title: Locupletissimi rerum naturalium thesauri accurata descriptio, et iconibus artificiosissimis expressio, per universam physices historiam ?opus, cui, in hoc rerum genere, nullum par exstitit /ex toto terrarum orbe collegit, digessit, descripsit, et depingendum curavit Albertus Seba ...
creator: Jansson-Waesberg. | Laan, Adolf van der, | Seba, Albert, | Tanje, Pieter. | Wetstenius, J. | Willem Smith.
text: Dit is het wyfje van den boven befchreven PLilazder, met ha- re jongen, die zy in cen zak of beurs onder den buik draagt, met let. A aangewezen , en die van binnen zacht, wollig, en haairig is; diergelyke de Natuur aan geen van dit foort van ge- dierte gegeven heeft. De boríten , die in de opening van den zak onder dea buik gevonden worden, zyn met zes, en eenige met acht uiertjes voorzien, naar het getal der jongen melk ge- vende. De zeélve komen naakt en blind ter wereldt, De moe- der vat de zelve met hare voorfte en vingerige poten, en fteekt Ze in haar zak , of beurs, die als eene baarmocder zelf is, waar in zy hare jongen kocftert, voedt en bakert , om ze niet alleen voor € koude en ruwe lucht, maar ook voor ander ongedierte te be- waren. Voor dat zy de oogen kunnen openen laat zy ze niet Uit; maar wanncer zy zien, gaat de moér met haar ergens op cen heuveltje, daar zy oordeclt vry en veilig te zyn; ontfluit haren buidel, lokt hare jongen daar uit, en brengt ze in den zonne- fchyn te luchten, om zich met haar te vermaken. Op het ge- ringfte gedruis, of onheil, dat zy befpeurt , of meent te be- fpeuren, roept zy hare jongen weder tot zich, met dit geluidt: Ti, tik, tik, waar op zy aanftonts gchoorzamen, en aan komen lopen, zich in haar moeders zak verbergende, die dan terftondt met haar wegloopt , om het gevaar te ontvlieden; het welk zo lang gefchiedt tot dat zy bekwaam zyn haar voedfel zelf te zoe- ken, en haar moeders zak , die bakermat, wieg en vertrek te ge- lyk is geweeft,.te klein wordt om haar daar in te houden; dan byt de oude hare jongen van haar af, en leert ze voor haar zelve zorgen. [Lodewyk Hennepin in zyne Nieuwe Ontdekkinge in H5 N Gondyk Amerika, oJ. 126; belchryft mede deze Bofchrat.] om. I. quatuor 6 Aanbiddelyke wysheit des Scheppers! die voor alle dieren naar hun aardt, "t zy groot, "t zy klein, al wat tot voortteling, op- vocding, bewaring, enz. nodig is, befchikt en gefchapen heeft, op dat geen der zelven noch in hungeflacht, noch in hunnefoor- ten, ooit of ooit kome op te houden , des men reden heeft van in cene heilige verwondering uit te roepen: Geen. dier, boe klein op aard' , geen teder. &ruidt , Dat niet roept , zonder [lem den Groten Scbepper uit. Num. 53. feng Bofchratje, of Philauder , verto- nende zn beurs of moederzakje. Men ziet uit dit open moederzakje de uiertjes reets van bin- nen bylet. B. Het meefte getal der jongetjes zyn wyfjes, die haar beursje digt gefloten hebben. Num. 4. Tlaquatzin, of Tai-Ibi ganoemt by die van Braxil; bet wyfje. Dit wyfje is van een ander geflacht als het voorgaande. Her- nandes geeft het den naam van Z/zquatziz , en de Portugezen noemen het Caberro domato , dat is in 't Duitfch een Bofzbraf. Zie Rajus $yz. Animal. 4l. 18p..— Dit beeftje komt met het vori- ge in Basic en verwe overeen, uitgenomen dat het wat donker- der bruin, en dat het hoofdt veel groter en dikker is dan dat der Philanders, gelykende meer naar een kattekop. De oogen zyn groot en van een fierlyken helderenglanfch. De ooren zyn groot en breed, neerhangende, kaal, bruin, en zeer dun. De baardt is zwart-haairig rondom den korten bek: boven de oogen zyn ook cenige GENES Het draagt de borften tuffchen de achter- fte . 598 RERUM NATURALIUM quatuor mediocris magnitudinis papillas emittunt, lata czterum & valde protuberantia. —Partu quovis uatuor ejicit catulos. — Cauda quoque, ab initio per dimidiam digiti longitudinem nigricantibus pris hi- fiis, deinceps ad finem usque quadratis Íquamis, quas tenues pili veftiunt , obducitur. Marfupio ta- men pro recondendis catulis caret haec fpecies. Vicus idem, qui Philandrorum, folia, fru&us arbo- Lum. Gc. Num. 5. —dSerpeus, Zimericana, maximo im honore babita. Venuftiffimé pi&a hzc Serpens, incolisque fumma veneratione culta, à prifcis Scriptoribus inter 44m- muodite fpecies recenfetur ob caudam admodum duram , firmamque , craffarum vertebrarum. appofitu coa&am, brevem & acutam. Vid. Prolegomena. — Caput ejus retro latum, anteriora verfus elongatum , naío canino praeditum , tenues cutis Íquamulas colore ex cinereo diluté grifeo infe&as gerit longá lineà bruni coloris fupra frontem decurrente. — Concinna caeterum variegatio hic confpicitur, dorfümque oblon- z ornant macule, diluté flavefcentes, fufco pigmento, catena inftar, claboratm. Reliquum corpus , find modo comparatum, diluté grifeis, & fübfpadiceis maculis, oculos quafi in medio referentibus , Lis puncta nigricantia undique denfiffimé diftinguunt, pollet. — Sola cauda punctis caret, cujus tenues quamulz, fubruffi & crocei coloris, albicantibus quafi tzniis fimbriate , maculas in medio nigricantes , marginibus nigris