title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Het tijdvak , waarin zich ons leven beweegt , is doorgaans van beslissen- den invloed op de vorming van onzen geest, op de ontwikkeling onzer vermogens, op de richting, die onze werkzaamheid aanneemt naar buiten. Veelbeteekenend was de tijd, waarin yan Lennbp het levenslicht aan- schouwde. Gedurende de achttiende eeuw — eene eeuw, die onze land- en stadgenooten zoo groote rijkdommen zag bijeenbrengen — had de inzame4 der schatten van den geest met di^ des volgewordenen geldbui. dels geen gelijken tred gehouden. Een gevoel van pijnlijke teleurstelling grijpt ons aan , wanneer wij hetgeen ten behoeve van den bloei der kunsten en wetenschappen gedaan werd, vergelijken met de zoo overvloedige mid- delen, die onzen Voorouderen destijds ten dienste stonden. In de eerste helft dier eeuw, toen de Oost-Indische Maatschappij haren hoorn van over- vloed zoo rijkelijk over deze Stad uitstortte , was de Doorluchtige School op het pimt, om door gebrek aan belangstelling en ondersteuning te bezwijken. Toen er tegen het slot dier eeuw eindelijk eene verwakkering ontstond en herleving, zwaaide, helaasl de Tweedracht haar vurige fakkel in het rond; en de gedachtenisvienng aan de stichting der Unie van Utrecht, werd dra gevolgd door schokken , die het bestaan dier Unie bedreigden. Straks ver- dween , te midden van . het blaken der burgertwisten , onze achtbare , onze door zoo veel alouden roem bestraalde Republiek in een donkeren nacht, die door opgewonden heethoofden als een luisterrijke dag werd begroet , ep ging ons Vaderland in den gierstroom, door de stormen der Fransche om- wentehng aan het wervelen gebracht, op de jammerlijkste wijze te grond. In zoodanige felbewogene^ voor het Vaderland noodlottige, maar voor de 28 218 H. J. KOENEN ontwikkeling van edele geesten mogelijk niet onvoordeelige dagen, viel de jeugd en jongelingschap van David Jacob van Lennep. Hij werd geboren te Amsterdam, den 15«" Julij 1774, van M'. Cor- NELis VAN Lennep, een der aanzienlijkste Regenten dezer Stad, en zijne jeugdige echtgenoote, Vrouwe Cornelia Henrietta van de Poll, wier eerstgeboren spruit hij was. Zoo ooit omstandigheden van geslacht en betrekkingen vereenigd zijn gevonden, die gunstig op een jeugdig vemuft konden werken, die omstandigheden waren hier aanwezig. Zijn Yader was een ervaren kenner van oude en nieuwe Letteren, en beoefende de dichtkunst niet zonder lof. Hij telde daarenboven onder zijne bijzondere vrienden mannen als Jeronimo de Bosch, Fetrus Bdrman, Zacharus Hendrik Alewyn, Lublink, Oosterdijk, Arntzenius, en anderen van niet minder uitstekende letterkennis. De eerstgenoemde , wiens invloed op VAN Lennep wel de voomaamste plaats bekleedt, begroette de geboorte van den eersten zoon zijns Vriends met een keurig iatijnsch dichtstuk, waarin voorspeUend werd aangeduid, dat hij zich eenmaal door het over- brengen van der Vaderen groote daden aan het nageslacht, onderscheiden zou. Die voorspelling werd door de ontkiemende talenten van het veel- belovende kind geenzins weersproken. Van zijne geboorte af was het de lieveling zijner Ouders, die van zijne voorspoedige ontwikkehng de schoonste verwachtingen opvatten. Toen de jonge van Lennep naauwelijks zeven jaren oud was , werd de zeeslag op de Doggersbank geleverd , welker niet ongunstige, schoon al te weidsch geroemde uitslag, vooral ook te Amsterdam , bij het langen tijd in sluimering verzonkene volk , eene geest- drift van Vaderlandsliefde deed ontbranden, die tot vemieuwde krachts- inspanning noopte. Uit dien opgewekten vaderlandschen ijver kiemde onder anderen het ontwerp der Eweekschool voor de Zeeva^t, van welke de Heer Cornelis van Lennsp een der eerste oprichters was. Geen wonder dus, dat aan 'smans eenigen Zoon, op naauwelijks elfjarigen leeftijd, de eervolle onderscheiding te beurte viel, om, als ware het ten voorspel zijner latere veelvuldige bemoejingen ten goede van het opkomend geslacht, den eersten steen des aanzienUjken gebouws te Iegg6n, voorzien van een schootsvel en een zilveren truweel, op welken de volgende regels gegrift waren : REDEVOERING. 219 Terwijl der Vadren deugd der Sclieep?aart 8iiclit een Tempel, Legt hun belorend kroost den hoeksteen aan het Y. Dus wordt een heldenstoet gekweekt aan dezen drempel, Zoolang mijn Nederland den eemaam draagt van yku. Inmiddels werd zijn jeugdige geest en gemoed op eene uitmuntende wijze gekweekt. Nog v56r hij zich op de oude talen begon toe te leggen , leerde hij de beste fransche dichters kennen, en werd zijn geest gevoed door de leerzame werken van den wijzen Rollin, en zijn hart gevormd door de kemachtige klinkdichten van den godvruchtigen Drblincoubt. Deze echt christelijke zededichten zijn hem , gelijk hij zelf mij met nadruk verklaard heeft , in de laatste weken zijns levens wederom tot overvloedigen zegen geweest. Van z66 veel belang is het, met welke leerboeken het ontluikend gemoed van den knaap voor hooger bestemming wordt opge- leid; z66 veel zijn wij aan vrome ouders en leermeesters verschuldigd , die onze zielen voeden met de spijs, welke niet vergaat, maar blijft tot in het eeuwige levenl ^) Op de Latijnsche School trok zijn ontluikend vemuft weldra de opmerk- zaamheid van den toenmaligen Rector Richeus yan Ommeren, die de latijnsche lier op eene niet ongelukkige wijze hanteerde , en de jongelingen » welke hem op dat voetspoor volgden , met bijzondere welwillendheid plag te bejegenen. Ook de Heer Corneus van Lennep stelde veel prijs op 'smans omgang en vriendschap, en heeft onderscheiden latijnsche verzen van den Amsterdamschen Rector op eene keurige wijs in nederduitsche dichtmaat vertolkt. Van Lennep verliet de hoogste klasse der School met een voor zijnen leeftijd inderdaad uitmuntend dichtstuk, behelzende, in sierlijke latijnsche poezij, de troostelooze jammerklacht van den stervenden Herculss op den berg Oeta : — als moest de jeugdige Dichter met dien hartverscheurenden klaagtoon, zich zelf onbewust en gedeeltelijk tegen zijne eigene bedoeling^ den naderenden ondergang des Nederlandsohen Staats , aan wien de fransche Dejanira het vergiftigde kleed harer heillooze goddeloosheid en bandeloosheid als bedriegelijk heilmiddel ten geschenke had overgezonden , op eene tr^ende wijze voorspellen! •) Joh* YI: 37. 