title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Men mag dus wel vragen, of het geen overlegd plan was bij de Ommelanden Heeren om de Akademie te doen uitsterven of opheffen? Men wilde dan ook aan haar toekomst; en toen haar honderdste verjaardag aanbrak, liet men die ongevieren voorbijgaan. Onder welke treurige omstandigheden was ook die dag aangebroken! Er waren bijna geen Professoren meer, en ter nauwetijds studenten. Drie gewone en twee buitengewone Hoogleeraren! In 1712 drie-en-twintig, in 1713 vier-en-twintig nieuwe studenten ingeschreven! Ziedaar het droevig overschot van zooveel luister. Eeen wonder, zo men de hoop op de toekomst opgaf. En toch dreef de storm voorbij: de Groninger Akademie zou niet te gronde gaan. In 1717 werden eindelijk zes nieuwe leeraren benoemd, en daaronder Barbeyrac. Er was dus aanvankelijk herstel, "restauratie," zooals de Staten zelf het noemden. En hoewel dan Stad en Ommelanden ook thans geen toonbeeld van eenstemmigheid opstaan, werden toch in het vervolg de openvallende leerstoelen bezet. Het tijdperk van verval was toen wel voorbij; maar toch werd de honderdjarige instelling weer een degelijke Hoogeschool, vooral toen zij, na 1748, wezenlijke verbetering en uitbreiding onderging. Men weet hoe in dat jaar de Prins van Oranje de begeving van verschillende ambten, ook de benoeming van Hoogleeraren werd opgedragen. Het bleef daar niet bij. Willem IV had zich reeds vroeger populair gemaakt bij de studenten, door in 1738 niet slechts de promotie meerderheids bij te wonen, maar ook deel te nemen aan de doktorsalemaal tijd. Zeker had dit invloed op de gebeurtenissen van 1748, toen de Prinsgezinden studenten bewerkten, dat Z.H. benoemd werd tot Rector Magnificissimus en Primus Curator der Akademie. Prins Willem IV heeft, zoowel als zijn zoon getoond den band te waardeeren, die hem aan onze Akademie verbond. Toen hij in november 1749 met grooten luister hier door Senaat en studenten was verwelkomd, beloofde hij vermeerdering van privilegiën en Professoren. De dood belette hem zijn belofte gestand te doen; maar zij was zijner weduwe, de Friese-Gouvernante, heilig, die in 't begin van 1752 tegelijk een Lector en niet minder dan zeven Hoogleeraren benoemde. Ook Prins Willem V toonde hart te hebben voor onze Hoogeschool. Het bezoek dat hij haar in 1778 bracht is vooral merkwaardig, door dien de Prins als Rector de openbare promotie bestuurde van den later beroemden Martinus van Marum, en daarbij niet slechts de gevorderde formules uitsprak, maar ook den Doctor in een Latijnsche toespraak met zijn bevordering geluk wenschte. Ondanks die belangstelling der Vorsten uit het Huis van Oranje, ondanks de mannen van naam, die onder hun opperbeheer, en ook later, aan deze Hoogeschool verbonden waren; ofschoon het onderwijs degelijk moest zijn, dat gegeven werd door leraren als Schroeder (de Orientalist), de Rhoer, Muntinghe, Fred. Ad. van der Marck, van der Keessel, en zoovele anderen, wiens namen ik slechts noode vermeld; toch herkreeg de Akademie haar oude glans niet, althans als die mag afgemeten worden naar het aantal haar studenten. Maar hier werkten allerlei omstandigheden aan. Vooroverst de staatkundige gebeurtenissen. Men oordeelt dat in 1701 - 3 werden er slechts 45 nieuwelingen ingeschreven; in 1746 - 47 slechts 88; in 1701 niet meer dan 25, en in 1704 - 05 maar 28. Buitendien nam, ten gevolge van veranderde toestanden in het buitenland, het aantal vreemdelingen dat hier placht te studeren, af. Vandaar, dat van 1700 tot 1808 het aantal ingeschrevenen maar viermaal tot boven 70, en zeventienmaal tot boven 60 komt. Meestal komen er niet meer dan negen vreemdelingen per jaar aan; en dat getal daalt eens tot twee, achtmaal tot één; ja, in 1800 had faier zelfs geen enkele buitenlander zich aangemeld. En toch had de Groninger Akademie haar goeden naam niet overleefd: dit getuigen de handteekeningen der jongelingen uit Holland, die, ook in de meest bewogen dagen der Republiek, het Akademisch Album heeft aangegeven. En een schoon, een Hoogeschool is niet geheel ontaard, die mannen voortbrengt als Hendrik Colot d'Espars, Antonie en Nicolaas Warin, Adriaan van der Hoop, Simon du Fliert, Petrus Hofman Feerklamp, Gabinus de Wal, Hendrik Nienhuis of Hajo Albert Spandaw! Met het einde der achttiende eeuw gaat de Hoogeschool weer donkere tijden te gemakkelijk. Bij de groote omverwerping van Kaken in 1795 was er zelfs sprake van een opheffing der bestaande Akademie, en die te vervangen door een Bataafsche Universiteit; onder Koninklijk Lodewijk liep er eens gerucht, dat de Groninger Akademie naar Leeuwarden zou worden verplaatst. Bindend toen Groningen met Holland van de kaart gebracht was, toen er geef was Nederland meer bestond, toen ons eerbare Gemeenebest tot een aansluiting van Koninkrijk verklaard was, liet het zich aanführen, dat dat ook gedaan zou zijn met de goede bijna tweehonderd jaar oude Groninger Hoogeschool. In een vagen zin was het ook zoo, daar den 14 juli 1812 de Akademie van Stad en Lande werd ingelijfd in de Fransche Keizerlijke Universiteit. Maar bij bleef tenslotte als instelling van hoger onderwijs