text: Å DAF Umm ue Uuuu Rumi W Wami WE mi AX h 1 RY ww y w | w w | w | ww |a| uw R Ra w s” <w I | R e e e a a STRAŻNICA POLSKA aina ainaani ż PRENUMERATA na „Strażnicę polską* wynosi: Kwartalnie: We Lwowie: bez przesyłki 1 zł. £O et. POLITYCZNO-EKONOMICZNO Lwów, 15. Stycznia 1886. P IS M O pPÓŁECZNE Rok 1. | $ $ Ps Abi REDAKCYA w Rynku L. 8. p ADKINISTRACYA Rynek L. 9. f Ivseraty od wiersza (petit) 5 et. i Wszelkia mależytości przysyłać należy | pod adresem MARRDARDDBDMPRAA MAH ) „n mprzesylką 1 „ 60, wychodzi (3 Do Administracyi „Strażeicy polskiej** RA at dwa razy na miesiąc, każdego 1. i 15. ng roge p Azozgonige Roloaraknoni | ASA s 5 raz Pojedynczych Nrów nie sprzedaje się. ki PKR Oh t l C R EW | Skutki polityki serwilizmu. Kilkakrotnie wykazywaliśmy, że błędna po lityka Koła polskiego we Wiedniu, zaprowadziła nasz kraj na drogę ogólnego bankructwa. Dla e goistycznych celów i zaspokojenia próżności na szych przodowników politycznych , poświęcono szersze poglądy narodowe i kostytucyjne środki działania, mogące zapewnić Polakom w państwie rakuskiem stanowisko, które im w dobrze zro zumianym interesie austryackim przyznane być winno. Stało się inaczej, a dzisiaj zbieramy już gorżkie owoce bezprogramowego działania wców zasady „nie trzeba robić trudności“. Zwie trzałe hasło naszego wiedeńskiego poselstwa, usu nęło nawet wśród naszych sprzymierzeńców poli tycznych grunt do podjęcia inicyatywy i skute cznego działania parlamentarnego tam, gdzie li czne stronnictwo polityczne z natury rzeczy, decy dować winno. Trafność naszych poglądów na o0 becną sytuacyę, potwierdza wiadomość, jaką otrzy maliśmy od jednego z mężów stanu, który niezaprze czenie zajmuje wybitne i niezależne stanowisko polityczne. Pisze on „straciliśmy nietylko sympa tyę, lecz szacunek w tutejszym świecie polity cznym*, Wszystkiemu temu winna błędna polityka Koła polskiego, która dła chwilowego przypodo bania się kilku wpływowym osobistościom, po święciła polskie stanowisko, któremu zawsze i wszędzie przyświecać w'nna idea swobody, idea wolności. Dosyć przypomnieć tutaj newelę szkolną i ustawę komasacyjną. Dla chwilowego sojuszu z reakcyonistami i klerykałami najczystszej wo dy, pogwałeono zasadę sprawiedliwości „nie czyń drugiemu, co tobie niemiło*. Dzisiaj odwróciły się wszystkie stronnictwa od Koła polskiego, uważając je tylko za narzę dzie do utrzymania kilku osobistości u steru Przewódcy Koła polskiego zapomnieli, że osobisto ści u steru nie są wieczne, wpływ ich za jednym zamachem ustać może, a na ich miejsce przyjdą nowi, którzy nżyczone poparcie swoim poprzedni kom nie policzą za zasługę i żadnych ustępstw dla kraju z tego tytułu nie poczynią. Natomiast rozumna idea polityczna poparta wytrwałem i systematycznem domaganiem się © przyrodzone prawa narodowe, równouprawnienie kraju wzglę dem innych krajów koronnych, przeżyłoby wszy stkie znikome postacie karyerowiezów i wszelkie Pamiętnik więźnia stanu Š. p. Ks. Wincentego Bukowskiego, PLEBANA. 8) (Ciąg dalszy). Nie tak to łatwo było dawniej podróżować ; w każdem miasteczku szarpano cię i badano 0 pa szport. Mieliśmy tylko świadectwa, że jesteśmy alumnami, a paszportu nie mieli, bo to szło bar dzo przykrą i kosztowną drogą. Puściliśmy się na opatrzność Boską. Przyszedłszy tedy pod progi Krakowa, który jeszcze wówezas był rzecząpospolitą i strzeżony był od trzech cerberów, stanęliśmy w Podgórzu. Pró bujemy wejść niby spacerkiem do miasta, ale śled cze oko policyanta dostrzegłe mię i zawróconego wprowadza policyant do komisarza policyi Dut kiewicza. Ten mię z góry: poco do Krakowa przysze dłem, poco studenci z Przemyśla do Krakowa cho dzą ? — na bunty, na spiski! — A gdy mu oświad wyzna| go rodzaju dorobkiewiezów. W tem leży cała wi na błędnej polityki, że nasi posłowie zamienili cele a środkami działania. Dla uzyskania wię kszości przy głosowaniu nad niektóremi, nasz kraj bardzo mało obchodzącemi nstawami, posu nęli swą abnegacyę do tego stopnia, że zeszli z terenu, na którym cała nasza Świetna i wiekopo mna tradycya narodowa osnutą została. Dla tego też dzisiaj straciliśmy sympatyę i szacunek, gdyż sława narodu, który wszystko poświęcił „za naszą i waszą wolność,* pozostaje w rażącej sprzeczno ści z czynami jego wybrańców. Wspomniany na wstępie mąż stanu pisze dalej: „Cóż robić, za winy przodowników pokutować muszą często na rody wieki“. Przewódey Koła polskiego muszą na siebie wziąć całą odpowiedzialność za swe serwi listyczne postępowanie, gdyź ogół w naszym kra ju nawoływał ich ciągle do zmiany frontu. Nie to jednak nie pomogło, gdyż posłowie nie uważali się za mandataryuszów swoich wyborców, lecz za mianowanych ambasadorów, którym grzeczne i uprzejme słówka sfer decydujących starczą za czyny i zachęcają do służby w prsedpokojach ga bisetów, aby uzyskać bądź to protekcye dla swo jej famili, bądź też inne osobiste koncesye. Niech teraz odpowiedzą przed krajem ei, którym się zdawało, że era polityki serwilistyez nej wiecznie trwać będzie, tymczasem grubo się przeliezyli. Zużyli bowiem swój wpływ na party kularnych interesach, a do skutecznej obrony kraju nie mamy bojowników. x We Wiedniu przestają się liczyć z naszymi weteranami parlamentarnymi, jako takimi, którzy po wyświadczeniu rozmaitych usług stali się zby teezni. Gdyby ich taka kara osobiście tylko do tykała, przeszlibyśmy nad tem, upokorzeniem do porządku dziennego. Lecz kraj powierzył losy swoich publicznych spraw tym właśnie weteranom, którzy sami przedstawiali swoje wpływy w jaskra wych kolorach i pocieszali ogół w kraju, że sta nowią stronnictwo rządzące, zdobywające dla na rodu korzyści. Tymczasem okazuje się dzisiaj, iź zamiast korzyści, znosić masi kraj bolesne upoko rzenia, gdyż przeciwnicy Polaków wołają z try umfem: „A gdzież to ci Polacy , którzy wojowali za wolność narodów ? Ich polityka i postępowa nie w anstr. Radzie państwa dowodzi wymownie, że uganiają oni tylko za osobistymi interesami, nie mogąc się wznieść tam, gdzie tylko idealne interesa ludzi prowadzą.