28» 220 H. J. KOENEN Onder deze voor den uitstekenden jongeling allervoordeeligste voor- teekenen , werd van Lennep te Amsterdam student. De min dichterlijke , meer aan het afgezonderde leven der eenzame studeerkamer gehechte Wtttenbach trok hem niet sterk aan , ofschoon 's mans grondige kennis van het Grieksch . den leergierigen discipel toch veelzins nuttig was. De welwillendheid van van Swinden daarentegen , die eiken ijvervoUen student , ook in een ander vak dan het zijne, aanstonds onderscheidde , had op zijn gemoed eene weldadige werking. Maar niemand had op den dichterlijken leerling van van Ommeren een dieper en meer beslissenden invloed dan de fijnbeschaafde en rijkgeletterde Jeronimo de Bosch» de trouwe en smaakvolie huisvriend zijns Vaders, wiens voortreflFelijke boekerij aan elken jeugdigen beoefenaar van poezij en letteren onuitputtelijke schatten bood. Ook Cras, die zooveel invloed op den waardigen Kemper gehad heeft, was voor van Lennep een zeer gewenschte Leermeester en Voorganger; en toen zijn leerling , na een driejarig verblijf aan onze Doorluchtige School , besloot, ook de Academie te Leiden te bezoeken, wist hij hem te bewe- gen, te voren nog hier ter stede eene proeve zijner gemaakte vorderingen af te leggen, door het verdedigen eener Verhandeling over het beroemde werk van Cicero De Jlnibus bonorum et malorum. In September des jaars 1793 naar Leideu vertrokken, was het ook daar wederom zijn dichterlijke aanleg, welke hem, schoon verdie^den prijs stellende op het onderwijs van Ruhnkenius en Valckenaer, vooral met den smaakvollen Laurentiits van Santen in aanraking bracht, die de romeinsche lier met goed gevolg bespeelde, en wiens nagedachtenis van Lennep in lateren leeftijd erkentelijk heeft vereerd , door zijne onafgewerkte uitgave van het merkwaardige latijnsche werk van Terentianus Maurus over de versmaten der Ouden» te voltooien. Ook liet hij nimmerna^ de fransche voorlezingen bij te wonen van den rijkbegaafden Hoogleeraar Rau over de kanselwelsprekendheid ^ waarbij die.uitstekende redenaar zijne toehoorders vergastte op zijne indrukwekkende voordracht van vele der voortreffelijkste stukken van een' Bossuet, Bourdaloue^ Saurin. Ofschoon de kringen , in welke van Lennep zich te Leiden bewoog , meestal vurig gestemd waren voor de zoogenaamde vrijheid van die dagen» de eerlijke en bezadigde geest des Amsterdamschen jongelings was wars REDEVOERING. 221 van de buiiensporigheden en grawelen, die destijds in Frankrijk op naam der vrijheid werden gepleegd; en hij, die de Polen toejuichte toen zij zich voor honne snood vertrapte nationaliteit manmoedig in de bres stelden^ en het ontzet van Warschau in gloeiende toonen bezong , verfoeide zoo zeer de fransche vrijheidsdwingelanden , dat hij zijne lier snaarde ter eere van Charlotte Cordat, toen die rampzalige maagd haar teeder leven prijs gaf , om haar onteerde vaderland van de kluisters der vrijheidshelden te verlossen. In 1796 verwierf yan Lennep den doctoralen hoed; en nog datzelfde jaar verscheen zijne Buaticatio Manpadica in het licht» welke toen reeds op zijn nog jeugdig hoofd de burgerkroon eener edele vaderlandsliefde met de lauweren der dichtkunst doorvlechten deed. In die schoone zangen, welke van zijn rijkbegaafden en weligen geest een zoo zuiveren afdruk teruggeven , ligt , als in een ontluikenden bloesemknop , de geheele geurige en smaakvolle bk>emenschat en vruchtenoogst van zijn volgend dichterlijk en letterkundig leven opgesloten. Dat zuiver en blijmoedig gevoel voor Hollandsch natuurschoon en landelijk natuurgenot; die levendige belang- stelling voor nationale herinneringen en overleveringen ; dat warme hart ^voor de verrukkende tooneelen der lente, voor de zachte stoving van duin en beemd en meir door de koesterende zomerzon; die lustige deelneming aan jacht- en vischvermaak ; die dankbare tevredenheid met de frissche opbrengsten van kruidhof en boomgaard; dat geopend oog voor de wisse- lende kleurschakeringen van het sombere herfstgroen, en voor het schouw- spel van den afnemenden ouderdom des jaars; boven alles, die hartelijke voorliefde voor Haarlems lachende omstreken , die teedere gehechtheid aan Manpads statige eiken en beuken, aan zijn breede linden en welige water- wilgen, aan eigen vuurroer en weitasch en vinkennet: zijn zij niet ge- voelens en gewaarwordingen , die dezelfde snaar^deden trillen^ aan welke later de welluidende toonen van den HoUandschen Buimang , en 's Dichters zwanenzang ^ian de boomen van Manpad ontvloeiden : gevoelens en ge- waarwordingen , die hem zijne voortreffelijke Redevoering Over het belang- rijke van onzen grond voor geooel en verbeelding , en zijne Verhandelingen Over de vroegere betoonere van HoUand; Over de oude geeteldheid dezer landen, en Over het voorheen beataan hebbende Weatfrieeche tooud (welke laatste hij bijkans met eenen voet in het graf vervaardigde) hebben in- 222 H. J. KOENEN gegevenP Ook in dien latijnschen bundel vinden wij reeds die nooit bij VAN Lenn£f verflaauwde ingenomenheid met de schilderkunst van Vonbsl, bij voorbeeld in de reien van zijnen Palamedea; ook daar reeds staat het echt-klassieke met het zuiver-vaderlandsche element in zulk een innig ver- band, dat die beide niet bijeengevoegd» maar zaamversmoitei^ , niet ver- bonden^ maar vereenzelvigd schijnen te zijn. Toen de beroemde Danicl Wtttbnbach ten jare 1799 zijne standplaats aan de Doorluchtige School alhier met een leerstoel aan de Leidsche Academie verwisselde, zoude hij, naar men verhaalt, gaame gezien heb- ben, dat zijn meestgeliefde leerUng Will£m Leonaed Mahne» die zich door eene Verhandeling over den Peripatetischeh Wijsgeer Aristoxenus bekend gemaakt had^ in zijne plaats aan het Atheneum beroepen wierd. Doch de invloed van Jeronimo de Bosch, die de behoeften van eene stad als Amsterdam beter kende dan de Berner geleerde, deed de schaal ten voordeele van onzen van Lennep overslaan. En zoo was dan nu voor den begaafden Dichter en Geleerde op 25jarigen leeftijd eene loopbaan geopend, die