behouden, terwijl andere oud-vaderlandsche stichtingen tot zoogenoemde ecosse secundaire verlaagd, en enkelen zelfs geheel uit de rij der instellingen van hoger onderwijs weggeschrapt werden. Weinig gewijzigd in vorm, alleen onder een ander bestuur bleef eigenlijk de Groninger Akademie voortleven, waar dezelfde Hoogleeraren hadden ongeacht hetzelfde onderwijs gaven. Wij hadden niet opgehouden te bestaan; en voor een deel mag de geografische ligging over de toekomst der Akademie beslist hebben; wij hebben recht er met fierheid op te wijzen, dat vooral het gunstig oordeel, dat de Franse Commissaris, de beroemde Cuvier, over haar had uitgesproken, haar voor ondergang had behoed. Gelukkig evenwel bestonden wij als Franse Academie niet lang; en ondanks den betrekkelijke bloei waarin wij ons mochten verheugen, waa niemand rouwig, toen de vaderlandse omwenteling van 1813 ons na zestien maanden, ook van het juk der Franse Universiteit verloste. Hadden de Soevereinen der Nederlandse Gewesten onder een vroegere orde van zaken steeds getoond belang te staan in het hoger onderwijs, het algemene Bestuur, dat in 1813 namens den Prins van Oranje de teugels des bewind in handen nam, toonde met dienzelfde geest bezield te zijn. Een der eerste besluiten, reeds den 4e December genomen, had betrekking op onze Hoogescholen. De Akademie van Groningen werd als tak der Franse Universiteit opgeheven, maar terstond provisioneel op nieuw gekonstiteerd. Men dacht daarbij niet aan een volledig nieuwe Hoogeschool, zonder wortels in het verleden; men meende dat de opruiming der interinaire Franse inrichting, de Vaderlandse Academie weer deed herleven. Dit bleek duidelijk uit de bepaling, dat niet slechts Hoogleeraren en ambtenaren hun werkkring behielden, maar dat ook zij die daarin waren geschorst, werden gelast die weer te hervatten. Evenmin is het herstel van het Nederlandse koninkrijk terugkeerden tot den oude Staatsvorm, evenmin kon men er aan denken de Nederlandse Hogescholen geheel te laten op den voet waarop zij in de 16e eeuw waren ingericht. De Soevereine Vorst, door de liefde en het vertrouwen der Natie aan hare zijde gesteld, begreep terecht, dat een herorganisatie van het hoger onderwijs noodig was. Er werd een Commissie benoemd om dit te ontwerpen, en ze kreeg in opdracht //bestendig in het oog te houden, eensdeels wat de geest van den Nederlandschen landschap en deszelfs gehechtheid aan aloude instellingen vorderen, maar ook ten anderen welk voordeel in de gedeeltelijke navolging der maatregelen van lateren tijd zoude gelegen zijn. De uitslag der overwegingen van deze Commissie was het Koninklijk Besluit van 2 Augustus 1815, dat nog het hoger onderwijs beheerscht ^). Maar voor dat dit besluit werd uitgevaardigd naderde de dag, waarop voor tweehonderd jaren de plechtige opening onzer Hoogeschool had plaats gehad. Zou het tweede eeuwfeest, als het eerste, onopgemerkt voorbijgaan? Voorzeker niet. Men had reden tot blijde feestviering: men had recht met zelfvoldoening terug te zien op de afgelegde baan. Wel had voor honderd jaar de tering gedreigd, maar men was haar te boven gekomen; wel was de Akademie een tijd lang gekromd geweest onder het Franse Universitaire juk, maar zij was blijven voortbestaan; thans had zij weer een vaderlandsche plooi genomen, en weldra zou zij, als Nederlandse Hogeschool, gelijk de phoenix herrijzen uit haar asch. Geen enkele dag had het hoger onderwijs hier stilgestaan: men had recht het tweede eeuwfeest der Hoogeschool te vieren. En hoe bleek waren niet de vooruitzichten! Vrede en rust schenen den bloei te waarborgen van een Staat, aan welle hoed een Vorst stond uit een Stamhuis, welks geschiedenis de geschiedenis was van Nederland; die daarom geacht mocht worden de behoeften van het Nederlandsche Volk te kennen; van wien men wist, dat hij belang stelde in wetenschap en kunst; en bovenal, die toonde der Akademie van Groningen een goed hart toe te dragen. Het feest werd dan ook in luister gevierd. De Soevereine Vorst en zijne gemalin woonden het bij, en trotseerden zelfs de vier uren lange Latijnsche toespraken, waarin de deftige feestvreugde zich uitstortte. Kort daarop werd het organisch besluit op het hooger onderwijs afgekondigd, waarbij te Groningen een Rijks Hoogeschool gevestigd werd. Bijna tegelijkertijd werd zij ingericht, de bestaande Hoogleeraren in hunne betrekkingen bevestigd, en verscheiden nieuwe aangesteld. Op den 6en November werd de verjongde Hoogeschool, ten aanhoor van een aanzienlijk auditorium, plechtig in de Akademiekerk ingewijd. En daarmee staan wij aan den drempel van het jongste tijdperk, dat tot den dag van heden strekt. Alvorens een blik op het tegenwoordige te slaan en een vraag aan de toekomst te richten, moge de liefelijkste der kunsten ons een aangename verpoozing en uwer aandacht nieuwe veerkracht schenken! Het verleden verrees in omtrekken voor onzen geest, en met openhartigheid konden wij het bespreken, laat ons den moed hebben, ook in dit feestelijk uur, even rondborstig de beschouwingen met ons te delen, waartoe het tegenwoordige aanleiding geeft; ook daar, waar teere snaren moeten worden