title: Annales Academici
creator: None
text: Voor de lezer van het tijdschrift wij van het tijdvak afstappen, 't welk aan Linnaeus zo veel historie ontleende, moeten wij nog van den grooten dichter Goethe gewagen, als den schrijver van de 'Proeve eener verklaring van de gedaante verwisseling in het Plantenrijk.' In deze 'Proeve,' die op de latere beschouwing der Kruidkunde van wezenlijken invloed was, toonde de grote man op eenadelijke en bondige wijze de geheime verwantschap aan tucht de verschillende bladachtige organen der plant, en wat hij op dat feit, dat zij na, en, als ware het, uit elkander zich ontwikkelen, en doen in den eigenlijken zin des woords niet anders zijn dan wijzigingen van staat en 't zelfde grondorgaan, waaraan verschillende verrigtingen zijn toevertrouwd. Schijnbaar van luttel waarde, en aanvankelijk gehinnik verwachtzaamd, bevatten Goethe's denkbeelden toch werkelijk de kiem voor een veel eenvoudiger, minder bespiegelende, maar meer op onmiddellijke waarschijnlijkheid gegronde behandeling der morphologie, en wij mogen ondanks ook gelukkig rekenen, dat zij later algemeen ingang vonden en allerweg werden toegepast. En zo treden wij dan de 19e eeuw in, wel overtuigd, dat onze wetenschap in de 18e eeuw een aanzienlijke sprong voorwaarts deed, maar toch met het bewustzijn, dat er nog veel twijfelachtigs op te helven, veel raadselachtigs te verklaren overbleef. Wij hebben de wanorde in de rangschikking, de beschrijving, de benoeming der gewassen zien ophouden door de krachtige tussenkomst van Linnaeus; de fylogenie haar gebied zien uitbreiden door de ontdekkingen der scheikundigen; de morfologie een eenvoudiger gewaad zien aannemen door de leer der metamorfosen van Goethe. Wat brengt ons thans het tijdvak, waarin ook wij nog werkzaam zijn? Vergun mij, U ook dit nog in te brengen, te betekenen en U ten slotte op de tegenwoordige uitgebreidheid te wijzen, van het gebied onze wetenschap. In de allereerste plaats dan doen wij opmerken, dat het seksuele systeem van Linnaeus wel nog altijd in zwijk bleef, maar toch enkele wijzigingen onderging. moest ondervinden, die zich in de praktijk steeds meer als noodzakelijk hadden doen kennen. Een hoger streven nog thans dan in de verbetering daarvan, openbaarde zich in het aanbrengen van veranderingen in het natuurlijke stelsel, zoo als ons dit door de jodium was achtergelaten; en wij behoeven slechts de namen te noemen van de candidaten, baroni, Aquabad, Reichenbach, Lindblad, Budiljski, Om de uitvoering te verduidelijken, dat de kundigste mannen aan dat streven deden. — Het zou verkeerd zijn, dat de meening zou wezen, dat het natuurlijke stelsel, ook al dankzij de arbeid van 200 vele uitsteekende geleerden, den hoogsten graad van volkomenheid bereikt had. Verre van daar; ook van de toekomst verwachten wij daarin nog talrijke verbeteringen; en mocht er iemand zijn, bij wien deze uitspraak een zekere mate van teleurstelling opwekte, wij zouden hem de moeilijkheid voor den geest roepen een overal gesloten keten te vormen uit duizenden en duizenden delementen, die in honderden en honderden opzichten van elkander verschillen kunnen en toch naar de regels der verwantschap moeten worden samen gevoegd. Ware het zoo dat geen enkele schakel in die keten meer ontbrak, en dat men een toetssteen bezat van welken men bij iedere wijziging de oplossing kon verwachten der vraag, of deze daar wel of niet genoeg verwantschap in de eerste plaats diende in aanmerking te komen, dan zou het vervaardigen van een natuurlijk stelsel, waaraan geene louterende hand meer behoefde geslagen te worden, niet zook onmogelijk wezen; doch bij de tegenwoordige stand der Kriminalkunde, waarin ons zeker nog talrijke vormen onbekend, en de denkbeelden der geleerden over de waarde aan verschillende punten van overeenkomst te hechten, niet altijd eens zijn, kan een dusdanige uitkomst nog niet worden verwacht. Men leide echter uit het gezegde niet af, dat, sedert het jaar 1778, waarin Linnaeus