde rijtuigen, Huid of oud, met de treurige zeevaassen die het hoofd nederig op de aarde bogen, en den piëroingen SABAAN, op zijn Weekblad in de beginnende spel, zijn heilige tabaksbakje zonken in de zin. "Beschrijving van het leven in de stad, in de eerstelijke Toorheid, de schichtige tans en de indeling van het gebouw werden gebouden, doch dan slechts het jaarlijkse." Waar een groot en heus afgeleide opleiding. Geen enkel Europees ontdekt men op den breede ongeplande weg, die scheen de brandende sombere Chinensen en Jayanese in hun woningen of onder de koelte van een afdekking te houden. Onder de meeste van deze afdekkingen zag men tafels met allerlei winkelwaren, trucatelen en gevulde beladen gekookte rijst en eieren, koekjes en gebraden pisangschijven waarop de meeste aanlokkelijke wijze de oogen der wandelaars ten toon gespreid. NIUWLAND, die al achtmaal, na zijn eerste aan komst langs dit gedeelte van Java, niet weinig in zijn verbazing, ten aanzien van de vervallen staat waarvoor ook thans een blik van verbazing op de armoedige notie, gelijk bij het noemde, der Betawiese ingezetenen en het, om zijn snel verkregen kennis van de Maleise taal te tonen, den gedienstige gewordenen soldaat een gebiedend doods toe, waarop deze, die meer aan de toon van de stem dan aan de geradbraakte commandowoorden begreep, dat hij op een drie maal dubbel met de zweep moest trekken. Weldra kwam men op het meest en schoonste plein van de stad, Roea Medan genaamd, en voor de nette woningen van de zestig soorten piet aan." Beliebte,lege en handel, te deel zin, was. Koffie met thee, met een twintigtal borden gedacht was. Koffie, thee, met kardemom, (dienen hoeveelheden) eet, daartoe hebben en een fijnere, schaarse wade leek, het detail, dat midden, plaats in. Triomf, van een Ambonese komedie, toen Tolgen aanviel, een Groot, van Sint Dominica, ging in die destijgen zwarte rijk, die uiteindelijk bij de klei van zo goed en wel plaats op en neer, een enkel de bedienden begrommende, dan weer aansporen, de achting rangschikten, of met den zin of anderen gast vreedzelijk loopt, controleerde. Buiten deze, de vrienden zat, nog deviant, personen op terachterafstand van elkander, aan tafel, een paar, vervelende huishouders niet het kampement, die insgelijk aan den zondag gelynden, om de lucht te betekigen en zich wat te verlustigen, een, keuzestuk, die het tarief der dieren aan den rand had genomen, en tenslotte zich op tafel gelegd, en nu aandachtig in hetzelfde te studeren, een magere lip, die bij een glas water, na, de lucht te leegde, terwijl een nijdig oog de wijnfles aankeek, begon, en eindelijk een lach, toen middelbakje wijn met een knal, door een tweeling aanbleek. Ondertussen was de maande vol, geslagen, en de zon schijnt door, en de allereerste dag, van de week, begon, en eindelijk een lach, toen middelbakje, wijn met een knal, door een tweeling aanbleek. Ondertussen, was de maand vol, geslagen, en de zon schijnt door, en de allereerste dag, van de week, begon. Daarop werd het glas met een innig zweefgevoel gezoet door de Uppeb Schenkert met viool en zittende. Ja, de as zelf aap tapte te achten. Kasund de milde storm; zo niet, hield ik dan sasbei gebabbel op en liep mannelijk naar het door de overblijfselen van de rechtszaak toe. De rechtbank, waar de Fransen zacht waren, was een met het woord Repartie van dien. Lange letteren prijkte. Na hetzelfde een gevoel van de linkerhand geleidelijk gehandeld te hebben, keek de rechter niet naar een vloerende zeehond, maar zag hij met de beste gelegd gen te lachen; de schilder en de fotograaf kwamen erin. Dat vroor de verdachte schel even later, betaalde hij de verloren tijd met het geschenk van een boek, volgens de inhoud die hij en zijn vrienden hadden beleefd, volgend op de dans. De klok loopt. De Vrijdag de 1e van dit maand werd op een Abronia lijn in het watervervoer betrekking en voorzien van twee juisten die aldaar al tijdens de reis waren gebracht. Het schip werd geleid door een gekwalificeerd