aangeroerd. De vrijen man betaamt het vrije woord. Gedurende tweehonderd jaar had de Groninger Akademie gewerkt en nut gesticht, nu in ruimer, dan in enger kring; ook als haar stralenkrans was ingekrompen of verbleekt, bleef zij licht verspreiden en ten zegen strekken voor Stad, Gewest en Land. Zelfs de Franse alleenheerscher had haar bestaan geërbiedigd. Dit alles waarborgde haar voortbestaan na de afschaffing van het vreemde juk. Met recht werd dus in Oktober 1814 de jubelkreet aangeheven, en met een blik op de toekomst, het tweede eeuwfeest van de Hoogeschool gevierd. Begrijpt de toekomst ons verleden ook? Bedenk dat verleden ook ons? Bijna geen van de toestanden, waarmee de Akademie verkeert, is nu voor ons van toepassing. Ik meen dat beide vragen niet ontkennend beantwoord moeten worden. Het is ontegenlijk, dat in 1616 drie grote wetenschappelijke instituten werden opgericht: de letter van het organisch besluit en de wetten van die tijd gelten nog steeds. Maar even ontegenstellig is het ook, dat door dit verlies van instellingen veel feiten en kennis zijn losgemaakt. Die vorm mag gewijzigd zijn, het wezen is gebleven. Niet meer diens, en toch nog de oude; de voortzetting moest hetgeen de Vaders in 1614 hadden gesticht houden, en vochten eene Ateneum Wetenschappelijke instelling in overeenstemming met de bepalingen der 19e eeuw; dit was de leus in 1814, en is nog de onze. De geschiedenis der Provinciale Academie is zoo goed als onze geschiedenis, als de historie der Veleprovincies is van feit jeugdige Koninkrijk der Nederlanden. Wij houden vast aan de traditie van feit voorgeslagen, en bewaren onze gelikkingen. Nog wordt voor de Rector dezelfde scepter gedragen, die reeds aan Ubbo Emmius ten teken des gezags verstrekte; en in de verdwaalde zaal vattende de Akademische Schaat prijkt aftet slechts de naam, die in 1830 onze dappere studenten ter victorie leidde; maar evenzeer de basis, die ons herinnert, hoe in 1672 onze Akademieburgers deze veste hadden verdedigd en bewaakt. Wij megen ons niet verheugen, wij vieren terecht feest, want wij vieren heden eene werkaamstijd van 250 jaar; wij verbeugen ons in de zegen die gedurende twee eeuwen eene halve eeuw over deze Akademie heeft gewindt. Mijnheer, geeft de toestand van het ooggenklik ons evenzeer recht op verheugdheid, of is de pessimist van 1866 berekend, dat daardoor eene schaduw wordt geworpen op ons feest? Mijn dunkt, M. H., dat de ervaring der laatste vijftig jaren onze twijfel niet al te zeer behoefte te temperen. Artt. 53 — 64 zeggen: "Er gullen op het tegenwoordige grondgebied der Verenigde Nederlanden drie hooge scholen, namely: De hoge scholen zijn gevestigd te Leiden, Utrecht en te Groningen." Voorgaand wiel voor dit tijdperk het aantal aanwezige studenten menigte bet melden, dat in de eerste helft het gemiddelde cijfer der jaarlijkse inkomsten bleef; in de tweede helft slechts 53, of eigenlijk, totaal stegen de tellen de acht jaren van het afgeschaft Staatsexamen maar niet aanzienlijk. Nu getallen kunnen pijn vegen tegen die, welke de jaren 1639-63 betreft, zoals het gemiddelde aantal studenten 105 bedroeg, terwijl er eenmaal zelfs 167 novices opgedoken zijn. Maar het is toch een toestand gelijk die van 1714 tot 1775 was; Alleen de financiën, door de oorlogen, die door vervallen, verlies van schepen en politieke wensen van Italiane aanleiding hadden, maakten een schadelijke invloed op gevoelen. Dat nu geen tijd van genade maar toch ook niet vies van vervolging was, onze Hervormde Kerk was iets beperkter, maar aan de behoefte werd voldoende voldaan. "Een 100 nog meer opzien toestand niet onbevredigend kunnen vinden." Ik mag dan ook niet verzwijgen dat de verhouding ongunstiger wordt wanneer er om een van de laatste jaren geen pensioen uitgekeerd wordt. Het gemiddelde getal der inschrijvingen bedraagt dan slechts 48. En als men in aanmerking neemt, dat er daaromtrent niemendal weinig zijn, die voor de tweede of derde maal geregistreerd staan, beter zal dat gemiddelde getal niet tot 48 klimmen; en dat, indien dit octrooi, de toestand der Akademie niet veel gunstiger kan geacht worden dan in die zeventig slappe jaren die de vorige eeuw sloegen, toen het gemiddelde getal zelf veel meer dan 40 was. Terwijl van 1853 tot 1830 jaarlijks nog ruim 350 jongelieden hier studeerden, en dit aantal in 1839 tot bij de 400 klom, nam het in de laatste jaren van lieverlei af. In het vorige Akademiejaar telden wij even 300 studenten, en in juli van dit jaar bereikten wij zelfs dat cijfer niet. Waarom is de dienstvervulling van onze Akademie zo onvolledig, waar te wijten? Aan het aantal onderwijzers of het andere personeel? Het zou mij niet passen als lofrede te spreken op de Hoogleeraren die hier in de laatste vijftig jaar werkten; 't allenst van mijn geeerde ambtgenoten, in wier bezit onze Hogeschool zich nog mag verheugen. Maar ik vraag toch, of het van een verlicht Bestuur te wachten is, dat het de toekomst van het Vaderland zo toevertrouwen aan de zulken, die, onberekend voor hun taak, niet waardig waren zich aan te sluiten aan de rijen hunner voorgangers? En ziet, als ik voor uw verbeelding