circumdatas, ad extremum usque oftentant. Num. 6. Quatoztli fen Auvicula, Carduelis , minor , Brafilienfis. E montibus Tetzocano Brafilis oriunda, juxta Fraweifci Hermandefü deícripionem , dimidium capitis albà criftà ornatum gerit. Collum diluté rubet: pe&us gratiflimum tonum purpureum refringit: pennae cum alis ex faturaté rubro purpurafcunt, Dorfum & cauda ex nigro fufci funt coloris; dum venter to- tus dilutó flaver. Roftrum & pedes flavi funt. Num. 7. Ramus Arboris Ferri, Americana , cum foliis €9' floribus. Folia oblongo-rotunda , craffa, faturé viridia, firmis nervulis fibrisque, coftarum zmulis, pertexta. Flores longis innixi petiolis , pürpureo-rubri, floccofi, ftamina emittunt tenuia, flavo apiculo pradita : florum color nonnifi tardiffimé elanguefcit. Z4cajow Pifonis zsmulum ferà eft hoc vegetans. Lignum ejus, faturaté fufcum , é filis quafi ferreis conftat, juxta fe invicem ar&tiffimé coagmentatis: folida & homo- genea é maffa fufam feré diceres univerfam arborem , E mirz eft duritiei; refecta tamen & arefacta fi- bras manifeftiffimé diftinguendas exhibet, tubulis quafi fimiles, licet minim pervie fint, fed folidz & refinà infir&z. Si lignum, aliquamdiu in aqua maceratum , dein folis radiis in aprico exponitur , fila- menta ejus fenfim à fe mutuo fecedunt, tuncque apparent omnia ejusdem craffitiei; & adeo refinofa, uc ad candelz flammam accenfa tota conflagrent. Arboris cortex diluté grifeus unà cumligno in ufus medicos trahitur, utrumque variis in morbis commendatum , pracipué verb in Lienis obftru&ionibus, per gravia animi pathemata productis. — Fr. Valentinus in Hiftoria ftirpium Amboinenf. refert, Zfrborem Ferri fte benen, gelyk een fchaap , met vier matelyke uiers. Deze brengen niet mecr dan vier jongen teffens voort. De borften zyn breed en dik uitgezet: de ftaart is mede aan het achterfte cinde, ecn halve vinger lang, ganfch donker ruig-haairig; verder met kleine haairtjes over de vierkante fchubben bezet , tot het uitein- detoe. Deze hebben geen zak om hare jongen daar in te ber- en. Zy genceren zich , gelyk de Philanders , met bladen en oomvruchten, enz. Num. s. Slaug uit de Spaanche Weff-Indien , vvelke in grote suaarde «wordt gebouden. Deze flang is ongemeen fchoon getekent, van de inlanders zeer hoog geacht,en cerwaardig gehouden. De oude fchryvers heb- ben dit geflacht onder de 4z;zodytes gerekent , om dat de ftaart zcer hard en ftyf van dikke wervelbenen in een gedrongen en kortpuntig is. Zie het Zoorbericbt. Deze flang heeft cen breed achterhoofdt , langwerpig naar voren , met cen hondeneus; is licht afchgraauw over de fyne huidíchubbetjes, met cen lange donker bruine ftfecp over het voorhoofdt: verder fierlyk gevlakt, en over den rug met langwerpige, licht geelachtige, plekken, die kettingwyze met bruin uitgewerkt zyn, voorzien. Van gely- kenis het ganfche lyf met licht graauwe en bruinachtige plekken, als met oogen in 't midden , en overal met kleine, zwarte, ftip- penalsbezaait. Hcet ftaart-einde alleen is niet geftippelt, daar de fyne huidfchubben rosachtig en faffraan-geel zyn, met ganfch Witte werken als geborduurt, en zwarte binnewerken, met zwar- tc fomen ten einde toe uitgefiert. Num. 6. Quatozdi, of vogelken , zynde een Keine Diffelvink , uit Brazil. alto Deze fraaie Diftelvink komt uit het gebergte van Tetzocano, in Brazil, volgens de befchryving van Zrazcifcus Hergandes, H heeft een witte kuif ter halver wege van 't hoofdt./ Voorts is hy licht rood over den hals, op de borft fchoon paars weérfchynend: de pennen en vlerken zyn hoog purperachtig rood; het bovenly£ en de ftaart zyn donker bruin, en onder het ly£ is hy heel licht gecl. Hy heeft cen gele bek, en gcle poten. à Num. 7. Takje, met bladem en bloemen, van den Taer-boutboom uit de Wefl-Indizn. De bladen zyn ovaal-rond en dik, donker groen van verwe, met flerke zenuwen en vefels geribt en doorwrocht. De bloe- men, die op lange ftelen zitten, zyn purper rood, vlofüig, met kleine bloemfteeltjes , die een geel knopje hebben , en uit de bloemen fchieten. De bloemen bcehouden hare verw lang eer zy afvalen. Dit gewas gelykt wel naar de Zrajoz van Pifo. Het hout van den Yzerboom is donker bruin, en doorgaans als uit yzerdraadtjes het een naaft het ander zeer digt in malkander ge- voegt, als of het uit een ftuk was, het welk den gehelen boom uitmaakt, die ongemeen hard is; maar wanneer de boom afge- kapt en droog geworden is, kan men de draden daar duidelyk in zien, die zich als buisjes vertonen: echter zyn het geen buisjes; want zy zyn alle digt en harffig. Als dit hout cen tydt lang in "t water, en naderhandt in de open lucht, daar het door de zon wel kan befchenen worden, gelegen heeft, fcheiden zich de draadtjes van elkander: alle zyn zy van cene dikte, en zo harftig., dat, als men een draadtje daar van by eem kaars aanfteekt , het zelve ten einde toe uitbrandt. Deze boom hecfteenlicht graauwe fchors , en wordt , nevens het hout, als cen geneesmiddel gebruikz tegen verfcheide ongemakken, byzonderlyk tegen de verítopping van de milt, die door zware ontftelteniffen hare behoorlyke door- ftralingen komt te miffen, Frangois Valentyn, in zyne Befchry- ving 'j7/ // 1 fh ) J s S A I, 2 2 7 A NS SN 2 2 li Vi /! 