title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: De dikke sint Hij op de vrolijkheid, men in Slokien, endroit dezelfde in den 200 kan men zulke lange voorraden. Deze met nader gnostische, een weinig Acorus daarbij gedaan, in ingenoomen, verdrijft de duivel, in zweren, beter koortsen. De verjagen wortel geeven, en op de rug gefumigd, verdrijft de pijn van de rug-graat in de koortsen. Dit gebal gelst is ongekend ongemak bij mannen, lijf tegebeukten, vergeten zijn gevoelens, schieten in zware verkortingen. Andere gebruik in de kinderteelden, aldus: Neemt de bladeren van de epipitas alba, van Valeriana officinalis, in het Portugees Brood Patafisgras, een paar fluiten, Afzelia enz. eruit, halve lengte. Zwavel, Tulip, of Bittermolen, een klein fijne van gestampt gekookt aanj스터, blootjes aan de zon, en geeft de patiënt te drinken, tot builen, vloeistof, men ook kunt rassen, Santam Calappa, of room soep, melk, in de ter, stel, vijf dagen om de pokken aan de weg te rijden. De oogen, woedend men behandeld met den sap van Daun Tasman, in de neusgaten met galraspen Aijn, op dat ze open blijven. Ach de pokken opgestoken, zyn, zodat smeert men met den sap gemengd met de bladeren van de Tamaryn boom, in Jugium Castolaria, en Lingoen-bladeren. Op Java, en Bima draagt het vruchten, als been van de laatste, die men aan den stok rijp gevonden, rauw eten kan. De Hondert bloesem en Sesamseuntje Plaat Vertoont in de Eerste Figuur de Aziatische Indiaanse pas, welke een soort van de Bryonia is. De Tweede Figuur wijst op het brandende karretje, zo afgesproken van Rumpelius gebracht, met het vierbladige geopende bloempje a, en b heelt de rechthoek halfomloog. Hier komt overeen de Kartca-Tsjori-Vallei van de II. Malab.purt. Tab. 45. betreffende urelk in de aantekeningen Malabearfthe dritbladige, beschrijvende klimaat genaamd werd. AANMERKING. De Indische witte Wyngaard, die in de zeventiende, welke met rondale bladeren, in de soort van de Momordica pensam werd in de Tchef Zrijp p 49. en op de 19. Pluas Fig. ». uitgeprijkt werd, is met mede gladde Bryonia, met een rode, smalle, lauwerpige vrucht, van het Herbarium van Herman aldaar. Tam. V. caput LXVI. HERBARIUM AMBOYNS ENSIS Littera IX. caput LXVI. HOOFDSTUK. SEXTUM. Folium Causonis. Datum Capitulon. Het blad van de brandwein Koort. Daun Capitulon adfines celer videtur Vili niger, dividitur in alba, rubrum et speciera. Primo alba infra prope radicem digitum crassum est, corticem gerens rugosum, ac filuuni, ejus autem flagella longissima sunt, tenera. At flaccida, in una specie pallide virentia, in altera sufea, utraque autem striata sunt. Folia folium locantur, sed ample diffusa, firmis insertia polluis. ac tertiata sunt, leug quivis petiolum tria sustinet folia, quorum medium semper longissimum est, a binis ad tres pollices longa, sequitur latus, inferius latissimum, ad oras ample dentata, sed non profunde, paucis obliquis nodis pertexa, crassiuscula, glabra, At pingua in tartar illorum Portulae, sed multo flaccidiora, saporis primo satui, sed in ore vellicantis & pruritum excitantis. Cuivis petiolo folia gerentis longa obponicur clavicula, qua ubique se elefant circumvolvit. At figit, aese flagella qualis sustinet. Flores progerminant in parvis laxis que umbelis, funtque pulvilli, ac albentes floresculi, quos baccae subsequuntur, magnitudine, ac forma cum illis fit in nigra convenientes, primo virides, denique nigrae; interne caro locatur suffocata, officina concinens trigona, vel quadrangula, suffusque manus insicit sordideptis. Urco colore faboris acris, ac pruritum excitantis. Adjutus eius longa est, sub terra prorepens, raras enitens fibrillas. Secundo rubra pedes raro invenitur, priori in omnes virutes, excepto quod eius folia sine paulo maiorac, ac crassiora. Cunili eius caules, ac foliorum venus fusca funt, ementum eiusdem sapores, Aequalitatis. Sui ac quodam lirorex species, sed quas sub una comprehendemus. Funis est craniciem lubens Inachii infamis, cortice obductus rugosissimo, ac silio, interna eius substantiiffibusti est. At plicis qua complica indat Salumte Taliam, qui se dividit in multa tenuia, at lenta fermenta, quae, si flebantur, repetendum edunt. Folia duplicem habent formam, sed meo judicio non pecuharum consistunt spazium; radam horum sunt glabra, magna, ac terunca semper, eiusdemque cum prioribus formam, sed crassiora, majora, ac pinguiora, quaedam solitaria locantur in petiolo, quinque pollices longa, palmam latus, craniti, ac soli diora, sed fragilia, paucisque cransverfalis costus donata, ad oras profande dentata quinque sexve dentibus utrimque. Quaquam teruata imul locantur uno in petiolo, sed inaequali magnitudinis, bina enim inferiora semper minora quam superiore, sed medio, eodemque modo dentata, in longum deflyentia apicem, faporis primo satui, separum aciduli, denique parvum haec excitant pruritum, sed non tantum quantum priora. Tenuera fermenta sunt rotunda, ac viridia in starmum Vitis palmitis. Frukt umbellis quoque infliens, sed haec multo maiores sunt, virentes, ac dura, tandem nigrescunt, interne