title: De nieuwste verbeteringen van het mikroskoop en zijn gebruik, sedert 1850
creator: Harting Pieter, 1812-1885 | Royal College of Physicians of Edinburgh
text: 77 zoude uioelen zlen, hetgcen het geval niel is. Maar men houdc daaibij in hei oog, dat het projicieeren der beelden op elkander eene aclieve handeling is , welke zich aan het bewustzijn openbaart door eene duidelijker gewaarwording van het ligchamelijke des voorwerps, en in zoo verre beanlwoordt aan het slereoskopische zien door de ongewapende oogen , waarbij een en hetzelfde voorvverp door elk oog in eene iels vcrschillende rigting gezien wordt, maar de beide gevvaar- wordingen , tot eene enkcle zaraensoieltende , den indruk van het ligchamelijke geven. 21. Het aantal der middelen , vvaardoor de boven hedoelde splilsing des slralenbundcls kan bewerkstelligd worden , is vrij aanzieniijk. Wij willen achtereenvolgens bij elk daarvan slilslaan. Eene handelwijze , welke ais het ware het inidden houdt lusschen de reeds heschrevene en devolgende, bcslaat daarin dat men het ohjectief in Iwee helftcn splitst , dat is door eene loodregte snede midden door klieft. Zoolang de heide helften dan uog in de oorspronkelijke stelling tegeu elkander aanliggen , zal zich slechts een enkel heeld vorraen , maar verschuift men de beide helften, of hellen zij tegen elkander onder eenen zekeren hoek , dan zal door elk der ohjeclief- helften een afzonderlijk heeld ontstaan , en het is mogclijk deze beide beelden zoo ver ulteen te doen wijken , dat elk door een afzonderlijk oogglas beschouwd kan worden. Doch ofschoon dezen splilsing van het objectief in Iwee helften in den dubbelbeeldraikrometer (z. Het Mikroskoop III bl. 129) werkelijk is uitgevoerd , zoo is het echter niet te verwachtcn , dat men daarvan immer gebruik zal maken ten vervaardiging van binoculaire mikroskopcn , die van 78 MULTOCai,AIUE nilKnOSKOPEN. cenigermale sterk vcrgrootende lenzenstelseis voorzien zijn , (Jaar hunne uitvoering raoet afstuitcn op de velc praklische bezwaren , die verbondcn zijn aan de doorkiieving van zulke kleine lenzen , ais diegene zijn , waaruit onze tegenwoordige objectiefstels bestaan, en wicr helften bovcndien naauwkcurig onderling gecentreerd zouden behoorcn te zijn. 22. Het eenige middel , ora tot het beoogde doel te geraken , bestaat derlialve daarin , dat raen den stralenbun- del , nadat deze het mikroskoop is binnen getreden , dsvingt zich in twee bundels te splitsen , waarvan de eene regts , de andere links gaat , en die elk voor zich dan een afzon- derlijk beeld vormen , dat door elk der beide oculairen kan wordcn opgevangen. Dit doel kan men langs twee wegen bereiken , naraelijk langs den dioptrischen en langs den katoptrischen weg. Wij zullen acbtereenvolgens bij elk van dezen stilstaan, ora de waarde der verschillende bandelwijzen uit een theoretisch en praktisch oogpunt te overwegen. 23. Ofschoon in tijdsorde het laatst gebezigd , willen wij hier het eerst de daartoe strekkende dioptrische middeleu beschouwen. Wairaeer men door een glas , dat van facetten voorzien is , naar een voorwerp ziet , dan neerat raen daarvan evenveel beelden waar ais er facetten zijn. Elk facctgedeelte wcrkt naraelijk ais een prisma en buigt het daarop vallende ge- deelle der slralen af, die van het voorwerp komcn. Plaatst raen derhalve crgens bovcn het objectief van een zamenge- sleld mikroskoop eene verecniging van prismata , op eene dusdanigc wijze aaucengcvoegd , dat de kanten der brekende DIOPTRISCH IllNOClRAlP. MIKUOSKOOP, 79 hoeken binncnwaarls gckeerd zijn , dan zal de slralenbundel, die uit hct objectief treedl , zich in even zoo vele beclden vorraende afzonderlijke slralenbundels splitscn , ais er bre- kende opperviakten zijn. Docli alvorens deze afzonderlijke beelden voor de mikros- kopische waarneining geschikt zijn , moet een hoofdbezwaar zijn uit den weg geruioid, Deze door straalbreking gevormde beelden zijn nainelijk oinzoorad door de kleureu van bet spectrum en missen diensvolgens geheel en al die zuiverbeid van omlrekken, welke voor naauwkeurige waarneming vol- strekt vereiscbt wordf. Wenham, die, gelijk vvij reeds zeiden , bet eerst op bet denkbeeld kwam , om zich van dit middel tot vervaardiging van een binoculair mikroskoop te bedienen, heeft in dat gebrek op de volgende wijze voorzien. Hij bezigde eene verbinding van twee crownglasprismen met een flintglas-prisma , op de wijze aaneengevoegd ais in fig. 19 pl. II is aangewezen , waarin aec en Aed de beide crownglasprismen en ede betlliul glasprisraa aanduiden. Tusschen de opperviakten dcrcrown- en flinlprismen is canadabalsem gebragt (1). Nu is bet duidelijk , dat , indien er eene behoorlijke verliouding beslaat tusschen de brekingshoeken der beide soorlen van prismen en bet kleurschiftend vennogen van bet glas , waaruit zij ver- vaardigd zijn, bet achroraatisme der beelden er uiet door gestoord zal worden. Tevens blijkt uit de flguur , dat de gehcele combinatie eigenlijk gedacht kan worden te beslaan (1) De prismata zijn in de liguur duidehjkheidshalve grooter geteekend dan zij Lehoeven te zijn. De basis van het flintglas-prisma van Wenham vvas slechts even zoo groot , dat daardoor de bovenste opening van het zwakste objectief overdekt vvas. Dit is voordeelig , omdat dan het geheeje prisma zoo dun mogelijk vvordt. 