title: Opera ad Parisiensem Fabrotianam editionem
creator: Cujas, Jacques
text: (fctUlktm pnniiifiTnt. ^rcsruirii tn tJp Xihmri^ j»f tJp Jtuhtcrsit^ nf Olurmtin bg thr- (fcxrrutnrB nf ®l)c Sononroblc SMUmit JDronifoot Bj»«trtimc 3ustirr jif thr ijigh Cmtrt of ^ustirr for ^utnrio, ^rnfrssnr nf l\muau iiniv hi thr- ttuifrrrsitg of Cnrmttit A. 1888 -1900. I 3 </V ' JACOBI C U J A C 1 1 OPERA AD PARISIENSEM FABROTIANAM EDITIONEM DILIGENTISSIME EXACTA. AUCTloL ATQUE EMENDATIOBA «oaoeoa EX CFICINA FRATR. GIACHETTS M. DCCC. XXXVIII. 4 ' f JACOBI CUJACII J. C. RECITATIONES SOLEMNES DIF FERENTIARUM LIB ROS NOVEM ANNO 4587. \ Digitized by the Internet Archive in 2014 https://archive.org/details/operaadparisiens06cuja AD L I B II U M P U I Ad L. XL. De adopt. et emancip. Ailrogalo patref amilias , liberi, qui in ejtts erant potestate, nepotes apud adrogatorem cffi- ciuntur : simulque cum suo parte in ejus rccidunt polestatem : quod non siniiliter in adoptione con- tingit : nam nepotes ex co in avi naluralis reti- nentur potestate. §. 1. Non tantum cwn quis adoptat, sed et cuni adrogat, tnajor esse debet eo, quem sibi pcr ad- rugalionem , vel per adoplionem filium facit. Et utique plena puberlate, id est , decem et octo an- nis eum prmcedere debet. §. 2. Spado adrogando , swtm hairedem sibi adscisccre potest : nec ei corporale vitium intpe- dimento est. Modestinus in "Libellus IX differentiarrum" exposuit omnes differentias, quae in jure civili introducae sunt inter res negotiabiles et inter personas; adeoque ut pervenerit ad patrem et filium, et docuit his liberis, quid distat pater a matre, quid filius a patre, quae diligentia et nos accuratissimos reddere debet in jure, vel discendo, vel docendo, ne vel minimum quidquam omittamus unquam; si quid scriptum sit de filia, ne temere id trahamus ad filium, et sic de similibus. Multae enim in jure civili differentiae introductae sunt, non inter res tantum sed et inter personas, et inter negotias, et judicia: quae Modestinus in his libellus persecutus est. Et prima quidem hiberna differentia, quae est inter adoptionem et adrogationem, quarum unae ponuntur in / 40. de adopt. quaestiones, est ex hoc libro primo. Adrogare patrem familiæ, id est, eum, qui sui est juris, vel potestatis, principis auctoritate, adoptare autem filium familiæ patre, qui eum habet in potestate, dante in adoptionem imperio magistratus. Et adrogati quidem filios transire una cum adrogato in familiam et dominium adrogaloris, in familiam adrogantium filios, tanquam nepotes adrogaloris ex filio; atque adeo non tantum eum, qui adrogatur, sed etiam filios ejus capie minui: nam mutant familiam; adoptati autem filios, quos scilicet pater dedit in adoptionem, manere in potestate avitis naturalis, qui filium suum dedit in adoptionem, nec transire in familiam adoptatoris, sed remanere in potestate avi naturalis; quandoquidem eos relinquit in potestatem, et solum filium dedit in adoptionem. Ergo adoptati filios capie non minui, id potissimum ostendit. §. 2. vit. et l. 15. h. t. quia scilicet ripa mulant familiam. Mulalio familiam capillis diminuit est. Avo aulem naturali mores tuo, copia not. Gl. filios adoptati recedere in potestatem adoptationis, Gl. perperam adoptationis, pro adrogatoris. Id vero omnino falsum est, et plane circumscribenda illa glossa, quia morte avi naturalis, nepos, quem avus in potestate, filio dato in adoptionem, plane sui juris filius: nec enim potest recedere in potestatem patris sui naturalis, qui non est suae potestatis: qui est in potestate aliena, non potest habere filium in potestatem. Denique non potest filius ejus recedere in eius potestatem, §. 21. ad leg. Jul. de adult. Ergo nec recedere potest in potestatem adoptatoris, id est, ejus, qui patrem adoptavit. Quod adeo verum est, ut nec si poteat filius a patre in adoptionem datur, nepos ex eo filio retento in potestatem, soluta adoptionem per emission capiationem recederit in potestatem patris naturalis, sive per adoptionem, moriolo avo nepos possit recedere in patris sui potestatem, quod ostendit, §. 41. seq. Non est dubium, quin hoc libro differentias Modeslina adjecerit, quae intercedunt inter adoptionem et adrogationem; velut in adrogatione exigi consensum solius patris familiæ. qui se dala adrogandum; in adoptione autem non tantum consensu patris, qui illiuniam dat, sed et inquisitionem, requirunt; sed et in, et invitus tum familiam, quondum ostendit. S. 5. S. Huc adrogationem fieri causa cognita, non relicta, non pro(s)ise; adoptionem, patre scilicet rem peragens, fieri sine causa cognitionem, S. 15. §. In omnibus hanc Gellius ostendit in libello 5, c. 19. Item aliquot constitutionem Antonini, qui permissu adrogationem impuberis patris familiam impuberem adrogari non potuit, nec causa quidem cognita, quod Ulpianus docet in libello, si reg. tit. de adopt. adoptari autem potuisse dante patre in adoptionem, etiam infantem, S. 42. S. In hoc, quantum fieri poterit, quae desunt, Mod. seu perimplebimus, quae semel verisimile erit cura novam praetexisse. Verum maxime notandum est, his libris eum non tantum exposuisse differentias, quae essent inter has rem, vel illam, vel actionem, vel personam, sed etiam quaestionibus inter easdem res communias, cum eadem salva, eadem manu explicasset, ut ex hac lege