title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: XVLLES. Kegel vertoont zich eenigermate misvormd; AR Bij de wijze bijna op den Affstrand van BC 200 Water dik niet is, als hij was, Cerven Water in Wijderen 't Kasje gedaan had. Ander; .. uit het Hier zien we dat de Straal, toen hij water in uit de Lucht in *t Water vielen, hun Weg de Lucht vallende, derging voor een gedeelte verloren; maar Wijderen dezelfde weer aan nemend, als ze uit het Water komend en weer in de Lucht overgingen Waar uit men derhalve dit algemeen Be fluit mag op maken, dat, wanneer twee Middelftoffen elkanderen met Platte Oppervlakten raken; de Dikte Middelftoff de Wijdering der Straalens doet aanzien, en de Vier in tegengestelde dezelfde vermeerdert, Opbeeldrijkes, Evenwijdig Volgens de tweede Wet van de Straal- Sectie breking des Lichts verlaat een Lichtstraal, Breekt die schuinkant uit een Vier Middelftoff in een De zier Dikter overgaat, zijn eerste en oorspronkelijke Middel. Loopende reeks om tot een Lijn , die op het vloog Vlak, dat heet de Middelftoffen van Schiedt DOOVRZIGTE UNDE: Schiedt, werpbeeld wordt Loodregte aan, voorbij in naderen; of, gelijk men het nosit, breekt de Loodlijn toe. — Dit is de reden, waarom in de tweede Proefnemingen, de Loodlijn Lichtstraal, als hij in A gekomen is, zijn Parabel, Loopende reeks neemt naar B, door zich niet de regel Loodlijn toe te breken en derzelfde te anderen, Want zijn Invoering was schuinkant, in de Middelftoff, die hij verliet, de Lucht gasmelijk, was Vier dan die waar hij in rees, het Water. Indien men vier Evenwijdige Lijnen, doch bij. Eerste deel die zigt beide te gelijk en evenwijdig zijn, vervalst men ligtelijk, dat zij na die verfel ook evenwijdig aan elkaar zullen blijven zullen. Alle de bijzondere lichtassen nu of de stralen, die tezamen een rolronde lichtbondel uitmaken, gelijk die van de fisraaggemelde tweede provincie-ting, zijn evenwijdig aan elkaar; elk vanzelfsprekend met dezelfde hellingen net even schuins op de piste oppervlakte: hun breking of ook bij de proef, met dezelfde een-paarige schuinsheid te gescheiden in een vak water; dat niet meer dan vijf of zes duimen dikte heeft: en dewijl ze dus ook dat uitwerkzicht zigtbaar evenwijdig aan elkaar blijven, maken ze weer in tot een rolronde lichtbondel uit, wiens middellijn met die van den eersten, dien ze in de lucht voor de breking vormden, overeenkomt. Dit is de reden, dat die gebroken rolronde lichtstraal, als men hem op een vlak, dat men er loodrecht tegen houdt, vallen laat, op hetzelfde een verlichten cirkel doet zien van dezelfde grootte als hij er tevoren op vertoond had, eer hij in het water kwam. In het vijfde uitwerkje van de eerste Proefnemingen, waarop wij onze vierde Wet der Straalbreking gegrondvest hebben, zagen wij dat een Lichtstraal als AC, bij zijn invallende in een Diver Middelstof naar een gebroken, als men hem door middel van een Spiegel of anderszins weerkaatst, zich bij zijn wederkomst in de Lucht bij (Cop) Zulk een wise boog, dat hij altijd langs de Lucht blijft. De Doorsnede van een Lichtstraal die dezelfde is, daar hij te vooren langs het Water viel, terughoudt. Hier volgt dat die Lichtstraal, als hij voorbij aan de gekomen uit het Water verder voortloopt, zich overgaat in de Lucht die er achter is, zijn hoek zal verkleinen naar B, en den Hoek bij B maken, aan die van de andere zijde volkomen gelijk. Want de grootte van deze Hoeken hangt af van den Graad van schuinsheid, waar mee die Straal uit het Water in de Lucht valt; 't zit bij als van C naar A loopt, 't zit bij C, als hij denzelfden weg terug keert van A naar C. Deze schuinsheid nu is in beide gevallen even groot, en de Straal valt met eenzelfde Graad van Helling in de Lucht bij C; dewijze de Oppervlakten EF, GH, die scheidingstussen Lucht en Water vormen, evenwijdig zijn aan elkaar. De Hoeken, die door de Breking gemaakt worden, moeten dan ook hier wederzijds gelijk zijn; en dit is de oorzaak, dat de Lichtstraal bij B, na het Water doorgelopen te zijn, weer een Streklijn aanneemt. Naderende Straat, in een Zwart sterker, neemt, welke aan die, die hy te voordeel hadde eer hy er in kwam, Evenwijdig is. In het Kasien met Water van de Derde Proef, neeming vertoonde zich de Lichtkegel langer, dan hy in de Lucht was; om dat Invallende Straalen, bezaaid met een soort Helling, die wederzijds Regtdraadstrijding, elkander strejt, op een en dezelfde Platte Oppervlakte van de Digter delftoffe gevallen, ook ieder hun Breekijng naar den regtdraadstrejding en