title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: Als de Lugt, wanneer hy weer in den Ontfanger wordtgelaaten ; de twecEalveBol- len op zulk een wys aan één gevoegd vindt, dat ze 'er geen opening tuffchen door naar binnen vinden kan, ener bygevolg niet in- ei - De VrERKRAGT DER Luc. 69 ' "elkander aan ,op dezelfde wyzeen omdezelf- x. res. "de reden, als ze te vooren tegen &n geperft. 5,27 wierden; en ook weer met evenveel Kragt, zls voorheen, indien het veríchil tuffchen de beide Lugten; de Lugt, naamelyk, die nog in den Bol is, en die, welke "er 'buiten is, het zelfdeis als voorheen."— Gevolgen. Op deeze Grondbeginzels, door de voor- Denk- gaande Proefneemingen gefta2fd en opge- "ledig helderd, ruft de Werking, wanneer men, Powpen door middel van de Lugtpomp, een Ont- Ontfanget. fanger Lugtledig maakt. Als men den Zui-. ger langs de ganíche lanpte van de Buis der Pomp nederwaarts trekt , maakt men die ganíche binnenruimte ven de Ruis tot een Lugdedige plaats, die aanftonds door de Lugt, welke in den Ontfanger is, en 7ig door haar Veerkragtuitzet, beflaagen wordt. Maar een Klomp Lugts , die zig dus in een grooter ruimte uitbreidt, en nu twee Vak- ken in plaats van &én beflaat, moet nood- wendig ylder worden, en in yder van die E 3 Vak- 72 D VEERERAGT DER LuG*. X. LES. Vakken minder digtheid hebben , dang aii. te vooren had. Hierom brengt het Gewi . van den Dampkring deeze twee volgesà Uitwerkzels teffens voort. —Klet druk, voor cerít, den Ontfanger vaft tege & Koperen Plaat, daar hy op fktaat , asn; eve eens gelyk wy gezien hebben, dat "er we Halve Bollen door tegen elkanderen werden sangeperft. En teffens, ten tweeden, dryf . datzelfde Gewigt van den Dampkring, is- dien de Buitenlugt niet wcer van ter Zyda in de Pompbuis komen kan, den Zuigerge deeltelyk naar om hoog, Zoo ver, nseme lyk , tot dat de Lugt, die in de Buisis, wer zoo digt geworden is als de Buitenlugr, die den Zuiger opwaarts drukt. DeZuiger * Dit laatíte Uitwerkzel verdient een by- mia ]|e zondere opmerking. Men keurt veeltyds de naarbo- enkele Lugtpomp af, om de groote Krsgt, ven. die men doen moet in het weder opha Mew, len van den Zuiger: maar die mocite kun de [etn men zig ten grooten decle befpaarep , indien Pme — de Sleutel van de Kraanzoo gemaakt wordt, 174c. dat hy ds Binnenlugt wel uitgang naar bui- Pas ' ten Dx VrERERAGT bER LuOT. 7r fen geeft, maar de Buitenlugt ondertuffchen. x. Lrs. piet inlaat naer binnen: want den ryft de DIL Zwiger als van zelf naar boven, en demoei- te, die men doen moet om hem op te haslen is zeer gering , inzonderheid hoe nen de uiteríte trsppen van verdunning der Lugt nader komt. Het vaftkleeven van den Ontfanger aan Hetrdei de Koperen Plast neemt toe , naar aate dat t. eges de Lugt yler wordt; en deeze ylheid of ver- dundeex dunning van de Bienenlugt is op yder flag p... * v&n de Pomp grooter of kleinder, naar dat men grooter of kleinder Lugtledig Vak in de Pompbuis maskt. Indien, by voor- beeld, de inhoud van de Buis even groot is als die van den Ontfanger, wordt de Lugt op den ceríten ílag cens zoo yl als te voo- ren, om dat zy, nu twee Vakken en dus eens 700 wyd een ruimte als voorheen be- flaande, eens 700 groot van Omtrek gewor- den is. Op den cweeden flag wordt ze we- der in de zelíde evemredigheid verdund , en msakt derhalven de digtheid, die ze pu be- zit, flegts een vierde uit, van haer eerfte en | E 4 OOf- x. LES. J. A F- Dp & E L. 74. Ds VgERKRAGT DER Luc'r, oorípronkelyke digtheid: en zoo vervolgena waar uit men teffens ook 7iet, dat nooit ea Lugtpomp , hoe konftig en volmaakt nssuw keurig zy ook weezen mag, al de Lugt uit een Ontfanger volkomen zuiver kan ui pompen; dewyl de digtheid van die Lug - alyd blyft afneemen, in een Meetkopfte. naars evenredigheid : met é&én woord, men. moet, om zig geen valích demkbecld vss het Ydel, dat op die wys gevormd; wordt, te maaken, den Ontfanger aantmerken als d hy altyd vof bleef; maar vol van een Vlod: ftof, wier digtheid hoe langs hoe meer af neemt, tot dat de Veerkragt en fpannig van derzeWwer Deekjes zoo ver verzwakt, los gelaaten en ontfpannen is, als ze zya kan in een plaats, daar die Deeltjes gegoeg- Zaam vry en zonder inééndrukking zyn: ik Zeg. genoegzaam; om niet te doen vtr. moeden, dat ik rond uit zeggen wil, datz geheel vry en volfirekt zonder eenige fpa ning zyn: want het fchynt als of dezelvt nog altyd min of meer blyft ftand grypen, zelfs na dat men met de befte Lugtpomp 1g Dx VstRKRAGT DER LocT. 73 * des gedaan heeft, wat men doen kan ; gelyk x. LES, | - twmnen ftraks nader zal kunnen zien. D&ERL. Dat de Lugt, die in den Ontfanger is, |... in digtheid afneemt , en yler wordt naar digheid , mate van de evenredigheid, dic "er istus- $^ masre ^ fchen den Inhoud van den Ontfanger endien dunning, xan de Pompbuis, is een zask, daar men £emakkelyk, door Proef- en Ondervinding 2e|ve, van overtuigd kan worden. Men ver- cenige cen Beremeter. met een. Ontfanger, wiens inhoud tot dien van de Pomp ftaat, by voorbeeld, als 3 tot x, dat is; cens zoo groot is, en zet ze dus tezamen op de Lugt- . pomp, gelyk het in Figewr 10 flat afge- pr. ,. beeld. Nu zal op den eerften flag der Pomp Fi :«. de digtheid der Lugt.een derde mocten ver- minderen: het