title: Sententiae;
creator: Publilius, Syrus, 1st cent. B.C | Friedrich, Otto
text: -o\ \i\i\\KU\ i>vi iV6 iif(, tf»6 i^(» . J)Y4 * €',^^ #. ■-:#;t':4^'#:4r\t:#'#:#:f '* *■ f ff:^ A',#'<#;#:f' >:^"<i'*^'4:<# #,^;f # <l"i • -f^. J'.*.f^^^ t €/#.<t.f J^<t.f .'t.f'*.^ A « A « A ft ,<v *> A A « •4 ik , .'. w,<i*?. w^«,«?, w,w/ ^^^. ' J'/' T A 0 A » .0, V A T A. T A T A A T A T A.'"<^"'A.T A T A T A.T A « A « ,<f' ^.*,#,* <f'.<i'.^,^.< -'L 0 -4, 0 A T A 0 JuT A 0 A T A T A T A A T A T A T A » A "« A.T JL * Ju *> Ju '^ A * A t<i'^<^t'^t'<i't' ■' ^ f^ <f'.<i' ^t^ ^ '^*,S^.t' <^,f , f'.*.f>.<f',<f',f.<. ^^^^^^ f,f Ji, «^ * A » aT A T A TrWi * r^-, ^ ^4^,^,-^ ^ f ,f ' ^T A T A T A * A T A T A, * A, -i-.^i.^.^f-^.^.f.f t f .<i'.<f'.^,<f'.f ,^ 0 -A 0 A 0 A ♦ A 0 r-w, * ,»,. <f ^' <^ ^i ^t- f <f „. .. .l-.f ,<t'.*.<f',^,f / A <• A ♦ A 0 A <> A. 0 A. t A 0 A ♦ A, * ^A, t A, o. A. i» A, o A ♦ A * ^ ♦ Ji^ §^^^^^^^^^^ # «^ st ^W ^^ ^ * Kt» sf' f- #> ^,^ ^,^ ^4^ ^,^^,^ ^,i A ♦ A 0 A ♦ \A- 0 A ♦ \A- ♦ JL « A. '' Ju ♦ A- ♦ J:- ♦ ^V A ♦ A -> A ♦ A « A i» ^^ 'f' * # '^'■'i' 'i'.€' '^#<^i'^#^# A « A « A « A ♦ A <> A ♦ A 0 ^' vXx vX>' vX o^* A '^A.* A/ 0^«^«^^ Ay '>-^*^<'^«j^'>^^jA-'>^«-^'> • ',# #.^ sf',<f' ??.^ -^.^.-t,^ <#,* #.sf' #.<? A ♦ A V A ♦ A V A ♦ A «> A ♦ A « A ♦ A. « A ♦ -^ "> A ♦ .:fi^ ♦ J^' ♦-:&,♦ Ju # ^^ ^^ ^ 'i' ^ ^ ^i' ^ ^ ^ ^^ ^ ^^ «^ 'f"t' « A <> j^ « Aa. 0 A <> A 0 A, <> A « A « A « A, « A <> A « A 0 A « A. •> jA, <> • ' #,*.#.^ <i'.'f' <t,* #,* #.<i',<i'.^ ^^,^,4 f^,<i',^,<i',i^,<i',<i'.^,^.^.^.^.^.f',"^^f',* "^^* A/ «j&-«j&-'>^«-A «^«.^o.^'>JL'>.^«.A^ <'-^«-Ai,'>.^'>JL« • ',* 'f'.*,<f',<i' t'.<i' #.f? #.^,#,*,f ^^^-f,^ 0 aJ^o A. ^,<i',<^,<t'.f',<i'.^.<i' .«^^,^,^ *.^.*,<i' l^ ','i',f.f.f.f,f.'^,f.f,#,^,f,f.f>.'§?'.^ -^ * A. 0 A " Ji^ ^ Jc. * A, 0 A ♦ A " jA, ♦ A 0 A ♦ A ♦ A ♦ .A, « A ♦ A ♦ A ^^^ ^4^ ^ ^ ^.'f' ^^^^^^^^ O.A,oA,<)Ai,oAoAoA(, A. 0 A <, A/ '>.A.*.A-'>.^« A/ «-&.-> J^z-Oj^/ «. '.#,t',<f'.<i'.<f',* #,* <f'.'f' 't.-i' 'f','f','t'/f' ^ A. ♦ A V^ 0 ^ ♦ A *> Jt, <> A, 0 JL '■ .4- 0 -A ♦ A « A ♦ A 0 A ♦ ,A. -> A ♦ A ^ t?.^,'^'.*,^ ^ <f' ^i' <i' ^t'^ <^ ^ ^^^ ^ 0 •&, 0 A, 0 A « A 0 A « A •> ^z- 0 A. 0 A o A o A « A. o A o A o A ♦ A o ^ '.^l^.^i-.^^,^^ #,#> <f .^ i^,^ -#,* <#.* -t-.^? ^ « A^ ^* Ju *> Ah " Ju ^» ^ o** A ♦ A 0* A ♦ A V A V A 0 A ♦ A ^o^^ i',^.<i'.^.^ ^<i'<i'<i>'t"i'^<i'^#^<i' ■'■'ms%¥^^¥^^4?¥4^¥^'¥^'^ \*>Jf^^Jh'>Jf^'>A.'>JL'>Jh'>Je^'>Jh'>A''Je^'>Ju'>JhOJt,'>Jh<> JuO A A * ;^ * r^ ♦ r^ * r^ ♦ ,&, * A ♦ A^ A ♦ A o** A ♦ ,«• o'' A ♦ A V A ♦ A o'' A * t\f *,^,€>.<i',<i' * <i',* ^i' ^„<i' ^.f? ^ ^ . " r^^ Jh 0 Ju '^ Jh <> Ju 0 Ju 0 Al, 0 A 0 A, 0 A < A 0 A ♦ ,A. 0 A « A o A. V ,' ',f ,<i'.#,<f' ^,^ <#Ai' 'i' * # si- ^i,* # ^ <! C^ * C^ ♦ f4 * A ♦ r4, '• r^-, ♦ r^ * A ♦ r^ * r^ ♦ \&. « A ♦ r4, * r^ ♦ \:S^ <> A ♦ \A, ' f ,f ,f .f ^'i' -i,t',t' <i'.<i',<i' 'i ^.<i' ^i'.^' f . ^ r*, * ^'&, ^ ,^ * JL 0 A 0 A 0 A « A 0 ^ « .V, 0 A ^ A 0 A 0 A o A a A/ o 4 LU p976^P PUBLILII SYRI MIMI SENTENTIAE. DIGESSIT RECENSUIT ILLUSTRAVIT OTTO FRIEDRICH Dk. vCCEDUNT CAECILII BALBI, PSEUDOSEXECAE, PROVERBIORUM, FALSo IXTEE PUBLILIANAS IIECEPTAE SEXTEXTIAE ET RECOGXITAE ET XUMERIS ADSTRICTAE. BEROLIXJ, IN AEDTV-rs THEOBALDI G^KIEBEXI. 3IDCCCLXXX. PKAEFATIO. Publilium, quem recte mmc vocant, cum antea Publius falso nominatus sit, Syrum cum duobus popularibus Manilio astrologo et Staberio Erote grammatico cum ex patria eadem nave Romam advectus esset, primum serviisse, tum propter cor- poris ingeuiique virtutes manumissum mimos scriptitasse tra- dunt.^) Quibus poetam eundemque histrionem tantam sibi laudem quaesivisse, ut a Caesare tum populo ludos instaurante in urbem vocatus'-) et certaminis causa in scenam productus mimis agendis ipso iudice atque aestimatore Caesare cum alios tum Decimimi illum Laberium superaret atque palmam assequeretur. Laberio vero mortuo cum iam mimi ludus omnium animos cepisset, hic multis et scriptis et inventis eo in artis genere ita floruit, ut non modo scenae mimicae conditor diceretur, sed etiam Laberio suppar iudicatus Romae scenar, teneret.^) Quando obierit etsi non constat, tamen ad simimam eum senectutem pervenisse ex eo conicere licet, quod si Petronio,*) qui carmen a Publilio de saeculi hixuria compositum affert, fides habenda est, eius mimi etiam imperatoris Xeronis aetate agi non desiti erant. Quid quod Publilius cum apud alios, qui inter 1) Cf. Plin. NH. 35. 17, 58. vol. V. p. 290. ed. Sillig. Gell. XA. XVII.' 14. Macrob. Sat. II. 7. Sen. Controv. IU. 18. p. 266. ed. Bip. Sen. de tranq. anim. XI. 8. ep. I. 8, 8. Woelfflin. Phil. XXII. p. 437 sqq. eiusdemque Proleg. ad Publ. p. 1 — 15. ■-) Factum id refertur ad a. 7(t9. u. c. (45. a. Chr.J cf. Cic. ad Fam. XII. 18. : quo anno Publilius si minor natu viginti aetatis annis Romam venit a. 664. u. c. (90. a. Chr.) sexagenarius videtur fuisse. cf. Sillig. ad Plin. 1. 1. '■^) Hieron. ad Euseb. Chron. ad 01. 