title: Dissertatio historicojuridica, de juribus typographorum et bibliopolarum in regno belgico quam, annuente summo numine, ex auctoritate rectoris magnifici, Meinardi Simonis du Pui, ... nec non nobilissimae facultatis juridicae decreto, pro gradu doctoratus, summisque in jure romano et hodierno in academia LugdunoBatava , rite et l
creator: Johannes Tiberius Bodel Nyenhuis
text: Historico-Juridicum. 393 Pergendum jam foret ad reliquas Belgii Septemtrionalis regiones, in quibus tamen quum, quaecunque impenderimus molimina, permultas placitorum Repertoria pervolvendo, alia quaevis perfaciendo, nusquam vestigia Gildae miraculorum a nobis reperiumus, bene transeundum ad Regiones Regni Belgici Meridionales. Collegia Opificorum, sive Gildae cujuscunque generis in Belgio Meridionali non ita frequentes sive, quam in Septemtrionali, jam supradictum, pag. 317, verbo diximus. Quod si autem de Typographorum Bibliopolorumque Gildae speciatim quaeramus, videtur nec haec ubique observari, imo quod ad maximam Belgii partem in universum faciunt sequentia ad me, in Gildae nostrae conditionem in Belgio Aurelio inquirentem, ex urbe Gandavo a Typographo et Bibliopolis scripta. "Il n’y avait point de Confreries ou de Gilden des Imprimeurs et des Libraires; seulement ils lui étaient reconnus comme un corps, mais sans aucune autorisation du pouvoir civil; c’était uniquement par esprit d’union et pour veiller que personne ne se mette de venir, douter, ou imprimer des livres qui n’en avaient pas le droit." Quibus corporibus a Magistratis nec constitutis, nec decreto confirmatis leges datae non fuere; igitur haec a nobis sunt praeterenda. At unicam in Belgio Meridionali invenimus Gildam nostram, Bruxellis, quam supradictum, 317, verbo, sed aliter. In Regioribus Plebiscitorum Drabantiis et Standicorum, supradictis non inventi duo invenimus edicta, quorum utrumque in favorem Gildae Bruxellanae emanavit, alterum A°. 1662, alterum A°. 1755, quaeque, quippe a Gildae in Doctrine Dominicae Septemtrionalis legibus panee alienum divergentia, jubet Turmadum referre. Haec Gida in Belgii Hispanici metropoli, condita est A. 1662: sic enim ex iis quae habent prooemium et epilogus placiti mox referendi, mea judice, fatis patet. Properemus igitur ad hoc placitum, quod exiit die 10 Novembris 1662 insuitu Regis Hispanorum. Postquam Typographi Bibliopolae Bruxellani eum libello supplicem adiisse adiisse, quaeres, homines quosdam libellos multos in urbem introducisse, ibique maximo supplicium detrimento vendidisse, atque quaqua, qui Kramers dicuntur, publice in foris viisque etiam multa vendidisse, quibus inerant pemicosa et barbara dogmata, atque paci quaeque harum regionum plane repugnantia; quae omnia ut praevortantur petunt. Hiscem igitur perpennis, atque perspecto numero supplicium paucos intra annos magnopere aucto, Rex Vicarius, regio nomine sequentia edicit. — Art. 1. Nemo, qui qualitatem; sine ius jurisdictio habet, sit binnen deze stad, huizen, herbergen of andere plaatsen van dien, mogen drukwerk koos Hellen y direct af indirect verkoop, inbrengen of voorpresten eenige boeken, gazetten, HISTORICO-JURIDICA. 395 almanakken, een tijdschrift voor het eerste jaar primo, aangehecht geadmitteerd zij in de zaken Corporatie of Corpus (uit deze woorden aan ons gegeven licentie, geen lid meer aanwijken, tenzij niet langer dan 34 uren voorafgaand aan de markt van deze stad; bijzonderlijk, dat ze inzonderheid zullen onderworpen zijn aan het maken van den Inventaris (art. 7), velden zij zullen overhouden zoo aan de Heer Genscher of Procureur van boeken, gecommissieerd [bij den Grooten Raad aan de Overigen der Corporatie, en dat binnen 34 uren, eer zij hunne boeken zullen te koop stellen, op straf van verbeuren van dertig gulden. — Art. 2. Niemand zal voortaan in deze Corporatie of Corpus worden opgenomen, ten zij ahorens geattesteerd bij onzen Souvereinen Raad van Brabant, in vormen en manieren als bij voorsz. Plakaat bij ons geordonneerd is; en dat hij ook doet blijken behoorlijk geleerd en geëxerceerd te hebben de taak en praktijk van boeken te drukken en te verkopen, bij eenen gezinaal Boekdrukker en Boekverkoper, letonde onder de gehoorzaamheid van onze Landen, ten minsten den tijd van 4 jaren- wanneer hij beide ambten zal uitoefenen, maar zoodanig zal hij mogen slaan, misschien over de jaren al zulk ambten, dan bij zal zullen p Rac tieren, het zij Boekdrukker of Boekverkoper; quam temporis distinctionem in legibus Gildalibus urbanus Belgii Septentrionalis non vidimus. — Art. 3. Wie een Vrijmeester ten legerjongen aanneemt, zal hij den zegen moeten aanbrengen aan de Overigen van de Corporatie, binnen 6 