* Jeżeli za udzielenie po sady kuzynkowi, głosowano nad wnioskami zmie rzającymi ku ukrócenia swobód politycznych, je | c czyłem, że mam tu krewnych, bo mój ojciec z Kra kowa pochodził, teraz nim na kapłana odbiorę poświęcenie, chciałbym ich poznać, bo już później nie będę mógł i t. d., — zżymał się, unosił, i nie chciał pozwolić, chociaż czytał świadectwa. Mój towarzysz wymknął się jakoś szezęśliwie, a mnie nie pomogły nie prośby, musiałem wrócić. Przykro mi było widzącemu miasto i tylko przez most oddalonemu wracać nazad do Przemy śla po tylu przebytych trudach. — Nie — rzekłem sobie w duchu — muszę być w Krakowie! Stra ciwszy cały dzień na różnych próbach, to szukające kapelana wojskowego na Podgórzu, którego nie zna łem, to znów próbując z oficerami znajomymi ująć sobie policyanta, to z tym toz owym — nie się nie udaje. Wreszcie chciałem się przeprawić przez Wi słę na łódce rybackiej, ale straż pograniezna gro żąe wystrzałem, nawróciła mię nazad. Resztę czasu spędziwszy na oglądaniu mogiły Krakusa, Krzemionek i katedry Twardowskiego, zasmucony i zgnębiony na duchu wysilam się na koncepta, aż mi przyszło na myśl pójść do pobor cy cła jakiegoś Niemca, i tego prosić o instancyę |, do komisarza policyi, aby mi dał przepustkę do Krakowa, — tłumacząc się najbardziej tem, że chciałbym się poznać z krewnymi. Uczciwy Nie miec poszedł ze mną do biura Dutkiewicza i wy żeli głosowano w interesie przyobiecanej synekury dyrektorskiej za przedłużeniem przywileju kolei północnej, wbrew żywotniejssym interesom kraju 4 i państwa, rola przewódców w austr. Radzie pań stwa wywołać musiała oburzenie w szerokich ma1 sach narodów rozmaitych krajów koronnych. ji Opinia kraju, kilkakrotnie uznała za konieczną | potrzebę, by w zarządach centralnych zasiadała | dostateczna ilość wyższych urzędników Polaków, którzyby obeznani z potrzebami kraju, mogli spra wiedliwie załatwiać agendy dotyczące jego ludno ści. Zadaniem Koła polskiego winno być, walezyć i o powiększenie liczby posad, czyli walezyć o za sadę, a nie o osoby. Nominacya bowiem osób na| leży do władz wykonawczych, a zadaniem stronnif ctwa w parlamencie winno byé użycie wszelkich konstytucyjnych środków, by współobywatele byli Fi dopuszczeni do władzy wykonawesej. Nasi posło| wie inaczej jednak swe stanowisko zrozumieli. EN Jeżeli chodziło o jakąś nominacyę w ministerstwie, używali wszelkich wpływów. aby nie p. X. zGa licyi, lecz krewny posła p. R. s Galicyi, posadę otrzymał. 1.4 Tym sposobem posłowiesami się degradowali do rzędu pośredników między konkurującymi a władzami wykonawczemi. Gdy wpływy w parla meneie osłabły, rola pośredników dla posad krew niaków, stała się nie do pozazdroszesenia. Kraj najwięcej ucierpiał przez takie postępowanie na szego poselstwa, gdyż zabiegi prywatne uznaao za żebraninę o łaskę, która się obeenie wyczerpała. | Gdyby posłowie stali na stanowisku zasadniezem, A nie uważanoby nominacyj urzędników Polaków za a: łaskę, lecz sa uwzględnienie słuszaych żądań kraju. Z przytoczonego na wstępie źródła dowia dujemy się nadto, że obecnie rugują Polaków z zarządów centralnych, a ich miejsca zajmują Cze si i Niemey. Z wyższych urzędników jest tylko jeden radca dworu w ministerstwie spraw wewnę trznych. W ministerstwie skarbu jest wprawdzie Ą jeden, lecz ten jest ad personam przydzielony miJ nistrowi, zatem nie może być ta posada uważaną | jako zapewniona dla Polaka. W ministerstwie oświaty niema ani jednego rzeczywistego radey A dworu z Galicyi, w ministerstwie rolnictwa rów nież ani jednego. Tylko w ministerstwie sprawie dliwości jest kilku, którzy za dawnego ministeri stwa centralistycznego zostali powołani. Dzisiaj nie cheą już mianować Polaków se kretarzami ministeryalnymi, lecz dotyczących kan> dydatów mianują starostami w Galieyi, aby tylko uratować posadę dla Niemca lub Czecha. F 3% prosił dla mnie przepustkę do Krakowa na 24 godzin. rE Dostawszy pozwolenie, pomyślałem sobie: „I za trzy razy po 24 godzin nie będziesz mię! tu widział panie komisarzu!* ; j e m4 < 2 = $ Właśnie była Niedziela, poranek; — w roz| licznych kościołach dzwoniono na nabożeństwo, lud krakowski poważnie dążył do Świątyni. Pokojówki — i kucharki rozchodziły się z koszykami do domów; — |. przekupki sławne już kończyły swe poswarki i szczebiotania , sprzątały swe towary, — żydziska tylko włóczyły się i darły między sobą. Po drodze wstąpiłem do kościoła 0O. Bernardynów, ukląkłem acałowałem ziemię krakowską, pomodliłem sięi po sunąłem do Rynku. Byłem w kościele Panny Ma ryi i św. Wojciecha, potem na Zamku. Przejęty by| łem uszanowaniem dla Krakowian, widząc ich | z nabożnem sercem modlących się. A Poszedłem na Skałkę, a napiwszy się kawy, A: bo to najtańszy był żywioł w Krakowie, RE na mogiłę Wandy. Tu na mogile położywszy się, dumałem o dawnej świetności Krakowa. Odetehną+* wszy nieco wróciłem do Krakowa. Po drodze przy” patrzyłem się tańcom krakowskim ; chciałem widzieć jak się biją — ale natenczas nie bili się — à Za miast miodu — wódkę pili blaszankami — zamiast Oto rezultat siedmioletniego wysługiwania się, rezultat polityki trzeźwej i przezornej! Takiemi zdobyczami może się poszczycić stronnictwo, któ re głosy przestrogi nazywało anarchią i wszelkich dokładało starań, aby tylko prasę polską gnębiono. Do wieńca smutnych zasług stronnictwa stańczy ków prsybywa nowy liść, ktory oby był ostatnim, . gdyż nadszedł czas, że sbankrutowaBe stronnietwo stańesyków ustąpić musi w iateresie kraju i pań stwa miejsea, stronnictwa opierającemu się na sze _ rokiej podstawie narodu, stronnictwa, które szuka _ miły i zdrowych ooków żywotnych w ludzie, tym = najsilniejszym organizmie bytu politycznego i spo = łeeznego kraja i państwa. Członkowie stronnictwa _. 