Kwikzilver daalt ook cen derde van zyn hoogte, van de 27 Duim, by voorbeeld, afgerekend, en blyft ftaan op 18 Duimen Op den tweeden flag, zal de Lugt weer een derde yler moeten worden, als ze was na den ceríten flag ; enhet K wik- Zilver dealt ook weer een derde van zyn 18 JDuimen, daar het op ftond , en ftast nu op ES 13; x. LES. 1. AP- PEEL. Middel om den nettenin- houd van alle Ont fangers te kennen, »4 D& VERRERAGT DER LvoT: "12a: en dus vervolgens daslt het Kwik,q verlieft de digtheid der Lugt van den Qae | fauger, bygevolg , altyd een darde vet geen 'er na den leatít voongasnden flag ned was overgebleeven. Dewyl deeze Proefneesieg. . befiealit doorgast, zou dezelve to een smiddd bp nen dienen om censklaps en op een qemub- kelyke wys de evenredigheid «e indem tee Íchen den Inhoud van &en Ontfanger, qw ke grootte en vorm hy ook hebbie, enter. fchen dien van de Pomp, daer men iem opzet: en indien men dem netten Inhow van éón van beiden kent, kan men oid wergelyking ligtelyk den Inhoud weetes.sun den anderen: want 15 7o het Kwik opám eeríten (lag van den Zuiger oen vieade vaa zyn hoogte dsak, mag men "er meteelk Zekerheid uit befluiten, dat. de Inheuod vu den Ontfanger ftast tot dien van de Pour buis als 3 tot 1, en dus driernaal :z5o wed ruimte bevat: wasr uit men. 2. Zio mm reeds door andere meeting of berekenimg weet, dac de Pompbuis eca Fint, by vett beeld, Dr VrzRkRaGT pkR LvoT. 7j beeld, houdt, ligtelyk opmaakt, dat de X. LES Ontfanger drie Pinten bevatten kan. Van DEEL deeze wyze van den Inhoud van Vaten en Glazen te meeten, zou men zomtyds met veel nut zig bedienen kunnen. Door dit middel kan men ook den juiften Gem:kke- Graad van ylheid en verdunning berekenen, * mid- daar men de Lugt toe gebragt heeft; en om den juiften die reden is men ook a] voorlang gewoon Gad der gewceft om een Barometer aan de Lugtpomp uing te te voegen: maar dewyl men doorgsans de "5 mette gefteltenis van die Lugt niet beboeft te kennen, dan alleen wanneer 2e de uiterfte Graaden van verdunning Ufpjnt te naderen; is het ook doorgaans niet noodig , dat men *er cen geheclen Berometer toe gebruike, die te vec] toevallen onderhevig is, en altoos inerkelyke belemmering geéft. Dewyl het Kwik in een zeer yle en fterk verdunde Lugt íflegts etnige weinige D'uimen of zelfs Ly- nen hoogte behoudt, kan mem het ganíche bovengedeelte van de Buis, 't wclk ledig blyft, als overtollig sanmerken en "er afnee- sn. Daar door krygt men een zoort van ge — X. LES. J. À $». DEEL. FL. 3. Fig. 14. Uiterfte Graad der ver- dunning. Memoires de P 4ca- dem. de: S esenc.. Ünnée. 1741. SRL neeme, nooit ziet men het K wikzilver vol- 26 Dr VzERKkRAGT DER Looc': geknotten Barometer die eigentlyk nietymé ders is, dan een omgelteerde Fievel, wisi langften Arm men met Kwik vult en via boven digt ímelt; en welken Ffevel me vervolgens regt over end op cen Lóode Voetje tegen een dun Houten Plankje vit zet, 't welk in Duimen en Lynen is afge. deeld , gelyk in Fig. 14, te zien is. Maar "t zy men zig van deeze zoort vin Peilftok , om de hoeveelheid der Lugt te. Peilen, die ' er nog in den Ontfangeris;be- diene , 't zy men een geheclen: Beremite* komen tot zyn Wiaterpas daalen. Hetblyft 'er altyd een weinig boven verheven fiiis; ten zy 'er mogelyk van elders eenige vieem- de oorzaaken bykwamen, die veranderíng gaven. Dit blyven van het Kwik bove 7yn Wiaterpas moet men egter aan het. Ge- wigt der Lugt niet tocfchryven, die nogit den Ontfanger is overgebleeven: de Lugt- kolom, welke op die van het Kwik ftsat, 8 te kort, en haar digtheid is te 2eer vertnin- derd , dan dat.ze nog eenige merkeyke Zw Dg VEERKRAGT DER LUGT. 77 Zwaarte zou.hebben; maar het is zeer na- X- LES. tuurlyk te denken, dat, wenneer de Lugt DEAL. ongemeen fterk verdund is, haar Veerkragt, hoewel nog wel in ftaat om een Lyn Kwik té kunnen draagen, egter rceds te zeer ver- "twakt is, om de Wryvingen en de vette en kleefagtige Dampen, die haer doorgang in de naauwe opening der Kraan belemmeren, te overwinnen en voor zig te doen wyken. Dit is een kleine onvolmaaktheid , daar de allerbeíte Lugtpompen zelve niet van be- vryd zyn; maar die onvolmaaktheid is geen zaak van merkelyk belang; en, zo 'ergeen. ender gebrek aan is, kan men 'er de digt- heid der Lugt altyd meé brengen tot 1., ge- deelt van die, welke ze heeft, als de Be- someter op 28 Duimen ftaat.— Want cen. goede Pomp doet het Kwik daalen tot om- trent eene Lyn boven zyn Waterpas, en 28 Duimen maaken 536 Lynen uit. Indien men een goed begrip heeft van de veríchyn- wjys, waar op de Lugt, 't zy door haar felen van Gewigt, t zy door haar Veerkragt, werkt, kragt der z4| men vonder vecl mocite een ontelbaare Legiin t me- 38 DE VZERKRAGT DER Lucr. X. LES. menigte van wonderbaare en merkwsardigi- D AL Veríchynzelen bevatten kunnen, die ons he Gebruik der Lugrpompen; en de gemakks lykheid, die zy ons aan de hand gaven, om cen Lugtledige plaats te maaken , na leeren kennen. xenflpp- Een Blaas met een weinig Lugts, onde Pe 25 (cen Ontfanger in "t Ydel gebragt, zweiten es lig Ípant zig op; om dat die weinige Lugt, zwi, QOi€ zy bevat, zig uitzet en zig door hae Gewige — Veerkragt yler maakt, naar maate. dat di ep. Lugt, die haar omringt, haar digthejd door . "t Pompen