title: Bybel der natuure, door Jan Swammerdam, Amsteldammer. Of Historie der insecten, tot zeekere zoorten gebracht: door voorbeelden, ontleedkundige onderzoekingen van veelerhande kleine gediertens, als ook door kunstige kopere plaaten opgeheldert : Verrykt met ontelbaare waarnemingen van nooit ontdekte zeldzaamhedenin de natuur
creator: Swammerdam, Jan, 1637-1680. aut (NL-LeOCL)068258909 | Boerhaave, Herman, 1668-1738. ctb (NL-LeOCL)068404352 | Gaubius, Hieronymus David, 1705-1780. trl (NL-LeOCL)068405588 | Severinus, Isaac (Leiden) prt (NL-LeOCL)077142063 | Aa, Pieter Janssoon van der (II, Leiden) prt (NL-LeOCL)077131029 | Aa, Boudewijn Janssoon van der (II, Leiden) prt (NL-LeOCL)124407838
text: Namque ut accuratius demum de Chryfallide five Aurelia fermocinemur , quippe quae revera ahud eft nihd, nili Nympha auricolor & vcluti auro obducta, neque fola & femper hocce nomi- ne infigniri poteft vel debet j quum non omnes Nym- (ijnde dc nette fehtkking der lecdctnatOi inde kens fou klaar acen betgejigt, dat het faaarelyk i» txoyffel fo.ti kminen getrocken zverden , offi niet dd toekomende Dierkens^ die fe vertoonen^ f Ivere» fijn- Ilet v^elke ook fonder tveijfel de reden is, veernoj» fe by hem onder de boven aangeroerde natnen medt gevonden voerden, ende in het genoemde Hooffnck niet verhandelt en fjn. Maargelyk eenedoling den anderen voortbrengt ;fio li' V ook dat de onvergelykelyke Harveus, dolende al- hier met Moufetus ontrent de eygentlyke kennis wM em Gulde-popken ,flfs de Popkens van de Bycu on^ der de Gulde-Popkens heeft koomen ufellen ,in ke {naademaalffio net alie de deelen van het toekch mendeDierken, na fjn, ais mede Arifiotcles , Aldro- vandus,ende oneyndige anderc haar gevoclcn , niet esi vcrtooncsi,maar ecr in geflalte van een ey haar opdoen) by met denflve Moufetus, Ariftoteles en Aldrova»- dus een gedaante-vervormkg , meer geeftig ende aar- dig , ais waeraghtig, ende den aart der dingen gi- kykformig, verfert heef. Dan egter gelyk het Gulde-popken maar in ecnigC toevallige hoedanighedcn verfhilt van het Popkesi , gelykvse te vooren ook toegefiaan hebben : en daarof» in die betekenis , ook een Nymphamagen tsioet genoenst vior den ; fio h nu hier aanmerkelyk, dat flfs het ee- ne Popken van het anderen, door een tocvallig onder- fcheyt verfhilt. Waarom dan , datmen in het Pop-' ken van een gemeene Mier,een veelnettcr overcenkoo- ming met de Mier felver bevinden, alsvie in de Pop- kens van de VlicgenoftcBycn, met defihe dierkens vergelecken, aanmerken; fio dat het filve verfhUy datvie aanmerken tujfen het Popken ende het Gulde- popken; ook plaats komt te grypen onder de Popkens felver: maargelyk defi verfihillentheden , in de- Popkens van dc genoemde dierkens, maar toevalligh fijn; gelijk ook het Gulde-popken maar toevalligh (alsvie in V vervolg klaar der verflaan fullen') ver- fihilt van de opgeteldc Popkens; foois^t, datnaaons oordeel, dit onderfiheit van fer kleen geviight moct geagt vier den; ende dat ook niet tegenflaande Ari- floteles inde Popkens cen gedaante gelykenis komt te flellen; ende inde Gulde-popkens alie blykelykheyd van gedaante ende vertoomnge van Iccdcmaaten komt - te loochenen-, fodat hy veel eer deflve met een ey komt te vergclyken. P>an om eens eygentlyk te fpreeken van het Gtilde- P°phen,ffgf inder daat niet anders ais een Popken Aat goutverviig ende ats vergult is (ende 'oielke naasn, door reden dat alie de Popkens, die de filve toegefhre- vsn vierden, niet goutverviig en fijn, het alleen niet en <*.Tab. fig VI. & VI I ^•Tab. *VI.bJo.V f.Tab. Ii. ^ ^ ^ ^ I A N AT U R A E. a iNyinpIiac j quis Clir^fird ^ Iplcnaorc conlpicuae ilnL h ' > aureo en km, mnnr oak niet nmgofmoet alUyi draagen) bet fallis haud fccus ac modo d M n)y datelyk vm de voorige Po^kens adleruimus, non folum _ y^P isprioiibus S^fighthebbenyendchei geen h.xmQtt\csme(\:i‘\xye.M% eminet Ced ende eenoneytidig getal mdere hcheiicn; xnQ.x.s\\Qcn ^nimalculum jam “^de alie de dcclcn van het toekomende Dierken Harveus gj;- ^ figbevat, maarhet is ook het toekomende Dier- I’i-out autem praetererad"™'^” inficiantur. kznk\vz.EndegelijHvynuvoordersaang^merktheb- I^ymphain a Nympha dat bet Popkenvsneen Mier verfebeek van het Nympha Mufeae diTcr • Bye ver- (quod Itidem indicavimmTk fcbeel^ van dat van cen Vlieg; fio is H ook, dat bet cernitur. Idvcro ut inChr^ ni”d™^ fifisdil- Qulde-popken {gelyk ook amgeroert is) mede ver- lionis " darius ob oculos nonam^ ‘ S- P^pi- f^^lt van die alleii. Het vielke op dative ontrent een , mnino erit, differentias miib,,^ congruum o- Qu\de~popken ,als by voorbeelt van een Cappelleken a terfc, &Chryfallidcs ab omnib*" ^^iarder moogen toonen: foo is V, datvie de ender- gnofei pofliint; tum & id qu N f<^keidenthedcn , waar door het eencPopken van hetan^ ^h^PallidcsabipllsindccmerLJlnffa^^ Gulde-popken van die alie onderkent ‘ - • ft^ c demon, jarc. ut adeo tanto mnotefcat accuratius ea Pracpnmis notatu dignifiima dos, qua penitus omnes inter fe conveniunt, quaclue,Tc^r ^;;m nos, in exafta Futuri LiLciutt coniS"'^ membrorum repraefentatione FormiVar *' ntNympha • quam Mufeae Anici^l"^^ 'ocnaica conveniat uvru^ cfJuc f)€t \jUHlC’“pOpHGH Vttn UIO £Ul€ OYluCTKCflt kanvierden; at s ook ivaar in datfi van de genoemdi Dierkens Jelve verjcheelem foo in alie de drie genoem- de Popkens^ ais mede in het Gulde-popken^ gefchtkte- lyk fullen voorjlellen; op dat alfoo het opmerkelykjle^ ivaar infegeheel ende al over eenkomen , ende dative feggen een nette vertooninge van het toekomende Dier- ken ende alie Jijne leedemaaten te fijn , te naukeuriger inag bekent iverden. Het eerjle onderfcheh dan^ ivaar door het Popken van een Mierk> meerder gelykenis met de Mier heeft i ais het Popken van een Vlieg, Bye, ofie Capelleken pia cum hifcc Inledis- Sc hinc a tr’b Popken van een Vlieg, Bye, ofte Capelleke\ mo oincmonitis Nymphis diverPa fit- jdV S^fiyde Dierkens; ende door nvelkonderfcheid cm in eo litum cll, quod Formica vula^^^^* <^ok van alie de drie genoemdePopke>is kom tever mimmc alata, fcd pediculis dulitaxat 8c ant felve hejlaat hier in ; dat de gemcen dinrm^ ’ Paitmm omnium fim^m' vleugelen , snaar alleen pootkens , end em aeque nitide 8c diftinde tum • ^^oornkens, hebbende; de gelykenis van alie die dee ^ cat , cum fiih xi . Po>'is cx- len^ jjjp net ende klaar, de gejlalte van een Popket : ais naderhant ii Behalven nogtans « cum fub rpeem NyrnTirdcrtt '«* P ftmodum , quando ipfam Form' fi ’ ‘^^^^^'^oomen hebbende, vertoont; ram induit. Excipe laltcm mm 1 S^fialte van een Mier felver. Behalven nogtan antennae, quae in Formicae Nymph^^ ^ hoornkens, die in hetPopk antennae, quae in P PcdicuIi & e-p.,a,u2 obfa “1"™ »iio penitus modo di Ln J , •i™. Quapmmer r„ I, f «Porreftae dirpofe quJinF /'“.I”'™"' difiarum ^'ympl.a’’ omnc a7rT“ ‘“‘‘-l™ “ "imen ■ \Z ^ dii: ■"'Wi ' “dmodum mo- Nihi/ negotio animadver- auo^"^ obfervatum, eftecit , ut '"reaoau;? “ “"Kmpla- >e"ebm ad Ctmmeriis fcpu,ta liaillamca^ IU': d>®> jacuerit, & fiai- Alterum difcri,^^,^“™ “liginem. Pfia ' a figu,., j,. ^ ^^Fcae Nym- cabiudit, atque pfoptcrea ab tuvut ^ Iktc t/i ucy a. i van de Mier, als"‘t famen gevomven , haar vertot nen, in de Mier ivederom op een heel andere ivij^ gefchikt ende uytgejh ekt fijn. Soo dat fchier alia de Jchikking van de genoemde deelen, haar ande vertonende in de Mier , ais in haar Popken, bet o. derjeheit tujfen het een ende het ander koint te ma ken; het ivelk van hoc iveinig geivight het is, e ider lightclyk bcmerken kan. Ende nogtans om d dit niet ivel ontrent de Gulde-popkens aangemer, is, foo is daar door de geheele kennis vati het alde voornaamfie , ontrent de bloedeloofe Dierkens aa merkelyki in een vervarelyke donkcrheid tot hi toe begraven geiiorden; endede ingebeelde vervo ming heeft er haar oorfpronk uitgetrokken. Het tiveede onderfcheh ntt , ivaar door het Popkt van een Vlieg c afvijkt van de gejlalte van defelve; e c <?. Tab. *xv<fig. VI. *. Tab. »X'a£VIII. fig. IV. ». Obf. Hift. Bomb. L. I. c. II. io JO ANNIS S WAMMERD AMMII 1 ab aliis quoque memoratis Infeftis, horumque de daar door ook verfchilt vm de xordere genotm^>^ Nymphis, difcrcpati id in eo praecipue conii- Dierkens ende haar Popkens dat felve is voomatne- Itit, quod alae, quae in vulgari aut minus vul- lyk hieringdeegen;dat devleugelsn^denxelkeinee» gaia Mufca didudlae , & lupra corpufculum gcmeene of ongemene Vlieg uytgcfpannen , ende o- expanfae, deprehenduntur, in Nympha ejus ver het lichaam heen gejlrekt bevonden iierden,if* complicatae, atque ad latera inter pediculos, haar Popken in een gevotrwen, ende op de Jijde» t»f eadem ratione, ac in vulgari Foimica, compli- Jende bcenkens ,die op de veyje van de genteene Mid catos, reconditae haereant : dum interim tam in Mufca, quam ejus Nympha, nec antennae, ncc 7 1 J J M. ' ^ ^ ... •'«'O probolcis notabile quoddam aut eflentrale difcii- ais in haar popken^ hier eenig 'merkelyk of inejentlyk men involvunt. Tertium porro dilcrimen, quo Nympha A- piculae ScabiplaApe, 6c a fupradidlis Inlcftis, horumve Nymphis , diftinguitur, eft, quod A- picula, praeter pediculos atque antennas, qua- tuor iniu per alis, 8c lingula, live probofeide in- trorfum rctrada gaudens, omnes Iiafce partes fua in Nympha, alio proifus,6c difficilius difccr- nendo fitu, quam in Ibmet ipfa, collocatas gerat. Alae namque, in modum vulgaris Mufeae ad latera inter pediculos complicatae funt; lingula vero fcu probofeis, in Mufca aeque ac ejus Nym- pha fpcdlatu difficilis, perquam notabile heic in Apiculae Nympha diferimen producit; fiqui- dem ea admodum eleganter medio inter con- tradlos pediculos loco inferta fit. Qiiemadmodum ignitur omnes didlarum Nym- pharum partes luculenter in iis obfervaripoffiint; licet interim hinc inde per quaedam, ut ajunt, accidentia a fe mutuo differant: ita omnibus ta- men 6c lingulis hoc aequaliter commune eft, quodquaclibctfuturumexfe infe<3:um nitideexpri- mat, imo ipfum illud infedtum fit: Infedbum, inquam, quod. Erucae inftar, (ut differentiam jiiter futurum infedtum atque Nympham ea, qua par eft, perfpicuitate ob oculos ponamus), cutim fuam exuere parans, depolitis paulo poft exuviis cadern ratione, ac Eruca vernatione defuncta, novam induifle formam, Sc in aliud quali Ani- malculum tranfmutatum efle videtur. Prout Libavius ‘ hancce cutis permutationem in Bomby- cibus perquam appolite, ex ipla natura , delcri- plit , atque ledulo adnotavdt. Memoratu praeterea dignum eft , pediculos , alas, probo Icidem , antennas, reliqualque par- tes, ibi locorum, ubi nudae jacent, neque ffile mutuo contegunt, membrana quadam craffitici aeqaalis undique obduci: atque hinc eft, quod omnia fere membra in Nymphis mobilia, lilicra, & flexilia appareant; fiquidcm intervallo quo- dum, ucri pe,v.o. a i„vicem fe mutuo tangant, neque inter fe coalcfcere pof- fint. Hacc ctiaro ratio eft, quare notabile iftud inter- tfaam gevomven worden , geplaeijt fijn : maakende nog de