tegenovergezouden kant heen maakt. Hierdoor wordt de natuurlijke en oorspronkelijke Naam van die Straalen, die hun punt van elkaar loop, Regulijns, in zouden gehad hebben minder, en dat Punt verder voorwaarts uit het Water uit het Kasje heeft laten loopen, henzelften zich de Straalen weer, en komen in hun eerste en eigen Naderpunt weer bijeen, Als het Hoofdpunt van die Lichtkegel buiten de andere Zijde van het Water in de Lucht uitsteekt, neemen de uitsteeksen. Hieruit ontstaat hoort dat het Naderpunt, welk zonder die twee wederszijde Brekingen in zijn geweest zijn, voorwaarts sopt en via een langere weg erlangt tot in het Kesten en dat de Zijden van die Lichtkegel in plaats van uit te repelen, zich beïnvloeden, de krommingen en bochten, ieder weerzijde. 2. A X- DE&L, derzyds: thai: den tegenstrijgen kent, heb- ben, gelijk ren in 4 en 1 achter, - E .. Onde. Werkstels eindelijk aan de vier- ge Proefwerking wel te begrijpen, heeft VW yderen- de Straat- len Wyden tneh zich af te verklappen, dat de Wyden ren min- duorende-Straatlen &m; ès voortijdig vallen uit der in invit geïntroduceerd Brilpunt E. - ' Als men nu hun Loop; *»56.ali die door de Wetten de Straatbrekend "geregeld "wordt, na gast, Stef, in A cen Yler footer: vier meh wenstvols met den opzlag van (3 Oo , dit y, wo dri uit Water komen 416 GROEN Licnurm ITLZ& zxn, 3y B onder Wyderende worden dia zy C voorover waren; en da: zy vervolgens im ce incere Zyde van de Oppervlakte Hl, sez m ce Lucht, die 'cer ager is, ge Zumec, werd xxercder Wyderende worden, emp mu ISUS DERKRY Wyderen, dan zy t werker; &eeccn, die zy ce eme Oppas- LA 34851, KL geraar Lbaccen; wan hm Suurceen hebben hans em doop, ds cÉ zz zx her Punt 2, merkelijk nader aan é, vOCI-KX 2 172EnL Qc Gezien wys ziet men ook, waarom 17, LH wetten vin Cie iterne Wydering, zm—uücs c xm Vas, Kur lÍen Eun vgea CDM. sooycoc-len Cirzkei vertoonan, cw &omcer ou. Want zonder Cie reo Bree. Epg?-,.-2 6:2 LÍ ,-O0Uccn ce Straatlenkse, e€2, 12 werden Regulath gebopen teccem L06 22 5 S0 dÓD 3 prag, G00C Lig nu Tur mr, M77 I2 É Ciara in pte krome zx. vci CilIraaden gemelde Even. TIDAL CURTAIN SWEPT ACROSS THE SKY PSP m — aux DI CIPHERE hun beide Leger een ." — DORSTKUNDE 417 s» tot; en vormen dus allen tezamen met malkander een Lichtkegel, die wel over * geheel genomen onregelmatig van beloop is, dog wiens byzondere deelen, * een tot het ander, hun zekere en in die Gevallen be- hoorlyke maat en overeenkomst hebben. I. BEFLUÏK. . Het geen ik van de Evenwijdige Straalen gezegd heb; dat ze, naamelijk, na door een Diger, Middelstof, tuffchen twee Platten &n aan malkander Evenwijdige Oppervlakten. wederzijds beflooten, heen gelopen te Zijn; Evenwijdig blijven; kan om dezelfde Redenen ook plaatsvinden, wanneer de Diger, Middelstof tuffchen twee Kromlijn- ische, dog niet- Middeleunige Oppervlakten als HI, KL, begrepen is: onder Voorwaardete- gter, dat de Straalen niet zeer schuins mochten invallen; en dat ze digt naar elkander Zijn. Want dewyl in zulken geval de gebroken Straal 5-op de Oppervlakte KL valt met een schuinsheid, die maar zeer V. DEEL, D d weil- XVI. LES, 2« À EF- DEEL, Zonmige Evenwijdige Straatjen, door een Diger Stof met kromme Oppervlakten heen gegaan, blijven Evenwijdig aan hun Vallyn, Concentrische Plaat VII, Fig. 15e am- 5B GUXSNEOZEM LICH 3EIMM. wu endi enm die ane wdhe de Dy: z». dH - t. "EMEN. fcx apum Mennasplp Dog grhed suus is ber mr dem Shi e E. wa epuigr wm zm Renoir D4 gylegrm. Wase deii KL wk, dm D4 dent ap HI, sp di Finem eso Envclling en ven Barhinp. de dt Sramd m de Lusy oves, op vere m aui ma dikmukren niet aelyk: 200 als we: fria, dnt 2c in X voespammde Geisl ws- zm em dic dur de im die Lag err mitio-.— mmt Shusi cE near die Suecia wa r31 beslinr D 4 zekeiyk halte, Dewyi ix ae quas eri, sane man dat de Soi | minkr valt op de Opsereisine s KL ,beerr-e men pemakhelyk, dut de | Www tr urhomecnde Éreelen &BegeE phe. | XÉA*e P d DooRZIGTEUNDE. A419 Evenwydig aan malkander loopen zullen, XV! LES. íchoon hun twee Invallende A« en D à F Evenwydig zyn. DEEL. II. Beflwit. Dewyl de Evenwydigheid der Straalbree- Door een kende Oppervlakten EF , G H, infigsur 13. Die slleen de oirzaak is, dat de weder in de nietEven- Lugt uit komende Straal &B cen Streeklyn Minn | sSanneemt, welke met die van den eerft In- vlakten vallenden Straal AC Evenwydigloopt , moet £*P"P*s *ulks nooit plaats hebben in gevallen daar niet Even- die beide Oppervlakten naar malkenderen jdigisn toe hellen, als in figuysr 16 TH en LK, iy». Dewyl hier de Breeking zoo in « als in 5, L bet VIT. beide naar een en den zelfden kant heen ge- 4 re fchiedt, om dat de eene Oppervlakte met een zegtdraads ftrydig fchuinfe Helling loopt 21s de andere, zal de Strecklyn van de uit- " komende Straal loopenals PB, altyd fchuins met die van de Invalling A «; en. min of meer fchuins, naar maate dat de Breekingen kleiner zyn of grooter. Dd a ^. €Gr o mm —— To 7 T T - - hi) -— --2——TR. -A - T"? Beam, - — c .2 UMLI LM ipeum. - Ce 0^ ma .