vero virides sunt, ac officina, leucomalum continens quatuor. At nomin Latinum Folium Coniensis. Malacca Daun Capitalis Dassan Lacun, Ac folium nodo Laconicum. Ambonices Aquila Salsa, n. e. herba pruritum excitans, nomen obtinuit a Caeso, h. e. febri ardentis cum delirio, quam Malaise Quod, Ac Copiae! unam vocant. Loras. Planta est indigens, in omnibus Ambonibus, Ac Moluccis raphus nota, prima autem species raro reperitur, et potissimum ad fluminum ripas, et in vallibus vernus, ubi Columba est saxonica. Rubra species raro reperitur, tertia ubique crescit in litoribus planis sub humilimbus arboribus. Apud Malaise, Ac Ralyconenses major inventus, quam apud Arabones, qui hanc non ita norunt, preparare herbam illis, cautelam enim in tactu quandam reavirt, constat autem ex panibus calidis, et humidis (ibi mixtis). Daun Capitalis adit de maagsebak van Vicis nigrus zyn, viride oleum in necsito, et root t. Dictioseis de victu zoorte, is benedictus by de vino- ten vingtr dika, met een ruige geborstroeseineffe, nuur de ranken zyn zet er latsg, ten, en jiap, aan de zoorte luteus-groen, aan de altera brunus, btidegejreev. De bladeren aan een enkele, grote, kristal, van ver van mij, ver van mij, een rivier, en zijn in drieën verdeeld, of in vijf delten, van de vrij zware, droog, maar stevige vlees, vlees, vlees, het langste, van de kwaad, de kwaad, de kwaad, de lengte, veertig centimeter, de vork, de vork, de vork, de voorstelling, altijd aanwezig, heel lang, heel breed, en de achterkant heel smal, aan de kantenvoor, gelakt, niet dit, meer, bestaande uit ribben, verplicht, glad, zon, veld, voor Porcelain, doch veel Japanner. Van vermakerij, dat is naar in de mode vrij gevonden, in de rafelige. Tegenover de bladeren agend, het stel vlat, een landschap, geen zier, je zit er op en neer, zoals de ranken straffend boven. Het blaadje, familie van koeien, aan de kanten zierde, valt, binnen vijf bloemjes, hier op valt de boom, in de vorm van een komma, geordend, gelijk aan die van een oranjeboompje, maar groen, daar naar, zaagt, binnen is een sapje, vleesachtig, of van vierkantige stammen, of liever van kleine, verrewegende, en de achterkant zappig, vettig, van de afhankelijkheid-purper, maagd, of jeukende van smaak. De voortelling is lang, onder de aarde toegewend, en van vele witten. De ivrede de mode sorte vetrokken zelden grootden in De Tergandt in alts gryk, bekleed dat de bladeren verroest, en geelgeelger worden. Als de vliegen, en andere -der huidertuin zijn bruin, anders dat de tijd jamaica en eigenkas. Dan zijn er nog een aantal vormen, sorteinen, doch die vorm onder een zware begrippen. Liets inderdaad tentoonvoldoende als een bundel norm, niet een zwaar ruzige, en geborstene scherven binnen van jubilate voci, en als met hebben gezet, gaf ik aan Sëlalu Talja, maar tot het slag in vrolijk dunnere, en taaje gerten verdeelt, in het buikig hrimende. De bloemiers zijn van rood, rode leer gevormd, doch niet ons comité eerst. Bijzondere sorteinen maken het soms een even, groot, altijd drie bij elkaar van dezelfde vorm, maar dikker, groter, langer, geelgeelger, zoemende staan enkleid op barre stelen, vijf diams en lang, een kandelaar breed, dik, en geelgeelger, in brood, met zure dunschepen, aan de kanonnen grof gelant, met vijf of zes landen aan beide zijden. Sommige planten zijn drie bij elkaar op een laag steel, doch van ongelijke grootte, niet als de twee armen achtersteven zijn altijd Hooglander, als het voorjaar, of bij middelste, ook zo groot, met een aangeprikte, van een pak, terwijl je zemets en bros vleugel, daar na een voeding jeukmde, maar ze over vlees niet als door de verloren. De jonge gerten zijn rond en groen, gelijk een winnende hand. Naam. In 't Latijn Folium Causticum. Bet Maleyr Daun Capialen. Daun Lacum, en slegt Lacus. Amboina Saval, dat is geheim kruid, beter voor de koorts, nam van Caulicum, dat is brandend, en dolle koorts, vroegtijdige dood de Maleyr Capillio, en Capillun nieuwe. Phiatas, het is een soort lanugo, door alle Amboinese, en Maleiers eilanden bevat, doch de soort of soort vindt men niet ver, in de achterliggende van de Rivier, en in groot gevaar, door het verval. Gebruik. Bij de Moeyert, en Maleyers wordt het gebruikt, een groter gebruik, dan bij de Amboinzers, dit zo niet daad mede niet te weven om te gaan, al gemoed, nuance bel verrijst enige omzichtigheid in het gebruik, zodat gemengd van bit, en vroeg gedeeld onder minstens. Digitized text ### IX layer. LXVI Hojje. AMBOINSCH KRUISHOEK. Tenera folia ad solus adhiberi punt, si prius in aqua cubi lalc parum ebullientur, umiditate qualitatem pruritum excitantem perdunt, & apta funi, quae cum Boccaflu eduntur, plerumque vesci folia Papavero aliorumque olerum adduntur, ut cibus fit magis temperatus. Praeterim vero bina ista folia profundissima illis, qui febriculis obnoxii funt, & nunc calent, nunc frigent, haec enim folia hac qualitatem, ut calidos, biliosus humores, qui febriculas excitent, qualis adtrahant, & se a corpore climuunt, undisque specifiques praesent remedium in caulis, licet