text: N LA SSŻŹ I 200) ae | m SEA ` OEM c J) N | 2 j o” i a AMAN M Js | u 4 NI M N 4 dj WY Ą „Ak sg NSE N | UE | <a Nie | 5), Ua | PS | " 4 MB a $ ¢ i I ES Z m 5 Bd y. i AA = A E SZĄ Z.) ŻĘ AZ Z s © ża 0) = EeNNN g = ŻĘ Ek = TOM VI. LEOPOLD STAFF .. JULIUSZ ZEYER. œ FRYDERYK MISTRAL.. ADOLF DYGASIŃSKI.. EDWARD PORĘBOWICZ. FRYDERYK NIETZSCHE. EDWARD LESZCZYŃSKI. JAN WROCZYŃSKI . a ARTUR GRAF . : JULIUSZ LAFORGUE.. JAN LEMAŃSKI. ..  CHIMERA . ń s. CYPRYAN NORWID. SANDRO BOTTICELLI HOKUSAI . .. KORIN . z STANISLAW 'TURBIA. KRZYSZTAŁOWICZ EDWARD OKUŃ . .. NIS: o «6 5 ST MARYAN WAWRZENIECKI FRANCISZEK WOJTALA. TREŚĆ. ZESZYT 17. — LISTOPAD 1902. Pod słońcem 153 Dom „pod tonącą gwiazdę 163 Z „Wysp Złotych” . . e 182 Dęby (utomek). . 201 Dziecko z wosku (ludowa balada bretońska) . AT 210 Z psychologii sztuki . 0 214 Ahaswer . I ać) è . 238 Z „Jawy Obłąkanej” z arth 246 Sonet . 5 S . zada . 252 Perseusz i Andromeda. SOK -02203 Lycoperdon Giganteum. | . 281 5 4 . . a . 297 Glossy. Poezya. Powieść. Sztuki plastyczne. Varia. „Le musicien inutile“ — akwaforta oryginal O na, odtworzona w światłodruku u B. Wierzbickiego i S-ki. Z rysunków do Boskiej Komedyi (Raj, pieśń 15) . ; 199 Ważka . . »SZE 158 Irysy > > 5 5 = UŻY Rysunki + BZ 158, 154, 155, 156, 160, 162 Rysunki i inicyały 238, 245, 251, 259, 267, 279 Rysunek okladkowy. Inicyały i ozdoby z motywów romańskich 182, 185, 188, 194, 198 Ozdoby i inicyały o Š > . 210, 213 Inicyały 163, 201, 216, 218, 220, 221, 223, 229, 231, 232, 233, 246, 248, 250. Klisze rysunków do tego N-ra wytrawiono w zakładach chemigraficznych B. WIERZBICKIEGO i 8-ki, oraz KIPMANA i SZYDŁOWSKIEGO, Papier wyrobiono dla Chimery w fabryce C. A. Moesa „Pilica.“ Składał i łamał JÓZEF PERŻAK. Odbijali na maszynie: tekst — ALEKSANDER TATAROWSKI, okładkę — MARYAN KUCHOWSKI. Pod zarządem JÓZEFA LENARTOWICZA. Jlosnoneno licuaypow. Bapiuana, 16 ceursópa 1903 rona. ud. y «4 sy, d ti Fi F A z” + | i r 3 y a „77 PK ni p f 4 * > Ae S PAS | 3% A, 4 A 5%" v " > p A é i EA a OKE) „Ah i Pri f. 40 45 P F) j | 5% yi Irar s’? TSA Aae +, RE PS S w. .<— p i ` ? Boac ar uke Wa-wa Te. z Ma < = » = 4 n ia 4 A > zł age kę | oT 34 4 Pod słońcem. SZCZĘŚCIE WIOSENNE. O, cudne przebudzenie z zimowej martwoty ! O, szczęsiie przebudzenie w zorzy wiosny złotej ! Dawno już taka święta wiosna mi się śniła... Czemu dopiero teraz budzi mnie jej siła? Różowy brzask, przebieglszy sennym nicba stropem, Wbiega do izby mojej młodych blasków gwarem I uderza załocistych swych promieni snopem Powicki me zakrzepłe złym omdlenia czarem... Tak dziewczyna, w miłości drżąccj, niecierplrwcj, Kochanka uśbionego budzi, jego oczy Uderzając złotemi pasmami warkoczy, Aby powstał na pieszczot niespodziane dziwy... Ranek, tęcz i obałów czarodziej misterny, W powietrzu dziwnie lekkiem, złotem i blękitnem Przelewa mgły i światła igraniem niechwytnem, JakRgdyby w szklancm wnętrzu krysztalnej cysterny... W młodych, świeżych uśmiechach berłowego Świtu, W zbudzonem rozpląsaniu radosnej otuchy, Zbudziła się spowita w modrych mgieł pieluchy Pogoda, Pani czysta świętego błękitu. Odblaskiem czoła swego ciche bola złoci, Rożradowana laską swej własnej dobroci, MRzcśką beztroską swojej swobodnej ochoty, Sszczęśliwą rozrzutnością swej złotej pieszczoty. Sław, niespokojny malarz nieba i obloków, IV kolysanie swej fali powab nieba zwabia, Podsiępnem swem udaniem. niebiosa bodrabia, / lśnią w dwóch różnych stronach dwie pełne uroków Ojczyzny snów polotnych i rozpiętych skrzydeł, Łudząc ptaki igraszką ulud i mamidel, Źr zawisły w przestworzu cichem nieruchome, W którą ojczyznę lecieć mają nieświadome... Weselnem powitaniem wiosny lśnią uśmiechy Dali. Szczęście pozdrawia je w złotej pogodzie... Piers bije zdrową siłę ochotnej uciechy, Nic nie cięży na marzeń tanecznej swobodzie... Wypoczętym w simowym śnie galłęziom krzewów, Bczlistiym jeszcze, lecz już drżącym nmiecierpliwem Przeczuciem zabłodnionych żywotem powiewów, Obudzonym rozkoszną tęsknotą za Żywcem Mybujaniem rozkwitu — śni się Już przebyszny Ciężar kwiecia, co wonna śnieżycą odzieży, Sybkim puchem im wqtle gałązki ubierzy ... Drzewa z martwoty swojej wyrwac zacisznej, Polechtane krążeniem drogich soków nowem, Bogaty zapas zimy dobywszy z ukrycia Piją ziemię i rzeżwe powietrze ze zdrowem Łakomstwem ust zglodniatych pelnych piersi życia. Ledwo łodygi drgnęły szmercn krwi roślinnej, Rodzącemi się dziwy zaniepokojony Powiew wiatru się ocknął z swej nudy bezczynnej. — Cudem życia i pierwszem ciepłem rozmarzony, Rozleniwiały wilgną wonią ziemi mlodej, Traca krzewy bijące oszołomne dreszcze Z ócz słońca; chce z nich strząsnąć miczrodzone jeszcze Pyły i po blękicie rozsiać nicb i wody, Rostrwonić tysiąc czarem nabrzmialych kropelek Woni — z pustą swawolą dziewcząt, trwonicielck Swej słodkiej, opicszatcj, niebacznej urody... Wiosna zachwytem nieba wkrąg promieniejąca 1 śnieniem wód, młodością prześwietlonych słońca — Z zawrotnym nieprzytomnej szczęśliwości czarem Idzie, by szczodrej łaski przelewnym.nadmiarem, Wsbaniałomyślnym zbytkiem swej darzącej krasy W oddaniu się milosnem poobdzielać lasy Nieruchome, zatchnięte milczeniem snu biadem, Zaczadzone womiami, sytemi rozkładem Liści, które korzeniom obietnicę żyznej Karmi dają, w zapachu ostrym swej zgnilizny ... ldzie rozwiać się płodnym tajemnym posiewem Po polach tchnących tęgim surowym wyziewem, Co bije z świeżej tłustej skiby w dniach przednowia dAromatycznem winem wiosennego zdrowia... Cieptem słońca moc twórcza wiosny w bruzdy wchodzi... Przyroda się cudownie odradza i rodzi... Zdziwienie me ciekawe, niedowierzające, Podstuchuje tajemnic, które zicmia czarna Dreszczem zapłodnień zwierza zasklebionym ziarna Duszom, zamyka w nasion serca kielkujące: Obiecuje rozkosze deszczu, który z nieba Spadnic, gdy się pieszczołą słońca znuży niwa, Karmi powieścią złotą o świętych dniach żniwa lo świeżym zapachu razowego chleba... Słucham i piję słońca rozkosz, ziemi wonie, I cały świat radości dobrej noszę w łonie, POD SŁOŃCEM 157 A promienie słoneczne, jak złoty rój pszczekty, Słodycz