7l J MIA, 1h A A p T Ze AL a 25 T A A WIL f | ii AA NS SS j^ s DIEN orta n - zi T e p i, 27 1 7 A. CC b, / 7 NS NN SS NN NN N NS SN x M NS NS NN SAN M WS ANNE NNNSN NN I MON QU AU i yi ; j zu n N ) 3 TIU) Is TUM DATA ENTM ; HTBZZ s ^ N SONS Aras Í MACARESH T» e DX Ai (| hir j / P : ; UN SN XC ; li li foro aires. EN NNNSA : d rstiiyANREO, - Ei l ji 5/7 IXDE | [ni Z 2 NN WM ZA CH 977; . T C, - VIT MER | Won 2 T RV SRNQUNY P 7 CREBMES 4h i: ), : -üÉ-——— 2 EZ [/, NAR A AT ALIAS LAE EI ) 2 |] cux 1/3 N NW N y, ANNE TS INN NNNM BESSNNSONNS WR N S NN NN SS S T A n SM NN 7 L^ A uv 7, SS AN SESS / j/ Nd n MN — AUTEM T À i ld US : : SEEN ERR 7, (OCC 726/47 zs e NS SO 27/17, 1 * os ar / Al [7 / Xm j 7 MXTWCGST SRM Ny SN IIT] NOMEN NL) N ! ROSA X 2 A AL -— DROWIPE —À AM NEUE ^ E 4] : ER. | z ; Z ASNSN SESSSNSSS SN S S SESS lt Y SESS « ' 7 j j j ' | j ; j TZ z j TL S SESS : NN SRNS S SNSSNSS 3 / NN ! SRNSSESISMIM 3^ : 7) 1777 ; 2 SN 1g lg M // 2 A ZA SS S SS SS SORS 2) 2 NN SE 2 NN / [ ; MS T p 2 I : ENPNES S : SESS es, ENS SSNS SSNSNNAT Sn SS S : Ms ) p ; 7 SUN NS S SENSN SSSNNS A rr, : AN SN QU s « 7 77 SS NS N A 7 W NN NM SUN oZ 7 N SAN NS N NS NS SINN N W D ARS NI i (t SENSE NS NS SESS SESS SS SENSN N NS SENI ) NN SN 7, 7 A 7 LZ. 2 A P a, NSXIS 7, NS : NS 3 * z 7 / 7, 7; NN X : n. : Yo. 7, / f 777 (A), MENSES S OMA | j / n ANS NOSSNSNNS ? : T, 2 ; ; / (Aff cr) or LZ 77 T "7. T e 7 9e Lu xA LR LA a NW t) NNONT x3 ES S NS T AER NN T 1 ———À 2 7 (/j inii /, —- LÀ, D Lr aL rr Pr, (8 ) N / f s 77 / AA) ) MONS NV cS AS ure ; j i T, /f! NN o AMAN, / ! NH SN JM S SNARENS ESSEN RN 7 í / ; $^ NAI N NS T ; MI RON ON N VIP CRY RR ENSE UR SEXE ORNA , 1 ANT NS S MES S S dd M ( ) f jy DAS n S ls / / Y DA S fd, A AT JA, T, 7 4 /n /Á 7 /] 1l / — RE m ur tms SS NS Z2 247 7 PA (i JAM UP d SUA ge Ny SE / 7 WS DANS SNR X À ) ^r ! if SY SN ARAM AN NA NM M 3 j V j (^ C TN /j IN | Qu M h MOM N NN j AL RU DS RENATA TA y i jw u Un ARM Y JAM J rn A ( i l I HE. 22/2011 AP 7 1 " e y 7l TER LT i -: Hj EY TJH i&^ S, A "OR 07 $i 59 alto & re&tiffimo , nonnunquam tamen & paulum finuato , trunco exfurgere, ejusque lignum ad conftruen- da zdificia adhiberi, —Fru&uum & foliorum forma, icone expreffa , in V. Tom. Horti Malalarici videri poteft. Num. 8. Inufitata híc cernitur multitudo fuaveolentium flofculorum , dilut? luteorum , qui, Ramus Arboris, "Americana , Oytifi ditta, cum foliis, flore €9 frudia. longis tenuibusque fuftentati petiolis, ramulos laterales, in extremum acutiffimum, inftar 4fcacie moffratis, definentes, un- dique gregatim obfident, parvis hinc inde foliolis interfitis , quz corculi animalis feré formam referentia , ad infernam ramorum partem foliis ztrboris Ferri magnitudine vix cedunt, Horum ramuli ng undique ftipantur. Capfulz fe- uctus , poft florem provenientes , filiquz funt planz, late, femina dura, plana, continen- fed quafi in gomm curvata & valdé irregularia. minales, feu fr his tamen minus zqualia funt, tes... Cytifi porro lignum admodum nodofum eft , hisque in oris fatis notum. Jacobus Breynius, juxta c3, quz à Nob. D. Simone Beaumontio acceperat, pro parte lignum ifthoc defcripfit. Num. 9. Flofculi albidi tenuibus longisque infiftunt petiolis , ex alis pedunculorum foliorum enatis Ramulus. Arboris Myrobalanifera, Chebula, Americana. pluresque fi- mul congregati illorum faftigia ornant. — Folium craffum , figure irregularis. Num. ro. acia, fe» Ungue de Gato, forma Katonconnz. Frutex hic, in Malabaria crefcens , Philandris admodum in deliciis eft , qui hunc fi alicubi invenerint, con- Ícendunt, ejusque fummos quosdam ramulos decerpunt pro vi&u fuo. Idque in Orientalibus pariter ac Occidentalibus Indiis verum effe, unanimi confenfu perhibetur. TOMBIMLSMAPUTPRCT OG TTSIMSEE ETASETPTIM AO Num. r1. Serpens. India Orientalis, IN1intipolonga di&a, elegantiffima, marma- rei coloris, capite flo[culis ornato. Univerfum corpus colore Hepatico füffufum dilute cinereá flavedine, marmoris inftar, pulcherrimà va- rigatur. — Variegantes maculz alicubi nigro fufcis, alibi albiffimis marginibus diftin&z funt , idque per omnes fquamas cutaneas obtinet, quz & ipfe, plurimis in locis, Frons, proportionatz magnitudinis , fquamis majufculis, dilutiffimé flavis, in flofculorum for- Oculi grandes ex cocrulo vivide relucent. plenus, in ambitu craffis Íquamis fimbriatur. Lingua alba, fatis longa , bifurcata eft. brantur. mam difpofitis , veftitur. ving der Amboinecfche Nene zegt, dat de Yzerhout- bomen hoog en heel regt van tam opgroejen , zomtyds ook wel wat bochtig, en dat het hout tot timmerhout wordt gebruikt. Zie de vrucht en bladen daar van in prent. gebragt in *t 7 Dee] van den Hortus Malabaritus. Num. 8. Tak ean dem Stokvifch-boutboom , uit de Wefl-Indien , met zyue. bladen, bloemen en «rucbten , maar "t leven gefueden. Hy is ongemeen vol licht gele welriekendebloemen aan de zy- de-takjes, die op hun uiteinde zeer puntig en doornig zyn (ge- lyk