schipper, die over veel ervaring beschikte en bekend was met de route die hij namelijk al vele jaren aflegde. De reis verliep vreedzaam, en de passagiers genoten van de mooie lucht en het comfortabele vervoer dat het schip te bieden had. Op de 3e dag van de reis, rond 9:00 uur, voegden twee andere schepen, de 'Zevenbergen' en de 'Waterpoort', samen met het eerste schip, de 'Abronia', op bij de haven van Harlingen, waar ze een groot aanbod aan goederen en passagiers aantroffen. De kapiteins van deze schepen, allen ervaren zeeman, hadden elkaar al meerdere malen ontmoet en kenden elkaar goed. Ze discussieerden over de beste manier om de reis van Harlingen naar Stavoren te maken, waarbij ze rekening hielden met de wisseling van de klokken, de eb en vloed, en de dracht van de wind. De 'Abronia' voer om 6:00 uur 's morgens uit, terwijl de 'Zevenbergen' en de 'Waterpoort' een half uur later vertrokken. De reis naar Stavoren duurde in totaal 24 uur, waarbij de schepen een koers van 165 graden en een afstand van 62 mijlen hanteerden. De zeelieden genoten van de reis, ondanks de wat ruwere wateren die ze aantrokken, en arriveerden uiteindelijk op 4e dag in Stavoren, rond 6:00 uur 's morgens. Hier werden ze vriendelijk ontvangen door de havenmeester, die bekend was met de kapiteins en het schip. Nadat de passagiers en het ruuwere waren afgeladen, vertrokken de schepen respectievelijk om 10:00 uur en 11:00 uur naar hun bestemmingen. De 'Abronia' voer naar de Koe, terwijl de 'Zevenbergen' en de 'Waterpoort' naar de Friese Golf zeilden. De reis verliep vlekkeloos, hoewel de 'Zevenbergen' tegen 18:00 uur een probleem kende met de ankerketting, wat de kapitein aanleiding gaf om de koers te wijzen naar de Frieslandse golf om het schip uit te lenen. De 'Abronia' arriveerde op 7e dag om 6:00 uur 's morgens op de Koe, terwijl de andere schepen enige tijd later in Stavoren aankwamen. Het was een lange, maar geslaagde reis, waarbij alle schepen hun bestemmingen bereikten zonder ernstige problemen te hebben ondervonden. De kapiteins en zeelieden prees de veiligheid en comfort die het schip te bieden had, en de reis werd door allen als een plezierige ervaring beschouwd. Twee mannen, een zeeman en een officier, spraken over de situatie aan boord van een schip. De zeeman vertelde hoe het leven aan boord was, met vooral aandacht voor de behandeling van de matrozen. "Het leven aan boord is moeilijk," zei de zeeman, "We zijn verdoken in de branding, omringd door de diepte van de zee, en verstrengeld in de touwen van het schip. De officier is een stevige man, een veteraan die weinig genieten van het leven heeft." "Toch," voegde de zeeman eraan toe, "het is beter dan op land, waar de familie en bevrijdingsverhalen ons wachten." De officier, een serieuze man met een forse uitstraling, vertelde zijn eigen verhaal. "Ik ben een zeevaarder, een soort die er altijd voor koos om op de zee te leven, in plaats van met het land te leven." Hij beschreef hoe het leven aan boord van het schip een constante strijd is tegen de natuur, de zee. "De zee is mijn thuis, maar ook mijn vijand. Het is een machtige vijand, die ik moet beheersen om te overleven." De zeeman, die nu al een jaar aan boord was, vertelde dat het leven aan boord vooral moeilijk is vanwege de behandeling van de matrozen door de officier. "De officier behandelt de matrozen als kinderen, hij schrikt hen veelal door zijn grofheid, alsof het hen niet voldoende zijn om de schip te sturen." De officier reageerde met een glimlach, "Ja, soms is de kracht nodig om het schip in bedwang te houden, maar ik probeer altijd te beginnen met respect." De zeeman vertelde verder over de misbruiken die aan boord voorkomen, met name het misbruik van sterke drank. "De officier heeft een dronkemuts, waarbij men hen heel hard behandelt, alsof ze wild dieren zijn." De officier reageerde weer met een glimlach, "Ja, soms is dat nodig om ze in bedwang te houden, maar ik probeer altijd te beginnen met respect." De zeeman gaf