title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: De fouteu , toch die meu begaat » ziJD uiet geheel ODvermijdelijk ; voor eeD deel hebbeD zij huD oorsproDg iD omstaDdighedeD buiteu het iustru- meut eD dcD waarDemer, cd de bepaliDg vaD huu iovloed ligt Diet iD ods bereik; voor het grootste deel zijD zij daareDtegcD te zoekcD iD de bewe- gbg eD de vervormiDg der werktuigeu eD iD de eigCDaardighedeD vaD hem, die ze gebruikt, eu het is juist iu de opheffiDg vaD deze fouteu dat zich de kuDst vaD deD waarDemer moet tooDCD. De eisch^ weike hiermede aaD de practische astroDomcD wordt gesteld is zeker Diet de geriDgste vaD de veie, waaraaD hij moet beaDtwoordcD , doch helaas, verreweg de meeste voldoeD er op eoDe gebrekkige wijze aaD, zooals huDDe ODderzoekiDgea tcD duidelijkste verradeu. Slechts eeDigcD zijD er, die emstiger huDDe roepiDg opvattcDde, aaD de vervuUiDg daarvaD al huDDe krachteD wijdeD, eD wii meD waarltjk der weteDschap nuttig ziju, 17 130 H. G. VAN DE SANDE BAKHDYZEN dtn kieze mea zich hem ten voorbeeld, welke te midden van die wetnigen eene eente friaats bekleedt door zijne votkomen juist inzicht in de tegeiH woordige behoefte der sterrenkunde en door de wijze, waarop hij aan de vervnlling daarvan beeft gearbeid. Die man, die ons ten gids moet zijn is: Kaiser. Met welk een diepen weemoed en innige vereering en dankbaarheid roep ik hier in dit unr n het beeld voor den geest van hem, die zoovele jaren in dezen kring schitterde. Zijn meesterschap over de taal zou ik beboeven om hem zijner waardig te gedenken , hem te sehetsen , die in zoo menig opzicht ongeevenaard staat in de rij dier groote mannen , waarop wij trotsch mogen zijn. leder, die ook maar enkele zijner geschriften kent, aiechts eenige malen het voorrecht had hem te hooren, weet beter dan het mij mogeiijk is hier uit te drukken^ op welk eene wijze hij de sterrenkunde , die bij zijn optreden veracht en vergeten was, wist op te heffen en toegang te verleenen tot ieder, die prijs stelt op ware bescha- ving; hij ook weet hoe Kaiser op zijne lessen met eene genialiteit, welke zijne hoorders aan zijne lippeu bodde , de modUjkste vraagstukken met eene niet te overtreffen klaarheid uiteen zette, en elke quaestie hoe eenvoudig of ingewikkeld ock met een nieuw licht bestraalde. Maar hoe ho(^ Kaiser stond, waar hij in grooter of klein^ kring in gesprek en geschrift zijne wetenschap ontvouwde, hij stond, zoo het kon, nog hooger, waar hij door waarnemingen en onderzoekingen aan de ont- wikkeKng der wetenschap zelve arbeidde. Op dit gebied stelde ik hem zoo even ten voorbeeld voor alle sterrenkundigen , het zij mij vergund op enkele sterk sprekende lijnen in dat beeid te wijzen. De doorgaande karaktertrek , die bij Kaiser alies beheerschte, waaraaa hij alles ondergeschikt maakte, was zijne liefde, zijne hartstochtelijke vereering van de sterrenkunde. Voor bem was er geen grooter geluk dan wanneer hij de voldoening mocht smaken iets ter harer bevordering te heb- ben bijgedragen, geen grievender leedi geen grooter hartzeer dan ak hij zag dat men haar miskende^ of dat zijne pogingen verijdeld werden. Men moest hem zien hoe hij temg keerde nadat hij dikwijls ter nauwemood hersteld gedurende aren aehtereen in de koude nacbtlucht zijne metingen had volbracht^ hoe bij geheel afgemat naar het lichaam en aan de hevigste aEDEVOERING. 131 aandoeningen ten prooi zich nasr zijn atudeervertrdc begaf , om de over- tuiging te verkrijgen dat geen offer hem te groot was, waar het de be- langen dor sterrenkande betrof. En met die opofibring bereikte hij een eohoon doel; £aiaer'8 oQderzoekingen ov^treiSen die van bijna alle 8terren- kundigen in juiBtheid, en al was het hem door de gebieken, die men bij geen wetensdiappelijk onderzoek ontgaan kan, onmogelijk de waarheid geheel te bereiken^ niemand naderde baar zoozeer als hij. Voor hem zonder waarheid geen wetenschap! Zeker het kostte hem veel enkele malen te moeten erkennen dat hij ia zgne wetenschappelijke nasporingen niet geslaagd was, maar, zijne ge- schiiften getuigen het, volmondig erkende hij, waar zulks noodig was, de gebrdcen, die zijnen arbeid aankleefden, en legde hij ze bloot waar ande* ren ze zouden bewimpeld of verborgen hebben. Die waarheidszin gepaard met het scherpe oordeel , dat in wetenschappe- lijke zaken Kaiser eigen was , vormde bij hem den fijnen oritischen blik , welke eene zijner hoofdverdiensten als sterrenkundige uitmaakte. Waar hij doot haar geleid somtijds een afkeurend oordeel over het werk van anderen moest uitspreken, was het echter niet de min edele lust tot het makmi van aanmerkingen, welke hem beheerschte, neen zijne critiek was altijd waardig, bedoelde alleen de bevordering der wetenschap, en wel verre van eene verwijdering te weeg te brengen , was zij dikwijls de oorzBak van een hartelijken vriendschapsband zooals tusschen Kaiser en Struve, die eerst door den dood werd verbroken. Niemand was meer voortdurend aan die critiek blootgesteld dan Kaiser zelf. De resultaten van een onderzoek dat gebase^d was op waamemin- gen, die ieder op zich zeive zeer nauwkeurig schenen, mochten door andere sterrenkundigen ab bijna volkomen zeker worden medegedeeld, voor Kaiser waren faet slechts eerste benaderingen tot de waarheid. Langs twee, drie, soms meer wegen ooder de meest verschillende omstandigheden moest dat onderzoek worden herhaald, en eerst wanneer dan eijne uitkomsten overeenstemden durfde hij er eenig vertrouwen aan te hechten. Men kan begrgpen hoezeer hij hierdoor de bezwaren vergrootte, en Yooral boe hq sioh vooitdurend geesteskwellingen veroorzaakte, die hij boo gemakkeli}k had kannen ontgaan. Ilaar aan den anderen kant begrijpt men ook welk 17* 132 H. 6. VAK DE SANDE BAKHUYZEN eene zekerheid hierdoor gegeven werd aan wat Kaiaer als de slotsom zijner onderzoekingen mededeelde. In deze onderzoekingen werd Kaiser ten krachtigste bijgestaan door eene genialiteit in het bedenken van handelwijzen.om langs den eenvou- digsten en besten weg zijn doel te bereiken , die men zelf bij een Bessel en Struve te vergeefs zoekt. Luide getuigden hiervan de beide vertrekjes, die vroeger boven de daken van dit Akademiegebouw tot observatorium dienden, maar nog veel krachtiger openbaart zij zich in de tegenwoordige sterrenwacht. Hij , welke die stichting van Kaiser met aandacht heeft nagegaan, heeft zich kunnen overtuigeu hoe alles, wat door hem of vol- gens zijne inzichten is aangebracht, op de meest doeltre£Pende wijze is ingericht, en hoe gelukkig daarbij dikwijls de meest tegenstrijdige be- langen zijn vereenigd. Hier heeft men licht zonder warmte, ginds eene groote mate van beweeglijkheid gepaard met volmaakte vastheid, terwijl wederom elders een toestel geborgen wordt in eene ruimte van veel ge- ringer afmetingen. Alle moeilijkheden , die zich en bij den bouw en