die van de inlandíche Sleedoornen) rondom met bloemtjes koppelswyze bezet, op lange, dunne, fteeltjes, met kleine bla- dertjes vermengt, die de gedaante van een hertje van cen dier EROS en naar beneden aan de takken van den boom wel zo groot zyn als de bladen van Yzerhout-bomen, maar niet zo ge- lyk; want deze zyn als gebogchelt, en heel ongelyk van bladt. De bladtakjes zyn rondom met doornen bezet. De vruchten, of zaadhuisjes, dic na het bloejen te voorfchyn komen, ,zyn PE hauwen, of peultjes, plat en breed, met platte, harde , zaadkor- rels. Voorts is het Stokvifchhout knoefterig, en hier te lande wel bekend. Volgens het geen de Wel-Ed. Heer Simon van Beaumont daar van hadt opgegeven aan den Heere Jakob Brey- nius heeft deze laatíte dit hout ten dele befchreven. Num. o. Takje van een Weff-Indi[chen Myra- wd belleboom. De zelve heeft kleine witte bloemen aan lange dunne ftclen, dic uit de oxelen der bladftelen fpruiten, en aan de topcindens figillatim ex fufco quadantenus inum- Ri&us, incurvis acutisque dentibus Squamz veniris transveríales , zich koppelswyze vertonen. Het bladt is dik en ongelyk in gedaante, Num. ro. Acacia, of Ungue de Gato, vam de gedaante van de Katonconna , «it Malabar. Dit boomgewas grocit in Malabar, en wordt van de Philan- derdieren zeer bemind. Als zy die bomen vinden, klimmen zy daar op, en halen cenige van de toptakken naar beneden, om ze te ecten, zo wel in Ooft- als in Weft-Indié , gelyk daar cenpa- rig van getuigt wordt. ZEVEN EN DERTIGSTE TAFEREEL. Num. :. Oof-Indifche flaug , genaamt Nintipolon- ga, van vere fraal gemarmert , en op bet boofdt met bloemtjes vvevfevt. Dit is een der fchoonfte flangen, die wy uit Ooft-Indi& hebben bckomen, over het gehele ly£ leververwig , met licht afchgecl fraai doormarmert. De kanten van de marmering zyn op eenige plaatíen met donker bruin , en op andere met heel wit afgezet over alle de huidíchubben, die mede op vele plaatfen ieder in 't byzonder eenigzins uit den bruinen befchaduwt zyn. Het voor- hoofdt is evenmatig groot, met grootachtige fchubben bloems- wyze bekleed, heellicht gecl. De oogen zyn groot en helder- glanzig blaauw; de bek, die vol fcherpe, kromme, tanden zit, 1s rondom met dikke fchubben gefoomt. De tong is wit, en vry lang gegaffeld. De onderlytíche grote dwarsíchubben zyn P2 helcer 6o RERUM NATURALIUM transverfales, magna, nitidé albicant: quà hz definunt, prope anum, cauda attenuata in acumen con- vergit. j j s Num. 2. Tamandua, Murmecophaga , "nericana. Uti in Indiis Occidentalibus vulgare admodum eft hocce Animal; ita ex Orientalibus translatum ha&te- nus nullum igpimnss quin ne audivimus quidem, ibi dari, aut inveniri; ' Quidam Eruditorum miras fibi de eo ideas finxere; dum alii Leonem Formicarium , item. Formicam Leonem , alii Formicam Vulpem , non- nulli etiam. Formicam Lupum ilud appellarunt. D. Poupart , AG. Acad. Reg. Scient. An. 1704, pag. 235» adnotavit, grifeum illud effe, & Aranco fimile; quum Formicas dolo aucupetur: que quidem compa- ratio nobis admodum inconcinna videtur. — Baftamantinus , qui integram. volumen confcripfit de Repti- libus, quorum in facris paginis mentio facta eft, Myrmeco-Leonem , quo nomine illud ab aliquibus infigni- tur, pro Scarabzi fpecie habet, quz Scarabeus corniculatus audit, & à Germanis Scbróter , aut. Cervus vo- laus vocatur. , Omnes hz alizque plurimz defcriptiones nequaquam exprimunt veram hujusce Ánimalis naturam , cujus heic icona ad vivum exhibemus. — Varia illorüm hàbehturgenera, tam forma, quàm colore difcre- antia. Quod hic reprzfentatur, helvi eft coloris, molli pilo, pe quafi emulo, veftitum , curto col- L ; latis armis, longo angüftoque capite & roftro, quo longa protenditur lingua, captandis & intro trahendis formicis, qui vi&us eft, accommodata. Conditor lapientiffimus ifthzc Animalia talibus or- ganis donavit, quibus opus erat, ut pabulum fuum pro guftu & lubitu fibi comparare poflent. Pedes antici , Urfinorum muli , prater digitos communes, tres defuper alios (aliquando unum duntaxat) fin- guli erunt , quorum quilibet incurvo ungue, medius tamen maximo, armatur: his terram eruendo, ni- dos formicarum querunt, & emungunt. Nares quamproximé ori adfitz , anguftz , pis quibusdam , quafi myftace, hifpidz funt, quibus olfaciendo explorant, ubinam pabulum ipforum lateat. Auriculae oblonge & pendulz funt. — Pedes poftici hujusce fpeciei, uti in Urfis, in quinque digitos fiffi funt, lon- gis incurvisque unguibus munitos, latis praterea calcibus innixi. — Cauda longa, pilofa, in acumen con- vergit, quà, Simiorum inílar, arborum ramis fefe quàm fortiffimé adfigere valent. — Mares infigni pene donati, tefticulos intus fub cute reconditos gerunt. Formicz, uti lit. A demonftrat, tam minores , quàm majuícule , his Animalibus in vicum cedunt, ufibus hominum, przcipué vero medicatis , haud minus infervientes. Num. 3. Hzc aliam omnino prz fe fert faciem , quàm prior. paulum grandiores , rofirique pars inferior nonnihil prolixior. Lingua priori non abfimilis, guíta, capiendis & ingerendis formicis apta. Armi quoque lati