voortaan de bestendige en aanhoudende beoefening der Letteren tot de hoofdwerkzaamheid zijns levens zoude maken. Hij was gewoon y dankbaar zijn geluk te roemen ^ dat hij reeds zoo vro^ een vasten werkkring had gevonden » die hem , zond^ onzekerheid omtrent de ware bestemming zijns levens, eene bezigheid, aan zijnen aanleg en zijne gaven geevenredigd ^ aanwees, waaraan hij zich geheel kon toewijden, en in welke hij » te midden van de ongunst der tijden ^ zijn troost en zijne sterkte kon zoeken en vinden. Van daar dan ook ^ in overe^stenuning met hetgeen zijn vaderlijke vriend de Bosch hem eenmaal had to^e- zongen ^), het onderwerp zijner Inwijdingsrede Over de voortreffelyie *y Bebus in extemis vitae ne conmioda qoaeras, At tibi suppeditant haec Heliconis aquae. Fortunae portans tecum quae tela resistant, Tranquillo videas pectore quidquid agat. Fulmina saeva cadant» tonitruque remugiat aather^ Et solis radios obruat atra dies: Nulla serenatum turbare pericula vultum, Nulla aninRim possint exagitare metu. H. D£ BoscSy PoeBuUa^ REDEVOERING. 223 imderateunin^ , die de Letteren haren beoefenaar in tijden van teffenstpoed qpleveren. Ook het eerste huwelijk van yan Lennep stond in verband met de betrekkingen ^ die hij in den dichterlijken kring der Amsterdemsche ge- letterden had aangeknoopt. Jonkvrouwe Cornelia Christina van Orsoy was de behuwddochter van Pibtbr van Wintbr, den begaafden zoon des beroemden dichters van den Amstelstroom en de Jamgetijden^ en zelf verdienstelijk vertaler van Horatius , Virgilius en Pope. Dit huwelijk werd gesloten den 80« Sept. 1800, en maakte den trouwhartig minnenden echtgenoot een zestiental jaren recht gelukkig in den huiselijken kring, tot dat hij die waardige gade, hem ter grievende smart, in het beste hares leeftijds verloor. Hij heeft zijn innig leedgevoel over dit aandoenlijk verlies in een recht treffend en hartelijk nederduitsch gedicht, hetwelk later gedrukt is, op eene indrukwekkende wijze bezongen. Een tweetal jaren daarna werd dat verlies vergoed door een tweeden echt met Jonk- vrouwe Anna Catharina van de Poll, de achtenswaardige Vrouw, die thans op hare beurt het weduwkleed draagt onder den druk van haar onherstelbaar verlies. Onze VAN Lennep achtte zich, gelijk ik reeds aanduidde, door het verkrijgen eener betrekking als het Hoogieeraarsambt , in eene haven aan* geland, die, zoo zij voor het onweer al niet geheel veilig was, toch voor den storm eene gewenschte schuUplaats aanbood. Hoe vele vrisselingen zag hij niet van dat gelukkige standpunt aanl Hoe moeielijk was voor elken Staatsdienaar en Regent die tijd, toen onder den bedriegelijken schijn van onaf hankelijkheid , onze staatshulk, met een vreemden Vorst aan het hoofd, het groote schip des franschen Keizerrijks in al de wendingen die het nam, gedwee moest volgen! Hoe menige Stuurman werd niet, te midden der verbolgene zee , van het hevig geschokte roer afgeslagen ! Hoe jammerlijk waren in zonderheid die dagen, toen de Nederlandsche vlag van den Oceaan, en de uitgeputte Staat uit de rij der volkeren van Europa verdween I In die tijden had hij het geluk , naar den raad van Cicero te kunnen handelen, die in een zijner onsterfelijke werken zegt: //Welke gewichtiger en heilzamer dienst kunnen wij den Staat bewijzen, dan wanneer wij het opkomende geslacht vormen en onderrichten \ vooral 224 H. J. KOENEN in eenen toestand der tijden en der openbare zeden^ in welken het door aller vereenigde pogingen dient te worden getoomd en beteugeld. En ofschoon het wel niet te verkrijgen^ zelfs niet te vorderen is, dat alle jongelingen zich aan de beoefening dezer wetenschappen toewijden , dit z^ nogtans het deel van enkelen, en wel van dezolken, wier invloed zich later over den geheeien Staat nitstrekke" ^). — En indien wij na met recht onzen Gijsbert Karel yan Hooendorp bewonderen, als hij onder de algemeene heerschappij des Keizerlijken scepters, eene grondwet zamen- stelde voor ons vemieuwd volksbestaan , dat toen nog in den nacht der toekomst verborgen was; zullen wij dan geene eerbiedige hulde betalen aan den Man, die zich op dienzelfden tijd bezig hield met het vormen van jongelingen, bestemd om eenmaal het herboren Vaderland te steunen en te dienen? Wat zegt toch eene geschrevene rijkswet^ wanneer het ontbreekt aan de eerlijke, welsprekende en bekwame staatslieden , die haar moeten uitvoerenP Men zoude, zonder.eene ongerijmdheid te zeggen, kunnen beweren , dat het Vaderland beter de eerste dan deze laatsten zoude ontberen. REDEYOERING. 225 kunnen bevestigen hetgeen ik meennalen van oog- en oorgetuigen vernam , dat hij zich bij die gelegenheid een onovertrefbaar voorbeeld betoonde van gulhartige en innemende minzaamheid en vaderlijke goedwilligheid » als gold het zijne eigene kinderen of kweekelingen. Toen de goedhartige en letterlievende Lodewijk Bonaparte aan het hoofd van het Koninkrijk HoUand werd geplaatst^ was de fijnbeschaafde en geletterde van Lennep een dergenen, die den Vorst in de hem nog vreemde Nederlandsche taal- en letterkunde zouden onderwijzen. Hij vertoefde zelfs eenigeh tijd op het vorstelijk Loo , om aldaar des te rustiger in de nabijheid zijns koninklijken Leerlings te kunnen verblijven; en later ontving hij de vleiendste blijken der tevredenheid , die de Koning over zijn onderwijs aan den dag legde. Deze welgeslaagde werkzaamheid ver- schafte hem reeds aanstonds bij de oprichting des Instituuts eene plaats in de Tweede Klasse, die zich met de Vaderlandsche geschiedenis , taal en oudheden bezig hield , terwijl hij in de Derde Klasse , die zich de Oude Letteren tot hoofdvoorwerp harer werkzaamheden zag aangewezen, eerst later, op den 8«« Maart 1812, na den dood van zijn hoogvereerden Vriend en Voorganger Jebonimo de Bosch gekozen werd, en in deze dubbele benoeming eene. onderscheiding genoot , welke slechts aan vier der uitste- kendste leden van het Instituut mocht worden verleend. In die beide Klassen was hij een der ijverigste en werkzaamste leden, zoolang deze geleerde instelling , welker opheffing nu bijna anderhalf jaar geleden hij oprechtelijk betreurde, in stand gebleven is. Aandoenlijk en edel is eene missieve, die ik