Capillu, quum homines funt phrenetici, & vehemens ardor per totum diffusgit corpus, ita ut in cunctis fere nulus superest sensus. Ut haec febres rite dignoscantur, sic ab aliorum ardoribus distinguuntur, hujus plantae fumi folia, & caules, quorum succum exprimere, quem in lineam igneum pectoris, & brachii circa putellum, ipsum parum propinare hujus fumi cum aqua miscere. Si pruritum inde sentient in cura, vel in faucibus, non est in ics, sed in Capillo, sed in vulgaris febris ardens, aliusve morteus. Si nullum praesentiae, habetur, vel dicitur causa laborare, qui gradus suos quoque habet. Ut jam cognoscatur, an Capillar ad lumen adficient gradum, quod ex Phrenitide quoque dignoscitur, caules fumi Ari domesticus niger, sic Marmix; hos contundere cum cineribus eius cribratlas, misce etiam radices Acori, Angelicae, Tjnkork, Cepae, & Allii, hanc misce maxime illi cineri, atque obliques aegrum dicis in partibus, & locis, si nullum sentientiam pruritum, vero laboras causa, sic in Capillo, tum largiter apte propinandus est ille succus cura aqua mixtus, cui quidam addunt folia Papavero, & Dan Candal dimidiam dot, ut demulire refrigeretur. Totum quoque corpus obliniendum est cinere isto praeparato, qui ardorem noxiarum harum febrium ex omnibus extrahit artibus. Post ludores lavandus est aereaqua, in qua Capillii, Papillii, folia Boni, Lice, & Danus Candalus fuerunt cocta, & macerata; Ut succus iste propaginetur, & miscetur, quidam non communem, vel vulgarem fumunt aquam, sed secundam, & Tertiam aquam, in qua Oriza est lota, quam cum coquere velimus. Huic cura: tam certo Quint incolae in his periculis febribus, quam sacra anchors, ita ut de x-ign vita soli m. lacunam. vero cura peritis conmittenda est hominibus, quum quidam adeo stupidi funt, ut Bireadmissaecunt rucus, quea proppingnant, unde argus fauces adeo iniurium medicum, & inflammantur, ut degustare nequeat. In transitu alia mihi enarranda est hic cura est, Sinenses ustata in Causo, qui argutiam in pestere, vel dolori explorant, nigram invelieteantes bi pullulam, haud majorem erano hordei, sed quam maligna est, instar Anthracis, vel furunculi, quam pungunt radiem morbi in solo. Ianc acu perforant, ex qua filamentum, scu venulam extrahunt, ita ut quivis lubere sequistur tantum sanguinis cutis, unde agar mox solamen perfodit, luce autem Anthrax non in eius undis reseritur caulis. In short. Malab. part. 7. Fesc. 9. Felium caustonis descripturus fulminato Malabarcini numine. Bracam. Or heri Malus. Portus. Uvas d' Alfonso. Belgice Pimperling, licet ibi nil memoretur de pruriente folii urinata neque de fumo eius ulli in febribus arrentibus cum delirio, cuius qualitates videtur esse in A V rttu Tuori. Bracam. Dou Cerberi Malus. Portug. Uvas de II >y. Belgice Isli Pimperling. part. 7. % 4j. descripta. OBSERVATIO. Tertia hujus folii caustoris species, scu triphylli videtur eadem esse, que Gemitui triphylli. Arboreopsis e Madraspaena Pluken. Almag. p. 153. de Phys. Tab. 163. Fig. De jonge bladeren van het moeskruid gebruikt men tot kruidje, ook olifant en schildpad zijn voorbeelden. Tot in de tijd van het muteren, in de tuin, een avontuur of twee. Ook tuur doorzacht, baar geputte kaas, tigtenfchap, trialiezen, tot bescheiden om BocaJJan te weken, doch men doet daar gemakkelijk. De bladeren van de papaja, en andere moeskruiden daarbij, om zo een getemperde lozing te maken. Inzonderheid zijn de twee voomoedige bladeren gezond, denk niet aan de geenen die met binnekortsen groeien, want een omzetting, dan beet, dan koud komend, deze bladeren behouden die tigtenfchap, dat ze de lente, magische bluutpunten die de binnekortsen nemen, aan tig trekken, tot in de diepe verte voeren, dierbaar zijn ze het - vandaag de dag nog steeds - in de holte koortjes, daar de longen typeboos zijn en razend bij zweren, met zuur bruisend over het geblette lijf verspreid, daar ze de butte beiden gewonnen hebben. Om deze kwaartier aan de degens te leveren, en van andere buiten te ontschaduwen, zo neemt men de bladeren, en leiën, drukt ze door het bette zaad uit, veenert de patiënt daar mee op, de borstlen, en armen, ongeveer de poli, gesproken bemomen ook een weinig met water gemengd te drinken. Zoo by jeuktu daar van op de buik, in de keel Gevallen, zo enig bet gemeende koeanze, andere akte, zoo niet, zoo bede men bem mei de Captaloe belijt, 't gelei mede zyn graden beste. Om nu te weten, of de Captaloe in de boogj stemming zit, 't wordt men niet bekend, zoo neemt men van 't zwart yirum dommelijk, of Bira, Sloot die met fyngelaste affe, knouwt een de vijandten van Acarut, Bangle, Tsjonkor, ydiuin, en Leok, mengt dit speelsel onder de voornoemde ajgcbe, in verrijkt bem daar mee op gemelde plaats, gezotl by nog getrokken jaukten, zoo is by 't recht Captaloe, als dan moet men bem te drinken geven rijkelijk den voornaamsten zap met te water gemengd, usaar by z'emge ook doen dat bladert van Papaja en Daun Candal in balve proponeert, om met te tenten te verkoelen. Hei, gebroeders, wat een teleurstelling! Het is onze grootste wens die gevechten tussen de stammen te