later zoo ruimschoots voordeden^ werden door Kaiser opgelost, en in den regel op de gelukkigste wijze. Het behoeft niet te verwonderen dat onder zulk een bestuurder de Sterrenwacht te Leiden eene der best ingerichte van Europa werd. Diezelfde critische geest en practische zin , welke wij in Kaiser bewon- deren waar wij hem in zijne hoofdwerkzaamheid als practisch astronoom gadeslaan, spreidde hij niet minder ten toon, waar hij zich met wisknn- dige bespiegelingen bezig hield. De lastigste mathematische vraagstukken wist hij met eene verWbnderlijke scherpzinnigheid van alle onnoodige bij- voegsels te ontdoen , en door het hoog getimmerte van formules drong hij dadelijk door tot het eigenlijke wezen der zaak; zijne mathematische theo- rieen van instrumenten onderscheiden zich van alle andere; nergens ont- moet men wetenschappelijke schijnvertooning , overal een streven naar de grootste eenvoud en klaarheid. Met die gaven en talenten, heeft Kaiser gewoekerd zooals weinigen; hij die met zijne verbazende vlugheid meer deed dati een ander in het dubbel van den tijd, arbeidde van den vroegen morgen tot laat in deix nacht. Nauwelijks hersteld van eene hevige ziekte, volbracht hij zijne REDEVOERING. 138 laatste waarnemingen , welke heoi wederom deden inatorten, en bijna stervende legde hij eenige weken voor zijn dood de laatste hand aan het derde deel zijner Annaien , in den volaten zin des woords met zijne sterren- wacht monumentum aere perennius. Die enkele trekken uit het beeld van Kaiser als wetenschappelijk astro- noom zijn zeker geenszins voldoende om hem in zijne volle waarde te leeren kennen , daartoe gevoel ik mij niet in staat , maar allicht' hebt gij G. H. er uit kunnen afleiden, wat thans van de sterrenkundigen moet geeischt worden^ zoowel van hen, die zich met waarnemingen volgens de oudere methode bezig houden, als van die, welke de sterrenkunde door het phy« sische onderzoek trachten te bevorderen. Bij de waarde zoowel van deze nieuwe riehting, welke door Kaiser, getuige de vele instrumenten op de sterrenwacht, zoo geheel werd erkend, als ook van de oudere, volgens welke hij natuurlijk het grootste deel van zijn leven heeft gearbeid, is het moeilijk nu reeds te bepalen welke van beiden in later tijd aan de Leidsche sterrenwacht zal moeten gevolgd wor- den, maar dit is zeker dat de arbeid daar en elders dan alleen vruchten zal kunnen oplevereu, als men steeds Kaiser met zijne vurige liefde voor wetenschap en waarheid voor oogen houdt. JEdel Groot Achtbare Heeren Curatoren dezer Hooge%chool. Ontvangt mijnen oprechten dank voor het vertrouwen dat gij in mij gesteld hebt door mij voor deze hoogst gewichtige betrekking aan Z. M. den Koning voor te dragen. Moge het voor een ander bij eene gele- genheid als deze gepast zijn te verklaren dat hij zich niet in staat acht geheel de plaats in te nemen van hem, dien hij vervangt, voor mij zou het vermetel zijn te meenen dat zulk eene verklaring nog noodig was. Kaiser staat te hoog dan dat van eene vervanging van hem door mij sprake kan zijn. Maar, waar hij ook mijne benoeming heeft gewenscht in de meening dat ik met liefde voor de wetenschap in zijn geest zou trachten voort te werkeu, daar is het mij eene behoefte uit te spreken dat hij in die meening zich niet bedrogen heeft. Met een eerbiedigen schroom en een diep gevoel van zwakheid aanvaard ik de taak, die op mij rust, en 134 H. G. VAN DE SANDB BAKHUYZEN wil ik trachten in de wetenschappelijke beoefening van het vak, dat mij van jongs af het mee&t heeft aangetrokkeB en mij door Kaifler'8 omgMig dierbaar is geworden , te toonen dat Uw en ^jn vertrouwen niet misi^tat is geweeat. Moge het bij de uitkomst blijken dat mijne knchten niet te zeer te kort schoten. Edel Groot Achtbare Heeren ; de laatste maanden nadat ik het vootreeht had om door ^uwe tusschenkomst het beatuur der sterrenwacht te mogeB aanvaarden, hebt gij hij zoo menige geicigenheid mij blijken uwer weiwil- lendheid gegeven , mij geholpen , waar ik uwe hulp inriep , dat ik beboefte gevoei U ook daarvoor mijnen dank te betuigen, te meer daar hier uit blijkt hoe zeer de sterrenkunde het voorrecht heeft zich in uwe beadber- ming te mogen verheugen; en hoe zou het andera, waar door Uwen voor- zitter de eerate krachti^e stoot werd gegeven tot de oprichting der Bter» xenwacht, die, verkondigt zij luide Kaiser^s roem^ niet minder getuigt van den edelen wetenachappelijken zin van hem die den grondaiag daanran gelegd heeft. Moge het hem en U allen nog lang gegeven zijn te wer- ken ten nutte van^de Leidsdie Hoogeschool! Hooffgeleerde Heeren Profe99oren dezer Hoogeeehool geachte ^snkU genooten. Hoe verschillend de richtingen zijn, waarin Gij u beweegt^ het is Uw aller streven de wetenschap te verspreiden en aan hare ontwikkeling te arbeiden. Aan de bereiking van datzelfde doel hoop ik mijne kracktm te wijden en vraag U daartoe eene bescheidene plaats in uw middan* Meer dan anderen weet gij hoe moeilijk mijne taak is, waar ik door Kaiser werd voorgegaan; gij zult mij dan hoop ik uwe ondecateuning, uwe ▼riendschap niet weigeren, die ik zoozeer behoeC Verscheidenen uwer gaven mij reeds vroeger bewijzen van toegenegenheid ^ ontvangt daarvoor mijnen hartelijken dank en wilt ze mij verder niet onthonden. Dat Der- Boek om vriendschap en ondersteuning richt ik vooral tot U, mijne :aan« ataande medeleden dor wis- en natuurkundige faculteit. Uwe YerdieneteB waar het de verspreiding van wetenschap en waarheid geldt sijn te zeer bekend , dan dat ik niet zou schromen naast U eene plaats in te aemen. REDEVOERING. 136 Onder U heb ik het voorrecht enkele mijner leermeestera te mogen zien en onder deze begroet ik met vreugde U^ HoogGel. Rijke, die mij ateeds bij mijne studie aan deze hoogeschool uwe vriendschappelijke halp hebt willen schenken. Laat het mij ook in het vervolg daaraan niet ontbre- ken» waar ik uw raad en uwe leiding bij het nauwe verband tusschen natuur- en sterrenkunde zoozeer behoef. Rooggeleerde Heeren Profemren der Polytechniache Schooly waarvan ik het genoegen heb eenige hier aanwezig te zien. Ruim vijf jaren mocht ik het voorrecht genieten met U te arbeiden aan de inrichting welke ons dierbaar is. Die tijd was mij in vele opzich- ten een gelukkige tijd, door de hartelijke vriendschap, welke ik van U mocht ondervinden, door de wetenschappelijke samenwerking , waarin ik mij steeds mocht verheugen. Het zou mij te ver voeren, indien ik hier wilde vwmelden wat ik ieder uwer verschuldigd ben. Ontvangt voor dit alles mijnen innigen dank. Ik weet het^ onze vriendschap zal door mijn heengaan niet verbroken worden, maar evenmin zal mijne belangstelling verminderen voor de Polyt. School die, waar het de ontwikkeling der we- tenschap geldt, onder de eerste inrichtingen van ons vaderland mag ge- teld worden. Na dezen terugblik op het