wnoszą w me serce, jakby w ula wnętrze... Miodny skarb serca wonie rozlewa najświętsze, Co zdane skrzydłom wiatrów, szczęśliwych tułaczy, Napeiniają przestworze marzeniem o dzielnej, Pierwotnej sile ojców siewców i oraczy... Złotem rozprzestrzenieniem swych skrzydeł w błękicie, Pod kryształowym sklepu niebieskiego chramem, Zwisło nade mną w cichym rozkoszy zachwycie Szczęście me, zadziwione błogo sobą samem... POŁUDNIE WŁÓCZĘGI. A toż ty, serce moje, chyba jakieś dziwne Czary zaklęć masz w sobie, żeś tam — w lęków borze, Nie zmartwiało!.. Kto mówił ci, że kłośne zbożc Złotą falą opływa gdzieś zagony źniwne? Gdy mi się w grzmiących ucztach życia wszystkie stłukiy Kruże w krysztalnym kruszcu kunsztownie kowane, Chciałem paść w sny spoczynku, w znucrzchami owiane Sny grodu... Czy podszepnąt ci to dąb, micdz smukły Strażnik?.. Bo widzę, żeś ty mnie podeszło cudnie I na spoczynek dało mi łan i południe!.. Gdy nas z domu wypędzić bol w oddać bezbrzcży, Kędys w nieznane pola na tulactwo wieczne, Nie wiedział, że wygania nas w łany słoneczne, Że cud tak blizko leży cierpienia rubieży... A żeś mnie tu przywiodło, serce, na te łany, Miejże sen o poludniu szczęścia nieprzespany!. POD SŁOŃCEM < bogdaj-to mieć wiecznie twa nicsytą żądzę Wędrownego tułactwa szczęśliwej włóczęgi !.. ldę po to, by błądzić, więc już nie zabłądzę... Nie trzeba dróg, bo zewsząd jawne widnokręgi ! O, swobodo! Kij w rękę i sakwa przez plecy, Nocą sen w polu albo pod drzwiami gospody, „l rano imkną już ptaki gromadnemi WIECY ... Same nam się kierunki ściełą i pochody !.. Płyną klucze wędrowne! Z niemi droga nasza! Poco nam drogowskazów, poco innych znaków ? Dobre poludnie, ptaki?! Tam w dal nas zaprasza Beztroska, dar radosny włóczęgów i ptaków! Lecz teraz tu spocznijmy na złotym popasie Południa. Toż ten łan się winem słońca pieni, To zboże kipi żarem ognia w pełni krasie! Tos to nadmiar i uczta cudowna płomieni! O, królewskie bogactwo chwili, gdy godzina Poludna z dzwonu słońca leje się g nieblosów IV prześwięte nabożeństwo dojrzewania kłosów, „ł niebo Świeci jasne, jak dobra nowina! Spocznijmy tu!.. Wędrowne niech ustaną stopy... Zanurzmy się w tym lata ogromnym kielichu, Wezsbranym bujnem zbożem! W tych klosów zatoby Paść, tarzać się w gorących wybuchach rozkwitu, IW tej rozkoszy, w tem szczęściu otchłannem dosytu, W tój słonecznej rozpuście zbytku i przepychu... O, szczęśliwy po trzykroć, kto wszystko utraci!.. My, włóczęgi bezdomne, nie mamy NIC SWCQO, <1 jakżeśmy cudownie, bajecznie bogaci! Bo stokroć bardzij wino smakuje nie nasze, 034 A my złodzieje lata i słońca złotego! To nasz zysk, co ukradkiem... gdy ból nie na straży! Gdy idąc w drogę biodra sakwami opaszę Pustemi, wiem: mie stracę mic! żadna mi szkoda! A Bóg wie, co mi w drodze moge się nadarzy ! Bo cały świat to jedna cudowna przygoda! Pymy, chłormy i chłońmy, nin mrok wróci z nocą! Łan, przesycony słońca natężoną mocą, Zainyslowem, dzikiem latem płomicinie zakwita... Wekolo pola cudownie prześcigicgo żyta Przebalają się prawie żarem dojrzewania, A parny upał tryska szalem rozpasama, Zbytkownem wybujaniem zdrowego nadmiaru... Lato plawi się w wrzącej, lubicżnej rozkoszy Omdleń w otwartem polu, gdy huragan skwaru Plachty plowych plomieni strąca z nieb pustoszy I rozdrganemi wiry w lawę roztopionych Niebios, prostobadłemi pociski pożaru Praży lan zbóż, kąpielą ognia ogluszonych... Równie pól i ugorów śpią w slonecznej krasie, Przy drodze się do slońca śmieje brzoza mloda, A łobuch i bodiaki, ta iąk szara trzoda, Skwarcim lenistwo swoje pasorzytne pasic... POD SŁOŃCEM TÓL W dali staw przycichi, lata zdziwiony robotą... Nawet nie drgnic, by w pracy stońcu mie przeszkodzić, Co mu wodę raz zmienia w błękii to znów w złoto... Jeno czasem przez szuwat, co waróst, by ogrodzić Jego brzeg, i ocienia go, jak bujna rzęsa, Podgląda, jak się szczęście bo polach wałęsa... Tam sad płonie! Jabłoniec, grusze... każde drzewo, Obarczone Skier złotych rzęsistą ulewą, Zwiesza liście zmęczone, pijane i senne... Sad pod białym ciężarem kwiatów się ugina I wdycha żądze słońca miłosne, zaplenne, Po gałęziach owoco -wróżbną biel rozpina, Kwiatami opowiada bogactwo i dziwa Gleby, co się pod trawą zieloną ukrywa, Zdradza soczyste, żyzne ziemi tajemnice... A ziemia, darnią mając zasłonięte lice, Kwieciem drzew śni i patrzy w błękity, tęskniąca, W kwiatach oddając słońcu, co wzięła od słońca... Oto godzina jasna, kiedy mema cienia, Co o zmroku wyłazi z za każdego laszcza, Rozlewa się, rozlazi, rozpelza, rozplaszcza... Ale teraz godzina, kiedy niema cienia... Złote słońce go zewsząd zwycięsko wypiera! Cień coraz więcej kurczy się, w sobie się zbiera, Coraz ciaśnicjszem kołem drzewa opierścienia I, wyssukawszy jakąś tajemną szczelinę Między darnią przypienną, a pnia szarą korą, Wsiąka cicho pod ziemię, chowa się w glębinę I ucicka w korzenie drzew, co chłód zeń biorą... Tutaj spocznijmy... W słońcu prześpijmy południe... Syćmy się, chioùmy ogień spadający z nieba! 162 CHIMERA Zapasów lata, słońca, południa nam trzeba, Bo przyjdzie wieczór mroczny, żar zloty ochłódnie... Pal, słońce, bal! 1 blaski swe ciskaj najszybsze, <z ból, troska, jak cień ten zniknie, nas się wyprać, Aby, kiedy nam drogę zajdzie siwa starość, Dawne groby już miały czas zielenią zarość ! Pal! niech muraw nie depce złość mroków i chodów! Po ziolach niech prowadzi ostatni z pochodów! Teraz jeszcze południe! Nasz zachod nie bliski! A rozkosz lata chwyta w palące uściski! Lawiną złotych deszczów szaleją nicb stropy! Zanurzmy się w tym lata ogromnym kielichu Wezbranym bujnom zbożem! W tych kłosów zatopy Paść, larzać się w gorących wybuchach rozkwitu. W tej rozkoszy, w tem szczęściu otchłannem dosytu, W tej słonecznej rozpuście zbytku i przepychu. O, szczęśliwy potrzykroć, kło wszystko utraci!.. My włóczęgi bezdomne nie mamy nic swego, A jakżeśmy cudownie, bajecznie bogaci! Bo stokroć bardziej wino smakuje nie nasze, A my zlodzieje lata i słońca złotego! To nasz zysk, co ukradkiem... gdy ból nie na straży ! Gdy idąc w drogę biodra sakwami opaszę Pustemi, wiem: mic stracę nic! żadna mi szkoda! A Bog wie, co mi w drodze może się nadarzy! Nam cały świat to jedna cudowna przygoda! Leopold Staff. Dom „pod tonącą gwiazdą.