weken, op baar van 6 Rijns-Guldens, eens te verbeuren bij den Meester, die in gebrek zal blijken, ontleenlijk aangetekend te ordenen tot al zulke ambten als hij hem zal vragen genereren: en de voorsz. Overig zal hem niet mogen voordragen voor Boekdrukker of Boekverkoper en registreren, ten zij de Meester, die den legerjongen aanbrengt, bewijst dat zijn werkplaats ook drukkerij houdt. Grijze Drukkers en Bokuitgevers binnen deze Stad, die niet zullen vullen onderhouden dit reglement, en HISTORICO-JURIDICA. en treden in de Confrerie of Corpus, zullen worden gefust, en hun benoemde drukken en . verkoopen van boeken , mettegenfiaande zij te yoren daartoe varea geadmiiteerd. — Art. 7. Geene pak- ken of balen van boeken ^ birmen deze St ad door eenige vreemdelingen gezonden \of gebragt , zullen vtogen geopend, geveHd, noch te koop gejield wor- den , ten ssij daar van eerfi en vooral gemaakt zip een Isiventaris ( hacasque rem iaepius in Belgio in- junctam vidimus Cap. II: fed additur) en dezetve geleverdzij aan den Over fen van deze Confrerie., om te prefenteren aan de Cenfeurs of Vifitateurs daartoe gejield, op pene van verbeurte en confifcatie der boeken, en zulke amende ais de Raad zal vinden te behooren. — Art. 8. ffetwetk ook zal geobfer- 1 veerd v/orden in de vrije jaarmarkten , tegen de genen, die aitdan boeken komen verkoopen in deze Stad, ep poene van aru 7. — J»m pergunt ad regi- men. Art. 9. £n opdat allet des te beter zou mogen , vrerden onderhouden , zal de veorsz, Confrerie kie» zen twee Overjlen (105), vtelke in bediemng zul- , len blijven 2 coniinuele jaren, zoo dat jaarlijkt iin zal afgaan en Un aankomen ; en zullen hebben generale intendentie van al hetgeen dczthe Con- _. fro- CI05> Unda, 0 «den to conlUunadU prtchetii adhibita Si ratio 9 foae Io Bolgio Septemtriontll , nenpe» fl fodorum numerii» soroit flt I patere oobU videtur» Glldato Bniienenftm tunc inl^ tuKfrtqueDcenftaUre, quam Saeculo XVIU Kaganaa et Leydcn&in, iicraque liabcbat pracfectosa ^ Ddds 35 » DISSERTATIO frtrit zou mogen raktn , cn in 't hijtonfler em olle gerechtighedeu , confifcatien , botten en penen yelgent dii regkmtnt en onze Plaecaten bij parate executit te vervoJgen; yan y/tlkt adminipratie enentfangzij rekening, bevijs en reliqua zullen daen voardezehe Confrcrie. — Art. lo. jIIU yerfchillen en quepien , die ' rijzen zuUen ten opzigte yan de Cedftntr der boe- ken , verkrijging yan Octroijen , evertredingen yan Priyilegien, admisfien let het ampt yan beetedruk- ken ef boeh/crkoopen, met al dat daaryan depen- deert, zullen immediaot bepist meeten vorden bij enzen Sonvereinen Kaad yan Brabandt. Mits ke «rtt. Per integri Saeculi lapsus ad hujusdeceti normam regebatur Gilda, donec die 4 Martii 1755. HISTORICO-JURIDICA, 39^ novum nomine Imperii Romano-Germanici, MARIAE THERESIA, prodirect edictum, ad quod promulgandum quaequam permoverint rationes, ample in proemio exponitur, eaque hic omittere nefas (it. Ul, haben ontfangen, inquit Imperatrix, de supracatieve van de Overste, demam (quinam hi fuerint, incertum est: forte ii, qui antea praefecti (Overste) fuerant) en Suppeuten der Boekdrukkerij, Boekverkopers en Boekbinders binnen onze Stad Brussel, inhoudende, dat er geen koning zeker noodzakelijk is in alle Staten en Republieken, als die der Suppliranen, maar ook geen nadeliger aan de gemeene rus, aan de Geestelijke en Wereldlijke Autoriteiten, hetwelke te Mine Rijm zeer die heilzame kenmerk niet behoorlijk werd geproefde (niet gevoerd): waarom de Seigneur Prins onze voorzaten zich bij Plaetsaten voorgenomen, dat zulk een wet gespecificeerd . iets wat om te zetten dan ervaren perfect van goedetij met godsdienst, enz., welke Plaetsaten van tijd tot tijd zijn vermeerderd, naar mate de voorgaande jaren het drukken en verkopen der boeken door sommigen zijn overtraden; dat deze overtraden tot op heden meer dan voren noemenswaardige door het vermenigvuldigen van gevaar en onervaren personen, die zich met zowel verfchreyen als (bedrijf) ontdeden, tot verdrukking en ondergang van de Confrerie der Suppliatie tot zodanig een gevolg dat zij door hun actie en debiet zouden kunnen bestaan, ten zij dan in op het hoofdstuk voorzien zijn; tot geene betere middelen kunnen worden gezien, als van ontwerp gericht te ordenen, dat niemand in de voornoemde Confrerie zal geaccepteerd worden, ten zij hij 3 talen (cf. infra, art. *) bezit, en verder dat inkomend geld, dat hiervoor maar gevecht tijde /<So (107), voor de Boekdrukker en Boekverkoper te verhoogen tot f 600 voor de Fremde-Meesters, en tot f 300 voor de Vrij-Meesters zonen in plaats van /30, 't welke deze laatste tot hiertoe onder het Volgen van gaande reglementen betaalden (quae pecunia aliquanto gravior videtur, quum non omnes ad Gildam pertinere possint: etiam hoc suppliatibus non in integrum inducitur, sed in decreto art. 4. Dat de voorgaande reglemanten en ordennantien ten Bpzigte van de Confrerie der Supplianten geimet- neerd , C>or) Id iirocDl dubio conffitainn decreto as Junii idra, hujoi Cildie caura Uio Cl^od memoratur tnltmli i lesia, da 4 aa in lexiu Temo eti, fed quod aniquam Iu Repertoitia iu*a- aimna)i nam trtltatt 4 decreti ao Novembtlt idda Ittaai ctaut aoa niO / 40. HISTORICA-JURIDA. 