- E I. ed "--—— —— — -—- d 2,atte Cz P -—— - — V osemy- » $e —— . CCrTes . Van - 2o DCEEUNDGISL vun een rz *. —— — — Zerz ct da "ner n - -— —-Q— — v9 I omen. en tot eer zz» olm ——:-icopen. Wa: cs. -0€ o i"Loegzaam Evzwu T — LLSÉITS, valle zsizz rz uo LÍIZA LT cmn Feli, zt em aie — — 2 .c2lzü cDeR Ln - UIT lzlngen LI: SL mm—0000787 -— 0 L2 XRxLDLIL D Dolo CCDLI ÍL.TI £m $AcGuicgm — UON GER veo ClctLH E D— o c24 Lm LO LL Can W Emm. 04 oCUI ut LIicceL. 13 97 2 2$ OLLSX—mMLOGZ. «zoll Cum : mm .vUROLWU IRI Lco ciefic uii £UU «Aet flot, Mz Im oc :z.VGVES, PEE .DooRZIGTKUNDE. 4àI :& Straabreekend. en. Boorfchynend zy TL LES, wezen mogen; de Evenwydige Straalen 5, , ,. Leiding geven om brandpunten in hun boezem te vormen, Indien middelftoffen van veerder digter dan Kun je dan de lucht, platte en rechte velden Apparaten hebben, en daarbij tevens veranderd zijn, veroorzaaken zij, terwijl ze zich nier, Gezichtstraalen doorlaat, geen merk van veranderingen in de beelden. Door p Ruiten heen van een schuifraam, door le Spiegelglazen van een koets, ziet men Alles ongeveer op dezelfde wijze, als men het Zeven gelijkvlokdige en een paarige. Middelstof, met het blote oog, zonder die ruiten en spiegelglazen gezien zou hebben. Maar als ze vry dik zijn, vertoont zich het Voorwerp, dat niet zeer ver van de straalkonde middelstof af is, naderbij, en grooter: dikwijls verandert het dan ook van gedachte, en. wordt minder helder. De wyderende straalen, namelijk, die doordringen door een plat glas, dat zeer dik is, of uit water of bak met water komen en overschijnen Door dit, veranderen ze ongeveer, dan ze in de lucht, wyderen, als ze in de Vlotte middelstof komen, sterker, dan tevoren deden. Dit was, gelijk we gezien hebben, de uitloop van onze vier Proefnemingen. Hierdoor schijnen ze onsde halve te komen van een punt dat naderbij is dan dat daar ze met verdaan uit voortstammen, Het straalknop punt E, bijvoorbeeld, Plaat VI. fig. 14, vertoont zich als of het een ligchaam legtzwaar, dan hy schijnt. Plaat VI. fig. 14, vertoont zich als of het in werkelijkheid Plaat ware: en op dezelfde wijze gaat het ook met alle de andere zichtbare punten van dat lichaam. Dit is dan ook de Reden, dat een Visch, die we in 't Water zien, ons verheven toeschijnt en nader bij de Oppervlakte, die hij inderdaad is. Een Jager, die hem met een Snaphaanischot zou willen dooden, moet op deze bedrieglijke Schijnvertoening letten, en daar zijn maatregelen naar nemen, Want de Schoot kan maar tot zekere Diepte toe in 't Water booren; als de Visch lagen, dan hy meende, dan die Diepte van den Schoot reikt, loopt de Visch geen gevaar van hier door getroffen te worden. Op dezelfde wijze komt ons ook de Bodem van een Water, Bach of Emmert, de Grond van een Grat of Vijver, nooit zo laag voor, dan hij waarlijk is; om dat het verchijn Water, 't gaat erop schijnen, hem hoger doet voorkomen. Als men in een Bad nederklimt, is het verwondert men zich altijd, dat men 't veel dieper vindt, dan men verwacht had: en wanneer men met haar iets onder uit het Water wil krijgen, gebeurt het zeer dikwijls dat men de Hand er dieper in steekt, dan men meende te zullen moeten doen, en zyn Klederen nat maakt; om dat men, naamelijk, zich verbeeldde, dat het niet zo diep was, als men dan bevindt. Als men door een Water, dat vrij diep Rechte is, een Voorwerp ziet, zou deszelfs schijn-Voorwerp hebben een vaste gedaante altijd met de ware volkertooor gelijk komen, indien de delen, die er een na de Oppervlakte schijnen te rijzen, allemaal de Grond raakten. een gelijke en een paarige Verplaatsing onzelf; dergingen. Want in de Beeldens, zoo wel als in het Voorwerp zelf, hangt de gedaante - licen af van de onderlinge Schikking en Plan van de Maan. Tot nu toe is de Stand der Deelen, waarin een enkelige beweging, hun allen gemeen, geravi verandering brengt. Maar, omdat dat Voorwerp van een merkelijk groote uitgebreidheid is, geeft die verplaatsing niet een paarig en bij alle Deelen op een gelijke wijze. Want, omdat de Lichtstraalkleinen, die van de uiteinden, het