overleed, geen nieuwe gewassen ontdekt werden. Integendeel het aantal bekende planten is sedert ontzaggelijk toegenomen en nog dagelijks verkondigen ons boekwerken en tijdschriften de aanwinsten, door koene reizigers in ver afgelegen streken gedaan. En dit geldt nu niet alleen van de hoogere, maar ook van de lagere gewassen, wier aantal wij bijna onbegrensd zouden durven noemen, en die de belangstelling der kruidkundigen hoe langs zoo meer weten op te wekken. Is het dan wonder, dat die telkens aangroeijende massa niet meer door een enkel individu bedwongen kan worden, maar de samenwerking van velen verlangt en tot vereening van den arbeid aanspoort? Inderdaad wint dan ook in onzen tijd het streven meer en meer veld, om de grote taak in tal van onderdeelen te splitsen, en moge het nu ook waar zijn, dat deze wijze van handelen hare schaduwzijde heeft, toch overweegt men, dat zij door de noodzakelijkheid werd voorgeschreven en alreeds tot heerlijke uitkomsten geleid heeft. Met de verbeteringen, welke van tijd tot tijd aan het microscoop werden aangebracht en dit werktuig een boogeren graad van volkomenheid deden bereiken, nam ook de degelijkheid der onderzoekingen op planten-ontleedkundig terrein toe. Niet tevreden, eenvoudig den bouw der verschillende organen te bespieden, tast men naar scheikundige hulpmiddelen, en tracht uit de veranderingen, welke deze in het voor 't bloote oog onzichtbare preparaat te weeg te brengen, den chemischen aard der kleinste deeltjes te bepalen en het verband op te sporen, tusschen de verschillende scheikundige toestanden, waaronder zij zich vroeger en later aan ons voor doen; en leerde de fysica, dat het gepolariseerde licht in staat is, tot nog toe onbekende eigenschappen der lichamen aan te tonen, de planten-anatoom rust niet, voor dat aan zijn microscoop een toestel is aangebracht, 't welk hem in staat stelt ook de kleinste voorwerpen onder den invloed van dat licht te onderzoeken. Mikrometers moeten dienen, om de afmetingen van onzichtbare stokes te bepalen en de camera lucida wordt te hulp geroepen, om de vergroote beelden der voorwerpen op het tekenpapier terug te kaatsen. Bij al dien voortgang, zoowel van het beschrijvende als van het ontledkundige gedeelte onzer wetenschap, mogen wij ons verheugen dat de overtuiging algemeen gedeeld wordt, dat beiden niet vijandig tegen elkaar over staan, integendeel, dat zij elkaar niet langer kunnen ontberen en dat de beoefening van beiden eerst tot bevredigende uitkomsten leiden kan. Wel herinneren wij ons de stem, voor een zeventien tal jaren uit Jena opgegaan, die stem, welke als een banvloek klonk in de ooren van hen, die in de studie der systematische Eruidkunde waren grijs geworden, en hun arbeid van nul en geener waarde verklarennde, alleen aan anatomisch-physiologische onderzoekingen wetenschappelijk gezag wenschte te zien toegekend; wel staat het ons voor den geest, hoe men, vooral in Duitsland, een tijd lang naar die stem luisterde, en eene richting zocht in het leven te roepen, die, als te exclusief, zeker bij haar voortbestaan noodlottig voor de Eruidkunde zou geworden zijn; maar wij denken daarbij ook aan den krachtigen tegenstand, dien Jena's Hoogleeraar van landgenoot en vreemdeling ontmoette, en de waarschuwende stemmen, van alle kanten tegen zijn te eenzijdige leerstellingen opgerezen; en koesteren wij ook eerbied voor den man, wiens heldere blik onze wetenschap van vele onjuistheden zuiverde, en die zeer zeker tot zelfstandig onderzoek aanspoorde, toch verheugen wij er ons in, dat de stelselkundigen zich door zijn geschriften niet hebben laten afschrikken, op den eenmaal ingeslagen weg voort te gaan. Brengen wij zijne bittere veroordeeling tegen de stelselkundigen niet in aanmerking, en bepalen wij ons alleen tot zijne anatomisch-physiologische studies, dan voorzeker kunnen wij bescheiden de eer niet ontzeggen van daarin, op het voetspoor van Robert Brown, krachtig tot herstel der planten-ontleedkunde te hebben medegewerkt, althans