verledene is het mij een voorrecht tot U waarde Dr. Yalentiner een woord te mogen richten over de toekomst^ die voor ons ligt. Die toekomst lacht mij toe daar ik U als mijn eersten medearbeider mag begroeten. Een zelfde schoon doel hebben wij beiden voor oogen: onzen hooggeschatten vriend en leermeester na zijn dood te vereeren door in zijn geest voort te werken. Schenk mij daarbij uwe hulp en vriendschap zooals ik U de mijne bied , dan zeker zal onze arbeid niet vruchteloos zijn. Ten slotte een kort woord tot U WelEd. Heeren Studenten dezer Hoo- geschool» vooral tot diegenen, welke hier de wis- en natuurkundige we- tenschappen beoefenen. Tegenover U rust op mij eene zware verplichting, eene verplichting der dankbaarheid voor alles wat ik als leerling aan Eaiser verschuldigd ben. 136 H. e. VAN DE 8ANDE BAKHUYZEN REDEVOERING. Kon ik U vergelden wat ik bem te danken heb, dien hartelijken omgang, dien steun en raad^ die opwekking tot liefde voor waarheid en wetenscbap, dan zoaden zeker mijne stoutste wenschen bevredigd zijn. Maar al ligt dat ideaal te ver verwijderd om het ooit te bereiken, ik wil er naar stre- ven. Niets zal mij meer welkom zijn dan zooveel in mijn vermogen is uwe bezwaren weg te nemen, U te helpen waar ik kan. In den betrek- kelijk kleinen kring, welken wij vormen, valt zulks allicht gemakkelijker dan elders, maar uwe toegenegenheid is mij daartoe onmisbaar. Wilt mij die schenken zooals ik die aan de Polytechnische school zoo ruimschoots mocht ondervinden. Zeker zullen er weinigen zijn, die zich meer bepaaldelijk de sferren- kunde tot hoofdvak kiezen, roaar hoogen prijs zal ik er op stellen met U allen als vrienden om te gaan. Mijn eigen studententijd ligt mij toch nog te versch in het geheugen , dan dal ik geen belang zou stellen in ai wat U belang inboezemt , vooral waar het geldt de bevordering der wetenschap. Daaraan te arbeiden zij het doel dat wij steeds voor oogen houden, en waar we dit trachten te bereiken, hebben wij het bewustzijn mede te werken tot dat wat ons het uaast aan het hart ligl, den bloei van Lei- dens Hoogeschool. SERIES LECTIONUM, IN ACADBMIA LUGDUNO-BATAVA HABENDABUM, POST FEBIAS AESTIVAS ANNI CIOIOCCCLXXH. FAOULTAS DISOIPLINARUM MATHEMATIOARUM ET PHYSIOARUM. D. BIEBBNS DB HAAN Trigonometriam planam aliaque argumenta ex geometria plana tractabit^ die lovis, < hora X, die Veneris, IXetX. Algebrae superioris capita quaedam et analysin algebndcam^ die Veneris, I, diebus lovis et Saturni , DL Calculum differentialem, die Martis, ;...:;; II, et die lovis , I. Calculi integralis partem primam, die Martis, I, die Veneris, XJ, et die Satumi, X. Artis coniectandi capita selecta, diebus lovis et Satumi, . . Xi. A. H. YAN DEB BOON MESCH Cbjrmiam corporum organicornm ex* ponet, diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, IX. Chymiam, quae anorganica vocatur, docebit, iisdem diebus, XI. Artem pharmaceuticam theoreticam et experimentalem expo« net» diebus Lunae et Mercurii, ^ • • • • XII. Oeconomiam ruralem tradet, diebus Martis et lovis, . . • • XII. Chjmiam theoreticam exponet, diebus lovis et Veneris, • . I. 18 188 SERIES LEGTIONDH. Experimenta instituendi artem docebit et Exercitia practica in Laboratorio moderabitar quotidie. Cum Studiosis provectioribus de Fbysiologia cbjmica collo- quetur, die Veneris, hora vespertina, horaV— VII. F. KAISEB Astronomiam popularem et elementarem tradet, diebus Martis et Veneris, X. Astronomiae elementa mathematica exponet, iisdem diebus, IX. Capita selecta Astronomiae tractabit diebus Mercurii et lovis, V. Historiam criticam aliquot Astronomiae partium dabit iisdem diebus, II. P. L. BUKE Phjrsicam experimentalem docebit, diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, « . . . XII. De Fhjrsices capitibus selectis latius et fusius disseret, diebos Lunae et Mercurii, X. Fhysicam Mathematicam tradet, diebus Martis et lovis, . . II. Meteorologiam exponet, die lovis, X. Exercitiis physicis practicis praeerit, quotidie. W. F. B. SUBINOAB Morphologiam , anatomiam et physiologiam plan- tarum exponet, diebus Mercurii, lovis et Veneris, I. Phytographiam et taxonomiam docebit , selectasque plantarum familias explicabit, diebus Mercurii et lovis, II, et die Veneris, • XI. Exercitationes in structura plantarum ope microscopii explo- randa moderabitur, die Veneris, II— -IV, et provectioribus , die Saturni ab X. Phjrtotomiae usum ad cognoscendas partes plantarum offici- nales docebit, hora commoda. Excursionibus botanicis praeerit tempore aestivo^ die Satumi. P. VAN GEEB Prof. extraord. Stereometriam et Trigonometriam sphaericam docebit, diebus Martis et Mercurii, ......... VIII. Algebram sive Arithmeticam universalem, die Satumi^ ... IXetX. Elementa geometriae analyticae et descriptivae, die Mercurii, III » diebus Veneris et Satumi , . . « XI. SERIES LEGTIONUM. 199 ADaljrsin geometricam superiorem , diebus Martis et Mercigrii , hora XI, Mechanicam analjticam , diebus Martis , Mercurii et VeDeris y X. B. SELENKA Zoologiam d; Anatomiam comparatam tractabit^ diebus Lunae^ Martis, Mercurii et lovis, XI. Zoologiam universalem et Anthropologiam tradet die Lunae, I|, Exercitationibus zoologicis praeerit die Martis et Mercurii, J^JV. Exercitationes mineralogicas et paiaeontologicas moderabitur horis auditoribus commodis. FACULTAS PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERARUM HUMANIORUM. A. BUTGEBS lesaiae et leremiae Vaticinia , Proverb. librum et Pialmas selectos interpretabitur , diebus Lunae et Martis, ... IX, et die Mercurii, *Vin. Linguae Hebraeae grammaticam docebit, diebus Lonae, Martis et lovis, VIIL ludicum librum cursoria lectione tractabit, die Lunae, ... I, et die lovis, IX, Antiquitates Israelitarum explicabit, diebus Lunae, Martis et Mercurii , III. L H. STUFFKEN , per aetatem immunis , quantum vires sinent Academicae iuventuti prodesse conabitur. C. O. COBBT interpretabitur Homerum , . Herodotum et Euripidis Medeam, diebus Lunae, Martis et Mercurii, X. Antiquitates. Romanas docebit, diebus Lunae, Martis et Mercurii, XII. Cum paulo provectioribus Antiquitatum Romanarum causa leget Tacitum et Suetonium, diebus lovis et Veneris, . . II. Scholas Paedagogicas habebit, diebus Martis et lovis, ... II. Artem metricam tradet, diebus Veneris et Satumi, I. Scriptores Graecos cursoria lectione tractabit, die Martis hora vespertina, V]II — X. Initia Palaeographiae Graecae candidatis Litterarum explicabit, die Satumi, - IX — ^XI. 18» 140 SERIES LEGTIONUM. B. F. A. DOZT Hiatoriam universalein explicabit , diebus Lunae , Martis et Mercurii, hora XJ. Yarios locos historiae aevi medii et historiae recentioris eipo- net, diebus Lunae et Martis, XII. M. DE YBIES Linguam literasque patrias explicabit, diebusLuuae, Martis et Mercurii, » . II. Linguam literasque patrias medii aevi explicabit, diebus Abrtis et