title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Medio secundo secundo tamen supersunt ludaeo-Christiani; sed nunc iam disceptator numeri, qui Christo credant atque obediant, sed Mosaicaque instituta observare velint, salvi futuri sint. Trypho ludaeus hac de re lostinum interrogabat. Ab Austino respondebatur: "Ut mihi quidem videtur, O Trypho, hominem eiusmodi salvum dico futurum; si modo caeteris hominibus, id est, iis, qui ex gentibus per Christum ab errore conversi sunt, omnino persuadere non curat, ut eadem ac ipse observent, salutem negans eos adepturos, nisi haec custodiant." Inveniebantur tum temporis pauca Christiana, qui cum iis, a quibus lex observabatur, nec ammonis, nec hospitalis commanetate se coniungere auderent. At illic Justinus nemine assentiebatur. Ait enim: "Ab ob animi infirmitatem etiam quaecunque nunc possumus ex iis, quae a Mose propter duritiem cordis populi instituta novi mos, cum ipso in hunc Christum et aeternorum ac naturalem justitiae et pietatis praceptorum observatione coniungere voluerint; modo cum Christianis et fidelibus vivere ne recusent, neve iis suadeant, ut similiter ac ipsi circumcidantur, aut sabbata et alia eiusmodi custodiant; eos suscipiens esse et cum iis omnium rerum communionem, ut cum hominibus eodem modo affectis et fratribus tenendum esse censeo." Non idem vero censebat Justinus etiam circa eos ex ludaeis in Christum credentes, qui Christianos ex gentibus cogerent vivere secundum legem per Mosem institutam; et de istiusmodi Christianis ex gentibus, qui a judaeo-Christianis ad legis observationem cum confessione in Christum coniungendam adducti erant, tantummodo suspicabatur eos forsitan etiam salutem adepturos. En igitur opinionum mutationem gravissimam de eo, quod necessario requiritur ad salutem. Quod primis Ecclesiae Christianae temporibus omnes necessarium existimabant, id ipsum medio saeculo secundo, et deinceps, non solum a plerisque supervacuum ducebatur, sed eos adeo, qui antiquissimae illi opinioni adhuc addicti erant, tunc maior Christianorum pars condemnabat tanquam haereticos, imo eos salutem aeternam consecuturos negabat. Immutata etiam est quatuor prioribus aevi nostra saeculis Christianorum opinio de sacris scripturis. Intelligunt hodie vulgo, et per multa saecula intellexerunt, Christiani, cum de sacris scripturis loquuntur, libros Veteris atque Novi Testamenti, eosque solos. Inde a primo autem saeculo hoc non eadem ratione locum habuit. Antiquissimis temporibus solummodo libri Veteris Testamenti a Christianis sacri libri habebantur; non item libri Novi Testamenti. Cuius rei ratio est perspicua. Initio post fundatam Ecclesiam Christianam nondum exstiterunt hi libri. Cum postea scriberentur fere omnes ab auctoribus speciatim destinabantur certis quibusdam personis aut coetibus, minime vero universae Ecclesiae. Sine dubio ab his, quibus primo loco destinati erant, magni aestimabantur, et verosimiliter data opportunitate cum aliis communicabantur. Ita factum, ut sensim sensimque latius dispergerentur. Non aliter fieri potuit, quam ut libri, qui ab Apostolis scripti credebanth, summo apud Christianos essent in honore, atque magna iis tribueretur auctoritas. Sunt qui contendant Pauli epistolis iam usos esse scriptores; epistolate ad Hebraeos, Jacobi epistolae et prioris Petrinae; certam est, Pauli epistolas memorari ab auctore alterius Petrinae epistolae, et in scriptis Patrum Apostolicorum saepius verba ex epistolis Paulinis laudari. Sed neque Pauli epistolas, neque reliqui Novi Testamenti libri eodem pretio habebantur ac libri Veteris Testamenti ante saeculi secundi exitum. In primis observari meretur libros historicos Novi Testamenti haudquaquam primarios fuisse fontes, unde sua hauserint scriptores ecclesiastici anteriores. Nullum est indicium Patres Apostolicos Euangelia nostra cognovisse. Et Papias testatus est se curiose sciscitatum esse ex iis qui cum Apostolis adhuc commercium habuissent, si quis eorum interdum ipsi occurreret, quid lesu discipuli dicere soliti essent: "Neque enim," inquit, "ex libro lectione tantam me utilitatem capere posse existimabam, quantam ex hominum adhuc superstitum viva voce." Justinus Martyr praesertim libris Veteris Testamenti utitur ad ea comprobanda, quae de lesu Christo persistebat. Citantur quidem saepius etiam ab eo verba ex scriptis, quae vulgo "Taleotia" vocat; sed haec, ut mihi videtur, non fuerunt evangelia canonica; nam loci ab illo citati fere omnes magis minusve differunt ab iis qui in canonicis evangeliiis leguntur; atque, quod minime praetereundum, aliis insuper, eadem ratione ac illis, utitur scriptis, quae deinceps a Christianis parvi aestimati sunt; puto Acta sub Pontio Pilato confecta. Cum saeculum secundum ad finem vergeret, Ubrii, qui Apostolici habebantur, eadem apud Christianos auctoritate pollere incipiebant ac Veteris Testamenti libri. Haud exigua tamen eo tempore et longe post opinionum