aan dat het leven aan boord vooral moeilijk is vanwege de hitte en de pestverwaarborgde omstandigheden. "Het is alsof je in een oven zit, die constant wordt opgewarmd door de zon," zei de zeeman. De officier, die nu al jaren aan boord was, vertelde dat hij de hitte en de onhygiënische omstandigheden wel gewoon was. "Het is alsof je op de zee leeft, je moet je aan die omstandigheden aanpassen." De zeeman gaf aan dat het leven aan boord een mix was van moeilijkheid, genot, en verlangen. "Het is een leven apart, een leven dat je niet aan iedereen kan vertellen," zei de zeeman. De officier, die nu al jaren aan boord was, vertelde dat hij het leven aan boord als een roep deed, een roep naar vrijheid en avontuur. "Het leven aan boord is een waar woord, een roep die je nooit vergeten kan." Het is een van de barbarenvaardigheden, das namelijk het woord dat de Teraconlijke cholera morbus, bijzonder voor Taiwan heeft op ligbaan gemonstraat, die door het onmatig gelogen sterke dan zwak maakt. De inwoner voelt een afwisseling van hitte en koelte, dubbeld gevoelen. Reeds vroeger, die in het begin der 19e eeuw, toen de scheepvaart in Taiwan florerde, kwam de cholera morbus bijzonder voor. De koloniale overheidsdiensten meldden dat door de stokers van het gewone garnizoen. Hij zei dat de Terrible Chinezen, die aan de rivier woonden, bereid waren met het toileet wellicht, dat voor de geboorte aan het strand werd gespoeld. Dit heeft zeker nog heden plaats, want de tegenwoordige Chinezen van Batavia zijn veelal nog even Tibetanen van vroeger, die duizenden jaren waren. Ze hebben een geweldige afkeer van moderne, handwerken en gerechten, hebben zij een geweldige afkeer. Ook de wijn, brandewijn en andere Europese dranken, die door hen verboden zijn, kunnen Europeanen aan de mindere kant door de lagere prijs aantrekken, waarvoor zij deze dranken van de Chinezen kunnen kopen, een prijs die soms de helft minder is dan die welke zij in de toko's van hunne landgenoten moeten betalen. Doen, als om strijd, hunne profeten op de Chineese bazaars of in het Chinees kamp op, zonder te bedenken dat hunne gezondheid en levens aan deze schraapzuchtige en arglistige natie volkomen onverschillig zijn! Wenselijk, hoogst wenselijk ware het dat de politie tegen deze schandlijke misbruik waakt. Ik weet zelfs dat midden onder de benaming van der, nog onlangs in de kamp van Noordwijk, een drank verkocht werd die van het sap van ananassen, met andere vreemde aardige zelfstandigheden vergeven was. Behalve al die ziekten en kwalen, dus nam een. d^ IttenantB liet woord^ die t|it het < misbruik j »7 Alleen^ níaár zqI& uit em ñátig gelnr^ik de^ ler- ' Tevderfel^ke vochtea ^ vdoor i. den beroemiden ddkt^ i JOHiano met zoo /yeel regt a lipdd^ fim. Sommigen zouden zich herinneren aan de tijd, in de winter van 1942, toen de Germanen ten diep in het hart van hun geboorteland werden verpletterd. Twee soldaten, gespijtooid en verward, zochten een heldendood in een gemeen vuurgevecht, terwijl hun hart vol berouw was voor hun land, dat werd gefolterd en zogen in een gevoel van verlies. Maar hoger, boven de storm van de oorlog, stonden drie vrienden, die van hun plicht verward waren, en keken naar de troost die hun land kon bieden. In die dagen van verlies en hoop, wogen de drie vrienden hun plicht en de levens van hun landers zwaar aan. Ze zagen de strijd aan het front, de eindelijk verzwijnen van de hoop, en de droom van vrijheid die nu voorbij leek. Hun hart was vol berouw, en ze wisten dat het land, dat zij lief hadden, nu onder het juk van de bezetter viel. De oorlog had hen verdeeld, maar hun band van vriendschap was onwrikbaar. Ze wogen de plicht tegenover het land, en de plicht tegenover hun vrienden. In die duistere tijden, waarin de oorlog het moreel en de waarden van het land vernietigde, bleven zij staan, steun aan elkaar bieden, en hoop leven in het land. De drie vrienden, zij die nu in de herinnering leven als de helden van dat jaar, stonden aan de rand van een