80 ♦ MULTOCULAIUE MIKllOSKOPE.V, uit Iwee aanecngcvoe^;(le prismea aefcm befd^ waarvan clk de helft der uit het objectief divergerende stralen ontvangt en deze dan in eene schuinsche rigting naar bov'en brengt , waar zij de beide oculairen ontmoetcn , welker assen naluurlijk zamen moeten vallen met de assen der stralenke- gels en daarom in ^cene daaraan bcantvvoordeude schuinsche stelling zijn geplaatst. De hoek , welken de assen der beide stralenkegels te zamen maken , hangt af eensdeeis van den vorm der prismen , anderdeels van den brekingsindex der gebezigde glassoorten. In het algemeen kan raen stellen, dat die hoek omstreeks 15° tot 18° groot behoort te zijn, om le bcantwoorden aan de meest gewone rigting der beide oogassen. Ten einde te gemoet te komen aan het verschil , dat in den afstand tusschen beide oogen bij onderscheiden personen bestaat , zoude men elk der beide oculairen kunnen plaatsen in eene afzonderlijke buis , die in eene andere wij- dere op en neer kan geschoven worden. Voor groolere afstanden tusschen de beide oogen zoude dan de afstand tusschen de oculairen en het objectief verlengd , voor klei- nere verkort moeten worden. Wenham verzekert, dat hij met een aldus ingerigt bino- culair mikroskoop niet alleen het geheele gezigtsveld met elk oog overziet , maar dat de beelden geen spoor van kleuring noch van nevelachtigheid vertoonen. 23. De katoplrische methode kan op verschillende wijzen in toepassing worden gebragt. Vooreerst door twee terugkaatsingcn (pl. II fvg. 20.) op vier spiegelende oppervlakten cd en ah ^ e d en /'<7 , die afwisselend zoo geplaatst zijn , dat zij met de as van het objectief L hoeken van 45° en 155° maken en derhalve KATADIOPTniSCIl BINOCULAIU JIIKROSKOOI'. 81 Iwee aan Iwee parallel zijn Dan zullen de asscn van dc Iwee teruggekaalsle stralenkegcls evenwijdig blijvcn met de as van den oorspronkelijken stralenkcgc! en hun onderlinge afstand zal afhangen van dien der spiegelvlakkcn ab an f g. Mcn kan dit doel bereiken, 1° op de wijzegelijk Riddell zulks hct cerst gedaan bceft , door de aanwending van vier reglboekige glazen prismata , door a hb , clcltl ^ dl m e en igf aangcduid (z. fig. 20 en fig. 21), waarvan dc beide middelste , ter betere aaneensluitlng , aan de hocken lood- regi afgeslepen zijn. 2° door , in de plaats van vier reglboekige prismata , er sIeclUs twee ruitvonnige (fig. 22 ab Id c q\\ e d l g f) te bezigen , die blijkbaar aan belzelfdc doel beanlwoordcn , even ais 3" eeu enkel stnk glas, gesiepen in denzelfdcn vonn. Waar de onderlinge afstand der rcfleclerendc oppervlakten veranderlijk behoort te zijn , gelijk in een slcreoskopisch raikroskoop , daar zal de aanwending van vier vrijc pris- mata de voorkeur verdienen , doch indien dczc afstand sleeds dczelfde kan blijvcn , zoo ais bij de inrigling van een mikroskoop , waardoor Iwee waaruemers gelijklijdig kuuncn zien , dan is welligt een der beide andere vormen te ver- kiczcn , omdat mcn aldus minder licbt door de berbaalde terugkaatsingen verliest. Het spreekt van zelf, dat hetzclfde bcginsel ook loepas- selijk is op cene enkele loupe of op een enkclvoudig mikros- koop, en hct is zcifs bcpaaldelijk daarvoor dat Riddell (1) de door bem uilgedachte vereeniging van vier regtlioekige (1) Mcdedeeling in de American Associution /or tho Advancement of Science^ Julij 30, 1853. t, Quart, Joxirn, Oclober 1853 V p. 18, V. 0 82 MUl.TOCULAinE MIKtlOSKOPEN. prismata aanprijsl. Hij liecft zulk een tot dissectien bestemd werktuig tot stand gebragt, waarbij hij lenzcn van i tot 5 d. brandpuntsafstand gebruikt. Het is dit zelfde werktuig het- welk hij voorzien beeft van den reeds vrocger (bl. 41) ver- raelden zuiger en caoutclioucbuis , ora dc fijne instelling door dc adembaling te bewerkstelligcn, Ook beeft bij voorgeslageu bij loupen van tamelijk grootcn brandpuntsafstand, ten gebruike van kunstenaars en natuur- onderzoekers , in plaats van prismata , glazen spiegeltjes te bezigen en deze te bevestigen aan eene dergelijke inrigting ais de paralel- liniaal , met de daaronder in het midden geplaatste lens , in dier voege dat de geheele toeste! , eveu ais cen brii , door den neus kan gedragen worden. Volgens zijne meening zoude het tvveede spiegelbeeld hier niet scha- den , uithoofde van deszelfs zwakheid. R i d d e 1 1 bevond dat de beelden , gezien door een za- mengesteld binoculair mikroskoop , waarin de splitsing des stralcnbundels geschiedt door vier regthoekige prismata , pseudoskopisch zijn , dat is dat de diepten zich ais hoogten cn de hoogten zich ais diepten vertoonen. Het was daaroin, dat hij voor dat doel eene andere inrigting verkoos, waarbij slechts twee regthoekige prismata , met scherpe hoeken van 4S® elk, gebruikt worden, doch zoo gesteld (z. fig. 25 en 57) dat de assen der stralenbundcls, die op de hypothenusen- vlakken teruggekaatst worden, te zaraen eenen scherpen hoek vermen, die groolcr of kleincr wordt, door de prismata met hunnen bovenwaarts gckeerden kant van of naar elkander te bewcgen , do ondcrkanten daarbij in aanraking latende. Eene schcls van dit binoculair mikroskoop , van achteren gezien , is gcgcven in fig. 1 1 pl. 1. Dc beide prismata bc- viuden zich op den bodem van eene driehoekige geclkopcren KATADIOPTRISCU BlNOCUr.AlR IIIKUOSKOOP. 83 bus, die op de doorsnede langwerpig vierkant is, Deze bus is bevestigd aan eenen (iu de figuur natuurlijk niet ziglbaren) arm , welke om P eene halve omwenleling heeft , voor de gemakkelijker vervvisseling der objectieveo. CC zijn twee ocu> lairbuizen , die op assen haogen , waardoor het niogelijk is bunne helling te verandereo , terwijl zij tevens horizontaal verschuifbaar zijn , ten einde hunnen onderlingea afstand te doea beantwoorden aan dien der oogen van verschillende waarne- raers. BB zijn de gekartelde knoppen van schroeveu , waar- door de onderlinge helling der prismata gewijzigd vvordt. Eindelijk kau nog boven elk oculair een klein reglhoekig prisma zoo gesteld worden , dat de door de eerste prismata te vveeg gebragte halve omkeering van het beeld , daardoor eene volledige omkeering wordt , waardoor zich het geheele beeld weder regt vertoont. Volgens Riddell nu zoude met ecn zoodanig werkliiig inderdaad verwonderlijke uitwerkselen verkregen worden , wan- neer men de hellingshoeken der oculairen en der prismata verandert eu deze doet beantwoorden aan verschillende hoe- ken van convergenlie der oogasscn. Hij zegt daarvan ; » Bij » eene zekere stelling zal men b, v. eene mijt of een ra- » derdiertje op eenen voet afstand zieu en zoo groot ais een » mnis ; maar breng de prismata nader bijeen en doe de » beide oculairen aan die veranderde stelling beantwoorden , » en het beeld groeit op eene wonderbaarlijke wijze aan , » en, eene schijnbare plaats inucmende van misschien meer » dan houderd voeten ver , wedijvert het wezen , dat te » klein is om met het bloote oog gezien te worden , met « den walvisch des oceaans in grootle , eene verlooning aan- > biedende, die indrukwekkendcr is om te aanschouwen dan de » wilde dieren der Afrikaansche wouden , en cen zamenge- G* 84 MULTOCIJI.AIRE MIKltOSKOPEN. » sicld , cloorscliijiicnd maaksei onlhullendc , dat zcldzamcr *> cn wondcrvollor is dan de menschelijke zicl kan bevallen.’’ Wij ziillen lict in liet rniddcn lalcn , in lioeverre eenige Amerikaansclie ovcrdrijving deel heeft gchad aan deze scbil- dering. Dat wcrkelijk de schijnbare vergrooting , ook bij het monoculaire raikroskoop , geheel afhangt van dcn afstand van het vlak , waarop liet bceld geprojicieeerd wordt , is volkoinen waar , en vroeger (z. Het Mikrosfcoop I bl. 521) door mij proefondervindelijk aangeloond. Of echter het gebruik van dit binoculaire werktuig en de daarbij plaats bebbende verschillende convergentie der oogassen zulk eenen geweldigen invloed heeft , dat daardoor de schijnbare ver- grooling in het eene geval tvvee tot driehonderd maai zooveel bedraagt ais io het andere , komt inij voor het minst twij felachlig voor. lotusscheo is het waar, dat hier veel afhangt van de eigcndommelijkheid der oogen des waaroemers , eo dat dus vvat de een verkiaart werkelijk te zien , voor de oogen des anderen zich niet alzoo zal vertoonen. In elk geval is het alleen de schijnbare vergrooting die aldus toeoeemt , en zal inen io het raderdierije, dat zich zoo groot ais een wal- visch vertoont , niets meer zien , dan wanncer het slechts de grootte van eene mnis schijnt fe hebben. Riddell schijnt niet op het denkbeeld gekomen te zijn, om zijne nitviuding dienslbaar le maken aan de inrigting van een biooculair mikroskoop voor twee waarnemers. Dit denkbeeld lag echter voor de haod , en ik heb onlangs het vroeger gekoesterde plan , oin zulk een mikroskoop tc lalen vervaardigen , werkelijk uitgevocrd , doch het werktuig tevens zoo doen inrigten , dat het zoowel ais een eukelvoudig ais ook ais een zamengesteld slereoskopisch mikroskoop kan dienen. Daarcnboven kwam het mij van belang voor den tocstcl KATADlOPTKlSCll lilNOCn.AIU MIKIlOSliOOP. 8i) zoodanig le maken , dat deze bij een gewoon monoculair mikroskoop kan worden gcvocgd. Dc mcesle mikroskoopge- slclleu , waai' zich de mikroskoopbuis op cn ncder bevveegt in ecne wijdcre buis, die met den arm veibondenis, wclke op bare bcurl met den stam zamenbangt , zijn daarvoor echter ongescbikl, Het Amicische mikroskoopgeslcl leent zich echter daarloe zeer goed en zoude zulks nog beter doeu , indien de voet zwaarder ware. In fig. 14 A pl. I is de toeslel , vervaardigd door den inslrumentmaker Olland hier ter slede , van achleren gezien afgebeeld , zoo ais deze in de plaais is gebragt van de gevvone oculairbuis van ecn Amiciscb mikroskoop, welke in den met den arm w za- meuhangenden ring v kan worden in- en uilgescbroefd. Dc voet, de stam , de voorwerptafei met de middelen voor grove eu fijue instelling , ais mede de verlicbtingsloestel bebooren dus aan het laatste (1). Boven bet objeclief bcvinden zich de tvvec vast slaandc reglhoekige prismata , even ais ckld en emld in fig. 2 1 pl. II. De beide andere reglhoekige prismata kunuen naar de ecrsle loe of daarvau af bewogen worden. Daarloe is aan bct kasije aa (z. fig. 14 A en B, waarin de inrigling van bo- ven gezien is voorgesleld) , dat de vaste prismata bevat , en hetwelk van onderen om de opening heen van eenen ring rr met eenen schrocfdraad voorzieu is , om het op den arm van bet werktuig le bevesligeu , een raam bcdc (fig. 14 Bj verbonden , waarin dc kasljes /" en jr , die de beide andere prismata bcvallen , even ais sleden liecn en wcdcr glijdcn. Om deze bcwcging te bewerkstelligcn zijn daarmcde Iwce (1) Men kan hier de afbeelding van het Amici sclic mikroskoop in Ilot Mikrosksop^ III pl. VI lig. 1 vergchjkon. 8G JIULTOCUI.AIIIE MIKIl0SK01>l',i\, gelande slangen hi en kl (fig. 1 4 A) verbonden , waarin een rondsei grijpt , waarvan m de gekarlelde knop is. Daar deze slangen in Icgengeslelde rigling over elkander heen glijden , zoo naderen de prismala elkander , wanneer men de knop in de eene rigling rondraail , lerwijl eene legen- overgestelde draaijing ben zicli verder van elkander doet verwijderen. Op de bevveeglijke kasljes worden de oculair- buizen geschroefd. Deze beslaan nog uil Iwee in elkander sebuivende buizen , ten einde daardoor in de gelegenbeid te zijn 5 den afsland van bel oculair voor verscbillende oogen le kunnen wijzigen Zulks gescbiedt door een rondselwerk ^ waarvan de gekarlelde knoppen bij n gezien worden, Wil men bel werkluig belzij ais enkelvoudig of ais za- mengesteld slereoskopiscb mikroskoop gebruiken , dan worden de beide builensle prismala zoo na lol elkander gebragl ais noodig is , om gelijklijdig met beide oogen le zien , zoodat voor bet laatste geval dan de oculairbuizen de slelling innemen ais in de figuur door de gestippelde lijnen is aangewezen. Om twee personen gelijklijdig le doen waarnemeu , worden daarentegen de prismata met de oculairbuizen lol aan de beide uiteinden van bet raam gebragl. De oculaireu bevinden zicb dan op 20 centim. van elkander verwijderd. In deze slelling moelen er ecbter lusscben de wederzijdscbe prismata de buizen o en p (fig. 14 B) worden ingevoegd, om bet van buiten invallend liebt aftesluilen. Dii gescbiedt 'zeer ge- ■raakkelijk door de beide daarvoor bestemde buizen 'le 'leggen in de bolte van een goolvormig stuk 'bout (fig. 14 C), dat van voren ingesneden is, om bet middensluk doortelalen. Men boudt bet sluk bout met de buizen io de eene band, brengt deze op de voor ben bestemde plaats en doctnu, door om- draaijing der knop m met dc andere baud , de prismata iets KATAUlOPTniSCll niNOCrLAlR MIKUOSKOOP. 