hoornkens nog het /huytken, Jbo in de vliegh eene Hd het andere niet en komt te raaken;nogte nsadf door eenig f gffjQgfffgg iggdgn tnerkelyk non ondcrfcheit. Wederofn het derde onderfcheyt , waar door het Popken van een ByeAverfcheelt Joo vati haar Jelve vande aangeroerde Dierkens , ofte ook vande Popkens dcifelve ; is^ datfe hehalvtn de beenkens e)u!e hoornkens nog vier vleugeien hebbende ^ende eenToti' gcketi ofie Snuytken dat innevoaarts getrokken isi dat fe feg ik in haar Popken alie die deelenheel afh ders ende minder kennelyk , als'in haar fehe , gt' plaatji heeft. WatU de vleugeien Jyn op de manter ids van een gemeene Vlieg^ tujfen de voetkens op de Jydet* ittgevouvten } ende het Tongeken , fuaarelyk kemte- lyk ^ Joovtel in de Vlieg ais in haar Popken^ komt eet> feer aenmerkelyk onderfcheit hier in het Popken vaft een Bye te maaken ; alfoo het felve feer aardig ia midden tujfen de ingetrokke beenkens ingevoegt is, Gelyk dan alie de declen van de genoemde Popkent in defelve feer merkelyk fyn ; hoevtel nogtaats hkf ende daar toevaUig onderfcheiden i foo is datfe tse- ^erom gelijkelijk hier in overeenkomen, datfe alie tt famen het tuekomende Dierken nettelyk nythecldcHi ja hei dierken felve Jyn leggende gelyk een Rupfe ( om het onderfcheit tujfen het toekomende Dier endt het Popken foo veel mogelyk is uyt te drukken ) haar vervellen ; het vselke vel afgejlroopt hebbende fy eeven gelyk ais een vervelde Pupfe een nienvoegt' ditante fchynen aangenoomen te hebben, ende ais 1* een ander Dier vervoijfelt te fyn. Gelyk Libavius'^ defe verandering vanhttyt, in de Sydeviurmen, heH natuurelyk befchreven heefi, ende neerjlig amgetel' kent. H Is mede aanmerkelyk , dat de Beenkens , Vleu- gelkens, het Snuytken^ de Hoornkens^ ende foo voorts overal met eenvlies van eenparige diktebeklttt voerdentopdeplaatfendaarfs losleggenenmalkandere^ »tet bedekken; en daaront zoo koomen ook ^meeji alie def* leedcmaaten haar ais bevoeegelyk , los ende buygfauntf genoemde Popkens y tevertoonen; Jtjnde tufe» biblia naturae. Av A JC-. II umbrae producenr^^^* paitibus tantillum ' komen te Ueven. liet -vtelks tk reden is, dat defe tum partibus tantillum minus varcorpuf^ eius iTifri I • ^ ^gum, una cum omnibus M ’ Hinc ftae^ mutatione defun- albi^^"^*^” °a^ cvaferunt , inttar nivis ladisvc albiffimac noftns oculis apparent. n hryfalhdibus tamen, quarum nonnullae anter HiK „ ^ »»-vvv»*. 4JJT* -iX^lKZ tfZ Tfatff i'iy (iUt (itje tujjen'wyte , ecni^e Jchadime makende met de een ende de andere deelkens, ens niet en komt te beletten, de vtaare geft alte van het lichaam , ende alie de lee- den dejfelfs, net te onderkemien; ende dat felfs foo draa aljfe verandertjij», ende eenverwtg feo ivit ais Jheeuv} ofte melk haar onsgefigt vertoonen, Dan in de Gulde-popkens ,ixiaar van fommige me- ^tlf^ m*a***ai4.a ^ 9* i ^ pariter fub mutationrmV'^''''^™ Gulde-popkens ,waar van fommige me- auri colorem inducnrpe ^ ^ ’> ^ iserandeien, en die naderhant eengout verwi- lis, guttatifque mamv’ en fommige vteer met goude aliquanto difficilior ^ exornantes , fiarrekens en Jlippelende vlaxkens verfen fym is T ‘uciiior elt haecce TnpmV,rr.r.,.^ a: > jj ^ J verjten jyn z is dit onderkennen van leedemaaten veat moeyelijker nogtans te doen , docr reedendat haarebeenkens, vleu- ffelkcTl^ £**1o1a „1 ^ -H- - = eompaftae ffint ® m unum gelkens ende fco voorts , al daar aaneengevoegt trinfccus adroicientiK” vserden. Soo datvse haar nette quod ipfum uti -!r ^^fi‘*^^^zdefeheuyterlyk amfiende,foo mei niet km- erroribus praebuit ori imus, praecipuis »enbemerken: dat oorfaak van fonderlinge dmaalin- Animadverfioncra POTro ", alrvte datelyk hooren ftillen. omnes iftac memorator ‘ ^‘^'<>orderaemnerkelykf at alte defe drievoorgeJle!~ Formicae nimirum, Muffiac"'^ mfe£l:<^mii^ dePopkens datelyk naa haar verandering , fio meek, pbae illico poft abfolutam muMrionp 'T, buygfaam , en foo vloeibaar ais mater les, icnerac, flexiles, atque proDemf^^ ooniol- 3'ans zelver fijn, fjnde gebeel onmeerbaar endt inftar aquae, fluidae fint virihL l,- fip^frkragten: maaromfeook r^wGafa, inde over. apiane inermes: unde etiam a r r"^ fitUngevan ket Gulde-popken der Si jdemtirmen nie: Prmtionc Necydali, haud { T acr*,,, ,U i lid^c nommnr^a*..^ , ^ tione inva- A Irlmv-m/^nc <»«.<»/ ' ^ unae etiam a n^n, • • /* • ^ ^ mzi prmtionc Necydali, haud abro^^L!!' { T ^ Wk nominantur, uti doaiffimu. a„ f',’''"'"'* AIdrovandus u.r/aa»r„fe„,. probe animadvertit ; cum dos W ’’^^^‘‘’-‘^ibeydfy bykans m het eynde van haar ver M extremum iifmif» . ‘ non "^'^dlmg toe behonden. Deefennpaii„Li..ij Fobe animadvertit ; cum dos Wc ttitum'^ ^ ^ynae van haar ver ^ extremum ufque vernationis tcnnl» '^eeklykheid , maarva • ^Pfi^P^^^^neat. Mollitiem hanc, nootfaakelykheid V fjner ti, nem atque neceflitatem Tuo tempore exponemir { f ’ k^btjnt mtrent fommige GuU ChryfallidibusquibunL’ ^ ^“^‘^‘“‘■°Hervaflb,inquicns: Ouod Plinius^r ' Qgod Plinius fcribit, chryfalidi ^-^hryfalUdem ejj! duro iTr re id puto refpeftu Eruc.int '"«inn, tlnu« “'l- complicatae a»- ’ contortae, artifice, vix,nifiab fato, dcmonftrari aut Kquum in ‘l''^^"'iutipate. circa apes obferva?-^*^"^'^”* Angulares noftms ^dmiratfoncm ; orbem in ®^cn ad ri, P^°Srcdimur diferi ;ir qoidL 1 nimirum attinens onod ^nderfehe, acrid °"Scmfignius eft, neque tamen’^ ^ Gulde-popken dat vry meerdet '^^‘dcntal. r T. . tamen mmus hoemel ook toevallig op dat de Jfir Z moogen meeten, mat Gulde-popken voy met Cappelleken, ende dat dan vorder, met die vat Mter Vlieg ^de Bye, „is ook met de gem beeskensderfelve, om een naukeurig onderfcln maaken , fullen vergelijken: foo is V datm,^ dat de-popken fullen neemen‘, hetmelke Moufetus het getalvan tmaleven, onder de Cappelkn d C z --«u.cc.