apparebit: in qua subjiciuntur, quae sunt communia inter adoptionem et adrogationem, ut puta adrogatores; vel adoptatores, cum quem sibi filium suum esse volunt, quem sibi filium asserunt aetate majorem, annis saltem 18. esse debere; et si velint adoptare vel adrogare juvenem 20 annorum, ipsum autigisse jam debere 38 annos. Quod quidem adoptio imitari naturam, quae et imago naturae dicitur, in qua et similitudine naturae. Jus, de libello et post. debetur igilur admonitator minor esse adoptiatum; portentum esset, si minor esset palefactio: nec fictiones recipiuntur in jure portusae, et alienae a rei natura: obiterque notant hoc. Locum Modestium. Ilkun rerum 18. ann. quo adoptator vel adrogator superare debet aetatem adoptati vel adrogati, consequitur plenim pupettatem, cuique in Indicis: "pubertatem consequi annos 11. in nostra aetate, plenam sibilitatem 18. ann. illa aestate 14. ann. omnes ipsa pubescere, id est, omnes inducere lanuginem illam: hac vero aetate 18. ann. neminem ossc qui non pubescit: qui tardius pubescit, vel hac aetate ad extremum pubescit. Ticm commune hoc esse uliorque adoptionis, quod spadones adroguere, vel adoptare sibi filium possunt, quamvis generare vis possint propter illud communi vitium, quo affecti sunt, quodque illis dat spadonum nomen. Spado, inquit, heredem sibi adsciscere possit adrogando, nec ei corporale sicut vilium impedimentum est, subintelligendum adoptando, ex 2. sup. FAL. Sui iuris hereditatis, inquit, adsciscere, Possit ad iustiolium esse sui heredis assumptio. Castratus vero Idem optioni potest, id est, cui verecundior illa pars penitus abest. Et varietatis ratio est in promptu, quia fictiones juris, quam minime fieri solent a natura recehendi debent, et confessionibus, §. 1. de interv. in jura. Et adoptionis aliud est, quam dictio juris; adoptatus fictitius sibi statutus: a qua fictione longe recedit, si adoptiat is, cui pars illa penitus deest, velut castratus; parum vero, aut proprie nihil a natura recedit is, qui partem illam, quamvis non valent ad modum, non caret latentem, ut et spado: et hinc sufficit ad banc legem. Docuit etiam hoc libellus differentiam causarim et negotiorum, quae geruntur ab pupillis. Ad L. XXXVIII. de Pignoratia actione, vel contra, et L. XI. de Fideicommissis. Liber. L. XXXVIII. De pign. act. Pupillo capiente pignus propter metum pignoratiae actionis necessaria est lutoris auctoritas. L. XI. De Fideic. lib. Ex causa fideicommissi serci libertatem dare sine tutoris auctoritate pupillus non potest. Hac differentia ex co nascitur, quod in aliis causis pupilli sit necessaria tutoris auctoritas, in aliis non item. Harum scilicet causarum discrimina hoc libello Modestin. Execulus est, quod enarrabo quam brevissime sicut poterit. Si quid pupillus, qui eius aetatis est, ut intellectum cajit, stipuletur sibi dari, non est necessaria tutoris auctoritas, et generaliter alium sibi potest pupillus obligare sine tutoris auctoritate. Item dominium aut possessionem rerum alienarum, jure legitimo acquirere potest sine tutoris auctoritate, et obligari 9. de auct. tut. I. pupillus, de adiuvando rerum dominis. I. l. §. 3. Quamvis ult. de acquis. poss. non est enim pupillus, suis haeredibus, aut necessariis ad acquirendam haereditatem necessaria tutoris auctoritas: quia ipsi haeredes existunt, Petium invitis; et invitis tutoribus, et aere alieno defuncti invitis obligantur, etiamsi solvendo non sit hereditas. Sed beneficio praetoris sc absolvere possunt sui haeredes, I. 8. de adquir. haeredit. et eleganter Paulus 4. Sentent. adjutus Lucius Rufinus in suis haeredibus, inquit, adeo ad momenta testaloris rerum dominium continuntur, ut et tutoris auctoritas pupillo sit necessaria, nec si solvero non sit hereditas: Sic legendum, quamvis sc abstineret possint. Et haec quidem sunt causae, in quibus pupillis necessaria non est tutoris auctoritas: aliae sunt causae, et multo plures, in quibus omnino est necessaria tutoris auctoritas, puta, si quid alienet de suo, ventilationis generi, vel quocunque alio modo, veluti pecuniam mutuam dando, vel solvendo pecuniam debitam. Nam et mutuum et solutio species alienationis sunt. Et nulla quidem haec alienationes sunt, si fiant a pupillo, non adhibita tutoris auctoritate, d. l. Migari. Item si servos suos manumittat, necessaria est tut. auctoritas: nam et manumissio quasi alienatio est, d. I. obligari, l. alieno servo, §. qui ideocommissario, de ideopropietate. LIB. I. DISSERT. MODESTI. manum. Et ab alienatione quoque frequentissime incruentum separatur manumissio. Sed idem plerumque jus obtinet in utraque, s. ex. judiciorum 20. de accus. I. ult. C. ad s. Ius majest. I. 3. §• sed quia, C. com. de leg. I. 9. C. de usuf. tantum autem abest, ut pupillus servum suum ultro sua sponga manumittere possit sine tutoris auctoritate, ut nec pupillus heredes institutus a locupletissimo quodem homine, et ab eo rogatus servulum fortasse suum manumittere, nec ex causa fideicommissi servum manumittere possit sine tutoris auctoritate, s. cum quid sit 50. §. Si vero pupillus, de fideicommissis libello, quod et is de causis hoc libro tractans Modestus qua de desiderant tutoris auctoritatem, cum a pupillo peraguntur, scripsit hoc ipso libello 1, 11. de fideicommissis libello, quam proxime explicabimus. Hujus legis verba