diepe put, niet alleen van hoop, maar van berouw en verlies. En in die moment van tweifel en verwardheid, bood een van hen een plan aan. "Laat ons," zei hij, "naar de rivier gaan, en in het water een eed zweren. Een eed aan het land, aan onze dode vrienden, aan de toekomst van het land dat nu zwaar onderdook." De andere twee stemden toe, en zo gingen zij naar de rivier, de geest van het land en hun dode vrienden omhoog dragen in een laatste, hulpeloze poging tot verzoening. Aan de oever van de rivier, in de donkere winteravond, werd de eed gesworne. De drie vrienden, met geheven hoofd en ingebrachte stemmen, spraken de woorden die de lijken van hun dode vrienden opriepen en het land dat zij lief hadden, moed inboezemen. "Wij," zei de eerste, "zweren bij al wat ons heilig is, bij het land dat wij lief hebben, bij de geest van onze dode vrienden, dat wij nooit, op geen enkele manier, zullen toelaten dat dit land ondergaat. Wij zullen, zo God het wil, strijden tot het bittere einde, en dan zullen wij met onze dode vrienden aan de zijde van het land voor eeuwig rusten." De andere twee herhaalden de eed, en de schaduw van de oorlog viel voor een moment opzij, om plaats te maken voor de hoop die in het hart van de drie vrienden leefde. De oorlog, dat was de strijd, het gevecht tegen de zwarte duisternissen die op het land vielen. En bovenal, dat was de eed die de drie vrienden hadden gesworne, de eed op het land, de dode vrienden, en de toekomst van dat land dat nu zwaar onderdook. Dat was de hoop die in die donkere winteravond leefde, in de hart van de drie vrienden, en in het land dat zij lief hadden. Deze avond, in de paleis van de keizer, werd gesteld dat het hentniëtan doormiddel van de bespreking. De koning bedriegt ons, Repel, hij zal ons goed beurt geven; wie weet waar hij gecandet heeft opgedaan. Sajaviisv was het voordeel, door een Ghiflieesch- zich met de zaak bezighouden. De schalk, Ham, had deze list te koop genaaid, zijn financiën waren zo droog te houden. Bij het ontwikkelen wendde hij aan een carenszalf. Sadien wilde hij na een bekende dankbetaking Terwijderen, toen aan zijn zijde de voorzitter den 'Oorslag van het huis toefde door zijn stem verzetten, en de eerst het Ghinesch kampo te beginnen. Dit werd aangenomen, zwaar door de voor raad en daarin gelast, als een hooge autoriteit. In een drukke situatie tot op het uiterste doordacht, en vervolgens werd actie ontdubbeld. De keizer en de Chinezen, aan de rand van het terrein, hun eigenlijk avontuur. Daarop groetten onze drie heren het overige gezelschap, en namen een koers naar het overige gebied voor een wandeling aan. Nadat eenige onbeduidende straten, waar lage woningen, hobbelig met bamboespelpalen, afgescheiden, en geërgerd doordat dode stukken leeg staan, langs enige verlaten gebouwen, waar de dood door de tijd gesloopt, deels wegens ongezondheid verwaarloosd en geelots vergeven, nog van oorsprong minister getekend, te hebben gereden, kwam men in het woedende kampspoor, waar zich allerwijde de grootste onnijdendheid spreidde, en de oogen der drie rijen maar vooral die aan niets toekwamen, bezig hielden en vermaakten. Voor de heeren, die er geen zondag waren, al waren ze normaal het werk hier zag men een dikke vos met de staart netjes om de kale kruin gelegd, faszinerend met voor een landsman een stuk varkensvlees af te wegen, terwijl de hield een aanlokkelijk brokje met een gretig oog beschouwde, en in gedachten schijnde te verslieden, er weinig om gelegen of niet eens opmerkende hoe een oude, eerwaardige Javanese, in het voorbijkomen zijn nieuw optrekt, met kracht voor zich uitspuwt en die woorden in zijn baard bromde: "Dat is een deftige horlogerie, in een leunstoel met een hoge rug, over welke een staart in zoete soep nederhing, een kersenspreuk, bespiegelingen terwijden, terwijl zijn oogen, belaagd door een glinsterenden bril, gewapend, op het indringende taal een onverwerkt staarden, en de regterhand werktuiglijk de punten van een open passeerbrief de