onder de mij goedgunstig verstrekte handschriften des Overledenen vond; eene missieve, in welke hij den Koning in de bange dagen , toen deze genoodzaakt was afstand te doen van den troon , zijn eerbied en zijne liefde betuigt, en welke over de gehechtheid van yan Lennep aan dien zwakken maar edelmoedigen Vorst een zacht en bemin- nelijk Ucht verspreidt. Een Vorst te bewierooken in de dagen zijns voor- spoeds, zegt inderdaad weinig; maar hem met hulde en troost bij te bUjven, wanneer de wereld hem verlaat en den rug toekeert, dat getuigt van een edel gemoed en een welgeplaatst hart. //Uwe Majesteit (wordt in dien brief gezegd :) Uwe Majesteit is van de oprechtheid der gevoelens overtuigd , ' die mijn hart voor haar koestert , en zij geeft mij daarvan 29 226 H. J. KOENEN een treffend blijk. Maar zij heeft die gevoelens nimmer in hon geheelen omvang gekend. Ik was beschroomd — ik erken het — • om aan den Koning te doen bemerken» hoe dierbaar hij als mensch mij was. Thans behoef ik mij niet meer in te houden. Maar — sprak ik tot mij zelven : — ' het is niet geheel en al ongelukkig. Zijn deugdzaam bestaan bhjft hem bij. Sirel Gij hebt het middel ge- vonden om uw onheil edel, luisterrijk, doorluchtig te maken. Gij hebt 's Lands eer en de uwe bewaard ; en Holland heeft zich over zijnen Koning niet behoeven te schamen. En wat er ook gebeuren moge: waar Uwe Majesteit zich moge bevinden, onze liefde en onze beste wenschen zullen haar vergezellen." Hoe zeldzaam gebeurt het, Toehoorders, dat land- vluchtige Vorsten de uitdrukking van zoo edelaardige gevoelens tot troost en bemoediging op hun troosteloozen en moedbenemenden tocht met zich voerenl Toen echter later de afwerping van het fransche juk door het herlevend Nederland, bij den gevallen Vorst het denkbeeld deed geboren worden , dat hem wellicht op nieuw eenig uitzicht op den verlaten tioon konde geopend zijn, en hij yan Lennep over dit teedere vraagstuk her- haaldelijk briefswijze raadpleegde , leide deze , daar het Vaderland luider en duidelijker sprak dan ooit, het stilzwijgen op aan de stem der oude erkentenis en genegenheid, en antwoordde met ondubbelzinnige lond- borstigheid^ dat Nederland slechts Nederland was, waar de ontbreidelde Leeuw, gelijk toen, de Oranjestandaards plantte; en HoIIands voormalige Koning had van zijnen kant de edelmoedigheid , zijn ouden Vriend deze verklaring oprechteUjk ten goede te houden. Men vindt niet zelden geletterden , die zich in bange tijden in het studeervertrek opsluiten^ om zich aan het zwoegen en lijden met het benarde Vaderland te onttrekken. Zoo wordt aan den beroemden Dichter REDEV0ERIN6. 227 GoTHE te last gelegd^ dat hij\ toen in Duitschland te midden der bang- ste oorlogsgevareh een edele geestdrift ontwaakte om den onwaardigen hoon en smaad des vemederden Vaderlands te wreken^ wel ver van voor de edelmoedige mannen^ die door deze zucht werden ontvlamd, zijn leven te wagen, of zelfs maar, zijne lier te snaren^ zich bezig hield met de studie van het Sineesch ! Wie ook door zoodanigen onvaderlandschen geest mogen bezield geweest zijn: z66 verstond van Lennep het onder- werp , met hetwelk hij zijnen leerstoel het eerst beklommen had , in geenen deele ! Toen de &ansche beambten en gamizoenen deze streken ontvlucht- ten, maar er nog geheel geene zekerheid bestond dat zij niet zouden keeren, en men dus geacht kon worden zijn leven op den teerling te zetten, was van Lennep onder de eersten die zich lieten benoemen in de nieuwe Yroedschap, gereed om de teugels dezer stad, die aan het gevallen bestuur ontglipten, ter hand te nemen; en hij bekleedde zijnen zetel zoo- lang de Stad zijner geboorte zijnen bijstand scheen te behoeven. Toen echter het gevaar geweken was, achtte hij zuik eene betrekking minder overeenkomstig met zijne roeping als Hoogleeraar aan de Doorluchtige School^ en legde die neder. En als later de naar Elba verbannen fransche Heerscher, zijne wijkplaats verlatende, den zoo noode ontledigden troon durfde heroveren, was van Lennep een dergenen, die het fonds tot aan- moediging der gewapende dienst oprichtten: eene lofwaardige instelling, in welker bestuur hij ook aanstonds als Vicepresident nevens den Heer HuTDEcoPER VAN Maabseveen plaats nam, en van welke hij later, na het verscheiden van den eersten Voorzitter, Grave van LiMfiUBGh Stibum, eene reeks van jaren (van 1841 tot op zijnen dood) wakker aan de spitse «tond. Straks greep hij ook de vaderlandsche lier aan, die nooit onder zijne vingeren voor Napoleon geklonken had, en lokte uit de aangeslagen snaren dien heerlijken lierzang op Neerlanda Rijk herateld en geliandhaafd, welke onder de schoonste en edelste gedichten in welke de vaderlands- liefde onzer Zangers zich lucht gaf , eene eerste en eervolle plaatse bekleedt. Geen wonder, dat toen de Souvereine Vorst, te rade geworden om het Hooger Onderwijs door een besluit te regelen, verlangde door eene Com- missie van bevoegde geleerden te dier zake te worden voorgelicht, ook de naam van van Lennep onder de gelastigden tot deze eervoUe doch moei- 29* 228 H. J. KOENEIf lijke roeping werd gevonden. Van de beraadBlagingen dezer Commisde, benoemd bij Vorstelijk Besluit van 18 Jan. 1814, was de regeling door het Bealuit van 2 Aug. 1815 het gevolg. Welken invloed van Lennep op het Verslag dezer Commissie heeft gehad , is mij niet onderscheidentlijk gebleken, en ik durf dus niet verzekeren of het waar is, wat men wel eens heeft verhaald, dat aan hem de oprichting van afzonderlijke leer- stoelen voor de Gesohiedenis en Taalkunde des Vaderlands is dank te wijten. Indien deze bijzonderheid juist is , dan heeft onze Nederlandsche Letterkuude hem ook daardoor zeer groote verplichting; want ofschoon ik niet zou durven beweren, dat dit onderwijs altoos evenzeer aan eene sterkgespannen verwachting beantwoord heeft, zeker is het toch, dat die leerstoelen zoo vele brandpunten uitmaakten, waar de nationaliteit onzes Volks kon worden ontstoken en versterkt^ en de Geschiedenis des Vader- lands, die tot hiertoe slechts een bestanddeel van het lager onderwijs had uitgemaakt, in het Academische stelsel met den rang die haar betaamde werd opgenomen, Van wien