^urpore, la puto relpc6lu Eruc^mte 1'gcndum efle. Soo/y„ ook de vlieskcns ,die de g noemdePopkens afftroopen , feer dun, ende foo d*, ineengemonden , gevoimen , ende gerolt , da^ fmaarlijk ais van een ervaren in deefe fourten v ' * uun vCTVOlgp vnjvvzjKn re ondervindingen omtrent de Byen, tot een veru dering van de geheele meerelt , fullen verhm len. t-bif.Th. ^•nc.14. longe infign^ attinens, quod """‘dentale^ T^f minus Chryaiiid» T” ^tandem ^“^cae, ApifqueNym- Inf^is, accuratio® nominatis Chryoifli^ ergo, fimus P 0 crit, quam MouSztu. ^ r P'^® ^nb numero XII. in. ter 1»2 J O A N N 1 S S W A M Jvl E R. D A M M 1 1 XXXV VII. ter Papiliones diurnos depidam exhibet; vel il- la, quam Goedartus in Experimento vigefuno primo Partis primae defcripfit , a me in Tab. XXXV. variis modis repraefentatam. Difcrimen ergo, quod huncce Papilionem in- ter ejulque Chryfallidem, tum & inter ante di- ctas Nylnphas carumque Animalcula, intercedit, tale eft ; quod , quae in Papilione grandes ad- modum, expanfae, Sc fupra corpus, in tergo, penes humeros collocatae reperiuntur. Alae, in a Tab. Chryfiillide coadae , complicatae &; corrugatae . fig. fint in formam atque moleculam dimidii unguis digiti auricularis, tumque adhuc verfus ventrem M M reflexae huic aequabiliter incumbant. M M. Probofeis, quae in Papilione ad formam moleculam capitis aciculae contra£ta,8c crifpata, inter Furcas rcfidct, in Chryfallide fupra ven- trem , medio inter binas alas loco, juxta longi- D D. tudinem pulchre exporreda eft. D D. Utrinque penes probofeidem , inimitabili prorfus artificio, cujus rationem £c caufam nonnullibi in Angula- ribus noftris experimentis trademus , applicati haerent Pediculi , FF, GG, qui quidem in Pa- pilione alio penitus modo difpofiti obftrvantur. Atque uti omnia mirifico digefta ordine funt , ita pediculis accumbunt Antennae, I,I,quaeex- porrcdae,& fupra oculos locatae, in Papilione re- periuntur. Ut adeo in Chryfallide aeque , ac in Nympha, partes infedi omnes videre liceat: corpufculum videlicet, alas, antennas, pedicu- los 6c probofeidem ; Furcae tamen aliquanto ob- fciirius fitae funt ; id , quod in ipfo etiam Infedo obtinet; fiquidem 6c in hoc difficulter in confpe- 6cum veniant. , Porro etiam cutis multo craffior eft ea parte , qua omnia Chrylallidis modo memorata membra extrinfccus obvolvit, quam qua intrinfecus ea- dem inveftir. Praeterea omnia ifthaec mem- bra tam mtide £c aequaliter ad fe mutuo ap- plicata funt , & raedk) veluti glutine cohac- J'cnt, ut uniformem atque aequabilem par- tium videantur oftenderc contiguitatem ; quae ratio eft, cur haecce membra difficilius interftin- gui queant, nifi artificio quis Angulari, fuo tem- pore a nobis patefiidendo, fuerit inftrudlus. Id ipfum quoque D. Moufeto non tantum impedi- mento fuit, quo minus cxaftam nobis Chryfalli- b. tnf.Th. dis imaginem loco b citato exhibuerit ; fed& Eun- ‘Jem induxit, ut vel negaret cum Ariptele, ul- Aurel. las dari in Chryfallide partes fenfu diftinguen- das, dum ait : Neq^ue os neque aliud manije- ftum jnemhrurn. Hac f F. GG. II. datig 'vliegen ons in Jijn afbeeldingen xertooom. Oft« het Jelfde dat Gocd&tn, in Jijn Een-entxiintigip bevindinge, in V eerjle deel , ons befchrijft. En het "j)elke ik in mijn plaat op verfcheyde manieren afbeelde. Het onderfcheit dan tujfen dat Cappelleken ende ftjn Guldc-pvpken , ais mede tujfen de genoemde Pop- kcnsendehaar Dierkens^ h, dat de Vleugelen, ditt haar foo groot ende uylgefpannen vertoonen ia het Cappelleken, ende hoven het lickaam , op de rug aan dejchowxcrkens, geplaatjl te Jijn levonden xeerdem tn het Gulde-popken op een gejchooven , gevowaen^ ende gerimpelt Jijn, tot de gejlalte ende kleenheid det halve nagel vande pink , ende dan nog omgeboogen jijndenaaden buyk, daar op ejfen neergexleit. MM. Het tongeken ofte fnuytken , '>tgeen tot de gejial- te ende kleenheid van een fpelden hooft , op ende om gekrult is , ende tujfen de Vorxkens geplaatjl in het Cappelleken ; is in V Gulde popken in ‘‘t lang over de buyk ende midden tujfchcn by devleugelen aardig uyt geJlrekt.Yy^H, Nejfens dit fnuytken voegen Jig , door eenonnavolgelyke manter van fchikken ,nxaar van v>y de recden ende oorfaak hier of daar in onfe hejondere ondervindingen geeven fidlsn, debtenen;^ E,GG, deivelke in het Cappelleken op eenganfih andere voyje gcfchikt tc Jynhevonden werden.Endc gelyk alles ver- vionderlyk net geplaatjl is,Joovoegenhaarhierneffens de Hoornkens; \,\,devoelke in het Cappelleken opgeregt ende boven de oogen geplaatjl Jyn. Soo dat in een Gulde-popken , foo voel ais in een Popken, alie dcelea van het Dierken te fen Jyn. Ais het lichaam , de vleugelen, de hoornkens, de beenen ende het finyt- ken, vserdende de Vorxkens nogtansviat duy fler der geplaatjl bevonden , dat ook in Dierken plaats heeft; 'xantfe daar moeyelyk te Jien fijn. Votders foo is het huytken, daar alie de genoemde leedekens van een Gulde-popsken uyfxendig meede omvangen vierden, veel dikker ais daar het invoendig defelve komt te bckleeden ; veaar by komt dat alie de genoemde leedemaaten foo net ende ejfen aan een ge- kleeft ende te famen gelymt voerden , datfe ais een gladde ende effen verknogtheid van deelen fchijnen te vertoonen, veaar door haar e leedemaaten , ten fy door een befondere uytvinding , dewelke voy te fyner tyt fullen openbaaren, nxat moeyelyk te ondcrfcheyde» Jyn. Het vielke de Heer Moufetus niet alleen be- let heeft ons een nette ajheelding van dat Gulde-pop- ken, ter genoemde plaatfe^ te gccven-,maar felfsfoa lochent hy Ariftoteles, datfe eenige kenhaare dee- len fottden hehben. Neque os ifli {fegt hy ) neque ahud manifeftum membrum. Sdo Obf. Hift. Bomb. L.i.c. XXI. I B L I A vis enim de Nccvd " ^"‘’’'^cinatur;quam-| •iiniuico .1 ^^'f°"S^'"'^°"cedat,pcdiculo- adede veftigia; incmbi-r^' ’ &manifelh appa- JH penutu e?