“ yłem acz młodym, lecz dojrza łym już przecie człowiekiem, gdy spelniem nikczemny swój czyn, nie mam tedy wymówki nawet w nierozsądku młodzieńczym! Sluchaj, ty, dręczycielu mój, któ ry-ś spowiedź tę na mnie wy musil, jak się to stało... Tu w Pa ryżu zetknął mnie traf, czy los, z młodym arystokratą angielskim. Spotkaliśmy się kiedyś w nocy na pustej ulicy, obaj tak zamy śleni, żeśmy, nie widząc jeden drugiego, na siebie wpadli. Oczy nasze spotkały się, i stanęliśmy zdziwieni, przyglą dając się sobie nawzajem. Czytaliśmy myśli jeden drugie go jak w księdze otwartej. Nie mogę objaśnić w krótkich słowach tak, abyś mnie pan zrozumiał, jakim sposobem poznałem, że młody ów człowiek był z tych, których 164 CHIMERA istnienie zawsze przeczuwałem, nawpół zresztą w nie wie rząc. Bądź co bądź, byłem w oka mgnieniu pewny, że to adept wiedzy tajemnej! A on? Poznał zapewne, mocą wyższej swej wiedzy i doświadczenia, a więc w niepojęty mi sposób, że ma przed sobą jednego z tych, którzy ma rzą, aby zostać wtajemniczonymi! Może się to panu wy da bajką lub majaczeniem, jak ogromnej większości ludzi, ale to jest prawda najszczersza. Patrzyliśmy tedy na siebie, aż Anglik zdecydował się pierwszy. Wyjął spokojnie papie rosa z torebki i poprosił mię grzecznie o ogień. W ten spo sób zaczęliśmy rozmowę. Zaszliśmy potem do poblizkiej ka wiarni, jak gdybyśmy obaj przypadkiem tam właśnie zmie rzali, i tam powiedział mi Anglik w toku rozmowy, że szuka człowieka bardzo pewnego, któryby zgodził się do Anglii z nim pojechać, w cichym, odludnym jego zamku z nim zamieszkać i — krótko mówiąc, miałem wrażenie, że proponuje mi jakieś niewyraźne stanowisko w swym do mu, coś pośredniego między sekretarzem i kamerdyne rem... Ciemny rumieniec oblał mi twarz. Byłem wów czas zupełnie bez zajęcia, w nędzy ostatecznej prawie, i powiedziałem mu to w ciągu rozmowy, — ale służyć za lokaja, to mi nigdy na myśl nie przyszło, i pierwszym mym odruchem było tedy uczucie wstydu 1 niechęci. Jak że mógł był w ten sposób mnie zrozumieć? On wszakże patrzał na mnie surowo i badawczo. Przebiegła mi przez głowę myśl, że to jest jakaś próba. Chciał mnie zapewne poznać bliżej, przekonać się, czy jestem godny i zdol ny stać się wogóle kiedykolwiek sam adeptem. Pokora i abnegacya należały do pierwszych wymagań od „ucz niów,* to wiedziałem, i bez nich niepodobna było osią gnąć nawet pierwszego stopnia. Choć tedy uczucie bu rzyło się we mnie i buntowało, przyjąłem. Odjechaliśmy do Anglii. Rojko umilkł. Potem, ocierając czoło potem okryte DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: róg i trzęsąc się całem ciałem, dodał z wysiłkiem: — Tam uj rzałem ją... jego siostrę... Edytę. Zakrył sobie oczy rękoma i westchnął głęboko; po dłuższej chwili zaczął opowiadać dalej: — Zatrzymałem się w Londynie przez kilka dni, lord Angus odjechał sam na zamek swój, Angus -Manor, w An glii zachodniej, a ja podążyłem za nim dopiero po zała twieniu w Londynie tego, co mi polecił. Był późny wie czór, gdym powozem (żadnej kolei nie było tam w pobli żu) dojeżdżał do zamku. Noc była czarodziejska, cała ukwiecona srebrnemi gwiazdami; ogromny park ciemniał przede mną, kępy olbrzymich drzew stały po łąkach, nad któremi unosiły się białe opary, a w oddali stare, chmur ne, potężne zamczysko piętrzyło się ku nicbu. Ze wszyst kich jego okien lały się olśniewające potoki światła. Jakieś tchnienie baśni wionęło z całego tego obrazu. Lord An gus, żyjący zawsze w zupełnem prawie odosobnieniu, ob chodził, z obowiązku poniekąd, rodzinną jakąś pamiątkę i sprosił całe sąsiedztwo arystokratyczne. Dowiedziałem się o tem, dojechawszy do zamku. Przywiozłem z Lon dynu dla lorda Angusa stare rękopisy etyopskie i, stoso wnie do jego życzenia, poniosłem je zaraz do jego biblio teki, dokąd służba wskazała mi drogę. Biblioteka była, jak cały zamek, oświetlona, i rozglądałem się z zajęciem po wielkiej sali, z prawdziwie artystycznym przyozdobio nej smakiem. Wisiało tam kilka starych, znakomitych, prawdopodobnie rodzinnych portretów, pędzla Reynoldsa, jak mi się przynajmniej ze stylu wydawało. Jeden z nich, na pierwszy rzut oka, raził mię jak piorunem zdumiewa jącą swą pięknością. Była to dama w białej sukni i klej. notach ze szmaragdów, opałów i dyamentów. Drogocen ne ozdoby te Iśniły na jasno kasztanowatych włosach, na pięknych ramionach, na cudnych piersiach. Oczy miała zielonawe, marzące, a brwi ciemne, z niezrównaną wy 166 CHIMERA kreślone delikatnością. Byłem drogą bardzo zmęczony i siadłem w wielkim, wygodnym fotelu, w którym zanu rzyłem się prawie. Oczy moje tkwiły jeszcze na portre cie, gdy posłyszałem lekkie kroki. Spojrzałem w stronę, zkąd się zbliżały, i osłupiałem wprost ze zdumienia! Da ma, którą zachwycałlem się na starym obrazie, wchodzila żywa do biblioteki! Miała na sobie koronkową suknię, o ton tylko cieplejszą niż na portrecie, miała te same szmaragdowe klejnoty na jasno kasztanowatych, złotemi promieniami przesianych włosach, miała te same zielona we, marzące, czarodziejskie oczy, a nad niemi te same, ciemne, niewysłownie pięknie przez naturę zarysowane brwi! Twarz jej wszakże nie była tak radośnie uśmiech nięta jak na obrazie. Wzburzenie jakieś mącilo jej wyraz, a z wilgotnych oczu wyzierał smutek bolesny. Wsparła głowę przez chwilę o gzems wysokiego kominka, jak gdy by chcąc ochłodzić czoło o zimny marmur, ale wnet obej rzała się żywo, usłyszawszy kroki za sobą. Młody męż czyzna, piękny, wysoki, świetny, wszedł do biblioteki. Po biegła na jego spotkanie. Śmiały wzrok jego pochłaniał wzruszającą w tym bólu piękność; przyciągnął ją do sie bie i przycisnął do serca. Usta jego muskały włos jej zło tawy. Nie poruszyła się. W mem wszakże sercu ozwało się coś jakby wściekłość szalona; byłbym zdusił tego czło wieka. Ale siedziałem nieruchomo w swym fotelu, po grzebany w głębokim cieniu, siedziałem tam jak skamie niały, niewidzialny