sunt brevia, ut sunt fere omnes leges sumptiores ex his libris per breves. Ex causa, inquit, fideicommissi. Missi servo libertatem dare sine tutoris auctoritate pupillus non potest. Causa est, quia etiamsi manumissurus libertum sit, et jura patronatus in eo, atque etiamsi non gratuitam, sed debitam libertatem praestet ex causa iideocommissi in. L. C. de libert. et corrum lib. tamen in jure eam praestat sine tutoris auctoritate, non jure solvit debitam libertatem, sicut nec debitam pecuniam solvit recte sine tut. auctoritate. Et huius sententiae Modestini d. I. 11. locus est indistincte, sive servum proprium, sive haereditarium pupillus haeres institutus rogatus sit manumittere, quia adita haereditate, dominium haereditarii servi adispiscitur. Itaque et in eo ratio intervenit, ut et in uni, quis servus proprium cum effectu alienare manumittendo non possit sine tutoris auctoritate. Ratio est aperta itaque Gl. male hoc loco aliud statuendum esse ait in servo haereditario. Quid si rogatus sit manumittere servum alienum, non suum vel haereditarium. Et hoc quoque casu dico necessariam esse tutoris auctoritatem, quia non potest servum alienum manumittere, nisi eum redemerit a domino, atque emere non potest sine tutoris auctoritate, sicut nec quodcunque aliud negotium civile gerere, ex quo mutua nascatur obligatio, et ubi redemerit et acceperit, ac proinde acquisierit dominium ejus, etiam eum quasi iam proprium effectum, consequens est, ut non possit manumittere sine tutoris auctoriate. Iis addam quoque necessariam esse esse tutoris auctoritatem, si pupillus se quoquo modo obliget alii, vel stipulanti promittendo, vel ex his causis, ex quibus ultro citroque obligatio nascitur: vel in empt. vend. locatione conduct. mandato, deposito. De actu, tutu, ex quibus quidem causis multae obligationes nascuntur, ultra citrone. Etiam hoc in libro Modestin, adjunxisse, cum his de causis actaret, pignus constat ex S. Sec. de pign. act. cu jus vei ha hac sunt: Pupillo capienti pignus proprior metum pignoratitia actionis, necessaria est tutoris auctoritas. Et merito congrui debet cum d. I. 11. Pignus igitur recte adjungit superioribus contractibus, ex quibus mutua obligatio nascitur; nam ex causa piguoris traditi creditori, soluta omni pecunia debita, ultro citroque nascitur actio pignoratitia directa, qua debitori competit, qui solvit omnem pecuniam, quam debuit, ut pignus recipiatur, vel quanti interest: et pignoratilia contra, qua creditori competit, ut recipiat omnias, si quas fecerit in rem pignoratam; et ideo propter metum pignoratilia actionis directe, qua quandoque pupillus, si pignus acceperit, obligatur solvat omni pecunia, id quidem pignoris idem contraehere non potest sine tutoris auctoritate: quicquid etiam solvi pecunia debita non potest, nisi tutor auctore: alioquin debitor, qui solvit, non satisfacit. I. 15. desochtt. Haud etiam constat, necessariam esse pupilli ab extraneo haeredibus institutis; haeredibus voluntariis, necessarium, inquam, esse in administranda haereditate tutoris auctoritatem, itemque in pendenda bonorum possessione, et in judicanda hereditate fideicommisaria ex SC. Trebellian. d. t. obligari, et 1. si ad pupillum, eodem tit. quia est nisu muldas, puta administranda hereditate, petenda possessionem defuncti, recipiendum fideicommisarium hereditatem, obligat se creditoribus haeredibus, vel in asse, vel in cetera, si sint fideicommisarii Trebelliani. Item se obligant legatariis et fideicommissariis, quasi ex contractu, I. J. usus, quibus ex causis in possessionem eatur. I. non enim ad Trebellium. I. pen. in fin. de separat. Quia ratione eliam pupilli judicio ex|Priri non posent, sine tuorem auctoris, quia etlis contrahi diciuter, id est, judices accepto quasi contrahimtis et obligamine: hoc est, quod dicitur, pupilli non esse justitiam, vel Legitimam personam, ut possit stare in judicio sine tuorem auctoris. Ad L. III. De vulg. et pup. substit. Cum filio impuberi pater ita situstituerit. Quisquis mihi heres erit, idem filio impuberi heres esto: placebit ad hanc substitutionem scriptos tantummodo ad hereditalem admittit. Haque dominus, cui per servum hereditatis portio quaislit, ex substitutione impuberi heres effici non poterit, si servus ab ejus exierit potestate. Hic lex argumentum praebet existimandi hoc quoque libro ductus Modestus. Differentias putat substitutionem papillarem factam filio impuberi nominali, nempe sic modo: Titius filio meo impuberis heredes esse, si moriatur, antequam in suam tutelam veneriat, vel: Titius et Gaius et Seius heredes mei, (filioquoque meo impuberi heredes sunt): et substitutionem papillarem factam non quemdem nominatim, sed generaliter, his verbis: Quisquis mihi heredes erit, idem filio meo impuberi heredes esse lo. Inter has duarum formarum, sive specierum substitutionis papillaris, hoc potissimum interest, quod ex posteriori forma, Quisquis mihi haeres erit, vocantur, non unus tantum exhaeredibus, si pater plures sibi haeredes scripserit, quam vis dixerit, quisquis hares, non quicumque haeredes, sed vocantur omnes haeredes, ut si plures, de leg. Quo 4. §. ult. de leg. Omnes, inquam, haeredes, quos sibi pater testamentum heredes scripsit, et qui etiam (quod omnino necessarium est, quod formula substitutionis derivat) pater ex testamento