title: Geschiedenis van de Protestanten en de hervormde kerken in Poitou
creator: G. J. v. d. H ., Auguste François Lièvre, Evangelische maatschappij, Amsterdam
text: In de ma|ind April 1751 plunderde de politie, b^gestaan door v^f kompagnién ruiterg , v^f of zes huizen van 't dorp Bagnaud en verspreidde door vele buitensporigheden schrik in 't kerspel van Exoudun. Vele inwoners ñamen de vlugt, ais zj¿ hunne burén naar de gevangenis zagen voeren ; de een verdween voor goed, de ander durfde niet dan na ver loop van twee jaren weder- komen; de meesten bragten gedurende drie of vier maanden den nacht steeds buiten hunne huizen door, terwyl zy noch ter jaarmarkt, noch ter weekmarkt durfden gaan. Velen werden gevangen genomen. Het waren voor *tmeerendeel geloovigen, die hunne huweiyken hadden laten inzegenen of hunne kinderen 20 r 306 hadden laten doopen in de woest^n. De gevangenissen van Saint-Maixent en Melle waren overvol. Sommige bleven er ver- scheidene jaren; anderen stierven er; vroawen gingen er niet nit dan om plaats te maken voor hnnne echtgenooten en omge- keerd. De kloosters ontvingen ook een zeker aantal gevangenen. Vele Jonge lieden werden , vooral in de laatftte jaren , zonder eenigen regtsvorm soldaat gemaakt De kerken van Poitou getroostten zich groóte opofferingen om het noodige te verschaffen aan de gevangenen en aan de hais- gezinnen , wier hoofden oí broodwinners op de vlagt of onder de wapenen waren. Eostbare regtsgedingen , door de leden der kadde gevoerd, werden evenzoo door de geheele gemeente ge- dragen. leder begreep, dat het voor de zaak van alien was dat sommige leden, en be||verde zich om banne rampen tever- zachten ; zelfs de arme , voor wien men iederen zondag kollek- teerde, bood z^ne offerande aan, ais de predikant, voordat hg aan de vergadering den zegen gaf , de liefdadigheid der geloo- vigen voor de gevangenen inriep. xxm. ' Werden de kerken der woest|jn door deze bogen overvallea te midden eener eeuw , fier op baar licbt , en veel sprekende over bumaniteit , z^ berstelden zich met een soort van na^jver ^ings weder. Sints men wed^r geordende predikanten had, kwam men van alie kanten zamen om hen te hooren. Daags vódr znlke vergaderingen waren de wegen overdekt en de herbergen tot stikkens toe gevuld met geloovigen , die van zeer verre gekomen waren. De godsdienstoefening werd op klaar-lichten dag ge- hoaden; op sommige plaatsen, gelgk te Moachamps, zelíá openl^ en op het anr van de mis. Gounon en Pélissier had- den een ontzettend groot arbeidsveld. Geregeld al de kerken van Poitoa bezoekende , deden zg daarenboven beortelings groóte rondreizen door omliggende gewesten. Ongelokkig leefden deze beide leeraars niet in overeenstemming 307 met elkander. Noch liet • schoene werk van herstelling , waartoe zQ geroepen waren , noch de stonnen . die aanhoudend boven hunne hoofden loeiden , hadden hen hunne ellendige twisten kunnen doen vergeten. Dikw^ls trad die oneenigheid op de bedroevendste w^ze te \oorschyn. En het gevolg was , dat er in den boezem der ge- meenten , naauwelQks eenigzins hersteid , ook partyen ontstonden. Ten slotte werd de beslissing van bestuurderen der akademie van Lausanne ingeroepen , die aan Loire , herder van Languedoc, en een ouderling van dat gewest opdroegen *t verschil te vereffenen. Bit gelnkte hun, en om verdere verdeeldheden voor te komen werden de beide leeraars nit Poitou verw|jderd , en hun ieder een anderen afzonderl^ken werkkring aangewezen. In Poitou kwam nu ais leeraar Fierre Gamain , gezegd Lebrun of Moinier, die nog slechts één jaar aan de akademie had doorgebragt. Naauwel^jks was Gamain aangekomen in Poitou, of hjj ver- kreeg er ook door zgn standvastig en verzoenend karakter een grooten invloed, en wendde alie moeite aan om de ver- deeldheden , die de kudde bedroefd hadden , te doen vergeten. Ontzettend groot was z^n werkkring; alies moest b|jna nog geregeld worden, waardoor hj¿ ais met werkzaamheden over- stelpt was en steeds omringd van dreigende gevaren. Maar moedig zette hy steeds het werk voort, waartoe h^ geroepen was. Men was sints eenige jaren verpligt de vergaderingen des nachts te houden; toen evénwel de vervolging in 1756 een weinig bedaarde , besliste eene provinciale synode , dat men zooveel mogel^k by dag zou bgeenkomen. Eerst in 1760 kreeg Gamain in Pougnard, b|jgenaamd Dézerit, een ambtgenoot, om hem b|j zjjne