401 Nard van den 20e November 1666, en algemeen Juri'disch, (de quorum ultimo cf. nata 107), punctueel zullen Onverorden achtervalg en geexecuteerd, bebouwend de punten, waarop Mer na eenige vermeerdering mag gedaan zijn. — Art. 2. Dat boven het vereiste, om hij onzen Raad van Brabant aangenomen te worden tot Boekdrukker en Boekverkoper (Ut jusserat art. 1 legis Anni idus), niemand hier tot het een of ander zal voordien geadmitteerd, ten zy vastende de Latijnse, Nederduitsche en Franse talen, waarover hij aldus bij Commissie is uit onzen gemeente Kaad zal worden geexamineerd. — Art. 3. Resert met. 2. Ani sive alteram, a verbis: dat ets (wi, enz. sed quadriennium in unicum muneri addendo injunctio, hic mutatum in quinquennium; biennium autem alterutri quaelivis delinatum, factum est quadriennium, — Art. 4 Resert met. 5 quidem legis praecedentis, sed plane mutatum: Van nu voortaan zal elk Meester Boekdrukker of Boekverkoper voor inkomsten geld moeten betalen voor, en hij, die de 2 ambten te samen uitoefent voor, 400, jaarlijks niettemin dat de Vrij-Meepers Zoonen en ook die zouden mogen getreden hebben een Boekdrukker of Boekverkoper fede (108) zullen geassocieerd met half geld, naar de (108) Fuit nobis ostendit videre, ym Tidus. litigiosi plenus conscientia suadent, plura cogitans beju. vijfde en geëerdeerd zijn door de dienende Overheid. Art. 9, Algemene wetgeving - Boekdrukkers verbieden, aan hen die zich oefenen in de suikerraffinaderij, de lening van enige persens, kaartjes, of letters, op pijn van die te verbeteren profijt der Confrerie en te verhinderen van bun meer gezapten; en van hetzelfde verbieden zij die zich zullen presenteren, hetzelfde te lenen, op pijn van voor altijd uitgesloten te blijven van het Boekdrukkerij-ambt. An. 8, De Boekdrukkers zijn reeds behoorlijk aangenomen, of hoeven een voldoende, wiens drukkerij is compleet, zijn gehouden de zetters van de Confrerie aan te wijzen. \ Digitized by Googie HISTORICO -JURIDICA. 40$ gtns tt fielUn en veltalUg te maken birnien a jaren , op pene van de drukkerij' te moeten fchorfen; ten •nelken einde na terloop dler a jaren doer de dienende Overflen der Confrerie eene generale vlfita^ tie zal gefchieden. — Alt. 9, IFij belaften de Over^ ften alie dexe pointen, veor zM yeel han aangaan Mag, exact te vo^rengen zender eenige eeglidking of yerdrag , »p pene yan te yervallen in de ameth 4 e van roo patt acent; welke zij mede xuUen ver> beuren, zoi zij iemand tot Boekdrukker en Boek- rerkooper ontfingen in de Confrerie y ef zijn in- koomgeld aannamen, vMr hij in omen Raad op voorfchr. vijs vare geexamineerd , geoctr^eerd en beeedlgd. — Alt. 10. Dat yoor zoo yeet aangaat de BoekUndert , deze ziek zullen tonformeren naar de yoorgaande Ordonnantie, zoo dat nitmand humner tieh moge endervinden met het geene raakt den fijl van Boekdrukker en Boekyerkeoper y ten zij nadat hij exact yoldaan hebhk aan hetgeen yolgent Placeo- ten en hij dezen bepaald Isy om Boekdrukker en Boekyerkooper te virden, en> dat fdemand dier Boekiindert anders zal mogen gekozen vorden tot Oyerjlen yan de Confrerh (109). Etiam art*. 35 Corae Amftelod. A*. 1663 tacite in perpetuum a praefecturi exeM4untar BiMiopegii idem et alibi ob* tiniiisfe conRdimua: rarisfime eoiffl opibtia et ai». ctoritate iu valent , ut Gildae nollrae praeiisfe qu«- ant. En antiqua huius Gildae praescriptae leges. In utrique id rarius neque de specimen, nec de aedonibus ne verbum quidem injici; specimen certe nullum posebatur; de auctionibus nonnulla aliis in placitis jam hic illi, S°- 3 Casuits II pasim setulimus. — Alia ad annum usque 1765, quo finitur Repertorium hoc, non exierent decreta: per reliquum hujus Saeculi totum Gilda baecce Bruxelles tenus hisce legibus tua permanebat, edam turbas At. 1787 et frequentium tranquillum, ut decet, pascenda, donec A. 1795 communem Corporum in Belgio Austriae omnia fortiter subiit, videtur, ut mox S. videbimus. Alii in Belgio Austriae Gildae nostra, quantum sicimus, non adfuerunt. Mirandum interim, nec Antverpiae, ubi multi et iique celebres fuere Typographi et Bibliopolae, nec Lovanii, Ducati que, almis Musarum sedibus, — nusquam in tribus hisce urbibus, ubi litterae, saltem Saec. XVI et XVII ineunte non parum florebant, Gildae Typographorum et Bibliopolae obtinuisse; saltem possum multam indagandone nobis non obvenere. Quod ad Antverpia non dubium est, quin nobis objicietur sententia Johannis dbs, Bruxellensis, Historiae patriae sue peripse, qui Saec. superiorem contendit, jam A. 1440 exstitisse Antverpiae Typographorum Gildam (sive Brentensis Gildam) Gildae lucab conjunctam, quemadmodum patebit ex privilegio hujus A., ex... Digitized by Googie HISTORIA JURIDICA. 