derhalve, van wien anders kon de tweede eeuwfeestviering onzer Doorluchtige School ten jare 18S2 vooral haren glans ontleenen, dan van hem , die , benevens zijn uitstekende redenaarstalent , zoo onmiskenbare verdiensten had ten opzichte van het Hooger Onderwijs in Nederland, en die met van Swinden krachtig had gewerkt tot de instandhouding van deze onze instelling P Er bestond hieromtrent dan ook bij volstrekt nie- mand eenige twijfel. leder beschouwde van Lennep als den Man , die den luister onzer Schole in haar geheelen omvang persoonlijk vertegen- woordigde ; en hij was , om zoo te spreken , de held der feestviering, in welke hij zich in de volle kracht zijns rijperen leeftijds vertoonde, en waarbij Amsterdam hem te meer dank verschuldigd was, daar hij, wei- nige jaren vroeger , de eervolle roeping tot den leerstoel der Oude Letteren aan de eerste Hoogeschool onzes Vaderlands, ten behoeve zijner voIstancUg beminde moederstad van de hand had gewezen. Doch het waren niet de fraaie letteren alleen die zijne aandacht boeiden. Ook op de belangen des Vaderlands in eenen ruimeren kring wist hij zijne studien toepasseUjk te maken. Onder de merkwaardige Verhandelingen die hij na de herstelling onzer REDEVOERING. 229 nationale onafhankelijkheid heeft gehouden, behoort ook inzonderheid eene Redevoering., gedaan in de Maatschappij Feliss JUeritis : Over de MaaU regelen der Ouden omtreni de armoede, en de opmerkinff die dezelve ver- dienen in onzen tijd; een allerbelangrijkst vertoog» waarin hij de stichting van volkplantingen , zoo binnen als buiten 'slands, met warmte en wel- sprekendheid bepleitte, en voorai ook het oog sloeg op de altoos door hem met zooveel belangstelling aanschouwde duinen , en de woeste gronden van onafzienbare uitgestrektheid, die in Gelderland, XJtrecht, Drenthe, Over- ijssel en Brabant sedert eeuwen onbebouwd lagen; overtuigd, dat ook het dorste zand menschen kan voeden^ en dat ook de schraalste duin- en hei- gronden, onder het wijs opzicht van een goed bestuur, door de nijverheid in vruchtbare beemden kunnen herschapen worden. — Men zal zich hierbij gewisseUjk herinneren , dat deze denkbeelden , die toen zelve nog niet of naauwelijks ontgonnen waren, sedert algemeener bearbeid, niet aitoos door even voordeelige vruchten zijn bekroond geworden; doch men behoort daarbij niet uit het oog te verliezen , dat het in zich zelf onwraak- bare beginsel de verantwoordelijkheid niet mag dragen van feilen en misgrepen, in welke men bjj de uitvoering vervallen is, of van omstandig- heden, buiten het toenmalige oogbereik gelegen, die soms verwachting en raming hebben doen falen. Het behoeft waarlijk geenzins te bevreemden , dat een Man , die zich op zoo velerlei wijze voor het algemeene welzijn bezorgd betoonde, bij de eerste verkiezing der Provinciale Staten volgens de Grondwet van het Koninkrijk der Nederlanden , in dat staatslichaam , welks lidmaatschap niet onbestaanbaar was met zijn Hoogleeraarsambt , werd verkozen. En. wie ook kon geacht worden waardiger te zijn om HoUand en de HoUandsche belangen te vertegenwoordigen , dan hij, die niet aUeen wegens zijne betrekkingen en staatkundige richting de UeveUng was der invloedrijkste patricische geslachten , maar die zich ook zoo bij uitnemendheid als kenner en Uef hebber der Provincie had onderscheiden ; en die daarenboven met de landhuishoudkunde zoo zeer vertrouwd was, dat de fransche Regering hem, in de dagen onzer inUjving in het groote rijk, belast had met de beoordeeling en herziening van het fransche Wetboek voor den landeUjken fitand (Code ruralj, hetwelk de Keizer, voor de invoering hier te lande. 230 H. J. KOENEN naar de plaatselijke behoeften der nederlandsche gewesten wilde wijzigeii? Van Lennep had voor deze provinciale betrekking zooveel genegenheid, dat toen hij in 1838 zijn Hoogleeraarsambt aan jeugdiger zielsvermogens en lichaamskrachten grootendeels meende te moeten overlaten, hij het zich tot een genoegen en voorrecht rekende, tot iid van de Gredeputeerde Staten te worden benoemd; eene ambtsbediening , die hij tot op drie jaren voor zijnen dood , met grooten lof van doorzicht , van ijver en werk- zaamheid , waargenomen heeft. Hem waren in die betrekking , behalve de polder-aangelegenheden , de vraagstukken ter zake van dienstptichtigheid en schutterij , en de strandvonderij , meer bepaaldelijk de aangelegenheden betreffende het onderwijs , opgedragen. Als Lid van de Gedeputeerde Staten was 'hij dan ook benoemd tot waarneming van het Voorzitterschap der gewestelijke Commissie van onderwijs in Noord-Holland. In dien werkkring vooral wist hij zich, gelijk trouwens in al zijne maatschappelijke betrek- kingen, de achting en toegenegenheid zijner medeleden in hooge mate te verwerven, terwijl zijn minzame omgang bij allen, die hem ook daar van nabij gekend hebben, eene aangename herinnering naiaat. Het is er echter verre af , dat deze bediening van Lennep zoade hebben bewogen , om zijn letterkundigen werkkring geheel en al vaarwel te zeggen, Veeleer behoorde juist onder de redenen , die hem noopten om bet drakke Hoogleeraarsambt aan een jeugdiger opvolger over te laten, de wensch, om zijne uitgave van Hesiodus, reeds zoo lang toegezegd, maar ook zoo lang vertraagd, eindelijk met kracht ter hand te nemen. En inderdaad verscheen vijf jaar na de aanvaarding zijner nieuwe betrekking de TAeo- gonie; drie jaren later de Werken en dagen; en was, toen de dood aan dit werkzame leven een einde maakte, het derde aan Hesiodus toegeschrevene werk, het Schild van Hefcules, ter perse gelegd. — Hoe zeer van Len- NEP op de hoogte wist te blijven ook der jongste ontdekkingen , die op het veld der oudheidkunde werden gedaan, bleek mij onder anderen na drie jaren geleden, toen hij ojp het Paleis alhier in mijne tegenwoordigheid aan onze geeerbiedigde Koningin een zoo naauwkeurig en voiledig over- zicht gaf van de babylonische en assjrrische gedehkteekenen en opschriften, in de laatste jaren iaan het licht gekomen , dat ik mij gelukkig zoude gere- kend hebben, zijne belangrijke mededeeliQgen op schrift of in drok te REDEVOERING. 