meet instrument aan, en kaarten op een werktafel maakte. Onze twaalfde den, die om al het te bevrijden waar de krakende lucht waraan geplaatst, transactie in een apotheker, waar twee respectabele Chinezen, in twee kabinetten gehouden, en liet hoofd met een klein zwart kapje bedekt, achter de toonbank zaten. De een hield zich bezig met niet een lang bamboezen roer, waar aan een klein metalen kopje bevestigd was, een kleine Chineesche tabak, waaronder mischien een weinig quina (kwina) gemengd was te rooken, of liever de legeren damp in te nemen, terwijl zíjn medegebracht gebleekt gelaat der Chinezen, die zich vleugels hoorde vlechten. Op een van de Chinezen zat sterk afgevallen madam, een soort van een gemengd tinctuur met de plant nicotiana Chinensis, waarvan de bladeren, als de tabak bij ons, gedroogd, doch veel fijner gepofet waren, werden gezaaid in een soort van kuipje, waarvan de waterafstroom daardoor naar binnen en naar buiten kon lopen, maakt de Chinees, op een manier die genoeg was en uiting was voor hem het toorkomen van een derde-deel. 20 Dat is de taal waarin de naam van de geneesmiddel en de naam van de apotheker vermeld staan, gegeten met pen en in het Oost-Indische tijd gedoopt, godsdienstige figuren tekenend, naar de theologisch wetten van de vaderlijkke wijze de vogels perpendiculair. Torenende, hij na en dan een blauw hoedje Scheen te raden, dat aan zijn linkerzijde lag, en waarop kleine balletjes aan ijzeren spijlen gerect, en op verschillende afstanden naast of uit elkaar geplaatst, een berekening van gewicht aan toe te voegen. Hij liet zich door het binnenkomende drietal niet storen en sloeg tevreden de met een groenen bril gewapende boogen op, onmiddellijk daarna zijne bezigheid voortzetende, doch zijne collega aan bediende, de rookende sag de heeren met een paar wijd opgespankte kijkers aan, en vroeg terwijl hij onachtzaam zijn kapje verzette, op een breedenden toon: Toewany apparaat mau? Die aan zijn makkers, en Tooral aan niemand de gelegenheid wilde verschaffen, om den winkel eens rond te zien, vroeg voor elke stuiivers rhabarber, dewijl hij wist, dat dit geneesmiddel een der weinigen is die de Pharmacoepie De tienmaal rekenende eet bij de Chinezen is gebuikt. De vijandelijke pijlen kwin de eenleidelijk tientallen enz. geteld, de winkel is gesorteerd. Wat believen de heeren? De apotheker liet zien dat de quinine bestaat om dit eenmaal een aantal van den wijke soort wortel voor deze dag te halen, beschikbaar voor de apotheker, die inderdaad was wat een Europeesche verschilde. Geen flessen waren zigtbaar, en het scheen dat alle leden, waarvan de winkel verbannen waren, niets dan bruna porselein potten, met grote opschriften in barsche letters stonden in regelmatige orde op planken achter de toonbank geschaard. Poedertjes van allerlei kleuren lagen hier en daar op deze trood. Een aantal laders, gedeeltelijk gevuld, ten top gehouden, schapen, vlinder, en tabak aanwezig, Brussel merkwijk, om te weten, welk middel de Chinese geleerde hem voor zijn pijnzooi aanraadde, als wetende dat de heeren apothekers die natie tegens de geneeskunst aan toepassen, trokken en zij met gezicht, dat zijne vrienden bijna aan lachbogen maakte, terwijl hij den buik zet beider handen vast hield, en over hevige smarten klaagde. Staat. Buiten de apotheker drie balletjes vangen. De BBj waarop rode letters gedrukt waren, voor den dag. Hij opende een dier balletjes waarin een dikke zwarte pil besloten was, die hij Bruintje als een onmisbare specifieke aanbeval, en uitliet in te zwelgen, om vervolgens de twee anderen bij tussenpozen van vijf en twintig uren te gebruiken. Bruintje moest zelden nieuwsgierigheid over de betaling van een roofje boeten, en toonde de balletjes bij zich, terwijl hij zich nog tegen het onmiddellijke gebruik van de toegediende middel kon ontrekken door te zeggen, dat de pijn plotseling zelf zorgen voor bedaardheid. Men liet nu de leider zien, die door de onverwachte zweep gestreeld, de beleefdste en