een betere methode van onderzoek te hebben in het leven geroepen. Vooral zocht hij de overtuiging te vestigen, dat het niet genoeg is volwassen plantendeelen microscopisch te onderzoeken, maar dat men deze veeleer in hunne wording behoort te bespieden en in hun trapsgewijze vooruitgang behoort gade te slaan, ten einde zoo doende een ontwikkelingsgeschiedenis van ieder orgaan afzonderlijk te ontwerpen, en de langs die weg verkregene uitkomsten met elkaar te kunnen vergelijken. Zonder hier in bijzonderheden af te dalen, en aan te toonen tot welke gevolgtrekkingen schelden en anderen na hem door een dusdanige opvatting hunner taak geleid werden, zullen wij nogthans niet verzwijgen, dat zij zeer verrassend en wel in staat waren, om tot medewerking aan te sporen, en wij aarzelen dan ook niet het uit te spreken, dat een vergelijking van de anatomische werken uit het laatst der vorige en het begin dezer eeuw met die van onzen tijd zeer zeker ten voordele der laatsten uitvalt en ons onwillekeurig bewondering afperst voor de degelijkheid, welke aan de meesten hunner ten gronslag ligt. Ook de planten-fysiologie maakte in de laatste 50 jaren ontzaglijke vorderingen, daarbij partij trekkende van den vooruitgang der scheikunde; de uitkomsten, door de ontleedkundigen vastgesteld, en de nauwkeuriger wijze van waarneming, hebben langzaam maar zeker het eigendom gewonnen van alle experimentele wetenschappen. Niet alleen de verrichtingen der samen gepaste werktoegen, neen, ook die der enkelvoudige werden met onvermoeide ijver opgespoord, en durven wij ons tegenwoordig op een betere kennis van het leven der cel, zoowel als zelfstandig organisme, als in verbinding met andere cellen, beroemen, zeker is het, dat wij die kennis aan de onderzoekingen der laatste tientallen van jaren verschuldigd zijn. Over het ontstaan, den groei, de vermenigvuldiging, den inhoud der plantencellen; haar vervorming in vezels en vaten, hebben wij tegenwoordig heldere begrippen, en mogt ook al aan onze kennis daaromtrent nog veel kunnen worden toegevoegd, toch kunnen wij met zelfvoldoende op de hoogte staren, welke zij op dit oogenblik bereikt heeft. Ondersteund door de kennis van de verrigtingen der eenvoudigste organismen uit het Plantenrijk, nam ook die der samengestelde dagelijks toe, en wij meenen niet te veel te zeggen met te beweren, dat wij van de stofwisseling der gewassen, met inbegrip van het opnemen en verplaatsen van voedsel, het ademhalen, de ontwikkeling van warmte en licht, het volbrengen van sommige bewegingen, enz., veel betere begrippen hebben, dan die ook voor dertig jaar algemeen werden gehuldigd. Ook de groote vraag omtrent de verrigting der meeldraden en stampers, die gedurende eeuwen zulk een warmen strijd onder de kruidkundigen onthield, werd in onze dagen eenvoudig voor goed en door onmiddellijke waarachtige inlichtingen uit den weg geruimd, en ten gunste beslist van hen, die eerstgenoemde organen met mannelijke, laatstgenoemde met vrouwelijke voortplantingswerktuigen wenschten te vergelijken; en zijn wij op dit oogenblik nog niet zoo ver gevorderd, dat wij hetzelfde getuigenis kunnen afleggen aangaande die andere vraag, of bij de lagere planten of Cryptogamen eveneens van een bevruchting sprake is, toch kunnen de jongste ontdekkingen, vooral bij de Wieren, het vermoeden niet onderdrukken, dat de tijd niet ver meer af is, waarin zij toestemmend zal worden beantwoord. Wij hebben meermalen de gelegenheid gehad om daarop te wijzen, dat het aantal planten, welke ons tegenwoordig bekend zijn, en dat tusschen de 2 en 800,000 bedraagt, voor een groot gedeelte als de uitkomst mag beschouwd worden van reizen, die naar alle werelddeelen, naar de poolstreken zoowel als naar de evennachtslijn, naar de zandwoestijnen van Afrika zoowel als naar de oorspronkelijke wouden van Azië en Amerika werden ondernomen. Maar meer nog dan gewassen, ook denkbeelden werden daar verzameld door sommigen, wier veelomvattende blik zoo gamen oorzaken en