8tańczykowekiego pogodźcie się s tą myślą, iż za = ufanie kraju, któreście nadużyli, już do was wię ~ cej nie powróci, i ustąpcie z areny, która nie może być targowiskiem ! Mowa ks. biskupa Pełesza. wypowiedziana w Izbie Sejmowej dnia 4. stycenia b. r. „Nie myślałem zabierać głosu, jako zbyt k.ótko zasiadający w tej Izbie, i nadto zajęty w ostatnich czasach ezem innem. Wiadomo bowiem, że obejmuję |. w sobotę dyecezyę stanisławowską. W chwili, kiedy mówię, myśli moje są poza Izbą. A co przykrzejsza, / że niefortunny przypadek zmusza mnie wystąpić po = lemicznie, i to kategoryczno polemicznie przeciwko mężom, których zresztą szanuję, i radbym zawsze pepierać ich intencyę. Jednakowoż debata przeprowa dzona jest tego rodzaju, że mnie zmusza do zabrania głosu, Czynię to jako syn tego kraju, jako Rusin i jako biskup katolicki (Brawo). Rozprawa toczy się nad wnioskiem o zmianę pewnych paragrafów ustawy językowej, i właściwie należałoby mi się trzymać ego przedmiotu, P. marszałek jednak nie zbyt ściśle rzestrzegał tego i dlatego i mnie wolno będzie od fąpić od rzeczy samej, zwłaszcza iż nie jestem fa chowym ani przygotowanym. Właściwie chcę złożyć oniekąd oświadczenie, która zostaje w związku tem oo tu było mówione. Przykro mi, że piękny rzebieg rozpraw, w którym przebija się na wskróś obra wola i życzliwość ludzi rozumnych ku spra iedliwemu dla Rusinów rozstrzygnięciu tej sprawy — 00 konstatuję według własnego wrażenia — przy kro mi, że tę harmonię zakłóciły niektóre mowy, a przedewszystkiem mam tu na myśli mowę ks. Ka ezały, z którym przed laty miałem do załatwienia podobną sprawę jako literat z literatem. Wówczas ‘i oŚwiadczyłem mu, że do spraw i poglądów jego po = litycznych i narodowych nie mieszam się i pozosta iam to jemu. Jednakowoż zaznaczyłem wtedy że na olu religijnem a osobliwie dogmatycznem nie zeam dnych względów (Brawa), i od moich zapatrywań j jako ksiądz a obecnie biskup nie mógłbym odstąpić ani nie śmiem (Brawa). Owóż ks. Kaczała w swojej mowie, w którą zresztą bliżej nie wchodzę, bom jej dobrze nie słyszał, powiedział, że po unii lubelskiej stała na Rusi zaoktrojowana unis kościelna. Czyż twierdzeniem tem chce się przysłużyć sprawie, któ "rej służy:? Rusini żalą się dość często na to, że ich podejrzywają o skłonność do szyzmy i Moskwy. Przy jnaję i podzielam ten żal. Ale niechaj ci, którzy służą kiej sprawie z przekonaniai dobrego sumien a, nie czynią nie takiego, coby mogło d-é powóddo takich nsynuacyj. Nie wchodzę w to, jak unia przyszła do a Ð szląskie kapelusze. Chciałem im wyrzucać to pkceważenie starożytnego stroju, ale lękałem się = policji. Z ciężkiem sercem wróciłem do grodu, zaję , ty odszukaniem krewnych. W tym celu udałem się |” ma gospodę piekarską i tam znalazłem czeladnika, , który mię zaprowadził do stryja, — a w pół go dziny jużem był otoczony całem gronem ubogich Sicyjów, wujów, stryjenek, ciotek i braci stryjecz ych i ciotecznych. Wielce się radowali, widząc Bynowca wyuczonego do kapłańskiego stanu. Nędza h była wielka, bo Kraków zamknięty nie dostar zał im pracy. Nie mieli mię nawet gdzie przeno _ cować , aż mię ciotka Katarzyna zaprowadziła do = cehrzestnej matki ojca mojego, bardzo poczciwej _ polskiej staruszki, która radując się z tego przyby cia i wypytując o ojca, przenocowała mię przez ilka dni u siebie i nagadać się nie mogła o losie biednego Krakowa. Staruszka mogła liczyć 85 lat ale dawnego chowu kobieta, jeszcze była przyto 4 i dość rzeźką. Miała syna introligatora ; ten mię oprowadzał wszędzie po kościołach i po zna = jomych i wyrobił mi pozwolenie zostania w Kra | kowie dopokąd zechcę. U niego widziałem masę siążek zakazanych do oprawy danych; chciał mi iektórych udzielić, ale bałema się rewixyi na rogatee ezterograniasty ch czerwonych czapek, nosili wyso-|i nie brałem, 2 skutku; każdemu wiadomo, jak piękny był stan cer kwi ruskiej w pierwszem stuleciu istnienia, Do końca 12. wieku jeszcze była ona katolicką. Od początku 13. stulecia padło między nas Rasinów ziarno nie zgody i zaciężył paleo Boży nad naszą ojczyzną. Są to rzeczy bolesne dla każdego człowieka, a tem bar dziej dla Rusina. W 16. stuleciu przyszliśmy do tego, że mie by ło na Rusi ani jednego człowieka, któryby nie opła iwa? strasznego upadku cerkwi, a tem samem iru skiej narodowości. Nie powołuję się w tym wzglę dzie na katolików, na Polaków, ale na Świadectwo takich mężów, jak kniaź Juryj Ostrogski i na lwow skie bractwo stauropigijskie. Przypominam starania kniazia, aby przywieść do skutku unię z Rzymem. Przypominam smutne, niemal płaczliwe słowa, jakie mi odezwało się lwowskie bractwo w r. 1583. do ówczesnego metropolity: „My błakajem sia, jak bi dnyi wiwci, kotrych pastyr opustyw*. Było nie szczęście, a nie było rzeezywiście pomocy, bo gdzież się mieli zwrócić? Do Konstantynopola? Wszak tam było jeszcze gorzej. Metropolita Onesyfor nie mógł niczego zrobić. Cóż mieli począć? I oto szczęśliwa myśl unii nie wyszła ani od korony, ani od Rzymu, ani od innych zakonów, tylko wywołała ją wewnę trzna potrzeba w sercu kaźdego uczciwie myślącego Rusina. Było to największe szczęście dla ruskiej cer kwi, iż przy końcu 16. wieku unię — nie zawarto, ale odnowiono (brawa). A zatem unia nie zosta ła zaoktrojowana, i nie