verfschijn 't Oog gelogen, voortkomen, met een zwanende schuivendheid dan de andere, die nader bij zijn, op de Oppervlakte van de Lucht vallen, ondergaan zij ook een funderige Breeking: de Bundels of Lichtkegels van Verwijderende Stralen spreiden zich bij 't Oog komende, 700 breed en breed uit, dat hun ingebeeld Zimenlooppunt, daar de Sch invoorkomt, en wel zoo veel nader bij de Straalbreekende Oppervlakte voorkomt, en wel zoo veel nader, dat het verschil in opzicht van de andere deelen te groot is, om de gehele Beeldens een volkomen gelijkheid en Overeenkomst te doen hebben met zijn Voorwerp. Het Oog, bij voorbeeld, in geplaatst, Wetenschap, 425 plastic, om op den bodem van het Water, een Voorwerp, dat recht is, van een tamelijk lange lengte, of een reeks van Voorwerpen. Pen, alle in een recht rij na elkaar, geplaatst, als, 4, c, g te beschouwen, ziet het alles te samen niet alle nader bij zich; maar de uiterste en afgelegenste delen zullen zich ook vertonen als of ze nader waren dan de andere, en meer naar het midden geplaatst zijn, 4, e; zodat 'er een soort van kromme lijn door gevormd zal worden, die met haar holheid naar den auteur gekeerd staat. Dus komt ons een loodpen, die op den grond van een vijver legt, geboegen, krom voor; schijn, zy met 'er daad recht zy; en de grond zelfs van die vijver schijnt ons in. Om te weten, welke de natuur van deze kromme lijn is, en hoe die gevormd wordt, behoeft men slechts de fraaie en geleerde redevoering van den heer DE MAIRAN; die in de Mem. de l'Académie Royale des Sciences van 1740 gedrukt staat; waarin ook verscheidene keurige aanmerkingen ontremt dit soort zullen vinden. Vijvers, Rivieren en Slooten, diepe Bakken en Tobben zien: alle Vlakken en Langte; schijnen ons grooter toe van uitgestrektheid en de uiteinden, die de afvallende ruimten bevatten, op een verder afstand van elkander te staan. De oorzaak van alle deze en dergelyke uitwerkselementen is, dat de naderende stralen, als zij uit het water overgaan in de lucht, sterker naderen worden. Want laten we een veronderstelling, dat g, £ in figuur 14, de twee tegenoverstaande uiteinden zijn van een voorwerp, dat men op den bodem ziet door middel van de lichtenstralen. Dan zal het oog, in £ geplaatst, over de grootte van dat voorwerp oordeelen uit den gezichtshoek GG, die merkbaar wijder is, dan de hoek hi. En dezelfde het met alle de andere afmetingen van het lichaam, dat men dus ziet, op een en dezelfde wijze toegaat, zal men lichtelijk kunnen begrijpen, dat alles wat men door een middelstof, die een zeer gelijke dichtheid heeft, en van meer dichtheid is dan de lucht, heen ziet, zich grooter en zwarter tonen moet: gelijk wij ook in zulke gevallen meestal zien gebeuren. Als ik mijn oog recht boven een diepe kom of bak met water of enige ander helder en doorschijnend vocht hou, en naar een stuk geld of erts dergelyks uitzicht, dat op den bodem ligt, en genoegzaam verlicht en zichtbaar is, zie ik het grooter, dan of ik het in de lucht zag, maar nog steeds op zijn ware en eigen plaats: anders derhalve dan het geloor gebeurde, daar ik te voororen, toen het loodrecht zichtte. A F-DE EL. "8 GZSROKENT LIKHT." Toen ik van de straalbreeking des lichts algemeen sprak, gewag van maakte, dat geheel van plaats scheen te veranderen. De reden hiervan begrijp ik, dat, naamelijk, in dit geval mijn oog, rechts boven geplaatst, een gedeelte van het licht, gelds, zyn midden, bijvoorbeeld, gewaar wordt door een bundel van lichten, wiens as, terwijl ze loodrecht het water in de lucht valt, geen breekt: ondergaat: dat gedeelte van het stuk, ik derhalve ook op zijn ware plaats of zijn eigen en natuurlijke streklijn zien, terwijl de andere gedeelten zie ik door middel van schuine projectie, en bijgevolg gebroken stralen, waar door ze zich een weinig verwijderd van het eerstgenoemde, dat als onbeweeglijk op zijn plaats blijft, verwyderd vertonen. Hierdoor schijnt het voorwerp groter van uit trek, doch niet verplaatst, noch uit zijn oorspronkelijke streklijn en standplaats gemaakt. Zelfs zal het ook niet merkbaar gedaante veranderen, als men er op neer ziet op zulk een wijze, dat de regenbogen, die niet gebroken worden, uit het midden van het voorwerp komt; behoudens echter dat dan ook het voorwerp niet zeer groot, maar tamelijk klein en van weinig uitgebreidheid. Een dik glas, wiens zijkanten van weerszijden schuin tot elkaar staan, doet ons nimmer de voorwerpen zien op hun ware en eigen plaats: want, op welke wijze men ze ook ziet, buigt het glas het licht af