kochankom świadek. Dama odchyliła po chwili głowę od piersi mężczyzny i uwolniła się z je go objęć. — Edyto, — rzekł cicho, — wezwałaś mię tutaj, co chcesz mi powiedzieć? — Cóż innego, jak to, o czem wiesz dawno, — od powiedziała, — że cię kocham. Mówię ci to dziś znowu, bo żegnam się tutaj z tobą. Pożegnanie w obecności ty DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: = lu świadków, tam, na pokojach, a zwłaszcza w obecności mojego brata będzie tak zimne, tak urzędowe! Byłoby mi to nazbyt, nazbyt bolesnem, gdybym się z tobą tutaj bez świadków pożegnać nie mogła, tutaj, gdzie nie jestem zmu szona kryć łzy, powstrzymać westchnienia i ważyć słowo każde! Sama rzuciła mu się teraz na piersi i zaszlochała. On starał się uspokoić ją wszelkiemi sposobami. Chwilę bez słów trzymali się w objęciu. Potem, gdy w pobliżu ozwał się jakiś szelest, puścili się spłoszeni. — Jedź z Bogiem! — rzekła, — a napisz mi prędko i prędko wracaj. Pożegnajmy się tutaj. Nie wrócę już do to warzystwa, zamknę się u siebie w pokoju, udając znużenie i chorobę. Nie chcę, po tem pożegnaniu, widzieć cię tam pośród tych obcych... Nie zdołałabym zapanować nad sobą! Pocałowala go jeszcze raz, poczem rzekła słabo: „Odejdź już!* i padła na krzesło. Całował jej ręce, klę czał przed nią i dotknął czołem ziemi u jej stóp. Potem powstał szybko i odszedł. Pragnąłem usunąć się także, ale nie było sposobu. Edyta obejrzała się dokoła, jak gdy by ze snu się budząc. Wstała nareszcie, ale zwróciła się ku drzwiom, w pobliżu których stał mój fotel. Gdy była o dwa kroki od niego, spostrzegła mnie. Zatrzymała się jak piorunem rażona. Oczy zabłysły jej gniewem. — Ktokolwiek jesteś, — rzekla, — czyż ci nie wstyd, szpiegu nikczemny? Od tej chwili kochałem kobietę tę do szaleństwa. Gniew jej zdruzgotał mnie. Wstałem powoli, nie mogłem przemówić zaraz, ale łzy strumieniami lały mi się z oczu; ona patrzała na mnie ze zdumieniem, gniew jej przygasał. — Nie jestem winien, — rzekłem nareszcie. — Nie je stem żadnym szpiegiem. Traf sprowadził mnie tutaj. Gdys pani weszła, chcialem odejść. Ale nim powstać zdołałem, 168 CHIMERA wszedł ów pan. Niepodobna już było odzywać się. Przez delikatność zostałem tedy nadal w ukryciu, spodziewałem się, że wyjdę niezauważony przez nikogo, a przysięgam na swój honor i na wszystko, co mam świętego na świe cie, że nikt nigdy, ani pani, ani ktokolwiek inny, nie był by się dowiedział, żem widział to, co ostatecznie ani hań bą nie jest, ani grzechem, na co mogliby patrzeć anioło wie! Boże mój — pani — wszak pani kochasz, czyżbyś się tego wstydziła! — Na Boga żywego, nie, — odpowiedziała ze wzru szeniem namiętnem i podała mi rękę. — Powiedziałeś pan słusznie. Ale wiedz pan, teraz, gdyś stał się w tak dzi wny sposób mym powiernikiem, wiedz, że okoliczności nakazują mi przez czas jakiś ukrywać swoją miłość, zwłasz cza przed bratem. Jestem zaręczona z innym, acz kocham tego, którego-ś pan widział przed chwilą. Interesa brata mego nazbyt-by ucierpiały, gdybym nagle zerwała dawną umowę. Nie myśl pan wszakże, iż oszukuję tego, z któ rym krewni mnie zaręczyli. Wie, że go nie kocham, choć nie wie, że kocham innego. Któż wszakże pan jesteś i jak się tu znalazłeś? Teraz krwawy rumieniec twarz mi oblał. — Przyjechałem z bratem pani z Francyi, — wyjąka łem, — o ile jesteś pani, jak przypuszczam, siostrą lorda Angusa. Jestem tedy... ach, co pani na to powiesz, że powiernikiem twym stał się mimowoli... sługa brata two jego! Edyty wszakże, wbrew memu oczekiwaniu, nie prze raziło to bynajmniej. — Nie jesteś pan wcale jego sługą, — odrzekła zu pełnie spokojnie, — mówił mi o panu, i wiem, żeś pan człowiek niezwykły. Wiem, jakie zamiary brat mój ma co do pana, a ponieważ sama wiele z nim pracuję, więc często z panem spotykać się będę. Dziękuję losom, żeś DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: n pan, nie zaś ktokolwiek z tamtych ludzi na pokojach, o ta jemnicy mej się dowiedział, jesli koniecznie już ktoś mu siał stać się jej uczestnikiem. Brat mój tedy przyjdzie tu zapewne również za chwilę? Czy wie, żeś pan już przy jechał? Ach, słyszysz pan, oto idzie. Pokaż pan ten re kopis, który przywiozłeś z Londynu. Pochyliła się nad księgą. — Bracie! — zawołała, -— cóż to za szacowny staro żytny rękopis etyopski: „Taamina Mariam,* mówi o cu dach panny Maryi? A cóż za miniatury! A czy masz klucz gwoli odczytaniu tych legend według tradycyi ma gów? Mówiła z pośpiechem gorączkowym, ręce jej się trzę sły, zwracała się ku oknu, z poza którego dochodził teraz słaby turkot kół po bruku podwórca. Edyta zbladła. „Odjeżdża!* szepnęła. Wiedziałem, kogo ma na myśli. — Usprawiedliw mnie przed gośćmi, — rzekła głoś no. — Jestem chora, czuję się bardzo niedobrze — i wy szła szybko z biblioteki. — -—— Rojko oddychał ciężko przez chwilę; potem ciągnął dalej: — Nie o wszystkiem będę panu tak szczegółowo opo wiadał, jak o tem pierwszem z nią spotkaniu. Powiedzia łem już panu, że pokochałem ją szalenie. Byłem dziko zazdrosny o jej kochanka, ale i miłość i zazdrość ukryłem w sobie głęboko, i Edyta przypuszczała jedynie, że jestem jej bezgranicznie oddany, aż do poświęceń największych. Co do tego nie myliła się zresztą, byłbym dla niej poświę cił wszystko — oprócz swojej miłości. Żyłem tak przez kilka miesięcy na zamku lorda Angusa. Gdyby nie ta na miętność nieszczęsna, lord Angus byłby z pewnością do prowadził mię z czasem aż do wyżyn wiedzy ezoterycz nej, na których sam tak wolno oddychał. Był to czło wiek, jakich mało zaiste, prawy adept białej magii, i pewien 170 CHIMERA jestem, że dzisiaj doszedł już do szczytu prawd transcendent nych; miał wszystkie do tego zdolności, i intuicyę, i ana lizę, i syntezę. Doprowadził mię aż do progu pojęć za sadniczych. Dalej mi się już nie udało! Był to los mój zawsze i we wszystkiem: aż do progu, ale ani kroku da lej! Lord Angus, nie przeczuwając, co mnie wprawiało w roztargnienie, co skupiało koło siebie wszystkie me myśli i uwagę, i widząc tylko, że się co do mnie omylił, prze stał zwolna uważać mię za swego ucznia, i w ten