184.: Publilius mimographus natione Syrus scenam tenet. Cf. Teuffel. Gresch. d. Roem. Litt. 212, 3. *) Petron. Sat. 55. p. 63. ed. Buecheler. Komanos eruditi babebautur, tum apud Senecas et patrem et filium summa valebat gratia et auctoritate. (^uod nescio au magis mireris, quod Publilium. etsi mimos scriptitavit, nibil tamen ipse scripti aut in vulgus edidit aut ad posteritatem propagavit.''^) Scilicet spectabantur iu theatro mimi illi, quos ipse docebat mimograpbus, et breves et acutae sententiae ex iUis velut lumina erumpentes tam attente excipiebantur , ut saepe totus spectantium consessus plausu consentiret et cou- sonaret. Itaque pleraeque lepidae et ad communem sermonum usum commodatissimae animis mentibusque mandatae ut poetae sapientissimi praecepta a disertissimo quoque et promptissimo retinebantur , data occasione iactabantur, in bominum circulis circumferebantur, ut usu venit omuibus omnium aetatum poetis, quorum carmina non solum veritatis viribus, sed oratiouis etiam uumerorumque venustate animos feriunt et commoveut.. Sed quod ita fit plerumque, ut quae ex carmini])us memo- riter referantur vel recitentur, ea ad certam scripti exempli normam accommodentur ac dirigantur : id e contrario in Publilii sententiis evenisse videmus. Multo enim priusquam buius sen- tentiae litteris designareutur, cum in bominum ore versarentur, fieri non potuit, quin memoriae imbecillitate an animi lubidiue coeptae sint mutari ac variari. Cuius quidem rei luculentum exemplum boc afferri solet, quod Seneca rhetor'^) versum Publi- lianum J 7 (2.')6) sic scriptum pronuutiat : Desunt luxuriae multa, avaritiae omnia Seneca philosophus ') luxuriae nomine mutato sic laudat: Desunt inopiae multa. avaritiae omnia nostri autem, quibus Publilii sententiae editae contiueutur, libri euudem versum sic exbibent: Inopiae desunt multa, avaritiae omnia. Quamquam igitur Senecarum in hoc versu aflferendo discre- pantia in eam sententiam explicari potest, ut duplicem senten- tiam fuisse credamus, quae Ribbeckii explicatio est : tamen tertia illa versus compositio, quae in nostris libris cernitur, sententias Publilianas probat novandi copiam promptam ac facilem eo esse '•) Sen. ep. XV. 2 (94) 28. 43. XVIII. 5 (108) 8. 9. Cf. Woelfflin. Phil. XXII. p. 445. Proleg. p. 1 1. «) Sen. Controv. III. JS. p. 227. ed. Bip. ') Sen. ep. XVIII. 5 (^108) 9. oblatam, quod milliini scriptai"um exemplum lubidiui isti obsta- bat. Quando vero Publilii litteris mandatae sint sententiae difficilis atque ea quaestio est, quae ex eorum, qui adbuc eruti exstant, librorum auctoritate solvi non posse videatur. Itaque non est quod de hac ipsa re inter viros doctissimos atque in hoc litterarum genere maxime versatos eosdemque de Publilio optime meritos Woelfflinum et Ribbeckium non con- venire mireris. Ille enim cum Publilii sententias iam primo post Christum saeculo ab homine earum studioso, cui fortasse exempla ipsius poetae ad sceuae actorumque usum composita ad manus essent, descriptas et coUectas et in ordinem redactas esse existimet, ut GeUius, qui altero saeculo esset, id corpus nsurpare posset:^) hic GeUimn taU volumine usum esse negat.^) Atque ita est: neque enim GeUii, cum PubliUi sententias ferii dicat, nec Macrobii oratio ipsa, quem GeUium exscripsisse et iisdem fere atque illum verbis esse usum videmus, ea est, ex qua scrip- tas PubliUi sententias probetm* aut GeUio aut etiam Macrobio in promptu fuisse. Xec GeUio, si scriptae in vulgus editae essent, causa fuisset, cur ex tanto seutentiariun numero, quantum fuisse nimc scire nobis videmur, paucas quasdam circimiforaneas atque ut vereor, ne optimas quidem eUgeret. lUud vero constat fuisse aUquando, quod tempus accuratius definire non Ucet, ac post GeUii demum tempora, qui PubUlii sententias erraticas conqui- reret earumque ex litterarum ordine dispositarum corpus con- ficeret. Quod corpus quale fuerit divinare quam probare faciUus est. Xeque enim hoc manu scriptum ad nostram memoriam pervenit, sed antiqui illius corporis duo inter se diversissima exempla, alterum, quod Senecae nomine dixit Guielmus Meyerus,^^) alterum, quod codice Frisingensi continetur. Quorum quidem illud sententiarimi PubUlianarum vix partem dunidiam, quae est ver- suum ducentorum sexaginta quinque, in littera X deficientem adiectis, qnae dixit Woeliflinus. proverbiis centum undequinqua- ginta complectitur : hoc, quod Frisingense diximus, cum ad pri- oris sententias et proverbia trecentas octoginta quatuor senten- tias addat omnium litterarum, totimi illud antiquum sententi- -'} Woelfflin. Proleg. p. 44. 45. ®) Ribbeck. ad Com. Rom. Fragm. Coroll. p. XCVI. ^■'j Cf. Guielm. Meyeri librum. quem inscripsit: Die Sammlungen der Spruchverse des Publilius Sjtus Leipz. 