haeredes existerunt. Et hi qui quam tantummodo ex hac substitutione vocantur, filio moriente intra pubertatem, qui pater ex testamento directe, et principaliter haeredes existerunt, non etiam si qui per eos jure potestatis haereditatem paternam acquirerunt, non qui per eos haeredus effocti sunt, et si tilium famam aut servum aliam in se sibi pater haeredem scripserit, et filio impuberi forte exhaeredato, aut ex parte heredi instituto, ita substituerit: Quisquis mihi haeres erit, idem quoque filio meo impuberi heres esse lo: non nominatis heredibus suis, mortuo filio intra pubertatem, ad substitutionem vocatur non pater, aut dominus heredis scripti, cui acqui sita est haeredelas, quia de illo non sensit testator, ut haeres esse lilum impuberis, sed vocatur filius, aut servus, qui huires scriptusest directe, videlicet, si pendele casu substitutionis exierit de potentia patris, vel dominii: vel si manserit in eius potentia, et vic sub substitutione proculdubio pater, vel dominus acquireret per filium, aut servum haereditas papillaris. Et illa ex hoc libro Modestini est relatum in hac et confirmatum in libero qui liberis 8. §. ult. Infinito, hoc titi, substituitur, Inst. de pupilla, subst. Unde etiam Modestimio addendum est, pluribus heredibus ex diversis portionibus a patre heredibus scriptis, si paleritus substituerit: Quisquis in his heres erit, idem filio nec impuberi haeres est; eos, qui patri heredes exstituerunt ex testamento, et ex substitutione eas partes habuituros, quas habuerunt ex institutione; vel, quod idem est, ex testamento pupillari, eos eas partes habuituros, quas habuerunt ex testamento paterno. Ex paterno habuerunt diversas et inequales; ergo etiam ex testamento pupillari habent diversas et insequales. Et habeant de hac anteriori forma substitutionis, Quisquis mihi heres, et. Priori autem modo, quod Modestinus scripsit, id est, nominalem facta substitutione pupillari; exempli gratia. Si filius meus intra pubertatem moriatur, Titius ei heres esto: vel, Titius et Cajus et Sejus ei heredes sunt. Moriuto filio intra pubertatem, atque ita existente casu substitutionis, Titius solus, si solus sit substitutus vel Titius et Cajus et Sejus ad substitutionem admituntur, etiam si pater heredes non extisterit, et indistincte, sive eos pater heredes scripsit, sive non, modo tamen pater aliquis heres existierit, et quoque destituto desertoque testamento paterno, corruit pupillare testamentum, id est, substitutione pupillaris. Haec differentia etiam expressa proponitur ab Ulpiano in d. I. qui liberis, in principio, hoc titi, nimirae, hanc substitutionem, quae sit nominatim, esse puram: illam, quae fit generaliter, Quisquis tuis heres erit, esse conditionalem; heredes enim in se conditionem, si heres erit: magna est differentia. Et tamen quod quis potest objectare, legalum aut fideicommissum ita relictum: Quisquismihi heres erit, Titio centumdare damnavis esto, non est conditionale, L. 3. de legat. quae conjungenda est cum d. I. qui liberis, quatenus sunt ex eodem auctore, et lib. Cur vero tantiam diverse in substitutione et legato? Legatum non est conditionale : substitutione est conditionalis : nempe quia in lege a condition illa, Si haeres erit, tacite inest, et satis intelligitur omimbus, etiamsi non exprimatur: nec enim potest valere legatum, si haeres non existierit, is a quo legalura relictum est. Haec condition, quae tacite inest, nec proprie ex scriptura testamenti venit, quae alioqui ex scriptura testamenti viveret, condition, inquiatur, quae tacite inest, non facit legatum conditionale, aut institutionem, aut substitutionem non facit conditionalem, et conditiones, de cond. et demonstr. I. O. §. pen. quand. dies leg. ced. In substitutione altera pupillari condition illa, si haeres erit, quae inest his verbis: Quisquis mihi haeres erit, non inest tacite. Est igitur verus condition, quia etiamsi substitutus patri haeres non existierit filio impuberi, haeres esse potest, alio patri herede existente, videlicet si condition illa substitutione non sit adscripta. Plausibiliter igitur substitution illa conditionem facit: at quae facta est nominalem substitutionem pupillarem pura est, et que proinde ex ea vocatur etiam qui non est haeres scriptus a patre, quinque haeres scripsit repudiavit hereditate patris, nec haeres patri existit. Addenda est alia differentia inter haec duo genera substitutionis. Si plures sit haeredes scripti a patre ex diversis portionibus, et substituti sint generaliter. serentis, qua? in his illi inter se commune habent, aut fimo. Niulus consensus et sponsalia elicet, et nuptias. In litigatione negotio ex gitur consensus eorum, in quorum potestate sunt ii; qui nuptias inter se, vel sponsalia constitutio: quae causa surgit impedimento nuptiarum, sunt etiam impedimento sponsalibus: et haec omnia ostenduntur in. 4. 7. 15. 16. de sponsal. Item sponsa non minus quam rupita jure mariti accusari potest. Jul. de adult. I. si uxor, D W, et minor, ad l. Juliani, de adult. I. propter, C. eod. et retro inter sponsalia, et nuptias differentiae existunt quamplurimae. Ac primo docet Modestinus in. 14. de sponsal. quae est hoc libel. 