de schimmen oproep van een Lulofs, van Limburg Brouwer, De Wal, Nienhuis, Numan, Thuessink, Vrolik, Stratingh of Muntinghe, dan zult u mij toestemmen, dat die namen voor zichzelf en voor onze Akademie spreken. Bovendien, de tijdgenoten hebben het niet altijd aan het nageslacht overgelaten om de verdiensten van onze Hoogleeraren te huldigen. Hoevelen zijn er niet tot ruimer of schitterender werkkring naar Leiden en Utrecht geroepen; en hoeveel zouden in dat lot wellicht nog gedeed hebben, wanneer kerkelijke of staatkundige liberaliteit overal zoo was doorgedrongen als men recht heeft in onze eeuw te verwachten. Was het onderwijs hier minder goed dan elders? Het antwoord wordt weinig sprekend gegeven door die achthonderd dankbare feestvierders, die ik rondom mij geschaard zie. Niet weinigen hunner siert het zilver van den ouderdom, enkelen hielpen reeds het tweede eeuwfeest vieren, en nog bezield hen dezelfde geestdrift voor de Alma Mater, omdat geen jaar het dankbaar gevoel hebben kunnen uitwisschen voor den zegen hun aan de Akademie ten deel gevallen. De meesten hunner verheugen zich in de volheid van mannelijke kracht, bij sommigen nog verhoogd door het vuur der jeugd; en hun staat het nog zoo levendig voor den geest, wat zij aan de Akademie verschuldigd zijn. Zeker, de herinnering daaraan, niet minder dan die aan het vrije, blijde, ongekunstelde verkeer in de schoone dagen der jeugd, bracht hen hier bijeen; hunne aanwezigheid en het gevoel dat hen bezielt, is een levend getuigenis voor het onderwijs ook der laatste vijftig jaren. Of laat geestdrift een koud, en waakt gij dit getuigenis? Welnu, de boom kent men aan zijn vruchten. Ik mag niemands zedigheid kwetsen, en wil geen namen noemen, hoevelen zich ook als vanzelf opdringen, als ik mijn oog laat weiden over die schare, waaronder zoovelen, die in het praktische leven getoond hebben, hoe zij aan de Groninger Hoogeschool gelegenheid hadden zich te vormen niet slechts tot nuttige, maar niet zelden tot uitstekende burgers van den Staat. Vandaar, dat men met vertrouwen mag vragen: werd hier Gewest of Gemeente minder goed bestuurd dan elders. Vonden de grote politieke en economische vraagstukken van den dag hier minder aandacht of slechter oplossing dan buiten af? Werd in de laatste halve eeuw het Recht hier slechter bedeeld, de onschuld flauwer of onhandiger verdedigd? Hinkte de ontwikkeling der Kerk hier achter aan? Wordt de lijdende menschheid er slechter verzorgd, de jongelingschap er minder degelijk gevormd dan in andere gewesten? De Statistiek geeft op die vragen een voor Groningen vleyend antwoord: welnu, de grote meerderheid onzer Staatslieden, Regenten, Rechters, Gemeentezorgers, Theologen, Artsen en Leeraren onzer Gymnasia ontvingen hun opleiding aan onze Hoogeschool. Was het misschien, dat hier de eisen aan de studerende jongelingenschap gedaan onverstandig of onbillijk hoog waren opgevoerd, en heeft dus vrees de gelederen onzer studenten gedund? Ik weet, er zijn er die dit meenen. Hun zou ik toeroepen: //komt en ziet." Welke maatstaf elders mag worden gebruikt, staat mij niet te beoordelen; maar dit wenschte ik hier openlijk te getuigen, dat wet en plicht steeds het richtsnoor van der Groninger Hoogleeraren. Dat de vooruitgaande wetenschap zich ook op examens doet gevoelen, spreekt vanzelf: wij zouden blozen moeten als het anders was; vergelijkt men dus het heden met hetgeen voor dertig of veertig jaar plaats had, dan kan in sommige vakken het onderscheid zoo groot zijn, dat zij die geen gelijken tred hielden met de wetenschap, zich beklemd gevoelen. En toch, welke deskundige weet niet, hoe men, ook door de bepalingen eener wet, voor vijftig jaar geschreven, dikwijks beneden het peil van den tegenwoordigen tijd moet blijven? Trouwens, voor een degelijk examen deinst geen waar student terug: getuige de faculteit, die thans misschien het meest van haar kweekelingen vordert, de medische, die in jaren haar leerzalen niet zoo gevuld gezien heeft als in den laatsten tijd. Met zulke studenten alleens eene Hoogeschool gebaat: geen anderen begeeren wij. Ongelukkig de Akademie, waar men het anders mocht inzien, en er naar streven om door slapheid of plichtverzaking kweekelingen te lokken. Het aantal moge daar grooter zijn, het gehalte kan den toets niet doorstaan: daar kwijnt de studie, daar vervalt de wetenschap. Iedere wordt ide toekomst dier individueel middenstipje m de vaagbeiden gespecificeerd. Van elke Nederlandse school cou men zo goed zien dat vele instrumenten op. Ligt daarom deze verschillen bij hypothese d^ m^idmg van de onderwijsobrigatie? Dan is meer algemeen in de praktijken begrepen die betreffende onderwerp maken. Zo vergete een van de vroege platen dat betreft onze schoolsysteme voort, aan de oppervlakte zit. Er was eens een tijd dat de Akademie van Wetenschappen midden in de stad Amsterdam, men een biologie virtueel instituut oprichtte op basis van deelname aan openbare les. School bouwkuersen werd niet gewelijnig; tenslotte werden voor het leger en de vloot ook besluiten genomen over de eigenschappen van materialen: de Natuurwetenschappen Akademie kon niet