405 Hanc in privilegiorum Repertorio, MS. Gildae Antwerpensi in quo vox saeculi occurrit. Haec si veta forent multa probarent impedit, ibi locorum tunc saeculi tantam sui Typographorum copiam, ut Gildam formare possent. Vere luce clarius nuper koninobus, vir illic in artis Typographiae inclytus indagandis veritatis fimus, probavit (solo) hanc Gildam Typographorum famam exstingere potuisse; nam etiam privilegio fidem non deneget, ostendit prenters hic non posses signiffare Bookdrukkers (quod et jam ante, in litigating der Bookdrukkunft supra, peignit citum illurislimum et eruditissimum Virum w. h. j. van west- REBEN VAN TIELLANDT observavit monet koningius); porro ex ejus sententia prenters in privilegio obvius, numquam ullum libram ediderunt quique Antverpiae fuere Typographi Saeculo XV, omnes in privilegio defiderantur; denique vox 'prenters Saec.' XV continuate alios, quam Bookdrukkers significat, et latius se extendit. Hic igitur terminus ponatur explicationi Jurium Gildae nolhae non solum in Belgio Meridionali, verum et in omnibus universis Regni nostri regionibus. Si autem in Somalia certitudo citata, Melus A. Cupitulo citato, Caput XXIII, mensuram. Oluit noatim primum Telutta, quod ipsum memoratu, qua sit in unibico trinuplici dicta Consilina, in qua acta. Ecce 3. DISCERTATIO Supersitis igitur, in speciales Gildam miseram facientem eas, quas Gildam un paciarabi coram a medio inde Saeculo XVIII ad nostra usque tempora mutationes, in universis in commemoremus; quibus abhinc inertia, scopo nostro: satisfacta videbimus. Aliarum patrum iustitia ruebat. Quae antea magni auctoritate in administrationem urbanam pollebant Collegia Oplicum sive Gildae in Belgio Foederato, eam Saeculo XV et sequentia. In fine septies, secundus actus Ratio Sicci care tempore. Nomen ex Tidalis Typali, testifloti continuentur sterlingi. Citius Typographus et Bibliopolium. Typographia eels maris celeberrimis ex America Septemtrionali, qui statu hac tempore, qui statu hominibus epistolae operi scribunt calculis. Frutangit in America via, via sive Brigantia et Printers et nunis in partibus, y $9, which it frutices revolvuntur. De homine et agricola in America, y, 1. pug, leti monolia actor sic Aegis, qualis enno 1664 in opusculis goodum herecticus Importat. Under vices, venti puncta were high Covetous inserted in libello, bookbinders and foudres of types, et cetera ribe Compagnia est Sris, et Boekbinders et gliae concurrens. Quilote totis, r. L. /r. i7, idem thomas rescens. In idem tempo distipute erat inter bets voces, qui promittebant by Whoe of a partibus lion tibi corona, et a Completoria Societate. Alamania tantum interim, ubi Guida celeberrima testimonia omnia oculata certis. Sunt iodiis Ma perpeti Publicum sive individualem lode. Sed non Tolunis operis hic quasilegibus quas unicuique vacare cogebantur, facile, verum etiam Saeculo XVII medio collabi, imo licet phare croco videbantur ipsa Gildae. At in toto et quid imo ictu, vim enti que impetu a torpore excitari, cogeret, et iis vinctur Gildae eorum Causti cam nobis. Inest quid incertum extra nilum dubium potest esa, tum non vac in loco Gaudas quasvis redi tutas, et quid ad novam, vitam addoctas esse. Forsitan olim illi Haeresis, nuper Gubernatori constituendum, multaque emendandi et relictis, haec res cordi erat: ita enim, coniectere sic ex iis, quod olim vit B i M i Hren ibiiv 41 « a Augus 1749 decretum edit, quod 'vocabant: Generaalem Aeglemeticum vor ole, it Gildae in cujus proAemio evangelandi causa traduntur et exponunturque ibiquest: Dat iOultionem Magnum, scholien Gildem in ejus Stadt miteltrle, opBitten de Keuren et Orientalie der netievit SUieo met nakomen, nok dota nakemeu, km ak het ka hoort, dat je administratie der Gildekat bet ni et beheerlijk gefeild, en de Owledtn grand restauration en andere emedige kesten Um- ia^ van Met -Wid te koek JteUen; haec omnibus et propria ditads 'qual decetat' eni albar par quod ad Gildarum leges in univerfum quaedam non contemnes, da infuist C Pono die sA Januarii ven- di- (iis) Ot. Fmkyee rt bNF.ins- 408 