1877. p. 8. — 6 — aruiu, de quo quaeriniiis, rcferre corpus videtur. Ut vero illud senteutiaruiu Pul)lilianaruiu iusto uiiuorem, lioc quamvis raulto uuiiorem, taraeu nou totura contiuet nuuierum, quem antiquum sententiarum corpus liabuit; sic proverbia quae dicuutur cum prosa oratioue perscripta sint, a Publiliano corpore prorsus aliena esse confitendum est. Quid quod iu ueutro sententiarum exemplo Pul>lilii uouien apparet; uude recte dubitareraus, num Publilii sententias legereums, nisi uotae quaedam promiuerent, quibus nullius nisi Publilii sententias hic legi appareret. Tales euira istae sunt, quales Gellius notavit, singulis versibus senariis aut quadratis circumscriptae et quas et Senecae et Gellius protule- ruut, eae ipsae in iis inveniuntur. Publilio vero eas recte tribui testautur evidentissime excerpta, quae quatuor abhinc annos Guielmus Mej^erus ex bibliotlieca capitulari Verouensi eruit. Quibus inventis nova quidem lux Publilio venit: videlicet uon solum sexaginta sententiae, iu his sedecim novae atque adbuc ignotae, Publilio accesserunt, sed etiam quod iu ceteris codicibus frustra quaesitum erat, uomen Publilii hic primum omnibus ver- sibus additum conspicitur, sive nudum Publii, quod pro Publilio hic quoque obtinuit, quindecies, sive ut natiouis appellatio adi- ciatur, Publius Syrus bis, sive addita artis professione Publius raimus semel, sive ut definiatur ex quo Publii scripto sumta haec sententia sit: Ex senteutiis publii quinquies. Hiuc recte Meyerus librum illum autiquum, quo Publilii sententiae coutine- rentur, inscriptum fuisse conicit^^) Publilii Syri mimi senteutias. Accedit quod quae sententiae in his excerptis aflferuntur, eae nou unius, ut hoc utar verbo, collecticnis esse inveniuntur, sed ad plures refereudae videntur. Aliae enira ad eam coUectionera redeunt, quam Senecae diximus, aliae ad Frisingensem, quam eandem Palatinam dixit Meyerus, aliae ad Turicensem, uua, si recte vidi, ad Caecilimu Balbum. Quae cum ita sint, non du- bito quin ea quae Meyerus suis ex suo invento vestigiis insisteus et de libro illo antiquo, ad quera hae quae exstant sententiarum collectiones redirent, et de earum ratione disputavit, iis qui iu Publilio recte constitueudo operaui coUocaveruut, probauda vi- deantur. Sed ut redeat oratio, unde degressa est, tantum illud dis- ^) Meyer. Samml. d. .Spruchv. d. Publilius Syi'us p. 49. crimen duanim collectionum earum, quas supra commemoraviraus, Senecae et Frisingensis sive Palatinae, nulla alia re explicandum videtur, nisi quod Publilii sententiae, ex quo in corpus redactae ei-ant, in scholis legi et tractari coeptae sunt. Quod Woelf- linus, quem de Publilii sententiis emendandis egregie meritum esse nemo ignorat. dubitanter posuit potuisse in scholis tractari Publiliuin, sed ostendi et probari id non posse: id ipsuni ex- cerptis illis Veronensibus declaratur et illustratur. Nam cum discipulis inter alia institutionis subsidia sententias quoque edi- scendas datas esse non incredibile sit, tum Hieronymus Strido- nensis, qui quarto quintoque saeculo post Christura fuit, in epistola ad Laetam 107. legisse se quondara in scholis puerum hunc versura ait: Aegre reprendas, quod sinas consuescere. Quera versura cura oranes Publilii esse suspicati essent nec tamen in iis sententiis, quae vere Publilianae habebantur, invenis- sent : Hieronyraura aliura quendara voluisse afferre Publilii v^rsum in nostris libris paullisper rautatura et detortum C 1 (S5) credi- derunt. Atqui hanc ipsam sententiara ab Hieronyrao allegatara in iis, quas excerpta Veronensia exhibent, scriptara legimus.^-) Itaque in scholis cum Publilii sententias tractatas esse constet, ne illud quidera rairura videri debet oranes codices, qui ad hanc aetatera pervenerunt viroruraque doctorura industriam exercuerunt, in his maxime Turicensem, eius rei tam luculenta documenta^'^) praebere, ut qui dubitet superesse putem neminera. Nec ulla causa est quin raagistros qui has sententias discipulis legendas ediscendasque tradebant, hos non solura verba verbis, structuras structuris, numeros numeris mutare atque invertere, sed etiam novas eiusdem aut sirailis aut contrarii arguraenti sententias fingere iussisse credaraus. iSreque illud praetereundura videtur, quod postea factura est, ut horaines Christiani monachique, qui et litterarum studia illis teniporibus fere soli arripuerant et co- dicibus describendis saepe inviti operam dabant, raulta quae paganum aut impium aliquid prae se ferrent, aut imrautanda aut rescindenda, multa quae ipsis properantibus longiora viderentur, *-j Meyer. Excerjjt. Veron. p. 50. 63, 10, 4. Woelfflin. Proleg. p. 14. >^) Woelftlin. Phil. XXII. p. Abl. Proleg. p. 4.s. Ribbeck. Coroll. p. xcvm. — 8 — priietermissis aut oiectis verbis in l)revius contraliencla existi- marent. Adde quod illi liomines exigua vel nulla artis metrieae cognitioue imbuti, cum vcl vcrba vel sententias interpretarentur, nullam numerorum rationem habebant. Quo factum est, ut et illa sententiarum Puldilianarum collectio Senecae nomiue in- signita maiorem sententiarum partem deponeret atque abiceret — dimidia enim vel etiam minor in usum scholarum suppetere videbatur — et haec collectio Frisingensis multis sententiis a rul)Iilio alienis importuna magistrorum industria augeretur et oneraretur. Quae incommoda cum tanta iu Publilium, quanta nescio an in nullum scriptorem confluxerint, ut qui vel mon- strare illa vel levare studuerit. paene