sposób jąłem spadać stopniowo do owego w istocie stanowiska, które taki bunt wewnętrzny we mnie budziło i tę resztkę dumy, która jeszcze mi pozostała, głęboko urażało. Był bym z pewnością uciekł z owego zamku, gdyby mnie mi łość ku Edycie nie była zatrzymała. Edyta obchodziła się ze mną, bez względu na zapa trywania lorda Angusa, poprostu jak siostra! W niej nie znaleźć było jakichkolwiek przesądów. Była to kobieta pełna taktu, delikatności i dobroci. © jej uczoności nie mówię: znała wszystkie języki starożytnego wschodu, po siadała zdumiewające znawstwo wszystkich systemów filo zoficznych, wszystkich herezyj chrześciańskich, i żadna z subtelności buddyzmu nie byla jej obca. Przy całej tej uczoności, brak jej było tylko syntezy, aby módz stanąć równie wysoko, jak jej brat. O tem wszystkiem wzmiankuję jednak tylko tak mimochodem i tylko dla tego, aby módz na pochwałę jej powiedzieć, że pomimo wszystkich tych badań i olbrzymiej wiedzy nie miała w sobie ani cienia pedanteryi. Najpiękniejszą jej właściwością była niewy mowna tkliwość kobieca, a jedynym błędem to, że dawa ła się porywać wrażeniom chwili, że działała pod wpły wem namiętności, bez rozwagi—i to ją zgubiło! — Ukocha ny jej, lord Dalton, powrócił, wbrew wszelkiemu oczeki waniu, już w miesiąc po owem pożegnaniu, którego mi mowolnym stałem się świadkiem, do Anglii, i teraz do DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: Eh wiedziałem się o nim więcej od samej Edyty. Lord Dal ton był, według jej zapatrywania, człowiekiem doskona lym, ale miał fatalną jedną namiętność: był graczem. Dla tego to krewni jej, gdy przed laty starał się o jej rękę, stanowczo oparli się temu związkowi. Z powodu tej na miętności miewał z Edytą od czasu do czasu gwałtowne przejścia, które kończyły się zawsze obietnicą z jego stro ny, że grać już nie będzie, a z jej strony groźbą, że się od niego odwróci, jeżeli przyrzeczenie raz jeszcze zostanie złamane. Mnie wszakże zwierzała się Edyta, że nie opu ści go, nawet gdyby nie wyleczył się z tej słabości, że, przeciwnie, przez całe jego życie chciałaby stać mu przy boku jako obrona i ucieczka. „Walczyć będę o każdy krok ze złym jego demonem,* powiedziała mi razu jedne go, „i nie spocznę, póki nie wyrwę go z jego szponów. Dla tego wszakże muszę z nim żyć, połączona na zawsze, nierozłącznie połączona.“ Ciężko mi opisać, jak bardzo cierpiałem, widząc oczy jej płonące takim zapałem na wspomnienie o lordzie Dal tonie, słysząc jej ekstatyczne o nim marzenia. Nienawi dzilem go śmiertelnie. Taki był tedy mój żywot w An gus-Manor. Po jakimś czasie, lord Angus, dla różnych spraw, zmuszony był przenieść się na dłużej do Londynu, dokąd, naturalnie, towarzyszyła mu siostra. Ja, z urzędu swego, pojechałem z nimi także. Tam Edyta częściej schodziła się z ukochanym; na zamek Angus-Manor przyjeżdżać mógł lord Dalton bardzo rzadko i to zawsze pod jakimś pozorem, nie taił mu bowiem brat Edyty, że odwiedziny jego nie są bynajmniej pożądane. W Londynie za to by wała Edyta wiele w towarzystwach i wszędzie spotykała się ze swym ukochanym, który, dla starożytnego nazwi ska, dla czaru własnej osoby, oraz dla świetnych przymio tów towarzyskich, nader był poszukiwany. Ale, niestety dla biednej Edyty, w tem gwarnem, rozbawionem towa 172 CHIMERA rzystwie znajdował lord Dalton zbyt wiele sposobności, aby ulegać swemu zgubnemu nałogowi, i nie było tajemni cą, że uczęszczał do cieszących się złą sławą domów gry, gdzie raz już przedtem przepadła wielka część jego ma jątku dziedzicznego, a teraz druga znowu, jeszcze znacz niejsza. Pewnego wieczora, podczas licznego zgromadze nia w domu lorda Angusa, byłem świadkiem namiętnej sceny między Edytą i lordem Daltonem. Lord Dalton przez cały wieczór był bardzo roztargniony — i Edyta da ła mu znak, aby przeszedł do oranżeryi, w tej chwili zu pełnie pustej. W salonie śpiewała znana śpiewaczka wło ska jakąś brawurową aryę, i można było mieć pewność, że póki śpiewu nie skończy, nikt z salonu się nie od dali. Siedziałem samotnie w oranżeryi, słuchając także śpiewu z daleka, zależne moje bowiem w domu lorda sta nowisko nie pozwalało mi wmieszać się w tłum zaproszo nych gości. Gdy Edyta weszła niespodzianie, a wnet za nią niepostrzeżenie wśliznął się lord Dalton, chciałem odejść, ale Edyta skinęła mi, abym został. — Ewerardzie, — rzekła do lorda Daltona, — pan Roj ko, którego ci przedstawiam, cieszy się zupelnem mem zaufa niem, i chcę, aby był świadkiem naszej krótkiej rozmowy. Gdyby kto przypadkiem wszedł, lepiej będzie, jeśli nie znajdzie nas samych we dwoje na osobności. Obecność nasza tutaj nie wyda się tak podejrzaną. Słuchaj tedy, co chcę ci powiedzicć. Lord Dalton chmurnie spojrzał na mnie, nie rzekł wszakże ani słowa. — Mów, proszę cię, mów, — odpowiedzial tylko. — Ewerardzie, — rzekła Edyta, — posłyszałam rozmo wę twoją z kapitanem Aldrichem, tym rozpasanym czlo wiekiem, którego obecność sama jest mi już tak niezno śna. Wiesz, że muszę go cierpieć tylko dla tego, że jest blizkim mym krewnym. Ty za to znajdujesz upodobanie DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: 173 w jego towarzystwie, ponieważ — — a więc, ponieważ jest graczem jak ty. Lord Dalton powstrzymał się z wysiłkiem, ale wzrok spochmurniał mu jeszcze bardziej. — Jakąż to słyszałaś rozmowę? — spytał nareszcie. — Słyszałam, jak-eś mu obiecywał, że wyjdziesz za kwandrans. Wiem, co to znaczy — idziecie do domu gry. Słuchaj tedy: zabraniam ci wychodzić od nas. Tak, zabraniam! Niech raz nakoniec wyjaśni się nasz stosu nek! Kocham cię, kocham całą duszą, ale cierpliwość ma jest u kresu! Jeżeli pójdziesz z kapitanem, widziałam cię dziś po raz ostatni! Słyszysz? Po raz ostatni! Zerwę bez wahania wszystkie wiążące nas węzły! Nie przestanę cię kochać, ale na całe życie odsunę się od ciebie! Ciemny rumieniec oblał twarz lorda Daltona. — Edyto, — wykrzyknął, — tak, tak mówisz do mnie? Wiedz-że, iż żadnych nie przyjmuję rozkazów! Nie ko chasz mnie, inaczej nie przyszłoby ci na myśl upokarzać mnie przed slugą najemnym! Krzyknąłem głucho, cios był