verliet, Een Gewigt vam xzaoí 15 Pond zou zulk een Blaas het zwellen niet beletten, om dat dit Gewigt in Kregten Zwesrte niet haslen kan by de Drukking der Lugt, wier Perífing men ronddm de: 2elve in den Ontfanger wegneemtr., ' Eendus : Om de zelíde reden fpringt een Vlesjo vai - Glazen dun Glas, vol Lugt, en wel toegeftost, fpringt. in 't Ydel san ftukken; om dat "er den wn | buiten niets meer is, dat Evenvwigt rasski met de Veerkragt van de Lugt; die. in Vlesje is, en onophoudelyk geweld doe, ed Dz VxrnKRaAGT DiR LuGT. 79 om vig t€. OmÍpannen en uit te zetten, X. LES, ' Een Ei, in een Glas gelegd, loopt uit. 5^" door een zeer klein Gaatje, van onder in de. ,., ,; Schaal gemaakt , als men de Lugt in den looptuit, Ornfanger. verdunt: het vult zig ook weder EE weer door der zelfde peatjo, als men de Lugt wcér i& den Ontfanger lazt.. Dit komt daar van dean, dat cen Ei, inzonderbeid zo het oud is, emige Lugt in zig bevat, die, door haar ligrlcid nar om hoog gedreeven, zig n *t bovenfie gedeelte van het Ei plaatít: deeze Lugt zet zig uit, naar maate dat men de Drukking der Buitenlugt, dasr ze me im Evenwigt ónd,, vermindert, en ftootde Vogten v3n "t El voor zig weg nsar bene- den, doch Zoo drs men de Lugt weerin den Ontfünger laat, doet derzelver Drukking alles, wat uitgeloopen is, *weer in de Schaat keeren, en befluit de Binnenlugt weér in den zelfden nasuwen Ormtrek van plaats, dien ze te vooren beflocg. | | Van dc juifheid deezer Oploffing ka pe we. men met eigen oogen overtuigd worden, zo king zigt- men in een Vlesje met Water, wiens mond bar vles- | men fo Dr VgraknaAGT DER Loor. men in een Glas dompelt, een L dat zig aanítonds naar om hoog zal bege . ven, inlaat,en dan dien Toeftel op deLufi i; pop brengt , gelyk het in Fig. xg fisstab gebeeld. Want naar maate dat men de Lag: in den Ontfanger verdunt', ziet menia Lugtblaasje grooter worden, (*) en het We" ter, dat onder hetzelve in "t Vlesjeis, "er uit dryven: dog als men weer L.ugt in de Ontfanger laat, klimt het Vogt weer iat Vilesje, en het Lugtblaasje neemt, bore op, zyn oude plaats weer in. Een gerimpelde Appel verlief& in *t Yàd zyn rimpels en wordt glad van Schil, a» dat de Lugt, die onder de Schil zit, zig uitzet, 'en dezelve daar door overal opligi: maar als men naderhand den Appel van de Lugtpomp neemt, is hy veríchrompelder en o (*) Uit een dergelyke zoort van. Proefneenbe befluit de Heer MARIOTTE, dat de Lugt , vaadis ftaat, waar in ze zig op de Oppervlakte der Ass | bevindt, afgerekend , zig der maate. kan uitzettes, | dat ze een Ruimte beílaan kan,-4000 maal groom dan ze gewoon is te beflaan. De ls Nat, de 53. 173. Nollet, | | Dx VrERKERAOGT bzn LucT. $1 ongeziener, dan hy was voor de Proefnce- ming; om dat de Lugt, die hy bevatte, ce- xeeltelyk, toen ze zig uitzette, buiten ge- raakt, en door de Schil heen gedrongcn is; en "er derhalven zoo vcel minder Lugts van binnen overgebleeven is, om de Drukking der Buitenlugt te. weerftaan: waar door de zimpels noodwendig moeten vermcecrderen. , Het zou te eenemaal overtollig en noo- deloos zyn, dat ik bier alle Proefneemingen van dien aart optelde, dewyl men ze moge- lyk veel.eer alsaardige vertooningen en een aangenaam tydverdryf zou aanmerken, dan ils noodzaakelyke Bewyzen en Proeven, om de Grondbeginzelen, die wy reeds ontwyf- felbaar genoeg meenen gefítaafd te hebben, te bekragtigen of op te helderen. Die flegrs eenige weinige van deeze zoort van Procf- neemingen wel begreepen heeft, zal ook alle andere van dien aart ligtelyk bevatten kunnen. Na dat wy nu de Veerkragt der Lugt, door *t Gewigt alleen van den Dampkring gefpannen , hebben leeren kennen, en de . HII. Dzzr. F ver- X. LTS, , AF- Lkkb. Verdik- king der Lg: $2; Dx VzERKRAGT DER LuacT. verícheiden Graaden van verdunning gezies, welken deeze Vloeiftof, van dien ftaat , wit in ze zig doorgaans op de Oppervlakte ds Aarde bevindt, af gerekend, lyden en onde ganan kan, ftaat ons thans van har verdi: king te fprecken, en aan te toonen, tot he ver men haar Digtheid en Veerkragt ve meerderen kan, door hear onder een flerke Persüng , dan die van den Dampkrisg, t brengen. VI. PRORFNEREMING: Tveflel. In Figswr 16 2iet men een Koperen Vai afgebeeld, die men tot op de twee dek van haar Inhoud, tot L Q. by voorbei, met Water vult, Men fteekt 'er vervolg de Buis NO, van boven by IN. mete Kraan voorzien, in, en maskt ze aanisi tnond van de Vaas, daar ze in gefchrodi wordt , vaft, zoo dat haar beneden-epd O, ;t welk open is, nog een Lyn van den Be dem af blyft. Men zet dan het Perspomp- | E Dr VreRKRAGT DzR Luor. $3 je of Spuit PR, in Figswsr 17 verbecld, op. X. Lis. de Buis in N , en dryft met Kragt cen ta- DIEI melyke hoeveelheid Lugt in de Vaas: waar mr ;. na men de Kraan N [luit, de Spuir af. P** 7 neemt, en in derzelver plsats een Kapje, met een of meer gaatjes doorboord, boven N op de Buis vaft fchroeft, Het Perspompje PR krygt zyn Lugt door het Gaatje P, als men den Zuiger tot boven hetzelve optrekt. Door het ncér- ftooten van den Zuiger dwingt men die Lugt te gaan door een kleine opening, die onder san de Spuit in R. is, en van buiten cen Klepje heeft, dat de opening fluit, en deuit« gedreeven Lugt belet in de Buis te komen, als men den Zuiger weer