87 tot clkandei' naderen , waardoor zij over dc korlc riogcn hoenglijdcn , waarvan elk kaslje aan de binnenzijde voorzien is, en die voor hunne opneining beslemd zijn. 94. Wanneer men cen voor Ivvee waarnemers geschikt binoculair mikroskoop wil daarslellen , kunnen de regthoekige prismata echler ook door prismata vaa eencn andercn vorm vervangen worden. Zoo b, v. kunnen tvvee prismata, waar* van de doorsneden in fig. 24 pl. II zijn voorgcsteld, tot dit oogmerk dienen. Zij verdicnen zelfs in zooverre de voor- keur, dat men daarmede minder licbtverlies te vrcezen heeft, daar men slechls eene enkele terugkaalsing in elk prisma heeft, aismede omdat de hoek, waaronder de stralen worden teruggekaatst, zoodanig is, dat het lioofd., bij het zien .door bet mikroskoop zich in eene gcmakkelijke, iels voorover hel- Icnde bouding bevindt. Wanneer men deze figuur bescbouwt , dan sblijkt airas , dat de bcide aaneen gevoegde prismata , zullcn zij de stralen onveranderd lalen doorgaan , zonder kleurscbifting , deelen moeten wezen van een gelijkbeenig driehoekig prisma aZ»c, waarin de boeken a en c gelijk zijn, en de zijde ac of de basis de doorsnede van het reflectievlak is. De grootte der boeken a en c is altijd zooveel jminder dan 90° ais de hoek , die de teruggckaalste straal met het spiegelvlak raaakt bedraagt , omdat de boeken e//a en c/ie regte boeken zijn, en gevolglijk Lg-ae — Lech ~ 90° — Lgea ofL/tec is. De hoek dei., dien de teruggekaatste straal ed met de verlengde ei van den invallenden straal ef maakt, is gelijk aan Lh; want in den vierhoek gbhe zijn de boeken egh en ehb regt ; dus is de sora der beide andere boeken g eh an gbh zz 1 80° , q[ L gbh zz \ 80° — L geh; 88 MI)LT0CL'I-A1RE MIKUOSKOPEM. maar daar mi Ldei ook rr 180° — Lgeh is, zoo zijn de hocken do i en gbh gclijk. Naar mate derhalve de bock van lerugkaatsing geh grooter wordt, zullen ook de hoeken a en c grooter en de lioek b kleiner moelen worden, Men hecft liet derlialrc geheel in zijne magt aan de stralen alie willekeurige rigtingen te geven , door verandering in de gedaante der prismata , mits de doorsneden van deze steeds gelijkbeenige driehoeken of gedeelten daarvan zijn. Onder deze verschillende gedaanten is er echter eeno , die zicli door eene bijzondere cigenscbap onderscbeidt , t. w. die, waarbij de doorsuede van bet prisma niel alleen gelijk- beenig maar ook gelijkzijdig is. Daar elk der boeken dan 60° bedraagt , zoo volgt, dat met zulk een prisma de stralen onder eenen boek van 50° met de terugkaatseudc opper- vlakte of van 60° met de loodlijn zullen worden terugge- kaatst. Tevens volgt ecbter nu uil bet reeds boven gezegde, dat zulk een prisma kan bescbouwd worden ais te beant- woorden aan twee gelijkbeenige drieboekige prismata, waarvan beide de sebuinsebe zijden gelijktijdig de dienst van spiegel- vlakken kunnen vervullen. Een enkel prisma van dczen vorm, boven een objectief geplaatst (z. fig. 25), is derbalve voldoende , om den uit bet objectief tredenden stralcnkegel in tweeen te splitsen en beantwoordt dus cvenzeer aan het boofddocl ais eene vereeniging van twee prismata van eenen anderen vorm. De boofdverdieuste dezer iurigting , welke wij aan Nacbet verscbuldigd zijn, bestaat derbalve in liare eenvoudighcid. Men zoude zich namelijk bedriegen , iudieu men meende , dat uog een ander voordcel bieriii gelegcn is , dat daardoor minder licblvcrlies geleden wordt dan door twee gccorabineerde prismata , omdat de middeustralcn , die ter plaatsc der vereeniging in meerdere of mindere male KATAlllOPTlUSCli BlNOCULAia JllKIlOSKOOI'. 89 wordcn Icruggckaalsl , in dit gcval ongehinderd doorgaan. Dit is wel is waar hct gcval , maar wal de vereenigings- plaals voor iwee prismata is , dat is de bovenrand voor het eiikele gelijkzijdig driehoekige prisma. Hoc scherp die kant ook geslcpen zij , slccds zullen er eenige der door de mid doilijn der leus gaande slralen door worden legeugehoudcn. Mcl eeu enkel zoodanig prisma , boven bet objeclief geplaatst , becfl men derbalvc rccds een mikroskoop, waardoor twec waarncmers gelijklijdig kunnen zien, Doch daar de houding van bet hoofd bicrbij eeuigzius bezwaarlijk is, zoo kaa men, des verkiezcndc , nog op deu vvcg der slralen ter weerszijde een Iwecde prisma aanbrcngen , om aan de slralen eene gunsliger rigtiug le geven , en wanncer men elk dier twcede prismata dan zoo stelt, dal liel terugkaalsingsviak eenen hoek van 90° met dal van het benedenstc prisma maakl, dan is hct beeld levens rcgl gekeerd , devvijl elk der bcide le- lugkaatsingen bet eeue halve reglkeering hcefl doen ondcrgaan. Hicrop bcrust het mikroskoop van Nachet, dat op pl. I hg. 9 is afgebecld. In het kasije a is het prisma boven het objeclief bevat. De beide andere prismata wordcn bij bb' gczicn ; c is een der knoppcn voor de instelling van het oculair , zulk een wcrktuig , voorzien van de lenzeustelsels N°. 0,1 en 3 , kost 500 fr. Voor een slercoskopiscb mikroskoop kan de optische inrig- tiug die zijn , welkc in fig. 26 pl, II is afgebeeld en be- slaal uil dric even groolc gelijkzijdige prismata , waarvau de beide zijdclingschc , B en C , dicuen om de slralen in ccnc loodrcgle rigling naar boven tot elk der beide oogcn le brengen. Daar vcrdcrs niel hct gehccl der boven- en bin • nenvlakkcn van dczc prismata ter doorlaling der slralen in gcbi uik komt , zoo kan aan elk een gcdcclte der bin- 90 MULTOCULAIUK MlKllOSttOI’lii\. nenwaarts gekcerde kanten , b. v. langs de lijncn ah en cd, zonder schade worden weggenomen , waardoor liet voordeel bereikt woidt , dat de buizen , die boven de pris- mata B en C moeten worden aangebragt, geene boveninatige wijdte behoeven te hebben. Eindelijk spreekl bet van zelf dat de toestel zoo behoort te zijn ingerigt, dat de onderlinge afstand dezer beide prismata , en met deze tevens die der oculairbuizen kan gewijzigd worden, overeenkomslig den be- trekkelijken afstand tusschen de oogen des waarnemers. Aan deze vereischlen beantwoordt bet op pl. I fig. 8 naar zijne nieuwste construclie afgebeelde binoculaire mikroskoop van Nachet, waarvan de prijs met de objectieven i\°. 