funt; corpus breve & craffüm. pedes craffum protendunt digitum , lato curvoque ungue armatum. damandua, feu Coaty , "nericana, alba, altera. Caput multo brevius, auricule minores, oculi longa, an- Antici Poílica crura pedesque Urfinorum aemula. Pilus albicans, quafi laneus, [gr feré , quam przcedentis , eft : ficque & crifpata cauda. Hacc- ce rariffimas inter fpecies cenfetur. — ZEt iopes Surinamenfes Coaty vocant, & referunt, quod prehenfze adeo íefe conglobent, pedibus quàm firmiffimà ad fe mutuo contradtis, ut, nifi fponte fe rclaxent, helder wit. By de opening aan den ftaart , daar de dwarsíchub- ben cindigen, wordt het ftaarteinde dun en puntig toclopende. Num. z. Zmerikaan[che Mieren-eeter. Dit dier is zeer gemeen in de Weft-Indi£n; maar uit Ooft- Indié hebben wy 'er nooit bekomen, zcelf niet gcehoort, dat 'er gevonden worden, of zyn. Verfcheide geleerden hebben zich wonderlyke denkbeelden daar van gemaakt. : Eenige hebben het ILeo Formicarius en. Formica. Leo (Mieren-Leeuw) andere Ferzica Vulpes (Mieren-Vos) zommigeook Forzzica Lupus ( Mieren- Wolf) genaamt. De Heer Poupart. heeft in de Memoires de I 4cad. Roy. dei Sciences van "t jaar 1704, BI. 235, aangemerkt, dat het graauw was, en heeft het by cen fpin vergeleken, om dat het de mieren met lift weet te vangen. Dit is, naar onze gedachten, ecn flechte vergelyking. Baftamantinus, die cen gehecl boek over het krui- pend gedierte , daar in de Heilige Schrift gewag van gemaakt wordt, gefchreven heeft, verftaat door Afyrmeco Leo, gelyk an- deren dit dier noemen, cen foort van Scarabeén, genaamt $vara- beus corniculatus, dat 1s gehoornde Schallebyter, of Kever, die in Duitíchlandt Scbrófer en «liegende Hirfibe gehoemt worden. Alle deze, en mecr andere befchryvingen komen niet ovcrcen met.de rechte natuur van dit foort van dieren, het welk wy hier naar 'tleven in plaat vertonen. — Zy verfchillen ook in hun ge- flacht, zo in gedaante, als in verwen. Dat zich hier vertoont, is vaal, glad van haair, en wollig ; kort van hals, breed van fchoft, lang en fal van hoofdt en bek, met cen lange uitftc- kende tong, waar mede zy de mieren, daar zy van leven, weten tc vangen en in te flikken. Om de zelve naar hun fmaak en zin 1€ bekomen heeft de wyze Schepper der Natuur deze beeíten E EPEn Aan de vooríte poten , die als Beeren-poten zyn, ebben zy, behalven de gemene klaauwen, drie klaauwen aan €lkc poot (andere hebben "er maar cen) en ieder klaauw is bezet explicari met een krommen nagel, daar de middelíte de grootfte van is, Waar mede zy de aarde opkrabben, om de neften van de micren t€ zocken en te roven. De neusgaten zitten digt aan den bek , die fmal, en met cenige haairen, als een baardt, voorzienis. 7 Ínuffelen en ruiken waar hun fpys verborgen is. De ooren zyn langwerpig neérhangende. De achterfte poten van dit flag heb- ben vyf klaauwen, gelyk de achterpoten der Beeren, en vyf te- nen, met lange, kromme, nagelen, en brede hielen. De ftaart islang, haairig en puntig toclopende, daar zy cen grote kracht in hebben, om zich daar mede aan de takken der bomen vaft te houden, als de Aapen. De mannetjes zyn voorzien met een groot lidt , of mannelyke roede , waar van de balletjes binnc- waarts in de huidt verborgen leggen, met let. A aangewezen. De Mieren, die tot fpyze dezer dieren mede gefchapen zyn, Zo wel de kleine, als de grote, in hunne foorten , zyn ook tot dienft van den meních, voornamentlyk in de gencesmiddeler, gebruikelyk. : Num. 5. Twede foort van Mieren-eeter uit de Spaan[che Wefl-Indi&n , zynde «wit. Dit diertje is ganfch anders van gedaante als het voorgaande. Het hoofdt is vecl korter; de ooren zyn veel kleiner, de oogen wat groter, en de onderbek watlanger. De tong is, gelyk dic der vorige, lang en fmal, om 'er de Mieren mede te vangen en inteflikken. Zy is mede breed van fchoft, kort en dik van ly£. Aan de voorfte poten zit eén dikke klaauw , met cen brede , kromme, nagel voorzien. De achterfte poten en benen zyn als die van de Beeren. Het wit haair is wollig, en wel zo lang als aan de voorgaande, als mede de omgekrulde ftaart. Dit is een van het raaríte en feldzaamíte foort. De Negers in Suriname noemen zc Coa£y, en zeggen, dat zy gevangen zynde zich in een rollen, ftckende hunne voeten zo vaft by elkander, dat men is zelve A 2 LÀ ^ i. n ? 2 1) / // 41 /) P AAT L AD 017 2 1/8 MIL ADR n An ^ 7 APA «i^ j j/ per INA 7 1 " A 7, M A ZA / 2/5 LN A ( ", ML 177 177; Pi 7 7 0) 1 7 (/ á I, 77, Ir P Mo Vue 7 2/1 Js LN Á Lf, A 21 dp 7 2 Mete A ", E TM A 17 / A ^ I/ 5 dira " P 7 27 d A a. 24 L2 A TES NAA Ui 7 une: o, ^v, ^ AA A i S 22 v p /" SY S Ns NN NS NS SSSS 777/ A 1, ih 7 " L7 7 p uL TA , / III LM 1, 7, AP A 7 "7, A A A 17, I, 7 ATUM EAE 7 I "n uin ip 2 "T7 177 AN "i AI TP y A U, (LAM ] 20/711 AT A 4/514. (LU e MM 2/77 ZA (05 AT, Vil //e 7 7 Ala X VAT Ü y i ;] T, APT 7L " 627 , A l, AZ Ain a M 77 d (/ W 724 7 j / / 2 777 7 A A j Ll / 7 DLE ^ M, 1 , 77 /, 7 77 / P ; / A Ip M / 7 "7 ju 2 7 lg 2 Ll, SS 7, A a M "7 D ^ SN LL ERTSA SSSSSESNS NS ^ S S S SNR: SESS NN NN SS / // (] N SS SS (/ j/// , 9il//1 WI