4. in matrimonio contrahendis esse delinitam certaim aetatem, nimirum in virorum 1 f. in feminarum 12. annorum completorum, exactorum, ita ut ille aligerit 15. illa 13. Et delinita haec aetas est, ut opinor sub Augusto II. Julia et Papia;que II. intelligere Macrobius in som. Scipione videlicet, dum ait, sermones propter votorum substantiam, quidem maribus biennium patiorius luctas liberari, id est, Julia et Papia: in sponsalibus auculeum definitam non esse, et ab primordio aetatis, inquit, id est, ab prima fortuita, qua est puerilia, quam dumque sponsalia contrahi poterunt, nec explicari aetatem definitam in ruptiis, inodo qui sponsalia contrahunt, non sint minores quam 7. annis, id est, modo non sit infantes. Infantes non intelligunt quid agunt. Sed additur exceptio Noving. Leonis 109. nisi veniam a principe impetravent: venia petitur a principe etiam despondentem, non alter. Et veniam, eleganter, aut potius singulariter vocat, quod vulgus dispensationem. Nam et vox illa significat non tantum dispensationem rei familiaris, sed etiam veniam; et quam idiostismus vocat dispensationem, dabatur ea a principibus, non a pontificibus, qui omnes tamen pontificibus sibi vindicarunt, magnumque inde arcern suum quaestum acquisierunt. Fosset tentari in sponsalibus etiam II. Julia et Fapia definiebant rem essse, sicut in nuptiis: quandoque Suetonius in Augusto, c. 34. et Dio lib. 54. autcores sunt his legibus, Julia scil. et Fapia, Augusti temporibus sponsas habendi coarctar, et constituisse, ne quis sponsas minores 10. annis habeat. Sed imo vulgo non intelligitur quid sit: hoc, inquam, quod illi auctores scribunt, non hoc significat illis fuisse definitam sponsalibus certam aetatem; sed haec est mens auctorum, quod et verba Dionis satis abunde declarant, cum II. Julia et Fapia celeberrime multa essent mactu; pecunia, quae post ob sublata sunt, C. de inj. pahn. multa in Iraudem legem poellas sibi despondisse, ne celeberrimum nullo haberi nequeioe sperarent. 50 bitor ccehbuni numero credibile est, imo marilorum potius; id est, sponsos habiles, pro maritis, sicut pen. de inililar. te«tam. ciugendis, habet pro sibi, sic sponsus habiles, pro maritis, qui tamen sponsi, quod post sponsalia contracta different nuptias in longum tempus, neque facerent amplius, et ita vim legis eluderent: iisdem legibus can-ulum est, ut si quid esset velle ut evitare cadibatus pecunas, quas sibi despondissent, ducerent uxores domum usque biennium, id est, sponsi, qui desponderent inimorum decennio, non haberentur pro maritis. Sponsi, qui sibi desponderent decennem, interim pro maritis haberentur, si modo legatimo tempore eam uxorem ducerent, id est, biennium post. Non veluit Augustus spousalia contrahi ante decennium, quae statim ab infantia completa contrahi semper potuerunt, sed vetuit sponsos habere pro maritis alios, quam qui desponderent sibi, quam possent uxorem ducere biennium post. Denique censuit hac in re, cum puella, quae excessit infantiam, statim alle et eam excessit contrahenda sponsalia esse quidem legatima, sed immatura: unde et Svelon. illo loco ait, "recte Augustum coarctasse tempus habendi sponsus," id est, diu habendi non sequente matrimonio, cum suadiret, inquit, "immaturitate sponsalium," sic legendum. omnino, non sottisettun, vim legis eludi et fraudem. Juliae et Papiae fieri, ut aulem immatura sponsalia Svelonius dixit, quae fiunt intra decennium, vel quas quis contrahit cum minore decennio, ita immaturas nuptiae, quae fiunt intra annum lucullus, L. 1. C. de secundis nuptiis, et quod idem est, Novella 22. de nuptiis, οἰκοῦ οἱ ὑπόλοιποι. Flavius epistula. Nuptiae lugentis, nuptiae senis: quorum alterum immaturum, alterum serum est. Apuleius Milesiae: Ne immutemur in nuptiis indebetena juxta mores acerbos mariti suscitemus: quod etiam Dio II. Julius et Papius causae auctoris ait, ne sponsalia trahant ultra biennium, qui vectem fuimus praepinitis maritorum, et evitare pœnas celeberrimam: idem confirmavit L. pen. hoc aut, cuius inscriptio etiam est ad L. Juliam et Papiam: a qua lex delictionem excipit unum castum: si qua justa et necessaria causa, vel ulli valitudine sponsi sponsae, aut in books parentium, aut capillibus causa, aut peregrinale itinere, quin obire necesse sit, compellat sponsalia praetrabere ultra biennium, triennium, vel quadriennium, vel etiam ultra annum: videbunt, cuius quis respondit puellam undecim annorum: nam interveniente justa causa, non desinit interim sponsus, haberi pro marito, quae omnia summe notanda sunt. Ex quibus satis intelligimus verissimum esse, quod in hac L. 14. Modestinus ait, definitionem nemine esse mallem in sponsalibus. Adjecit etiam alium differentiam inter sponsalia et nuptias, in L. 32. ml Pritno enim heredi during tlicil.qui direction el prioritiriter ex judicio defualci horesest, non heredi hseredis, qui et incertus ignotusque fuit testatori, quique non direction, sed per successionem haeres testatoris est, /• qui libellus, §. ull.de vuhar.ri pip. sulist. I. sciendum, de re. signif. ult. de le. 3. legalarius (ita et hoc inculpable iterum) heredi 10. dare jussus, et legalum capere, heredi hseredis dando non potest ad legatum pervenire. Sed addebenda est exceptio, nisi abius senseri testator: pula, ui heredi hseredis dando, legatarius perveniret ad legatum. Et hujus exceptionis sensus referendus est. I. si peculium, §. hmreih, quam rimam ilam exprimunt Graecii interpretes 40. accusationes