existabat diversitas de quorundum librorum, qui deinceps canonici dicti sunt, origine. In antiquissima librorum Novi Testamenti versione Syriaca, quae Peschito vocatur, non recepta est epistola Judae, neque altera Petri epistola, neque secunda et tertia Johannis, neque Johannis Apocryphus. Jacobi epistola nec ab Irenaeo, nec a Tertulliano, nec a Clemente Alexandrino laudatur, nec etiam occurrir in catalogo librorum Novi Testamenti, qui Freymentum Muratori nuncupatur. Ad Hebraeam epistolam multi existimabant ab Apostolo Paulo scriptam esse, multi vero eam ut Paulinam recipere recusabant. Variae imprimis fuerunt opiniones de Apocalypsi. Iustinus Martyr, s. 1. DIESTI L0R6I0N, asserte affirmat lohannem, quum ex Christi Apostolis, huius libri esse auctorem. Caius autem presbyter, sub saeculi tertii initium, Ceresintho horesiarchae eam adscribit, dicens: Sed et Ceresinthus per revelationes quas sibi tanquam a magno quodque apostolo conscriptas, portata quaedam quasi ab angelis sibi insinuata commenta nobis introducit, affirmans post resurrectionem regnum Christi in terris futurum, et rursus homines Hierosolima sicut in vivis cupiditatibus et voluptati corporis obnoxios fore. Additque hostem ille divinarum scripturarum mille annorum spatium in noctali rubium festis transactum ire, quo nequilus imperitos homines decipiat. Caius igitur auctorem Apocalyptos hostem divinarum scripturarum vocat; quae ilium re vera Apocalypsin spectasse non tantum patet ex ipsius verbis, sed etiam affirmatur a his, quae Dionysius Alexandrinus de Revelatione lohannis retullit. Haec enim scripsit: Nonnulli quidem ex is, qui nos praecesserunt, librum hunc repudiarunt penitus et refutarunt, singula eius capita resolvens eumque absque ullo sensu et ratione scriptum esse monstrantes. Ad haec inscriptionem libri falsam esse dicunt. Neque eo tempore auctorem eius esse lohannem. Sed neque eam revelationem esse, quippe quae nimis crasso ignorantiae obducta sit velo. Et non modo Apostolomon neminem, sed ne ullum quidem ex sanctis et ecclesiasticis viris huius libri conditorem fuisse affirmant. Ceresinthus enim qui nominis sui fervacis contulit, cum magnae auctoritatis nomen ad faciendam fidei commentis suis vellet praegere, lohannis titulum operi suo indidisse. Praeter libros laudatos, de quibus variae fovebantur opiniones, nomulli alii insuper memoravirunt. Apostolicoe ideoque sacrae scripturae ab multiis habebantur prior Clementis Romani epistola ad Corinthios, liber de actibus Pauli, Hermae Pastor, Apocalypsis Petri, Barnabae epistola, Institutio Apostolorum, Evangelium secundum Hebraeos. Hi omnes plurimis in ecclesiis legebantur. Post medium saeculum quartum auctoritate canonica et librorum Novi Testamenti constitutus est. Primum id factum est in Synodo Laodicensis, anno trecentesimo sexagesimo, quae Graecam representabat Ecclesiam. Ibi omnes libri, atque hi soli, qui etiam nunc in Novo Testamento inveniuntur, canonici proclamati sunt, excepta tantum Johannis Apocapysae. Idem fecit, ne excepta quidem Johannis Apocapsae, Ecclesia Latina in Synodo Hipponeensi, anno trecentesimo nonagesimo tertio, et Carthaginiensi, anno trecentesimo nonagesimo septies. Sommi profecto est momenti animo attendere ad mutatas Christianorum opiniones ante saeculi quarti exitum de ipsius Iesu Christi persona. Cum his in terris versaretur Iesus procul dubio re vera homo habebatur. Neganda nam omnino, quod nuper Guizot scripsit, lesun ab iis, quibuscumque per vitam terrenam versaretur, Deum esse creditum. Nullum in purissimis fontibus, ex quibus lesu vita cognoscatur, occurrir indicium, primos eius discipulos ante ipsius mortem opinatos esse eum non fuisse hominem, humana origine ortum, sed Deum, aut saltem coelicolam, hominem factum sine patre humano. Prophetam eum agnoscebant, verbis sicut lactis potentem; ipsum Christum esse confitebantur, — "attamen putabant eum filium esse Josephi ac Mariae. Eandem opinionem fovisse videntur primae post lesu decessu fundatae ecclesiae socii. Secundum ea, quae de Petri pentecostis die praedicatione referuntur in Actis Apostolorum, nulam illi mentionem fecit de divina lesu natura neque de nativitate eius supranaturali. Fuerunt etiam divi post inter judaeo-Christiani, qui Ebionaei dicebantur, qui ut Eusebius affirmat, humiliter admodum atque abiecte de Christo sentirent. Eum enim simplicem ac vulgarem nec aliud quam hominem esse censebant, qui profectu virtutis iustus factus fuisset; eaeterum ex viri cum Maria concubitu procreatum." Iustinus Martyr etiam memorat, fuisse quosdam ipsius tempore, qui lesu Christum esse ceterentur, quamvis hominem ex hominibus genitum pronuntiarent; et Iustinus nomen Christianum illis haud denegat. Exeunte saeculo secundo ab Artemone eiusque adsectis pariter Christum mortem hominem dieebatur, et affirmabatur ab iis priscos quidem omnes et ipsos Apostolos ea, quae ab ipsis dicebantur, et accepisse et docuisse. Alii inter priscos