231 bezitten. Maar vooral bleek zijne onverflaauwde liefde voor de studign, aan welke zijn leven toegewijd was geweest, toen hij aan deze zelfde plaats, waar ik mij thans bevinde, den vijftigjarigen jubeldag vierde der aanvaarding van zijn Hoogleeraarsambt ; eene plechtigheid , die nog te onverzwakt in aller herinnering leeft^ dan dat ik u, Mijne Hoorders, den indruk zou beproeven weder te geven, dien 'sMans onvergetelijke woorden op zijn overtalrijk gehoor maakten, of dat ik u de algemeene instemming en tevredenheid zou behoeven te schetsen, toen de achtbare Bewindsman, aan het hoofd van dit gewest geplaatst, hem in 'sKonings naam met het Commandeurskruis der Orde van den Nederlandschen Leeuw versierde» 2iOo ooit de verleening van een ordeteeken de toejuiching aller harten heeft verworven , het was deze koninklijke onderscheiding , aan den Amsterdamschen Oud-Hoogleeraar geschonken. Zoo was, onder de veelsoortigste werkzaamheden ten behoeve van het Vaderland, het gewest en deze stad, het eerwaardig hoofd van van Len* NEP met eere vergrijsd. Omgeven door een bloeiend en krachtvol kroost; zijnen dichterroem ziende herleven in den oudsten spruit van zijn eersten echt, wiens tegenwoordigheid alhier mij verbiedt om zijne gaven te roe- men, was ook de ouderdom hem geen last; veeleer eene gewenschte voorbereiding tot een hooger leveli. Binnen en buiten 'slands geeerd en geroemd, bleef hij een voorbeeld van die bescheidenheid en nederigheid, die hem van zijn jeugdigen leeftijd af gekenmerkt hadden: de vraagbaak en raadsman van vroegere leerlingen, oude vrienden en hoogachtende tijd-* genooten; en waren hem de zoele luchten, die in de wenkende toppen van Manpads geboomte speelden, de liefelijk lispelende boden eener eeu- wigheid, tot welke hij van nu af (zijne laatste dichttoonen hebben het getuigd I) al zijne gedachten en zijn geheele hart verhief. // Ik wandel zoo zachtkens naar het graf, waren de woorden, die hij tot den Spreker die voor u staat richtte, een der laatste malen, dat deze hem ontmoette. Nu juist twee maanden geleden heeft hij dien wandeltocht voleindigd, en liet hij ons , die hem rouwdragend naoogen , de herinnenng achter van een leven, dat^ gelijk hij meermalen getuigde, van de zegeningen des Heeren overvloeide , tot het hem bij 't volle genot zijner uitgebreide zielsvermogens en van zijn gelukkig geheugen (ook dit was altoos zijn wensch en zijne 232 H. J. KOENEN bede geweest!) door een kalm en vredig einde bekroond werd: het leven van een dier groote en goede menschen , welke een zegenend God aan een iand en volk nu en dan — ofschoon naar onze sdhatting te schaars — in zijne onverdiende gunst verleent! Ik heb u, Mijne Heeren, in het eerste deel mijner rede eene zooveel mogelijk getrouwe levensschets van den Overledene voor oogen gesteld. Ik zou het hierbij gelaten hebben, indien ik mij niet geroepen achtte, uwen blik nog meer bepaald op zijn voorbeeld te vestigen in de verschillende betrekkingen , in welke hij vooral als eene ster van de eerste grootte aan ons letterkundig hemelruim verdient te worden beschouwd. Hier vooral is het te vreezen, dat ik, bij den grooten rijkdom en de uitnemendheid des onderwerps^ zal te kort schieten, en moet ik dus, meer nog dan tot hiertoe , uwe toegevendheid met bijzonderen aandrang inroepen. > Reeds in de eeuw der Hervorming werden de Klassieke studien in de Nederlanden op eene zoo ijverige wijs beoefend door allen die tot de . hoogere standen der maatschappij behoorden, dat men zich in geheel het overige Europa uit onze gewesten in dat vak leermeesters verkoos. Zoo werd Cheistoppel Longolius (db Longueil) uit Mechelen, die de stich- ter van de secte der Ciceronianen en de welsprekendste man aan deze zijde der Alpen was , tot opvoeder van den koninklijken Vorst van Hon- garije benoemd. Zoo werd Adriaan Damman uit Gent in de zestiende eeuw door George Buchanan naar Schotland beroepen, om den jeugdigen adel in de staatswetenschappen te onderwijzen. Die roem bleef ons Va- derland bijzonder eigen, waar de vermaardste Humanisten, een Lipsius, de twee Heinsiussen, Vossius, Meubsius, en de onsterfelijke ns Groot REDEVOERING. 238 m in geleerdheid met himne Yoorgangers^ J. C. Scaliger» Muretus, Ca» 8AUB0NUS , wedijveren. De beoefening dezer Letteren strekte den Neder* landeren , gelijk reeds de Hoogleeraar van Heusdb dit heeft betoogd , tot eene zelfstandige vorming van- den geest, in stede van menig afgetrokken wijsgeerig stelsel» dat in andere, in naburige landen zich deed gelden. In de achttiende eeuw was de overlevering dier aloude philologische ge- leerdheid vooral door twee uitstekende mannen^ een Perizonius en Wes- sELiNG, naderhand door Hemsterhuis, Ruhnksnius en Valckenaer, in stand gehouden. Doch niet altoos konden deze beroemde mannen, hoe groot hunne verdiensten ook overigens waren, den blaam van eene dorre kamergeleerdheid ontgaan. En deze w^l eens eenigzins verdiende beris- ping» zij is, mijns inziens, hieraan toe te schrijven, dat de eene, de minnelijke helft van het menschelijk geslacht (de vrouwen)^ die door haar fijn gevoel en teeder bewustzijn van welvoegeUjkheid en welstandigheid » zoo veel tot de ware beschaving bijdragen, door de publieke meening, mogelijk uit vooroordeel» maar toch uit een zeer algemeen veroordeel en in hetwelk zij zelve veelal deelen, van de beoefening der Oude Letteren zijn uitgesloten. Die beoefening moest daardoor soms als van zelve een onbevallig karakter van letterzifterij aannemen, en wel eens beroofd wor- den van dat bekoorlijke en aanlokkelijke « hetwelk vooral door den invloed der beschaafde vrouwen wordt gekweekt en bevorderd. Op welke wijze nu zal hieraan beter worden te gemoet gekomen, dan door bij de studie der Ouden vooral op het esthetische b^standdeel te letten? Want dit is vooral de onderscheidende eigenschap der Oudheid, dat zij steeds in hare uitgezochte vormen het ideaal der verhevenste schoonheid verwezentlijkt. Zij heeft daarbenevens de verdienste eener juistheid van uitdrukking, die zoo ver gaat , dat de groote . schrij vers der Grieken en Bomeinen geen woord gebruiken, dan met de meeste naauwkeurigheid. De beroemde Geschiedschrijver en Staatsman yon Muller verhaalt ergens, dat hij rei- zigers gezien heeft, die in een stormigen nacht en met een onbekwamen stuurman^ behouden te Athene zijn aangekomen, omdat zij geheel op de berichten van Strabo waren afgegaan^). Van Lennep, die een man van •) JTerJte, XXXIX : 59. 