Aequius male. Sensus illius §. esi, statuliberlein ilium heredi dare jussum, heredi hseredis dando, liberum fieri, legalarium autem heredi 10. dare jussum, heredi hseredis dando, non aliter consequi legatum, quam si id senserit testator. Et jus est accipienda hac posterior differentia. Etatio prioris differenia. Profiscitur enim ev favor liberlalis, posterioris vero differentia ratio, quam aperit. aervus 51. de statulib. b re est, quia testator, qui statuliberum b credi decem dare juhet, non personam tantum certam demonstrat, nempe heredes divises etiam dominii futuri statuliberi. Denique, nos cum certa persona heredis (qui non liceret alii d ire) dari voluit, quam domino statuliberi, et haeres heredis ulique statuliberi, pensate conditioni, dominus futurus est, dari domino voluit; dabit igiur quocumque domino, vel heredi, vel beredibus heredum, vel emptori, si haeres vendidit statuliberim. Cum autem jubebit legalarium dare heredi, personam tantum certam demonstrat cuiquam, non qualificat personam. Conditio igitur tua in persona heredis cobarets, ac pro lege in persona tantum heredum impleni potest. Hic est vera ratio. Magister autem Johannes, ipse et Batius sequitur, has posterorem differentiam ita firmat: Statuliber hasredibus 10. dare jussus, legatorum haeredis dando liber fit. Hanc est prior partem: statuliber aulem legalario 10. dare jussus, haeredis legatarii dandum, liber non fit. Verum quidem hoc omne est vivum: vivus est statuliber vivus legali, vel cui alii extraneo non haeredis, decreto dare jussu in persona eius legatarii, vel baieredis Coudicionero implere possit, cum ilia datur, hoc litigio non ergo in persona eius, qui legatario, vel extraneo lueres exliterit. Hoc est verum, nisi scilicet hic extraneus haeredis testatoris haeres exliterit, et inde extraneus baieredus relicus, via decesserit: hic enim hiereis extraneis statuliber dare poterit, quasi haeredis haeredis testatoris, et inde donino statuliberi, non quis haeredes extraneis, qui nec statuliberi dominus fuit, ut extraeodus, sed ut haeredes hieredis testatoris. Et haec est sententia lusti loci satis obscuri, nec explicati in L. 6. §. stipulatus. Nam etsi quis, etc. de statuliber. Verum quidem est in jure, quod illa differentia constituenda Johannes posuit: aliter recte composita differentia nomen est. Non ex omnes veris, ut dicit, eligitur semper vera conclusio: sic licet quicquid illi statuliberius sit verum, non tamen idcok recta est differentia, quam statuit: nec enim recta est differentia, qua utroque ex latere, non in eodem actu veritatis, sed in alio aliter, alio. Exempli gratia: non est recta differentia, si dicerem, hoc distare curatorem a tutores, quod curator rerum administrator sit, tutor autem damnatus tutela vero infamis sit. Illa autem differentia, quam fingit Johannes, in eadem specie non vertirut, sed in uno lateri in specie pecunia data haeredis haeredis, ex altero autem lateri, in specie pecunia data haeredis legatarii, quod vitium magis apparebit in secunda differentia, quam idem Johannes, in priori non persistens, et resiliens a priori, illa jugit et proponit: Statuliber, inquit, haeredus decem dare jussus, haeredus haeredis dandum, ad libertatem pervenire potest: legatario autem aulem lusso lueredi decem dare haeres legatarii dandum, ad legatum pervenire non potest. Vera quidem sunt debere onnia: quia condicio legati, quae cohaereret persona legalis, deficit legatariorum moriobal antequam daret, / a statore, hoc autem tit.. Vee audilur ergo bona boni legatariorum post mortem eius offerendo decem. Alia haec differentia non est resica: quia non in eadem specie, non in isdem terminus, utraque ex parte consistit. In liberalitate ponitur, stabiluliberate dare pecuniam heredi haeresedis, in legato ponitur, non legatarium (quod ponitur par fit) sed, haeredem legatariorum, non haeres heredis, primo haeredes dare. Quae species diversissima sunt. Differentia, quas bis libris Modestinus explicuit, non sunt in tenere differentia, sed non quid versantur itaque in causis speciebusve diversis, sed in una eademque specie: ergo nulla earum, quas Johannes lingit, Modestinus intellexit in hac posteriore parte legis: sed intellexit illam, quam exposuit initio, quae in quintecum Accursius in libello Differentiarum Modestini. Seriindn lncognita nuntavit. Et praevigerea quibus eam, quam expendit differentiam, confirmavit, iisdem confirmari etiam eadem illa potest, allatam simili differentia inter salvator, et legatarium conditionalem. Salvator dare jussus filiofamilstas, vel servo alieno liberato instituto, jussi, vel domino dando liber fit, §. 