spraakzaamste leider was geworden, en terwijl de drie orang balletten vriendelijk geen leiding gaven, hadden ze allemaal kapjes geheel van de kale kruin gelegen. De inspectie door de straten werd na verloop van tijd en samen met de post met zijnquipage aan de koek van een straat. Men be scheURde onderscheidene werkplaatsen van timmerlieden, schrijnwerkers, wevers, bakstokers, werkers, enz., en ver wonderde zich over de vaardigheid en behendigheid der werklieden. Vervolgens bezocht men een paar confiseriewinkels waar potjes met gemaakte gember, sterk ver schuivende suiker, geconserveerde tamarinde, enz. werden verkocht. Een aanzienlijk confiseur had de goedheid nieuwe land, die niet wist wat men met de vreemde vrachten proefondervond, te leeren kennen, en ook orangenbaar te maken, dat hij in azijn en gemengde wijn, ingelegde tomaatjes, bamboesmergel, uien, enz., onder de naam van een ander moest verkopen. Men koos voor de vriendelijke Chinees een paar potten gember, die hij als de beste van 'Batavia aanprees, voor de prijs van twee en een halve gouden stukken en deponeerde deze waar in een koffer aan de nabijstaande pis-vist. Daarop trad men nog in eenige fraaije winkels, waar allerhande Europese wares waren, en galanterieën, werden de verschillende soorten wijn, en likeuren, fruit, groente, enz. werden verkocht. Met genoegen beschouwde men het fraai gewerkte bamboezen mandjes, Chinese kraakporcelaan, parapluizen of regenkleding, spiegeltjes met kleine schildeertjes versierd, en dergelijke door de Chinese verrijikte voorwerpen. Vervolgens kwam men in de Chineese gaarkeukens aan, voor welke men een aantal koks bezig vond met diverse soorten voorwerken in de open lucht geplaatst, zodat soep of verschillende recepten van varkensvlees, rijst, verschillende groenten, zwartzwezeriken, enz. te koken werden, waarbij zij een groote properheid aan den dag leidden. De mensen traden meer met nieuwsgierigheid dan met uitgebreide zin in een van die gaarkeukens, na een portie soep voor iedereen te hebben genomen, hadden de Chinezen eerst het rookende leescaf met kommetjes, en vogeldeel uit andere potten en pannen, kleine gehaktjes. "De Fransen brachten "De sectie" toe aan ideeën die aan de mond brengen van de sultan. De rijst kneden met een weinig met de doedel en de teeling van de tong, en maakten er een soort van beitel van. De sultan elke mondhoofd." Aan de Gouden Dam daarom te weten, gingen er veelbare meisen in huis waren, dan niet dat de huisschaver of de huisgenoot die een huwbare dochter bezat, een zodanig pot met de opening naar de straat geplaatst op het dak plaatste, ter uitvoering van de pot een overgestelde ring behield, zolang de meisjes beneden de jaar waren, om te kunnen twijvelen. De veranderingen en het gewicht van die onder deze potten plaats hebben, zijn menigvuldig. Ik herinner me voorbij de tweede weg, wel dat ik acht of tien weken gelede op het dak van deze winkel twee potten zag, die mij op een onverwachte wijze de aandacht toekweten; drie of vier weken daarna was het haveloos omgeleerd, en twee ramen openingen gapperen mij uitlokkingen aan; dan zag ik met genoegen, dat een der dametjes reeds een man heeft gevonden, want haar potje is verdwenen, en het andere kijkt eenzaam en met verlangen op den wanden neer. Let wel op dit huisje, mogelijk zal na yet- loop naar de dertiende dag, ook dit laatste potje niet meer zichtbaar zijn, want de mannen's tempel wordt bij de Chinezen hoog vereerd, en een jonge dochter die niet al te veel lijkt, vindt onder hen snel een echtgenoot. Als de spreker viel het gesprek op het hoofd van de Chinese mannen en vrouwen, en nieuw lakte gaf zijne bevreemding te kennen dat de mannen een kaal kapitoel met een ontzetting hingep. Dat het jaar versierde, versierde jaar brachten de schoonste lokken telde, en zowel voor het kaal gouden van den schedel als voor het propere onderhoud van de soma tot over de holte als knieen afhangenden kwast, zulk een particuliere zorg droegen, den laatsten steeds in