vereri debeat, ne laborem difficillimum, ne dicam insuperabilem susceperit: tamen ue ce- lerius desperavisse quam laboravisse viderer, opus hoc arduum aggredi ausus sum, ea scilicet spe erectus, si officio minus satis fecissem, qui magna conatus essem, virorum peritorum mihi veniam non defuturam. Atque ut ordine rem persequamur, primum de collectioni- bus. quibus sententiae Puljlilianae perscriptae ad nostram memo- riam transmissae sunt, deinde de vitiis dicamus, quibus laborare videantur. Qua in re tractanda illud praeponamus, novi codices cum nobis in promptu non fuerint, iis subsidiis contentos, quae plurima virorum eruditorum eximia diligentia congessit, Meyeri potissimum vestigia nos sequi, quippe qui et quae superiores ea in re elaboraverunt, diligenter enotaverit subtiliterque per- penderit, et quae nova ipse invenit, caute et circumspecte aesti- maverit. Idem quod gravissimum est, varias sententiarum Publilianarum collectiones, quarum numerus in dies magis auctus erat, inita subductaque ratione in certa genera disposuit ac digessit, ut quis cuique sententiae fons esset atque origo posset cognosci. Sunt autem quatuor coUectiones , ex quibus quicquid est sententiarum Publilianarum videtur, confluxisse una, quam Senecae nomine a Meyero notatam supra commemoravimus, altera Palatina, unde magna pars eius profecta est, quod habet codex Frisingensis, tertia T u r i c e n s i s , quarta Veronensis. Ac principem quidem collectionem cum alii codices efficiunt, quorum minor auctoritas est, tum quatuor illi gravissimi, duo Parisini, Rheinaagiensis, Basiliensis. De quibus Woelftlinus in — 9 — Proleg. 11. p. 1')— 23. tam copiose atque accumte disputavit. ut hoc plura aut meliora voluisse cMnire arrogantiae sit. Huius igitur coUectionis versuum numerus sunt ducenti sexaginta quinque litterarum ordine dispositi atqup a littera A exorsi, sed in littera N versuque trecentesimo octogesimo sexto deficientes: ut altera versuum pars maior nescio quo casu {cf. p. (S.) intercidisse pu- tanda sit. Quae iactura ut compensaretur, sententiae additae sunt centum undequinquaginta prosa oratione conceptae, quibus Woelfflinus Proverbiis nomen dedit, quas ex libro, quem Senecae aiunt. de moribus confectas et compositas esse nemo non videt. Venio nunc ad alteram collectionem Palatinam, cuius par- ticulam ex Yaticano codice lat. Paiatino 2:>9. edidit Meyerus.^*) Quae quomodo usurpata sit ab eo, qui codicem Frisingensem descripsit, idem scite explicat: videlicet hunc ex Senecae et Palatina coUectionibus ita conscripsisse dicit suam, ut ex Pala- tina versum suo quemque loco in Senecae collectionem trans- ferret, versus scriptura discrepantes in litterae fine repeteret. Tn iis autem versibus. qui ex Palatina accederent, adornandis hunc ordinem secutus est, ut praeponeret Proverbia, versus subi- ceret. Quo factum est. ut ad eos versus, quos Senecae collectio continet, versus accederent trecenti octoginta quinque: ad quos cum ex- Gellio XA. XVII. 14. accedant versus Publ. C 46 (106) et J 63 (264), ex rr Publ. V 10 (638): totus versuum nume- rus efficitur sexcentorum quinquaginta trium. Hos igitur versus omnes WoeMinus Publilio tribuit. quamquam de iis dubitat, qui a litteris A— M exorsi ex Palatina collectione adscit? sunt. Frisingensis codicis scripturas quamvis deterioris notae esse concedendum sit, quam eorum codicum, quibus Senecae coUectio uititur , tamen non paucas sententias reperias, quibus depravatis ex ipso Frisingensi medela adhibenda videatur. Cf. Publ. H 11 (213) R 5 (573). Editus est autem primum Marco Velsero auctore a professore quodam Ingolstadiensi, quem Jacobum Gret- serum iesuitam fuisse Meyerus suspicatur. Deinceps dicendum est de collectione Turicensi. Cuius partem maiorem e codice Turicensi descriptam cum edidisset Caspar OreUius a. 1832., Guielmus Meyerus ex codice lat. Monacensi sententias, quae deficiebant a litteris A et B exorsae, supplevit atque in actis academiae Monacensis a. 1872. publici iuris fecit. *) Meyer 1. 1. p. .!t7— 61. — 10 - ]']x vevsibus, qiios collectio Turicensis exhibet, centum trigiuta septem novi suut quiuquagiuta octo. At bi quam mutati ab illis, quos Publilius tinxisse credendus est ! lu tanto numero pauci versus sani 13 [2 (5;)) B 14 (57) C H9 (055) H 2.S ((id?) I 21 (250) I 03 (204) L 0 (297) P 4 (453) R 10 (;578) S 40 (OSO) S 47 (08!) V 31 (C9i); pauciores verbis aut male transpositis B 3 (40) C 20 (104) I 17 (240) M 25 (333) T 5 (080) aut perperam scriptis F M (^170) N 45 (421) S 7 (590). Multo vero plures et tam immodicis interpretamentis et tot vitiis foe- dati sunt, ut saepenumero magis augurari quam enucleare possis, quid sibi voluerit librarius. Nec tamen propterea desperati vi- dentur, dummodo exoriatur aliquis felici quadam mentis divi- natione praeditus, qualem iu hoc ipso genere Mauritium Haup- tium cognitum habemus, qui iu corruptissimis verbis sententiam perscrutari sanam iustisque numeris concludere potuerit. Kestat quarta collectio Veronensis, quam nuper Guielmus Meyerus in bibliotheca capitulari Veroneusi nactus est^'''), In quo codice cum sexagiuta Publilii versus iuveniantur, ex iis, quas ciemonstravimus, collectionibus repetuntur quadraginta tres: ut. non sit dubitandum, quin omnes, quae exstant, sententiarum Pu- bliliaucirum collectiones ex uno illo antiquo corpore profectae sint. Sed accesserunt eodem ex codice sedecim sententiae novae*). Quamquam saeculi quarti demum decimi inferiorisque aetatis est, tamen si scripturas spectes, in melioribus habeudus videtur. Nec vero versus desunt, qui hunc quoque graviora vitia con- traxissS ostendant cf. Publ. C 25 (110) E 18 (104) F 9 (174) H 7 (209) L 12 (303) N 2 (378) S 7 (590) S 50 (084). Nec novae illae sententiae omni vitio carent cf. Publ. A 54. E, 21. F 32. 