vergeten aan de voorhoop te lopen. Men verbeterde dan ook in deze tijd de Hoogescholen ook opgezet (ontwerpen metselwerken) in vestingbouwkunde. Het werd dan ook aangenomen dat deze disciplines voor het leger en de vloot in het bezit waren van eigen praktijken: de Defensie Akademie kon daarvoor de voorhoop nemen. De studies werden voor zowel de burgerlijke en militaire ingenieurs aangeboden, en die scholen werden voor zowel deelgenoten als niet-deelgenoten getoond. Men moest daarom een afvale aanbod aanbieden voor burgers om Hogescholen te kunnen bezoeken, een aanbod dat genoeg is om de hoogste eisen te voldoen. Dat er dan ook een zekere behoefte is aan burgers om Hogescholen te bezoeken, blijkt uit het feit dat er eenmaal een flinke hoeveelheid studenten volgens diverse onderwijswetenschappers werden geleerd. Praktisch, of waar de burgers in de Hogeschool studeerden, in de hogere wetenschappen. De vragen of het mogelijk is om een getal studenten te ontvangen die voldoen aan de eisen, worden met andere woorden beantwoord. Er wordt geloofd dat er onder andere vragen gesteld worden over de middelen en de manier waarop leiding wordt gegeven. Voor ws mpeit ook :J»og lop l»jaQpde]}e .ooicwken (g^let iwondm. Vreen^ delingw .ziJ9 eene zeldHeamh^i^ g^ewondeft. De Xi^deoi^o .d^e ^n vroftger rbierheep 'dedaa stviaome» iiit laUe Qprtdeiii van EMropa , btebbep opgieboudep 'te ibeBtaan. Wmt vtroeger ^aak geem geietgewrheid m^ mk ie bekwM»ep^ thlgegren ttiwuis «utmuQtepde UnijirersU;i3it^ ; wim* v<e«drukkiAg d^ tuehtri^de swaaide, es ide vri|je «litipg vw ^r OMffttuigi^g \fE$ffd .bt^jt^ beer^pht Vap 4p J9<K)g«8ph(^ vm JK«p«U «^ een rbevoQgd two^rdecjll^,: ^ 4lttQr 4^ y^foq^ de ,U reine Jea^ne, les historiens signalent la d^cadenpe des ^tudes et l'indu]|gence ezcessive apport^ dans les examens. Hs se plaignent que IISprenTe dn doctoxat soit devenne nne yaine formalit^ -tt ipAm ait f^it dActeius ^des Mchts.flt: d«3 igvioraiui qui nfavaievtjamMisidif^ qbtemr.ce gfm»^ Qi. J^tt^Qci^ X/infijLr¥cH(^ ffttUi^ ^ la rj^miM Umv^iUfiire ^ JMifi» Sm0 jf^ Be^g Mofh de», ,1 Oct. 1864, p. 719. I) ^MM6oe/t, ibl M4, -noot "8. REDiyOERING. U9 tloM e6D otibdcvompM ^est; terwijl ook niet zelden de wetgenog de ^die aan buitenlandsehe Hoogesekolen bemoeyelijkt of verbiedt. In de eerste driekwart eeaw van ons bestaan studeerdeo hier nagenoeg 2700 vreemdeo tegen 8500 Noordnederlanders. In de 120 vdgende jaren , tet 1808 y nog altijd 1800 buitenlanders t^n bijna 8400 inboorlingen ^). In de laatste vijftig jaren vinden wij hier maar een Zwitser, een Hambur*' ger, 6en Keulraaar, ^en Sakser^ terwijl het aantal der overige meer na* burige Daitschera niet meer dan 60 bedroeg. Het getal dier Oostfrieze» en Westfalen i» steeds dalende: sedert 1845 vindt mea er naaawelijka een enkelen, sedert 1854 ook geen enkelen meer '). Bij dit alles voege men nog het afgelegene van ons gewest, de moeje-' lijkheid der reis, die men steeds meer begint te voelen^ naMmaie eMera liet vervoer aan minder bezwaren onderhevig is. Brengt men dat alles in rekening, dan zal men zien, dat wij althans tot voor tien jaar, nog geen bijzondere reden tot bezorgdheid hadden. Sedert, waarom dan te verbloemen? sedert is de toekomst niet onbewolkt. Maar hoe dikwijfs was onze gezichtsschermen niet betrokken, en toch dreven de duistere wolken voorbij! Hoe dikwijfs was er sprake van opheffing onze Hoogeschool en toch viert zij haar tweehonderdvijftigjarig feest. Waarom zouden ook wij niet mogen hopen, dat de tijd Kleine nevel zal opklaren en dat de zon der Groninger Akademie weer helder zal schijnen? Ja, Feestgenooten dat kan ze. Maar gelijk een rijk verleden het gevolg was van bepaalde oorzaken, zoo is ook de toekomst daaraan gebonden. Zullen wij haar met vertroosten te gemoed gaan, dan behoort ons rekening te geven van de voorwaarden waaronder de betere dagen kunnen ontstaan. Wat op den duur alle Nederlandse Hoogescholen, ook de onze, in het leven kan behouden en haar bloei handhaven, 't is een eene wetmatige regel van het hooger onderwijs: thans niet zoo zeer in overeenstemming met onze wensken tot behoud van voorvaderlijke erfstukken, als wel met de ontwikkeling der wetenschap. De wetgeving van 1815 is onvoldoende; zij is vaak eene belemmering, in plaats van een waarborg voor grondige studie. Mogen de wetten op lager en middelbaar onderwijs weldra bekroond worden door een wet op het hoger onderwijs, zooals wij die verwachten van den staatsman aan wiens het opperbestuur over onze Hoogescholen is toevertrouwd. Wordt de studietijd daarbij ingekrompen, door het wat algemene voorbereiding is naar het voorportaal der Akademie te verwijzen; wordt daarbij in stee van van allemaal iets, het noodige geheel als doel der studie gesteld; wordt zo menige slagboom opgeheven, die thans den toegang tot de Akademische gehoorzalen bemoedigd; wordt in diege examens een waarborg voor bruikbare, degelijke kennis gevonden; wordt zoodoende het hoger onderwijs meer in overeenstemming gebracht met de behoeften van onzen tijd, — dan gaan de Hoogescholen in Nederland een mooie toekomst te gemoed, en ook de Groninger Akademie kan daarvan de vruchten