lovis, III. Idnguam literasque patrias saeculi XVII explicabit, die lovis, XII. De lingua patria pure et eleganter scribenda aget, additis exercitiis practicis^ horis postea constituendis. Carminum medii aevi interpretationem criticam provectiores docebit, die Saturni, I — IL Linguam Gothicam tradet, die Lunae, III, et die lovis, , I. Linguam Anglo-Saxonicam et Veterem Frisicam tradet, die- bas et horis auditoribus commodis. Exercitationes etymologicas continuabit, die lovis, II. B. FBUIN Historiam Patriae tradet, diebus Mercurii, lovis et Veneris , I. Historiam pbliticam Belgii foederati exponet, diebus lovis et Veneris , XI. W. G. PLUYGEBS interpretabitur Ciceronis Or. in Pisonem (rec. G. L. Kaiser), Sallustium et Tacitum diebus Lunae, Martis et Mercurii, IX. Antiquitate3 Graecas docebit, die lovis, IX — ^XI. Scriptorum Latinorum selectos locos Phiiologorum iunioribus explicabit, diebus Lunae et Mercurii, 11. Veteres membranas Latinas cum provectioribas tractabit, die Martis, D— IV. H. KEBN Grammaticam sanscritam docebit, die Satumi, XI — ^I. Dagakumara-caritam et Atharva-vedam cum provectioribus leget, die Saturni, I — ^III. Zend-Avestam interpretabitur horis auditoribas commodis. SERIES LECTIONUH. Ul Grammaticam comparatam tradet, diebusMercuriiet Veneris, hora III. Linguam Veterem SIoveDicam tradet horis auditoribus com- modis. M. I. DE OOEJE Literas Arabicas, Cbaldaicas et Syriacas docebit, die lovis, letll, et die Veneris, U. Chrestomathiam Eosegarteui leget cum provectioribus die lovis, hora vespertina, VI — VIII. Coranum et scriptorum Arabicorum locos selectos interpre- tabitur, die Veneris, hora vespertina, VI — IX. Hamasam et Haririum explicabit librosque manuscriptos tractabit, die Satumi, I — IV. Lectiones habebit de gentibus Semiticis , Israeie excepto , hora auditoribus commoda. Lectiones de Logica et Metapbysica, vacante cathedra, postea indicabuntur. FACULTAS MEDICA. A. S. SIHON THOMAS Theoriam artis obstetriciae exponet, diebus Martis, lovis et Saturni, IX. Exercitationibus clinicis, in Nosocomio academico habendis, vacabit diebus Lunae, Mercurii et Veneris, IX. Doctrinam Operationum tradet , et Operationibus obstetriciis , tum in pelvi factitia, tum in cadavere instituendis , praeerit, die Mercuni, • . . . I- Gynaecologiae et Gynaecopathologiae selecta tradet, die Lunae, I. Frazin obstetriciam, tum in Nosocomio academico, tum * in Foliclinico obstetricio , quoties necesse erit , moderabitur. 1. O. G. EVEBS Therapeuticum remediorum usum indicabit, die Veneris, IX. Doctrinam morborum singularium tradet, diebus Lunae, et Mercurii IX. 142 SERIES LEGTIONUM. Exercitationibus clinicis, in Nosocomio habendisi praeerit, diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis et Veneris, . • • . hora X. CoIIegio casuali, die Saturni, X — ^XII. Fraxin medicam in policlinico moderabitur. Gapita selecta historiae medicinae tractabity diebus et horis auditoribus commodis. A. UEYNSIUS Fhysiologiam specialem docebit, diebus Lunae, Martis et Mercurii, lovis et Veneris, X. Exercitiis practicis , experimentis et indagationibus physiologicis in laboratorio quotidie praeerit. Exercitiis practicis in microscopii usu praeerit, diebus Mercurii et lovisy II. LA.BOOOAABD Anatomiam pathologicam docebit» die lovis . . , II— IV. Pathologiam generalem docebit, diebus Lunae» Mercurii et Veneris, XI. Hygienen publicam et privatam tradet, horis auditoribus commodis. T. ZAAIJEB Anatomiam systematicam , microscopicam et topogra- phicam docebit, diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis et Veneris, IX. Methodum secandi cadavera, quotidie hiberno tempore, M. POLANO Chirurgiam docebit , diebus Lunae , Mercurii et Veneris , VIII. Exercitiis clinicis et policlinicis praeerit quotidie , XII — ^IL Operationes chirurgicas demonstrabit diebus et lioris postea indicandis. Medicinam forensem docebit diebus Martis et lovis, VIIL D. DOYEB Prof. extraord., Ophthalmologiam docebit die Lunae, Mercurii et Veneris, II — ^IIL Institutioni clinicae et policlinicae praeerit quotidie, IX— XII. In ophthaimosoopii usu discipulos exereebity Dsensium hie- malium tempore, singulis diebus Martis hora vespertina, VI — VIL Lectiones de therapia generali, historia naturali medicamen- torum et de praxi medica postea indicabuntur. SERIES LEGTIONUH. U3 FACULTAS lURIDICA. L DB WAL Emeritus , commilitonum studia iuvare lubens perget. S. TISSEBING Statisticam Fatriae expiicabit^ diebus Lunae, Martis et Mercurii, bora XJ. Historiam Europae diplomaticam , iisdem diebus, IK. Oeconomiam politicam» die lovis, IXetXI, et die Veneris, IX. B. VAN BONEVAL FAUBE lus Civile hodiemum interpretabitur, die- bus Lunae, Martis et Mercurii, XII, et die Veneris, L Legem ludiciorum priyatorum , additis exercitationibus foren- sibus, diebus Lunae, Martis et Mercurii, X. lus Mercatorium, iisdem diebus, I. I. S. GOUDSMlT ioterpretabitur lustiniani Insiituiiones , diebusLu- nae, Martis et Mercurii, I, et diebus lovis, Veneris et Satumi, IX. Tractabit Fandectarum partem generalem secundum systema a se editum , diebus Lunae , Martis et Mercurii. Die Veneris interpretabitur Librum quadragesimum sextumDigestorum, IL Historiam luris Eomani enarrabit, diebus lovis, Veneris et Satumi, X. Disputandi exercitia moderabitur , diebus et horis auditoribus commodis. I. T. BUUS tradet ius gentium , diebus Lunae , Martis et Mercurii , XI. Fhilosophiam iuris, iisdem diebus, XII. lus publicum» diebus lovis et Veneris, X, et die Satumi, XI. A. E. L MODDEBMAN lus criminale docebit, die lovis, II, Veneris, XII, et Satumi, IX. Methodum procedendi in causis criminalibus, diebus lovis, I, Veneris, XI, et Saturni, X. 144 SERIES LEGTIONUM. Tractabit Encyclopaediam et Methodologiam larisprudentiae die Martis, hora X, diebus lovis et Saturni, XL FACULTAS THEOLOGICA. L H. SCHOLTEN Theologiae dogmaticae partem materialem tradet, inclusa disquisitione de Deo phiIosophic&, duce Compendio a se edito, die Lunae, I, die Martis^ XI, die lovis, XII — ^II. Introitum tradet in libros N. T. , praesertim historicos ; die Martis, I, et Veneris, XI — L A. KUENEN Historiam religionis Israeliticae enarrabit die Lunae, X, et die Mercurii, I. Christianam Morum doctrinam exponet die Mercurii, .... XI, et die lovis, X — ^XII. Historiae Israelitarum capita selecta tractabit, die Veneris, X L L FBINS Epistolam Fauli ad Galatas interpretabitur, diebus Mercurii, lovis et Veneris, IX. Theologiae Fracticae partem homileticam et liturgicam trac- tabit, diebus Martis et Mercurii, X. Exercitationes catecheticas et homileticas moderabitur , die Veneris , I et II. De rebus argumenti potissimum ezegetici et practid cum pro- vectioribus aget hora vespertina postea indicanda. L. G. E. BAUWENHOFF EccIesiaeChristianaehistoriamtradet.diebus Lunae, Martis et Mercuni, XII. Antiquitates Ecclesiasticas docebit die Lunae XI, et Martis, II. De rebus theologicis cum provectioribus aget hora vespertina postea indicanda. SERIES LECTIONUM. 