0 15. P 53. 54. Q 73. V 30. Maximam vero offensionem movet Publ. S 49 (083) quod cum in Turicensi a littera S (sine lege) exordiatur, in Veronensi a littera E initium capit. Quod quouiam fieri uon potest, etsi posse putat Meyerus (cf. p. 51. 05, 20, 1.) etiam hoc mihi ad corruptelam non minimam videtur spectare. Venio nunc ad quaestionem lubricam ac perdifficilem de Caecilio Balbo. De quo Meyeri opinio nes.cio an proxime accedat '5j Meyer, 1. 1. p. 48. *) lam Scipionem Mafteium in trattato antichi et moderni Veronae a 1754, p. 119. eorum duodecim edidisse docuit Gr. Loewius. Cf. Meyer. in ed. p. 6. — 11 — ad veritatem, esse eum latinum Graecarum seiitentiarum inter- pretem (cf. p. 45). Etiam Publilianarum sententiarum postquam aliquot in eo libro, quem primus e<lidit "Woelfflinus"*), inter- positae depreliensae sunt: tieri non potuit. quin earum plure^ huc irrepsisse suspicarentur. Inveniuntur autem apud Caecilium Balbum hae sententiae sedeeim, quas Publilii esse ceterarum collectionum testimonio probatur: A 2 — Caec. Balb. p. 20. Mon. I. 29 rSent. 1). A 36 — Caec. Balb p. 20. Mon. XVII. 8. b (Sent. 14). A 44 — Caec. Balb. p. 21. Mon. VIII. 3 (Sent. 17). B 10 (53) — Caec. Balb. p. 25. Mon. XV. 15 (Sent.) 33"). C 27 (112) — Caec. Balb. p. 42. Par. 80 (Sent. 42). D 9 (131) — Caec. Balb. p. 34. Mon. XLVHI. 11 (Sent. 53). D 23 (145) — Caec; Balb. p. 42. Par. 82 (Sent. 52). I 21 (250) — Caec. Balb. p. 34. Mon. XLVIII. 8 (Sent. 90). I 43 (273) — Caec. Balb. p. 21. Mon. MI. 3 (Sent. 97). I 56 (286) — Caec. Balb. p. 23. Mon. XII. .s (Sent. 99). M 71 — Caec. Balb. p. 42. Par. 63 (Sent. 117). X 39 (415) — Caec. Balb. p. 19. Mon. L 13. p. 41. Par. 59 (Sent. 120). P 51 (500) — Caec. Balb. p. 34. Mon. XLVffl. 7 (Sent. 144). Q 3 "(502) — Caec. Balb. p. 34. Mon. XLVffl. 10 (Sent. 157). R 12 (580) — Caec. Balb. p. 21. Mon. VII. 4 (Sent. 164). V 23 (651) - Caec. Balb. p. 27. Mon. XXH. 4. p. 38. Par. 12 (Sent. 192). Huc accedunt aliae sententiae, quae cum eiusdem fere argumenti sint, verbis a Publilianis dis- crepant, D 8 (130) — Caec. Balb. p. 26. Mon. XVII. 5 (Sent. 64»-). E 3 (149) — Caec. Balb. p. 19. Mon. L 15 (Sent 178). I 6 (235) coll. D 19 (141) — Caec. Balb. p. 24. Mon. XIV. 5 (Sent. 45'0- P 15 (464) — Caec. Balb. p. 20. Mon. II. 2 (Sent. 121). Quid quod sententia una Publiliana abiisse in 7rc(o(odiav quam vocant videtur X 8 (384) — Caec. Balb. p. 26. Mon. XVn. 2 (Sent. 132j. Quae cum ita sint, etiam plures PubUlianas, quam quas attulimus, in Caecilianis latere licet suspicari. Sed ex tanta Caecilianarum copia quis tam acuti sensus est, qui Publilianas dignoscat? Scilicet illam notam, quam Guielnms Meyerus observandam censet, non satis idoneam esse iudico iis sententiis, quae ex Graeco translatae sint, segregatis in reliquis novas quasdam sententias seligendas esse, quarimi *") Caecilii Balbi de nugis philosophorum quae supersunt ed. Ed. "Woelfflinus. Basil. 1855. - 12 — lUimerus ad sunnimni sit circiter seilecim. Xiliil ciiim iii deti- nienda sententia rubliliana incertius est argumento : nam quis in eiusmodi interpretatione exspectabit, ut verbo verbum respon- deat? Inveniuntur autem in sententiis Publilianis, quod in hoc genere minime mirum est, tot sententiae Graecam ex variis scrip- toribus sapientiam redoleutes. ut verear ne bis detractis pauca Publilio propria relinquantur^^). Quamobrem illud quidem con- cedo, ut in hoc delectu niliil omnino certi commodetur, ad quod delectus habeatnr, sed multo tameu hoc praeferendum videtur, ut numerorum, quibus sententiae Caecilianae concluduntur, ratio habeatur. Xeque apud Caecilium Balbum desunt, quae numeros tam aperte prodant, ut dubitari uon possit, quin iustam versuum speciem prae se feraut. Quacum si verba et sententia ipsa con- venerint, non vereor, ne has tribuere Publilio nimiae audaciae sit. Huc refero Publ. E 22 — Caec. Balb. p. 21. Mon. IV. 2 (Sent 60). G !! — Caec. Balb. p. 42. Par. 81 (Sent. 72j. G 12 — Caec. Balb p. 41 Par. 54 (Sent 74). N 61 — Caec. Balb. p. 22. Mon. XII. 5 (Sent. 119^); N 62 — Caec. Balb. p. 19. Mon. I. 20. p. 42. Par. 72 (Sent. 137). P 57 — Caec. Balb. p. 20. Mon. I. 28 (Sent. 146). Q 74 — Caec. Balb. p. 25. M-on. XV. 8 (Sent. 152). V 37 — Caec. Balb. p. 41. Par. 55 (Sent. 188). Sunt alii versus, qui facili coniectura re- ponendi videantur, Publ. A. 55 — Caec. Balb. p. 23. Mon. XII. 6 (Sent. 22) ubi pro e g e n s scribendum est g e m e n s , g e - mens patitur interpretamentum est pro i n g e m i t ; D 29 — Caec. Balb. p. 19. Mon. I. 17. p. 42. Par. 67 fSent. 