plukken. Of zijn er, die vrezen voor eene reorganisatie van hooger onderwijs, omdat daarbij de sinds lang door velen gekoesterde droom van eene groote Nederlandsche Universiteit zou worden verwezenlijkt ? Ik ben niet van die leer. Niemand onzer kan voorspellen wat de toekomst in haren donkeren schoot verbergt; maar men behoeft geen profeet te zijn om te voorzien, dat die droom nog lang, zoo niet immer, een droom zal zijn. Dit ter geruststelling der vreesachtigen. Maar mocht onze zon ter kimmen neigen, mochten wij te gronde gaan, dan ware het roemrijker voor deze Hoogeschool en beter voor dit Gewest, dat wij op eenmaal werden opgeheven, waarbij zeker op enige wijze het stoffelijk nadeel, dat de Stad mocht lijden, kon worden getemperd; het ware beter dan langzaam te sterven aan uitputting, aan verkwijning, aan verlies, die lusteloosheid en flauwheid, zoo-wel bij onderwijs als studie, ten nasleep heeft, waardoor de geest wordt uitgedoofd, waardoor een intellectueel miasma zich over dit schoone Gewest zou verspreiden. Tegen dit laatste behooren wij te waken, en dat hebben wij grootendeels in onze hand, hetzij met de gebrekkige bestaande, hetzij met een beter verbeterde wetgeving. Want onder de voorwaarden van ons voortbestaan, van onzen bloei, behoort de geest die ons zal bezielen, ons allen, die, onder welken naam dan ook, verbonden zijn aan de Hoogeschool, of invloed kunnen oefenen op haar lot. Het is mij weinig voegen dit op het hart te binden, Kuratoren dezer Akademie! Door 'sKonings vertrouwen tot hare verzorgers geroepen, hebt Ge steeds getoond, dat haar bloei en luister U ter harte ging. Maar het zij mij vergund, namens deze Hoogeschool, de bede te slaken, dat zij, die u eenmaal zullen opvolgen of vervangen, uw voetstappen mogen drukken. Moge ook het voorbeeld der ijverige inwoners, die op last der Staten van Stad en Landen zooveel voor de Provinciale Akademie gedaan hebben, hen aanvuren. Deze lieten zich niet leiden door kleingeestige vooroordelen: zij zochten niet in engere kring van Stad of Gewest naar leeraars; om de besten te erlangen durfden zij buiten de Provincie, ja zelfs buiten de landsgrenzen gaan. Waar nieuwe behoeften zich openbaarden, deden zij straks daarin voorzien door tijdige vermeerdering van leerstoelen; en eindelijk sprongen zij voor de Hoogleeraren in de bres, wanneer het er op aankwam bijzonderen ijver of bijzondere verdienste te doen belonen. In het onderwijzend personeel zorgden zij voor het onderwijs; en zolang hunne voordrachten zonder aarzeling werden bekrachtigd, bloeide de Akademie boven verwachting. Waar de Soeverein niet ver genoeg was om gewenschte maatregelen vast te stellen, lieten zij niet af aan te houden om hetgeen hun nuttig of noodig toescheen; en ten slotte zegevierde hun ongebluste ijver, al was het na jaren tegenstribbelingen van de kant der Regering. Vooral van U hangt onze toekomst af, geëerde Ambtgenoten, Hoogleraren in de verschillende Faculteiten. En wie U kent, weet, dat Gij den wil en de kracht hebt om de Groninger Hogeschool steeds aan haar verhevene bestemming te doen beantwoorden. Gij weet, dat gij de keten voortzet, die in 1614 is aangevangen, en waarvan iedere schakel bijna een naam draagt, die U toeroept: noblesse oblige. En waarom zouden wij niet vermogen wat het voorgeslacht vermocht, wij, die in zooveel gunstiger omstandigheden verkeeren! De taak, die in vroegere eeuwen door zes of zeven mannen moest worden volbracht, is in tans over meer dan twintig verdeeld. 't Is waar, de wetenschap heeft een bijna schrikwekkenden omvang gekregen, en nog zijn er onder U, die met te 31 Ui W. J. A. LOHOLMLOET aMxA v&kken %lijven belast; maar Oij toefsch dien last mannelijk, €b de ondervinding der laatste jaren geeft recht om te verwachten, dat iedere in dit opzicht aan de eis der wetenschap zal worden volhardend. Maar de begeerging van het doel waarnaar wij streven, ben ik nog meer vooruit bij onze ambtsvoorgangers: een betere methode van onderwijzen. Niets is beweeglijker dan de grenzen der wetenschap, die Gij lief hebt en wier ontginningen of vóórveringen Gij toejuicht en helpt tot stand te brengen; wier resultaten en grondregels Gij aan uw leerlingen wilt mededeelen, Die liefde belet u die wetenschap in een enkelvoudig kennenstijl te dwingen, dat den stempel draagt van uw fabriek. Niet uw maar de wetenschap wordt door U ontvouwd, met opwekking tot eigen studie en zelfstandig onderscheiden. Die liefde belet u, zoals vroeger vaak gebeurde, op uw eerste lauweren in te dommen, of te verstenen in een dictaat, dat eenvoudig voltooid, het inbegrip van alle wijsheid was, waarin in een menschenleeftijd iets noch jota mocht worden veranderd. Neen, als levend, levendig en ten leven wekkend woord klinkt door de kergierige gestelde vragen aan onze hoorspiegel; zodanig verhit u over elk nieuwe ontdekking, over elk verrijken van de menselijke geest; en uit uw klaar betoog putten zij het geheim der wetenschappelijke methode, die voor eigen studie onmisbaar is. Wat de voorlopers 300 voor de vorming van hun kweekelingen zorgen, daar kan de Hogeschool een sobere toedeling hebben. Wat bovenal een onwaardevolle