0,1 en 5 bij hem 400 fr. bedraagt. De onderlinge toenadering en verwijdering der prismata wordt daarbij tcweeg gebragt door een zeer vernuftig mechanisme , dat zich echler moei- jelijk in weinige woorden en zonder de hulp van verschei- dcne afbeeldingen beschrijven laat. Ten einde te gemoet te komen aan het bezwaar, dat vele personen ondervinden , om de beide velden ais een veld te zien , hetgeen voornamelijk ontslaat door de omstaudigheid , dat de beide buizen loodregt geplaatst zijn en dus niet be- antwoorden aan de convergentie der oogassen, heeft Nachet, op raad van Weatstone, er twee achroraatische prismata bijgevoegd , waarvan elk de slralen 7° van den loodregleu weg doet afwijken , zoodat zij verecnigd beanlwoorden aan oenen convergentiehoek van 14°. Deze prismata, die in daarvoor geschikte ringvormige kasijes besioten zijn , worden op de oculairen gesteld en daarop rondgedraaid , toldat zij dicn stand hebben , waarbij de beide velden te zamcn vallen. 25. Door ccne combinalio van znlkc gclijkzijdig driehookige TUIOCLLAIU miKROSKOOI’. 91 prismata in een liorizonlaal viali , laal zich nu de slralenbundel ook in een grooler gclal van afzonderlijke bundels splitsen. Oni dit duidelijk le raaken , willen wij eerst hei geval beschouvven van twee zulke prismata, die, op de in fig. 27 pl. II afgebeelde wijze , nevens elkander zijn gesleld. Het onderste gedeeltc der figunr stell de prismata van eenc bunner loodregte zijden gezien voor , tcrwijl daarboven- hunne horizontale projectio is afgebeeld. In dit geval moetcn de hellcnde zijden de dubbele lengte van de loodregte hebben , zoodat de ver- eeniging der grondvlakkcn een vierkant zij , leu einde le bcanlwoorden aan de cirkelvormige doorsnede des slralenkegels. In dit geval zal derhalve cene splitsing in Iwee slralenhun- deis plaats grijpen. Voegt meu nu drie zulke prismata aaneen, in dier voege dat hunne hoeken elkander raken , dan zal elk dicr prismata betzelfde doen , maar , gelijk men geraakkelijk inziet , daarbij zal het geheele middengcdeelte des lichtbun- dels onveranderd doorgaan door de drieboekige opene ruimte, welke aldus zoude ontstaan, Nachet heeft daarin voorzieu, door de eene belft van clk prisma zoover afteslijpen , dal allen le zamen gevoegd een wel sluileud gelieei daarslcllen. Zij aabbcc fig. 28 pl. II een der prismata in den oor- spronkelijken vorm , dan duiden de gestippelde lijnen ad , ac', dc' en ac', ac, c’e de omlrekken der loodregte vlaklen ad(f en ac' e aan, tot op welke de eene belft van het prisma wordt afgeslcpen. De boek dc' e is 120°. Van de spiegelende oppervlakle acca is de driehoek ac' a overge bleven , zoodat het prisma zich , van hovcn en van terzijde gezien , vertoont ais io fig 29. In fig 50 is de vereeniging van drie zulke prismata voorgesteld. Daar elk der hoeken c, c' en c"' 120° hedraagt , zoo stelt de vereeniging een gesloten gchccl daar , dal , van hovcn op gezien, cene holle 92 MULTOCULAIIW'. flllKIlOSHOPEN. (Iricvlakkigc piramide uitraaakt , aan wclkcr zijviakkcn ac' a cnzv. dc slralcnbundcls wordcn loruggekaalst, die dan door dc daarop ondcr cencn hock van 60° licllcnde viakken abba cnzv. worden doorgelatcn. Men hecft derhalve sicchts zulk eene vcrbinding van pris- mata in ecn kaslje boven hct objeclief te plaatscn cn dit te voorzien van oculair buizcn, die loodregt slaan op de viakken der prismata, om een Irioculair mikroskoop te hcbben , gelijk dat van Nacbet, hetwelk op pl. I Gg. 10 is afgcbecld en , voorzien van de objectieven I\°. 0, 1 en 5, voor 500 fr. bij hem te bekomen is. Wanneer de boek c (Gg. 29 pl. II) aan een ander even- matig deel van den cirkel bcantwoordt, dan zoude raen, door combinatien van dergelijke prismata, de splitsiug der stralcn- bundels natnurlijk nog verder kunnen drijven. Bedraagt b.v. die boek 90° , dan zullen vier prismata aaneengevoegd kun- nen worden , en zoo verders. Tot biertoe echter is bct getal drie de uiterste grens , waartoe IV a c h c t de verraenig- vuldiging der beeldeu langs dicn weg gedreven beeft. Ook spreekt bet van zelf, dat, daar met elke splitsing ook een evenredig verlies in lichtsterkle gepaard gaat , deze niet onbeperkt kan zijn. Hierbij komt de moeijelijkheid , om de grensvlakken der verschillende prismata zoo naauwkeurig aan elkandcr te docn sluiten , dat daar ter plaatse zoo weinig mogelijk licht ver- loren ga , eene moeijelijkheid , die uatuurlijk met liet getal der afzonderlijke prismata toeneemt. Ilet is daarom , dat ik, bij een mikroskoop voor vier personen , helwclk ik beb latcn vervaardigen , aan de volgende imigtiug de voorkeur heb gcgeven , dic zicli bovendien aanbeveclt door barc mccrdcrc eenvoudighcid. QUADftlOCULAlR MlKROSKOOl’ 95 Men kan nainciijk, in stede van eene vcreenlging van prls- mata, ook ecne uit een cnkel glasstuk geslepen piramide bezi"en. De doorsnede van zulk eene piramide zal steeds een gelijkzijdige drielioek behooren te zijn. Dit blijkt uit de volgende bcschouwing. Fig. 51 pl. II slelt een half van ter zijde gezien gelijk- zijdig driehoekig prisma voor, vvaarvan wij de werking boven geschclst hebben, Het grondvlak ecdf is een regelmatig vierkant. Gosleld nu , dat van dit prisma ter vveerszijde twee even groole slukken worden afgesneden , in dier voege dat er eene regelinatige vierzijdige piramide overblijft, waarvan bet grondvlak ecdf en het toppunl g is, dan zullen twee der zijviakken {gef cn gcd) van de aldus vcrkregen pira- mide de overgebleven gedeellen van de scliuinsclie spiegel- vlakken van het prisma zijn en dus, even ais vroeger, voortgaan de stralen , die daarop