Christianos non quidem negabant Christum ex virgine et ex spiritu sancto genitum esse, sed nihilominus non fatebantur eum utpote Deum Verbum ac Sapientiam Patris ante omnia substitisse. Christum ante omnia substitisse utpote Deum verbum et Sapientiam Patris: hanc opinionem de Jesu Christi persona amplexi sunt sine dubio loque plurimi Christiani quatuor prioribus saeculis. Neutiquam tamen ante saeculam quartum Christus crebebatur Deo Patri aequalis, Deus aeternus. Sub annum autem trecentesimum vigesimum Alexander, episcopus Alexandriae in Aegypto, doctrinam de Christi persona profitebatur, quae presbytero Ario non consentanea videbatur cum iis, quae proavis credidissent. Docebat enim Alexander eum non initium existendi habuisse, sed aeternum esse, aeque ac Deum Patrem. Sic oritur Arium inter et Alexandrum. Arius ab episcopo condemnatur atque ab Ecclesiae communione separatur. Alii vero episcopi Arii sententiam probant ipsumque defendunt. Jam longe lateque lis dispergitur. Tanto certatur ardore et furore, ut gentes publice in spectaculis litigantes habeant ludibrio. Frustra ipse Caesar Constantinus Magnus componere litem conatur. Literae ab ipso Ario et Alexandro datae nihil efficiunt. Tandem Constantinus Synodum convocat, concilium Nicaenum, primum concilium oecumenicum. Trecenti eo un dique conveniunt Episcopi. Arii sententia damnatur; ipse mittitur in exilium. Non multis autem annis praeterlapsis Caesar sententiam mutat. Arius revocatur; et qui vehementissime eum impugnaverat, Athanasius, nunc exulatur. Ab hoc inde tempore usque ad mortem Constantini damnata a Synodo Nicaena Arii sententia praevalet. Post eius obitum Constantius, qui in Oriente regnat, pergit Arianis favere. Constans vero, qui mox imperio occidentali praeficitur, decretis concilii Nicaeni patrocinatur. Convocantur concilia in Oriente, quae Arii sententiam probant. Convocantur concilia in occidente, a quibus decreta Nicaena comprobantur. Mortuo Constante Arianismus etiam in Occidente iterum victoriam reportat. Sed Ariani non amplius idem sentiunt; diversae inter eos etiam oriuntur opiniones; inter se certare incipiunt; ipsi itaque se debilitant; Constantius patronus morte his eripitur; qui confessioni Nicaenae addicti sunt caput erigunt; imperatores plerique post Constantium his favent; Theodosius anno trecentesimo octogesimo legem fert, qua omnes, qui dissentiunt a decretis Nicaenis haeretici declarantur, castigandi poenis saecularibus atque aeternis; et anno trecentesimo octogesimo primo convocat secundum concilium oecumenicum Constantinopoli, ubi confirmantur decreta Synodi Nicaenae, et tam acriter Arianos persequitur, ut haud diu post — quamvis eorum opinioni per longum etiam annorum seriem ad Grotehs, Longobardis, alii adhaererent — Arianismus in imperio Romano ubivis succumberrer. Videtis, Auditores, quantopere mutatae sint Christianorum opiniones ante saeculi quarti exitum. Nonnulla tantummodo exempla attuli, sed ea deputata a variis generis rebus: a ritibus sacris, ab exspectationibus circa Christi reditum, a necessitate legis Mosaciae, divinitus, ut credebatur, datae, observandae, ab aestimatione librorum Novi Testamenti, ab ipsius Christi persona. Quae initio de his omnibus a Christianis fovebantur opiniones, minime illis saeculis intactae manserunt. Baptismus infantum, qui medio saeculi secundi certe a multis adhuc improbatum, ante saeculi quarti exitum necessarius ad aeternam mortuum parvulorum salutem existimabatur. Terrenum Christi mille annorum regnum, quod praedictum erat ab auctore Apocalypsi Johanneae et saeculo secundo firmiter adhuc ab omnes, ut videtur, exspectabatur, tertio iam saeculo coeptum est computari inter ineptas fabulas et figmenta inania. Legis Mosaicae observatio, a primis Christianis considerata tanquam conditio necessaria ut salvi fierent homines, deinde perniciosa haeresis longe plurimis videbatur. Complures libri, saeculo secundo, tertio, prioribus etiam saeculo quarto decenniis, Apostolici et sacri ab multus aestimati, postea spurii habiti sunt; et contra, ab multus ante reiecti, in canonem deinde sunt recepti. lesum Christum hominem ex hominibus genitum priscorum eius secta haud exigua pars persuasum sibi habebat; seriori tempore plerique opinabantur eum esse coelicola / Deo tamen inferiori, hominem factum, natum ex virgine; tandem catholica fides facta est, eum Deum esse aeternum, Deo Patri aequalem. Haec observantes, Auditores, non mirabimur nostra etiam aetate opiniones Christianorum multis de rebus admodum esse mutatas. Immutatio eiusmodi inprimis locum habuit quod attinet ad duo postrema exempla, a me allata. De origine atque pretio librorum Novi Testamenti, et de lesa Christi persona, hisce nostris diebus opiniones confestim dissentientes ab iis, quae per longam saeculorum seriem traditae sunt ab patribus ad filios. Non ideo tamen verae illae antiquae, Neque ideo despupterea reiiciendae. Serio inquirendum, quid