ophaalt. Uitaerkxels. Zoe dra men de Krasn N open draait, fpringt het Water Straslsgewys uit de V4as, eerít wel tot een hoogte van 35 of 30 Voc- ten; maar daalt allenskens laager, en maakt korter Straal. Fa | 08 " X. LES. 1.4 P- DEEL, W'stere Íp:onz door de Vecikragt eoner verdikte Lugt. $4, Dz VEERKRAGT DER Logt, Opbelderingen., - De Lugt, die men door middel vani Perspompje in de Vaas dryft, klimt j:on haar ligtheid, van O door het Wateraeg boven, voegt zig by de Logt, die seeks de Waterledige ruimte LN Q. beffssr, es. vermeerdert, naar maate dat men ^er meer of min uitfpuit, derzelver digtheid. : Dess dus zamengeperíte Lugt heeft een Vos kragt, die merkelyk ífterker is van veste: gen, dan het Gewigt van de Buiteolsgt, die op den mond van de Buis in N fisx. Deeze Veerkragt oeffent haar vermogenome 3] op de Oppervlakte van *t Water LQ.en dryft het, door de open Buis, met zeoved meer of min ínelheid, naar maate detixt veríchil tuffchen de digtheid van de Lugtin L N Q zamengeperft en beflooten, en tur Íchen die van de Buitenlugt , grooterofkieit: der is. En dewyl deeze Lugt, terwyl. het Water voor zig heen dryft, hoe langer hoe meer ruimte krygt, naar maate dat de Vaas ledig raakt, begint ook haar Ver. | b: . Dg VzeRKRAGT DER LucT. 95 kragt hoe langer hoe zwakker te worden; "waar door dan ook de Waterftraalallenskens daalt, en korter wordt. Indien men mogelyk twyffelde, of het Uitwerkzel, daar we hier van fpreeken, wel uit de oorzaak ontítond , daar wy "taantoe- Íchreeven ; het gebrek , naamelyk , van Even- wigt tufichen de Lugt van de Vaas, en de Buitenlugt, kan men 'er zig ligtelyk ten vol- len van overtuigen door een niet onaardige Zoo0tt van Proef, die wel verdient, dat m«n 'er gewag van maake, ^. Men zet met het een of 't ander Sement een Glazen Buis, die in een Punt fcherpain *t einde toeloopt, in een Vles vaít; zoo dat die 'Toeftel in ?t klein is, het wclk de Ko- peren Vass van de voorgaande Proefneeming in'tgrootis, Indien men deeze Vles 't on- derít boven in een Glas Water zet, en 'tal- les met maslkander onder een Ontfanger op de Lugtpomp brengt, gelyk in Figssr 18 te Zien is, zal men, terwyl men met Pompen vOortgast, een gedeelte van de Lugt, die In de Vles is, "er uit doen komen, en op F 3 het X. LES, 1» A Y- DLILL, Nzdere Procf. Water. fprong door de overmnaat der ge. woone Vcerbract bovcn die van een yler Lugt. PL. 3. Fig. 18. X, LES, I. A TF» DEELe PL. $, Eq. 15. $6 De VuygRnKRAGT DER Luct. het Water van het Glas bobbels en opbni i íching zien masken: en za men dan yeamh gens weer Lugt in den Ontfanger lasst, 9i derzelver Drukking 200 vecl Water dodr à Glazen Buis in de Vles dryven, alserTagt uit geraakt is. Ik zal my niet ophondm met deeze t wee eerfte Uitwerkzels psderge verklaasen , dewyl men ze;nit hetgseorecda voorheen gezegd is, ligtelyk zal kugmen be- grypen. Maar zo men de Vles dan regtop- waarts zet, gelyk ze ip Figssr 19 fisst, «n de Lugt op nieuw uit den Ontfanger pouyt, zal die Lugt, die zig boven op het Warer in de Vles bevindt, zig beginnen uit te zet- ten, en een Wsteríprong maaken , die zeo veel hooger zyn zal, naar zmaeate det wm het Evenwigt tuffchen beiden , tuffoben de Lugt van de Vles en die van den Omfa- ger, meer gebroken , en 't verfchil. east digthedem grooter gemaskt heeft, Heer hier, gelyk men ziet, een door konfe mengepetíte Lugt niet; gelyk in. de vgot* giande Proefneeming, die door haar vtr fterkre Veerkragt den Weerftand: van *r Ge | vigi - Dg VzrinkRAoT DER LucT. 37 d des Dampkrings overwint: maar *isde ; Batuuslyke en gewoone Veerkragt van die . Wilodílof, die men gelegenheid en vryheid gecft om te werken, door de Kragt van die Lugxr, welke op den mond van deVlestegen haar aenwerkt, te verzwakken. Met een woord , "t is altyd een fterker Lugt, die te- gen ccn zwakker werkt, en een Vak Wa- ters, dat 2ig bevindt tuffchen twee Lugten, die niet langer Evenwigt met malkander naaken. eoo dÀ *o0713*4 .Tm . VII. PARoEFNEEMING. Toeffel. Men ziet, in Figesr 20, een zoort van Snaphasn afgebeeld, zamengeíteld uit twee ":Meuslen Loopen, van welke de een als fnidden in den anderen íteekt, zoo dat 'er tuffíchen beiden rondom een tamelyke tus- íchenruimte overblyft. Tn deeze binnen- ruimte tuffchen de cwee Loopen, die van al- le kanten wel digt geflootem is, maskt men een fterk verdikte Lugt door middel van een F4 Pers- X. LES, I, À 3- DEEIL. Befchry» ving van een Wind- oer. PL. 4. Fig. 22. X. LES. I. AJ- DESL. $$ Dzg VrxEnKRAGT DER LUG'- Perspompje, dat in de Kolf zit, en men met Kragt de Lugt me&infpuit 'Iwet Klepjes zyn 'er, het een san den mond va 't Pompje, ?t welk denzelven ftopt, en ds. Lugt het weérkeeren belet, als men den Zai- ger te rug treke: het ander aan X end vi den binnenften loop naar de Kol£, dssr men een Kogel plaatít van behoorlyke grootte, Dit laatfte Klepje ligt men op door middel van een Springveer, om de Lugt in denbis- nenften Loop te laaten, en het asnftonds weder te doen toevallen, op dat "er mssr een klein gedeelte vaa inkome. Dew deeze zoort van Wapenen zeer weinig in gebruik zyn, heb ik het myne Iaaten mst- ken op zulk een wys, dat men 'er, zone cenig gevaar van ongeluk, de Kogels op kan doen , en dezelve, als men wil, 'er weer yitneemen, zonder dat men de inge pompte en verdikte Lugt eerít behoeft te laaen wegvliegen. 