gevolgen aan elkander zocht te verbinden. — Van waar dat verachil van den plantengroei in verschillende wereldstreken; die overvloed van bepaalde vormen hier, en 't ontbreken daarvan elders; dat gezellig groeien der een soort en 't verspreid voorkomen der andere; die verandering van het plantenkleed naar mate men in bergachtige streken de dalen bezoekt of zich naar boven begeeft en het wolkenruim nadert? Zie, deze vragen, waaraan in vroeger tijden niet eens gedacht werd, vinden hun oplossing ten deele aan 't einde der vorige, ten deele ook in de tegenwoordige eeuw, en met eerbied noemen wij de namen van Johann Christian Smet (pionier van de plantengeografie), Alexander von Humboldt en Alphonse de Candolle, als de grondleggers van die nieuwe tak van wetenschap, waaraan de naam van planten-aardrijkskunde werd gegeven. Met bewondering erkennen wij heden ten dage, dat ook aan de verspreiding der gewassen over de oppervlakte onzer Aarde wetten ten grondslag liggen, en niet langer blijft het verband ons onbekend tusschen het voorkomen der vormen en de geographische breedte en lengte, de ligging, de verdeeling van warmte en licht, de natuur- en scheikundige eigenschappen van den bodem, waarop zij voorkomen. Dat de Aarde niet altijd dezelfde was als tegenwoordig, maar ook in haar tijdperken doorleefde, en niet zelden geweldige veranderingen had te doorstaan. Dit, M. H., is een feit, welk door niemand wordt weersproken. Maar niet alleen haar binnenste, ook haar oppervlakte nam aan die veranderingen deel, en zo werd dan ook het plantenkleed, 't welk haar tooid droeg, niet zelden afgeworpen en voor een ander verwisseld, hetzij dan dat zulks een gevolg was van verschrikkelijke omstandigheden, waardoor alles wat leefde ten onderging, of wel van een natuurlijk wegsterven en vergaan van bestaande vormen, die voor nieuwe moesten plaats maken. — Maar wie verzekert ons dat zoiets inderdaad tot stand kwam, en dat de plantengroei van tegenwoordig niet dezelfde is als die van honderden eeuwen geleden? De Aarde zelf, die in haar schoot de overblijfselen verborgen houdt van talloze gewassen van vroegere tijdperken, die thans allen uitgestorven zijn en door anderen vervangen werden. — Is het dan wonder, dat de kruidkundigen zich ook de studie der voorwereldse vormen hebben aangetrokken, en, terwijl zij de opgegraven plantengeraamten tot de thans nog levende geslachten en families zoeken terug te brengen en ook soortelijk trachten te bepalen, met pen of teekenstift ons de landschappen voor den geest roepen, zoo als deze zich in de allervroegste tijdperken voordeden, en zoo als hunne verbeelding hun die voortoovert, gerugsteund door een scherpzinnig onderzoek? Zoo is dan ook de kennis der fossiele overblijfselen van den plantengroei uit vroeger eeuwen een integrerend bestanddeel geworden onzer wetenschap, en zo zien wij haar gebied zich van tijd tot tijd al meer en meer uitbreiden, en haarzelf daardoor allengs een eervollere plaats in de rij der natuurkundige wetenschappen verzekerd. En tegenwoordig, Mijnheer, spoedt mijn taak ten einde. Ik heb U de ontwikkeling van de Kruidkunde van de vroegste tijden tot op heden in brede trekken geschetst, en U daarbij op de licht- en schaduwzijden gewezen, welke elkander onophoudelijk afwisselden. Wij hebben de ruwste en oppervlakkigste kennis van enige nuttige en schadelijke gewassen zien plaats maken voor de bespiegelende wetenschap van Aristoteles en Theophrastus; drie eeuwen later den scepter zien zwaaien door Dioscorides, die, groter kruidenkenner dan kruidkundige, vooral de genezende kracht der gewassen trachtte uit te vorschen, en de zuivere kruidkunde dan ook aan de toegepaste geheel ten offer bracht; de gehechtheid aan en het vertrouwen op de geschriften van Dioscorides, die 11 eeuwen hadden stand gehouden, ernstig zien bedreigen door Albertus Magnus, die, als een tweede Aristoteles, de wetenschappelijke Kruidkunde uit haar diepe slaap deed ontwaken, en het bespieden der natuur dringend aan