jezuici, ani Rzym, nie król polski Zygmuat II, i nie szlachta dała nam unię, lecz unia wyrobiła się na podstawie wewnętrznej, żywotnej potrzeby narodu ruskiego (brawa). Twier dzenie te ks. Kaczały muszę odeprzeć nietylko jako bi acup katolicki, ale jako Rusin, muszę odeprzeć z od razą, i podnoszę przeciwko niemu solenny i uroczysty (torżestwennyj) protest (brawa). Powiem” jeszcze więcej. Szanownemu ks. Ka czale, którego, nawiasem mówiąc, nie pomawiam ani na chwilę o jakieś szyzmatyckie tendeneye, i o któ rym jestem przekonany, że jest szczerym katolikiem, przez namiętaość w tej sprawie wyrwały się takie słowa : „dobre szezo unja szcze ne upała*. Ośmie lam się twierdzić, że unja jeszcze nigdzie nie upa dła. Spytajcie, gdzie się podziała ta słynna prowin cya kościelna, która w połowie 18. stulecia miała 9 wielkich arcybiskupstw i biskupstw, do których należało więcej niż 13. milionów wierwych? Dziś jej nie ma. Mimo to ja twierdzę, ża unia nie upadła, ale została zniszczoną (brawa) przez tych ludzi, u których panuje „siła przed prawem* (brawa). Zresztą smutne to wspomnienia o tamtych minienych czasach. Jako Rusin szczery muszę powiedzieć, że żaden prawy Rusin nie może wychwalać tego stanu rzeczy, Proszę popatrzeć, czy tam gdzie zniesiono unię, wolno jest Rusinom w cerkwi i w szkole od zywać się ojczystym językiem? My żyjemy w Austryi, mamy konstytucyę, mamy rówsouprawnienie, i nie mamy przyczyny bać się, aby unia upadła. Nie upa dła — śmiem twierdzić; ona była, jest i będzie sła wniejszą, niż kiedykolwiek była (brawa). Przykro mi, że przeciwko ks. Kaczale masiałem tak katego rycznie i z największą wystąpić stanowczością. Nie chaj jednak nie myśli, iż także w innych względach miałbym występować przeciwko niemn. Nie. Znam jego dążenia pod względem narodowym, i wiem, że on i całe jego stronnictwo pewnie będzie działać na gruncie kościoła, na gruncie literatury małoruskiej, i na gruncie austryackim (brawo). Czas jednak zwrócić się także na drugą stronę Izby. I tu usłyszałem słowa, których nie mogę pomi zadowalniając się tem, żem niektóre przeczytać mógł powierzchownie. Z jakiem niewymownem czuciem wstąpiłem na mogiłę Kościuszki ! Ueałowałem tę świętą zie mię, którą lud na znak uwielbienia tego wielkiego bohatera wysypał. Było to święto Wniębowzięcia Maryi Panny. Cały Kraków wysypał się na tę mo giłę i uczcił pamięć Kościuszki i radował się jako dzieci przy boku matki. Zstępująe z mogiły, zerwa łem kilka listków na pamiątkę i ziemię z mogiły, zwiedziłem jeszcze kaplicę św. Bronisławy i kościół na Zwierzyńcu i pełen rzewnych pamiątek o sta rodawnym grodzie, ułożyłem się do snu. Przez cały tydzień odwiedzając po kilka razy katedrę i zamek, widziałem wszystko i czytałem co można było widzieć i czytać w skarbcu, w gro bowcach i po ścianach; — płakałem w duszy i lamentowałem wraz z Jeremiaszem naszym, ks. Wo roniczem nad upadkiem Polski. A zwiedziwszy Bie lany, Łobzow, Wesołe, Komorę i t. p. pamiątki, pożegnawszy się z biednymi krewnymi, którzy mnie a ja im niczego dać nie mogli, podziękowawszy chrzestnej babie za gościnę, powróciłem na Pod górze, prosząc Boga, aby mi pozwolił kiedy zoba czyć w większem szczęściu ten starożytny gród. Z laseczką w ręku, z koszulką czystą w kie szeni, udałem się z Krakowa na Kalwaryą samiut g nąć milczeniem. Mam na myśli mowę p. Toro siewicza. Nie wchodzę w jej szezegóły, albo wiem spotkała ją z innej strony wymowna i jędrne odprawa. Zwracam uwagę na jedno tylko wyrażenie, które przypisuję nie czemu innemu, jak tylko rozgo ryczeniu. Był to „lapsus“. Powiedział, że garstka nihilistów robi w kraju niepokój, ciągnąc do szyzmy i do Moskwy. Nie jestem znawcą kraju, ale sądzę, że do teraz Bóg nas ochraniał od tych nihilistów, i daj Boże, abyśmy pod tym względem nie mieli przyczyny się skarzyć. Nie trzeba wywoływać, czego niema (Głosy : Tak jest! doskonale !) Pominąwszy, iż nie mam obawy przed nihilistami, których całkiem nie mogę sobie przedstawić — o cóż właściwie cho dzi? O wniosek Romańczuka. Wniosek ten chce jak wiadomo, załatwić sprawy języka szkolnego. Wniosek ten wywołał cały ten niepokój w kraju, a garstka, która tak niebezpieczny plan, iż zakłóciła, spokój całego kraju — któżto jest? Oczywiście ci, którzy ten wniasek podpi sali. Owoż na czele podpisany/jest p. Romańczuk, a po tem ka. metropolita Sembratowiez i biskup przemy ski ks. Stupnicki. Powiedzieć coś tak s rasznego w tej Izbie i posądzać kogoś, to mniemam, rzecz bar dzo niebezpieczna. Smiem zapytać, csy i ci, którzy podpisali wniosek p. Romańczuka, ciągną do szyzmy i do Moskwy ? P. Torosiewie z. Proszę o głos — tego nie myślałem. Ks. biskup Pełesz. Nie wmawiam tego w p. Trosiewicza, iż rzeczywiście tak myślał ale mnie się zdaje, że taką konsekwencyę można z tego wysnuć. Przechodzę teraz do mowy drugiego posła, mia | Rowtete p. Golejewskiego. Panu hrabiemu podobało się w swej zbyt gorączkowej mowie powiedzieć, iż „większa część ruskiego kleru* dąży do szyzmy i Mo skwy. Przez to odsądził więcej niż 1000 szanownych i sumiennych ludzi, poczciwych mieszkańców naszego kraju — kler bowiem ruski liczy więcej niż 2200 księży — gołosłownem twierdzeniem, i zarzucił ma najwyższą zbrodnię, jaką mogę sobie przedstawić, zbrodnię zdrady wiary i keścioła (brawa). Panowie! mnie się zdaje, że to za dużo, i niewiem, czy w ja kim parlamencie poważyłby się ktoś z taką wystąpić monstrualnością, a co więcej — podobnie monstru alne twierdzenie pozostało ze strony prezydyum bez żadnego skarcenia. Moi panowie ! zajrzyjcie do histo ryi, nawet innych narodów, a mniemam, że z pewnością znajdzie nietylko między Rusinami, ale także między Francuzami, Niemcami, Włochami