51 filiusfamiliadest statu libellus, quia scicut pater, vel dominus statuliberis etiam ante implendam conditionem dominus fulvurus est. Legarius autem filiofamilstas, vel servo alieno haerede instituto dare jussus, patri, vel domino dando, nihil agit, §. qui haeredus, hoc lit. Quia certa tantum persona designatalis est filiusfamilius vel servo, et propter ea in ea persona sunt unius implendi conditionis potest, cum ita datur, eod. lit. In statulibre jussu dare filiofamilius, vel servo heredi instituto, non est demonstralas persona nuda, sed persona dominii futuri: qualis futuris est non sibi itum filiusfamilius, aut servo, sed etiam per eum patrem, et dominum: et hoc satis est, ut et in patris, vel domini persona recte conditionis adimplenda mar. Addamus etiam aliam differentiationem inter statuliberium, et legatum conditionalem, ex d. I. cum ita datur. Statuliber de decem dare jussus heredi, vel extraneo, si nullis heredus heres exstiterit, vel si extraneus vilae decesserit, et tunc statuliber pecuniam paratam habuerit, vel postea habere cceperit. Jure constituitur, inquit, quia per eum non stat, quo minus det, sed ideo non dat, quia non est cui det, nulli dando consequitur liberatem. In legatario aliuandum est. Legarius decem dare jussus haeredo, vel extraneo, haerede defuncto nullum relicto haerede, vel extraneo defuncto post mortem testatoris, tunc legarius videtur defuncto conditioni, necnullidabo ad legatum pervenire potest. Sicut et jure eo defuncto est, ut nulli ex iis, cui dare jussus est, dare possit, quoniam eo medio stipulatus est haeres, vel extraneus post mortem testatoris: quod ostendit d. I. cum ita datur, et l. si pecuniarum, §. is cui, de statulibre. In legatario servamus scripturam sicut et jus commune. Legarius defuncto est conditioni: ergo non potest capere legatum. In libertate autem separatus sit Statutum ab Imperatoribus favore libertatis, contra regulas juris communis. Hanc differentiationem introductit favor libertatis. Discrepantiae sive constitutiones a jure communi, et plurimum leve, aut nulla ratione. Qua de causa Macrinus Imperialoris (qui Jurisconsultus fuit, ut Capitolinus narrat) fuit aliquando in animo ita rem publicam constituere, ut res ex jure perageretur, non ex constitutionibus, sive jure constituto. Graeci sic interpretantur et in supradictis legibus, d. l. si illa datur, et l. si pecunium, et in l. r. amot. quod sit contra regulas juris. Et ita quodquis jus constitutum accipere oportet apud Gell. lib. 12. cap. ISI, ubi a dis, aut legibus, aliquod constitulum esse aut constitutionibus introducendum: recete existimabis id esse constitutum contra jus commune. Sed de his hactenus. Ad L. X. de nominibus et honore. Honesti strelinentia munus imponi potest: munus strelinentia honore decreto potest. Exponit etiam quid sit discrepance honor a munere : honorem esse administrationem reipublicae cum gradu et titulo significantis : vehit duumviratum municipalem, qui honor est imaginem consulatus, et hanc decurionalium, s. 5. de decurionibus, qui honor est imaginem senatoriae dignitatis. Decuriones sunt Senatores : municipales minores est Senatores, Novell. Majiiani curia, minor senatus : Minus esse administrationem reipublicae sed sine titulo dignitatis, vel ut syndicatum, scribatur, aut questuram municipalem, s. honor, de muneribus et honoribus. Honorem sustinent, vel ut, magistratui municipalii, sive duumviro munus imponi non posses : contra, municipes sustinent honorem deferri posses : qua differant eula inter munus et honorem hic proponitur a Modestino. Unde tamen male colligit Gl. consules municipiorum, quia honorem gerunt reipublicae, non esse obnoxios fusionibus, sive subscriptionibus publicis : collectis, ut loquuntur. Male : nam qui ait, honorem sustinenti murium imponi non posses, de munere personali, ait, sive corporale, non de munere patrimoniali, a quo qui patrimonium habet, nemo excusatur, quod Barlol. nolat hac reprehensa Glossa. Addamus alias differentias, quas nec praelerimiserat proculdubio Modestinus. Inamiam repelli re ab honoribus, non etiam a muneribus, s. 5. ct 11. C. de decurion. paeae causa reum prohiberi posses honoribus, etiam muneribus, quia paeane inmunuitatem tribuere non fit, s. et ult. differdit. et rel. Municipem, quanim ad munera esse desinere, si senatoriam in urbe sit adeptus dignitatem : quantum vero ad honores, municipalem retinere originem suam, s. 23. ad municipalem, quae consensit etiam aliqua ex parte sententiam a Modestino propositam hac lege 10. Surdus et maurus ab honoribus excusantur, non ab muneribus, s. honores, s. 1. de decurion. 40 IN LIB. VI. DIFFERENTIALE HEREISNII MODESTINI, EXECUTATIOTES SOLEMNES. Ad L. LXIII. De procural. Procurator solernni bonorum, cui res administranda demandatur, sunt, res dominii neque mobilis vel immobilis, neque servus sinespeciali domini mandatu alienare potest: nisi fructus aulae aluis res, quae facile corrumpi possunt. Videtur in hoc libro Modestinus exposuisse quae esset distantia inter procuratorem negotiorum, datum scilicet ad administrationem rerum alienarum, et procuratorem litium, datum ad actionem et defensionem, qui etiam procurator negotiorum nominative dicitur: nam et lites negotia sunt. Procuratorem negotiorum recte fieri etiam intuitu, si modo rerum intellectum habeat, /. 3. §. de minor. sicut institorem, /. 7. §. de inst. act. procuratorem autem litium, vel litis esse nun jussu, nisi majorem xviii. annis, §. justitia, Institut. qui et ex quibus causis manumitt. majorem, inquit, xvii. annos, id est, qui attigerit xvii. annum, /. 