NS SNCS. SN SN 7 7 7 // ] / A Mt j hu SS RN ENS NEN SS SNERNSCUSC SS NS SS ESSERE SS SS SENS m" et uM: NSW NSW A // NS SENS SSNSSSSN po LAS LT cT PA 17A 1, RENS ER. e» A "Tz 7; A NNSNNSE NWINV SN NNI A 7 D ZZ 7 7 P A, rr, 7 7 A AZ 7, [7 / 7, ——Ó A N N | M Y Z T o A NW NM LZ D Pr D A AZ A E LÁ — —- —— —€—Ó— ees N D VM NM TES M WW N ERST ANN NS N NNWN UEM D AL oL JU paa Team ie ——— LÀ A z 7 A 7 S NS SSSNS NS SENS P T 77 o 7 7 7 7. y lg 7 oZ A 77 y A 7 ———— SN NN T SENSN SSSSSENERSNNSINS // Íi. NN SSSSSSSS SSNSSSSSSNNS NS SS SS d NN NT NSQUUNQU A l A QU SS SN SS. ux. SERA SESS SS NS NNSSSNNS Y NS SNNN NN SNSNS NN AZ D A SON A 77 / P 7, , 77 N NN 2,727. A 7 Z 7 A e ZA SN NS SS NN NN SSSNSSNNNNN| SUN SN SS NN SS SENSN SSSSSSSSSSSSSSNNNNNS RESSSSSNSNSSSSNNSNSS CORSSSSSSSESSNNSSANS Z7 Z ZZ A 7 o SES LLL LL — DL mL 7, , //, SMS PN TAB. XX XVZZ9 (/ //. [/ / NI SS NN VN WNS NS o N NOD NN: J ns NY NN NN MU [/ N TOIHRBCS ADU RCOU.CS 61 explicari nequeant. Spiritui ardenti, aut Kilduivel dito liquori , immerfi , minuti fpatio moriuntur. Vid. S.D. H. L. in Hifloria Surinam: An. 1716. Leowardiz impreffa. Num. 4. uis Colubri , omnium minima, mericaua, 'Thaumantias di&a. Capitulum & pennas fi demferis, rdliquum vix minimi digiti articulum magnitudine excedit, Ex Cu- raffavià plures accepimus , variis modis eleganter conftitutas , & diverfis coloribus infignes. & magnitudine difcrepantes , Earum aliz fplendorem viridem »grifeo pennarum pigmento intermixtum , oftentant: hzque ex Indiis Orientalibus oriundz , utplurimum reliquas magnitudine fuperant. avicularum dedimus Rue onc Quz hic reprzfentatur , ex Amcericanis plurima fpecies, inufitatis coloribus, obtinuimus. viam delata, omnium pu elegantiffimum emittit, cherrima eft : fulgore enim incomparabili corufcat. Sub collo vividiffima ex igneo & rutilo miíftura tam fortiter fulgurat, ut oculo- rum aciem perftringat. Supernum dein corpus , alz , pennzque nigro-fufci funt coloris. zris colorem , fpadiceo limbo ornatum, prz fe fert. Dantur earum quarum & nonnullas Surinamo miffas Przgreffis jam tabulis harum Hifpanorum portibus Curaffa- Caput tonum purpureum Cauda rubellum Roftrum longum , re&um, acutiffime terminatur, Lingua in longum fifa eft, quà mel ex floribus exfugunt: unde & Florifuge, aut aves apicularie vocantur. EaoiNum» x . Folia tenuia, anguíla, Erice zmula: rum Geniftella reperitur, dedit defcriptionem. Num. 6. flores diluté purpurei ; papilionacei. fcd folio majore, & minoribus filiculis, Geniflella, aculeata , "Africana, minor, Erica filio. Similis quoque hic loco- fubruffo femine fotis, cujus Lobelius Marum , Africanum, «illofum. Flores tomentofi , flocculenti , ex purpureo rubefcunt, Folia , admodum minuta , Thymi tenuiffimi zmu- la, alba, lanuginofa, forti odore , & fapore amaro, inflar Mari Syriaci , pradia, TABULA TRIGESIMA ET Q GOD AGVERM Num. r. Philander , Orientalis , cum. catulis [pis; in [acco ventris beren- tibus s femina. Philandrorum hzc maxima fpecies Indis, pracipué vero Maleitis dictis , juxta D. Fr. Valentini teftimo: nium, Pelandoc-Aroe, id eft, cumiculus "roefius , audit quamvis non in Zfroe duntaxat, fed & in infu- là Solor numerofi reperiantur , & ab incolis, loco ferinz fapidiffimz , Magnatum menfis imponantur. Idem quoe Autor perhibet , quod catuli inter Cuniculos educentur ; cumque his fenfim confüuefcant quam amiliariffimé , & quocunque cibo utantur ; cujus equidem rei fides fit penes autorem. At mirum tamen eft, quod D. Valcntinus Philandri formam haud ita defcripferit , prout re vera fe habet, & uti nos ejus zelve onmogelyk kan openen, ten zy ze het zelf doen. In een oogenblik zyn zy dood, wanncer men haar levendig in de Spiri- !u5 of Kilduivel doedt. Zie $. D. H. L.inzyne Surinaam[ibe Be- Jihryving , in^t jaar 1718 te Leeuwarden gedrukt, Num. 4. — 4merikaanfche Vogel, van bet allerkleinffe aort , dat "er gevonden-wordt , Thaumantias genaamt, Bchalven het hoofdt en de vcéren is het in *t gehecl niet gro- ter dan een lidtje van een kleine vinger. Wy hebben "er vele, die ons van Curagao zyn gezonden, op verfcheide w zen fierlyk Opgezet, en van verfcheide verwen: ook zyn 'er verfcheide foor- ten van, veríchillende in feldzame verwen en grootte, daar wy ook cenige van uit Suriname hebben bekomen. Eenige van de Zelve zyn groen-glanzig, met graauwe veéren vermengt. Deze komen uit Ooft-Indi&,en zyn gemeenlyk de groottíte. Wy hcb- ben deze vogeltjes in voorgaande Tafereelen reetsbefchreven. De hier verbeeldde is van de Spaanfche Weft-Indifche kuften op Curagao gebragt, en de fraaifte van alle. Hy heeft cen on- gemeen f Rond glanfch. Het hoofdtje is van het allerfchoonfte purper weerfchyn. Onder den hals is hy vurig geel en rood glin- fterende en flikkerende , met cen afftralenden glanfch, dat het 00g der aanfchouwers doedt fluiten. Voorts zyn het bovenlyf, de vlerkjes en pennetjes donker bruin; de ftaart koperig rood, met cen bruin kantje verfiert. Het bckje is lang regt, en hecl pong: het tongetje is lang gefpleten. 