geluk mag heeten, dat wij op het voorgestelde vooruit hebben, 'tis, dat wij onze innigste overtuigingen vrij mogen spreken; dat wij niet belemmerd worden door staatsmensen of kerkelijke dwang. Bijna elke godsdienstige richting, nagenoeg elke persoonlijke kleur zie ik onder U vertegenwoordigd, en dat dit, als in een meer geregelde maatschappij, aanleiding geeft tot bittere onderlinge twist of tot soms volgevochten wedijver. Ik wees er op, hoe treurige gevolgen de onzalige politieke of theologische twisten in de xvii eeuw na zich sleepten; ik herinner U ook, nog in 1772, de voortreffelijke Fredrik Adolf van der Mark, ten gevolge eenere aanklacht van onrechtvaardigheid, van zijn ambt werd ontzet. Ik zal uitspreken, dat wij die vrijheid van wetenschappelijk onderzoek, waarvoor de Groningse Senaat voor twintig jaar aan krachtig in de bres sprong, wel op prijs mag houden. Die geest van ware verdraagzaamheid, die eerbied heeft voor elke waarachtige overtuiging, die echte Christelijke geest, die diepheid en verdraagzaamheid predikt, niet alleen, maar in praktijk brengt; die Christelijke geest, die Jood of Katholiek of Protestant slechts één kost heeft, elke dagdoor duldt, maar die allen met wederzijde achting bezielt, waar men de overtuiging heeft, dat elk zijn plicht doet, en met liefde voor zijn wetenschap en zijn leerlingen bezield. Dat die geest blijve onder U wonen. Waar de voortgang een eendrachtig saaienwerkje is, daar kan de Hogeschool een schoone toekomst hebben. Op de toekomst zult Gij niet het minst invloed oefenen, studenten van onze Hogeschool. Gij zijt geen onverschillige toevoeging tot onze Academie, maar een hoofdbestanddeel van uit; en ik aarzel niet hierin te herhalen, wat ik U voor tien jaar, bij het houden van mijn ereles aan de Academie is niet om de professoren gesticht, maar om de studenten, op wie de grote voorbeelden van het voorgeslacht werden overgedragen, met de verwachting, dat zij ze zullen overplanten op de komelingen. Van Uw geest die U bezielt, hangt de voortdurende dood van onze Academie af. Slaat ook Gij het oog op uw voorbeeld, en stelt U de besten ten voorbeeld. Neemt hun ijver, hunne geleerdheid, neemt alles van hen over, slechts niet de ruwheid van toon en de woestheid van aard, die hen al te veel aankleefden, doch waarin Gij al gedaan lang het kenmerk van de ware student niet meer zoekt. De brandende zucht voor studie, die hier in de eerste eeuw van ons bestaan al men bewonderde, blijve ook U ontgloed: zij zal vruchten dragen voor het leven, en den lof van onze Hogeschool handhaven. Verliest het symbool dat prijkt op uw bannier niet uit het oog. Laat de vijl gaan over uw gebreken: Gij staat hier om U te vormen en te beschaven. Maar vergeet ook niet, als het pas geeft, te grijpen naar het zwaard: de ijzeren kling waar het gewijd, als nu voorzien van 1672 of 1680, ter verdediging van uw dierbaar Vaderland uw bloed veilig te hebben; maar vaker het zwaard des geestes, dat onwetendheid en vooroordeel bekamp. De roep die uitgaat van uw leven en van uwe studie is de lokstem, die nieuwe opvolgers hierheen troont, of de waarschuwing, die hen naar elders voortstuwt. Met uwe toekomst hebt ge den naam uwer leermeesters, den roem der Akademie in uwe hand. Kostbaar is het pand dat u wordt toevertrouwd; maar ik ken u, en weet, dat Gij er naar streven zult om het onbezoedeld te bewaren. Vaagt dan de rimpels van het voorhoofd, Feestgenooten, en geniet in volle mate de vreugde van het oogenblik. Niets behoeft ons genot te verstoren: terwijl wij niet zonder fierheid den blik naar achter slaan, zijn wij niet zonder rechtmatige hoop voor de toekomst. Bijde mag de stad zich toewijden, en ons feestgejubel opstijgen langs deze tempelwanden. Zoo wij jubelen, onze feestkreet is geen bloot zelfverheffing: ze is vooral een juichtoon der dankbaarheid. Uw hart buigt zich in de eerste plaats voor die Eonekte die den akker bereidde en den wasdom schonk. Ondanks nevel en storm, die ons over het hoofd woeen, smaakten wij in ruime mate dien zegen, die voor tweehonderdvijftig jaren hier werd afgesmeekt. Verzwijgen wij daarvoor onze dankbaarheid niet; maar toonen wij ze vooral, door te handelen als de Vaderen, die de spreuk kenden: die zichzelf helpen, dien helpen God. En zouden wij bij deze gelegenheid hen niet in 't bijzonder gedenken, die de Akademie hebben gegrondvest, hen die haar hebben beschermd, behouden, uitgebreid. Aan hen hebben zich in het hart van het dankbare nageslacht een gedenkzuil gesticht, hechter dan arduin; en allen hebben zich in de Annalen der Uitgeschool. Het Bestuur van Stad en Gewest, zoowel als de Vorsten uit het Huis van Oranje, schonken ons hunne machtige bescherming; en nog mogen wij ons verheugen in diezelfde welwillendheid. Herhaaldelijk heeft onze vereerde Koning zijn ingenomenheid met een stichting waarbij zijn Voorzaten de Rektorale waardigheid niet hebben versmaad. En wat het Provinciaal en Stedelijk Bestuur betreft; de ingenomenheid dier lichamen met onze Hoogeschool bleek duidelijk uit zoovele maatregelen ten haar belang voortdurend genomen; en nog onlangs op schitterende wijze, toen zij de Akademie