- cornuum Cum « t,r.a • ‘”‘ ^iUgi. .Ur,m.\-iZf"'°'7"^'V‘' "•"« l’°“ ™'*s ■ i-oedartme, vemin ChrvAlli r ^ ' parum, ac aeque ‘aaci lmman.ac ; ti ‘icndcrelubon.r?r 13 N A T U R A E. ^00 <l'’^aalt hier ontrent ook\Jibvf\m^ 'coant hoe- xiv/ by hmidclende van het Vopken der SydeTvurtrie» toejlaat, daartekenen van Beenen, 'vleugelen^ ende Uoornen te xep^n ; Joo loochent hy egter daar onder- fiheidelyke eude kenbaare lecdemuatcn te fyn. Inde a pai re anteriore {fegthy) typi pedum & cor- nuum funt, a pofteriore verius latera vcltigia a- arum. Ende 'xedcrom een <weyftig Uager. Nulla videas membra diftindta. Ende de Heer Goed- aert, deixelke deii aard i-an het Gulde-popken alfoo 'IVfiVVlIfF fTfihfitl* r. icn. l.,K .^"^nuam fimilitudinem in ea n • , T Gulde-popken dfo< folui,ls!v ‘'=pi"git; quas tamenLa„i„„ ' JIIS jK-pcrit Phantaln oim geenhy ook in Em af 'W“'an inn"' «“''WcaChryfalliji ZmP' i»- ""''"qrmuim rn ''^^«fatolLomi- dkl efd”' eeuvoudtglyk de nar~ 1 effigiem 1 fiqui- m' vertooningenfouvolgen^ fit ' ‘Piaquam pilis , 'ffici fpmulis obr:.., , h intrent de natuurvan een Gulde-pop. & 7““"*'^ "™“- "'E-.peLue.uot!; .. *«.a,n, : fio L piopsTOr rahibct, ii„7 */■*/"■ p '-P^-oJumoUuKu. ‘n>ol>. ■o,mfi„ng„„t.y,^ morioornL Io. ° ili» Clryfallidis dis cuticula nn.i,. • aut ipfa Chryfalli. magis mag!“'““™,'™^“°llicuh *»'sUitur , Iiincquc s iridef ** ^ cornea »"tc, colore, cum vemt"’'™’ “I™ S^edebat "«gilque evadmt • ^ l quoque magis J™. qu» haaeuus ,bi Luerat f“““’ P-‘^ aliam nullam int.-, i prore- •^“'tationem nili f i velamentum pafius & r ““'brac id .TLiLL^utr L!!"' ''' "*'■ ■■■«»" '"*» , <«»"■ *« *^abct. ^ diftis pariter locu' ■y in C Rupfe^ infynfes en Homigjh oudervindin- S^vertoont, afgeteekent heeft- eengekleefde leedekens ofte T '^^rhard vterden, it / Gtdde-popken, devtelke in ^•gtnteerende nxeek-was, allenxkens meer ende n^cr komtop te droogen ende hoornagtiger te wr- . xaar door ook de verme, die in h eerfl groenag^ liik h ^ datfeook meer ende meer onhevteege- PopkaTV ^y”MijkditGulde^‘ tj Z verhetrde vel kcmt te verla^ iaJ gedaante^ ais daar in beflootm /;/*;;« ^ gem aiidere verandering daar en ondergaan hebbende ^ ais alleenig , dat de jTnakkc ende nG .. , ivcitcn j €tvvf f-fittii’ lo l’i>e ^egtighcid gans onheveeeglijk metter tih * o‘tqu.im vero hanc funm C- - pl^ts hecft. ^ demum alleVrrr'” -P^” Se^oemde vel ofte vlie's 7 mirum m modum r vifibdcm verlaten u.uu.,..r. n . ■ , Jk P^^^-iSuc, urctm I kn Jlg ,i;!y. deexporreai 1 1'* * ewdr,. t/lv <ny*n\*AnmH _ . . _ , vum •‘"‘1'" i<-iiqms membr f'''"^»'^conrn' ratione, qua ^^iiaiidonJ-^','^’^^”*'’ collocantur. !;:;,r^'i'“'" puS’ er& “«■■c, quis e.\jXTiinj,j^^ it, cv. proptcrca niG 1 :'radum difficub"^"^'dii fucr.t cxcrcitatus°”S' y--; J- dooyookfeer mtelligi poicq. j .’ decet, obferviri arn ' •> fy naa een lange ondervinding te ' '■■"» minime mrrumU L2 ! I ^^'■y geen leonder , dat fclfs de aldergelukkigjle ver- ^ fian- jtjn genoemae vel ofte vllei '.'er aten hehbende,foo groejen endejpannen de vleuee- en Jigthaarelijk ende venvonderlijk t,yt ; ^nde de in 1> , , , J’g «ytjtreckende ende baar opregtende, vtorden gepiaatji ^als,ve defelve inde Capcllekens bevinden. Vorders, nadcmaal de i - 7 ‘ genoemde aanarocyina der waelcn Etr rrhi„n:i. i ,,;p , Kenoemcie aangrocying der longo vleugelcn fier fchielijk h p„j. a t r 'Wus, ad- /=««„/;;/■ J n. . .. ’ r “'; J O A N N 1 S S WA M M E R D A M M 1 1 1+ mihi, quod vel feliciffima etiam ingenia, uti v.g. immortalis Harveus ^ aliique innumeri, hac in le aberraverint , ftatucntes , mctamorpholin heic non fieri externam, nec ratione incrementi alarum in Chrylallide , Icd internam quoad omnia illius membra; urpotc quae aliam induere formam Harveus aflerit , Chryfallidi contra omnem ra- tionem perfedti nomen ovi impertitus. Qruim enim adcrtaabiplb transformatio nec extra, nec intra Chrvfidhdem unquam locum habeat; fime in propatulo efb, Iplius hac de rc opinionem o- nmi penitus experientiae repugnare, jnterim uti m vera hiijufcc rei natura detegenda infelix fuit Harveus ; ira & aircrtam fuam transformationem clare & dillindle exponere nequaquam potuit ; fiquidera, negans partium Epigenefin, hujus in locum fubfbtnat fuac diintaxat iigmcntum Phan- taiiac, metamorphofin nullo modo comprehen- dendam. Ifthacc tamen hoc loco tanquam per parenthefin dicla funto : quoniam enim in lin- gularibus noflris experimentis modum fumus dc- feripturi, quo alae hae, &; membra reliqua ac- crefeunt, flmulque dcmonftraturi , quacnam mutationes, tam m ovulo Inlecti , quam ejus Chryliillidc ( quae bina ejtifdera dic naturae com perimus ) , lingulis diebus, donec Eruca inde 6c Papilio prorumpat, occurrant; hinc non diu- tius huicce rei nunc immorabimur. Qiiod II igitur accurate quis perpendat acciden- tales hafce differentias, quibus cum iplac inter fe