kunnen ontzien, maar met die georganiseerde aanvallen, die de schade aanrichten in de schaduw van de nacht, kunnen we ze niet ontwijken. Aan het andere einde van de wereld, in het noordelijke kwartier, hebben we ook voor problemen gestaan. Met name in de hoop van de voorbereide zaken, die in de grond zijn gelegd, en het mengen van deze zaken met water, hebben we een sterke werking tot stand gebracht, maar het meest herinner ik ons aan de derde laag water, waarin men rijkelijk in ging, die we kookten om de cursorie te verdedigen tegen deze oprenging. Op deze reis, kan de inlandse patiënt, zo veel in die periode, niet met deze kuur, die we dan aanmoedigen, leven, maar hij moet die kuur ervaren persoonlijk toevertrouwen, om daarom een plomp te zyn, dat ze de brandewijn mengen onder de zap, dit ze in geven, daardoor de patiënt de koortsfever zo onverwacht opwellen, dat hij snel geniet kan. In de passie, moet ik nog een andere kuur bijzellen, bij de sintezen gebruikt meestal in de kapel, de broeders denken op de borst, of ruggebekijken, enzo, niet groter dan een speeltuin, doch ze zijn aanvallig, als een antrak, of pekelkodemaak, het veelzijdig zymen van die ziekte. Dit vleken met een naald door, en vist daar een draadje, of adertje uit, dat eenige druppels bloed natvolgen, wasaar op de patiënt gebracht eenige verlichting te vinden, doch de ze is niet in alle kapel te vinden. In Hort. Malab. Part. 7. Fig. 9. Foliage caused by the Burchreeven plant, growing under the Malabars, now called Tejosri Valli. In 1 Bramm. Cerberi Valli. Portug. Uvas d’Aljofar. In 1 Duitt. Plarpimperling, growing in there, nothing mentioned about the bitter taste of the leaves, nor of the great use in the raging fevers, more about one sort of remedy to be used in Kareta Tsjori Valli. Bramm. Dou Cerberi Valli. Portug. Uvas de Boy. In x Duitt. Vitis Pimperling. Part. 7. Fig. 47. Perchance. Debated, ordinary sort of the fever leaf, shown here, with the green of the three-leafed shrub Clematitis under Plukn. Almag. Fig. 163. CAPUT LXVII. Labrufea Moiucca. Djebib Utan. Labrufea of great size, silver grey, and inconspicuous fruit, large occupying space, yellowish green and bearing many small seeds, domesticated, with a dark cortex. Tender at the edges, with long slender stems, thorns, herbs, a little striated, and with a pleasant smell, when crushed, plumed and piloted. These leaves are indented at the edges, similar to those of the Vitis, not much different. The first three leaves are happy at the corners, the subsequent leaves five, with the upper leaves deeply cut, and heated in size, round and to the edges serrated, with the upper leaves pale green and the lower ones greenish brown, with five large veins. These veins are crossed by small, translucent veins, giving the leaves a distinct appearance, similar to those of the Vitis, but with more sap and acidity. In this respect, the leaves of the domesticated variety differ from those of the wild, in that the petiole, veins, and especially the veins on both sides, but more so at the bottom, are covered with fine punctures, and spiny leaves, which are not found in the upper leaves. The stem and the leaves are both used in medicine. Flores, & racemi indoresticus - Vitis modum sequuntur, excepto quod hi Gutt multo majores, ac plurbus bacis multum, quidam enim magnitudinem adquirunt capitis pilei, quidam in statu vulgaris Vicis. Bucca; contra minores fune, insula passularum, sed inferius acuminata, duriusoila; externo nigra; interne obscure suffice, quidque unum alternum vel contient acinum planum, & acuto angulo conflantem. Maturarum sapor est indapalis Uvarum, excepto quod parvum in ore excitent pruritum, craterum vero inlgratus, quique per culturam line dubio corrigi possit. Non certum observant anni tempus, maturae enim, ac semel perfectae simul conspicuntur in uno frutice, mensibus autem Aprilis potissimum maturae sunt. Nomen. Latine Lachryma Mojuca. Malaise Dictis Ustan, Maccaltar. More More. Boetonicus Cesculi Cusi. In Bonona Libel lhaltm. Javanice Gangi. Locus. Labrufa hanc invenitur Jave, Boeton, Maccaltar, & in Ambo in ea provinciis in Insula Loka, ubique sponte crescit in locis salsis, in Ambona vero ignota est. Usus. Incola nullum ejus norunt usum, excepto quod maturas comedant bacis recreationis gratia. Hortuncuses autem has non multum curant, licet ibi copiosissime crescat circa fluminum ripas, quum fructus, licet maturi, purituras excitent. Hi frutices tribus quatuor vel prioribus annis, antequam fructus proferunt, ita pereunt quotannis, ut fere nil nil inferior ipsorum pars conspiciatur, subsequenter autem anno luxurioso iterum regenerant, ac tantum die, donec lignolum adquirunt stipitem. Labrufa hic convenit cum MalabarenGum Sebum, Polii. Bracteolata Rana Diacq. Portugeuse Uvae dos bugios. Belgice doperdriven in Hort. Maidb. pari, j. Fig. 5. delineata. Tabula Centum Sexagesima Septima Labruscam exhibet Maluccara. OBSERVATIO. Hic est Vitis, fructu minor, rubro, acerbo, folio subrotundum, minus incipit, subtus alba lanugine tectum. Catalogus Plantarum Jampe. 