zodat men door een scheuring aan een enige breking van het licht getuige is. Ik zeg, ten minsten een breking. Dit glas, schijnend van binnen, heeft twee breukkanten, gelijk aan 46; daar de binnenkant van dit glas rechts en links visueel verschilt. Dit vertoont, in én enkel, en in tweede zaam dat men halve zoveel beelden ziet van het voorwerp, als het aantal of ruitjes aan dit glas. Verenigd - Men ziet deze beelden volkomen: gekleed en ontdaan door alle die ruitjes, inclusief het voorwerp, elk van deze uit alle kanten van het voorwerp stralen of onderhangt, indien die stralen na hun breuk afwijken of naar een en dezelfde plek zien samenlopen, en indien de liebkuigen die uit ieder zigtbaar punt van het voorwerp komen, nog een weinig verder gaan dan of weer aangenomen hebben, is dit een eenvoudige of tweede van deze voorwaarden ontbrekend, wordt men door één ruitje niet meer dan slechts een gedeelte van het voorwerp gewaar; en zonder die dendi ziet men niets, onderscheiden naar ver toon zigt alles verward. Om deze gebreken te vermijden, moet men met deze glazen niet dan van verre zien naar grote voorwerpen; en alleen maar naar kleine, daar de ruitjes ook van behoorlijke breedte en omtrek moeten zijn. In een door hun onderlinge Hellendheid tot elkaar geen te kromme en al te sterke geboogde Verhevenrondheid vormen; gelijk men het Glaasje zelfs ook, als men er door zien wil, niet te dicht bij het Oog moet houden. Dog op welke wijse men zich van deze voorzorgen te bedienen, en welke uitwerking men er van te wagten heeft, zal men duidelijker begrijpen, als we eerst van het zien door Straalbrekend Middeltoffen, te suffen Verhevenronde Oppervlakte begrepen hebben waarover gefprochen hebben. VIERDE GEVAL Naderende Straalen, vallend in een Oefening. VI. PROEFNEEMING Toeffel. Het Kasje, voorheen in de Toefel van Plaat VIII, is de tweede Proefneeming beschreven, en in Fig. is te zien hoe. GEBROCHEN LICHTBEGANGENHOU XVI. LES. figuur 9 van de zevende Plaat afgebeeld. Men plaatst men op zulk een wijze dat een ronde en Waterpasloopende Lichtstraal en Lijnrecht valt op de Oppervlakte van Verhevenrond Glaasje, dat in een vaak korte Zynde met de Verhevenheid aangetoond is vastgezet: waarop men het met Water vult. Uitwerking: Evenwijdig, als men Water in het Kasje gegoten heeft, merkt men dat de Straalen, vijder Sae Rolronde Lichtbondel Naderende Luchtstroom en aan alle kanten naar de As van den middelstroom loopen, die hier door, in plaats van een Rol, de gedaante van een Zuil of Kegel aanneemt, waarvan de Topput in de Kas vooruit steekt, gelijk te zien is. DOORZICHTKUNDE. 437 VYFDE GEVAL Naderende Straalen, vallend in een Verhevenronde Oppervlakte. VI. PROEFNEEMING Toeffel. Door de Verhevene Ronde Oppervlakte van het Glazen laat men, eer 'er nog Water in — XVI. LES, 2. APIS DEEL. Plaat VIII, Fig. 19. 't Kasje gedaan is, een Lichtkegel schieten van Naderende Straalen, wier Naderpunt of het 'Toppunt van den Kegel men moet doen vallen net op die plaats daar het Middelpunt is van de Verhevenheid van "t 'Glaasje. Men merkt die plaats met een Wijzer- je, dat men 'er ter Zijde van opricht, en vult verder, als naar gewoonte, het Kasje met zuiver en helder Water. Men herhaalt vervolgens deze zelfde "Proefnemings met twee andere Lichtkegels, die eikaars, van welke de een zyn 'Top- Punt werpt binnen, de andere buiten de (Figuur zo aangetoond genoemde Middelpunt aan Verhevenheid, als 'er nog geen Water in 't Kasje is. Men tekent elke reis plaats, daar ieder van die twee Lichtkegels zyn 'Toppunt heeft, en giet eindelijk Water in het Kasje, zelden men deed bij de voor gaande Proefnemingen. Uitwerkelijk. Naderen — Als de Naderende Lichtstraalen volgens de Straal de hun Natuurlijk beloop, hun Naderpunt hebben Punt ben net in het Middelpunt van de Verhe delpunt verhevenheid der Straalbreekende Oppervlakte, veroorzaakt het Water, dat men ronde: — na op in 't Kasje giet, geen de meervoud hebben, verandering in hun Streklyn en onderliggende beschrijving, beloop. Het Toppunt van den Lichtkegel blijft constant en onveranderlijk staan, Vlak tegenover het Wijzer- je A. zie figuur 19. Dee hoon |. — Als de Naderende Lichtstraalen van die eerste soort zijn dat ze samenlopen of elkander kruisen op een plaats die nader bij de Straat m— — Doorgangskunde 437 breekende Oppervlakte is, dan heelt Middel- XVI. LIS, 2: punt van derzelver Verhevenheid, doet D. ^ Fei " het Water, dat men daarop in dat Kas giet, hebben, het Toppunt van den Lichtkegel een wereld worden maak Groenig verlengen