30 234 H. J. KOENEN van zoo smaakvoUe humaniteit en keurige gevoelsgave was als weinig an- deren , vras diep aandoenl^k voor die oitnemende eigenschappen. Bij hem stond dus de verhevenheid der gedachten en de sierlijkheid der uitdruk- king op den voorgrond: en van daar die esthetische behandeling, die zijn dichterlijk gevoel vorderde, en waarin zijn smaak alleen bevrediging vond. Dat onophoudelijke ziften en schiften, dat verdenken en verwerpen van de overblijfsels der Oudheid, waarbij de twijfeizinnige beoefenaar vooral jadbt maakt op onechte plaatsen, of zelfs geheele werken als van onzekere af- komst brandmerkt» ook zonder dat eenige stellige getuigenis der Oudheid daartoe recht geeft, kon hem geenzins behagen. Hij moge nfi in zijne behottdende gezindheid wel eens een weinig te ver gegaan zijn, en nu en dan kennelijke blijken van verbastering in den wind geslagen hebben: ik begeer dit niet onbepaald te ontkennen, o&choon het anders toch waar- lijk niet in zijne gewoonte lag, eenige beginsel te overdrijven. Onze nieuwheidzoekende eeuw, dus meeude hij, was toch reeds zoo gezind om hare jeugdige wijsheid in de plaats te stellen van de beproefde ervaiing der eeuwen, dat men haar streven geenzins behoefde te bevorderen door de eerwaardige overblijfselen der Oudheid zonder afdoende gronden in ver- denking te brengen; en hij wenschte dus liever de voedzame vrudit te proeven en te genieten , dan lang over den oorsprong en de afkomst dier vrucht te redetwisten. Hij vnst ook , dat de twijfelzucht hare krachten soms aan de ongewijde Oudheid beproefde en oefende , om die naderhand tegen de heilige oorkonden onzes geloofs des te werkzamer aantewendm; en dat men van het stoimgevaarte , bestemd om den Pentateuchus te ram« meien , wel eens op de Ilias of de Odyssea de proef nam. Het was daar- enboven niet slechts de schoonheid van de schriften der Ouden die hem dierbaar was , maar ook hunne waarde ter verkrijging van echte levenswijs- heid en grondige wetenschap. Hij haalde niet zelden de woorden van Macbobius aan , die reeds in zijnen tijd zeide : » Wij zijn in vele dingen onwetend, die ons niet onbekend zouden zijn, bijaldien wij gemeenzamer waren met de schriften der Ouden." En inderdaad, wij moeten niet mee- nen , dat wanneer we in de meesterstukken der Oudheid blijvende modelkn van smaak en stijl hebben erkend, wij hierdoor reeds aan hunne verdien- sten recht hebben gedaan. //Wij behooren daarin, zoo we bilUjk wen- REDEVOERING. 835 schen te zijn , de onwaardeerbare bijdragen voor de wetenachap niet voor* bij te zien ; en vooral ook niet te vergeten , dat , zoo Heidensche wijsheid tegenover het Evangelie dwaling en flikkerglans is , de wijsheid echter van menigen Heiden de wijsheid van vele zoogenoemde Christenen beschaamd heefi;. Ja, Mijne Hoordersl van Lennep was een volijverig voorstander eener vruchtbare beoefening der Klassieke literatuur. Beeds toen hij nog jong was» zoude hij hebben kunnen zeggen, geUjk de beroemde von Mullbr, toen een laatdunkende Staatsman op hem wegena zijne jeugd meSlijdig neerzag: «rJa Mijnheer, jong ben ik, maar ik heb de Ouden gelezen.'' Hoe zuiver van Lsnnsp den geest der fijngeletterde Ouden in zich had opgenomen > bleek het onmiskenbaarst in zijn echtklassiek Latijn , en vooral <) Groen van Feinsterer. >) FeeHfrierinff, bl. 22—24. 30* 286 U. J. KOENEN in zijne kenrige en sierlijke latijnsche poezij , welke die der Oaden in hare schitterendste eigenaardigheden zoo onbeneveld teruggaf, dat men henii nii dat talent meer en meer uitsterft en te loor gaat, /^den laatsten der nieuwere Latijnsche Dichters" genoemd heeft. Zijne beoefening der Oude Letteren was, naar mijn inzien, de meest geschikte, om het ware en laat- ste doel van de studie ^ei Klassieke Letterkunde, de bevordering van ware humaniteit en de veredeling van den letterkundigen smaak, op het krachtigste te bevorderen. Wanneer deze toch verloren gaat, dan valt ook het verband dier studien met de hoogere beschaving van den men- schelijken geest, en zinken de Oude Letteren tot den lageren rang eener bloote liefhebberij terug. Velen uwer, Mijne Heeren, zullen zich nog herinneren , hoe hij op het vijftigjarig feest zijner ambtsbediening met al de achtbaarheid eens zoo verdienstelijken grijzaards, het ons allen toeriep: //Gij kweekelingen der Doorluchtige School of der daarmede verbondene Seminarien, die mij aanhoort: gelooft op uwen Jeugdiger leeftijd mij, den vergevorderde van jaren : gelooft eenen grijzaard , die bijna zestig jaien lang zich op deze wetenschap der Letteren heeft toegelegd. Veel is er^ waarin de nieuweren boven de Ouden uitmunten; maar altoos zal men van deze lautsten de voorbeelden van een eenvoudige en onopgesmukte schoonheid^ die geen ijdele tooisels, geen blanketsel behoeft, moeten ont" leenen. Door dezen is de barbaarschheid uit Europa verdwenen. Door faet navdlgen vah dezen hebben de voortreffelijkste dichters» redenaars, historieschrijvers. onder de nieuweren, hun uitstekenden roem verworven. Door dezen gering te schatten, zijn sommigen in buitensporigheid vervallen, en hebben zich , medegesleept door den verkeerden smaak dezer tijden , in de iust verward om het afzichtelijkste en schandelijkste bij voorkeur in hmme werken te schilderen, zoodat zij in het minst niet meer schromen om het gevoel van betamelijkheid en welstand van menschen die een zuiveren smaak bezitten , op het gevoeligst te krenken." — Tegen zulk eene bastaardij was de echte humaniteit van van Lennep een onverbrekelijke slagboom; en zoo lang zijn invloed leeft, zal zulk een wansmaak de overhand niet verkrijgen. Maar van Lennep was ook (en dit wilde ik in de tweede plaats betoo- gen :) een ijverig en vruchtbaar beoefenaar der Yaderlandsche Letteren en REDEYOERING 237 wa handhaver van den Vaderlandschen roem. Hij was wel verre verwij- derd van de betweterij des Leidschen Hoogleeraars Fetrus Burmannus, die eene eeuw vroeger, van den Academischen