DISSERTATIO ditionibus integre nova Cora in nostris Gildibus ibi pro dit. Pariter Lugduni Batavorum die a Novembris 1775 obtinuit vidimus. Atque in kolino (113) icribit, Harlemi Ait. 1750 — 1751 recentiores amplas Coras omnium fere Gildarum exisse, ideo que haecce Collegia ibi tunc temporis certo magnam subiisve mutationem. Ad tbefin nostrum fir- mandam porro sibilant nonnulla ex Frisid, ubi Gilda medio Saeculo XVIII tnistrienae collapse erant. Die in December 1748, Princeps Auriacus, cui edictum prodire justitiam, cui titulus Reglement in Friesland gegeven, en te dienen tot fundamentele wet, vaarna alle zaken zoo aan politie als aan justitie, daarin vervat, zullen vorden beleid en behandeld; quis art. 52 et 53 sic habent: Art. 52. De Gilden binnen de Steden niet alleen de verloop van tijd zeer zijnd vervallen, maar ook door resolutie geaboleerd (cujus rei causam novimus), en heeft vele der ingezetenen recht en vrijheden vernietigd tijdens deze resolutie, zodat bij deze gefabrieerd en geordend wordt dat alle de Gilden binnen de Steden met in trains gebracht, en bij haar Gildetekst gemainstreerd, vaart u nodig zal vrezen dat de nieuwe Gildeteksten gebrachte en gereed gemaakt, en naar de tegenwoordige normen verbetert, veranderd, en dat voor de Gilden, waarvan de Gildeteksten niet voor iedereen zijn, en in het ongekende mogten vergeten, moeten Gildeteksten opgemaakt en uitgegeven. — Art. 53. Daarbij worden de Magistraaten der respectieve Steden, onder in den raad, bij deze gequaleerd, met dien bedoeling nog eens, dat zij alvorens deze in trains te brengen, die ter approbatie en ratificatie der Heeren Gedeputeerden des Landschaps overbrengen, en dat deze geapprobeerd en geratificeerd zijnde, hunnelle effect zullen toekomen. Dat ook het Hof van Justitie en alle andere rechters gehoor zullen geven, die conform regt te doen, en die Gilden alle kaken te handhaven; desmetingeven zal het elke gepermitteerd zijn, op de ordinaire weken- en jaarmarkten hunne goederen, eetwaar, enz. ter markt te brengen, zonder op die dagen aan het Gilde of Gildens fuct te zijn, of dat verstan zal worden, daardoor aan het recht der Gilden te vorden gecontraverteerd (114). Gildae insignia in actum ductae tum in Friesland, tum alibi in Belgio Foederato, valuerunt vigueruntque usque ad finem Saeculi. Imo in Transalpina urbes quibusdam, imprimis Daventriae, regiminis urbani partem sustinebant. Sed (114) cf. «na». «. «tr st. V. «ritii. 1748-1795. DI. et RI. in Fisco. t 4 extint M-157- — i;So, «»' «* CHARTO. ILM, in «lce Clutfi. DISSERTATIO «« Sed viking quid ratione in Belgia Austriae obtinuerit. Porquam ibi Josephus L., desecti matre, ipse rerum sumi potitus est A^tySo, complura, quippe libertati Ecclesiae favet, in favorem Protestantium ibi constitut. Praeter alia his, qui hisce Sacris addicti sun, decreto it NoTembris 1781 pariter aditum paravit ad quaevis opera publica (usseri) (115), adeoque etiam ad Collegia Opificia. Die 17 Maii 1787 decreto Imperatorio omnium Collegiorum, sive Corporum Opificorum (interes, sentensen) eu ter parrantes burgues, gingemen et cura decania ant praefectus relinquitur, et gulis tamen solida altera, acquirere, ali, se obligare, etc. interdicitur, suisse Dicta gubernatoris (lid). Hace autem aliaque innovatio in Belgas, iura civium tenacissimos, haereditate exacerrarent, lue, incipit etiam in commodum regimen iurisperitorum loquendo, seditiosis moverent; ad quos andandos mira qua vis pollicitus Imperator, et inter alia hunc Maxem ejusdem A., hoc edictum revocavit. Menso Augusti ejusdem Ordines Brabantiae rurus II. bello supplice Imperatorem aduentientes petiverunt. Quod S. M. voulut ordonner, que les Citoyens, faisant sur le pied des lois fondamentales, en attendant que, de concert avec les Eveques, après avoir acquis l'habitude des droits, les cours supérieures, et le corps municipal, on prendrait des mesures convenables sur la formation de ces corporations, ou sur la répression des abus, que le temps pourrait avoir introduits; quod quidem Imperatori nec gratum fuit, nec acceptum nec ab eo agnitum; postquam tamen A. 1788 et 1789 apertum ibi emisset bellum Principem inter et Subditos, res eidem, qua olim, conditione remanens. Licet autem turbae, quae post obitum Josephi perdurabant, exeunte anno 1790 Leopoldus II Imperator agnoscendo, sed amentur, tamen sub eo cuique suo Francisco II ad quemquam redire Belgis Austriacis non datum est. Postquam autem in Galbia, turbis maximis exorsis, omnia ad Libertatem, Aequalitatem, Fraternitatem tuendas concurrebant, Gallicumque copiarum auxilium anno 1794 Belgio Austricano occupatum, primum Gildis, quas Galli clamabant aequalitati