'Zy zuigen daar mede de oning uit de bloemen, en worden deswegen Bloemzuigers, of Byen-vogeltjes genaamt. Num. j. Kleine flekende Brem, uit Afrika , met Kleine, fmalle, Madertjes , als. Hei. Sum, [, iconas, De bloemen zyn licht pars, in gedaante als kleine Papilioent- jes. Diergelyke vindt men ook hier te lande, maar groter van ladt , en juris van peultjes ; mct rosachtige zaadkorreltjes, die by Lobel befchrcven zyn. Num. 6. fribamfcb Marum. Des zclfs bloemenzyn geheel haairig , of vlokkerig , pars rood- verwig: de bladen zyn zcer klein, als de fynfte "Thym, wit en wollig, hebbende een fterken reuk, en cen bitteren fimaak » Be- lyk die uit Syrid komt. ACHT EN DERTIGSTE TAFEREEL. Num. i. Ooff-Indifche Philander , een wyfie, dra- gende bare jongen. in. baar. buit-xak. Ditgrootfte foort van Philanderdier wordt van de Indianen,by- zonderlyk van de Maleyers, volgens het fchryven van den Hre. Frangois Valentyn ,' Pelandec- roe genaamt , dat is te Zeggen "roe[cbe Konyns maar zy worden niet alleen op Aroe, maar ook op 't cilandt Solor in menigte gevonden, en van de inwoonders voor een lekkerny of Silabriads voor de grote heeren opge- difcht. Hy zegt ook, dat men de jongen by de Konynen laat opgroejen, en dat zy daar VEU gemeenzaam mede wor- den, en alle fpyzen cetcn. at daar van zy laten wy daar. Het is ondertuffchen te verwonderen, dat de Hr. Valentyn dit Philanderdier niet beter naar zyne gedaante heeft befchreven, gelyk het waarlyk'is,en wy het Zelve volgens de natuur iri voor- Q gaande 62 RERUM NATURALIUM $conas, ad vivum factas, pregrefüis tabulis exhibuimus, Eft autem faemella hecce Americanis Philan- dris , feminis, qum fimillima , nifi quod pilis dorfalibus, aliquantum faturatius fufcis, veftita, & toto ha- bitu procerior fit illis. E Num. 2. Tatw, feu AArmodillo, Orientalis, loricà offeà toto corpore te&íus. Hunc, & qui fequitur Armodillo, remotiffimi , & maxim? verfus Orientem fiti , Indiz loci proferunt , pulcherrimos quippe omnium, qui uspiam reperiuntur. Totum corpus, quafi loricatum , binis majoribus , & minoribus quatuor, fcutis tegitur. Frontem omnem unum conítituit Ícutum , ad capitis formam. con- cinnatum , plurimis interftin&um divifionibus , quz fquamas elevatas fere referunt, & fingulz variis tu- berculis, extantioribus, rotundis & oblongis, margaritarum zmulis, in formam Rofzx dispofitis , ornan- tur. Oculi pariter magnitudine & venuftate eximii, Íquamis ejusmodi offeis in ambitu circumvallantur ad auriculas usque, quz prorfus nude funt. — Maxilla inferior cute duntaxat, pilis experte, veftitur, Os, in acutum convergens , roftrum protendit, porcini inftar, eminentius, & dentibus acutis Ícatet, Scu- tum alterum. pe&tus anticosque pedes & collum tegit, ut motus libere BA puEe n queat ficri. Quz inde crura & pedes prominent, Íquamis quoque ofleis, & fingularibus inter has pilis, porcinis quafi ctis , veftiuntur. — Tria illa, quafi coffata , fcuta, anguíliora, incurvata, dimidii digiti latitudinem fcre füpe- rant, & crafía tenacique membrana, qua colligantur, intus fupra fc mutuo glifcunt. Transverfalium vero fcutorum lita facit, ut viva hzc animalia , dum fefe conglobarunt , rurfum explicare fe poffint. Scutum polfterius maximum totam tegit corporis. pofticam partem , clunes, & crura, ed caudà, quz utrinque fupra & infra paulum applanata, uto tantum articulo conftat , extuberantibus ofliculis 5 Ro- fas referentibus, incifa quafi & cxlata. Bina fcuta maxima corporis fuperni , feu lorica , fupra, hexagonis Rhombis , qui rotundis & extuberantibus officulis, quafi totidem rotundis margaritis, íinguli replen- tur, diftinda & ordine pulcherrimo dispofita funt. — Sex fcuta, totum animal contegentia, ex fenis con- ftant offibus, que una continuaque de materie per Naturam conflata funt. Rhombus , feu dus quz- libet, quafi compofita eft & fimbriata. — Ventrem fübtus craffa pellis , craffis rarisque pilis obfira , inveltic. Pedes poftici, «qué ac antici, Íquamis offeis muniti funt ad limbum usque tegminum , feu fcutorum fu- periorum , quz femora tegunt, cute pariter induta. Pes quilibet tres gerit digitos, prominentes , longis "acutisque unguibus armatos, unumque à poftica parte extantem , cui tanquam calcaneo innituntur. .À- nimal hocce rarum admodum , & haud vulgare elt: nec ejus mentionem ab ullo Authorum factam repe- rimus, preterquam à Frawcifzo Redi, qui minutam icona, huic pulchré convenientem , exhiber. Num. 3. — dat, feu Armodillo, minor , comvolutus. Ejusdem hic cum priore eft fpeciei, fed minor, & in unum quafi globum convolutus. Ita compofi- tos fera nulla poteft lxdere ; quum ab omni parte loricà muniti fint, ob fcutorum rotunditatem & duri- tiem , nec dentibus , nec arcu , nec telis, imo ne globo quidem fclopetari , perforandá. Interim tamen fic convoluti ab hominibus facile capi poffunt. Utrobique & in terra, & in aquis vivunt. Scüta diluté fla- va, ac fi lxvigata forent, renitent. Num. 4. aande T'afereclen hebben vertoont. Dit komt in alle delen met a Weft-Indifche wyfjes-Philander overeen , behalven dat het haair over "t bovenlyf wat donker bruinder valt, en van gedaante vecl groter is dan die uit de