1*5 Orationibus Sacris praeerunt L H. SCHOLTEN, A. KUBNEN, L L PBINS et L. O. E. BAUWENHOFF , diebus et horis sibi et Candidatis Theologiae commodis; — publice disputandi exercitationibus, die Veneris, hora IL C. A. X. O. F. SICHEREB Literarum Germanicarum Lector, selecta principum Poetarum germanicorum carmina interpretari paratus est, simul id acturus, ut his ipsis exemplis varia Foeseos genera explicet auditoribus. E. OEBLAND, Adiutor Frofessoris Fhysices, de determinatione Fhysices numerorum constantium aget die Lunae, I, die Satumi, XIL De materia atque viribus aget die Veneris, XIL Introductionem in exercitia practica tractabit die Mercurii, L W. YALENTINEB, Observator in specula astronomica, explicabit determinationem orbitarum corporum ooelestium , diebus Lunae et Veneris, XIL L B. WTNSTBA, Lanista Academicus, aptum et elegantem gladii usum docebit. 19 NUMERUS STUDIOSORUM IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA, DI£ XXXI M. DECEMBKIS A. GIOIOCCGLXXII. In Facultate Disc. Math. et Fhys 104. # # Phil. Theor. et litt. Hum. . 81. » w Medica . 124. # # luridica 443. # w Theologica 56. "m Fraeterea in Album Academicum nomina Studiosorum, in Athenaeia yersantium relata sunt, qui examina hic subierunt aut Doctoratum nacti Bunt: In Facuitate Disc. Math. et Fhys. 4. w w Fhil. Theor. et litt. Hum. . 28. » » Medica 15. # w luridica 28. # # Theologica 28. DOCTORES CREATI IN AOADBMIA LU6DUN0-BATAVA, A DIE YIII FSBRUARn GIOIOGCCLXXII AD DIEM VIII FSBRUARII GIDIDCCCLZXIII. IN PACULTATE DISCIPLINARUM MATHBMATIOARUM BT PHYSICARUM. D. 16 lanii. Iohannes iacobus van renesse, Haganus, publice defenso specimine, cui titulus: Over de samenstelkng der aetherUche olie uit de vruchten van Pastinaca Sativa, Matbeseos Magister et Fbil. Nat. Doctor, in parte Cbymica et Geologica, ma^na eum laude. D. 20 lunii. Iohannss nieuwenhutzen kruseman, Harlemensis, publice defenso specimine, cui titulus: Aantrekking door luchttrUHnffen ver- oorzaait, Matb. Mag. et Pbii. Nat. Doctor in parte Matbematica^ Pbysica et Astronomica, magna cum laude. D. 24 lunii. Adrianus adriaanz, Amstelodamensis , publice defenso specimine, cui titulus: Over Benzol, Phenol, Mbnochhor' en Mo- nobroombenzol , Matb. Mag. et Fbil. Nat. Doctor, in parte Geolo- gica et Cbymica, mqffna cum laude. D. 1 Nov. Ianus campert, Zutpbaniensis , publice defenso specimine, cui titulus: Bijdrage tot de kennis van groene kleurstof derplanten, Matb. Mag. et Pbil. Nat. Doctor, in parte Matb. , Pbys. et Astron., magna cum laude. 19* 148 DOCTORES CREATI. D. 2 Nov. Agnitss iacobub vrolik , Rbeno-Traiectinus , publice defenso specimine, cui titulus: Studien over de verheening en de beenderen van den schedel der Teleoslei, Matb. Mag. et Pbil. Nat. Doctor, in parte Zoologica et Geologica^ mqffna cum laude. D. 26 Nov. fiouDEwiNus CASPERUS oouDSMiT^ Leidcnsis ^ publice defenso specimine, cui titulus: Over de omoae van keukemout, Matb. Mag. et Fbil. Nat. Doctor, in parte Matb. , Pbys. et Astron., magna cum laude. D. 13 Dec. Gerardus ianus michaelis, Encbusanus, publice defenso specimine, cui titulus: Over de theorie der beweging van lichamen in vloeiHtoffen , Matb. Mag. et Pbii. Nat. Doctor, in parte Matb. , Pbys. et Astron. , magna cum laude. Eodem die. Hsnricus guilielmus waalewijn, Harlemensis^ publice de- fenso specimine, cui titulus: Bijdrage tot de hiatologie van den vischdarm, Matb. Mag. et Pbil. Nat. Doctor, in parte Zoologica et Cbymica, magna cum laude. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERARUM HUMANIORUM. D. 14 Maii. Iacobus verdam, Amstelodamensis^ publice defenso speci- mine, cui titulus: l^ekstcriliek van MiddeUNederlandeche schrijvere, Pbil. Tbeor. Mag. et Lit. Hum. Poctor, magna cum laude. D. 14 Dec. loHANNEs guilielmus henricus frankamp, e pago Leid- schendam, publice defenso Specimine quo inguiritur in Aristo- phanis de republica Atheniendum sententia, Pbil. Tbeor. Mag. et Lit. Hum. Doctor, magna cum laude. D. 21 Dec. Iacobus samucl spetbr, Amstelodamensis, publice defenso Specimine de ceremonia apud Indoe, quae vocatur jdtakarma, Pbil. Tbeor. Mag. et Lit. Hum. Doctor, magna cum laude. D. 18 lan. Guilislmus franciscus antonius van dam, Roterodamensis» publice defenso specimine, cui titulus: Observationes in Lewica Segueriana, Pbil. Tbedr. Mag. et Lit. Hum. Doctor, magna cum laude. DOCTORES CREATI. 149 D. 7 Febr. Beneoictus ioachim polenaar, Amstelodamensis / publice defenso specimine , cui titulus : Tirocinia critica in Jriatotelis Po- litica, Phil. Theor. Mag. et Lit. Hum. Doctor, ma^na cum laude. IN PACULTATE MEDICA. D. 18 Maii. Henbicus iohannes stdffken, e pago Plaaften Geirus, privatim defenso specimine, cui titulus: Ver%lag der chirurgiscke policliniek en cliniek aan de Leidsche HoogeBchool ^ gedurende den CUT8U8 1870 — 1871, Med. Doctor, cum laude. D. 29 Nov. Geobgius martinus antonius liernur. Amstelcdamensis , publice defenso specimine, cui titulus: Over ket versckil in waarde van' resectie en amputatie , Med. Doctor. D. 17 lan. Beniaminus van deinse, Dordracenus, privatim defenso spe- cimine, cui tituius: Over den keratoconuSj Med. Doctor, cum laude. D. 27 lan. Iohannes samuel snellen van voll£i;hoven , Leidensis, privatim defenso specimine, cui titulus: De tegenwoordige stand van de leer der phtisis, Med. Doctor, cum laude. D. 29 lan. Adrianus iohannes van rhijn, Zutphaniensis , privatim defenso specimine, cui titulus: Coniunctivilis en Trachoma, Med. Doctor, magna cum laude. IN PACULTATE lURIDlCA. D. 15 Pebr. Nicolaus theodorus verwey, Daventriensis , publice de- fensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 8 Martii. Rhtnvis feith, Arnhemiensis, privatim defenso specimine, cui titulus: Geld en kapitaal, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 19 Martii. Iohannes cornelius van weel, e pago Oud-Beyerland , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 21 Martii. Eugenius guilielmus gulj^, Bredanus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. Eodem die. Poppe sikkes poppes, e pago Balk, privatim defensis the- sibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. 