estte advectionarias, interitus suipatrus. Anno enim 1796 Gallicorum rectorum ius sum (qui non longum ante in patriam suam Oildis finem fecerant) abolita sunt quaevis corpora secularia et ecclesiastica in Provinciis olim Austriacis. Hinc etiam latebrae Gildae nostae Bruxellanae sicut impolitus. Ius. Anno 1797. in Belgio antero Foederato non solum Gallici Tamin 'qui Gallis amici' sed et aequo sensu, Gallicorum doctrina politicam et convertendae reipublicae consilia avidissime arripiebant, auctores eus conversionis excitaverunt, quae anno 1795 loeum habuit; et ejusdem omnius civium aequalitatis tenacis finis, nullos sublatus, nihil abrogatis etiam in Belgio olim Foederato quarbusvis Gildibus Corporibus. Quod quomodo contigerit, propius inspiciebamus. Omnes Batavi (in usum enim revocaverant praestitum nomen patriae nostrae incolarum nomen) iam aequales redditi, (sicut vulgo ferebatur) cito humanitatis jura diutissime sibi denegata, repetere debent; una regnantibus Libertate, Aequalitate, Fraternitate, felicissimi evadent, omnibus civibus simili salute omnia perpetrandi patebit, ad salutem patriae promovendam, et commodum uniuscujusque consilium erit patriae! Non negamus in abstracto eam faciem praebere hissernissimam, sed in patria nostra non magis, quam in aliis civitatibus, splendida haec doctrina non est difficillima executioni dari potest. Ut enim unicum scrupulum objiciamus: quot exceptionibus obnoxia est haec regula, commoda privatorum cedere est per ipsam debere commodis publicis? Quibus non obstantibus tamen praevauleire principia, quibus permulti tunc imbuebantur. Gildae aliaque Collegia liberati quam maxime his videbantur obesse; praefertim Gildis non unica contineri opificum solum, quibus abrogatis pauperiores, antea fodi evadere non valentes, nunc ipsi opifices fieri poterant. Non miramur igitur conamina ad Gildas abolendas adhibita, optatum esse fortissimum; imo hisce principiis consentaneum ducimus primum principio Constitutionis Politicae (Burgerlijke en Staatkundige Grondwet van de Staatsregering), A°. 1798 adoptatae, ubi dicitur: Bij de aanneming der Staatsregeling, verden veryallen verklaring, alie Gilden, Corporaties en Broederschappen van Neringen, Ambacht en Fabriken. Qui artu, quum non gerarim in actum duceretur, pluribus caput in promulgatione, quam die 5 Octobris 1798 exire jusserunt, qui rerum summit tunc erant admoti (het Bestuvrend Bewind der Batavische Republiek), flatuentes, intra octaevum post promulgationem resolvendas esse omnes Gilden, quod decretum quum praevigentes opificiis. Neque hic unioni novus nodus faciendum, sed ob id, quod post medii Siccut XVIII earum sociorum nimia alta sperant, Aqui autem desistunt labearunt (nam, in hoc apud excipio, multa quidem apud nos, nemine: 9. haec incruentioda commodissim Gildam praecalere non videntur, huic Gildatum tonsum proposci puncleis semel et in perpetuum anno 1794 undecunt in arbem Hollandia. Inter qua et in arbem primi ordinet, Conventioni Nationale, quae dicebatur, rerum privatorum tradiderunt, qua modum agnoscibant, sive gubernant ab unso tolerentur, ipsique ad principia nunc adoptita redigendi posent. Cf. reg. wat. XXX VII. 14, To-. De Koninklijke Wet IV. 977. DISSERTATION VOOR affices, frequentur libellis supplicibus Illegi Comitia traditis hanc calamitatem penitentire (ludebant. Sed) finem hujus Act. , qui rerum sramam tunc tenebant delegatis viris (euene Cammisio) curam injunxere, ne quid detrimenti ex subita Gildsrum abolitione oriretur, illi igitur deliberarunt, quid de Gildam sufficiebatur obtinere debere, atque loco placitorum, corarum, ordinationum praestinarum Gildalium genera- les quasdam regulas (allegemeene reglementen) consulendas esse consensuere , et que de re fupremos rectores (Ae/ UUvoerend Beveland) certiores fecere (iatu) harum rerum sequalam ex ipso die 5 Octobris 1798 promulgatione novimus. Loco eorum, qui Gildis, -Corporibus, Collegiisve quibuscunque praesidebant, ibi constituintur, qui dicantur privationis Commissaris ten, ibi resputivit Municipalitate ten, benoemen, die, na alie effecten, gelden, boeten, charters, en papieren, de Gilden betreffende , te hebben overgenomen , zullen zorgen, dat, handende de deliberaties van het Vertegenwoordigend Lichaam hierover (quarum exitus nobis non patuit), de Placaten , Ordinanties , en Keuren, voor zoe ver de politie betreft , tet vermindering van orde en schade aan het Landt Financien, te zijnen nagekomen. Haec quod ad totam Rempublicam tunc obtinuere (133). in- Cl9l) Cf. Fut, XL. /. (193) cr. DR KONINO /. A p. Sft. Qui qvod id est, quot id hic lectus et tuberculosis. Amor enim digitized by Google HISTORICO-JURIDICA. 