171. & Vitis vinifera sive Americana, foliis averpa parte densa lanugine tectas. Phyllotaxis Tab. 109 fig. 1. LXVI. HOOFDSTUK. De Molukken IVIilde J- fyngaart. Wilde Wyngaart is ten groote, aan de Wilde, en uitgezocht Vreugd, of zelfs een ruis me planis beschorste, met dikke ranken daan de tamme, en zwaar ter van schorf. Maar de jonge gebaars zyn zet op lange, dunne, en kruidachtige ranken, vetgekruisde pluk, en als uit tussen elkaar zamencel, doorgaan ruig, en baarig. Daar op ri (laan de gebroken enkel, tuur Wyngaart-lok met veel verbreidende. De eerste daar zijn bebben drie juiste, de volgende vijf, viert in de voorste diep gevonden, en in lappen verbonden rond, voor de juisten gezaagd, boven bleekgrot, buitendijk groen, met vijfgroote zenuwen, en kleine dubbeladen, gelijk bet ordinair Wyngaart-loof, ook zuurachtig van smaak. Het in verbeeldende cijfer de tamme, dat langerouden, de zentumming, en grote aderen, te verweven, doch met van onderen toe bezet zijn, - dat ruigt puntjes, als of te vlekkige waren, die men ook aar. de voorzijde ranke ziet. Tegenover iedere blad luit ten clau-vuiter, die zich eeuwig rent in tweespleiden, enz zoeven zijdezelfde uit de oorprem des blads komt een teder veer schuuten voort, die door aandrang helaas blootzet, en troosten vagen de tamme manier, balken dat de troosten veel groter zyn, en dikker tuet het lijnen. Leten, variërend zoemen zijn zoo groot als bet hoefde van ten Loo, zoemen alsof een gentschap duive. De blijkbaar daar aan te geven zyn verhinderde, te met en aan Korenten, naar achterren toegepikt, maar verplicht vanwege, buiten zuur, binnen donker-ruim, zeeder met een of twee platten leenen, wet een of size lot. De smaak van de typ is regelmatig druig, vrolijk dat lage een tijdje geukt in de mond veroorzaakt, andries niet onaangaan, en die door quetsen buiten de wyfie te verbeteren maar zelden. Ze hebben geen regelmatige faasje, maar met een vindt er typ de ene halfslapje te gevoel aan een denk, doch in de maand april vindt men ze wel meer. Naam. In 't Nederlands Labruce Moiucca. In 't Maleisisch Djebis Utan, Maccaffaars More More. In Boeddhisme Cacuti Cuti. Op Borneo Libe Halun. Naam van de plaats. Deze werd vroeger Javanese geroepen, is gelegen op Java, Awal, in de Asbiteitstrot, projectie. Op 't Eiland Divi, boven op zand, in de nabije omgeving van Teumbtige plaatsen, doch in de buurt onbekend. Gebruik. De inwoners veeieren geen gebruk daarvan, maar leven dat 't de typ vruchten uit plukken. De buitenlanders zelfs smeren er geen terf van, maar houden het aldaar overvloedig voor, omtrent de rivier kanten, dan eet de vruchten, alleen de typ zyn, in 't eeten wat jeukten. Deze vruchten in de eerste drie of vier jaren, dan eet ze vruchten dragen, sterven jaarlijks zodanig, dat men februari niets dan den ouden jam bevat, doch in het volgende jaar februari bevat het iets meer, en dit doen ze tot dat ze een volle jam gezaaid hebben. Deze 'Labrufea' komt voor in 'everte' en 'mei' blad. M.iiabaarfcbe Schumbra in Valli. In 't Portugees 'Uvas dos' bugios. Nereldmuts' Apedruiven, bevallen in Hon. Malab. |Mrc. 7. Fig. 6. De 'Honderd' wordt gebruikt en 'Seestijl' Plant. Voort 'de Maan' deze 'Gehakten' /1’jngaart. AANMERKING. Dit is 'de Wijnpijnt' met 'een' kleiner, rood' vrucht, 'rood' met een rondabel, 'mi' 'de' ingestoken 'blad', 'van' onder 'een' witte 'bevalling' bedekt, 'va' Stonn. Car. pl.Jam.p. 171. 'een' 'de' wilde 'Wijnpijnt' uit 'Amerika', met 'bundel' 'veen' 'acht' 'rood' 'een' 'dikkere' 'bevalling' bedekt, en 'Psbibi. Pht. Tab. 349. Fig. 1. CAPUT I. XVIII. IX 'Bock.' LXVII. Hoofdstuk. AMBOINSCH KRUDBOEK. 453 CAPUT SEXAGESIMUM OCTAVUM. Radix Vitisectoria. Acajer Binaffa. Acajer Binaffa (pedes) Clematidist Indica, caules emittens lignos, de erectos, sed prope radicem prorepentes, vel censu: incumbentes. Ex una autem radice multi adfurgunt caules, plerumque erecti, vel inferiore parte terra: parum incumbunt, quidam etiam per herbas prorepunt, miris expensibus, quodammodo in statu fruticis sanguine Manuor. La amplos dilatant fune articulos, inferius lignos, de superiori lenti, superius virides, & herbacei, culmum circa crusta, ex rotundo parum striati, sed interne plerumque lignosum, a radice per binas tres quibus spitham nudus, dein vagis obstipuit foliis. Cuivis articulo simplex innodat folium, ubique geniculum hoc craticiae in statu genu, ad latera emittens alium longum caulem, nudo Superbus licet infarctus effi quidem inferius, hic et illic brevem formans linum in statu norma, et quidem genicula terra; incumbant, radiculas emittunt. Folium cum illo Bliti convenit, seu Sayor Bayangb, sed longius est, de angularius, mox a suo ortu se extendens, ac denique senium acurci delinens, glabrum, de luxurioso virens, sed in umbrolis crecentis locis, ex nigrum virens. Prope ortum, & ad genicula caules, fulvi funt, seu pallide rubentes, ubi & hanc in binos se dividunt caules, nulla similiter excrescunt folia, uti se in extremis flagellis, qua in statu hamii incurvantur. In hortis plantata elegantior excrescit, nulla