leerstoel der staderende jeugd in zijne Inwijdings-redevoering de beoefening hunner mo^dertaal ten sterkste afiied, terwijl hij haar die van het Latijn met des te grooteren ophef aanprees. Het schijnt, dat van Lennep tot het schrijven v^n Yer- handelingen en Redevoeringen in de moedertaal het eerst aanleiding kreeg bij de uitgave der Bibliotheek van Oude Letterkunde door tsn Bbink: een werk, dat zijn ontstaan dankte aan de zucht, die gedurende de rege- ring van Koning Lodewijk ontwaakte, om de grieksche en romeinsche Letterkunde door vertalingen harer uitnemendste voortbrengselen meer al- gemeen te doen waarderen. Van Lennep leverde voor. die verzameling eene Verhandeling , Over de Echts<:heiding bij de Bomeinen, beechoutod ala eene hoofdbron van het verderf hunner zeden; alsmede eene Verdediging van het karakter van Hannibalj waaruit ontstaan is zijn straks daarop vol* gende lierzang De Herder op het slagveld van Cannae; een dichtstuk, dat zoo veel opgang maakte en zoo algemeen werd bewonderd, dat daardoor zijn rom als Nederduitsch Dichter gevestigd was. Later volgde de Se^ echouwinff en verdediging van het karakter van Cicero; de Verhandeling Over de Wijsbegeerte der Grieken, ieschouwd als eene voorbereiding voor het Christendom; — en die Over de 2ijdvakken, door welke bij een volk de Letteren, kunsten en wetenschaj^en haar gewonen en natuurlijken loop volbrengen; — voorts de Lofrede cp den Hoogleeraar van Swinden, welke in keurigheid en rijkdom van inhoud voor die van van der Palm op BoRGEB naauwelijks behoeft te wijken; en die overschoone Bedevoering over het belangrijke van onzen grond voor gevoel en verbeelding, gevolgd door den Hollandschen Duinzang, die op zijne vermaardheid als Neder- landsch Dichter het zegel gedrukt heeft, en die, met het gedicht van PiETEB Leonard van de Kasteele op De Zee, weUicht de meest natio- nale en eigenaardig HoUandsche gedichten uitmaakt, welke in geheel den omvang onzer Letterkunde gevonden worden. Niet minder voortrefFelijk in hare soort was zijne vertolking der Werken en Dagen van Hesiodus, welke meer dan eenige andere mij bekende overbrenging eens ouden Dich* ters, het onderscheidend karakter en de kleur der Oudheid, op eene in het 238 H. J. KOENEN oog vallende wijze teruggeeflt. Zoo vond de toenadering tusschen klassidce keurigheid en beoefening der moedertaal in hem een krachtig voorstand»^ en hielp hij de scheidsmuur tusschen de doode talen en het levend H(d- landsch omver werpen. Zijn Hollandsche stijl was niet weinig van de keurige eigenschappen , waardoor hij uitblonki aan een verstandig en oor- deelkundig gebruik van het voorbeeld der Oudro verschuldigd, en deed mij meer dan eenmaal aan een gezegde van den fijnstbeschaafden der Hoog- duitsche dichters en prozaschrij vers « van Wibland, denken, die op de vraag, waaraan hij toch wel den xijkdom en het uitdrukkingsvermogen van zijn duitschen stijl te danken had , zonder aarzeling antwoordde^ Aan Cigsro I Als bevorderaar van den vaderlandschen roem heeft van Lbnnsp zich niet minder onderscheiden. Naauwelijks was hij door den dood zijns va- ders eigenaar van het Manpad geworden , of hij stichtte op den hoek der Manpadslaan dat eenvoudig maar merkwaardig gedenkteeken van dra man- nenmoed, door Witte yan Haamstsde en later door den nog jeugdigen Oldenbarnevslt betoond, hetwelk voor latere nationale monumenten het voorbeeld geworden is. Minder gelukkig was hij in de bereiking van den sedert vele jaren door hem gekoesterden wensch , om aan if Egmonds verla^ tene stee" op openbaar gezag een gedenkteeken ter nagedachtenis der aloude Graven uit het Hollandsche Huis te zien verrijzen , welker asch daar ter plaatse zonder eenige onderscheiding werd in de aarde geboi^gra. Hij drukte dat verlangen het eerst uit in den Duinzang : Zij de gra^laaUt dier YorsteD Tan oneer bevrijd , Yoor vergoizing en schenms be?eiligd, £n door Vorst en dpor Yolk haar een hulde geiryd» Die 't ontzag van de dooden we6r hsiligt! Deze wenk werd herhaald in eene lezing, gehouden in het KomnkMjk Nederlandsch Instituut, ter gelegenheid van een bezoek van Willem II , den steeds zoo kunstlievenden Vorst, aan dat geleerde Uchaam; doch ook deze poging bleef zonder gevolg. Sedert heeffc men wel standbeelden op- gericht en gedenkteekenen gestieht; maar de gedachtenis der aloude Yor- sten van ons eerste nationale Gravenhuis bleef vergeten of verzuimd. 'tls een titel van glorie» dien de roemrijke WijiLEM II aan zijn dooriuchtigen Opvolger, onzen geeerbiedigden Koning, te verkrijgen heeft overgelaten! REDEVOERING. 289 Maar een nog edeler karakter onzes vereeuwigden Vriends blijft mij ter vermelding over, terwijl ik eenen blik ga werpen op van Lennep als Mensch en Christen. Dat VAN Lennep een eerbiedige en liefhebbende Zoon was, getuigt nog het aandoenlijke lijkdicht op zijn waardigen vader, dat onmiskenbaar uit een warm hart vloeide. Dat hij een teederminnend Echtgenoot en Vader was, daarvoor spreken de diep uit het hart gewelde klaagtoonen, die hij slaakte na het afsterven zijner eerste, de dankbare juichtoonen, die hij ontboezemde bij de zilveren bruiloftsviering met zijne tweede gade ; daarvan waren blijken de stille tranen der zijnen, onder welke hij op Heemstees eenzame grafplaats aan den moederlijken schoot der aarde werd hergeven. Van zijne dankbare 'erkentenis jegens geeerde voorgangers en begunstigers , spraken zijne lijktoonen op de Bosch, op G^as en van Swinden. Wat hij voor zijne beminde leerlingen als Leidsman en Voorganger was, daarvan kunnen wij schier allen getuigen; of^ wilt gij een uitstekend voorbeeld 240 H. J. ROENEN onder vele, herinnert u dan, zoo velen gij met mij voor ruim twintig jaren tegenwoordig waart bij de begrafenis van den braven Huer.^ aan zijn schoonen brief , bij dat geopende graf op het kerkhof te Diemen door wijlen den achtenswaardigen TsissioRB i«'Angb voorgelezen, waarin een hart sprak» bij welks taal geen gemoed onbewogen, geen oog onbevochtigd kon blijven; en dien ik u, indien ik hem bezat, hier in zijn geheel zou wenschen voor te lezen. CX>k een wederom geheel ander blijk van zijn edehnoedigen en kloeken aard mag ik aan deze plaats niet verzwijgen. 