en voorwaarts springen: 3. ren- Belyk is in feyer 19 tot aan B. de. Go In tegendeel ziet men datzelfde Toppunt inkrimpen en agterwaarts wijken, wan hebben, door men deze Proef neemt met Straalen steeds volgens hun natuurlijk beloop het Veld hebben buiten voorbij hetzelfde. delpunt C. VERVALSDE GEVAL; cyphernet: Straalen, vallende uit de lucht (Ter Middelfloot in eb vloed, die een Ver- dicht beoemronde Opperoppervlakte zijn, 5. TOEPOORT, zoals in denzelfden Stand als Plan VIII in La Noorgaande Proeveningen geplaatst, 5** Ee 3 E XVII. 2. AT- DEEL. Het Toppunt van en Lichtkegel is geen enkel Punt maar een Cirkeltje. Pd 40 GesBROokKEn Lricum buiten en verder dan datzelfde Midden naturlijker wij zouden zamenlopen. 4. En eindelijk dat de Wyderende len, in een Digter Middelfloot met een Verhevenronde Oppervlakte vallende; hun Werden voor een gedeelte ten minste 1 zen: 't welk zo ver wel gaan kan, dat Evenwijdig aan elkander, en zelfs Naderde worden. AANMERKING, /| In alle deeze Proefneemingen , WH » het Licht, terwyl het. door Straalbretts de Oppervlakten die Verhevenrond van vor zyn heen fchiet, de gedaante van ecp Pur zuil of K egel aanneemt, kan men opm ken, dat de plaets, daar de Straaler zà vereenigen en elkanderen kruiffep, nie naauwkeurig beftaat in een enkel punt , mzt wel een klein rond Vakje of. K ringetje flaat, dat men zeer duidelyk zien enonde ícheiden kan, als men op die plaau e wit Papier houdt daar men de Straglen Vil d | r Doonz IGTEÉUNDRE 441 typ vallen lat: en welk Rondje of Kringet- xvi. LE$, uje wyder van Omtrek is, naar maate dat de ia c Verhevenronde Oppervlakte, die de Inval- wende Straalen vangt en breckt , .breeder is yBR van meer uirgeftrektheid z ! So | Opern: E Het codering beloop, *t welk de Straa: De ood $en na hun Breeking met malkanderen heb- GM ; ben, hangt af van de byzondere Afdwaa- joop: rege ling en Streeklyns verandering ,. die iede? door amer van hun geleeden heeft: en. welke. Afdwage A» ling van de oirfpronkelyke Streeklyn , inc de 2elfde Middelftof, grootet of kleiner is, maar maate van de meerder of minder fchuins- heid, waasr meé ze in die Middelftof val- Jen. Deeze fchuinsheid , nu, kan om twee- Wrlei oirzaaken verfchillende zyn; of om dat de Straalen op een Vlskke en Regtlynfche Oppérvlakte vallen met verfcheiden en on- | , desing van clkander veríchillende Streck- Agnén; ofom dat de deelen van de Straal« eeekende Oppervlakte zelve niet allen in * Ee 5 zelfs —- zz Saito - TE: «^ GraRoxEX23XS.dicA EARS mide Vhk em con segec Loja. D tam GmdieGomli ber, e Rs ka, die zig Viak voor aulk ex Vales - xm Oppereake vertoogr, isis Qul, ür Lapürg: op cenen van die Rus vit, zx rgnipuk: bet beloop wolgt van de A; A van de Veshevenzondbeid, zopder etn gn eek wc Ondergaan, — Mags die Scrasl z ox AcemrApfr, dien dir gebeurt. A4 In- (*) ED, Figuur 21 zijnde de Brandpunt afstand der Evenwijdige Straalen, genomen bij den As, staat tot CD, den afstand van dit Brandpunt van het Middelpunt der geboorte, als de Hoek- aanvang der Invallende staat tot de Hoekmaat der Straal. Ld XVI. LES, 2. A B. DEEL. Evenwijdig min of meer schuining valtende Straalen, XVI. LES, 2, A B. DEEL. vereenigen en kruisen elkander op de As; A4 Grootste BROEKEN LrcuHm Indien de Straalen, die een weinig ver der zijdens de As vallen als fz, geen sterke Breeking dan de andere, die nader zijn, endaar Wy zal aanvallen, (gelijk E de,) ondergingen, zouden zij na de Breeking Evenwijdig aan eD loopen, en zouden nog merkbaar verder achterwaarts op dezelfde As AB kruisen : waar door dan het Toppunt van den Lichtkegel vrij groot en stomp zou worden. Maar, dewyl de Oppervlakte zelve door haar Verheven ronden zij veel meer voor den invallenden lichtstraal geplaatst vindt, dan in, is. Er de Straalbreking op deze laatste plaats ook te sterker door, en wel met zulk een Evenredigheid, dat de laatstgenoemde Lichtstraalen, wederzijds, na hun Breking gelijk eD, zij vereenigen en samenlopen op hetzelfde punt bijna van de As met de voor gaande eD, Ik Straalbreking: dat is te zeggen, in de verhouding van 4 tot 3 of ten nachten bij, zo de Straalbrekende Middelpunt Water is, of van 5 tot 2, de zijnde Glas zijnde. N. Dit is, op hetzelfde Punt Bijna van de As; want zo men nauwkeurig wil spreeken, kan men het geen eigenlijk en waar Punt XVI. LES, 2. A B. DEEL. dog maaier. Noemen, de verifien, in een onafgebroken reeks aan één gefchakelde schuine scheden van Heling, door de Citkel of Klootsronde kromte veroorzaakt, hebben die Evenredigheid onderling tot elkaar, niet, welke