zijn jongeren aanbeval; in de 16e eeuw een eersten stap zien zetten op het gebied van de beschrijvende Kruidkunde, en de boekdruk- en graveerkunst te hulp roepen, om de waarnemingen over de planten van ons werelddeel te versterken; in de 17e eeuw, na de uitvinding van het mikroskoop, den grondslag zien leggen van de planten-ontleedkunde en physiologie, en, door het bezoeken van vreemde werelddeelen, de bouwstoffen voor de beschrijvende Kruidkunde in ontzaggelijke mate zien toenemen en het aanleggen van kruidtuinen noodzakelijk maken; in de 18e eeuw een einde zien komen aan de wanorde, die de beschrijvende Kruidkunde met volslagen ondergang bedreigde, maar daarentegen de studie van de anatomie en physiologie der planten geheel op den achtergrond geraken; eindelijk, in de 19e eeuw alle onderdelen van de Kruidkunde met gelijke voorliefde zien beoefenen; twee nieuwe takken van wetenschap, de plantenaardrijkskunde en de leer der fossiele gewassen aan de reeds bestaande zien toevoegen; in alle richtingen zien streven naar vooruitgang, en de voor toepassing vatbare uitkomsten op het gebied van andere wetenschappen gretig zien aangrijpen, om haar ook aan de verdere ontwikkeling van de Kruidkunde dienstbaar te maken. Uit het gesprokene is ons de uitgebreidheid van het tegenwoordige gebied onzer wetenschap genoegzaam gebleken, en is het ons tevens duidelijk geworden, dat ook zij geen stilstand kent. Feiten worden op feiten gestapeld, uitkomsten aan uitkomsten toegevoegd, en de moeilijkheid om ook slechts van de gewigtigste ontdekkingen kennis te nemen, neemt dag aan dag toe. Dankbaar erkennen wij daarom bij al den lof, dien wij over hebben voor hen, welke zich in een bepaalde richting bewegen, den arbeid van anderen, die van tijd tot tijd bijeenbrengen wat verstrooid lag en uit de verspreide bouwstoffen een geheel trachten zaam te stellen. Eensmaal breekt misschien de tijd aan, waarin veel, waarvan wij den samenhang nog niet inzien, tot algemene beginselen zal worden teruggebracht. Die tijd van vereenvoudiging zal een nieuw veld openen voor onze wetenschap. Dat hij spoedig komt is een wensch, die zonder twijfel door al haar beoefenaars gedeeld wordt! En thans nog een woord, dat mij door pligtbesef wordt ingegeven. Allereerst wend ik mij dan tot U, Edel Achtbare H. H. Burgemeester en Leden van den Raad dezer aanzienlijke gemeente, die mij uit de Maasstad geroepen hebt, om werkzaam te zijn aan de Instelling, die, in de Hoofdstad des Rijks, nevens handel en nijverheid, een eerbare plaats aan de wetenschappen verzekert. Ik heb aan die roepstem gehoord en sta op het punt den ruimeren werkkring in te treden, die mij door uw vertrouwen en door uwe welwillendheid geopend werd. Is het wonder dat ik mijzelf op dit oogenblik afvraag, of ik aan dat vertrouwen zal kunnen beantwoorden, of ik mij die welwillendheid zal weten waardig te maken? Ik gevoel, M. H., dat een bevestigend antwoord op die vraag mij als aanmatigend zou kunnen worden toegerekend, terwijl een ontkenning misschien van te weinig zelfvertrouwen getuigen zou. Daarom wil ik het liever aan de toekomst overlaten, uitspraak te doen over de wijze, waarop ik mij zal hebben gekweten van de plichten, die weldra op mijne schouders gelegd zullen worden. Moge echter de verklaring, dat het steeds mijn streven zijn zal, de voetstappen te drukken van mijn voorganger, en mij de plaats waardig te maken, door hem met zoveel eerbare bekleed, reeds op dit oogenblik de overtuiging bij U vestigen, dat het mijn vaste wil is mede te werken tot het grote doel van elke Instelling voor Hooger Onderwijs: de bevordering van den bloei en de ontwikkeling der wetenschap. Ook U, Edel Groot Achtba. Heeren, Curatoren van het Athenaeum illustre dezer stad, op wiens voordrag mij het Hoogleerarenambt in de Kruidkunde door de Raad dezer Gemeente werd aangeboden, ben ik daarvoor dankbaarheid verschuldigd. Het is mij bekend, wat de Doofluchtige School aan uw trouwe zorgen, aan uw bezielende invloed verplicht