verum sit, quid pertineat ad opiniones commenta, quae dies dicetur sit. Superest ut breviter fata Academiae per annum praeteritum enarrem. Hanc officii mei partem paucissimis verbis peragere possum. Vistia inprimis perpauca memoranda habeo. Neque tamen pigsus defuerunt. Mors quidem ex iis, qui Academiae alumni dicendi sunt, Deminem abstulit; attamen ex numero eius qui nomen albo academico dederunt ut alumni fiant, unum iam nobis eripuit, iam Ludovicus Stratingh, Lugemose cum sororibus ac fratribus, iam diapsate patre ac matre orbatus, obitum optimae spei iuvenis. Neminem ex curatores collegio neque ex professores ordine morte abrogatum esse, impensae gaudemus. Obiit autem anno praeterito vir clarissimus, quondam hac in Academia professor, Guilielmus Vrolik. Primam profecto de celeberrimo illo viro dicenda habuissem, si adhuc, cum mortem obiret, vinculo quodam cum nostra Universitate contractus fuisset. Sed ante triginta tres annos iam reliquit hanc Academiam, in qua vix per unum annum artem medicam docuit. Abiit quidem hinc exeunte anno millesimo octingentesimo trigesimo primo, et munus suum hic auspiciatos erat die vigesimo Martii anni millesimi octingentesimi vigesimi quater; sed per totum fere annum interpositum arma gessit ad patriam defendendum cum cohorte studiosorum, inter cuius duces ab Augustissimo Rege nominabatur. Post reditum hanc in urbem Amstelodamum se contulit, ubi usque ad vitae finem fere munere professoris functus est in Athenaeo illustri. Diem supremum obiit mense Decembri anni superioris. Nomen meum est eius laudem celebrare; quod eximie factum ab eius amico, viro clarissimo van der Hoeven, in Annalibus Iatentae regiae scientiarum. Orationem profecto, quae attendit ad ea, quae ibi de moore commoditiate Academiae Bataviae honori docet, quod talis vir inter eos professores fuit, atque dolebit itum dominis et patriae ereptam. Inter tristia, quae amicitia praeterito huic Academiae adderunt, hoc imprimis memorandum, quod clarissimus Guilielmus Josephus Andreae Lons bloet munere professoris se abdicavit; vir ingenio sagax, labore indefessus, velocitate animi fere incredibili praeditus; cuius eximiae dotes, si non aliunde satis et superflue cognitae essent, patebant abunde ex libro brevi tempore ab ipso conscripto in memoriam festi natalis nostrae Academiae ducentesimi quinquagesimi. Caeterum tristia, quantum equidem scio, Academiae nuda evenerunt. De studiorum subsidiis tantummodo repetere possum, quae superiore anno dixi. Museum, hortus, bibliotheca, nosocomium, physicus, chemicus, chirurgicus, et physiologus instrumenta apparatus summa cura conservata atque pro viribus aucta sunt. Quae etiam dixi anno superiore, confidebatur nos licere hoc anno Academico novum aedificium bibliothecae inauguratum iri, eventu comprehendium est. Factum id est opportunitate festi iam memorati. Festum ild celebrasse procul dubio omnium, quae anno praeterito acciperent, maxime memorabile est, quod Academiae contigit. Quanto gaudio, quanto splendide celebratum est! Omnes, qui interfuerunt, uno ore testati sunt, festum illud summam expectationem superasse. Recolere vobiscum, Auditores, festi pompam et hilaritatem, non huius est loci. Utendum autem mihi videtur et hac opportunitate, ut nomine Almae nostrae Matris omnibus, qui ad celebrandum tam magnifice eius natalem ducentesimum quinquagesimum contribuerunt, gratias agam quam maximas. Unum mihi superest officium, ut Magistratum academicum Rectori designato tradam. Ex auctoritate Regis augustissimi Guilielmi III, virum clarissimum Gerhardum Diephuis in proximum annum Academiae Groninganae Rectorum Magnificum dico, renuncio, proclamo. Salve, Rector Magnificus, iterumque salve! Sit tibi leve munus! Sit tibi propitius Deus, ut te Rectore vigeat, floreat, crescat Academia Groningana! HET VERLEDEN ONZE ROEM , DE TOEKOMST ONZE HOOP. FEESTREDE TER VIJFTIGSTIJIG JUBELJAAR HET TWEEHONDERDVIJFTIGSTE JUBELJAAR DR GRONINGEN HOOGESCHOOL, OP WOENSDAG DEN 14 SEPTEMBER 1864, IN DE MAARTINSKERK, UITGESPROEKTEN DOOR D. W. J. A. JONGBLOET, BIJN DE HOOCHSCHOOL. Deze feestrede vervolledigd onder toeziende aanvullende aankondigingen: daarvoor strekte hetzelfde felijktijdige in het Nieuwe Gedenkboek der Hoogeschool, waarheen doorloopend verteld wordt. MINISTER VAN BINNEN, TEREENWOORDIGE DE ZUSTER.AKADEMIE VAN ATHB. NABBEN, AN VARIERDE GEEGERDE GASTEN DER ORANJINGERS HOOGESCHOOL, CURATOREN, DOCTOREN, STUDENTEN ISS OUD STUDENTEN DEZER AKADEMIE, EN OUI ALLEN, ANZIENLIJK MANNENRIJ EN SCHAAVDJE VROUWENSCHAAR, DIE DOOR UWEN TEGENWOOARDIGHEID DEZER PLAATS BLIJKT GEELT VAN UWEN DEELNEMING IN ONZE PEKTVREUGDE, GEELDE FEESTGENOOTEN! En zeker, als ik mijn oog laat laten vallen door dit heiligdom, en als ik om mij heen schaard zie zoovele voortreffelijke mannen waarop Nederland of dit gewest mag bogen, zodan ons dan de boezem niet zwellend. Zodan wij ons niet gelukkig achten, als zoovelen op wie onze medewerking, goedkeuring