in staat stelden haar 250-jarig feest op zoo luisterrijke trant te vieren als thans geschiedt. Voor die ondersteuning, voor de blijvende bescherming waarin wij ons verheugen, voor dat alles is Hun hier openlijk vanwege de Groninger Hoogeschool den warmsten dank gebracht. Mijn taak spoedt ten einde, M. H. Nog een plicht rest mij evenwel te vervullen, en ik volbreng die gaarne. Was het een behoefte voor den Akademische Senaat, den hevige feestdag der 250e verjaring van de Hoogeschool niet ongevierd te laten voorbijgaan, onze feestvreugde wordt niet weinig verhoogd door de bewijzen van belangstelling van zoovele zijden ondervonden. Die belangstelling van allen in dezen oude zetel der wetenschap heeft een blijvend monument gevonden in het huwelijk, door sommigen geboden in de opdracht van boekwerken, te dezer gelegenheid uitgegeven; een huwelijksdat wij dankbaar waardeeren. Die belangstelling blijkt ook ondubbelzinnig uit Uwes tahijke opkomst te dezer plaatse, M. H. U, Ministers des Konings, brengen wij daarvoor in de eerste plaats onzen dank. 't Mag wel een doorslaand blijk van achting jegens onze Hoogeschool heeten, dat wij in een zoo gewichtig tijdstip als dit voor U is, gehoord hebt willen geven aan onze uitnoodiging om deze plechtigheid met Uwe tegenwoordigheid te vereeren. Vergunt ons daarin een gelukkig voorteeken te zien; in allen gevalle een bewijs van de belangstelling der Regering ook in de ver van het middelpunt gelegen Groninger Akademie. U , of den wakkeren man , die bij het Binnenlands-bestuur aan het hoofd De Hoogleeraar P. Hofman Peerlkamp, droeg als Curatorium, Professor in Aalimnis, aan RAlamniis sacerdotia atque magistrae een nieuw werk van Tacitus' Agricola op; Dr. Meijboom bood een zegen aan Heren Curatoren, Hoogleeraren en Kweekelingen der Groningsche Hoogeschool als feestgave zijn werk getiteld: Gods' en Vrijheidsleer van de Krachtelijke staat opnieuw uitgegeven. De heer J. Oomkens droeg aan den Senaat een nieuw en vermeerderde uitgave op van zijn werkje : Bouwstoffen tot een Geschiedenis van de Boekdrukkunst en den Boekhandel in de Stad en Provincie Groningen," Eindelijk gaf de Hoogleeraar C. M. Fransen ,bij gelegenheid der Dierentuin, en: Promeetheüs en Iphigenia, Bijdrage tot de Geschiedenis van de Kunst. Mijn W. L. A. Jonckbloet Der Afdeeling Onderwijs geplaatst is, de bekoekt de Akademie ook voor de toekomst aan te bevelen, zodat ik even ongepast als onnodig achtten. Met niet minder zelfvoldoening begroeten wij U, hooggeëerde Vertegenwoordigers der Nederlandse Akademie en Athenaeum. Reeds aldaar, waar de roem de eer des Vaderlands verhoogt, zou Uw komst gewenst zijn geweest: hoeveel te meer nu U optreedt als de tolk van de vennootschappelijke gemeenschap der zuster-instituten, op wiens achting wij zo hoge prijs stellen. Waar ook kloeningeachtige ijver mag zijn, niet ten bostaan ons: wij verbeugen ons wederkeerig in elkaar leven en bloei. Hier in Groningen weet en waardereert men wat te Leiden en Utrecht, Amsterdam en Deventer voor de wetenschap gedaan is en nog wordt. Als Gij naar Uw broedstad teruggaat, neemt er den indruk mee heen, dat ook hier de oude geestdrift voor wat waar, goed en schoon niet werd verdoofd; aan de indruk raadt van onze vriendschappelijke gezindheid te Uwadts, van onze dankbaarheid voor de ere van deze Akademie bewezen. S. O. En Oud, onze vroegere Ambtgenoten, Oud-Hoogleraren der Groninger Hoogeschool, wier verdiensten ons naar Leiden of Utrecht deden roepen, En zie, wij met een ingeving van aandoeningen terug. Ongaanwezig zagen wij U trekken: want wij baden U leeraars acten en liefhebben. Zoo iets als afscheid maakte minder bitter, het was de gedachte, dat Uw beroep naar elders een buitengewoon niet alleen aan Uwe talenten maar ook aan de Akademie bewezen. Uwe tegenwoordigheid alhier toont dat de oude band nog niet verbroken is. Zij sobereert luister aan op dit feest, laar meer nog genoegen aan ons hart. Bijstond ongeveer in Uw gedachten en getuigt ten Uw dele; welke geest hier heerst. Uwe namen, zoowel als die Uw ambtgenoten, die wij nu hier missen, maar wier gezindheid ons niet twijfelachtig is, Uwe namen staan niet slechts in een jaarboek, maar ook dikwijks op onze lappen. Ook U wordt ons dank gebracht voor Uw deelname aan dit feest- vreugde, geëerde gasten derze Hoogeschool, achtbare mannen, Afgevaardigden der Staten-Generaal uit dit Gewest, en Gij die het Belegwerken, het Leger en de Schuten, de Koophandel of het Onderwijs vertegenwoordigt. De Verenigde Natuur, de verdediger onzer ziel, de verdediger onzer eer, de voortvijter van ons welvaren en de geschiedenis van een degelijke volksontwikkeling worden door ons geacht en geëerd. Wij gaven daarvoor het bewijs door Uw tegenwoordigheid te versieren bij deze plechtigheid. Door die roepstembijl te volgen toont Gij van Uw kant, dat Gij wetenschap en hogere onderwijs waardeert, en deze Hogeschool op juiste prijs stelt. Moge door de gemeenschappelijke viering van dit feest der wetenschap de wederzijdsche achting en welwillendheid nog versterkt worden, die van oorsprong bestaat tansen de corporationen waartoe Gij behoort, en onze Akademie. 