vallen, teruglekaatsen en doortelaten , en daar nu uit de conslructie volgl, dat de beide andere tegen clkander overslaande vlakken (geo cn gfd) der pira- mide volkomcn gelijk aan de beide eerste zijn , zoo geschiedt hier hetzelfde , en gevolgelijk splitst zich de geheele op het benedcnvlak invallende lichtbundel io vier lichlbundels. Ik heb ecne dergelijkc piramide laten slijpen door den heer van Deijl Bunders te Amslerdam. De vorm is goed en de oppervlaktc behoorlijk gepolijst , doch de ge- bezigde glassoort mist alie homogeneileit , zoodat dit prisma blcck gehccl onbruikbaar te zijn voor het doel, waartoe het bcslcmd werd. Daarop heeft Dr, Steinheil te 3Iiinchen ecne andere dergelijke piramide naar mijn voorschrift gesle- pen , dat, wat do homogcneiteit van het glas aanbelangt, voortrcffelijk mag heelen , doch waarvan de vorm daarenlegen niet volkomcn juist is. Desniettcgenstaandc voldoct dezc pi* 9i MULTOOULAIUE MlICnOSKOPE.V. ramidc gocd genoeg, om ecn daarmcde voorzien quadrioculair inikroskoop, vvaarvan de verdere vverktuiglijke locslel door den inslruraentinaker H. 0 1 1 a n d albier vcrvaardigd is (z. pl. I fig. 14), tot cen voor demonstratien tamelijk geschikt werktuig Ic maken , mits men geene sterkere vergrootiagen dan eene bonderdmalige aanwende. Ik boud mij echlcr overtuigd, dat, indien aan het vervaardigen vao zulk eene plramide nog grootere zorg besteed wordt, men zeer wel een quadrioculair inikroskoop kan daarstellen , waarmede de beelden , nog bij eene minstens dubbel zoo slerke vergrooting, eene voldoende helderheid en scherple voor de waarneming zouden bezillen. De vverktuiglijke inrigting van dit mikroskoop is duidelijk ge- noeg uit de figuur. Ook hier is , even ais bij het boven beschre- ven binoculair mikroskoop, elke oculairbuis uit twce in elkander schuivende buizen zamengesteld, vvaarvan de binnenste door een rondseivverk bewogen wordt , ora elk oculair afzonderlijk voor het oog des waarnemers te kunncn instellen. Het geheele optische gedeelte wordt geschroefd op hetzelfde reeds boven vermelde Amicische statief, zoodat dit derhalve beurtelings in een monoculair, een binoculair, een enkelvoudig of za- mengesteld stereoskopisch of in een quadrioculair mikroskoop kan worden veranderd. Hetzelfde beginsel, waarop de vervaardiging van zulk een quadrioculair mikroskoop berust, kan blijkbaar op nog uil- gebreider schaal worden toegepast, daar het evenzeer geldt voor alie andere piramiden , die een even getal zijvlakken en cenen gelijkzijdigen driehoek tot doorsnede hehben. Steeds zullen de stralcn, die op een der vlakken gereflecleerd vvor- den, door het tegenover liggende vlak onvcrandcrd naar buiten Ireden, en uit een theoretisch oogpunt biedt derhalve de vervaardiging van mikroskopen met zcs, acht of tien oculair- MULTOCULAinE MlKnOSKGPEN. 93 buizen geenerlei bezwaar aan, ofschoon het van zeifspreekt, dat de praktische uUvocring , bij cene te groote vermenigvul- diging der beelden, weldra stuiten zoude op grenzen, die zij niet vermag te overschrijden. Op eeue bijzonderheid in de beelden, welke door de aldus teruggekaalste stralen gevormd worden , moet ik hier nog opmerkzaam maken. Zij kunnen nainelijk niet allen volko- men gelijk zijn , eradat de hoeken van terugkaatsing niet in hezelfde vlak zijn gelegen. Alie de beelden ondergaan eene halve orakeering, en daar nu het voorwerp onveranderd de- zelfde plaats behoudt, zoo raoet de rigting, waarin het beeld deze balve orakeering ondergaat , telkens veranderen raet de veranderde rigting, waarin de terugkaatsing plaats grijpt. Des verkiezende kau raen cchter deze ongelijkheid geheel weg- neraen, door, op de wijze gelijk Nachet bij zijn binoculair raikroskoop gedaan beeft,op den weg der stralen wederoin prismata te stellen , wier terugkaatsingsvlakken raet de eerste eenen boek van 90° maken. Het spreekt echter van zelf, dat daardoor de kostbaarbeid der inrigting zeer stijgen zoude. Uit het tot hiertoe gezegde blijkt de mogelijkheid , ora den het objectief verlatenden slralenbundel in Iwee , drie , vier of zelis meer bundels te splitsen , hetzij dan dat men daartoe zamengevoegde prismata of oene pirainide met een geevenredigd getal vlakken aanwendt. Ook zoude men den reeds gesplitsten slralenbundel nog verder kunnen splitsen , door de stralen voor de tweede maal over terugkaatsendo vlakken te verdeelen, zoodat derhalve, gelijk zich gemakkelijk laat inzien , de splitslng, van uit een theoretisch standpunt, een willekeurig getal raalen herhaald kan worden en op velerlei manieren gcwijzigd , die het niet noodig is hier alio te vermelden. 9G MULTOCULAIRE JIIKP.OSKOPEN, Als een voorbeeltl voer ik hier alleen zulk cene licriiaalde verdeeling aan door middel vaii boven elkander geplaalsle reglhoekige of daaraan bcantwoordende ruilvormige pris- mata, op de wijze in fig. 52 pl. II voorgesteld. Alleen- lijk zoude bet bij zulk eene combinalic voordcelig kunnen zijn de bovensle prismata regthoekig boven de ondersle le plaatsen , zoodat de oculairbuizcn de hoekpunten van een vierkant zouden innemen. 26. Het vraagsluk om mikroskopen interigten , waardoor een en hetzelfde voorwerp gelijktijdig door meerdere oogen kan waargenomen worden , laat zicb derhalve , zoowel op den dioptriscben als op den katoptrischen weg , op meer dan eene wijze oplossen. Alleen de crvaring echter kan be- slissen , welke der verschillende bandelwijzen de best praklisch uitvoerbare en het meest doeltreflfend is. Die ervaring is tot hiertoe te gering om nu reeds een oordeel te vellen. Maar toch kan men met veel waarschijulijkhcid den beperkten kring aanwijzen , binnen welken de toepassing van het be- ginsel der splitsing van de stralenbundels nultig kan zijn. Eene der boofdredenen , waarom deze splitsing niet te ver mag gedreven worden , is de verzwakking van de lichtsterkte der beelden. Deze verzwakking is niet alleen het noodza- kelijk gevolg van de splitsing zelve, maar ook bij den door- gang door bet glas en bij bet treffcn der brckcnde opper- vlakten , gaat nog een deel der stralen verlorcn. Wcl is waar kan men, door versterking der verlichtiug, dit verlies gedecl- lelijk herstellen , maar nimmer geheel , omdat in werkelijkhcid de splitsing des stralenbundels , die uit de opening ecncr lens naar builen Irecdt , gclijk staat met eene verkleining van de opening dier lens , en , zoo als in een vorig hoofd- NUT DEK MUI.TOCUEAIRE MIKROSKOPEN. 