160 DOCTORES CREATI. D. 28 Martii. Iohanneb adbianus liUDOvicus coebkroh, Leidensis, pri- vatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor^ cum laude. D. 10 Aprilis. Samuel muller, fr. fil., Amstelodamensis , pablice de- fenso specimine , cui titulus : Bijdrage tot de geschiedenia der riva- liteit van Engeland en Nederland in de ll^ eeuw, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 30 Aprilii?. Cornelius constantinus van valsjbnbubo, Harlemensis, publice defenso specimine, cui titulus: Over het tenietgaan der rechtworderinff tegen den vervoerder^ aasuradeur en veriooper, volgens het Nederlandsche handekrecht^ lur. Rom. et Hod. Doctor» cum laude. D. 11 Maii. Feedericus taunay, Amstelodamensis , publice defenso spe- cimine, cui titulus: De tractaten tot uitlevering van misdadigere door Nederland gesloten , heschouwd in verhand met de vreemdelingswet en arl. 8 , 19^ 20 van het wethoek van stra/recht, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 17 Maii. Philippus ouilielmus scbolten , Rheno-Traiectinus , priva- tim defenso specimine, cui titulus: De verhouding der vaderlijke macht tot de voogdij , volgens de Nederlondsche wetgeving, lur. Rom. et Hod. Doctor» cum laude. D. 28 Maii. Arnoldus dull, Daventriensis , privatim defensis tbesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 12 lunii. Arnoldus iohannes leopoldus nypels, Mosa-Traiectinus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor^ cum laude. D. 27 lunii. Ludovicus henricus daniel de vos tot nedervebn cappel, Rheno-Traiectinus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 28 lunii. Martinus iosephus rindskopf, Amstelodamensis, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. David mesritz, ex urbe Almelo, pubiice defenso specimine^ cui titulus: De premie van verzeiering, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 21 Sept. loHANNEs henricus van goor, publice defenso specimine, cui titulus : De verificatie van schuldvorderingen bij faUlissement , lur. Roro. et Hod. Doctor, cum laude. DOCTORES CREATI. 151 D. 28 Sept. loHANNBs lACOBus TAVBNBAAT, Cliviensis , privatim defenso specimine, cui titulus: Over de verpUchting tot alimentatie van onechte Hnderen, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Cabolus annb henny, Arnhemiensis, privatim defensis the- sibus, lur. Bom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Andbbas hegblund brandt, Amstelodamensis , privatim de- fensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 22 Nov. Abrahamus ianus iacobus sAiiM, Amstelodamensis , publice defenso specimine, cui titulus: Le verzehering vrij van beschadigd- heid, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 26 Nov. Eduardus fokkeb, Medioburgensis, publice defenso speci- mine, cui titulus: Over de alternatieve verbinteniesen , lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 14 Dec. Sjobrd hannbma, iac. fii., Harlingensis , privatim defensis thesibtts, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 18 Dec. GuiLiBLMus van assen, Leovardiensis , publice defenso spe- cimine, cui titulus: De agrarische wet en het koninhlijh besluit tot hare uitvoering, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 21 Dec. Antoniu8ianus*karseboom, Amstelodamensis , publice defenso specimine, cui titulus: Bijdragen tot de leer der voortdurende mia- drijven, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 6 Febr. Lbonardus hbnricus kiihn, Amstelodamensis, publice de- fenso specimine , cui titulus : Over faillieaement van naamlooze ven- nootschappen , lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 6 Febr. Cornblius antonius cau, Ziericzeanus , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. HONORIS CAUSA.. D. 28 Martii. .Iohn IiOThbop motlby, Americanus, luris Doctor. D. 14 lan. CornbiiIus pbtrus tiblb, Theologiae Doctor. IN ORATIONE D. BIERENS DE HAAN, ^••EIIBA ET CeillfiEN^A. XT*, Ont Hreven. 960*. 1870, N^, 8, bl. 86. Brief yan Jan Stomper aan Agatha, oyer lyndall (anonym). Sub N**. XXI, Numemm anteoedentem 9M mntes in 101*. NB. Numeri illi anteoedenteB ordinem chronologicnm indioant. A C A D E M I A RHENO-TRAIECTINA. 20 NOMINA PBOFBSSOBUM ET LBCTOBUM, am DIDB AD.XXnM.MABrnA.CI010CCCLXXn ADD. XXTI M. MABTH A.CIOIOOOGLXXin IN ACADEMIA BHBNO-TRAIEOTINA DOCEMSI MDKUS OBIBBVIIT. BBOTOB MAGmHOnS TJALLING HALBERTSMA. SENATUS AarUABIUB HENRICUS VAN HERWERDEN. IN FACULTATB MBDICA. G. I. LONCQ, CoBM. Jam. FiL O. KOSTBB. F. C. DONDEBS. T. HALBERTSMA. L. 0. YAN GOUDOBVBB. TH. G. ENGELMANN, Piof. eztraoid. IN FACULTATE THEOLOGICA. B. TEB HAAB. L L VAN OOSTBBZEB. L L DOBDES. IN FACULTATE lURIDICA. O. G. 7BEBDB. L A. FBUIN. B. L LTNTBLO DB GBEB. H. F. G. OUACK. IN FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS. B. VAN BEBS (rude donatus). C. H. C. GBINWIS. P. HABTING. F. I. VAN KEBCKHOFF. C. H. D. BUTS BALLOT. B. MULDBB, Prof. extiaord. M. HOBK. N. G. P. BAUWBNHOFF. 20* 166 NOHmA PROFESSORUM ET LEGTORUM. IN FACimrATB PHIL030PHIAE THEOiaSTICAfi ET LITERARUM HUMANIORUM. 0. O. OFZOOMEB. H. VAN HERWEBDEN. L. A. C. BOVEBS P. D& JONG. C. 0. BBILL. MBDICINAB LBCTOR. P.,CL BBONDQBBST. LITERARUM HODIERNARUM LBCTORES. L S. BOBINSON, litt. Anglicarum. M. a. E. BOBEBTI, litt. Frandcaram. L H. HISOEN, litt. Germaniownun. DOCTOR ACADEMICU8. O. H. VAN DEB HETDEN. IN NOSOCOMIO PSYCHIATRICO MEDICUS PRIMARIUS, PROFESSORIS TITULO ORNATUS. L P. T. VAN DEB LITH. ORATIO QUAJC HABurr TJALLING HALBERTSMA, DIE XXVI MARTII A. ClOIOCCCLXXni IN AGADEMIA RHBNO-TR AIBGTIN A. QUUM MAQISTEATUM ACADBMICUM DBPONERET. AUDITOEBS HUMANISSmi, BX0PTATI8SIMI. Rectoris Magnifici dignitatem mox deposituro, ex Regis Decreto mihi memoranda SQDt, quae hoc anno huic nostrae Academiae acciderunt atque hoc laHne, ut Decretum iubet. Quibus perfectis, facere non possum, quin belffice adbuc pauca addam. Dum autem, ut fata enarrem^ decretum mihi imperat, paucis rem ab- soivendi plena mihi conceditur libertas. Qua liberalitate me uti, nemo mirabitur. Nam , si quae inter haec fSftta memorantur querelae , post tres pluresve annos demum publicari solent. Frimum ad vos animum adverto Curatoree huius Academiae, viri amplis- simi. Vos IUumque, qui vobis Ab-actis est salvos esse et virum amplis- fiimum de Beaufort ex morbo convalescere gaudemus quam maxime. Diu adhuc intendite vires ad gloriam huius Academiae firmandam atque augendam. Etiam ex vestro numero, coliegae coniunctieeimi , neminem morte raptum esse, laeto animo memoramus atque hoc imprimis ideo^ quod ex Vobis fuere, qui hoc anno gravioribus morbis laborarint. In mentem venit^ quod tibi accidit clarissime Loncq. Tibi gratulamur eo magis quo nobis es carior. Longum tibi supersit vitae spatium^ vir carissime* Ex imo pectore laetamur etiam clarissimum van Kerckhoff, quasi mediis ex orci faucibus ereptum, convaluisse. Illum Te diu adhuc huic Academiae decori esse precamur Deum Optimum Maximum. Utinam et ceteris collegio adhuc aegrotantibus sanitatem resti- 160 T. HALBERTSMA tutam esse mox audire liceat. Eheul clarissimus Rovers fore at plane ex roorbo recreatus huic solemnitati adesse possit» quam maxime speraba- mus. Sed quod in votis erat non factum est. Quamquam mox emeritus nobiscum tamen esse pergat et longe sit illi Senectus qua Academia sui et amici fruantur. Hoc certum, otium clarissimi viri cum dignitate^ id est, illo dignum erit. Utinam ille et Nestor ille Academiae, carissimus van Rees, diu