of toejuiching wij prijs stellen, door hunne tegenwoordigheid alhier openlijk getuigenis afleggen, dat het feest hetwelk wij vieren, niet is een platonische plechtigheid, maar een feest voor geheel het Vaderland; een feest voor allen, ongeacht rang of stand, die prijs stellen op ontwikkeling en beschaving; een feest waaraan het hooge Staatsbestuur zijn zegel hecht; en ik mag er bijvoegen een feest dat Nederlandse geëerde Koning in zijn hart medeviert. Droegen wij de overtuiging in onze borst dat wij niet op ons zelf en alleen stonden, dat wij een schakel uitmaakten aan die groote en heilige keten van Nederlands bruikbare instellingen; dat hier geen plaatselijk belang werd beoogd, maar gewerkt voor het heil van geheel het Vaderland; zet eene innerlijke stem ons, dat de Groninger Akademie niet zonder vrucht heeft bestaan; dat zij licht en gloed heeft verspreid; dat zij het doel waarvoor ze gesticht werd heeft bereikt; — uwe tegenwoordigheid getuigt, dat wij ons niet bedrogen. Waar zij, wiens de hoogste belangen van Nederland zijn toevertrouwd, zich vereenigen met de aanzienlijkste en meest verlichte mannen in den Lande, om openlijk een eerbewijs aan onze Hoogeschool te geven; waar haar vroegere kweekelingen, wier ervaring in de maatschappij hen hebben leeren inzien, wat zij aan de Alma Mater te danken hadden, waar zij in zooo grooten getal, door dankbaarheid gedreven, die Hoogeschool komen huldigen; daar mag zij fier het hoofd omhoog heffen, daar mag zij zich verheugen en het feestelijk lof uitgalmen. Gij erkent dat haar fierheid en haar feestgejubel rechtmatig zijn. En daarom, Feestgenoten, heeten wij u uit grond des harten welkom op den dag waarop voor tweehonderd en vijftig jaren de Groninger Academie werd gesticht; op den dag, die ons tot dankbaarheid stemt en levendig doet gevoelen, wat deze stad, dit gewest, ja geheel het Vaderland aan den Almachtigen God en het krachtige voorgeslacht is verplicht! Ik reken het mij tot een buitengewone eere, dat op mij de verplichting rust, om bij deze feestelijke gelegenheid voor zulk een uitgelezen schare het woord te voeren; maar ik ontveins mij ook de moeilijkheid niet, daar aan verknocht, waar de krachten van den spreker zo weinig in evenredigheid zijn met het grootsche van het onderwerp, met het indrukwekkende der vergadering waarvoor hij optreedt. Wat hem vrijmoedigheid tot spreken geeft is, van den eenen kant, het bewustzijn, dat gij hem niet van vermetelheid zult beschuldigen, daar hij tot u spreekt als de door de wet aangewezen tolk van de Hoogeschool, voor welke deze dag zooveel betekenis heeft; van den anderen kant, omdat hij weet, dat aan de hoogste beschaving zich ook de meeste toegevendheid paart in de beoordeling. En als ik mij afvraag, wat mijne taak is, dan heb ik zeker niet noodig uw geestdrift op te wekken. Zij straalt mij toe uit ieder oog; zij spreekt luid en duidelijk in de feestelijke dosch onzer straten, uit de stemming die in de door belangstellenden overvulde stad allerweide heerscht. Maar ik acht het te dezer ure en plaats niet ongepast, ons in korte trekken te herinneren, wat al onze feestvreugde wettigt. Waar zoveel in den loop der tijden is voorbijgegaan; waar alles, alles verankelijkheid predikt, daar is het reeds een genot, terug te kunnen zien op een onafgebroken geschiedenis van twee en halve eeuw. Maar dat genot wordt verhoogd en veredeld, als de baan waarop men terugziet, eervol werd doorlopen. Welnu, een bestaan van tweehonderdvijftig jaren wreet op zichzelf reeds het vermoeden, dat de Akademie, die zeshundredertwintig jaar heeft geduurd, door de wijsheid der Vaderen doelmatig was ingericht, en steeds heeft voldaan aan de hoogere intellektuele behoefte. En de ervaring loont dat vermoeden niet. De Groninger Hogeschool heeft een verleden, waarover wij ons niet behoeven te schamen, niet alleen, maar eene geschiedenis waarop we fier mogen zijn, en die ons recht geeft den feesttoon aan te heffen. Slaan wij dan een blik op die vervlogen tweehonderdvijftig jaarkringen. Herinneren wij ons over het verleden, zien wij het Aeden manmoedig onder de ogen, om ten slotte ook tot de toekomst een vraag te richten. Het is een merkwaardig verschijnsel, dat op het eind der achttiende eeuw, ten midden van het bloedige pleit om dwang of vrijheid, in Nederland inrichtingen van hoger onderwijs verrijzen. Die kamp voor vrijheid van geweten en nationale zelfstandigheid deden, als in een oogwenk, de nationale levenskracht met ongekenden gloed tintelen, en zich in allerlei richting triomfantelijk openbaren. Een strijd als deze, ondernomen door enige gewesten, die ter naauwernood middelen van bestaan hadden, en gevoerd tegen den beheerscher van het machtigste rijk, die over de schatten van Indie en het zwaard der meestgeoefende legermachten beschikte, zulk een strijd moest, naar menschelijke berekening, uitputting en ellende ten gevolge hebben, de bronnen van welvaart