i Połakami także ed stępców (brawo) do luterskiego, protestanckiego wyzna nia, a nawet do szyzmy. Czy na tej podstawie mógłby ktoś z Rusinów wystąpić i powiedzieć, że większa część polskiego kleru dąży do luteranizmu albo do szyzmy? n SŁ PORTY N i xe A ARE MAER ETT O EERE TEE T Wie RYZ Nie. Tysiąc razy powiem, że niemógłby tego powie dzieć, a przeto i wy panie hrabio, nie mieliście prawa, występywać z takiem twierdzeniem. Ponieważ zaś to się stało, przeto z najwyższem oburzeniem odpieram je imieniem episkopatu i kleru ruskiego i protestuję (brawa). P. hr. Golejewski mówił także o sprawie ob rządkowej. Wówczas nie byłem w kraju i nie mia“ łem sposobności zastanawiać się nad tem, gdy z ru skiej strony była mowa o „łacińskich naleciałościach*. Byłto hałas, który podniosły dzienniki, i narobiły i stotnie takiego bigosu, iż nie było wyjścia. © tem nie będę mówić ani nie chcę, ale dałbym radę — consiliumboni viri — aby tę sprawę pozostawić tym ladziom, do których to należy (brawa). Mamy na to episkopaty. Wyższe instancye tem się zajmują. Mamy stolicę rzymską, której sprawa będzie przedłożoną i ki, bo towarzysz przed kilku dniami pożegnawszy się ze mną w Krakowie, wyjechał był do Tarnowa jakaś okazyą. Ja zaś myślałem sobie: grzechem by było nie zwiedzić sławnej Kalwaryi Zebrzydow skiego i Tatry; więc ruszyłem sam w dalszą dro gę z tem przeświadczeniem, że goły rozboju się nieboi Szczęście że czas był piękny i rzadko deszcz padał. Przybywszy do świętej ziemi, szczególną czcią przejęta jest dusza, widząc wspaniały kościół i te tysiące narodu zgromadzonego, różnego języka i stro ju. Ledwie przenocowałem u dawnego ks. Bernar dyna znajomego mi z Sambora, raniutko wstałem i poszedłem oglądać kościoły i kaplice, naliczyłem ich 56. Wróciłem z tej pielgrzymki o godzinie 4. po południu zmęczony, zgłodzony i oszołomiony tym gwarem, wrzaskiem i pieniem tego niezliczo nego ludu. Był to 8. Września. Posiliwszy się u poczciwego księdza, wcześnie rano pożegnawszy Kalwaryę, pognałem do Lanekorony, zwiedziłem te ruiny; a potem przez góry dostałem się do Myśle nie, dość schludnego miasteczka, gdzie nie było ży dów. Ztąd do Jordanowa i do Nowego Targu. Sliczne okolice. Zyczeniem mojem było zwiedzić Tatry, które harde swoje czoła wznosiły ponad oko licą, ale poczciwy ks. proboszcz odwiódł mię od dalszej podróży, przedstawiając mi uciążliwą po 7 | | ] oz EE REZ Z a a ZDK ŚŚ — O O EE A O oC PAROS A EE a l, nape ostatecznie uchwaloną, bo Roma locuta, causa finita. Nie mieszać się zaś do spraw kościelnych tym, któ rzy tego nie rozumieją, Ja panowie nie mieszam się w tej wysokiej labie do takich rzeczy, które do mnie nie należą, i których nie rozumiem. Muszę jeszcze jeden punkt podnieść z mowy hr. Golejewskiego. Mówił on także o chełmskich księżach, tj. o tych, których ztamtąd wydalono za to, jå stawali wiernie w obronie swej wiary, mówił, że się z nimi źle obchodzono, i że ich prześladowano ze strony tutejszych konsystorzów ruskich. Nie byłem wtedy w kraju,i nie zajmowałem się temi sprawami. To tylko muszę powiedzieć z mojej strony, że jako radca konsystoryalny, robiłem, co było można. Wielu z nich otrzymało posady, i to w lwowskiej eparchii, jedne z najlepszych, a sądzę, że tak samo czyniła i przemyska eparchia. Robiło się co można, ale nie każdy człowiek jest odpowiednim na każde miejsce, i nie może żądać, aby mu dano co najlepsze. O in nych wywodach hr. Golejewskiego mówić nie chcę (P. Golejewski : Proszę!) Nie przypominam sobie ich, tylko mniej więcej. W szczególności chciałem te rze czy podnieść, nietylko aby je podnieść, ale żeby spełnić święty obowiązek Rusina i biskupa ruskiego, iż na oszczerstwo takie, jakie rzucono tu na kler ruski, pod żadnym warunkiem zgodzić się nie mogę. (Brawa.) Wprawdzie hr. Golejewski powoływał się ma dowody, a mianowicie na Chełm i na Huiliczki, ale byłaby to długa droga, gdybym chciał mówić o tych rzeczach. Przyznaję jednak, że to rzeczywiście czarna karta w dziejach ruskiej cerkwi! Wtedy i te raz dałem wyraz mojemu przekonaniu niedwuznacznie i każdego odsyłam do mego dzieła, a tam znajdzie w tym wględzie pojaśnienia. Nie wchodzę dalej w mowy, a właściwie nie miałbym podstawy ani przyczyny do dalszego rozwo dzenia się. Na jedno tylko pozwólcie mi jeszcze pano wie zwrócić uwagę, — na politykę, którą reprezento wali w swych mowach hr. Golejowski i jego poprze dnik. Nie zdaje mi się, aby dobrą istosowną była polity ka czysto negacyjna we wszystkich sprawach, gdzie chodzi o Ruś. Jestem przekonany, że taka poli tyka Rusinom nie nie zaszkodzi, ale owszem będzie im pomocą. Są to rzeczy zanadto ważne, i ci, którzy mają prawo decydować o tych sprawach, z pewno ścią będą się zastanawiać nad wartością tych argu mentów. O czystej negacyi, jak o każdym ekstremie, można powiedzieć, że nie należy jej brać na serjo, i nie należy się z nią liczyć. Ze względu na Rusinów muszę także powiedzieć panom, że Rusini takich in synuacyi — powiedziałbym silniej, gdyby w parla mencie silniejszych można było używać wyrazów — nie mają przyczyny obawiać się. Są to tempi passati, kiedy ma proste doniesienie, wszystkich Rusinów „per Pausch und Bogen* odsądzano. Obecnie we Lwowie, i w Wiedniu i Rzymie znają się na farbowanych li sach. Trzymajcie się panowie wyrażenia pisma Św., które mówi: „nie każdemu wierzcie duchowi, ale py tajcie, czy ten duch pochodzi od Boga* (brawa). Jeźli przyjdzie z nieprawdą, wtedy poznają się na nim, i odsyłają go tam, skąd przyszedł. Polityka czysto negacyjna nie szkodzi Rusinom, ale szkodzi Rusinom i Polakom razem (brawa), szko dzi wszystkim, tj. krajowi (głosy: tak jest!). Extre ma se tangunt. Wywołują nowe