adhac huic Academiae nobisque incolumes serventur. Felicissima et laetissima acciderunt mensibus Octobri et Novembri anni praeteriti. Mense eoim Octobri celebrare licuit diem, qao ante hos viginti qaiDqae annos collega nosterl clarissimus Donders nostro ordini adscriptaB est Non solum ex plurimis locis patriae nostrae, sed etiam ex peregrinis regio- nibus amici et discipuli convenerunt in hcMiorem magni viri^ qao duce disciplina physiologica et ophtalmologica regenerata est. Reoordari aevi Boerhaviani et post multos annos iterum gloriari licuitl Sed et alia erant, quae ut semper Tibi, clarissime Donders honorifica evenerunt. Conventus enim ophtalmologicus Londinensis Te Praesidem Dominavit et Rex Belgorum ducem Ordinis Leopoldini. Fer multos adhoc annos, carissime Collega, Academiae, patriae, acientiaeque decos esse pergaal Mense Noverobri idem festum celebrabat clarissimus Buys Baliot, cui undiqne venerationis testimonia affluebant. Nec sane miram, quod multi Meteorologae ^av eSoxnyy (ut verbis viri docti ex peregrina regione utar) et viro humanissimo ostendere cupiebant, qaanti iliam faoerent. Ne desinas coilega actumatissime^ nobis omnibus dignam praebere, quod imi- temur, exeroplum. Hisce autem festis diebus praeteriapsis nuntiabantar qaaedam, qnae minus placebant, nimirum clarissimo Koster cathedram in Academia Lug* duno-Batava destinatum esse. Clarissimum Opzoomer tamen nobis non eeae ereptum, statim faustam omen visam est omnibus. Hodie, evaso peri- culo, Kosterum adhuc esse noatrum^ valde laetamar. Utinam saepias dt postea aliae Academiae scientiae tuae debitum honorem tribuaDt, oon ita tamen, ut Te nobis eripiant. O R A T I 0. 161 Simt inter cdHegas, quibQfl trialkHra aeciderimt, mtd etiam qmbus laetioni eVenerunt. Quarum tamen rerum, quippe domesticarum , ea ratio est^ ut viz in &tia Academicid Iocub m eBse po^t. Hoe tamen pro certo affirmare cmnibud poftram, laetiorea nuntios laeto nos animo accepisse, tristiores nobis quoque fuisse dolori. Er adiutoribos in Nosooomio doctissimw Goert abiit et ita abiit ut ab omnibus de&aderetnr. Dignum tamen babet sticcesMH^em virum doetissi" mum Talma. Doctissrmum v. d. Hejden, eui honorificum munus ablatum erat, inter praeceptores academicos locum servare maluisse gaudemus. Doctissimus Snelienf adiutor in llusaeo PkysiccKB factus est, cui gratulamur quam maxime. Laetior annfis Professoribus fuit quam studiosis. Ex hisee' enim quatuor I. H. van Houte .... Literarum^ H. Allan Theologiae, W. Weever» Philosophiae studiosus et T. A. I. Klaassen .... Theologiae candidatuB tristi fato Academiae, parentibus, amicis erepti snnt. Auxilio sit lugentibus Deus O. M., nod autem, commilitone», pia me- moria prosequamfur defQnelos. Antequam ad academicas institutiones transeo commemorabo, placuisse collegio Rfonetaii, ut Academia nostra particeps fieret festi, quod celebrari meministis kalendis Aprilibu» anni superioris. Insigni enim liberalitate mo- netarum, in illius' diei memoriam eusatum, magnam copiam inter cives AcademicoB dividendam curavit. Bibliotheca intu» iam refecta, auetoque spatio ad singulos libros idoneo collocandos nata est opportunitas. Praeterito anno splendidissimo opere Bibliotheca donata est» eoque cm titulut «^Rerum Brittannicarum medii aevi scriptoTes." Nempe curatoreB duarum pluriumve paginarum antiqui manuscripti, quod in Bibliotheca nostra exstat, imaginem photographicam , rogatu eorum penes quos est Brittannorum regimen, fieri iusserant. Illi autem munificentia se vinci non passi sunt: nam donando Bibliothecae 21 162 T. HALBERTSMA nostrae opus illud pretiosissimum dignas pro hac liberalitate gratias retuleruDt. Floret Museum Anaiomicum. Praeparatis medicis huic Museo plane alienis magnam partem in Institutum Patbologicum Nosocomii translatis, hoc anno factum est^ ut cetera praeparata rite apteque coUocari possent. Maior etiam, quam esse adsolet^ boc anno peregrinorum fuit numerus, qui Laboratofium PAysiolofficum visitarent, quorum erant plurimi, qui^ ducibus viris clarissimis Donders et Engelmann, investigationibus phjsio- logicis operam dederint. Subsidio extraordinario instrumentorum copia aucta est. Inatitutum FatAolopcum, in Nosocomio mediocria optantibus, sufficere dixerim. Gaudent sane ibi in medicina candidati institutione numquam interrupta et sedulo Anatomiae Pathologicae studio. Crescente tamen paul- latim praeparatorum et instrumentorum copia, rebus hisce (quod maxime valet de praeparatis) spatium non id est, quod diu sufficere posse videatur. Nosocomium novum veteri longe praestat. Urbi Rheno-Traiectinae denuo gratias agere debemus, quod^ a republica re plane neglecta^ magna libe- ralitate subvenit institutioni academicae. Medicae iDstitutioni hodie exstat egregium armamentarium physico-chjr- micum. Quod ad chirurgicam institutionem attinet quamquam maior quam antea, non tamen hucusque sufficit cadaverum numerus. Curatorum libe- ralitate institutio gynaecohgica emtione nacta est insignem collectionem praeparatorum doctissimi Broers^ nec non instrumentorum copia magnopere est adaucta. Adiutor in policlinico obstetritio semper adhuc desideratur. NoBoeomium Ophthalmologicum semper crescente memorabilium morbi casuum diversitate^ non minus quam institutionis subsidiis, egregie ad- iuvante doctissimo SnelleD, studiis prodesse pergit, quippe quo non so- lum studiosorum nostrorum sed etiam peregrinorum magnus numerus uti soleat. Similiter Nosocomium Psychiatricum institutioni egregiam opportunitatem praebere pergit. Lectionibus enim, quae ibi habentur ^intersunt praeter studiosos et alii, qui psychiatricis studiis operam dare cupiunt. Museum autem Historiae naturalis denuo multis rebus, partim emtis, partim donatis, adauctum esse, scitote. Ex iis quae donata sunt nomina- O R A T I O. 163 tain sont memoraDda primo Proteus aanffuineus vivus donatus a nobilissimo Beelaerts van Blokland, secundo conchae nonnullae aliaeque res ex insalis Indo-Orientaiibus acceptae a viro peritissimo Semmering, tertio lapis fal- garites, qaem dedit vir nobilissimns A. B. de Joncheere. Sed aedificiam Physicae destinatum minime sufficit iis, quae doctrina hodiema requirit atque ita emendari^ ut plane satisfaciat iam nullo modo potest. Quare ex sententia viri clarissimi Buys Ballot^ plane novum laboratorium physicum aedificetur, necesse est. Mulieres, quae per duos annos lectionibus doctissimi Krecke adfuerant, musaeum physicum spec- troscopo donarunt In Laboratorio viri clarissimi Mulder nonnullae emendationes factae sunt. Hortua Botanicus caret hucusque et in dies magis magisque indiget adhuc laboratorio ad plantarum physiologiam investigandam. De ceteris aedificiis sive institutis nova non referenda sunt, ad me salte non sunt relata. lamque rogo, clarissimum Senatus Actuarium, qui per annum prae- terlapsum mihi humanissimus et solertissimus adiutor fuit, ut novi certa- minis literarii programma recitare velit. In his autem elaborandis, iuvenes nobilissimi, si vestrum quoque non- nullos strenue versatos esse apparuerit, quam laetos putatis praeceptores vestros proximo anno his solennibus interfuturos esse. Agite dum , optimi iuvenes virium vestrarum virtutisque vobis consciil Campus apertus est Fortes fortuna iuvatl In certamine victores coronantur. Nunc munus Rectoris depono tradoque tibi clarissime Doedes, quem Bew Juffustissimus in sequentem annum Rectorem Magnificum creavit. Accedes quaeso. Itaque salve, Rector Magnifice, iterumque salve! Sit tibi propitius Deus O. M. in munere gravissimo feliciter gerendo. Sic te rectore floreat Academia Rheno-Traiectina. 