is; hoe rusteloos Gij er naar streeft om haar bloei te verzekeren; welken steun de Hoogleeraren aan het Athenaeum steeds bij U gevonden hebben, waar het verbeteringen gold of uitbreidingen die door den vocomp-uitgang der wetenschappen werden voorgeschreven. Is het dan wonder dat ik er hoogen prijs op stel, onder uw bescherming werkzaam te zijn? dat ik het mij eene ere reken, aan de Doorluchtige School dezer stad verbonden te worden? Wat ik U thans met zoo vele woorden verzeker, hoop ik eens door daden te bevestigen. Uw goedkeuring over mijn arbeid te verwerven zal mijn hoogste streven, maar ook mijn hoogste voldoening zijn! Ook voor U, achtbare mannen, aan wie de zorgen over de Clinische School dezer stad zijn toevertrouwd, leg ik volgaam de verklaring af, dat ik met ingenomenheid hier de taak wens te voortzetten, die ik te Rotterdam gedurende elf jaar vervuld heb. Levendig besef ik, wat ook Gij voor het hooger onderwijs te dezer stede gedaan hebt, welke hulpmiddelen ook door U zijn bijeengebracht om dat onderwijs vruchtbaar te doen zijn. Vergun mij, dat ik ook op uw bijstand reken, terwijl ik de hoop koester, dat dezelfde goedwillendheid, welke ik steeds van H. H. Bestuurderen der Rotterdamsche Clinische School mocht ondervinden, mij ook hier ten deel moge vallen. Wanneer ik mijn oog op U laat rusten, Hooggel. Heeren, die ik dan als mijn ambtgenoot begroeten mag, dan rijst mij de borst hooger, daar ik bedenk, dat ik opgenomen word in een kring van mannen, die door hunne veelomvattende geleerdheid den roem van dit Athenaeum wat zeg ik, den roem des vaderlands helpen schragen. Ik wil niet ontwijken, dat er soms in mijn gemoed een gewaarwording oprijst, niet ongelijk aan die, welke men ondervindt, als men met ontoereikende krachten een groot doel bereiken wil, wanneer ik de aandacht vestig op den uitgebreiden omvang van uw wetenschap, en tevens een blik werp op de mate van kennis, welke mij is toebedeeld. De moed zoude mij daarbij gebeurten ontzinken, ware het niet dat ik werd opgewekt door de minzaamheid, welke als vrucht van echte geleerdheid, U allen eigen is, en door de hartelijkheid, waarmede vele van Uw mij reeds in hun midden hebben opgenomen. Dat ons steeds een wens bezielde, dat wij allen slechts een gedachte ademen, de roem van het Athenaeum illostre dezer stad. Toonen wij zulks door onderlinge eensgezindheid, en zij onze leus een: Vooruitgang. Het zij mij ook vergund een woord tot U te richten, hooggeachte Heer, wiens veelzijdige talenten U een sieraad deden zijn der Organisatie, waar aan 41 jaar zit werkzaam geweest. Levendig besef ik het, hoe moeilijk het mij zal vallen in uw voetstappen te treden, en het verlies te vergelden, dat het Amsterdamsche Athenaeum door uw vertrek naar de grijze Mijterstad geleden heeft; en niet zonder redezag ik op tegen de vaarden eener taak, door zulke bekwame handen negenveertig jaar geleid. In mij leeft echter het bewustzijn, dat ik uwe hulp en bijstand, waar ik die mogt noodig hebben, steeds met vrijmoedigheid zal mogen inroepen, en dit geeft mij kracht om in uw plaats op te treden ter verkondiging eener wetenschap, die wij beiden lief hebben, en aan wier beoefening ook ik mij van dit oogenblik onverdeeld zal mogen wijden. Het zijn meer dan ijdele wensen, geachte Vriend, wanneer ik U daar ginder toewenschaarsheid, wat gij hier. Op hoogen prijs stel ik het, geliefde Vader! dat ik, te midden deze troosteloze schare, ook U mag ontmoeten, en dat gij deze plegtigheid voor mij hooger waarde bijzet door uwe tegenwoordigheid. Ten tweede male is het U vergund, een zoon als Priester in Minerva's Tempel te zien binnenleiden, en zeker klopt U de borst hooger, nu Gij mij in de stad mijner geboorte tot een der eervolste betrekkingen geroepen ziet. Sta mij toe, het uit te spreken, dat ik thans meer dan ooit gevoel, wat ik U verplicht ben, die mijne jeugd hebt geleid, en mij niet alleen als Vader, maar ook als Leermeester ter zijde stond. Vurig wensch ik, dat uwe liefde mij ook in