415 Interim non ubivis excaciōnis mēsfit est pronīmdiātiō dīēi 5 Octobris 179^. Ne enim de aliis locīs dicamus, Amstelodami, in primāriīs līorum Collegiorum sēde, ubi magno numero occurrebant, Gildae tacite servatae fuere a Magistrātibus Urbānus, qui insigniter iīs favēbant; sībique perfuātum habēbant de magnī utilitāte, quam ex iīs urbs et cives carperent. Tacite igitur ibidem perdurarunt ad annum usque 1812, quo, lite quadam inter focis Gildae cujusdam oborti, res ad Praefecturam Gallicum regionis maritimae Auibalii adjacentis (Dép. du Yzderée), ad eblls pervenit, qui de Gildorum praesentiali certior factus, statim omnia cessūa supprimique iussit. Sub Napoleone enim eadem erga Gildas opinio praejudicata apud Gallos Holandiae praepositos vigebat, quae in eorum patria, exceptis praecedenti Saeculo, oblatuerat. At de Gildis Amstelodamensibus agentes, nimis late jam progressus fūmus. Abolebantur A. 1798 Gildae in (totisque urbis) Statutis. Hetste Batalje van de pacific Cieldelfis quidem caute rem quanta populi est, si quis fit id quidque die 14 Octobris inequitabiliter hos Conuors rescindere Guidellum texterrent totod, et hanc orbem totum, quaero ut locus Commissiones avrorum, decuriae, quarum decreta postulantes curatoribus, docent, et pronuntiant. Hanc rem per eum diu, et per tuos circumucctibus quidem, quod tute in bono, sed quia nullus erat, qui quid quam, vel alter, vel aliis tegisse poterat hanc rem, ejcto, et Gildera ex decreto 5 Octobris executioni misso, atque flatist illius liberes utilitates, finul et noxae patentes fiebant: hoc ferendum erat, tolerabaturque per aliquot annos, quos satis Resp. Batava. Abolitionis detrimentis utilitatem superantibus, in multis saltem quacque rimus quae genus, atque dati nobis A. 1806 ab imperio Napoleone foraliter imperii monarchico, fieri non poterat, quin in Regis oculos incurrerent noxae ex Corporibus Opificum deletis profluentes. Curam in remedis huic malo quaerendis diligentem et asiduam pofuit ludovicus, atque initio A. 1808 hanc rem amplam legis formulam (Cor.ceptu) Corpori legibus ferendis vacanti (Wetgevend Lichaam) proposuit, a quo probatam, ipsum legem die 30 Januarii ejusdem A. promulgavit, quae modum exhibebat, ad quem Corpora quaevis in Regno Hollandiae adhuc dum obvia aliaque Turfus creanda conformanda essent, ut quaelibet (neeringen, ambagien en bedrijven) exercendis fourent adaptata. Praecipua ejus capita attingamus. Juris permittitur conjunctio singularium personarum uno in loco, ad opificia fingenda, quaestionibus exercendis, modo nihil fiat legibus Regni contrarium. — Art. 1. In Gildis recens formandis numerus sociorum ne fit infra numerum octavum: quodsi tantus non fit, diverfiorum quaestionum opifices se conjungant. — Art. 3. Opifices, qui socii essent velint, qua tales inferibantur necessi est. — Art. 4. Ut quis corporis socius fiat, requiritur, ut munitus est. Rectorum, die a Decembris 1805 (eo enim die conluituta erant ea, quae supra, pag. 350, tradidi). — Art. 5. Nemini nihil iis, qui illud admissionis testimonium patentes habere nequeunt, vel judicia lus suum privati funt, denegatur accessio ad corpus quoddam: ad eam autem adipiscendam non amplius requiritur, ut quis civis loci sit exiguntur ulla specimen in Corporibus indeundis olim preferipue, licet tamen legibus deinceps cuivis Collegio Specialibus dandis flatui possit, ut quo in agi per ignorantiam adoptando rum ibiotorum constat et aemulatio acuatur, Magistratus loci peritiae testimonium dent candidati, qui specimen lubens praestiterit. — Art. 6 loquitur de pecunia inscriptionis tempore praestandae, quae non excedat 50, item de pecunia annua, quae non certo definitur; agit porro de commodis inde redundantibus in solium, qui forte praebet egestas vel morbo levamine quoddam indiget. — Art. 9. Socii numquam unicae tantum coadjucerent, sed in collegio. — Art. 10. Gildae in loco non habere debent palam in actu, sed in tabula, sic ut in eo loci meminerint. — Art. 11. Gildae in civitate cuiusque civis essent, qualis autem in loco Gildus qualis in Gildu, quidque in illic Gildus qualis in alio Gildo. — Art. 12. In trienibus, quibus quis civis co-Gildus esse videretur, non est aparentibus quod sit Gildus, si autem quis co-Gildum sese inducere velled, non videretur quasi co-Gildus, sed Gildus simpliciter. — Art. 13. Si quis in loco Gildum esse voluerit, sive in Gildo, sive in co-Gildo, debet in rotario loci vel Gildus vel co-Gildus esse insculptus, et in rotario civitatis vel civis vel co-civis. — Art. 14. Qui in Gildo vel co-Gildo civus non sit, non est in Gildo co-Gildus, et non habet in Gildo co-Gilda juris quidque in Gildo civis. — Art. 15. Si quis in loco co-Gildum esse voluerit, sive in Gildo, sive in co-Gildo, debet in rotario loci vel Gildus vel co-Gildus esse insculptus, et in rotario civitatis vel civis vel co-civis. — Art. 16. Qui in Gildo vel co-Gildo civus non sit, non est in Gildo co-Gildus, et non habet in Gildo co-Gilda juris. Corae, Ordinationes, Quae Gildika quae, Olio Oildis datae et consecrata, durante A*. 