'l'en dien einde is'& ecn holle Pyp of Voorraadbuis, die twist Kogels bevatten kan, en een zoort van Kraan, die men draait om ze, één vox - n, | Dz VERRKRAGT DER LucT. $9 &n, in den bisnenloopte brengen, of weer Y- LES. te rug in de Buis te laaten vallen, sls men. D aar. niet fchieten wil. Om dit Geweer aldevi- terlyke gedasnte te doen hebben van eenge- woone Snzphaan, heeft men het even alsan- , der Schietgeweer, veorzien met een Slot, waar van het Stasl, als men de Pan opent en fluit, de Kraan doet draaien, terwyl het los trekken van den Haan het Klepje op- ligt (*). Uitwerkzels, Als men, na cerft denHaanovergehaald te. Desz-ifs hebben, denzelven aftrekt , wordt de Kogel Kng. met 700 vcel kragts uit het Roergedreeven, dat men op cen afítand van 7o treden op een Kring van een Voet Middellyns aan- leggende, denzelven vry wel treffen kan. De laatfte Schooten, die men 'er meédoet, eer (9) De Nederduitfche Leezer kan een omftandi- ge eu naauwkeurige befchryving van het Oudc, en bet verbeterde of zoogenaamde Magasayn-Wind- yoer , vinden by den Heer DESAGULIERS. 1I Dcel. bladz. 49;. F 5 X. LES, J. A Y« DEEL. CGebreken derWind. goetrs., g2 Dz VrzrREkRAGT DER Lucr. Windroer beter in een beflooten plaats, m in de open Lugt ; om dat dan de Lugtklomy, die geftooten wordt, tegen de Muuren ,Zà- deringen; Schutíels.ftuitende en geleni, grooter Weerftand biedt. Grvoltes. De Windroers , -Piftoolen, en -Rottingen zyn Wapenen, die men vec] eer om deKonft en uit Liefhebbery heeft, dan om zig me 'er daad veel van te bedienen. Flet valtzw bezwaarlyk, dezelve welte maaken, enz lang goed te doen blyven, dat ze noodwer dig vry wat duurder moeten komen te ffstn, en in 't gebruik, op ver na zoo handelber, noch zoo wel te vertrouwenzyn , als gewoon Schietgeweer. Het eenigft voordeel, dat'w by is, om nzamelyk te kunnen treffen , 2e der dat men den flag hoort, zou voorót Burgerlyke Maatfchappy van gevaarlyke Ge volgen kuunen zyn: en't is daarom zeke- lyk een welwyze voorzorg, dat men 't ge bruik van dergelyke Wapenen belet,. 200 vceel mogelyk is. De Liefhebbers fpreeken "et Dk VzsRkRAGT DER LvGT. 93 er xomtyds met een zoort van verrukking ran, en doen dat Wapentuig meer eer aan, dan het verdient, door 'er Uitwerkzels aan toe te Íchryven, die deszelfs Kragten ver te boven gaan, Het is niet waar, by voor- beeld, dat een Windroer ooitzoo veel Kragt kan doen, als een gemeene Snaphaan; en xXeer zeldzaam zal "t gebeuren, dat de Klep- jes digt genoeg zullen fluiten, om de Lugt bínnen tc houden, en 't Geweer langen tyd even fterk gelaaden te doen blyven. Indien de Vertellingen, dice men doet van het Witfe Buskrsid , eenigen Grond van waar- heid hebben, moet men ze ongetwyffeld in een figuurlyken en oneigen zin verftaan, en dat "er een Windroer meé gemeend wordt, "t welk zekerlyk ín ítaat is, om, zonder merkelyk geraas te maaken , iemand vry ";waar of doodelyk te treffen. Want dewyl de flag van cen Scbietgeweer niet ontítaat uft de kleur van het Buskruid, maar een onvermydelyk gevolg is van de ongemeen fnelle Vlamvatting , die aan hetzelveeigen is, In$g cn moct men billyk befluiten, dat al- ler- Xe LÉ*, I. A E D&EL. Wit Buf« X, LES. y. AP DEEL. Konfifon- teintjes, Fontein van Hero, PL.4. Fig. 21. 94 Dx VEERKRAGT prx luct lerhande zoort van Stoffe, pn zclfde fnelheid uitzet, ?t Ke zynde, ook den zelfden ílag. za] ge In de Konftfonteintjes is "t c kragt eener verdikte Lugt; die h t in Beweeging brengt. Men kan dg ontelbaare veríchillende wyzen, d ftiger uitgedagt en'freaier op ^t « andere, toeftellen. Zy maaken in meen dairodi te bevalliger vertoonmg dat men 'er het Water een Fontei e in de hoogte fchieten uit de B on ze het Water levert; daar in tegend ied d woone Waterfprongen , zelric d altyd gevormd worden door middd w Bron of Vergaderplaats, die mer! ger is, en waar uit het Water Valen king heeft op de Fontein. Ik zal * er een enkel voorbeeld van Ku niet noodeloos met dingen, die yd by de Schryvers over de Natuurkur den kan, op te houden. Het Fonteintje, in Figur 21 afgeb P d draagt den naam van de Fontein van £ FN te 9 n "d rd Ds VrrRERAGT DER LuGT. 9; Én men deszélfs uítvinding toeíchryft, X. LES. en maakt het doorgaans van twee Metss- 7... 7 a W&erbskken of Bofferi, die men met rpen van de zelfde Stof'aan elkander voegt. et Fonteintje, dat men hier verbeeld tt, js van Glas, op dat men 't beloop n deszelís werking te beter zou kunnen nen begrypen. Docti en Stofenuiterly- Vorm yn te éenemaal opveríchillig, en *n kan die beiden op menigvuldige wyzen w welgevallen veranderen, Om dit Fon- ntje tedóerifpeelen, vulik denBol A Bdoor Bais C D, die aan haar beiden enden open tot drie vierde met Water. Vervolgens t ik Water in den Bak G H, om de Pyp . , die ook van weerzyden open is, altyd l te houden, Deeze Waterkolom, die 7 in den benedenften Bol E F tragt te ver- reiden en uit te loopen, drukt met het ních Gewigt haarer Ziwaarte den Klomp igt; welke in dien Bol begreepen is. Dee- dus ineengedrongen Lugt wykt voor die rsng door de Buis L M naar boven in 3 Bol AB, daar zy haar Veerkragtoeffent te- x. LES. Y. A X- DEEL, Pomp die zonder tuffchen- 96 Drz,VrERKRAGT DER Luc, tegen de Oppervlakte van ?t Water , daii.. daar vindt; en dit Water , eindelyk , i Y. de Veerkragt dier ineengedrongen Lugtg V» perít, fpringt uit den Bol met een taameyk hoogen Straal door de Buis CD ; op wi mond men, zo men wil, een Kapje, mt verícheiden Gaatjes doorboord , zettenkan, om een Sprong of Watergulp te mesken, die zig uitípreidt naar believen. Het Water, dat men vooraf in den Pak G H giet, om de Pyp IK te vullen, bebo niet veel te zyn; cen weinig is genoeg: de Straal, die 'er aanftonds uit op- fpringt, le vert genoeg uit om de Pyp altyd voltehor- den: en alt Water, dat dus uit den Dol AB, die allenskens ledig wordt , opgedree. ven, in den Bek GH nederftort, valt ven :daar door de Pyp IK in den benedenften Bol EF, dien men, na dat de Fonteinhssr werk verrigt heeft , door een zoort. vin Kraan, die er onder aan is, laat ledig ko: pen. Men bedient zig ook van de Veerkrsgt van een verdikte en zamengeperfte Lut, on Ds VxzzKRAGT DER Lvor. 97 fp. ten Pomp, die maar &nen Zuiger heeft, onder tuffchenpoozing en onophoudelyk " igeer. één Water te doen geeven. Stel, by worbecld, dat de Pomp in Figesr 22 afge- peeld, die "Zuig- en Perspomp teffens is, en hes Water uit den Bak door v eerít ophaa- lende -nsar P, vervolgens van p weer neer- wasrts nser het nu geflooten Klepje o pers- feudc in de Buis T K opdryft; ítel, zeg ik; dat dic Pomp omringd en beílooten is in een Merazlen Rolronden Bos, die rondom dezel- se.cen ledige tuffchenruimte Q R S1aat, wel* keyan alle kenten wel digt toegeflooten is , en gemeeníchep heeft met de ftaande Buis TV. . Wanneer .het Water, eerít door Zuiging uit den Bak door 't ligten ven den Stamper of Zuiger in fe opgetrokken , vervolgens door de Persfing van den zelfden Stamper genoodzsakt wordt door een zylinkícheope- ning en derzelver Klepje by T' te wyken, z2l het riet alleen in de ftaande Pyp T'V opklimmen , maar ook in de ledige tufíchen- ruimte tufíchen Pomp en Bos naar QR: de Lugt, die zig in die tufíchenruimte bevindt, . ML Dzxn, — G zal r LES. DEL. ing Water geeft. Door de Veerkragt eener verdikte Lugt. Dz VrERKRAGT DER LucT. 99 erkragt hy fpannem wil, verdikken en X lss. menperífen. .Maar menigvuldige VOOT- DEI. dem kunnen "er voorkomen , waar in 't 1 "t uiterfte belang is, dat men onophou- yk zender tufích:npoozing Water geeven à, €R& daarom ziet men ook deeze Zoort a draagbaare Pompen en Brandfpuitjes, zulk of dergelyk een wyze gemaakt, in gelaud, in. Hsllend, en zedert eenige Jaa- . te Petyp, 200 fuskin gebruik, dewyl cen yder, en zelíg een enkel Men£cb, sl hy bates ca. kzsgnlaadiger hulp wag | veertgsug ten miníten van cen Brand, eacíl. outíisat, mác ftuiten kan. edem hat uitvinden. van de Lugtpomp,, Verktui- ft uem een ontelbesere menigte van Proe- Za men; gdepn ia he Ydel, of in ec Lugetot IP, kbillende Gtaaden van Ylheid verdund. T : WM Mes natuurlyk te denken, dat men 29k ves)e.asntaeskelyke zou kunnendoen em Lugr, dic digtez en meer in &&n ge- k was, dan de gewoone; en verícheiden -uuakusdigen floeggn aek reeds ten dien le de band aan ^t werk. Mon bediont G2 zig 105587 blad^- 530. pL 3 Fe. 17* p ysgskKRAGT DER. Luo. r- ze zoorten van Proefneemine zi » Werktuig, fterk en zwaar gem " en grooten Weerftand te doen, enw uc Krags te kunnen uitítaan , en dryft't met geweld Lugt in door middel van em pompje, niet ongelyk aan dat, dasar wt kort te vooren van gefproken hebba, de Lugt in de Koperen Vaas der Konftfor tein meé zamenperften. Maar alle Lug, die op zulk of dergelyk een wys door emn Pomp heen gedreeven wordt, 'belaadt ug met Vetagtize en Vogtige Dampen ; eno dertuffchen komen "er menigvuldige gevslls voor, waar in men dezelve gaarne wat zi verder zou wenfchen , om verzekerd tezyn, dat men de Uitwerkzels der Proefneemimg aan geen vreemde en andere oorzaak, dmn alleen. aan den Graad van zamenperíng heeft toe te fchryven, dáar men de Lugtte gebragt heeft; de digtheid van de eigema zuivere Stoffe dier Lugt. Dit heeft ny aanleiding gegeeven, om cen nieuw Werl tuig uit te denken, waar meé men de Lug kan zamenperífen , zonder den trap vm ' Zu j2? "uy In Dg VrzERKRAGT DER LucT. ror ruiverheid, dien ze dan in den Dampkring heeft , te verminderen, of zelfs wel met dien te vermeerderen: wanneer ik dit Werk- tuig afgemaakt en "er de laatfte hand aan ge- . legd zal hebben, zal ik, indien het der moeite waardig zy, het gemeen 'er eene be- Íchryving van mededeclen in de Mewoire; yan de Akademie der Weetenfchappen, ag- ter het Verhaal van alle andere zoorten van Werktuigen tot Proefneemingen over de Lugt;. welk Verhaal] ik reeds begonnen heb op te ftellen.. Uit de Przoefneemingen van BovLE blykt, dat men den Omtrek van een Vak Lugts, door Zamenpersíng , dertienmaal kleiner maaken kan, dan dezelve natuurlyk is in haar gewoonen ftaat op de Oppervlakte der Aarde. Andere Natuurkundigen hebben zedert deeze Proef, door verícheiden middelen en handgreepen, verder voortgezet. Die 'er t meeft in gedaan hecft, en het verft fchynt gekomen te zyn, is de Heer Hatzs, die zegt, dat hy de Lugt tot een 1837ítegedecl- | G3 te Xe LES. I, AF- D r. E. L. Graad van Z1men- persang. Uiterfle bekende Graade 103 DE V£EaREKRAST DER LoGTY, F,LES. te van haar gewoonen Omtrek gebragt eli nit. (5, wazop de Heer Mosscissu pos D & & t. Mte