Nymphae, tum Chryiid lis a fuo Papilione, tum denique reliquae Nymphae ab ante recenfitis fuis Infectis diferepant ; atque viciffim illas dotes , quibus cacdcin tam cum ipds luis Animalculis, quam univerlim inter Ic mutuo conveniunt; ei profecto lucc meridiana clarius cluccfcat opor- tet, Nympham atque Chrylallidcm ratione eo. rup , qtwc ad intimam utriufquc naturam perti- nent, revera nc hilum quidem inter fc differre: quum hacc aeque , uc illa. Infecti inde prodituri formam nitide atque cx'adtc reprxfcntct. Id in- terim lubentcs largimur , quod rcprccfcntatio ha:c in priore, quam in pofteriore, nudior iitfic ma- gis diffincta : verum tamen Sc tota haec res ab o- culi contemplantis acie , uianuuraquc evolven- tium dexteritate, dependet; praeterquam, quod indefelfo Scrutatori abfconditiiriraa quaevis tan- cem patefiant. Nobis hinc perquam facile db. omnes futuri lafcdi partes in quacunque demum Chryfalhdum fpccic exhibere : imo (nc quif- piam tergiver fator forte cum magno Harveo ob- jiciar, perfectum heie adefie ovum , quod lapfu temporis uansfoi'mari & membra acquirere poflit) in \Jiandcn, gelijk de onflerfelijke. Harveus, ende ec’!S aneyndig getal andere meer, daar ontrent gedveaait hehben: ftellende een metimiorphujis, met van buy- tcfiy cn ontreut de (tangroeymg der vletigelen van het (lulde-Popken ,maar van binnenontrent alie de leeden van het felve Ciilde-popken ; die hy fegt dat haar bervormen : V geen hy tegens alie reeden een vol~ iiiaakt ey dan noemt. Maar naademaal fijn geflclde verandering neg binnen , mgte buyten het Gulde-' popkcn^ oit plaats grijpt , Jm is ’/ dat Jijn gevoeleii bicr tegens alie ervarer.theidtefirijden ko?rit. Maar gedijk hy ongelukkig is gcvoeefl om de regte Viaar- heid hier van te ondervinden , fio is hem ook niet mogelijk fijn geflelde verandering verjlaanhaar te maaken, louchenende een toefitting van dcelen , ende naa fiji inheeldhigen een onverjiaanbaare ge- daante vervormhig in de plaats fmeedende. Dan na- dcmaal v;y in onje befindere ondervindingen de nni- niet , hoe defi vlengelcn en de andere leeden komen aa.n le groeyen ^ JullcnbcJehryven^ ende met ecnen tooncit veat voor verunderwgcn ^ fio in het ey van een bloe^ deloosdicr, ais in fijn Galde-popken (^hetivelke viy' ean een natuur bevinden te vaejen j dag voor dag^ tot het hi gefialte van eenRtips endeCappellcken daar nyt- kruypt, aan te merken fijn; fuo is V datvoe het voor tegens-xoordig hier hy laaten jullen: fijndt dit gc' figt door een titjjchenreedcn. Deefi toexalUge onderfcheidcntheedeh dan, fio of>'* trent de Popkens onder metlkanderen , ais otitrent het Gnlde-popken met haar Cappcllcken , cn de vordc' re Popkens met haar aangeroerd? Dierkens, voel aan- gemerkt fijnde , ais ook vati gelyken voaar in datfi vereenkoomen , fio met de Dierkens felve , ais in V gcmcen onder malkanderen , fio blykt immers klaar- lyk , dat het Popken niet van het Gtilde-popkcn in den aard der dingen in het alderminfte vcefientlyk ver- fehilt s Viant zoo veel het cene ais het andere Popken degedaante van het toekeomende Dicrken net ende or- dentelyk vertoont. Hoevocl nogtans datvve geern toc- flaan, dat de vertooning klaardsr is in het ecne ale tti het andere; maar dit hangt alles aan het oeg ende de hand voaar mcede het hejien ende ontleed vverd, be- haken dat metter tyt voor den neerjligen onderfieker niets verborgen hlyft. Waarom v.y ook ficer makke- lyk in alie fiorten van Chryfallides , alie de leeden van het toekomende Dierken vertoonen kunnen : ende dat fijo vicl J op dat hier niemant een nytvlugi komt te viaaken, cogende mogelijk met den Hecr Hai V eus op een volmaakt ey , dat metter tyt fin kunnen ^.et ~.ormt txerden cn jeeden verkrygen ; in den ogenblik haar er verandering fi,ifi ^ ofte in het be- gin , ah in het midden , ende eynds : jaa in vurtif is 1 B L i A naturae. in inedio^^^' rnncto live iniiio aeque, ac ». nonduu, ,„ Chrj ftiUJeru „nu.„o , huic pue- lanJo Ihmus ,«r,s. Adeo ut uullac occurrant ^^ylamdu,n Ipeciea, quautumcunque mirab.ks ttWI r“!‘’ P'°F" “- in o A =ffin,xcriut, ftrate non valeamua : ld,ue haud niiuua eviden- c'rmTtm Nympha. Videtur n,,f ‘inbitatioms aleam politum «uiacns,a ^ympha dilcrcpct. mnrr quiipi; quacnam fit ratio, ttumrA^i''"'’''’'’ 'P'""”""* i™ ft, lonp,,- inamfea.us conipicua fmt mera- a quam chrylailtde , quae haud nnorejurc , pium jam cllb Inliaum dicitur? co X?r r™ ad. Nwnlf r Autquade cauli. quam ch r7' Iere, nc d.u.. '"P” ‘™d ='i® ti IVUI-7U fclve ccr hy mg m em Fipkcn konii te ver~ anderen. Soo dat ons gem foorten vun Chryfallides kunnen xoorkoomen ; hoc klnghug aide in xeat xoor (iroHige geJlaHcnijJin ,datfe van den Goedaert ^fie andere ^ uaa haare herjenheehlen mogen afgetee- ><cKt '•xcefin, nxaar in xvy niet alie deelcn van het Dicrken tnanen kunnen. En dat foo klaar ah in een --•caurugktige Nympha felvc} volgens het geen ik be~ "etejen hebhc , dat cen Cbry fallis van een Nympha,^ niet ah maar in couleur en fcbikking van dcclen , toe>- y'allig verfchilt. equidem rrlnfat 1 Huii arcana Summi Conditores T' vclluu dotuvit, fap,a„,ratqi; irUtnf^X& lateant. Unde nobis videtur, in hifce “ acm al, is rebus ab;lrufi„r,bus,om„ii„dX’ han mogt unant vragen., mat is de reeden^ dat de leeden in eenPupken^dat het ipierkeu feheis, veel klaardcr haar vertomen ah In eenGulde-popken ^dat mee,le het Dierken felve is ? ende waarom dat de- felve niet aan een kuomen te kleeven in een nympha? 