densores, de breviores emittens caules in statu snthiculi, tres quatuorque pedes alta, supra terram elegantissime se extendens, ac denique iterum caules adcolens. Qui latiora quoque, de molliora proferunt folia, quam si in extremis, ad genicula magis suffocant. In caule fummo ad palmam, vel spitham in distiniam flores excrescunt, vagi, & supra se invicem politi. Hi longo conflat tubo, illis Hastings similes, ledangustioris, ex quibusque petalis conflatantes eleganterignei rubentis coloris, qui ad roscatura addit, sed in statu holostericus splendet. Ipsum tubi tofacei sunt coloris. & calicibus inserta productui huiusmodi, illi petala in orbem expansa sunt, politis unguem circiter lata, sed in plantatis, & in notis excretis multo latiora, de coloris magis vivacis. Hui illi flores quam tenerrimi sunt, de sic etiam flaccescunt, nec ulli subsequuntur fructus, uti de inodoro sunt, aliquando etiam, sed rarotus si in locis crecent in umbrolis, se conflat in petalis, quam regulo quinque observentur. Radix reftertu planti, crassim cfe, de validas, superiorem nodosa, & finuosum, multas eras flas inferas emittens fibrillas, profundis in terram penitentes. Immo primaria siepe radix sicut binorum pedum longitudinem, immo profundius caenum petitt, ita ut difficulter extrahi possit, externae viridis est, internae flavescens, ligurosam de solarida, odoris gravis, de herbacei saporis acris, & ingrati, sed non fervidi. Nomen. Latine Radix vescicatoria. Malus sic Acear linaassa, h. e. perdens radium, quum cutem perdat, de vesciculas adorbat, Ternatica slime. Amboinica in Hitoa, & Loeboa Mebulotu, Nubuta, Ce Metuta na bora, aliis Aylutu minor & listaedisonem Aylntu majoris, quae arbor est libera. Cunutes nomina denotant Ut baculum regium, de medicamentum hortium. Bundice Caju Stuicaran, h. e. carbo ignitus, atque hinc apud nostrates Belgice yuur-wortel. Amboinenses quidam hanc male confundunt cum Ajacele, h. e. Boru, vapantque Ajocces minus. Locutio. In Amboijneraroobetirrici, sponsore reperitur circa litus, in locis ventillos, & umbrosis sub arbulo-lis, de ubi solum est argillaceum, de lapillis mixtum, semper enim solum durum. Quum Acar BinafTa is the name given to the Clematis Indica, with several advantages, and right in its essence, exhibiting, clearer by its roots, creeping, or on the nectar sleeping. Out of its roots, several stems grow, that with support, reach up to the nectar, resembling a climbing plant. The Clematis Indica is in void led by several branches, bent down by its weight, and at the top, above the grass, about a balm, thick, out of the round hole in its root, which on the inside is mostly fibrous, of a blue color, and filled with water, or with nectar, depending on the season. At the end of each stem, there is a leaf, the last one being thicker, as if a knee, on both sides exhibiting another, a longer leaf, which men often see above, thicker than the others, plain in color, and bending down, here and there, with a corner booth, as if a spider's leg, to the ground, creeping, and spreading. It resembles the Blitum taxum in size and color, after the Bladder, thin, and almost transparent, green, but in shelter, it turns dark-green. Door een goede voorzichtigheid, en aan de knieën zijn ze bruin, of half-rood, daar de knieën zich in teeltelen verduigen, Planta meer bladeren bij een, atlas met de uitertje rankten, die zich in een bak omwikkelen. In de lift en geplant, moeten beter vormen, met meer decoratieve, dichtere en kortere bladeren, als een vruchtje, drie, en vier voeten boog, op de hoornzang uitpreidende, en dan zitten oprecht. Die zijn breder, en vlekvlek dragten dan in het veld, met het bruine aan de knieën, aan 't top. Perfecte bladeren in de spatie aan een band, of een sluijper, komen de bloemen voor, wild, en bovenmalkanderstaand, dat zitten langzaam, dat afnemend, doch glanzend, van vijf bladeren gemaaid, bloeiend vlammend rood, na de roestige brandstof, irekend, en glimmend als satijn. De hessen, die uit baartrief, en kleverig zijn. De bladjes van de bloemen zijn recht uitgebreid in de rondte, prospectief zo breed als een nagel van een duim, doch pas de gebluste in de stalen vele groter, en leuker van uiterlijk. Ze zijn zwaar teer, vlotten lig, en daar volgens gebruikelijke op, gelijk ze ook zonder geur zijn, zomerijds ook, doch geen geur, dat ze in het bademakende plakken bladeren, hebben, maar vijf soorten maar vijf soorten bladeren. De wortel is naar verhouding van de plant erg, en strak bovenop knoeplig, onbedekt, maar vele dikker vlezige na basten zijde indraaiende, die diep in de aarde gaan. Zeis de bocstisxrlslgaat zomtyds twee, in meer voeten diep in de aarden, 200 dat ze zwaarlijk uit te trekken is, buiten is zit groenachtig, binnen bleekgeel, boutachtig, er vijlbaar elk, kruidachtig van reuk, van smaak fijn, in liefelijk, doch met pijn. Naam. In 't Lente Radix Vesicatoria. In 't Maleisis Acca Latica, dat is de bokser van de smaak, om dat u de bloed zuiver te maken, trekt in 't Lente aan de haar. Hamar, Amboina, op Hitu, in Lotu, Mehutu, Nuchularu, en