97 stuk is aangeloond, liangl lict oplisch vcrmogen van ccn rni- kroskoop voor een aanmerkelijk deel van de grooUe van den opeuingshoek der objectieven af. Hier komt nog bij , dat , met hoe grootc zorg de gcbezigde prismata ook bewerkt zijn , en boe zuiver en homogcen de glasmassa’s, waaruil zij zijn vervaardigd , ook wezen mogen , er loch groot gevaar beslaat, dat zij eenigen, zij het dan ook geringen invloed op de netheid en scberple der beelden nit- oefenen, lerwijl bovendien de doorgang der divergerendc stralen door zulke dikke glasmassa’s, ais hier vereiscbt wor- den, reeds op zkh zelf eeuen schadelijken invloed moet hebben, gelijk staande met eene vergrooting der spbaerische aberratie , tenzij de objectiefslelsels dicnovereenkoinslig zijn ingerigt, door aanbrenging van eene dergelijke wijziging, ais voor het gebruik met dikke dekplaaljes gevorderd wordt. Waar derhalve een mikroskoop tot eigenlijk onderzoek van moeijelijk ziglbare details wordt gebezigd , zal men wel nim- mer aan zoodanig een de voorkeur geven , waarvan het op- tisch vermogen afueemt in verhouding tot de vcrmenigvul- diging der beelden. Daarentegen kunnen zulke mikroskopcn , waardoor twee , drie of zclfs vier waarncmers een en hetzelfde voorwerp ge- lijktijdig zien , van groot nut zijn voor de denionstratie , althans van zulke voorwerpen, die geen te groot optisch ver- mogen vorderen om behoorlijk zigtbaar te zijn. Zulk een werkluig heeft zelfs in sommige opzigten een bepaald voordeei boven een gelijk getal afzonderlijke mikroskopen , eensdeels omdat nien in denzelfden lijd hetzelfde voorwerp aan een grooter gelal personen vertoonen kan, anderdeeis omdat do onderwijzer, gelijktijdig zelf door een der oculairen ziende, gelegenheid heeft, niet alleen ora de opracrkzaaraheid op V. 7 98 MULTOCULAIKE BIIKIIOSKOPEN. bepaaUlc gedccitcn van het voorvvcrp, die Iq het geziglsvcld zija , le vesligen, inaar ook, door vcrschuiving van de voor- werpplaal, opvolgend alie de verschillende deelen van het voorwerp in het geziglsveld te doen verschijnen. Daar dit laatsle doel voor de demonstratie van veel gewigt is, zoo is het wenschclijk , dat aan elk zoodanig werkluig, hoc ook ove- rigens ingerigt, ecn der oculairbnizen digt genoeg bij de voorwerptafel zij , om dezo gemakkelijk met de handen le bereiken. De verlichlingstoestel bij zulk een mikroskoop kan dezelfde wezen ais bij een gewoon monoculair werktuig. Riddell raadt wel is waar aan bij een binoculair mikroskoop twee spiegels te gebruiken ] doch dan is de verlichting altijd ex- centrisch , helgeen wel gepast is voor sommige maar geenszins voor alie waarnemingen. Ook is het mij gebleken , dat men met eenen enkelcn, raits niet te kleinen spiegel, het licht, zelfs in het quadrioculair mikroskoop, zeer wel in de ver- scbillende oculairen verdeelen kan, ofschoon het natiiurlijk eenige meerdere moeite kost, om de juiste stelling van den spiegel te treffen , dan met het gewone mikroskoop. Alleen lamplicht levert eenig bezwaar op Nachet voegt daarom bij zijn triocnlair mikroskoop een, glasstuk met drie facetten , wclke le zamen eeue drievlakkige piramide vormen^ Dit wordt onder de voorwerptafel gebragt en het daardoor in drie bun- deis gesplitsle licht geiijkmatig over elk gezigtsveld verdeeld. 27. Eene bijzondere overweging verdient do vraag : welk nut men van het binoculaire stereoskopisch mikroskoop mag verwachlen ? Het lijdt gecn Iwijfel, dat het, ais een phj^sisch werktuig , gcschikl tot het aanloouen van zckere eigcndommelijkhedcij NUT VAN UET STEREOSKOPlSCll MIKROSKOOP. 99 van het gczigtsvcrinogcn , naast de overigc rceds vrocger uit- gevonden stereos^open , eene ecrvolle plaals in elk pbysisch kabinct verdient. Maar of het besleind is ais waarneniings- wcrkluig groote diensten Ic doon aan het cigenlijk inikros- kopiscb onderzoek, laat zich daarentegen wel bctwijfelcn. Aan velen , en juist aan degenen , die zecr gcwoon zijn aan het zien door het mikroskoop, valt het bezvvaarlijk de beide velden zoo te zamen te doen vallen , dat beide oogcn sleclits ecn veld zien , en ook wanneer zulks gelukt , dan kost het zien met de beide oogen door de twee ocnlairen meer in- spanning , dan wanneer men slechts cen oog gebrnikt. Zoo allhans gaat het mij. Voor een groot deel mag dit wel op rekening gesteld worden van de gewoonte, om dit eene oog altijd uitsluitend te hezigen om door het mikroskoop te zien. Vermoedelijk zal het echter vele mikroskopische waarnemers in dit opzigt even ais mij gaan , en zullen zij aanvaukelijk moeite vinden aan elk oog een golijk aandeei in de waar- neming te geven. Inlusschen moet men erkennen, dat dit eene zaak van gewoonte is, en, indien werkclijk het slere- oskopisch mikroskoop blijken mogt een voor de waarneming nuttig wcrktuig te zijn, dan zoude zich dit bezwaar door eenige oelening gemakkelijk laten te boven kornen , vooral bij binoculaire mikroskopen , die zoodanig ingerigt zijn , dat de rigling, waarin de stralen de oogen binnenlreden , boantwoordt aan den meest gewonen graad van convergenlie der oogassen. Ais een twecde bezwaar zoude men de pseudoskopische omkeering van hoogten in diepten cn van diepten in hoog* ten kunnen noemen. Dit bezwaar kleeft echter alleen die stereoskopische mikroskopen aan, waarin de splilsing des stra- lenbundcls door vier regthoekige prismata of door een enkel achromatisch glasprisma geschiedt. Volgens Ri ddel 1 zou- '100 MUI.TOCULAIRE MIUllOSHOPEN. den zich