'ftc ook v:al de ourfaak is, dat de Popkens een veel dnnder buytken afjh oopen, ah -de Galde-popkens i devtelke dat felven hykans ais een Kuyken fjn fihaale laaten leggenl Ik antzvdorde dat deefe recden ^erc, ac pulUis ovi tclla ^ 'r laaten leggen ) Ik ant-jedorde dat deefe reedn equidem rcfpondtx) viv^T ’ ? Huic Jeerfraarelyk tegeven is, alfoo haar oorfpronk in d h u.. Vix quidem ift. veyhr.^r.. ... ...U,. . ^ n . • ' •/ y uuuf Ui/fJ U/kf<i i-ft ttl 'verhorge wysbcid en veille GODS opgejkoten is;dk het eene dicr anders ah het andere hekleet beeft. Waarom vey oordeelen foo hier ah ook ontrent ande- re faaken die duyfier fijn , dame alie neerftigheid behoorden aan te wenden, om defelve liever uyt de "aiittir , ah uyt onfe fuakke redenen te piitten. IVant efle contendendum , ur cx iufi potius n- onfefmkke redenen te putten. H paupere noftri ratiocinii pcim iU 1’^dien nxy de regelen ende orderen, van dei haunamus.j\l'ti.rcnirp ^^^^lones aiviyfen Maakcr, geheel onveranderlyk in den aar atque ordin^^ a... _ n , ■. ‘r=3iR“=-5: rationiL 37' ““1“" * ipCs illis pwmlimus, docpiamur. Quando quacftiones inda- pcrovmni ciipnsc rinu' • ». praelucente natura n 1 ' ■ l * Pioponam, quae ftellen het Hcht dat de namur ons advertimi-c ^ innoteieunt. Anim- dan dat de Popkens van de Mieren,VUegen,endeB^ veel kleender, fchoonder Jyn van lichaam ah het gchraghte Gulde-popkcn , en voaarom Jy ook noo kelyk teerder van huyefy». Hier hy vtorden fy *em cftca ~ reneiio- duurig in een vogte plaats opgefooten, alvoaar ^ ymphae etiam humido opperfle huytken van haare leedeketts fxaarelyk _ P^irtcs Carvili u-,,. a- ejuae de kutwen verh^rden, Soo hcvhulen wy de Pop g'rmAl-1 A-^teveil AfiV advenim mnotdeunt. An ■tufarum rr"’ F“™i«mn, ■■'.CZ’ «lioriclTc coipo- cfle i>’ >Ca l'»l;lcrc.rro - ■ y fcS - - ■* • " *• w-f’- der faaken geftelt , niet naukeurig koomen naa. volgen , ofte daar van ook in het minfe af tc treedef fio moetenvey ons ider ogenhlik inde ondervindhtd^ her dingenbedriegeit'; ende de reedenen felve, devoei kc wyfoo onbedagt uyt ons brein koomen te putten moeten nootfaakelyk ons verleiden; Egter naedemaal dtt naukeurig ts,fio fal ik voo. levert. Wy bcvtndi poteft. Nonn^J potcit. Nonne P ' • indurari va delitcfcunt > v ' '^^icarum Nymplvac fub ter putrilauinc t\o- Mu Icarum in carni; fc> 5 ^^cicmcniis auimaliu! alusve lo- cis - •jvw ivy ' ''s vande Mieren onder de aarde ; de Popkens der genin de verrottmg vanhetvlees, inden ajgani Diercn, ofte op andere plaatfen die vogtig fijn. Popkens vande Byen vteckrom hcvniden wj nie iD ^ l s lii I i ' id * JO ANNIS SWA cis luimidis? Qi»in Apum Nymphas non hurrfi- do folum in loco reconditas deprehendimus, fed vel cera etiam inclufas , atque infuper , more Bombycum, membrana tenui obtextas : adde, quod eo tempore, quo mutationis ftadium in- grediuntur, partibus gaudeant ultra modum hu- midis , 6c quandoque duplo plus ad libellam pen- deant , quam Apiculae poftmbdum inde prodi- turae. Efl vero admiratione pariter ac animadvcrflone dignilTimum, quod omnis ille humor per infen- fibilcm tranipirationem prius difflari debeat, quam ladldccntia illarum membra vel minimum Icfe movere queant ; dum interim toto hoc tem- pore aliud nullum recrementum exonerant. A- r t-lifl. 1'iilotcles ^ ait ; Neque ullum reddunt alvi excre- Amni.L. mcntmn. ' "" At contra Papilionum diurnorum Chfylallidcs (non in una heic Chryfallide moraturi paulo latius evagabimur) lub dio reperiuntur, nudac- que in aere libero ftus patrant mutationes, ma- ximam partem nulla penitus tela obtextae : un- de extima earum cuticula facile admodum indu- rari poteft , atque hinc etiam ( prout fupra memo- ravimus), fervata eadem figura, qua ipfasinve- flierat, & fine ulla convolutione, ab ipfis deponi- y tur. Accedit , quod cuticula Nymphae l> Sca- j XV III. rabaei nali corni s , quae pariter fub tellure repe- ritur, adeo fit tenella, ut crafiitici ratione a vul- & II. garis Chryfallidis tunica facile fuperctur. Ihrum vero in hifce fita fit ratio, ob quam Chrylallis indurefeit, non itiem Nympha ? Et quare Nympha tenui circumdata efl: pellicula, c- jufque membra minus cohacrefeunt : contra au- tem Chryfillis duriore quafi tefla efl: iiiclufa , ipfiuique partes omnes tanquam glutine inter fe adunatae fiint? Id equidem mc nelbirc fitcor can- didus. Quoniam enim Nymphae Apum, fic- ubi aeri nudo expofitae indurefeunt, moriuntur; & vice vcrfii Chryfalhdes , loco humidiorc de- tentae, pariter fuffocantur : hinc vix induci pof- fum , ut credam , res , quae quotannis eadem , femper lege , conllantiflima aeque ac fapientifli- ina , a Natura generantur, tantopere cafui clTe obnoxias, & quafi ab aere coclique temperie pen- dere. Lubentes interim concedimus, ab hu- raiditate fola derivandum efle , quod Nymphae minus indurentur ; iterumque aeri &: ficcitati de- beri, quod Chryfallides non pofllnt non indu- refcerc. VA’rum tamen fi rurfum animadverti- mus, quod tunica, Chrylallidcs inveftiens, c- jufdcm M M E R D A M M 1 1 leenvcrhorgeninecnvogtepluatfc, maar felver cm- vangen te jijn met ivas^ ende dan nog op de manicf der Sydewnrmen met een duii Viles omfponnen: be- halxen alfe veranderen , datje iiytermeiaten vogttg xan leedemaaten Jijn , xeeegende fommige xoel twee maal fxaarder ais de toekoomende Bye Jelver, Ende het is aller verxeonderinge ende opmerkingf viaardig^ dat alie deefe xoghtigbeid door cen onge- voefigjie iiytdamping moet verteert vierden ^ eer fi S haare mclkagtige leedemaaten in het aldergerkgjle