Weft-Indién komen. : Num. z. Oof-Iudifche. Ztrmodil , of Schildvarken , fchildt bedekt het ganfche achterlyf, de billen en de benen, be-: halven den ftaart, die mede onder en boven uit een lidt rondom wat platachtig , met verhevene en uitpuilende beentjes als Roos- jes, uitgebytelt is... De twee grootíte bovenlyfíche Íchilden, of harnaffen zyn bovenwaarts als zeshockig geruit, en met ronde opwerpende bcentjes als ronde paarlen in elk ruitje als gevult, en in goede order gefchikt. De zes fchilden, die het gehcle dier over bet ganfche lyf als gebarnaft. Deze en de volgende Armodil komen ver uit de Oofter delen van Ooft-Indié, en zyn van de fraaifte, die 'er gevonden wor- den. Over haar ganfche lyf zyn zy als geharnaif, en met twee Heo en vier kleine fchilden bedekt. Het gcehcle voorhoofdt e[taat uit een fchildt , naar de gedaante van het hoofdt gefchikt, uit cen harde beenachtige fchil, met verfcheide verdelingen, als opgeworpene fchubben, ieder met verícheide verhevene, ronde en langwerpige knobbcls,, als paarlen, Rooswyze gefiert. De oo- &£» die groot en fchoon zyn, zyn ook rondom met diergelyke cenachtige fchubben bezet, tot aan de ooren, die ganfch f Zyn. Het onderíte kakebeen is alleen met een kale huidt over- trokken. De bck loopt puntig toc, met een opgeworpen fnuit, gu die der Varkens, vol puntige, witte, tanden. Klet twede childt beflaat de borít en de voorfte poten, en den hals, om de Yryhcit te hebben van zich te bewegen naar haar wil. Dc benen, ie daar uit komen, en de poten zyn ook beenachtig gefchubt, mct enkele haairtjes, als die van Varkens, tuffchen de Íchubben. De drie fmal gebogene ribbe fchilden zyn ruim een halven vin- Bcr bréed, en glyen binnewaarts over elkander, met een dikke taaic huidt, die deze fchilden vaft hecht. Wanneer zy zich, le- vendig zynde, in een rollen, komt haar de lengte der dwarsfchil- den te flde om haar weder uit tezeten, Ht Brootíle achter- bedekken, beftaan uit zes beenderen, die elk uit een ftuk door de Natuur aldus ge(chapen zyn. Elke ruit of fchub is als by malkander gevoegt, en met cen naadt omzet. Van onderen is de buik dikhuidig, met weinig dikke haairen begroeit. De ach- terfte benen zyn ook befchild, gelyk de vooríte, zo ver als de bovenlyffche dckfelen of fchilden de fchenkels kunnen bedekken, die ook met huidt bekleed zyn. Aan clke poot hebben zy drie klaauwen, die vooruit ftaan, met puntige lange nagels, en een hielklaauw naar achteren, daar zy op fteunen. Dit dier is zeer raar en ongemecn. Wy hebben daar by geen fchryver iet van be- fchreven gevonden, als by Francifcus Redi , dic het in een klein plaatje heeft vertoont, met dit wel overeenkomende. Num. s. Klee Airmodil, im een gerolt. Deze is van het zelve foort als de voorgaande, maar kleiner, en in cen gerolt als een kogel. Gecn ongediert kan haar deeren, of fteken, alzo zy van alle kanten met cen harnas bekleed Zyn, daar gecn tanden, bogen, pylen, noch musketkogel zel£, om derondte en de hardigheit der fchilden, op kunnen hechten ; maar terwyl zy dus opgerolt leggen ; kan de menfch ze gemalckelyk vangen. Zylevenop 'tlandt, en in't water. De íchilden zyn licht geel, zecr glanzig, als of zy gepolyft waren. Num. 4: TJP E.$-A UV. M U:S. Num. 4. Pfittacus , Orientalis , exquifitus, Loeri dius. Elcgantiffima. hec avis dono mihi data eft ab. eximio Viro Amftelzdamenfi, qui illam, ab Indo quodam Domino , ob miram pulchritudinem & loquacitatem , ex Amboina huc translatam , quingentorum floreno- rum pretio emerat, paula a Jamen mortuam. In aliqua ex Infulis Papoe excluía erat, variasque lin- guas difin&é & prompte, hominis inftar , loquebatur... Mane coram hero fuo, cui fidcliffima eràt, can- tilenam quafi matutinam modulabatur , tumque ei acclamabat: Goede morgen Sinjor, een W'ynfopje. Hoc- ue & circa meridiem & vefperi repetebat, tempore intermedio fuave fibilans. — Abfentià heri fui tanto- pere affligebatur , ut prz maerore nec comederet , nec loqueretur : unde & vendita , quum priftini heri con- Ípectu orbarctur , paucos poft dies interibat, mihi tum dono data, & in fpiritu affervata. Caput ejus nigra quafi vitta tegit, & collum ruber viridisque ambit annulus, Sub gutture, & per pectus dilutus ru- bor amoeniffimus regnat.. Ala & dorfüm ex faturaté cxruleo nitidiffime pica funt, — Ventrem , faturaté viridem , intermifte penna rubra variegant.. Pennz, longum é caudá propendentes , ex viridi & rubro va- riz, extremis limbis nigricant. Roftrum infigne, incurvum , craffam m recondit. Oculi gran- des, venufti. Pedes curti in magnos, craffos & annulatos abeunt digitos, longis incurvisque unguibus armatos. : Num. 5. "vis Regia, feu. Paradifiaca, minor , "Zimboinenfis. Regia hzc dicitur ob pracellentem picurz, quà pollet, elegantiam. Juxta D. Fr. Valentini relatio- nem fpecies hzc in infulis ztroe quoque nafcitur. Majorem hác, qua híc reprafentatur , vidi nunquam. Caput nihilominus parvum eft, & roftrum re&um , acuminatum , albumque protendit. Subtiles & pi- lorum inftar rigidulz plumula faturaté Citrio colore nitent, qua oblongum , minutisque ocellis prditum. 