deeze fraaie en verftaadige aenmerkid scHEN- magakt. ,, De Lugt, zegt hy, is door dre Niur. 0» Ze Proefneeming meér dan tweemwd Natuur- kunde — ,, zwaarder geworden dan het Water. De Phd. 6. wryl, nu, het Water niet in&éngeperft bn worden, 7iet men dasr uit, dat de Lugt- , deeltjes van een geheel anderen sart moe-. ,, ten zyn, dan de Waterdeeltjes: want ee- ,, ders, indien de Lugt , naamelyk , van dm » zelfden aart was als het Water, zou E maar $so maal hebben kunnen verdi - , Worden: dan zou ze juift dezelfde Dig» » heid als het Water gehad hebben, enook , evcn eens en met gelyke Kragt alle ande- , re verdere Persfingen Weerftand geboo- , den hebben, gelyk het Water doet", Hair De Heer HaLzs ftelt, by deeze gelegen boi, (*) Daar. is ecnige daifterheid in de berekeninz v:» den Heer HALES. De Hecr BUFEFON, de- 2e!fs (Franfche) Vertaaler, vindt een misflsp inde Vitkomít der Som, en meent, dat men rzs$51.seke- pen moet in plaats van 1837. Nollct. Dr VE£RKRAGT DER Lucr. 103 z heid een veker zoort van Peilftok of Zee- x. rrs. , Peiler voor om 'er de Zee mceé te peilen en nA 4 Jerzelver op andere wyzenonpeilbaare Diep- , t&n te meeten. Msar dewyl de Regel van d . MARAIOoTTE over de maat en evenredigheid . van de Zamepperífng der Lugt niet door- . gat, dan slleen in de Middengraaden van Perffing , en men de Evenredigheid niet wcet volgens welke die Vloeiftofzig in hoo- ger en de uiterfte trappen laat in één druk- ken, kan men zig van dien Peilftok niet gevoeglyk en met genoegzaame zekerheid De Heer AMoxTQNS, wel ver van dee- Ze ongemeene Zamenpersbaarheid der Lugt in twyfiel te trekken, heeft dezelve, langen tyd voor dat men ze door Proefneeming had leeren kennen, reeds veronderíteld als ecn Be- giníel , door middel van't welke men , volgens hem, zekere inwendige beweegingen bin- nen in onzen Aardbol zou kunnen verklaa- ren. Want na dat hy getoond had, dat de Veerkragt der Lugt, door Hitte aangezet, ZOO vecl flerker was, naar maate dat de G 4 Vloei- is in de uiterfte Graaden onbekend. HALFES groeiende Weegkuns de blad. 172, Sterk vet- dikte Lugt , die zig uitzet, oorzaak der Aard- beeving. X. LES. 1. A F- DEE L. Men oir. de L' Atcadem. 1703. p. ior. Denk- be Ad van Kou- .de en Waimte. 104 Dr VsERERAGT DER Lucr. Vloeiftof grooter Digtheid bezat, | hy niet, of de Aardbeevingen zouden wel veroorzaakt kunnen worden door Kldi pen van Onderaardíthe Lugt, die zig weldig uitzetten; en hy doet zien , dat onderíte gedeelte van een Kolom van dé Dampkring 18 Mylen diep naar het Midi punt der Áarde toe verlengd , op die dipte een Digtheid zou hebben als die van « Kwikzilver. ; Uit de Voorgaande Proefneemingen, a de Aanmerkingen, die wy "er byvoegdtn, hebben we gezien, hoe de Lugt van Dig* heid verandert, en op welk eene wyze hts Veerkragt af en toeneemt door een zwakker of fterker Zamenperffing: nu ftaat ons nog aan te toonen, welke Uitwerkzels Flitteen Koude in deeze Vloeiftof te weeg brenge. — Het is hier de plaats niet, om den atit. van 't Vuur te onderzoeken, noch deszes | Eigenfíchappen, of de wyze hoe het | werkt op de Lighaamen. Alle deeze onder- - werpen zullen ter gevoeglyker plaatfe, int | yervolg deezer Leffen, met behoorly kebreed- vOCS. Bz VsrzRKRAGT bER LucoT. 105 ierigheid overwoogen worden; thans zul- rÍ ILI a we legts by voorraad, en tot beter be- pzz,. ip der Uitwerkzelen, die wy hier te ver- saren ítaan, dit volgende kortelyk aan- erken. 1r. Dat de Koude niet iets wee- mdlyks op zig zelven, een waare en ffe/- '* eigenfchap is van een Lighaam; maar ikel een zekere £aat, waar in dat Lighaam ig op dien tyd bevindt, en waar door al- 'en. wordt te kennen gegeeven, dat het nu under Warm is, dan het voorheén was, F zou kunnen zyn; zoo dat 'er eigentlyk dets in de Natuur is, dat volftrekt Koud ', Of Koude genoemd kan worden. Dus ls men zegt , by voorbeeld, dat het Ys teud is, wil men 'er njets anders mcé zeg- , dan dat het Koud is in vergelyking van et Water, daar "t uit bevricft, of van eeni- ;e andere Lighaamen, die Warmer zyn dan : Ys. Dit is eene waarheid, die wy in 'c ervolg breeder ontvouwen, en met de ver- iíchte Proeven ftaaven zullen Men kan ik, 2, de Hitte of Warmte 2anmerken ls het Uitwerkfel van eene ongemeen fyne G ; Stof- Pofities - 7€ mui. ce DE mite —— A o qn x. LE*. I. A Y- DEELe DeWarm.- te doet de Lugt uitzet- tca en vergroot haarVeer- kragt. maate dat zy min of meer heet gemasit & zelfde Lugt twee of driemaal digter zames rioó Dz VgERKRAGT DER Lyoor, Stoffe, wier groote Overvloed o£ Werkisg de eigen Deeltjes van "t Lighaasm, dasrv in doordringt , van elkanderen fcheide, va één afgezonderd houdt, en dezelye eenge deelte van haar Beweeging byzet. Wanneer men zig au de Flitte op deer wys verbeeldt, zal men vig ligtelyk eente grip kunnen maaken van twee zeer merk- waardige Uitwerkzels, die zy ineen Kiomp of zeker doe] Lugts te weeg brengt, enwy thans door Proefneemingen nader za doen zien. Het eerfte dier Uitwerkzelenit, dat zy derzelver Omtrek vergroot en zwe- len doet: dat is te zeggen, dat é&n en ée Zelfde Klomp en hoeveelheid van iLugris ftaat is om min of meer plaats to bafisansse Het tweede Uitwerkzel van de W'armtos de Lugt is, dat zy derzelver Veerkragtet £root, en die doet toeneemen naar eve digheid