veel omvattende werkzaamheden ter z^de te staan. Ieder moest voor zich een „kweekeling'' aannemen. De godsdienstoefeningen werden nu op dag gehouden, maar in de open Incht. De protestanten van Villefagnan waren de eersten, die, in 1762 , een huis kochten om zamenkomsten te houden. Gedurende v^f jaren konden z^j daar vergaderen zonder verstoord te worden. In 1764 huurden de hervormden van Saint-Maixent in die 308 atad een klein huís , waar z|j alie zondagen b^eenkwamen , al> z}j de vergaderÍDgen der woestyn níet konden bjjwonen. Deze zedige kapel werd zonder eenige gemcht makend^ plegtigheid in de eerste dagen van Juiy ingew^d. Twee maanden daarna legde de kerk van Régné den eersten steen van een tempelgebouw. De kerken werden na met mst gelaten en men kreeg weder moed. ^Ónze vergaderingen z^n menígvuldig en talr^k bezocht/* schreven de leeraats. «"W^j houden er een in een vlek en de overígen op 't land , nu eens in de nab^heid van steden , dan weder ver af , zooals dat het geschiktste uitkomt. Al de geloo-* vigen treden openl^k ais zoodanig op. De kerkel|jke orde ii bersteld op al díe plaatsen, waar zich protestanten bevinden. Onze bezigheden vermeerderen zoodanig , dat w|} geen oogenblik rust hebben." Het vorige jaar hadden zy , op hunne rondreis in den tyd van 'tPaaschfeest, 1066 nieuwe avondinaalsgangers toegelaten y en in een enkele maand bad een bunner 113 doops- bedieningen en hawal^ks-lnzegeningen gehad. De gevangenissen waren allengs ledig geworden ; ter naauwernood rigtte men van tyd tot tyd eene dagvaarding tot wie buune kinderen lieten doopen in de woest^jn. XXIV. Deze kalmte was niet van langen dnar voor dé bervormden van Saint-Maixent en omstreken , wier wettig ongednld de te langzame vorderlngen der verdraagzaamheid vooruitliep. Het buis, waar z^ te zamen kwamen, lag in 'tmidden der stad, naast de deur van den zaakgelastigde van den intendant, be- kend door zgne on verdraagzaamheid. De overige overheids- personen waren weinig beter gezind. Zy rigtten een klaagscbrift tot het hof, dat daarop den markies de Poyanne^ inspecteur- generaal der ruiter^ last gaf , zich op z^ne doortogt door Saint- Maixent met deze zaak bezig te houden. H^ kwam er op 't gewone uur der godsdienstoefening aan , met het doel om de verzamelde protestanten te overvallen. Gelokkig , en ais door 309 een soort van voorgevoel, was men daar sedert veertien da- gen reeds niet meer b^'eengekomen. De generaal liet dé aanzienl|jksten der kettersche godsdienst by zich komen, die h^ le vergeefs trachtte over te halen om te beloven dat er geene vergaderingen meer zouden worden gehouden, terwyi hy er bgvoegde , dat hfl bevel bad vier edellieden in een versterkt kasteel voor gebeel bun leven te laten opsluiten, en vier bur- gers met vier boeren te laten opbangen. Hjj dreigde zelfs zgne rniterg het land in te zenden , met bevel de band aan de ver- gaderingen te slaan, maar vergenoegde er zicb ten slotte mede om de banken en stoelen van de kapel te laten verkoopen, en zjjne dragonders gedurende veertien dagen by de protestan- ten in te kwartieren; zy betaalden echter bunne vertering. Aan velen werd hierdoor weder vrees ingeboezemd: de beer de Miauray liet *t werken aan 't kerkgebouw staken. De vreesacbtigsten wilden zelfs met de godsdienstoefeningen opboa- den ; doch de leeraars wezen deze bescbroomde raadgevingen af, en gingen voort alie zondagen , efi na en dan zelfs in de week , te prediken. De vereenigingen , waarby leeken voorzaten , bad- deu ais naar gewoonte plaats. Scbildwacbten bielden alt^d een waakzaam oog In den omtrek der vergaderingen. Twee raalen doorkruisten de geregtsdienaars bet veld; maar ais zy wisten, dat de preek aan ílen eenen kant gebouden werd, gingen zy den anderen kant uit. Alies nam weder z^n gewonen loop. De beide leeraars, niet meer in siaat al bunne werkraamheden naar eiscb te ver- rigten , riepen een student uit Lausanne , Tranchée, gezegd Por- tuniére , ter bunner bulpe , welke keuze door de provinciale synode in 1765 goedgekeurd werd. Doch deze rust moest nog eens verstoord worden. Men vond in een nieuwe wet op de aanwerving voor de krygsdienst een laatste middel om te kwellen. Volgens een der artikelen was b|j die geen wettig bewys kon indienen , dat by gehuwd was , aan de krjjgsdienst onderworpen. Daar de burgerl^jke stand nog in banden der pastoors was, konden de vereenigingen, ge-. 