ekstremy z drugiej strony, i stąd powstaje niepokój, niezgoda i podej rzenia na każdym kroku między obywatelami tej zie mi, między dziećmi jednego kościoła. Szkodzi nam ona także w innym względzie, bo ludzie złej woli — a takich obecnie nie brak — przedstawiają Świa tu, jakobyśmy chcieli się pożreć tak dalece — by użyć trywialnego wyrażenia — iż zostaną tylko buty x nogami. I dla tego, panowie, proszę pozwolić, abym was ostrzegł jak najusilniej przed takiem bezpodstawnem rozumieniem. Macie decydować o rzeczy wielkiej wagi. Bli żej w nią nie wchodzę. Decydujcie według woli i najlepszego przeświadczenia, co uznacie za najodpo wiedniejsze dla dobra obu narodów w kraju, a obok tego pamiętajcie o zasadzie: „Concordia res parvae crescunt — discordia et maxima dilabuntur*. (Hu czna brawa — oklaski i gratulacye dla mowcy.) W sprawie szkół ruskich w Sejmie. „Divide et impera“ — hasłem tem posiłko wały się wprawdzie zwykle wyższe sfery, a po siłkują się dotąd i Sejmy a nawet Sejm galicyjski, w którego łonie widocznie ta sama zssadą nurtuje; a trudno posądzać zwolenników | takiego hasła, aby nie pojmowali, gdzie kraj pro wadzą, jaką mu gotują dolę, gdy z uporem go dnym lepszej sprawy starannie oczyszczają otchłań, jaka rozdziela Polaków i Rusinów. My mamy prawo o tem sądzić i ubolewać, bo Straźmica pol. jest pierwszem pismem w Gali eyi, które od lat czterech nieustannie omawia sto sunek Polaków do Rusinów w Galicyi, i ona pier wsza zapatruje się na tę sprawę, myśląc o przy szłości. To teź znaczenie Rusinów nie ogranicza się i nie opiera na kordonie i słupach granicznych, wyciągniętych chociażby tylko od Brodów aż do t. sw. okopów za Zaleszcsykami. My przedewszy stkiem nie spuszezamy tego z oka, że za tymi słupami granicznymi rozsiadła się Ruś co naj mniej po Dniepr; liczebnie zaś jesf silniejsza w tej chwili od nas. Tak jednak niestety, jak się pe wne głosy odzywały w Izbie sejmowej o znacze niu Rusi i Rosinów, nie da się tego utaić, że ci, którzy tak przemawiali w imieniu Polaków, sta nęli na tem samem stanowisku względem Rusinów, jak Bismark i Niemey względem Wielkopolan. Według naszych poglądów byłoby się daleko lepiej zrobiło, aby sprawa ruska w tej formie nie weszła na porządek dzienny rozpraw w Izbie sej mowej, i wróconą została na drogę naturalną, prawną, opierając się na XIX. artykule konstytu cyi państwowej. Że droga ta nie była obcą Ru sinom, Śmiemy tak mniemać; a jeżeli weszli ze sprawą szkół ruskich do Sejmu, to niezawodnie uczynili to z rozmysłem, czego im jednak za zbro dnię poczytać nie można, gdyż my na ich miej scu to samo byśmy niezawodnie uczynili, aby po kazać na szerszej arenie politycznego świata, jak u nas Polaków w Galicyi wygląda toleraacya narodowa. Otóż zdaje nam się, że tego celu Rusini do pięli, a nasi mężowie stanu w Sejmie nie prze widzieli, jakie wrażenie uczyni zacięta odbyta walka, pomimo twierdzeń p. hr. Golejewskiego, „że Europa zajmowała się Serbią i Bułgaryą i o wnioskach ruskich i naszej deputacyi zapomniała”. Takie zapomnienie należy brać nader względnie, bo Strażnica pol., jakkolwiek jest według przyja ciół politycznych p. Golejewskiego tylko „pi śmi dłem zaułkowem* i jest za biedną, aby posiadała „własny drut*, to jednak rozporządza czasami bardzo doskonałymi telefonami, które się KP dróż i mozoły ; a tem bardziej, żeś sam i bez gro sza, a tu jeszcze kawał drogi do morskiego oka. Posłuchawszy go wróciłem do Jordanowa — a stąd gościńcem do Sącza. Stąd przez Gorlice, gdzie mię deszcz ulewny i słota przez kilka dni trzymała. do Biecza i do Jasła. Tu mię zacny ko leżka zdrożonego i wygłodniałego, zamiast chlebem karmił karmelkami i śliweczkami. Ozmychnąłem pod noe do Krosna i u ks. wikarego przenocowa wszy, zdążyłem do mojego szkolnego kolegi w Ry manowie. Tu sobie spocząłem i odetchnąłem po trudach. Odpocząwszy, puściłem się do Sanoka, a stąd przez Chyrów, Fulsztyn do Sambora. Przyszedłem w nocy do domu rodzicielskiego, przepędziwszy w drodze 5 tygodni, a obszedłszy 78 mil, z potrzaskanymi butami, w podartych sza tach, w rozszarpanej bieliznie, wychudzony, zezer niały, spalony na słońcu i zgłodniały jak wilk, Ro dzice uradowani, żem szczęśliwie i zdrów powrócił, a ja niezmiernie zadowolony, żem zwiedził Kraków, Kalwaryę, Wieliczkę widziałem Tatry i tyle miast. Opowiadałem ojcu od płaczu się nie mogącemu wstrzymać o jego braciach, siostrach, chrzestnej mat ce i innych pamiątkach. Tak mile, pożytecznie prze pędziwszy wakacye, odpocząwszy nieco i przyszedł _ szy do sił, przyjechałem do seminarza na ukoń czenie studyów teologicznych. Był to rok ostatni, tak zwana „pastoralna“. Młodzież duchowna nie znająca siebie, świata, ludzi i warunków społeczeństwa, przysposabia się do urzędu kapłańskiego, wstępując niby do przed sionka kościoła katolickiego. Tu nauczyciele ducho wni wykładają obowiązki papizmu, katolicyzmu i całej organizacyi kleru, że się aż dusza młodzieńcza mrozi, a te wszystkie przesadzone obowiązki pie kielnym ogniem nagalwanizowane, nie jednemu żal budzą, że się do tak kapryśnego, ciężkiego stanu dał zaciągnąć i gdyby nie żal utraconych marnie lat czterech, nie wieleby zostało na usługę ołtarza. Gdyby to co uczą w ostatnim roku teologii, opo wiadano zaraz na wstępie, nie jedenby zwinął cho rągiewkę; ale szkoda lat, gdy jakoś tak nie stra szno, jeżeli ten lub ów jest mimo wielkich błędów kapłanem ale nie święci garnki lepią, ale inne roz mysły zachęcą młodzież, że się poddaje losowi swo jemu. Przedmioty dość łatwe i w języku narodo wym. Po tylu latach slyszysz nareszcie dźwięk oj czystej mowy, jeśli nauczyciel sam włada dobrze tym językiem. Nauczycielem nauki pasterzowania był