21« DE GRONDWET EN HET HOOGER ONDERWIJS. EENE VIIFENTWINTI6JAMGE VOORBEREIDING. R E D E, UITGESPBOKEN BU HBT NBDBELBGGBN VAN HET EBCTOBAAT DEE UTRBCHTSCHB HOOQBSOHOOL DBN 26»ten MAAET 1878 DOOB T. H A LBERTSMA. Nadat wij bebben volbraobt;, wat het koninklijk besiuit beveelt, nog eenige woorden in onze moedertaal. Moet ik mij verontschuldige , ds ik de oude gewoonte niet volgp Of is het goed te keuren, nu bij het academisch onderwijs en bij de examina de latijnsche taal niet meer wordt gebruikt, dat alieen de rector magniScus eenmaal in het jaar zijne Hollandsche gedachten in latijnschen vorm giet P In de vorige eeuw, toen men het voor wenschelijk hieid, dat ook e^n der pedellen Latijn sprak, was het anders; tegenwoordig moet men on- willekeurig lachen ^ dat ieder hoogleeraar , nu zijne promotie van de latijn- sche school, nog eenmaal in zijn leven — bij de ovBrri— fi^ii van het rectoraat — verplicht is zijn gemoed in het laiijn uit te storten, ^ Het onderwerp eener redevoering is van zelf aangewezen. Wij zijn ge- woon — en het is eene lofPelijke gewoonte — als er 25 jaren zijn verloopen sedert een gewichtig feit^ dit te herdenken. Het is in dit jaar het geval. Het is 26 jaren geleden, dat er in de grondwet, (in de additioneele artikelen) deze woorden werden geschreven: //De ontwerpen van wet betrefPende het onderwijs worden zoo mogelijk in de eerate zitting der staten-generaal en in allen gevalle niet later dan in de daarop volgende ▼oorgesteld." Dat waren verblijdende berichten ! de grondwet had bevolen : ifontwerpen van toet betreffende het ondermjs^' in te dienen. 170 T. HALBERTSMA HteratoreQ te maken"' inaar ifkuncHge €n beacAaqfde menaehen te vortnen'' i/Opvoeding voor het geestetijk leven in zijne hoc^ste ontwikkeling'' gij de lettse. Er behoort dus niet alleen onderwija gegeven te worden in aile deelen van menschelijke kennis, maar er zij ook voor ieder student ^degenheid om van eaken die tot algemeene ontwikkeling dienen iets te hooren. Tegelijk met de gelegenheid om zijn eigen beroep grondig te leeren, krijge men hier een jaist inKioht //in het leven en in de natuur in hare groote omtrekken/' Behoort ook het hoogste doel van alle opvoeding, de zedelijke (Hitwik* keling met het Hooger Onderwijs in.verband te staan? Hooren wij wat een autoriteit op het gebied van onderwijs, de beroemde Mili, biervan zegt: f/De invloed, dien de Hoogeschool hier kan oefenen, bestaat niet zoozeer in eenig bepaald onderwijs als wel in den algemeene heerschenden feeat van haar onderwijs. Wat zij leert, leere zij met het oog op een krachtig plichtgevoel , de kennis, die zij uitstort^ verspreide tx] als een middel om ons nuttig te doen zijn voor onze medemensohen en om ons zelven beter en edeler te maken.'' Beantwoarden on»e Hoogeachden aan de zeker niet overdreven eUehen, die wij hier etelden? Beginnen wij met het rapport der regeering in het Ontwerp Heemskerk voorkomende : //Het eerste jaar, zoo iuidt het > wordt door zeer veien in ledigbeid doorgebracht en als een overgangstijdvak van rust en ontspanning tusschen de drukke werkzaamheden van het laatste jaar aan het gymnasium en den aanvang der eigenlijke academische stu- di6n aangemerkt. De onders Magen over het veelal kostbare jaar. De hoogleeraren in de letterkundige faculteit ergeren zicb over de onkunde en de geringe vorderingen der jongelieden, die schoorvoetend en gedwongen knnne lessen voigeii. Soms trachten zij hierin verbetering te brengen, door strenger eischen bij het zoogenaamde admissie^examen en wordt bijna niemand doorgelaten ; dan weder vervallen zij in eem ander uiterste en laten allen, ook de meeet onbekwame door. Pegingen om het peil der letterkundiig^ kemiia booger op te voeren door nauwkeurig toe te zien bij de pr<^aedeuti- sefae examina werdea beproefd^ maar dikwijts met onvotdoenden uitslag/' R E E. 171 Tot zoover het rapport der regeenDg. Men sal daaromtrent wellichi opmerkeu, dat verbeazelen van het eerste jaar ligt alleen aan de inrichting der gymnasieo, of het ia de schuld van de professoren. Waarom stellen sij hunne eischen bij het admissie-examen niet hooger^ en waarom niet fiL\\y^ gelijk? Alsof de tegenwoordige ongelukkige toestand niet het gevolg was van de altijd durende voorbereiding en onsekerheid. Maar ik zal u een student trachten voor te stellen, die den cursus van een goed gymnasium geregeld heeft gevolgd, met het letterkundig propae- deutisch examen niet te maken heeft» een medicus met een goed verstand en met lust tot werken besield. Eerst brengt hij 5 jaren door met het leeren vau Latijn en Grieksch. Is hij tot de academisohe lessen toegelaten, dan komt hij op eens uit de grammaticale in de wis* en natuurkundige studien. Na 2 jaren wordt dan gewoonlijk een examen afgelegd in de wiskunde» natuurkunde en kruid- kunde» en niet in de beginselen of de eerste begmselen» neen, in alle deelen dier wetenschappen kan de examinandus worden ondervraagd. Bo- vendien behoort de student nog bekend te zijn met de gronden der alge« meene scheikunde en het bewijs te bezitten , dat hij met vrucht de lessen over de Latijnsche en Grieksche letterkunde en de redeneerkunde gehou^ den hebbe. Nu beginnen de eigenlijk geneeskundige studien. In den tijd van 2 jaren worden er dan gewoonlijk de geheele ontleedkunde , de natuur- kunde van den mensch, de weefselleer, de ontwikkelings-geschiedenis, de ziektekunde en de kennis der geneesmiddelen ingewerkt. Daarbij moet het bewijs worden overgelegd, dat men de lessen over de na- tuurlijke geschiedenis en vergelijkende ontleedkunde met vrucht gehou- den hebbe, en volgens de wet kan nog pharmacie worden gevraagd. Na 4 jaren , wanneer alUs heel goed gaat, is men dan candidaat in de Dan volgen de z.g. clinische studieo» waarbij de kennis van ziektekun- dige ontleedkunde, de praotijk der medicijnen» de theor^seh beel- ea verloskunde, gezondheldsleer^ medicina politica et forensis, en eindel^k, na de wet van 1865 , nog een zoogenaamd practiscb — of liever onpiafi- 22* 172 T. HALBERTSMA tisch 1) — Staats-examen in de genees- , heel- en verioBknnde wordt ge- vorderd. 