dcze pscudoskopischc verschijnselen ract zijn Iwccde miliroslcoop , waarin slcchts Iwce schuins gestclde prismata gcbruilit wordcn , nict vertoonen. Dat dit gebrek althans bij de Nachctscbe inrigting niet bcstaat, kan ik getuigen. In dit laatste geval mag de vcrklaring daarvan wel bierin ge- zocht vvorden, dat de beide door de splitsing ontstane stra- lenbundels van regts naar links en van links naar regts gevvorpen worden , zoodat de beschaduwde en verlichte ge- dcellen der voorwerpen ook eene tegengestelde plaats in de beide voor de oculairen gevormde beclden innemen. Er is ecbter een punt, dat, bij de beoordeeling van het- gcen mcn van cen binoculair mikroskoop , ais middel ter her- keuning van den ligchamelijken vorm der voorwerpen , al dan niet te verwachten heeft, zeer in aanmerking komt en tot hiertoe te veel nit het oog is verloren, Ik bedoel de diepto des gezigtsvelds. Ook bij het zien door het mikroskoop kan , door inspanning van het accommodatievermogen , de diepte , waartoe het oog nog vermag doortedringen , wel is waar ieis vermeerderd worden en daarom ook eenigzins verschillen voor verschillende oogen, Dit verschil kan echter slechts gering wezen. Ik reken derhalve de mededeeling der volgende waarnemingen niet geheel overbodig Voor mijn regter oog vind ik de diepte, vvaarop de vorm der ligchamen nog even herkenbaar is, bij ondcrscheidene vergrootingen , ais volgt : NIT VAN IIET STEREOSKOPISCIl MIKEOSKOOP. 101 Vergrooteml vermogen vaii het mikroskoop Diepte van het geziglsveld. Brandpuntsafslaiid bij 25 centim. van hef objectief. duidfilijkheids- afstand. Ware Schijiibaro 46,5 mm 39 0,144 mm 5,62 mm 12,1 — 150 0,070 — 10,50 — 9,07 — 200 0,058 — 11,60 - 4,00 — 452 0,041 — 18,53 _ 2,67 — 680 0,029 — 19,62 — 1,47 — 1240 0,014 — 17,36 — 1800 0,010 — 18,00 - Deze luelingeQ zijn verrigl , door ecrst een voorvverp (een vieugelschubbelje van Pieris brassicae) naauvvkeurig in bet focus tc brengen en dan daaruil te verwijderen lot op dcn afsland, vvaarop de algcmeene ouilrek en gedaanlc nog evcn herkenbaar waren , ofscboon de randen bunne scberplc reeds op vcel korleren afstand verloren badden. Dezeafstaud, de ware dieple van bet gezigtsveld, werd gemelen door afle- zing op eenen verdeelden cirkel , vvaarvan de scbroef voor de fijne inslelling voorzien is. De schijnhare diepte van het gezigtsveld wordt dan verkregen door vermcnigvuldiging van de ware diepte niet bet vergrootingscijfer. Uit bet tafeltje blijkt, dat de gevonden scbijnbare diepte bij de sterkere vergroolingen meer bedraagt dan bij de geringere. Dit is ecbter meer bet gevolg daarvan, dat voor alie bepalingen betzclfde kleine voorwcip gediend beeft, en de berkenning van dcszelfs vorm uit dcn aard der zaak bij slcrker vergrooting gemakkelijker is dan bij ccne geringere. In elk geval mag men daaruit besiuiten, dat de sterkere vergrootingen niet ongunstiger zijn voor het stercoskopisch zien van naar even- rcdigbcid klciiicrc ligebamen. Docb in bet algcmccn blijkt, '102 aiULTOCUI.AIllE MIKUOSBOrEN. dat de dicpte van hct gczigtsveld in liet mikroskoop inder- daad uiterst gering is, daar uil dc cijfcrs in de laalslc kolom voorlvloeit , dat zij gclijk staat met cene dicpte van hoogslens 18 — 19 inillim. voor liet gczigtsveld van liet bloole oog, dat naar voorvveipen ziet, die zich op eeneu afstand van 2S ccntim. bcvinden , met andcrc woorden : dat een oog , betvvelk voor dion afstand geaccomodeerd is, sleclits ligcha- men zoude kunnen waarneraen , die hoogstens 18 tot 19 millim. dik zijn , terwijl alie buiten die beperkte ruimte gelegen voorvverpen zicb in bet geheei niet of ais nevelaclitige massas zouden veitoonen. Deze vergelijking is reeds gcnoegzaam , om ons van bet gebruik van liet binoculair mikroskoop ais stcreoskopiscb werkluig geene al te overdreven verwachlingen le doen koestercn. VERL1CIITINGST0ESTELI.EN. 28. de objectiefslelsels is de verlichlingstoeslcl hcl belangrijkste gedeelte van elk mikroskoop , en in de bandcn van den geoefenden waarnciner wordt deze een gewiglig bulpmiddel om vele bijzonderheden in iiel maakscl der voor- werpen te onldekken , welke bij ininder gepasle veiTichting geheel onwaarneembaar zijn. Ook na de belangrijke vcrbeleringen , die de vcilidUings- locslcl reeds voor 18S0 ondergaan had, heefl men daarom verder gelracht dezen nog beler in slaal te slellcn met den overigen optischen tocstel zamentewerken tot hct doordringen in de fijnere slruclnur zoowel van doorschijnende a!s van ondoorschijncnde voorwerpen. Het nut van schnins invalleud licht voor de waarneming van geringe afwijkinged , die de slralen bij bunncn doorgang door de ligchamen ondergaan, ten gevolge van daarbij plaals hebbende brekingen cn terugkaalsingen , is Ihans algemeen erkend , en slecbts vveinige mikroskopen trcft men meer aan, waaraan eenig bulpmiddel daartoe geheel oulbrcekt. Bij soramige mikroskopen , vooral de groolcre wcrkluigen , verhindcrt echter niet zclden de dikte der voorwcrptafe! , dat het liclit des spiegcis in de meest schuinsclic rigting op 104 VKItUCIlTINGSTOIiSTBLLIiN. hct voorvvcrp valt. Waar zulks mogl voorkomcn , kau dit verholpen vvorden op de wijze van Nachcl, die bij zijoc groolere mikroskopen legenwoordig cene afzonderlijke hulp- voorwcrptafel voegt, die onder de eigeniijke voorwerplafel wordt bevesligd eo voorzicQ is van Iwec klemmen , om het glasplaalje , vvaarop bet voorwerp ligt , vasi le bouden. De mikroskoopbuis wordt dan door de openiog der voorwerplafel heen geschoven , loldal het objeclief digl genoeg boven het voorwerp gekomen is. De ondervinding van het nut der excenlrische plaalsing des spicgeis heeft echler tevens aanleiding gegeven tot bet uilvinden van andere inrigtingen, waarin het hoofddoci , de verlichting van het voorwerp door schuins invallcnd licht, met builensluiting van het licht , dat nabij de as het mi- kroskoop zoude kunnen binnenlreden , op eene nog vollediger wijze bcreikt is. 