straszny. Edyta, zaw sze taka pelna delikatności i taktu, w rozdrażnieniu postą piła nierozsądnie, naraziła mnie na tak ciężką zniewagę, a kochanka Swego nieroztropnie pobudziła przeciwko so bie. Byłbym się na niego rzucił w uniesieniu, ale Edyta spojrzała na mnie blagalnie. Śpiewaczka w salonie skoń czyła śpiewać, rozległy się oklaski i wywoływania, a za raz potem kilka osób weszło do oranżeryi, oddzielonej od salonu tylko krótkiem przejściem, w którem wisiało kilka znakomitych obrazów, w wyrafinowany sposób niewidzial nemi oświetlonych lampami. Edyta panowala nad sobą zdumiewająco; zdawało się, że swobodnie rozmawia ze mną i z lordem Daltonem o rzadkiej roślinie, dotychczas mało w Europie znanej, której piękny egzemplarz kwitł właśnie w oranżeryi. Nadchodzący goście przyłączyli się 174 CHIMERA do rozmowy, i po jakiejś chwili oddaliłem się nieznacznie, jak przystało skromnemu memu stanowisku; zauważyłem wszakże, iż lord Dalton odszedł był jeszcze przede mną. Mniej więcej za godzinę wezwała mię Edyta do swe go pokoju. Pozdejmowała już klejnoty, piękne jej włosy były rozczesane, a czoło białą przewiązane chustką. Twarz miała śmiertelnie bladą, i znać było, że cierpi cieleśnie i dusznie. — Panie, — rzekła głosem słabym i drżącym, — chciej mi pan przebaczyć, że z mego powodu spotkała cię obra za. Ewerard sam tego niewątpliwie żałuje, i przeprosi pa na, jak tylko się nieco uspokoi. Czy przebaczasz mi pan? Podawała mi cudną swą rękę, którą ucałowałem ze wzruszenieni. — Jestem znękana śmiertelnie, — mówiła dalej. — Ewe rard odszedł z kapitanem. Widzisz pan, że obraża mnie jeszcze głębiej, niż pana obraził. Nie wygląda-ż to, jak gdyby chciał rzec po mej groźbie, że nie dba, czy potar gam wszystkie wiążące nas ogniwa? Otarła łzy, które płynęły jej z oczu. — Postąpiłam nieroztropnie, — ciągnęła dalej. — Ale naprawię swój błąd. Czy chcesz mi pan ogromną wyrzą dzić przysługę? — Każda, nie pytam jaką! — zawołałem. — A więc... nie zwracaj pan uwagi na to, co zaszło między panem i lordem Daltonem. Wznieś się ponad zwykły, ludzki sposób widzenia. Wiesz, co o tobie my ślę, a to, o co teraz chcę prosić, jest nowym, wielkim, największym dowodem, jak głęboko pana poważam i sza cuję. Wyjęła list z szufladki sekretarzyka i podała mi go. — Idź pan, — rzekła, — idź i oddaj Ewerardowi sam do rąk własnych ten mój list. Nie jesteś pan tylko po słem, jesteś mym powiernikiem — list jest otwarty, nieza DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: u pieczętowany, i pozwalam panu przeczytać go. Nie, wię cej niż pozwałam, — proszę pana, abyś go „przeczytał. Ale nie tutaj u mnie, w drodze dopiero, i nie mów mi pan ani slowa, co sądzisz o jego treści. Gdy pan list od dasz, wracaj do domu, ale nie przychodź już do mego po koju. Położę się za chwilę, tak się czuję niedobrze. Je żeli Ewerard da jaki list od siebie, przyślij mi go pan przez moją pannę służącą, która oczekiwać będzie w pro wadzącym tu korytarzu. Gdyby wszakże — czemu uwie rzyć nie mogę — Ewerard nie dal panu żadnego listu w od powiedzi na mój, — w takim razie oddaj pan pannie słu żącej tę oto gardenię, którą przez cały wieczór we wło sach miałam, a która była jego darem. Będę wiedziala, co to oznacza. Podała mi znowu rękę — i wyszedlem z pokoju znękany, wzburzony, rozbolały. Kochałem ją do szaleń stwa — i musiałem milczeć! Kochałem ją bardziej niż du szę swoją, niż życie swe, niż wszystko na świecie, bar dziej niż czlowiek wierzący — zbawienie własne, — i by łem posłem miłości jej do innego, niegodnego jej łez, jej westchnień, jej cierpienia. MPS że GamiEje — — oh, toć byłem już więcej niż nawpół szalony! — — To snadź jedynem może być usprawiedliwieniem wszystkiego, co dalej się stało... Pośpieszyłem do niego, a po drodze, pod latarnią, przy migotliwych blaskach płomyka gazowego, przeczyta łem jej list. „Mój przyjacielu," pisała mu, abyś mi wybaczył. Zważ, iż stało się to ze zbytniej tro ski o twe zbawienie. Nie powinnam była rozkazywać i grozić, trzeba mi było prosić cię — i uprosić. Czynię to teraz. Przebacz mi i wysłuchaj mej propozycyi. Dowio dę ci bezgranicznej miłości swej, poświęcając ci wszystko, wszystko, i swoje dobre imię, i swego brata. Ucieknę „zawiniłam i proszę, 176 CHIMERA z tobą, jeśli chcesz, jeszcze dzisiejszej nocy. Zamiast grać, śpiesz tedy do mnie. Ale nie, to przecież niepodobna, wiem, że będziesz musiał porobić pewne przygotowania. Napisz mi zatem kilka słów, to tylko: „Nie idę do domu gry, robię przygotowania do naszej ucieczki.“ Jutro rano wyszłabym, nie zwracając niczyjej uwagi. Czekaj z powo zem na rogu naszej ulicy. Napisz mi więc kilka tych słów, zwłaszcza to: „nie idę do domu gry,“ a jutro będziem szczęśliwi." Doczytawszy te słowa, omdlałem. Padlem przed jego domem. Myśleli, żem pijany i śmieli się. Opamiętałem się wszakże szybko. Zacząłem rozmyślać. Co miałem robić? Nie można było dopuścić, aby doprowadziła zamiar swój do skutku, nietylko dla tego, że serce moje pękało (cóż to mogło obchodzić i ją i kogo innego?), ale dla tego, że w ten sposób szła na zagubę. — List ten, — rzekłem sobie, — nigdy do rąk jego się nie dostanie! Ale cóż-em miał począć? Jakież miałem prawo po wrócić i rzec jej, że się nie zgadzam na to, co zamierza uczynić? Kim-że byłem? Sługą jej brata! Rwałem so bie włosy na głowie i kaleczyłem twarz paznokciami. Wtem zajechał powóz, sługa jakiś wyskoczył i zadzwonił u bra my. Po chwili z domu wyszedł lord Dalton. Był to wi docznie powóz najęty, który mu sługa z polecenia jego sprowadził. Nie bylo żadnej wąpliwości, jechał do owego domu gry najętym powozem ; swego własnego już nie miał. List jej był w mojej ręce, pomięty cały, bo palce zaciska ły mi się kurczowo. Lord Dalton poznał mnie i gniew błysnął na jego twarzy. — Czego pan tu szukasz? — zagrzmiał na mnie. — Czy posłała cię na przeszpiegi pani twoja? Podniosłem rękę z listem, ale zaciśnięte palce wypo wiedziały mi posłuszeństwo, i zamknięta ręka opadła bez DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: % władnie z powrotem. Usta mi drgały i zęby szczękały, gdym