van de Perffing, waar meé die Lag verdikt en in een gedrukt is; zoo d£ een zelfde Graad van Hitte op eex ARAS o — — —— — Wo m 0L — g e Dr VEERKRAGT DER LucT. 107 geperft werkende, derzelver Veerkragt ook twee of driemaal grooter zal doen worden; gelyk men uit de volgende Proefneemingen duidelyk zal kunnen zien. VIII, PROEFNEEMINOQ. Tveftel. Men neemt een Glazen Buis, van die Zoort als daar men de Barometers van maakt, omtrent 12 of 15$ Duimen lang, en over- alin zyn ganíche langte gelyk van middel- lyn en even wyd: dit kan men gemakkelyk weeten, als men 'er een klein Kolommetje Kwik laat doorloopen: want zoo dat K wik- kolommetje overal in de Buis, terwyl het'er loorloopt, even lang blyft, en op de eene plaats korter noch langer wordt dan op de indere, is "t een zeker teken, dat die Buis »veral in 'hasr genfche lanpte even wyd is. Mien finekt *ervolgens op de gewoone wys seen der einden van de Buis toe, en legt ze 3p gloeende Koolrn, waerop men ze heet nmakt tot.Hut ze weheel glociend is: dan * neemt X. LES. e. A y- DE L. P L. 4. Fi£, 23. * LES. J. A F- DEEL. 19656 Dr VEERKRAGT DER LucTt. neemt men ze'er inet een Tang af, ende pelt ze fchielyk met haar open eind inim kend Kwikzilver, dat 'er ten dien einde ge reed byftaat, en ]aat dan alles koud wordes. Zie deeze behandeling in Fig. 23 afge- beeld. Om de Buis, en 't geen 'er in is, zekeren bekenden Graad van Koude te doen aan- neemen, fteekt men dezelve met haartoege- fmolten eind eenige Minuuten lang in geftoo- ten Ys, terwyl men ondertuffchen egt, Zoo vecl mogelyk is, zorg draagt, datmm de Buis byna Waterpas houde, op dat de Lugt, die 'er nog in is, weinig of niet ge drukt en incengeperft zou worden dogr de Zwaarte van 't Kwikzilver, dart 'er voor Ítaat en haar beflooten houdt. Uitwerlzeis, Als men de Buis, in 't Vuur gehecel gloci- jend gemaakt, in het kookend K wik don pelt, klimt hetzelve "er een end wegs in op; en na dat zy, een geruimen tyd in'tYs geítoken, dien trap van Koude gekreegen 4 - Dt& V&zRKRAGT DER LuoT. 109 - heeft, beflaat de Lugt, tuífchen het tocge- x. L£$. —- Ímolten eind en het Kwikzilver begreepen, EELL . .omtrent het derde gedeelte van de ganíche -.. langte van de Buis. : Opbelderingen. ' De Glazen Buis was, eer ze gloeiend ge- Denk. beeld .: máakt wierd, gevuld met een Kolom van van de :: Lugt van volkomen den zelfden aart , als die ditrerting z van den Dampkring: de-Deelijes van die aoor M i: Stoffe, welke de Warmte maakt, ze mo. Hie. r, gen dan zyn wat ze willen; drongen door : het Glas heen, mengden zig onder dieLugt, :: die ze daar vonden, deeden de eigen Deelt- dc jes van die Vloeiftof van elkander fcheiden a: en afwyken, en vergrootten daar door mer- kelyk den Omtrek, dien ze befloegen. Maar dewyl de inhoud en wydte van de Buis niet naar Evenredigheid toenam, moeít "er on- , vermydelyk een groot deel Lugts uit raa- ; ken; en de Buis bleef vervuld met cen zeer verdunde yle Lugt, en met een groote me- nigte van Vuurftoffe. - Toen die Buis in het Kwik gedompeld Van de WAS, X. LES. J. A X» DE5EL. En de veirfchil- lende hoogte des Baro- meters, Het fpringen van Knap: glaasjes en Ka- ftanjes. 112 D& VEERKRAGT DER LucT: op welké men werkt, op dien tyd in ig naar den aart der Glazen of Werktugs, die men 'er toe gebruikt. Want het iseá bekende en tocegeftaane waarheid, dat da. Vogtigheid, als ze zig in eemige maate ot ; der de Lugt mengt, daar men de Proef mel doet, eene uitzetting zal veroorzaaken, dis zomtyds IO of 12 maal grooter is, den 2€ geweeft zou zyn met den zelfden Grssávin Hitte, zo men "er een drooger Lugt mid nomen had. Daarenboven, dewyl de Lugt ook opis eenen tyd digter en meer zamengeperft is dan op den anderen, veríchillen de uirkonr- | ften ook naar 't veríchil der Hoogte, was | op de Barometer diestyds ftaat ; "t welk meii derhalven by die Proeven ook behooryk dient in agt te neemeri, Gevilgen. . Het is door middel der Lugt, die zig door een geweldige Hitte fterk uitzet, dat men diekleine zoogenaamdeSpring- of Knee glaasjes, van dun Glas by een Brandíchik- dess Dr VgERERAGT DER LucT. 113 ders Lamp geblazen en toegefmolten, (*) X. LES met een flag doet aan ftukken fpringen. Als DXEL. "er een kleine Druppel Water in opgeflooten is, doen ze hun werk beter en flaan ftetker, niet alleen om dat het Vogt cen geweldiger uitzetting veroorzaakt, maar ook om dat de koelheid van *t Water belet, dathet dun- ne Glas in de gtoote Hitte,, daar men 't in- brengt, zagt en week worde, en voor de Kragt van de zig uitzettende beflooten Vloeiftof wyke, zonder te breeken en van &n te fpringen. Die zoort van Peterds of Klappers in een Kaars te houden, om de »mítanders zig te doen ontzetten, is niet - ver vceilig , uit vreeze, dat de ftukken iemand n5 de eogen mogten fpringen, of hun an- lerzins beíchadigen, die "er niet op verdagt zyn, (*) Dit zoogenaamde teefmelien. van een Glazen yuis, (Seeller Hermetiquément) , daar ook in het tce- teflen deezer Proefneeming van gefproken is, Xefkaat daar in, dat men het open eind van de Suis in Vuur of in de Vlam van een Lamp heet maakt, zoo lang tot het Glas begint week te v oi- Jen, toeloopt, en zig fluit. III, DxEr. H X. LES. I. A7Z- DEEL. Manier om Vlese jes met enge hal-. zen te vullen, I. Deel. X Stuk. 