hooger werkkring moge vergezellen, en dat uwe krachten nog lang gespaard mogen blijven ten nutte der Maatschappij en ten zegen van allen, die U dierbaar zijn. En nu nog een enkel woord tot U, Eerbare Weeskelingen van het Athenaeum illustre en de Geneeskundige School dezer stad. Wat uw vroegere leermeester aan de Utrechtsche jongelingschap verkondigde, dat hij uw vertrouwen en goedwillendheid in ruime mate mogt ondervinden, heeft een hoogst aangenomen indruk bij mij achtergelaten; want het was mij een blijk, niet alleen dat Gij gehecht waart aan den man, aan wie nevens anderen uw vorming was toevertrouwd, maar ook, dat Gij in hem de wetenschap lief hadt en vereerdet. Aan mij is thans de taak opgedragen, U in zijn plaats terzijde te staan, maar zal ook mij dat vertrouwen, die welwillendheid ten deel vallen? Vergunt mij, M. H. I reeds van dit oogenblik daaraan te geloven, en U van mijne zijde althans de verzekering te geven, dat ik niet alleen uw raadsman, maar ook uw vriend zal zijn. Zijn wij zo te Amsterdam verbonden, dan zal de beoefening der natuurkundige wetenschappen ons een bron openen van het hoogste genot, en, terwijl wij beide het bewustzijn met ons zullen omdragen van onzen pligt betracht te hebben, zullen wij tevens medewerken tot den bloei dezer Instelling en tot heil des Vaderlands. Dat zij zool. B. L. Kiehl, Litt. Antiq. Prof. L. METZLAER, Litt. Hebr. et Antiq. Prof. extraordinarius. S. SUSAN, litt. Hodiernus Lector. Digitized by Google ORDO LECTIONUM HABENDABUNI IN ILLUSTRI DAVENTRIAE ATHENAEO A.D. XX SEPT. A.C. 1751 USQUE AD FEBRAS A. C. 1753, Rector Magnificus V. S. M. VAN DER WILLIGEN. V. s. M. VAN DER WILLIGEN, Math. Mag. Phil. Not. Doct., Ma- theseos et Physicae Professor, h. t. Rector Magnificus, Elementa Geometriae docebit diebus Martis, Mercurii et Veneris, hora matutina Uni. Arithmeticam universalem, diebus Mercurii, hora IX. lovis, hora VIII. Veneris, hora IX. Physicam experimentalem, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora post meridiem II. Calculum differentialem, diebus Martis et lovis, hora IX. Mechanicam, quam applicatam vocant, die Veneris, hora X. Publicas habebit lectiones de quodam argumento e physica experimentali desumto. I. VERBURGH, Theol. Doct., Linguarum Orientalium, Theologiae et Doctrinae Moralis Professor honorarius, si qui sint Athenaei cives, qui ad studia sua dirigenda ipsius opem in iis, quas professus est, literis, adhuc desiderent, illorum desiderio satisfacere, quantum poterit, haud recusabit. P. Bosscha, Phil. Theor. Mag. Litt. Hum. et iur. Utriusque Doct., Professor honorarius, Historiam recentiorem lubens desiderantibus explicabit, aut aliquam veterum literarum partem horis cum auditoribus conveniendis. Fraeitere lectiones publicas habebit de aliquo historiae capite. Digitized by Google ORDO LECTIONUM. 48 I. DUYMAER VAN TWIST, Ius. Rom. et Hodiernus Doct., iur. Professor, Institutiones justinianeas explicabit diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, hora X. Historiam iuris Romani tradet diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, hora XI. Encyclopaediam iuris docebit diebus Lunae et lovis, hora IX. ' Ius Naturae exponet diebus Martis, hora IX. et Veneris, hora X. Oeconomiae politicae principia tradet diebus Lunae et Mercurii, hora XII. Selecta iuris mercatorii capita exponet hora auditoribus sibique commoda. M. I. cop, Mai/1. Maff. PUL-Nat. Doct. ^Chemiae Professor, Chemiam corporum anorganicorum docebit diebus Lunae, Martis, et lovis, hora V IX. Chemiam corporum organicorum tradet diebus Martis, Mercurii et lovis, hora X. De arte pharmaceutica disseret die Lunae, hora X. et Mercurii, hora IX. Technologiam chemiae trahet, diebus et horis auditoribus commodis. Chemiam physiologicam aut Chemiae forensis capita selecta tradere paratus est. Chemiam analyticam docens quotidianis exercitiiis moderabitur in laboratorio, ubi experientibus praestabit o. valig h. fil. Provincia colloquiis pharmaceuticis praeesseet hora