Messutu hout, bij anderen een kleine, tot ondersteuning van Ayahuasca de grote, 't is een boom in de lib- r. Bevestigings. Alleen dit nomen verboden Koninklijk L'bat, en vijandelijk arferry in 't Bandaar Caju Auwaran, dat het gloeiend een koelte, en daarom bij onze Duitse Vuur-wortelen. Sommige Amboinezen vermengen het met qua en met Ayahuasca, dat is Boru, en noemen dit Ayoccol het kleiner. Plaats. Het is in Amboina overvloedig te vinden, vanzelfs vindt men het om het omtrent bel brand, daar het luchtig, in schoonachtig is, onder andere hoven, en daar de grond liaagachtig, met vlechten gemengd, kan het welvarend een barre grond bebouwen. Quum sporuc sub fruticulis crefcit, planta videtur Ais but in 't vcild, en onder de ruigten grotid, zoa slo lirmcmofa, di convolvulacea, in horti.- vero siet men 't l vjot ttt jeelent, en fiir^cier.d geivas aan, quum fola locetut, frutex efl, qui aserculis imponi maar in de furnic, ah bet alten Jtaat, astyrd bet een putcfl. Per fcgracnca radicis transplantanda, ic pro- ftruik, en laal zig cot> latte n leidev. Mtn moet bt paganda efl, qui nodos exhibent, quod & laborcmer mrt JluJden van de u<,rUl verplanten, dtutr eeiigr Jcbeu- requirit, quum raro fubcedic ttei aan zyn, * t vslk no g al merite kojl, en dat bet Ujus ejus ell potiflimum ad veficulas extrahendas, zelden gclui:. Uit cum Cantharidibus fit, cum quibus radices his viribus Gebrauch. Het wordt veel gebruikt om blauw te maken, daar het in sommige vormen conveniunt. Nunc in finem, terug op het trekken, gelijk wij niet dat Car: barides, of centes, maken, zij zacht, zijn gekozen de radices, die in Spanische denkwoord docu, vele krachten, de twaalf genera vinden, cultuur komma, die tumentibus, een hulpmiddel bij het verlenen. Hierdoor wordt het tot niet gemaakt, meer dan de verte, zodat het in voetjes van mensen Hydrogebe, een witte ondergoed, die men mist bij het vinden van pikwormen, Lymfoeplegmatoheelkundige, & Paralyticorum, een weg die, die deze bind op de ziele, eens zogenoten, binnen zes uur, uit de huid, rood zal worden, zacht, niet aan te tillen, van de vette ziekte, een volle, en aan de Beriberi wordt getrokken, zodat niet te hard, veel te diep, kan doordringen, zoals door Cantharides. Vesicula: hierbij dienst, als niet heilige, het rode maken, en de zachte haar optrekken, (ponte disse) versterken, veel vloeistof uit, dubbelaar, en boog, twee Spaanse vliegen, die zijn lympha in slaap, in de kunst van haar breinen, van bladeren opgenomen, zodat niet van zweren vallen. Uit dit soort, in de voet, trekken, zijn, even ver van vogels gebeten, zijnde in arcelezondevandaan, wat lympha is, uitgevloeid, de opening van de spuugbuis blootlegt, ter, maar in de vijver blaken, permitteren, ze zo groot als kalk inkuilen, zodat een korrel krijgen. Similium quondam Tegmenta fronte applicantur, si quis Dezellus Sicbyfjes verder in ock op 't voordeel gelegen, Cephalalgia laborat, ut extrahatur in nullus men boschpijn best, om 't uiteinde aan tetrekken, gelijk thorides post auditus applicant. Venatores tantquam in de vuu mtt Spatubc vliegen achter de oven te zetten arcanum nubent folia, ac flores hujus plantae cibis ca- doen. De jagter in buugen 'tvoor een secrete: herba num venaticorum admirare, ut avidi, dt cupidi effent den, dat ze de blutser, en bloemden in tijden van ver bit op 't wiid zoude t etztn. Radix late cum Zingibere, & Pipere longo confundus Dru tent met Dengbtr, en longe Puper gefoten, Ca, ic Cornento impofita, qui proprie sunt dura tuber- en spuit Lomento gebonden, dat ze yn de barde knuistelen, cula, ic Tophi Amoebicum - molarum, hos cum of Tophi van de Amoeba pollen overgebleven. Geneesmiddel, copiosam enim adtrahit aquam aliosque humores, zelve, icant bet trek: vel tmfrr, in vagrifieden uit. Ambroisenfluit propugnatores hujus flores poslae au- De voorvegters onder de Amboinen, die leven de bladeren gerunt, qua eveneens Saguero infundibulum, en epomen acbler de hoorn, doen aan Saguero, en dringen samut, ut ex impartium fide audaces, sol bellifolia fine, daar van om na uit gelst tout te orden, als zy vege-Floris forma, ingratus lupor, nec levis ardor radicis trun. Gedaan riet de bloem, viz: imitak, en declarant hanc plantam adfinem esse frutice Tupra, zagte brani van de hoofdroot, bewijzen dat dit kruid uit bro soexto defensepro, qua quidam filvarum, sed Aupade maagvliez, zy van een haver, boven libel bejecte-brutal vulgata, qua et femina sentitur, atque sic radix ivus, en gestammt flamma filvarum, sive Ampulatus, decimator mas, quando sterilis fit. Velie men uit de vijver, en drijft in de ictis vescicatoria voor 't niet ameiuste, om dat 't overal gebruikt is. Tabula Centum sexagina Oslaavet De honderd achtenvijftigste Plaat Fumam exhibebat, quis Radix vescicatoria vulgata vocatur, cum Veroot een piem, welke bij 't gemeen de plamboom wordt genoemd. Hic cerutubo pariter A ajlori forma expressit, qua na een uit, meet ick uit, en in grotere gedachten. OBSERVATIO. AANMERKING. Hic est Plumbago Zeylanensis, folio replenda Ocyma- Pis is de Zeylansche Plumbago, met countinkende