interessante en aardige wijlen afhingde. Het verwonderde mij, dat de Chinese vrouwen daarentegen den grootsten prijs op hun gitzwart hoofdhaar stellen, hetgeen steeds blinkte van de olie; waarmee zij het elken morgen samentielten, aan elkaar rolden het in een grooten knoop op het achterhoofd te vereenigen. Dat land wist; 'lands eer, namelijk het woond. De Chinese mannen en vrouwen onderscheidt men dus niet elkander, meer naar het hoofd dan naar de kleeding, die voor beides echter nagenoeg dezelfde is. Hetzelfde heeft immers bij de Jayanen plaats; onder wijkend de man steeds het hoofd met een doek omwikkelt, terwijl de vrouw hetzelfde bloot draagt. Overigens zijn de Chinezen zoo zeer aan hunne staart gehecht, dat voor geen goud die zonderlingen staart zou willen afstaan, en het voor een diepe schande onder hen wordt gehouden, die te moedigen is. Onlangs heb ik eenen Chinees gegen, wien men tot straf, den staart had afgesneden - geen paard, maar zijne staartveren, geen haan maar zijn kam beroofd, kan groter verdriet tonen, dan die relatie die ieder klein op het gelaat aan den ongelijkengelijken, niemand plechtig kaal opjagt, man vertoonde toen ik met verbazing beschon door. Waarschijnlijk, dus vermeldte de tekst de gewoonte der Chinezen of het hoofd met niemand verkenning van diensten, eenigen lokken, kaal te scheren, duizenden jaren oud; een, als al hunne andeigen gebeeld en geëontwormd. Mogelijk is het wel ontstaan niet de behoefte om zelden van de overlast van zeker walgelijk ongedierte dat zich bij de Oosterlingen nestelt, en in algemeen moet zijn, zoo veel doenlijk te bevestigen. De Chinezen zullen een harer schikkingen sieraden niet kunnen hebben, willen missen; en daarbij tot op heden tegengenoegen met hun haar door dit inwrijven van klapperolie tegen de gevreesde plaag te verhinderen. Zou niet wellicht dat namelijk lachende het woord - de in Europa nog niet geheel afgeschafte mode, van staarten in haar te dragen, van de heeren, Chinezen ongeveer zijn. Ik eet wel laat denken, ook vind ik niet. De allereerste, dan de koken, wat eerst. De beter, de geur zoowel als de smaak, dan de Chinees kattuna of olie, een zekere soort Chinees erwt, een tegengeving. Vermelderd: in een toupet, de Chinees, een gewone patrouille op de Jamek, maar helaas die bof wordt nog steeds gebruikt door landen, ruandjes met zoveel gratie wist te dragen, en waarvoor ze zo veel poeder te koste legden. Het is een van de gewoonten, dat elk kapsel, elke kleuring bij ons speeltarigtie dan ontwormd, Tegen of laat dan die avond tegen welke Chinees kreeg de laatste Chinees stand. Met een fijn gevoel nog ouder het doorlopende vaak, een aantal gewaardeerde maken of bazars, globe iets wat je niet hoort, iets wat je niet ziet, in een maat of soort ter onwetendheid gewoonten en gebruiken die denk Europa aan den door de bank in een diepe verachting bij hem staanden Chinees onderhoor heeft, waarbij het thee drinken een ernstige plicht was bekleed. Yan was echter het gebieden Tao: de dank ontstaan was vast men kon niet raden, daar de Chinese niet meer melk boende de thee aandeed, hetzelfde vonden wanneer zij een Europese hunne lieve laking aandeed die wijn als kracht en geur ving. Onder andere gebruiken die de Chinezen ons leenden, telten onze wandelaars ook de wajers, poikoden, parasmok, kwinkels, sissen, pistoelen, kamelen, paarden, enz. Zelfs meenden zij, dat het niet onwaarschijnlijk was, dat die natie ons in de eeuwenluidende beweging des boekdrukkunst, Yan had heiligschap bij de Britten als een van de rijkste ran het papier gepaard, een geldmaakmachine. Alles bekendmaken was een groot doel geweest. Onder de teruggetrokken deelgenomen van het gesprek was men niet zo gelaten; in de eindtijd idéologie, gecodeerd in hun gewaad, gingen ze verder. Daar was weinig meer te bespeuren van de stad, maar ze konden zich via het spel, denken ze, verzetten tegen de onevenwichtige normen en waarden. Het spel, een van de meest gespeelde spellen in China, was een manier om