er vereist wordt, om Lichtraften, die bij hun Invallig Evenwijdig zijn, in één en hetzelfde Punt te doen samenvallen, Ziehier, zal men dit aanvängs gewaar worden, als men de Loop van een Straal, die zeer ver ten zijden van de As valt, als bij, volgens de Wetten der Straalbreking nagaat; Men zal bevinden, dat de schuinsheid van de Oppervlakte in wat al te groot is, en den gebroken Straal daar door een sterker trap van Naderen doet verkrijgen, dan het enkel Punt maximaal een Cirkelje hebben moet, om zich op dezelfde plaats van de As met de andere te vereenigen. Dit is dan ook de reden, waarom alle Lichtraften, die men door middel van Klootsrondens, of zy Straalbrekende, of zy Weerkaatsende, of zy Naderende Straalen, die hun Naderpunt in het Middenpunt hebben, vallen, Loodrecht: Plaat VII. Figuur 22. Zullen vallen, geen Breking; gelijk voor Lyonfbb vallen, geen Breking; gelijk voor. GEBROKEN LICHTRAFTEL. Zende, Oppervlakten (als ze zeer Breed Uitgeftrektheid en Omtrek zijn) komen nooit in een Punt, dat volkomen toeloopt, eindigen; en dat die zoo de Brandpunten altyd bestaan uit een keltje van min of meer uitgebreidheid. Gezienkundigen, die deze onderzoeken met een Wiskundige nauwkeurigheid handelen, dragen daarom ook altyd zorg dat ze hun betoogingen niet verder dan tot zulk een bondel van Lichtraften uittrekken, die fijn een klein greidelte van dergelyk soort van Oppervlakten vormen. In de zesde Proefnemingen onderging het Lichtkegel, wiens Straalen hun natuurlijke Naderpunt in het Middelpunt hadden, van de Verhevenrondheid der Straalbrekende Oppervlakte, toen ze uit de Lucht in het Water vielen, geen verandering. Want in zulken geval lyden de Lichtstraalen, dewijl geen allen, als a, b, c, d, volkomen Lochregt overal op de deelen van de kromming heen en weer. Als nu dergelijke Lochregte Straalen is verknapt. AF wanneer de Straalen van den Lichtkegel hun natuurlijke Naderpunt nader bij de Straalbrekende Oppervlakte hebben, en hun Middelpunt, gelijk die van de Straal, 5 of verder van die Oppervlakte en achter de koepel geschaaid, gelijk 67, vallen ze schijnbaar gebroken. De verheven ronde, in het eerst gekruinde lichtketel voorwaarts uit en wordt langer, om dat de stralen in de middelste lus naar de loodlijn toe gebroken worden, en bij gevolg de lijn, die loodrecht op het valpunt staat, gelijk hier naderen. In het tweede geval krimpt de lichtketel in en wordt korter, om dat de stralen, uit dezelfde oorsprong, de loodlijn nader komen. De verlichte cirkel van de zevende propositie wordt, als men water in 't kasje de straat, kleiner van omloop; om dat de straten, door een die de wyderende lichtketel, daar hun breiheid het voetvlak van is, vormen; door zich de loodlijn de lijnen als cc, ce; die loodrecht op het valpunt toegaan. Led, doordat de hoeken, door de omstandigheden, verkleinen. Denk aan de hoeken van een huis, die door de omstandigheden, zoals de afstand van de buurten, de breedte van de straten, etc., verkleinen. Ten slotte, de situatie van de hoeken, maakt dat de verlichte cirkel kleiner wordt. Om de leesbaarheid te verbeteren en de tekst volgens de regels van de Nederlandse spelling te brengen zijn aan de oorspronkelijke tekst enkele wijzigingen aangebracht. Hieronder volgt de gecorrigeerde tekst: O! - Hd 9. M - Ld ud. Zz - Ume - 9 4 - 9 - CQ €. P - O ugem 9 Ro o7 m e 2 Ww. Aam - AA - N dim - A - S - N., 15. E. - 4 - M. N a e. Anabel. D - M - D. Mans E T: - H. D. La 7. D. I. III. IZGoeget, TXien 1. P - P. P - D. EÓ7o Imo O OIium Ll T.zTe-z Vezventonde € TM nl :ez-zeninde. E - M 2 - A -. D. INX.- - 0.2 - 2s:0£-2MD. T7 vs. O. - Gap - P o m £z ^A W E Am ce. D. Doorgang 449. Merken. Dan zal men zien, dat licht. Naderes. Gaan, die in de Digter Middeltof, bij voorbeeld, Evenwicht waren, als zy in de Dier overgaan Naderende worden; dat de Naderende Straalen Naderen, de W yderende minder W yderen of Evenwicht worden, of eindelijk zelfs Naderen. GEVOLGEN. Zommige Handwerkslieden, die een fijn Licht noodig hebben, en langen tijd achter een aan fijn en klein Goed werken moeten, gelijk Goudimmits, Plaatmijders, Diamantzetsers, Uurwerkmaakers, en dergelyke meer, gebruiken zomettyds, om 'er na avonds bij te Zien, een Lamp, die haar Licht laat vallen door een Ronden Glazen Bol of Bokaal van dun Glas, en met Water dag wel zuiver is, gevuld: gelijk in figuur 24 staat afgebeeld. De Vlam van een Kaars of van een Lamp, die bij zulk een Fles of Bolgeplaat zijnde, Glazen Doolen, met Water of Ypdrink, ven flerke Licht, om de waarde te kennen. Plastig, Fig. 