ks. Ziemiański, ksiądz fanatyk, bez znajomości ducha i ludzi, wcale nieutalentowany i nadmiarę bigot i z bigoteryi sądził o duchu i poświęceniu pz laik EZEDNAP W DEE ZDZ ZERA RZEZ AAA REZ NĄ LA WA REG OAZA LĄ ZEE Z WDOWA ODA CZEWE CZ ROAR RZE gają nietylko nad siny Dunaj, ale nad Spreę i ` Newę.Otóż co tylko odebraliśmy i mamy przed sobą iz bardzo poważnej strony doniesienia i uwagi, o sprawie wniosku posła Romańczuka w lIsbie sejmowej. Donoszą nam, że kanelerz żelazny, który się pilnie tym cchom przysłuchiwał, aż ręce za cierał z radości, i miał powiedzieć, še jest nader wdzięczny posłom galicyjskim, gdyż ci uwslniają go od wszelkich skrupułów, co do postępowania, — w wydalaniach Połaków z Prus. Że to nie jest fantazya ani nasza ani naszego korespondenta, dowiodą tego rozprawy w parlamencie niemieckim o „wydalaniach', które tam są obeenie na po rządku dziennym. A faktem jest, że wskutek wal ki z Rusinami w Sejmie, pressya względem Po laków mających być wydalonymi, została znacznie zaostrsonę. Wprawdzie u nas w krajn z głosami pp. Go lejewskiego i Emila Torosiewicza nie zwykliśmy się bardzo liczyć, gdyż cynizm, a nawet brutal ność, znane są powszechnie. Zresztą, że ci panowie wybrani zostali do Sejmu i w nim zasiadają, to prócz tego niczem w życiu swojem nie udowodnili, że sprawy kraju w ogóle, nie więcej ich interesują, jak tylko o tyle, o ile dotyczą ich spraw osobistych lubfamilijpych. Tak są pojmowani w kraju; gdy je dnak głosy ich dostają się do pism publicznych i prze noszą się poza kordony graniczne Galicyi, tam biorą tych panów na seryo za przedstawicieli na rodowości polskiej i tak teź oceniają to, eo wypo wiedzieli. Jeżeli zaś te głosy wywołały w kraju 4 największe oburzenie u wszystkich prawdziwych patryotów, nie cierpiących na obłęd szowinizmu to jakżeź się musiały wydawać w oczach Prusa? | ków, którzy ani p. Golejewskiego. ani p. Emila | Torosiewicza bliżej nie znają. A Bóg jednas mocniejszy, aniżeli złość i prze wrotność ludzka” przysłowie to stare sprawdziło się i tym razem. TE Powstał w Isbie sejmowej i zabrał głos praA wy Rusin z krwi i kości, — a książę Kościoła. Odezwanie się Jego zabramiało jakby głos aposto ła, który kareąe odważnie to wszystko, co nie Bo| że, nie patryotyczne, ani dla Polaka ani dla Ru sina, — zaźegnał może daleko smutniejsze następ stwa, aniżeli ktośkolwiek mógł takowe przeczu wać. Przemówienie ks. biskupa Pełesza uważamy jako widomą Łaskę Bożą, wobee naszej doli i wal ki, chociaż bezkrwawej, ale doniosłej, dwóch bra tnich szezepów. A stało się to w chwili, którą ró| wnież uważamy za dzieło Opatrzności, jeżeli bez pośrednio po walce w Izbie sejmowej następowało objęcie stolicy biskupiej przez ks. Pełesza w Sta nisławowie. Bo tem daliśmy znów świadectwo, że dzięki Bogu, jeszcze nie wielu mamy pomiędzy sobą pp. Golejewskich i Emilów Torosiewiczów, — że lud ruski jako taki jest również narodem włą snym, który się naxywa Rusią, jak my Polakami i Polską I tam też mógł się p. Golejewski prze konać wraz z p. Torosiewiczem, że lud unickiego wyanania w Galicyi wschodniej jest zupełnieświa dom swej ruskiej narodowości i że mu Polacy ta kowej nie zaprzeczają. 4 Nie miejsce tu opisywać tę uroczystość wiel kiej doniosłości dla całego kraju; uczyniły to in ne dzienniki, i jest już powszechnie znanem wszy stko. Ale nie wolno nam pominąć głosu szlachei ca znakomitego i dobrze ojczyźnie zasłużonego ro du, którego potomek dziś wznosi toast na cześć m PEAR RP NP S A r EME NAET ZY PNA E E E TACE AS EET S HA Y swych uczniów. Kto lepiej oczyma wywracał, kto główkę niżej zwieszał, kto się bił mocniej w pier% si, ten był u niego doskonalszym, ale się zawiódł nie raz, poznał hipokrytów w tych, których miał | za doskonałych. t W tej mierze podobał mi się ks. biskup, któ ry przy święceniu przemówił raz do kapelana: Ą „gdybym nie musiał, to bym tego nie święcił, tak | strasznie oczami wywraca*. I nie zawiódł się, bo .! ów nowo wyświęcony kapłanek stał się później naj szkaradniejszym kutwą i zdziereą ludu. Grosz był bożkiem jego. 5). í Ks. Ziemiański słynął z swojej pobożności, z miłosierdzia i nudziarstwa; lecz gdy dochrapał sią kanonii gremialnej, gdy się pokazała w nim żyłka łakomstwa, a nawet oszustwa, stracił na swym blasku. Poznano się na farbowanych lisach. "0 Drugim nauczycielem duchownym tak zwaSP nej kstechetyki był ks. Rulikowski Daniel. Tej Rusi, na której ziemi urodzeni jesteśmy, = której piosnkami piastunka płacz dziecięcy ukoić, = uśmiech na ustach naszych wywołać umiała. R Tej Rusi, dla której serca mieszkańców wszyst = kich dzielnie kraju, z równie rzewnem jak gorącem = uczuciem miłości biją. hS Tej Rusi, która zachowując wszechstronnie _ swoją odrębność, zasady swej wiary w Rzymie, a cywilizacyę od Zachodu czerpie. Tej Rusi, która przez wspólnych wrogów na | szych gnębiona, pragnie zneleść schronienie od lo dowatych wichrów Północy, szuka pola i miejsca | dla utrzymania i rozwoju wszystkiego co jej naj = droższem. a . Tej Rusi, która dzisiaj u stóp prastarego gro | du książąt baliekich gniazdo sobie ściele, której | ezcigodny książę Kościoła, wstępujący dzisiaj na tron biskupi, własnemi jego, a głębokiego znacze "nia słowy, na sztandarze swym nakreślił „Unja*. Widzę w tem, widzimy wszyscy wyraz uczuć religijnych całego Episkopatu ruskiego, — a czy tamy wyraz uczuć narodowych wszystkich Mało Rusinów. i Taką to Ruś sobie wymarzyłem, o takiej od lat młodzieńczych śniłem, za taką przodkowie moi = mienie i życie poświęcali, taką dzisiaj w bliskiej ' przyszłości widzę, taką z głębi mej duszy ukocha _ łem, i to uczucie, jako najświętszy skarb, dzieciom = mym przekażę, ph: Na takiej to Rusi