44) ubi pro ex abundantia reponas ex abundanti; I 65 — Caec. Balb. p. 41. Par. 44 (Sent. 92) qui versus et verborum transpositione et sic emendandus est, ut pro nascitur scribatur venit; I (56 — Caec. Balb. p. 33. Mon. XLI. 2 (Sent. 98) qui versus per iuterpretationem in breve contractus amplificandus est; M 73 — Caec. Balb. p. 30. Mon. XXXII. 2 (Sent. lll^) quo versu pro solati mali est reposui malum est sola- men. Pari modo Publ. N 60 — Caec. Balb. p. 40. Par. 29 (Sent. 129) P 56 — Caec. Balb. p. 26. Mon. XVITI. (Sent. 141^) Q 75 — Caec. Balb. p. 33. Mon. XLI. 4 (Sent. 158). S 51 — Caec. Balb. p. 28. Mon. XXVI. 2 (Sent. 167) ita emen- dari aut potuerunt aut debuerunt, ut Publilio tribuendi videantur. '') Vide Ribbeckii Coroll. p. XCVI. XCVIl. — 13 - Alii verbis trauspositis ad iustos uumeros redeuut, Publ. A 56 — Oaec. Balb. p. 24. Mou. XV. -3 (Seut. 6) M 74 — Caec. Balb. p. 27. Mou. XXII. 5 (Sent. 111'') S. 52 — Caec. Balb. p. 20. Mou. I. 30 (Sent. 173) T 8 — Caec. Balb. p. 1!). Mon. I. -J5 (Seut. 178). Deuique alii ex diceudi genere Publiliauo diffingeudi sunt, ut Publ. D 30 — Caec. Balb. p. 23. Mon. XIV. 1 (Seut 4G) D 31 — Caec. Balb. p. 24. Mou. XV. 1 (Seut. 54) D 32 — Caec. Balb. p. 29. Mon. XXVIII. 2 (Sent. 56) quibus locis imperativi gaude et elige et p u t a couiuuc- tivis gaudeas et eligas et habeas cedere debeut, I 64 — Caec. Balb. p. 41. Par. 46 (Sent. 101) ubi pro prodesto scripsi prosis, M 72 — Caec. Balb. p. 19. Mou. I. 16. p. 41. Par. 60 (Seut 110) quo versu quod legitur apud Caecilium ne feceris praeter usum Publilianum scriptum est pro cave faci as. Haec habui quae dicerem de iis seuteutiis, quas ex Caeci- lio Balbo repetitas Publilio restituere couatus sum. Quod cou- silium ue temere concepisse viderer, eaxn viam iugressus sum, ut quaecunque apud Caecilium Balbum et sententiam Publilio diguam et iustos numeros inire possent, iu versus formam re- digerem : unde appareret , uumquid iu iis Publiliaui iuesset. Quodsi cui forte iusto plures ad Publilium retulisse visus ero, is hoc velim reputet me sic statuere, ut his de rebus nec multa in dubio reliuqueuda iguorem et aliquid poni, si quidem proba- bili quadam specie fieri potuerit, quam dari nihil satius duxerim. Quod ex aliis Komanorum scriptoribus sententias quasdam Publilianas recepi, id Meyeri potissimum consilio et auctoritate feci. Ut vero quid interesset inter Proverbia quae dixit Woelff- linus et Pseudoseuecae de moribus seutentias iutellegeretur utrasque uumeris adstriugere couatus sum exemplum secutus haud coutemnendum Ottonis Kibbeckii. Quid quod non multum abest quin illas ipsas sive Seneca sive alius composuit seutentias non modo dicendi subtilitate et brevitate, sed etiam numerorum ictu versuum solutorum eorumque multis interpretamentis de- pravatorum speciem prae se ferre mihi persuaserim. Cf. Pseu- dosen. de mor. 10. 12. 13. 17. 18. 19. 22. 32. 34. 44. 56. 58. 77. 81. 106. 107. 114. 132. 137. Xec dissimilis est Prover- biorum vis et natura, nisi quod tot tantisque vitiis depravata sunt, ut si ad sanum pervenire volueris, audacioribus interdum remediis uti debeas. Cetermn neque Pseudosenecae librum de - u — movibus nec Proverbia ad Publiliimi pertinere nunc quidem fugit neminem : sed addeudum utrumque ad Publilium propterea vide- batur. quod cum non paucas ex utroque sententias olim Pul)lilio tributas, tum Provorbia ipsis Publilii codicibus videmus inserta esse. Haec a Publilio aliena ut secarentur Eduardi Woelfflini diligentia providit. Qui et Proverbia suo quidem loco relicta inclinatis litteris expressit et sententias falso inter Publilianas receptas ad calcem editionis suae relegavit. Quas quidem omnes, cum non paucas aut sententia aut numeris laborare intellexissem, lioc mihi sumendum duxi ut et recenserem et si opus esset ad meliorem numerorum rationem revocarem. Extremus disputationis locus idemque gravissimus est, ut de vitiorum generibus, quae in libris manu scriptis deprehenderim, accuratius dicendum videatur. Primum genus est eorum, quod in verbis male trauspositis ceruitur eoque latius patet, quod sententias Publilianas per aliquot saecula in scbolis lectas et tractatas esse demonstravimus. Quo factum est, ut si oratio enuntiationibus relativis aut temporalibus aut condicioualibus aut eius geueris aliis composita esset et amplificata, verborum con- structiouem discentibus parum facilem atque expeditam ex grammatica ratione solvi, disponi, ordiuari oporteret. Cuius rei exempla plura afferre possum: sed satis est corruptelae genus uno alterove versu ostendisse. Nibil in eo geuere evidentius quam Publ. F 26 (191j in quo explicando interpretes frustra laboraverunt. Quod enim in libris inventum Woelftlinus recepit : Facit gratum fortiiua quem nemo videt id nec numeris nec