mu rzekł; — Nie na wywiady posłała mię pani mo ja, nie chce wszakże, abyś pan jechał do domu gry... — więcej wymówić nie zdołałem. — To wszystko? — spytał i zaśmiał się, poczem, od sunąwszy mię na bok, poszedł ku powozowi. Trzymając już nogę na stopniu, odwrócił się jeszcze ku mnie. — Co mam jej powiedzieć ? — wyjąkałem. — Ze nie przyjmuję rozkazów, — odrzekł chmurnie,— że jestem panem swej woli. Powóz zaturkotał po bruku, i zrobiło mi się jakby lżej na sercu. Byla uratowana! Dzika radość zawichrzy ła mi w piersi. Pośpieszyłem do domu. — Jutro wszystko jej wytłómaczę, — rzekłem do sie bie, ujrzawszy na korytarzu pannę służącą, i jak przez sen podałem jej ową — teraz już uwiędłą — białą gardenię. Gdym się wszakże znalazł w swoim pokoju, ogarnął mnie lęk szalony. Cóż-em to zrobił? Oszukałem ja! Miąłem ten list w ręce, której dotąd otworzyć nie mo głem, tak silnie trzymał kurcz opuchnięte już palce. Nie wiem, jak długo chodziłem po pokoju, płakałem, biłem głową o ściany, tarzalem się po podłodze. Świtało już, gdy wybiegłem z domu. Skierowałem najprostszą drogą do niego. Chciałem mu wyznać wszystko, naprawić swą zdradę. Zadzwoniłem u jego drzwi. Otworzyli mi natych miast, zdziwiło mię, że jeszcze czuwali, teraz dopiero spo strzegłem się, jaka to niezwykła do odwiedzin godzina. Zapytałem o niego. Był za domem, ale oczekiwali go każdej chwili, a jak zauważyłem z wyrazu twarzy kamer dynera, który mnie znał, oczekiwali z wielkim niepokojem. — Całą noc był za domem? — spytałem, tak tylko, aby coś powiedzieć; męką mi było milczeć i myśleć o tem, co uczyniłem. — Całą noc był za domem? Poselstwo mo je jest tak ważne, pojmujesz pan... 178 CHIMERA Skinął głową, że pojmuje. — Był w domu w nocy, — rzekł potem. — Przed świtem wyjechał znowu... Zwierzę się panu, chodzi o po jedynek. Lękam się o niego... Milczeliśmy obaj czas dłuższy. Był już zupełny ra nek, bo na ulicy zaczynał się ruch. We wzburzeniu swem straciłem poczucie czasu. Czekałem może godzinę, może trzy. Wreszcie powóz zatrzymał się przed domem, na schodach dały się słyszeć kroki i kamerdyner pobiegł na spotkanie lorda Daltona. Uradował się wielce, widząc, że pan zdrów i cały, ale lord Dalton blady był i posępny. — Gotuj wszystko natychmiast do odjazdu, — wy krzyknął, — uciekam z Anglii. Spostrzegłszy mnie, nie okazał żadnego zdziwienia, tylko boleść wielka wybiła mu się na twarzy. — Ob, dobry los tu pana sprowadził, — rzekł do mnie, — napiszę list, oddaj go pan Edycie, chciałem po wiedzieć, siostrze lorda Angusa. Siadł i pisał szybko, podczas gdy w obocznym po koju kamerdyner śpieszne jakieś czynił przygotowania. — Oto list, — rzekł, skończywszy pisać, — oto list, a oddaj go pan zaraz. Jak we śnie, zataczając się, wyszedłem z pokoju i po wlokłem się ulicami. Nie pamiętalem nawet, żem mu nic nie objaśnił, nic nie naprawił, nic nie wyznał! Patrzałem tylko na jego list. Nie był zapieczętowany, koperta nie dbale zalepiona sama się prawie otworzyła — i czytałem: „Edyto, na kolanach cię błagam, odpuść mi! Jestem nędz ny, nędzny nieskończenie! O, gdybym był posłuchał twych próśb i rozkazów! Grałem, grałem — ale tego niedość! Podczas gry wszczęła się zwada. W uniesieniu uderzyłem kapitana w twarz. Strzelaliśmy się skutkiem tego, jak tyl ko rozedniało, — i zastrzeliłem go. Uciekam na jakiś czas do Francyi. Zaklinam cię na Boga żywego, daj mi choć DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ! z jednem słówkiem znak, że mnie nie przeklinasz, że wolno mi ufać, że przebaczysz mi z czasem! Przysięg am ci na swój PoE przysięgam ci na zbawienie swej duszy, że nigdy już grać nie będę! Padam przed tobą na kolana! Napisz mi choć jedno jedyne słówko do Paryża pod calem mem nazwiskiem poste restante!“ Nie wiem, jak się dostałem do swojego pokoju, nie wiem, czy-m myślał wogóle, zastanawiał się, walczył ze swem sumieniem, wiem tyłko, żem złożył razem listy jego i jej i schował je, że w ten sposób spełniłem zbrodnię czarną, zdradę nędzną, i że ostatnim jestem nikczemni kiem! — — Rojko nie mógł dalej mówić. Szlochał tak, że zano sił się prawie. Gdy uspokoił się poniekąd, spytalem go: — Nie mógłżeś pan choć z czasem naprawić swego grzechu? — Nie mogłem i nie chciałem, — odpowiedział. — We dwa dni potem, posłał mnie lord Augus do Szkocyi, i powrócilem na zamek Angus-Manor w miesiąc dopiero. Przyjechalem nazajutrz po weselu Edyty, wyszła za tego, z którym krewni ją zaręczyli. Widziałem ją, ale nie po znałem prawie. Była, w omdlałości swego smutku, może jeszcze piękniejsza niż przedtem, ale to była inna osoba. Zdawało mi się, że już nie żyje. Widziałem ja na wielkim balu, który lord Angus wydał w zamku na jej pożegna nie. Miała znowu na sobie owe szmaragdowe klejnoty swojej prababki, której portret wisiał w bibliotece, widzia łem ją taką samą jak wówczas, w pierwszy wieczór, gdym do Angus-Manor przyjechał. Ale teraz była jak bez du szy, i zdało mi się, że ją widzę w trumnie. I to ja bylem jej mordercą... Na drugi dzień wyjechała z małżonkiem swoim dokądś do Niemiec, czy do Włoch, już nie wiem. Ja musiałem położyć się do łóżka — i wzywałem śmierci. W gorączce jeden tylko czułem lęk śmiertelny: że spotka się gdzieś z lordem Daltonem, że wszystko się wyjaśni, 100 CHIMERA że mię nienawidzieć i przeklinać będzie, że mną wzgardzi! Ale o to trwożyłem się nadaremnie. Z lordem Daltonem Edyta spotkać się już nie mogła. Gdy wyczytał w gaze tach, w Paryżu, o jej ślubie — zastrzelił się. Mróz przebiegł mi po ciele, a oddech zatrzymał się w piersi. — I pan to przeżyłeś? — zapytałem. — Przeżyłem więcej, — odpowiedział i zaczął trząść się całem ciałem. Trzymał mnie obu rękoma za ręce i krzyczał prawie do ucha: — Edyta umarła po dwóch la tach, chorowała, słabła, konała z żalu powoli! Uciekłem dawno z domu jej brata, kołatałem się, walcząc z nędzą, po Londynie. Usłyszałem przypadkiem o jej chorobie od byłego kamerdynera lorda Daltona. Piechotą doszedłem do zamku Angus-Manor, dowiedziawszy się, że tam umie ra, prosiłem na Boga, aby mi dali z nią pomówić. Długo nie chcieli mnie do niej puścić, była już na pograniczu śmierci, w końcu wszakże, na rozpaczliwe błagania, oznaj mili jej me pragnienie. Anielsko dobra aż do końca, za dość uczyniła wnet mej prośbie. Czołgałem się na kola nach ku jej łóżku. Wznosiłem do niej ręce jak w modli twie „Przebaczenia!