1808, aequac ac leges Corporum adhucdum creandorum examinationi Magistratus loci (Gemeentebezirk) submittitur, atque probationis gratia ad Administrum res internas transmittentur. Art. 14. Magistratus loci (de Police Befugnis pro iubent, quod annuum et hebdomadarium kermisfeest invrijesaar veekmarkt) , ad eaquo omnibus, sine Oidie Cive extrae atsitum praebent. — Art. 15 Omnibus Corporibus praefunt, qui dicuntur; Conventsfarsin of Overleiding, a Gildae ipsis a Magistratus loci designandis, quibus aura rodorum et quique famulorum commendatur. (Praefectus numerus noti definitur; forte ratio habenda frequentiae, qua fruebuntur Gildae, nec non eorum, quae statuebant Corae vel Ordinationes avitae). Art. 16. Hi praefecti de omnibus, quae legibus Regiis vel Coris cuius loco propriis, Gildae (spectantibus repugnant, certiores facere debent Magistratus loci, — Art. 17. Qui praefectus nominatus est, hoc munus recusare nequit, nisi aliter ibi sit, quae tribuitur annuum aequat; ex ultimis arr. verbis: Docet tat iemand, 3 /aren of langer gauger hebbende, aan deze boete tut kunnem Mordmundt onderworpen pauge videtur, terminus huic prae* Digitale by Googie HISTORICO . JURIDICA. 419 effectus (latuus esse nullos, imprimis quum nullus in hoc terminus vestigium occurrat, verumtamen dapue triennio munus summo missus deponi posse. Art. 18. Insuper Magistratus loci permittitur, praeter illos praefectos ann. 15, corporibus quibusdam Platetsyke Beschreven voorzover mogten tardeelea, ait in Directores praepondendi, extra Corpus socii, ut Gildanim curam gerent. Art. 19. Pisces Corporum quorumvis assignatur sustentationis solidis, qui pauperes everserunt, eorumque familiis. Additur: Geten andere dan nuttige en nodzaklijke uitgaven zullen uit de cas der Corporatie varden bestreden; sicus igitur ad epulas habendas accommodari nequit. Art. M. Flisco praedixit Ordinamento, med. 1, vid. et a ipso Gildo a Magistratu dicto. Art. 20. Lites quaevis inter Gildas vel inter viros Gildae solos oborta quoad jura et officia Corporum, ad Magistratus loci dirimentur. Art. 21. Corae, Ordinationes, literae Gildales, etc., antea variis Gildibus datae, habentur abolitae, quatenus huic legi repugnent; quatenus autem non repugnent, Corpus vis superest atque auctoritas in varias Gildas, usque dum nova Ordinatio (Aegidii) singulis Corporibus dando est lex. Videmus sic rem Regi Lovelico magnopere cordi fusisse; videmus corpora antiqua restaurata, simulque de hoc illae eorum abusus cautum esse. Ex verbis legis interim non patet, omnium corporum restitutionen quavis in re nudo mercario fussae. Arguendo explicandum, quod in ultis in loquis ratabus non sim, tum quod difficile fit corpora plane disjuncta nus conjungere, illorum que siccum insalauare, tum ob alias, quas ignoramus, causis. Id scimus, Collegium nostrorum Typographorum et Bibliopolorum Lugduni Batavorum et in aliis nonnullis Hollandiae urbibus non satis refistutum, Amstelodami autem, ubi adusdum supererat (cf. supra, pag. 415), hac lege satis firmatum et ad pristinum vigorem redactum, nam arguendo, articulorum i, 19, cett.. Corpora quidem, Corporatio huic legi non obviante, permanent salva. Lectu digna est oratio, quam habuit Vir Agilis, Plus fortis. HULTMANNS, Consiluorio Regis adscriptus, quam hujus legis formulam Corpori Legislatorio offerret. Significat in eo dausna ex Gildis abrogatis orta. Est promulgatio diei 5 Octobris 1798, deinceps die 16 Julius 1808 reactivata, et aliis decretis sive corroborata, Gue etiam pauditim, imminuta vel mutata esse, tamen totidem verbis dicit (quod et nos verbo supra, 415, attestamus) abolitionem non ubique, non in urbibus quibusdam praecipuis, obtinuisse. Neque id nobis mirum videatur: in urbibus enim minoribus ex decreto 13. 1798 cessarunt Gildae, quum ibi lucrum ex Gildis percipiendum non ildum esse, cuius causis Magistratus urbani huic decreto obsequi recurarant, inque odium eorum, qui summis rebus habenis admoti erant, incurrerent. Adjungit porro HULTMANNUS, Regem, postquam urbes complures, quae Gildarum abolitione interitum prosperitatis urbanae sibi paraturae jure aestimarent, libellis supplicibus cum adsistent. Collegia Olficiorum ita reestituenda censuit, ut ea, quae monopolium olerent, amoverentur, commoda et utilitates Gildarum servarentur. 