sententia placet. Xec enim apud Publilium in secunda senarii sede spondeus uno verbo inclusus obtinet^^): nec aut absens idem, quem nemo videat, aut absenti ipsius ab- sentiae condicio gratiam conciliare recte dicitur. Ribbeckii au- tem coniectura pro gratum scribentis ratum propterea ac- cipienda non videtur, quod Fortunam homiuum res et admini- strare et decernere nullo tempore nou apparet. Nec poeta eam enuntiationem, in qua sententiae summam inesse vellet, ita agere Fortunam, ut in agendo non conspiceretur, in fine, sed in exordio versus posuisset. Itaque Nauckium pro " g r a t u m reponentem gradum recte vidisse puto. Tum vero etiam magis in hanc 1*) Cf. Xauck. Mel. (Treco-Rom. in Act. Petrop. JS69. tom. III. 194. — J5 — coniecturam cadit, quod de Ribbeckiana diximus: nam ut ait Homerus o«z^6»' de rt viqTnrK eyvoj. Ex his igitur difticultatibus non aliter emergemus, nisi verborum ordinem ea scbolastica. quam supra demonstravimus, grammaticae constructionis ratione perturbatum in hunc modimi restituerimus : Facit Fortuna quem non remoreris gradum. Sic qui a Grutero constitutus est versus Publ. H. 25 (227): Heu C(jnscientia animi graA'is est servitus! ex codicis F auctoritate, sed verbis transpositis legendus est: Heii quam gravior servitute est animi conscientia ! Similia eius transpositionis exempla ■"ddesis Publ. C 20 (111) et S 26 (600). Alterum corruptelae genus iis Publilii locis cernitur, quibus verbo Publiliano verbum alienum interpretandi causa substitutum videatur. Quod genus cum apud alios scriptores tum apud Publilium solemne est. Unum eligamus exemphim imprimis hiculentum. Versus enim Publ. D 10 (132) cum in optimis libris sic scriptus sit: Deliberandum est quicquid statuendum est semel sed ut haberet quo semel referretur, in F: Deliberandum est saepe quicquid statuendum est semel denique in C : Deliberandum est diu quicquid statuendum est semel non modo quicquid, quod recte vidit Woelff linus ^ '' j. falso inser- tum, sed etiam sive s a e p e sive d i u eius, quod a Publilio scriptum puto. intei-pretamentum videtur, adverbii decies: quo recepto versus sic se habet: Deh^berandum est decies, statuendum est semel. Pari modo iu Publ. A .3 pro eo, quod ceteri libri habent vel tuto vel tuta, ex codicis Basiliensis auctoritate aperta reposui. Gravius etiam eius generis vitium apud Caecilium Balbum p. 23. ]\Ion. XIl. 6 (Sent. 22) invenitur. quod propterea affero, quod illam librariorum vel interpretum rationem apertissime ostendit. Hic enim cum sic scriptum sit: „Avarus egens damnum, et si non lucretur. patitur" primum ita corrigendum videtm-: Avarus gemens damnum etsi non lucretur patitur; 1») Cf. Woelfflin. Proleg. p. 50. — 16 — tiim vero pro g e m e n s p a t i t u r reponendum est i u g e m i t : nuo reposito liic yersus exsistit : Aviirus daumum, ubi n6n lucretur, ingemit. Ut falso substitutuni esse arbitror I*ubl. A '.)';} melior pro c a t i 0 r , B 29 (72) v e n i u n t vel e v e n i u n t pro c a d u n t , B Hi (74) cito moritur pro cita mors est, B 41 (84) fallere pro imponere. D 4 (126) cuncta procumulum, F 9 (174) is pro pes, H 7 (209) uon possit pro non competierit, I 62 invectivae pro insauae, I 65 nasci tur pro V e n i t , M 18 (326) m a x i m o p e r i c I o pro m a x i m o m a 1 o , M 29 (337) sua natura pro sua venena, S 9 (592) locum pro laborem. V JO (638) gravis galeapro orichalcum, alia pro aliis. Nec vero solum in verbis iuterpolatis librorum corruptela cernitur, sed etiam in verborum constructionibus falso mutatis. Cuius depravationis cum plurima exempla inveniantur, genus paucis docuisse satis est. Legitur apud Publ. D 23 (165) ita in libris : Difficile est dolori convenire cum sapientia quo in versu legitimam diaeresin negiectam nemo non vidit. Itaque Bothius audacius quani felicius versum ita correxit: Convenire ciim dolore difficile est sapientiae. Sed nisi fallor verborum constructio perperam in libris sic mutata est, ut scriberetur : difficile est — convenire pro eo , quod scripserat Publilius : d i f f i c i I i u s c o n v e n it : qua admissa emendatione versus ad suos numeros veniat ita com- positus : Difficilius ciim dolore convenit sapientiae. Neque sanus est Publ. I 58 (288): Inimico exstincto exitium lacrimae n6n habent. Cum plerique in vocabuli exitium vi et potestate recte haererent significare idem atque exitum negantes, verbo verbum mutaverunt: sed simplicior ea ratio videtur, ut exitium verborum constructione mutata putemus scriptum esse pro infinitivo exire: quo facto bic versus est: Inimico exstincto exire lacrimae niSn habent. Similiter Publ. P. J8 (467) qui ita legitur apud Woelfflinum : Perdit, non donat, cui donat nisi est memor — 17 — vel apud Ribbeckium: Perdit, non donat qui dat nisi sit memoria legendus est: Perdit, non donat qui dat nuUa memoria. P 25 (474) qui per interpolationem sic scriptus est: Pecciltum amici veluti tuum recte putes ita scribendus videtur : Peccatum amici prd tuo recte putes Publ. P 27 (476) ex. codicis F auctoritate Woelfflinus sic