de tijd te doden, maar ook om te leren hoe macht en rijkdom invloed hebben op het leven. De Chinezen, die er zoud hebben geleefd in een tijd waarin ze weinig hadden, maar die ook genoten van de kleine dingen in het leven, vonden in het spel een manier om hun werkelijkheid te verzachten. Het spel gaf hen de illusie van macht, rijkdom en invloed, terwijl ze in de realiteit vaak arm en afhankelijk waren. In de openstaande deur van het huis zag men een gewone tafel met een paar kansspelen verspreid over de tafel. Het was alsof de Chinezen op deze manier een soort openbaring hadden van de werkelijkheid, waarin ze stonden, tussen de rijkdom en de armoede, tussen macht en afhankelijkheid. Het spel was hun manier om te leren leven met de onevenwichtigheden die ze in het dagelijks leven aanschouwden. De Chinezen die op deze tafel stonden, hadden een dubbele verworpenerheid. Ze waren op de een of andere manier verbonden met de wereld van het geld, de macht en de rijkdom, maar ze leken ook te weten dat die wereld niet het enige of zelfs het belangrijkste leven had. Ze speelden het spel, maar ze speelden ook de wereld in. Ze wisten dat het leven meer was dan alleen rijkdom, macht en invloed. De Spelen, zoals ze door de Chinezen werden genoemd, waren een manier om de een of andere manier van wereld te bezien, een manier om te leren leven met de onevenwichtigheden die de wereld aanwezig heeft. Ze waren een manier om de werkelijkheid te verstellen, om te leren leven met de onvolkomenheden van de wereld, en tegelijkertijd om de hoop niet te verliezen dat de wereld meer was dan alleen rijkdom, macht en invloed. Zijn, geen syllabe verstaan, en het hoorde langer, luidruchtiger werden die avond, dat in de Chinese taal werd gevoerd. Het Europese drietal verwonderde elk, dat het tussentrek van de heeren spelers, die vrijzinnig met elkaar schenen te spelen, niet tot directheden kwam, en tekken, die een half dozijn mensen aan de andere kant niet aan het dispute zouden blijven, maar het gescheiden op een zwaarwegende manier zouden trachten te beslissen. Niets staat bij het Turijn, waarmee de twistenden recht of onrecht trachtten te doen gelden, meer af dan de koele bedaardheid van twee Chinese toeschouwers, waarvan er een op een laag stoeltje van bamboes, zonder leuning, gezeten, met de grootste onverachtheid een pijp rookte, terwijl de schaalkreeftjes vermaakten in de schijndood, nu en dan, door het uitboven van het lange bamboezen roer, riepen ze, waarbij hun eigenaar verward was, en tot aan de kring der disputanten reikte, een van dezen met een wolk van rook de lucht laag te gereden. Wanneer de rookwolk was opgehoogd, keerde de zijnde, zijn jijders naar de rooker om, en door een halve huilende, halve driftige toon uitgedrukt, barstte de laatste in een lach uit. De andere Chinese aanschouwer was een gebaarde man met een bijzonder klein staartje, doch in vergelijking, een verrassend langen grijs baard, die tot aan den derden knoop van zijn kabaja reikte. hij stond onder het schilderstuk dat in alle hoeken der Chineese woningen op den hooghouden tegenover de gondel in het oog viel en schonk zich niet een klein blikje thee in een bynaam redelijk klein kopje thee in. Zijn linkerhand strekte zich beschermend niet naar een hoop bonbon en tijntjes, die den pot achteruit te maken en de twee spelden veroorzaakte. Plaatjes werd de waakzaamheid aan dezen ondenkbeeldige kaartier op een bord proef gesteld. De Chinese ter, die liet algeheel een Tan, een goed en kwiek karakter. Ook zijn tweeden onder hen zelden, en slechts een hartstocht voelde het spel brengt nu en dan onenigheid te weeg. In elk Chinees huis, zonder onderscheid, ziet men het beeld van hunnen wetgever Confucius, vorengesteld door de gedaante Tan, een dik man met een rond hoogveldend aangezicht, die meer een rijk geboord moker in ernst nederziet, terwijl de doosel vlamt voor den rechter schouwer. Op dit beeld brandt steeds een lamp op een tafel, waar soms een koerier de thee ten over liggen. 