en bestaan stoppen, de geestkracht uitdoven, alle beschaving en ontwikkeling onmogelijk maken. En ziet! Het tegendeel gebeurt. Verrijkt en veredeld treedt Nederland uit de stijd; en gedoende de werking heeft hij officiële welvaart oit slechts uitgebaald, maar de Nederlandse geest heeft da breed veld ontplooid en eene ongekende vaart genomen. Bloeide, naar Vondel's uitdrukking, de bouwkunst in 't midden van het gevecht, die kunst stond niet alleen. De strijd tegen de dwingelandij had een gloed doen ontspringen, die elke kiem deed ontluiken en groepen en bloeiwijzen, die nog sluimerde in den vaderlandschen bodem. Handel en Scheepvaart bereikten eene ongekende hoogte en leegden den grond voor een Hollandsch seenrijkdom, die aldaar in 't buitenland ten prekwordevol werd. De taal, die ganzal het Volk is, schudde de vreemde aan, die haar ontsierde, en het Hollandsch gezegd werd geboren. De kwart kwart en uitgelezen en penseel der eigen kunstenaars achtte, naar de daad dichters beeldspraak, Hollands naam //den dag in 't voorhoofd." De poëzie ontdekte met verbazing, dat ook zij eene burgerse taal van Nederland. De dorst naar wetenschap zocht op vaderlandschen bodem naar brood om zich te voeden. Ook het praktisch begrip poopte om inktn deschets tot hoogere vorming: aan artsen en rechtsgeleerden had de samenleving behoefte, en ziet minder moeten keren voor de Hervormde Kerk gekweekt. Leuven is voor ons gesloten, en Heidelberg ligt al te ver af in den vreemde. Uit die behoefte werd, reeds kort na den aanvang van den strijd, in 1575 de Hoogeschool van Leiden geboren; in 1585 die van Frankrijk; en in 1595 was er sprake van een Groninger Akademie. De omstreden beden was van die aard, dat hier een Universiteit kon worden. Hedijen. Aan wetenschappelijke voorbereiding ontbrak het niet, in de stad waar Wessel Gansfort, het licht der wetenschap, geschopt en gewerkt had; maar de Maartenscollege, onder Rektor Regnerus Praedicius, was vermaand, dat laatste de beschaving zo vermaakt was, zowel als de meest aantrekkelijke delen van Europa leerlingen en gekreden ten aanstaand Groningen stroomden als naar een bevoorrechte Akademie. De oorlog, die kort na Praedicius' dood (1650) uiteindelijk, deed de wetenschappelijke scholieren in verval tarten; maar die toestand vond raar genoeg, nadat de stad ten slot van het Spaanse geweld bevrijd was, eeuwen in het begin van de 17e eeuw sloeg men ijverig de hand aan het werk om de hoogeschool weer op te richten, niet slechts ten dienste der eigen jeugd, maar, gelijk de Magistraat zich uitdrukte, opdat, als eertijds, het boele vaderland daarvan niet meer mag trekken. Weinig maanden later ging men verder. Den 16de December 1595 werd in Landdag het voorstel gedaan, om een eigen College, zooals men het noemde, dat is, een eigen Hoogeschool op te richten. Het ongekende rumoer en de zware ballast die de provincie drokte, beletten evenwel voldoende uitvoering aan het plan te geven. In 1596, gelijk reeds in 1564 de geleerde Sydridus Petri hier tot leeraar in de Rechts-wetenschap beroepen was, werd ook thans, in het begin van 1596, Dr. Melle Brunsema voorgesteld om voorlezingen over de Instituten te houden. Eerst toen het twaalfjarig bestand den oorlog hield, gingen de vleugels aan een keten, en rust en verademing schonken, toen kwam de gewenste Hoogeschool tot stand. Dit kon geschieden omdat hier nog iets anders aanwezig was dan wetenschappelijke voorbereiding. Het ontliep niet aan stoffelijke middelen om een Akademie te vestigen en te onderhouden, sedert de geestelijke- en kloostergoederen door de Overheid waren aangewezen om aan pios usus te worden aangewend, en wel, zooals het heette, in ondersteuning tot onderhoud van scholen en educatie van de jeugd. Daaruit werden dan ook, terstond na de reduktie der stad, stipendia geschonken, niet alleen aan leerlingen der triviaalschool, maar ook aan verdergevorderden, die tot voltooiing hunner studie Nederlandsche of vreemde Akademie bezochten. In 1612 bedroegen die stipendia ruim 3000; en het is daarbij opmerkelijk, dat men liever een ruimer toelage gaf aan hen die buiten het land studeerden, dan het verblijf van Groninger studenten te Leiden of te Franeker aan te moedigen: aan deze laatsten toch werd een derde minder toegerekend. Zowel de provinciale jalousie als het leedweten, waarmee men jaarlijks zulk een aanzienlijke som naar den vreemde zag verhuizen, moest er toe bijdragen om op het voorstel van 1695 terug te komen en de gedachte van een eigen Universiteit te verwezenlijken. Even na de vrede, op den Landdag in het najaar van 1612 gehouden, werd dan ook door de Gedeputeerden een dringend voorstel gedaan; en reeds drie dagen later, den 26e November, werd dat voorstel goedgekeurd, en de grondslagen der nieuwe Akademie gelegd, terwijl een commissie van acht Staatsleden werd belast met de nadere uitwerking van het plan. In October 1618 waren de voorbereidende werkzaamheden