* jęczalem, „przebaczenia!“ Nie ro zumiała, czego chcę. — Jestem nędznik! — krzyczalem, gdy mnie z pokoju jako szaleńca wyprowadzić chciano, — jestem nędznik! Zdradziłem cię, pani! Kochałem cię nazbyt — i dla tego zabiłem ciebie i jego! Patrz, patrz, oto dwa listy, które z winy mej, przez zbrodnię mą, nie doszły nigdy jego ani ciebie! Podałem jej oba te listy. Oczy jej się rozszerzyły, gdy poznała rękę jego i swoją, przeczytała to jego pismo i rumieniec twarz jej przeleciał. Łkanie wydarło jej się z gardła, spojrzała na mnie, jak gdyby chcąc mi coś po wiedzieć, a w oczach jej była śmierć! DOM „POD TONĄCĄ GWIAZDĄ: Isr — Przebaczenia! — było wszystko, co-m zdołał wy jęczeć. Ale Edyta była już w agonii. Nie przemówiła już ani słowa, przycisnęła tylko ten list jego  Nie, nie! — zawołał Rojko jakby w szaleństwie, — nie, nie byłem zaraz nieszczęśliwy! Czułem to, o czem panu mówiłem przed chwilą, tę rozkosz popełnionej zbro dni! Dopiero później, dopiero później przyszedł ten lęk i ból niewysłowny! Dopiero wówczas, gdy ten złom skal ny na mnie patrzał. Dopiero tam, w tej starej komnacie, gdzie mnie zamknięto szalejącego, gdy ludzie, znalazłszy mię w jakimś epileptycznym ataku na gościńcu koło owe go skaliska, miłosiernie ponieśli nędzarza z powrotem pod dach zamku, w którym umarła! Tak, po kilku dniach dopiero, w owym starym sklepionym pokoju, kędy gęste zasłony od stropu spływały, zaslaniając okna, wówczas do piero, gdy zaczęła mnie prześladować myśl, że je muszę rozsunąć, te zasłony, że kogoś muszę w tym cieniu ich szukać, gdym wiedział wreszcie, kogo tam szukać muszę, gdym był pewny, że ona tam stoi, martwa, posiniała, z temi szklanemi oczyma, owieszona starożytnemi temi klejnotami ze szmaragdów i opalów, w których na para dnem łożu przed pogrzebem leżała, z tem groźnem wy krzywieniem śmierci na ustach, gdym wiedzial, że tak tam stoi, a za nią miesiąc w pełni dysk biały tworzy, równie blady i martwy jak jej oblicze, a te puste, śniegiem okry te pola szerzą się za nią w sinej, widziadlanej nocy, jasne i głębokie, głębokie jak próżnia i nicość calego świata... wówczas, wówczas dopiero byłem zupełnie nieszczęśliwy ! Juliusz Zeyer. (Dokończenie nastąpi). Z „Wysp złotych.“ CZARA. to czara, Prowansałe, Z bratniej dłoni Katalanów: Ku wzajemnej spełhtmy chwale Wino złote naszych łanów. Blogosławiona Czaro spieniona Skrą nas ogni twoich wzrusz! Niech twe strumienie Budzą natchnienie I energię silnych dusz. Starej wolnej tej krainy Kwiat w nas może ostateczny: Gdy felibrów gnikną syny, Zginie naród nasz odwieczny. Błogosławiona Czaro spieniona — i i. d. Z „WYSP ZŁOTYCH" Ludu, który zmartwychwstawa, Myśmy może kwiat wiośniany: W nas ojczyzny przyszła sława, My jej wodze i tarany. Błogosławiona Czaro spieniona — i t. d. Daj nam, daj nadzieję złotą, Odrodzenia wiosny marg: Pamięć przyszłych dni z tęsknotą I niezłomną w jutro wiarę. Blogostawiona Czaro spieniona — i t. d. Daj nam wiedzę niepojętą Siły Prawdy, Piękna sily: Daj nam życia rozkosz świętą, Która z ciemnej drwi mogiły. Blogosławiona garo spiemiona —i i. d. Daj poczyę — ten blask zorzy: To, co żyje, pieśni czeka. Bowiem pieśń — to nektar boży, Co w boga zmienia człowicka. Błogosławiona Czaro spieniona — i t. d. Ku czci ziemi tej kochanej, Mili nasi spraymierzeńce, IS4 Wy — nakoniec — Katalany, Łączcic z nami swoje rece. Blogostawiona Czaro spicniona, Skrą nas ogni twoich wzrusz! Niech twe strumienie Budzą natchnienie I energię silnych dusz. CHIMERA Z PSE ZE ONY CE KOMUNIA ŚWIĘTYCH. spuszczoncmi wychodzi oczyma Ze świątyni świętcgo Trofima — O godzinie szarzy przedwicczornej, Kiedy świece gaszono nieszborne. U wrót — święci wykuci z kamienia, Blogosławiąc idącą dziewicę, Od kościoła do domu przedsienia Słali za nią swe święte źrenice. Bowiem mądra była, jak niewiele, Mloda, piękna bardzo. a w kościcie Niki jej szeptów nie zarzucał grzechu, Nikt nie widział nigdy jej uśmiechu. Ale kiedy huczaly organy, Kicdy psalmy śpiewali na chórze: r85 186 Czuła, że ją do Raju miebiany Unosiły na skrzydlach ku górze, Widząc święci, wykuci z kamienia, Że ostatnia kościelne sklepienia Obpuszczała i szla poza wrota, Jak w zaziemiu żyjąca istota: Więc kamicnni święci dobrotliwi, Ukochali owo dzicwczę boge — I gdy noc się pogodą ożywi, Rozmawiali o miej skroś przestworze. — Chcialbym, żeby dziewczę to zostalo — Rzecze święty Jam -— mniszeczką bialą. Bo świat — jest to niespokojne morze, A zaś ciszy ostoja w klasztorze. — Święty Trofim: — Pewnie, Janie święty, Lecz mi ona potrzebna w kościele; Trzeba światla, gdzie mroków odmęty, A na świecie wzorów jest niewiele. — Zaś Honorat święty tak im wtrąca: — Dziś, gdy w nocy Dłyśnie tarcz miesiąca Po lagunach i iąkach zieleni, Zesiąbimy, bracia, z tych kamieni... Bo noc dziś jest Wszystkich Świętych nocą, Sam Bóg Ojciec święty stół zastawi, Sam Pan Jezus przyjdzie przed północą l w Aliscamps świętą mszę odprawi. — q — Bracia! — na to święty Łukasz wola — Weźmy dziewczę do świętego stola. Pójdzie strojna w płaszczyk lazurowy I w sukience bieluchnej, godowej. — CHIMERA Z „WYSP ZŁOTYCH" Rzekli czterej ci święci z kamienia I jak wicher szybko ulecieli — I dzieweczki, co szła śród marzenia, Dusze wzięli -— ponieśli — pomknęli! A nazajutrz, gdy ranna godzina, Obudziła się ze snu dziewczyna I o dziwnej uczty prawi cudzie: — Ja tam we śnie byłam, we Śnie, ludzie! Po powietrzu krążyli anieli, Stół niebiański woniał w Aliscamps, Święty T rofim służył do mszy w bieli, Zaś odprawiał mszę sam Chrystus Pan. 187 188 CHIMERA KSIĘŻNICZKA KLEMENCYA. iegdyś w Prowancyi, w dawne pokolenia, Był Karol Drugi król, zwany Kulawy, Gdyż, mowiąc prawdę (błagam pozwolenia), Idąc, Rusztykał w lewy bok to w prawy. Tak się urodził. Lecz dla jego sławy Bóg mu dał córę, Klemencyę z imienia, Cudniejszą stokroć od zorzy promienia. 