2 is zo'n werpt een vrij groot gedeelte van deszelfs diameter oppervlakte Wijdende Straat. Gebroken Lichten. De vaste Lichaamen, die in Glazen de Doelen vervaardigd, met Water of eenige andere vloeistoffen gevuld, besloten zijn, vallen door de Waterglas, maar door het glas doorgaans misvormd van gedaante, slen ze zichtbaar door de Wanden of Rondom van de Fles, die meestal de een streep krom, de andere heen recht loopt. De Vlekken, naamelijk, van het Lichaam, maken allen geen gelijke en eenpaarige Breking van het Lichtstraatje, maar zommige voor, derzelver Uitwerkzel meerder dan andere. Laat 'er, bijvoorbeeld, een langwerpig Ronde Glazen Fles zijn, gelijk in figuur 25 vertoond wordt, gevuld met Water. ter, in wier midden een Metallenen Bol hangt, die volmaakt Rond is, en wiens Loodregte poppende Middellyn verbeeld wordt door AB. Het Oog dat de Beeldenis van die Lyn ontpakt door middel van Straalen, die in een enkelte Vlak gebroken worden, zal haar zien in bijna genoegzaam haar natuurlijke lengte: daar in tegendeel de Middellyn AB, indien zij, gelijk in figuur 26, voor de Waterpas Middellyn genomen wordt, gezien zal worden onder den Hoek die, merkelijk groter is dan die van figuur 25; om dat de Breekingen, die de Lichttragende uit het Water in de Lucht valt, in 4 en in 5 veel sterker zijn, dan welke ze lyden in P en in c. De Kwantronde Bol zal zich derhalve onder een Langwerpig of Eironde gedaante aan iedere vertonen, die zijn Oog in zulk een Stand heeft om er naar te zien, als het in deze twee Afbeeldingen geplaatst is. hebben die bekwaamheid, dat ze de 7de neftraalen, die genoegzaam Evenwijdig loopen, kunnen verzamelen, en er Brandpotten van vormen, waarin men liggen Vattende Stoffen kan aanwensen. Echter en indien men zich bedriegt, indien men geloopt Zomtyds hebben we gehoord zeggen, zich voor te beelden wilde, dat dergelijke Lighamen, vrij en alleen hangend in 't midden van een Vertrek, in staat zouden zijn om de Ongelukken en 'Toe vallen van die soort bezorgd te zijn, dewijl men weet, dat het Brandpunt van de Evenwijdige Straalen, die ze Breeken en verzamelen, zeer nabij en maar pas buiten hun Onmogelijke valt, op een Afstand die ligt En in het vierde gedeelte, of, op zijn hoogste genomen, de helft van hun Middellyn, baalt kan. Behalve dat, zijn deze Brandpotten daarenboven ook zeer zwak; dewyl het verlies, dat het Licht lydt terwijl het een dikte van zulk een uitgebreidheid doorloopt, Zeer groot en aanmerkelijk is. De Gezigtkundigen, dit laatfte Uitwerk- íel in overweeging neemende; hebben een middel uitgedagt om de Straalbreekende Lighaamen van dien aart minder uitgebreid in dikte, maar platter en dunner te maaken ; zonder egter het vermogen dat hun eigen is, om de Lichtftraalen ce verzamelen en Brandpunten te vormen, daar door te benadee- len. Zy begreepen, vooreerít, dat de In- Het vor« men van Verheven- rondeGlas- Íchyven, vallende Straalen , die zeer ver ter zyden van den As, AF, verwyderd zyn, in dien je op de Oppervlakte van "t Glas vallen met een zckere íchuinsheid, als, by voor- beeld; van 47 of 48 Graaden, in plaats D | van ^ (*) Dit verandert Baar de Digtheid of het Straal- 'breekend vermogen van deeze Lighaamen, N., ers, Ff 3 Pla«t 1X. Fig. 274 XVI.LES. 2. AR- DEEL, Sefments 4$£4 GEBROKEN L1c H Tr. Van in 't Glas door te dringen en er zich in te breken, alleen maar om zo te spreken, er langs heen te glijden, en er veel van af te stuiten; gelijk de Straalde gebeurt die op een punt als, en op die afrand ter zijkant van de As A vallen. Ze terkten ook ten anderen aan, dat een Straal, al de wanneer hij in 't Glas indringt en er in gebroken wordt, in een Rechte Lijn verder altijd voortloopt en blijft voortloopen tot aan de rand van die weg, en de Glas dikte daar hij door moet, lang of kort zegt; want in een overal een paarige en gelijkvormige Middenstof lijdt het Licht geen Breking of Afdaling, maar behoudt bestendig zijn Streklijn. Zij deze twee Aanmerkingen besloot ze, met een zeer juiste en schrandere vond, dat men de gehele dikte even, als den vrije doorgang van't Licht maar kon wegnemen, dus brachten ze dan de twee rechte streken tegen elkaar over, de Sny van den Bol en konden ze met elkaar leiden ze als zo'n enkel Lichaam, een weerzijds min of meer Verhevenronde Glasfys, gelijk de van te vormen; door wiens middel de Straalen die Evenwijdig aan de As loopen, als, zich wel zo'n nabij niet verzamelen, maar in een merkbaar grotere Hoogte, dan zo ze de gehele dikte van den geheelen Bol hadden moeten doorlopen. 