afgelopent, en men kon er toe overgaan om verscheidene 'grote, geleerde en vermaarde mannen' tot hoogleeraren aan te stellen. Op het eind van juni 1619 werd namens de Staten een latijnsch programma zoowel binnen als buiten 's lands verspreid, waarbij de opening der nieuwe Hoogeschool aangekondigd, en de tijd van den aanvang der lessen bekendgemaakt werd. Op den 23e Augustus 1619, naar den oude stijl, overeenkomende met den 4e September volgens onze tijdrekening, werd de Groninger Akademie met de meest mogelijke plechtigheid ingewijd. Op deze zelfde plaats nam het feest een aanvang met een toepasselijke leerrede van den predikant Arnoldus Martini; en van dezen kansel klom het gebed tot God om Zijn zegen voor de nieuwe leerschool af te smeeken. Weinige uren later begaven zich de Hoogleeraren met de Gedeputeerde Staten en de stichtings-kommissie in plechtigen optocht naar het Akademiegebouw, waar, ten aanhooren van een uitgelezen publiek, de Syndicus der Stad het doel der Staten met de stichting deze Hoogeschool uiteenzette. Drie dagen lang werden er voorts door verschillende Hoogleeraren redevoeringen uitgesproken. Daarmede waren de openbare plechtigheden afgedaan, waarschijnlijk tot genoegen der toehoorders, die door vijf deftige redevoeringen en door talloze niet minder deftige toespraken op het feestbanket wel van belangrijkheid zullen verzadigd zijn geweest. Zij die meer verlangden konden zich nog vergasten aan de eerste voorlezing, die de Hoogleeraar in de Godgeleerdheid, Havensperger, nog den. REDEVOERING. 221 zelfden derde feestdag ter opening zijner lessen hield. Waar de Akademische werkzaamheden begonnen terstond nadat de inwijding had plaats gehad en de nieuwe Hogeschool van een hoofd of Rector Magnificus was voorzien, tot welke vereerende, en toen vooral gewijde betrekking de beroemde Ubbo Emmius werd gekozen, de man, dien men sedert 1695, als hoofd der Latijnse School, persoonlijk had leeren kennen en waarderen. Zoo was dan de Hogeschool gesticht. En het is een opmerkelijk verschijnsel, dat men bijna terstond na die stichting reeds kan spreken van haar bloei. Dat bewijst zeker wel, dat zij in een wezenlijke behoefte voorzag. De vraag doet zich hier wellicht bij u op: wat heeft men onder bloei van een Hogeschool te verstaan? Mijn dunkt, dat men recht heeft van bloei te spreken, wanneer een wetenschappelijke stichting in den ruimsten zin het doel bereikt waartoe zij is in het leven geroepen: wanneer zij door degelijkheid van onderwijs bruikbare leden vormt voor de maatschappij, terwijl haar leraren niet slechts de wetenschap verbreiden, maar ook verder brengen; wanneer zij dien ten gevolge in aanzien staat bij landgenoten en bij vreemden; wanneer zij met eere wordt genoemd onder haar Zusteren; en wanneer van dat alles blijkt door de toestrooming van leergierigen, die zich daar bij voorkeur willen vormen. Aan al die vereisten heeft de Groningse Akademie reeds in de eerste halve eeuw na haar stichting voldaan. Zij heeft voortdurend mannen gevormd, die niet slechts haar tot ere hebben verstrekt, maar ook anderen Akademiën, waar hunne geleerdheid hun soms een leerstoel veroverde. Onder hare leeraren zijn er niet weinigen geweest, die zich op wetenschappelijk gebied een naam hebben verworven, die nog heden met eerbied wordt genoemd. Eindelijk, uit alle oorden der wereld stroomden studenten hierheen. Hun aantal mag al niet de eenige, noch ook de beste maatstaf zijn voor den bloei eener Hoogeschool, het is er toch in menig opzicht de thermometer van; en daar in allen gevalle zoo nauw mee verbonden, dat niet iemand zich een bloeiende Academie zonder, of met een handvol studenten zal voorstellen. Wanneer nu in den besten tijd hier jaarlijks vijfhonderd studenten samenkwamen, dan kan Onderneming, blz. 60. 2SS W. h A. Jongbloet Men toch niet veronderstellen, dat zij alleen hierheen gelokt werden door de liefelijkheid der stad, haar zuivere lucht, het goedkope leven en de leer cucullus locanda, welk alles hier in 1614 aanwezig was, en, volgens het programma der Staten, Groningen als van nature tot den zetel unserer Hoogeschool aanwezig was. Zeker hebben zij er nog iets anders gezocht en gevonden. Welnu, terwijl volgens Oerson, de beginselee der Hoogeschool van Leiden en het aantal der stedeningeschreven ter die tijd zeer klein was en in weinig personen bestond, werden er in het eerste jaar van het bestaan der Groninger Akademie reeds meer dan tachtig studenten op haar rooster ingeschreven; en na auwelijks waren er dertig jaar verlopen, of dat aantal nam jaarlijks ook merkbaar toe. En niet slechts uit het gewest dat de school had opgericht kwamen die leergierigen, maar uit geheel Nederland, Holland niet buitengesloten, dat anders met zijn eigen Akademie geen behoefte scheen te hebben om zijn zonen te zenden naar het uiterste einde des Lands. Ja, wat meer zegt, geheel Europa werd ons bekend; en wel in die mate, dat niet zelden