constituit : Praesens est semper absens qui se ulciscitur constituendus ita videtur: Praesens est semper qui cum abest ulciscitur. Sequitur ut de tertio corruptelae genere dicamus, quod in codicibus deprehendisse nobis videmur. Non raro enim verba falso addita inveneris. Woelflflinus quidem supra (cf. p. 15) apud Publ. D 10 (132) pronomen quicquid falso insertum vidit; idem apud Publ. H 5 (207) cum iu PRBC sic scriptus esset: Honesta turpitudo pro causa bona est mori, in F verbis transpositis : Honesta turpitudo pro bona causa est mori, verbum mori glossema esse pervidit -"). His exemplis addam tertium, quod ad rem illustrandam non minus valet. Publilii enim versus H IJ (213): Heu quam miserum est discere servire, ubi sis doctus dominari 1 ita corruptus, ut Woelfflinus vel spurium iudicatum vel con- clamatum uncinis includat, Ribbeckius autem novos nimaero& adliibendos censeat anapaesticos, non aliter emendandus est, nisi ut verbimi discere pro glossemate iudicetur atque ex codicis F auctoritate, qui cum in PBC u b i sit, habeat u b i n o n , sic emen- detur, ut bic versus exsistat tetrameter trochaicus sive quadratus :: Heii quam miserum est servire, ubi non sis doctus dominarier!: Sed haec hactenus : quartus locus est, ut de iis vitiis codicum dicam, quae orta errore aurium videntur. Huc illud refero,. qnod Publ. A 25 sapiens scriptum est pro sapiat, D 24 (146) ") Cf. Woeimin, Proleg. p. 61. - 18 - deos ridere pro deo se credere, I l.-) (242) impune pro iure in te, P 28 (477) quod vota imperant pro quod V 0 1 1 i m p e r a n s vel verbis transpositis i m p e r a n s q u o d v o 1 1 , R 11) (675) reddit pro redimit. Gravissimum eiusmodi vitium in Publ. K 14 (582) latet. Nam cum in F sic scriptus legeretur : Kemedium fraus est c6ntra flumen quaerere atque pro eo scribendum proposuisset Gruterus : Eemigium frustra est c6ntra flumen quaerere Bentleius : Remedium frustra est contra fulmen quaerere, vitium in v. flumen inesse suspicatus ego servata codicis F scriptura pro fluraen scribendum censui vulpem iu hunc modum : Remedium fraudem est cdntra vulpem quaerere, quae si vera emendatio est, vulpem auribus male acceptum in flumen depravatum esse quis est qui neget? Proximum genus vitiorum est, quod in omissis iis verbis cernitur, quae iuxta posita aut scriptura aut pronuntiatione tam similia fuerunt, ut facile alterum utrum intercideret. Quo genere cum iu PubUlii codicibus nihil frequentius sit, miror equidem, quod versus quosdam Publilianos qualibet alia ratione, non hac, quam demonstravi, emendare placuit. E-em ut ordine agam, Publ. A 35 quod in F scribitur : Avidum esse oportet neminem nisi senem in H: Avidum esse oportet Neminime senem ita emendandum videtur : Avidum esse oportet neminem numi senem. Numi propter vocaculum iuxta positum oblitteratum est. Simi- liter Publ. A 40: Amor ut lacrima ab ocuUs oritur in pectus cadit sic emendandum esse puto, ut pro verbo simplici oritur compositum oboritur, quod in ea dictione proprium est, re- ponatur, v. oculis ex usu Publiliano geminetur in hunc modum : Amor ut lacrima obdritur oculis, oculis in pectus cadit. — 19 - Alterum oculis iutercidisse suspicor. Magis etiam hoc corrup- telae genus illustrari videtur Publ. 15 (244) qui versus iu con- clamatissimis liabetur. Nam ita cum exbibeatur in PR: ita in B: ita in F : In miseria vita contumelia est In misera vita contumelia est In misera vita etiam contumelia est, editores alii aliter eum reponendum duxerunt. Allbi quidem omne vitium in vocabulo v i t a latere videtur, iuxta quod collo- catum alterum similis scripturae temere praetermissum est inventa, ita ut versus sic legendus sit: In miseri vitam inventa contumelia est, Nec minus insigne aliud exemplum ex Publ. P. 30 (479) repeto. Is enim cum in F et numeris mutilus et verbis vitiosus ita ex hibeatur : Perdidisse . . . mallem quam accipere turpiter, Woelfflinus quidem et lacunam inserto post perdidisse adverbio h 0 n e s t e explevit et perfecti infinitivo pro praesentis substituto accepisse iustos tetrametri trochaici numeros sententiamque baud ineptam fecit nec tamen eam, quae ab omni parte probari possit. Nec enim ulla rei familiaris perditae iactura ignominia vacat, sive quod per luxuriam profusa sive parum prudenter coUocata aut administrata est. Sed medela ex ipso verbo perdidisse videtur petenda, cuius syllabis extremis verba, quae sequebantur, oblitterata sunt : a d a s s e m , ita ut hanc versus faciem fuisse putem : Perdidisse ad lissem mallem quam accepisse turpiter i, e. rem ad extremam usque inopiam dissipasse quam turpiter fecisse mallem. Deinde Publ. Q 36 (536) qui in F sic scriptus legitur: Quicquid improbis eripitur datur probis cum et numeris et senteutia laboret, huic versui alii aliam medelam adhibueruut: quam ego ex eo peto, quod vocabulum vis extrema verbi praecedentis impr o bis syllaba quasi haustum — 20 — esse conicio. Quod omissuin si revocaveris, versus et numeris et sententia satis faciet sic scriptus: Quicquid probis vis eripit, dat improbis. 