pomyślność toast mój wzno = sżę: niechaj około tego gniazda, gdzie ów sztan _ dar, w imię Boże wysoko wzniesiony, zlatują się, = krążą, siły i ducha czerpią, orły, czy to z pobli = skiej Czarnohory, czy z dalekich stepów małoru ~ skiej ziemi. ~ Wybaczcie, jednak świętość sprawy ośmiela _ mię zakończyć słowy: „Chwała Bogu na Wyso = kości“ za to wielkie rozpoczęte dzieło miłości i zgo = dy — „a na ziemi pokój ludziom dobrej woli“. Niech żyje nasza Ruś! Mnohaja lita! , MMemaeżis czyli ZLIENCI „STRAŹNICSY POLSKIEJ. Tak jest, „Nemezis*« — jestto nieubłagana = pani, która prędzej czy później spełnia nieubłaga ~ nie swe wyroki na tych, którzy kiedykolwiek wpi = sani zostali na jej wocandę. I gdyby społeczeń = stwo gzechciało” zajmować się statystyką takich = wyrcków, toby się przekonało, o nieubłagalności _ tej wyroczni i że gdy jakiemuś śmiertelnikowi, = uda się umknąć z pod jej miecza sprawiedliwości, -to go dosięga tenże chociaż w drugiem pokoleniu. = Niezaszkodzi przypomnieć chociażby najstarszym Czytelnikom Strażnicy pol., iż w dziejach dzien | nikarstwa polskiego niebyło przykładu, aby która | kolwiek redakcya była tak spotwarzaną, nieomal | piętnowaoą publicznie, obrzucaną błotem, kopaną _ moralnie nogami, jak nasza, t. j. byłego Sztan _ daru pol. i Strażnicy pol. O » Na tym ostatnim roku wyrabialiśmy różne = mowy, kazania, występowali w katedrze i u Re = formatów i katechizowali studencików. Moje wyro by były dobre i celujące, wymowa zaś namiętna, do serca. Po upływie roku eelujące otrzymawszy klasy, ćwiczyliśmy się w odprawianiu liturgii, w odmawianiu brewiarza i t. p. A Fuchs był ciągle rektorem i sprawował gorli ~ wie urząd żandarma. Razu pewnego pochwycił ks. = Sleczkowskiego natenczas kleryka z pierwszego ro = ku, na czytaniu zakazanej książeczki. Z największą / złością pyta się go, skąd ją dostał, a tłumaczenia, | że jąłznalazł na drodze, przyjąć nie chciał, tylko do wydania kolegów, od których tę książeczkę odebrał, = siłował. A gdy ks. Sidon przy swojem obstawał, = postanowił go wypędzić ze seminaryum. . W tym = celu pobiegł do ks. biskupa i pokazując książkę w = przytomności kapelana ks. Ilińskiego, późniejszego _ proboszcza w Rzeszowie, rzekł: „Jego Excellencya _ dopiero co zakazał czytania książek zakazanych, 8 = oto złapałem kleryka na czytaniu tej książki“. — | „Oo to za książka? — A założywszy okulary prze = czytał: „Polska nad brzegami Wisły — przez Ras = paila — Paryż“. Zakazana, ale nie rczgłaszaj — _ mie mów nikomu i wypędź go potajemnie“. Gz Odszedł ks. Fuchs i myślał nad tem, jakby = tu wykryć spisek jaki i zasłużyć się u rządu — Ty WWEJTTIE CM, > 4 A jednak Bóg Wszechmocny i czyste sumie nie, dodawały nam odwagi do wytrwałości, w tej niepojętej dla nikogo walee. Ileż to potrzeba było sił moralnych, aby wytrzymać wszystkie oszezer stwa 9— przez lat siedm. Jakiż to gorzki był żywot, gdy były nawet chwile, że ei, z któ rymi — jak to mówią — bęczkę solig się zjadło, niemogąc pojąć, iż ktoś — zwykły śmiertelnik postanowił wytrwać do końca, dopóki się duch w ciele plącze — odsuwali się od nas lub odwra cali zupełnie, lub nietaili się = wahaniem, czy mają podać dłoń redaktorowi Strażnicy lub nie. A pomimo tego, gdy pytał ktoś redaktora : „Czło wiecze jco czynisz? czy nie widzisz, gdzie cię twoje postępowanie zaprowadzi ?* — „(o zrobisz, gdy spalisz zasobą wszystkie mosty ? Pamiętsj, że masz synów, którym winie peś zostawić dobre imię po sobie !* — „Tak jest, o tem pamiętam i nigdy nie za pomniałem, co winien jestem cieniom ojców mo ieh i moim dzieciom, a gdy wszystkie mosty bę dą spalone — to pójdę wpław, bo wiem o tem, że Bóg wszechmocny, w którego wierzę nie opuści mnie i da zwycięstwo“. I rzeczywiście; kto tak wierzy, tego łaska Boża nieopuszcza i musi zwyciężyć, chociażby w ostatniej chwili żywota — zwyciężyć moralnie. Dziś też inaczej się już zapatrują, nawet najraciętsi wrogowie, bo dziś nie my, nie Straż nica pol., ale oni doznają pogromu; maska kłam stwa pada z ich lie, gdyż „Nemezis*, wstępuje w swoje prawa. Obecnie nasi zacni przyjaciele poli tyezni, żądają wprost od nas, ażebyśmy dokonali spisu tych wssyatkich faktów, za które nas pię tnowano „rewolwerami*,a nawet — „o praw cami* A jak się dzisiaj zdemaskowały te wrze kome oszczerstwa. Na taki spis, przyjdzie jeszeze czas, gdy już czuć będziemy, że ręka bezwładnieje, a oczy pokrywa mgła. Teraz jednak, zapisywać tyl ko będziemy bieżące fakta, które „Nemezis* po wołuje na porządek dzienny i tak: Drugi rok temu, pojawiła się na całym ob szarze Galicyi książka, i rozdana następnie wszy stkim posłom na Sejm krajowy, a redakcya Stra źnicy pol. podała najwaźniejsze ustępy. A azło tu o to, że jednemu z posłów na Sejm krajowy, uczy niono tak straszne ząrzuty, które powinny, aż do chwili oczyszczenia, zamknąć przed nim drzwi Izby sejmowej. Niewchodzimy w to, czy ©eskarzo ny jest rzeczywistym winowajcą czy nie i wiemy tylko o tem, że bez poprzedniego udowodnienia swej niewinności, niepowinien ani na chwilę zaj mować krzesła poselskiego. Stało się jednak ina czej, bo gdy pewna warstwa społeczna u nas w kraju, uważa się, źe stoi wyżej ponad wszelką opinię pabliczną i jak p. Platon Kostecki (na dworny jej wieszcz) twierdzi, że: „Jak za moskalem wisi knut i pałka, A z taistry francuskiej buława marszałka, Tak Polak nosi z sobą mandat Boga, Polski I czy spi, czy je, spełnia urząd apostolski. Polak, byle niezdrajca, choć rozbija kradnie, Choć przegrał honor,nosi wsercu swoim [na dnie Ogień piękniejszy niź gdy teutońska dusza, W bój za ideał z piórem lub mieczem wyrusza*. (Toast na otwarcie nieustającej wystawy sztuk pięknych, wygłoszony w Kole literackiem). 