13. de manumiss. vindic. quis dunes exigit, ne procurator ad litem et actionem sit minor xvii. annis, id exigit, ut attigerit xvii. annum, ut contra, d. §. justitia dum exigit ne sit minor xviii. annis: hic vult, ut compleverit 17. annum aetalis, ut sit ex ephebis (sic vocalur, qui attigit plenam puberatem) qua etiam constat adolescentes in forum prodire, et proalias posse, ititium, de postul. Longe aliter hic differentia ab Documentis, etiam approbante Bonifacio Pontifice in cap. 5. de procurat. in Sexto: longe, inquam, hac differentia constructa est; nempe hoc modo: procurator negotiorum majorem esse debere xvii. annos: id quod de procuratore litium scripione necessario intellectu. gendiim es in d. § justce, et d. I. 13. supino crore aptantibus ad procuratorem negoliorum procuratorem autem litium majorem esse debere 25.annis, in quo satis probavi supra sufficere etatem xvn i. annorum inchoatorum; qua sine ea cum possit quisesse patronus causarum sive litium, cur non etiam procurator? Imo quia patronus, et procurator multo magis, Major enim est dignatio patroni, quam procuratoris. Non est etiam verum, quod et hoc tractatu de procuratoribus Bonifacii annus arbitralur consensiliter cum isdem Doctoribus, a quibus institutus erat, novum ab Jurisconsultis nostris, m c. 4. de procur. in O. procuratorem, qui habet liberam bonorum vel litium administrationem, iurandum de quo adversario domini, cum eo transigere, et pacisci posse; procuratorem autem, qui generale mandatum, idem non potest, nisi id ei specialiter mandatum sit, ut transigeret, ut paciscereetur, ut jusjurandum deferret, quod et in actionis speciem habet, et pacionis: nam et hunc procuratorem, qui generale mandatum habet, ea omnia possit sine speciali mandato. Sufficere generale mandatum mox ostendam, alia proposita differentia inter procuratorem negotiorum, et procuratorem litium; vel et maxime, quod nostri auctoribus nihil refert dicere procuratori generaliter liberam rerum administrationem esse commissam, ul in / l. 58. hoc tit. aut procuratorem habere generale mandatum, ul in /. 100. de procuratoribus; aut procuratorem esse totorum bonorum, vel universorum bonorum, universarum rerum, ut in /. 03. cod. tit. II ec. omnia idem possunt, nec plus habent is, cui datum est liberam administratio bonorum omnium, quam is, cui datum est generale mandatum, qui ve factus est procurator omnium bonorum, quae eipertinent ad mandatorem. Dicimus ergo, procuratorem litium, necessariis sive actionis, non posse pacisci sive transigere, vel jus juraudum deferre nisi ei specialiter mandatum sit. Quia nec ei solvi potest, /. 13. de pact. I. hoc jure, de solutio et liberatio. I. 17- ult. de jure jur. Nec vero procuratorem litis quemquam aliud posse sine specificatione mandali, nisi litem agere, litem executio usque ad sententiam: procuratorem aurem universorum bonorum, cui res administrandae sunt commissa; vel, quod idem est, procuratorem, cui generaliter liberam administratio concessa est, qui quasi dominus essit, ut ait Marcus Tullius pro Crinna, pacisci posse, quatenus negotiorum dominis exigit ratio: et pactum dominio vel procuratori debitorum dominium recte solvendo liberari, /. 10. §. ult. I. 12. de pact. Eidem procuratori debitorum domini recte solvendo liberari, /. 11. de act. I. quid opponitur, si titulum, de solvit. Eundem quoque procuratorem sic stipulationem ad utilitatem domini veterem obligationem novare posse. 20. in fine de novatione. Exemplo lutoris qui ad utilitatem pupilli novare obligations potest. 22. de admin. Etiam enim procuratorem (quae est alia novationis species) rem in judicium deducere posse, 12. de pact. 1. licet, de judic. Id est, in judicio solere et exigere possesse, etiamsi specialiter ei non sit actio mandata, qua dominus debetur; et similiter jusjurandum deferre possesse sine speciali mandato, quia sufficere generali, d. l. 17. § ult. de jurejur. Transigere eulli quoque possesse de lite dubia et incerta, modo exempli dato, tutoris id non faciat, diminuendi causa, ut ait d. 40. § ult. de admin. tit. Unde et in d. 60. de procurat. dum, ait, mandalo generali. non conventi eliam transactionem decidendi causa interpositam, etc. pro decidendi, jam praedeni oscendi esse legendum, ut in §. 40. ult. diminuendi. Decidere et transigere, idem est. Ineptae igitur leges locutio est, transigere decidendi causa, et si diceret, transigere transigendi causa. Denique procurator universorum bonorum potest transigere, dubiae, perplexae, et incertae litis decidenda causa, non eliam dimittebundi, non donandi causa; neque enim, si ei permissa sit libera administratio, datus sive generale mandatum, usquequaque ei permissa est libera administratio; non si diminuere, dissipare, donare bona mandatoris velit. Superiora denique omnia, quae commemoravi, procurator, qui generale mandatum habet, et agere et exequi potest ad utilitatem tantum domini, vel cum id negotiorum domini utilitas, vel necessitas efflagitat: et eodem modo, ad utilitatem domini, aliud pro alio sine simplici mandito, permutare potest, §. de procurat. Procurator, inquit, cui generaliter reum administratio commissa est, potest exigere pecuniam a debitoribus domini, novare, aliud pro alio permutare: quod est plane alienare rem domini, ut vicem ejus aliam accipiat. Novare in hac legibus, non habent Florentini, sed est rectum tamen, et in Basilicis, sive civiliter. Recte igitur vulgaduditur, novare. Verum an etiam procurator universorum bonorum alienare, id est, vendere potest: an pignori obligare res domini? Sic videtur etque, si hoc negotiorum domini evigale rationi, idque ostendit §. qua ratione, §. nihil autem interest, de acquir. rer. dom. et l. 12. de pignorat. act. 