kunnen heveergenfiaar afgaande in al dien tyt anders geen oxertoUighedcn. Neque ullum reddunt alvi excrementum, figt Ariftotcles. ^ Daarentcgende Cbryjdllidesxande Cappellekens die by daagh xliegen-ixoy fu lien het veat breeder ais tot eenGulde-Popkcn uytftrecken ) viorden in de operte liigt bevojjdcn, viaar in fe onmiddelyk xeranderm ; (ynde cen groot deel derfilxe , in het alderminjlg niet omfponnen; fio dat haar opperjie httydeken fier ligt xerhard kan xxerden , het xeelkejy ook ( ais ge- fegt) in defelve gejlalte ,foo ais H haar ontvangt ende finder eenigfns in cen te rollenguerlaaten. Waar by komt dat het huytken van het Popken der Torreh of een Neushoorn , dat meede in de aarde gevonden vierd, Joo dnnis , dat het ligtelyk in dikte van het Vlies xan eengemeen Gulde-popken kan overtroffen xterden. t V Maar of dit nn de redenen fjn^ Xiaarom het Gul- de-popken xerhard, ende het Popken niet ? IVaarom. het Popken met een dun Vlies is omvangen , ende haar leedekens niet aan een kleexen ; ende daaren- legen het Gulde-popken met een barde fchaale over- » trocken is, ende alie haare leedekens ais fii7nen gc- ^ i jmtfynt Dat voeet ik xoaarlijk niet. Want naade-' maal de Popkens xande Byen, ais fi in de opene lugt xerhard xeerden , koomen te Jierven; ende de Qulde- popkens aljfe in een vogte plaas hejlooten xeerden , meede niet voort en koomen ; fio en kan ik my niet inheelden ,dat faaken,de-xelke alie jaar en op defelve Jlann-aJle ende fier xiyfe order xan de Natuur voort geteelt xeerden, fio gevalUg finde xiejen, ende ais ' aan lugt ende weer gebonden finde Jijn, Hoexoel nog- ta7is xey geern toejlaan dat de xogtigheid de eettige oorfaak is ,x.'aarom de Popkens niet en verharden ; e» de de lugt ende de droogte xjedercm de reeden , xtaar- om de Gulde-popkens noodfiakelyk verharden moe- ten. Maar xcderom injiende dafwe in de Gulde-pop- kens hei l lies dat haar omvangt xan geen eenparigf'- dikte \ 1 ' i j^>iacmhu,dub- ■ Naturae. le, qiu contigua eft aeri^ eraffior^lv'^^ dikktr is duar he( naa de Jua, ab acre remota, iriteriorem lugtnmse^^^^^ ‘«perficiem fuccingit; & quod nnr kvmt te bekleeden; ^;;- pllisplanc contrarium obtiLat 0,,!° ^ym- de det V>e verdets inde Popkens , dreselke vsy meejl 0- uiiin ubique membrana acquc rrilT, cenpaarig idies bekleet fan te vieejen^ ^tque propterea ab exficcante ak iV vm’ t^gendeel hefpenren , foo dat defelve foo iniiius valent defendere : his inn, ,-,ni ^ opdroogende lugt nict gexmpent en Jijn .- t>s nulla ratione adftipul,,! pollbmn/ Merminfie niet haec Immiditaiisconfcrntio aut dit ^eogtig blyven ofte ierhard pliamm vel Chrvfillidum ullomoT ‘ "''^^^'denvan de Popkens .ofte de Gulde-popkens eenig. VO.S r^ryliefiiZL i thacc ammalcula cafu fortuito nafd -tsnlden Jljn ^ datvse deefe kleene fihepfelen by gevat t>c^negcnei-ari ftatuamus, adeoque de’ admiT' :«r,“ 7« - ^oorjmugbeid van de Xalimr foo ovennerkelyk voot •■uni quam manifolHlIirae diirpf j e- ^^dt‘g , ontrent het bekleeden ende onderhouden dee! • c non . . luecc, uubita- t ■ . .. ■' malculornrn ‘ ‘■‘^«•ci vauone horumce an,- filllsaNymfla non nif, pcr“aSl’d'f°^'^''"' <l»od haco diflircntii in m ^ V|od Nympha mnni ht voftin. i„'„"„tc “ Zf’ 6His contra crafllore atque magis ind ’ hus accedit , quod in Nvmnh.^ •^•durato : qui. "ifcfc ceuhs pntean, • « ^^rr'r n'""" '™' *^>uus diainac pofont r P^ulo ^«nt praecipuae ddTercntiar"^^""'’ rmgularibus tradaSs •« monftiabitur. * ” ^“luidifllmc de- J^IOD US, pjos abeunt, ^ ^•ugunt .mutationum • ata”^’'fv^^ ^ufeftiscon. Nympha genens Vermiculis 17 quam omnis lamiive gemmant; cxccnS' P“Pu- Vaccoufque f„„ o„„7. •"«i», •hi vigorem atque perfodL Puum •n intci mcdio indenta f ’ ••hfque alio quo- 7“V, fpeeie «i>m, q„ac tanquan, omnibus n 'mdeinceZ “>=P='oB pro. ■"^'^'^ftt^tisom? inqlwm clTe vide! "‘■uuranfeajj^^^^ a alteram uoftram pofitio mus moduu,^ ’ ^ attingamus & explice- f-»’ulquemoi, ™7«« conXigit; dationem fubcunt didam mu- Qlium vero i,l °ftendamus. ‘■S-ns iUotum hreaorum, quae Beeskens^ ais in t'xyfel koomen te trekken. IVat op ik dan bejiuyt , dat het Gulde-popken ven het Poj. ken niet ais toevaUig vevfchilt: en det dit onderfebe"^ allecn bejlaat, in dat het Popken e en elunne huyt heefi en het (lulde-popken een die dikker en Merharder is otaar by konity dat tnen de leeden in een Popken klaa henkan; daar defelve in het Gulde-popken loat dtiy fler der te Jienfjn: Ett dit fjn de aldervoornaawji dijferentien; ais op fijn pleras, in de partkuliei "^orhandelinge» , naakter blykenfal. de m a n i e r, Dp welkc de Wormen, ende de Rup in Popkens veranderen. rjkibbendefiuyba voorgeflelt den eenigen grontvej A van alie de veranderingen der Bloedeloofe Dier kens tende getoont defelve te fijn een Popken, in welk •netter tyt allerhande Jborten vanWurmkens ,cndePup fen,komcn te veranderen, ofteom eygentlyker te fpreeke> in iiyt te botteh ofie te knoppen ; nytfonderende nog tans die Dterkehs , devoelke fonder uyt het ey te kruy peh, onmiddelijk daar in haare fierkte e*tdt voltnaa king afxagten; ofte anders die, in gfflalte van ee. ey de gedaante van een Popken verbergende , daar uy ais een volmaakt dier te voorficbyn komen , ais u ”og hoorenfullen: foo agten v>y toor al nootfiadkelij fijH, eertie tot ofife tweede ficUinge overgaan datvte ook eenig fins aanroeren , ende Verkhmren d fnameroproelke de genoemde veranderinge gefichiet ende met een aaHivyfen de geflalte van die Dier kens devtelke degeficyde verandering ondergaan. 