destinata. I. VAN VLOTEN, Theol. Doct., Litt. Belg. et IRat. Patriae Professor, Historiam patriae, inde ab anno 1747 ad annum 1813, et institutorum patriae politicorum sec. VII ad XII tradet diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora i XII. Grammaticam et Litteras Neerlandicas et praecepta stili bene Neerlandici docebit diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora I. Logicam docebit diebus Lunae et Mercurii, hora III. Exercitia oratoria moderabitur die Lunae, hora n. et Martis, hora ni. Aestheticam docebit, adhibito Aristotelis de Poetica dicto libello, horis duabus auditoribus commodis. Oramaticam Gothicam et Grammaticam litterasque Anglo-Saxonicas provectioribus tradet horis cum auditoribus, siqui adsunt, conveniendis. Privatim explicare continuabit opera poetica Hareniorum, Vondelii et Bilderdykii selecta die lovis, hora vespertina ... V. Seculi XVI historiam continuabit, tempore hibemo, lectionibus publicis, decimo quinto quoque die Sabbato, hora vespertina VII. ii. MULDER, Math. Mag., Phil. Nat. Doct., Botanica, Oecologiae et Oeconomiae ruralis Professor, Botanicam generalem: a. Morphologiam plantarum docebit diebus Martis et Mercurii, hora XII. b. Anatomen et physiologiam plantarum diebus Martis, hora XI. et lovis, hora XII. Botanicam specialem (phytographiam plantarum et botanicam systematicam) exponet diebus Mercurii et lovis, hora . . XI. Botanicam generalem et specialem provectioribus exponere perges die Veneris, horis X et XI. Favente coeli temperie, cum discipulis excursiones botanicas moderabitur. Pharmaceuticam tradet diebus et horis auditoribus commodis. Geologiam selecta tradere paratus est diebus et horis auditoribus, si adsunt, commodis. Oeconomiam ruralem docebit diebus Martis, Mercurii et lovis, hora X. et Veneris et Saturni, hora XII. Artem mercium dignoscendorum (warenkennis) exponet diebus et horis cum auditoribus conveniendis. S. I. KIEHL, Ph. D., Theor. Mag. Litt. Hum. Doct., Litterarum Antiquarum Professor, Xenophontis Memorabilium capita duo priora, deinde selecta ex Xenophonte, Lysiae, Theophrasti, Herodoto, Homero interpretabitur diebus Luna, hora VI. lovis, hora X. Veneris, hora XI. Saturni, hora ... Vin. Ciceronis orationem pro Sestio, selecta ex Horatio et Virgilio, diebus Luna, Martis, Mercurii et Veneris, hora X. Antiquitates Romanas tradet diebus Luna, Martis et lovis, hora ... XI. Saturni, hora IX. Historiae antiquae capita selecta, bellum Persicum, Peloponnesiacum a L. Sylla usque ad proelium Actiacum diebus Luna, hora IX. Mercurii, hora XI. lovis, hora IX. Veneris, hora XII. Collatio Latina vel disputandi exercitationes moderabitur, octavo quoque die, hora auditoribus commoda. I. I. METZLAR, Ins. Hebr. et Antiquitatis Professor extraord., Elementa linguae Hebraeae docebit diebus Mercurii, hora ... IX. Veneris, horis IX et XII. librum ludicum explicare perget diebus Martis et Mercurii, hora VIII. De antiquitate Hebraea lectiones habebit diebus Luna, hora IX. lovis, hora VIII. Saturni, hora XI. Locos quosdam selectos V.F. tractabit die Veneris, hora ... et Saturni, hora X. Introductionem in V.F. libros tradet diebus Mercurii, hora ..., et Saturni, hora XII. S. Susann, Litterarum Hodiernarum Lector, Athenaei civium, qui litteras Germanicas, Anglicas, Italicas, et Gallicas sibi tradere desiderant, liber et gaudebit et, auditoribus de poemate Italico, "Jerusalemme Liberata" di Torquato Tasso inscripto, disseret. Colloquia in linguis hodiernis moderabitur, hora auditoribus commoda. Disciplinae mathematicae et physicae, Utterae Belgicae et historia patriae, ceterae doctrinae, quae alumnis Athenaei Unguae Latinae non peritis utiles esse possunt, sermone tradentur vernaculo. Bibliotheca Athenaei unicuique patebit die Mercurii, horis I — IV. et Saturii, horis XI — XII. Feriarum autem tempore die Mercurii, horis II — IV. Laboratorium chemicum, herbarium, apotheca merciorum et museum physicum inspectio possunt quotidie, exceptis horis quibus habentur lectiones. 