huis, Quis flore lacteo sive b. M. L. B. 62 Theod. Zeyl. p. 195, als van de Ocymastrum vus Thei b. Irid. 11. L. 11. en de Plumbago foliis petiolatis L. Cus. p. 53, ubi vide reliqua. Zeyl. p. 195, en Plumbago met gelijksoorte blaadjes van de Thei. Cliff. p. 53, alnaar het oog crine ziet. CAPUT LXIX. IX Boek. LXIX Hoofdstuk. AMBOINSCH KRUIBBOEK. CAPUT SEXAGESIMUM LXIX. II OFDS TUKE. NONUM. Pes Equinus. Plantiga. De Voot. Hir, cum humilis plantula est, more Chimaritis super, It is een laag kruidje, een soort van Chamathern terram prorepens, nil adtollens nili petiolo, qui in Aardveld, op de voet kruid pende, tu niti in folia indeoent, ex radice enim primo multi verticem fettdum, dan de Kleine, daar de bladeren opvallen, Propullulam caules, terram incumbemus, plani, qui in sumend uit at iscerte knivenvoor eerst vtele de Kleine voor, quibusdam locis radices iterum emittunt, aliosque in de aarde tergende, hier en daar uitstekend adtollunt caules, potili in summa simplices, aliquando lende, en anderzijde kelleleii oprichting die meestal takeld, zomer-autem plures exuerebant, in recti in caules dimittend, tyds meer bij elkaar liggend. Ditzes opgerekte Sellene die in ca. pedis altitudinem hebben, en quivis in ver- zich omtrent ten balve van voet boog, en in de Ursinoglo en syri occurrit complex sukkulentum folium, tot orbem dispersum. Tot ten enkelde blad, in de rond is uitgestrekt. Folium cum illo Chromis convenit, vel propius cit blat gelict na de Chromasicus, of tarduit, ej ad illud Asari ad cedit, clt enim rotundum, sett pauander na de Alarum, te ve ten meejl regt rond, of vit Ut latius quam longum, i non ad unam partem brether dan lank, mut bet nut aan de tene zyde echnklolificatum tet, ubi petiolus immitterut, atque hinc ve badde, daar den Gleel ingelaten ver d, tn daar dvoř equi pedem refert, magnitudine denarii, inque locis een paarden bot verbeeld, in de groote e ontdekking, umbrolis inperialhs magnitudinem ot imct, ad oras rob aan schaduwvallige plaatsen mk tan een real, aan de tundis dentibus dentatum, in quibus etiam breves kanten nut rond tidjen getoegd, daar aan men oakhf’ conspiciuntur apices, funeque porro tenuis, glabra, te spitijet ziei, dun, glad, doch suat gefronst, vagent ac parum linuola ob teneritudinem, lubtus intricatis, zyn teerbeid, van onderen met uitloeiende, verte kant ze protuberantibus nervis distincta, arte virentia, la- malse blyde-groot, van smak kruidachtig, nut echnklporis herbacei cum iubtili amaritie, ad illaNdillum tielc bitterheid, na de valet- Epitrekxnde. Iqaatici adccdentis. Florculi progerminant brevibus in petiolis, prope lampet kmen v oort tp zeer herte groene kleeltjts, digt radicem propugnait liniantes, funtque violacea, fuica- by de scortei, zijnde lichte knollen, bruinaebtige Ino- capitula, florescerenaa, nihilque hos inflorescere, ptn, die zouwat na bloempjes slyken, en daar volgt tl tur fruttus. Undique o radice folculos emittit albos, gten vracbten op. Ilei zend zynewitke beertjes als dun tenues referentes lumbricos, amplumque aucupatione veomun rundm uit de ivoortel, en bliaal ten breede cum. Radix alba est, vilis, de tibia. pulmuis. De ivoortel is vdt, gering, ten lajelacbiig. Numen. Latentie. Pes equinus. Malalce Pancgang. Bellum Naam. In 't Lexicon. Pes equinus, 't Malus Panca. In 't Duits. Paarden-vorst. Quidam hanc quoque Malus caena. In 't Duits. Paarden-voeten genoemd 't vocant plantam Danus Cucurbita, foliis, quod in 't Maleys. Danus Cucurbita, van zije gevangen nomen etiam gerit. Sirattida Amara, quae hujus ulvae Lacerta, vaskelijke rutam droogt, de Serratula Amara, Ursus hebetur species, licet herba: fit quam maxime dixi vireo r 't whitch boud, boevaal (zeer verschilende inter se di vere. Ponugalli Batavi hanc vocant Fol-kruiden zyn. In 't Portugees op Bataviar, genoemd bet Fol-lio Kabajfo, quod proprie in Hispania Maestruum aquatim, in Raballo, 't veelek eivalt in Spanje de vallei-Bisp, -cura est. Gallicae Caledonum manuora, in 't Ter nataans. Cofodii manuora, tot i veorm-vina. Ceterum Colodii nus, Oebat contra btflen, anders Colodii manu, dat Oebat tegens de worms. Amboinice Alfotelia ambum, folium casu vtemen. In 't Amboins. Alfotelia Laan, dat is blad, nisi aures referens, item Alam Ribute, jusur Jalui lymfi' in 't Ajaun Ribute, dat i bal: /ohs m, m fwiiuw systemen caput. /OTJco in 't regter, blad, op 't Live. Ajaun Lapetot. Eridoaat Bijst malaun. Valcijce Paysab. Bijst malaun. Baleys Faydoh. Locus. Ubique in hortis crescit juxta salsum, ut in Plaats. Liet xvaji ner al in d: tuintje langt dt bagen, aponum, ob ejus vero usum de induurie, colitur in solo in oude it! vi id, docet vegens in gtu bruik vardebet met arcuolo pannum, quod humido, Hiberni folia gerit ampla, opzet onderboude, en aangequetst op eenkuirotte, die obscure virentra, qua vero Soli exponitur, melius neat vegetate is, daar bet aan grote, en lonte-groene cruda edibat, est quae porro nota per totam Indiam bladeren gewint, dixb Let getne ter Zonne blaat, is best Orientalem. Topam in ramo ceste, coort bet ovend febier door gebtll Ooji-lndien. 