het aantal vreemdelingen dat der inheemse studenten overtrof. Zie hier enige dorre, en toch zoo welsprekende cijfers. In de eerste vijf-en-twintig jaren, van 1614 tot 1688, is het gemiddelde getal der inschrijvingen 73. Eens (1629) klom het tot 108, eenmaal (1687) tot 104, terwijl het zelfs in 1685 niet minder dan 116 beliep. De tweede vierendertig jaar levert nog ganstiger cijfers op. Het gemiddelde getal nieuwingeschrevenen is 105. Slechts driemaal daalt het beneden 90, terwijl er jaren zijn van 114, 129, 144 en zelfs van 167 novitiaten. In het derde vijf-en-twintigtal jaren, van 1664 tot 1688, vooral in de tweede helft, ongeveer sinds het onzalige jaar 1672, begint dat getal reeds iets af te nemen. Het gemiddelde is 70, terwijl het grootste getal 112 was. Merkwaardig is ook dat men in 1811, tot behoud der Akademie, aan de overleden mede overgelegde Oratie van Prof. van Doerend: de illustere Auctoritas Orintalica. Vergeef mij, dat ik zo weinig schreven: daaronder waren 2680 Nederlands, tegen 8550 Noordnederlanders. Duitsland (vooral, maar niet alleen de aangrenzende gewesten), Duitsland leverde er 2141, Frankrijk 98, Engeland 10, Denemarken en Zweden elk 28, Polen 26, Hongarije 162, Zwitserland 106, Brabant, Limburg en de Zuidelijke Nederlanden 41. Die cijfers pleiten voor den stoffelijken bloei der Akademie; en het aantal van degenen die uit den vreemde kwamen, toont aan, dat de Groninger Hoogeschool, ook verre buiten onze grenzen, ter goede naam en faam staat. In een memorie van 1647 kon dan ook de Senaat niet zonder zelfvoldoening tot de Staten spreken van «de leergierige jeugd uit alle gewesten des werelds tot UEd. Mog. Academie confluërend. Waaraan had zij die toeloop te danken? Men hoeft niet ver lopen rond te zien naar een antwoord op die vraag. Het luidt aldus: aan de uitmuntende zorg, waarbij de in die tijd de Staten in de materiële en intellectuele belangen der leerlingen voorzagen. Aan de Akademieburgers waren grote voorrechten geschonken, en hun werd een uitmuntend onderwijs verschaft. Wij kunnen hier bij de privilegeien niet stilstaan; maar het is ook onnoodig, want men zal gereedelijk erkennen, dat deze niet voldoende aanvullend geweest zijn om voortdurend zulk een aanzienlijk getal studenten hierheen te lokken. Dat deden de grote naam, die de meeste, zoo niet alle leraren hadden. Reeds in 1618 was de roem onzer Akademie in den vreemde gevestigd; want 't is bekend, dat Langius, die twee jaar later hier Hoogleeraar in de Rechten werd, zich in dat jaar door die roem uit Wittenberg hierheen getrokken voelde. De Staten zorgden vooral voor goed onderwijs, of, hetgeen hetzelfde zegt, voor uitstekende leraren. Van den beginnen af, drongen zij er op aan, dat men 'vroemen geleerde ene vermaerde mannen/' en geen andere zou beroepen. En de eerste keuzen al bewezen, dat dit geen ijdele woordenpraat was. Men beperkte zich, noch toen, noch later, danm 224 W. J. A. JONCKBLOET nen de enge grenzen van Stad Gewest of Land, maar trok de beroemdste mannen uit den vreemde. Onder de zes eerste Professoren was alleen Huininga een Groninger van geboorte, en Emmius door twintigjarige inwoning. Verschillende gewesten, zoo van Zuid- als Noord-Nederland, leverden ons Hoogleeraren; en zelfs Engeland, niet zelden Frankrijk of Zwitserland, vooral Duitsland, stonden bij voortdurend hun uitstekendste geleerden aan de Groninger Akademie af. Wat ieder voor zijn vak was, kan hier zelfs niet worden aangestipt; maar als een staaltje van veelzijdige ontwikkeling van enkelen hunner, herinner ik, dat men bij de oprichting der Akademie weifelde, of men aan Nicolaus Mulerius het professoraat in de Medicijnen dan wel in de Griekse taal zou opdragen; terwijl omgekeerd in 1662 Tobias Andreae, de Hoogleeraar in het Grieksch en de Geschiedenis, praktische lessen in de Anatomie aankondigde, die hij noodig achtte om zijn wijsgeerige onderwijs meer vruchtbaar te maken. Waar zulke leeraren voorgingen moest het onderwijs wel bloeien; en de Staten zorgden dat steeds aan de behoeften die zich opdeden voldaan werd. Begonnen ze met zes Hoogleeraren, reeds in 1620 werd de tweeledige leerstoel van Macdowell aan twee verschillende Professoren opgedragen. Theologie en praktische Wijsbegeerte werden door een docent onderwezen: in 1647 worden ook daarvoor twee personen aangewezen. Bij de oprichting der Akademie meende men met een Hoogleeraar in de Rechten te kunnen volstaan: toch werden er twee aangesteld, en reeds in 1619 daar aan een derde toegevoegd. Ravenspergert vrocht in 1614 alleen de last der Theologische wetenschap: een jaar later deelt de beroemde Gomarus die met hem, en bij diens dood wordt zijn professoraat aan twee leeraren opgedragen. Alleen de medische en mathematische wetenschappen werden stiefmoederlijk behandeld; maar voor de laatsten althans bestond hier nooit veel zin. Voor alle overige vakken werd zo gezorgd, dat aldrus de naam der jeugdige Hoogeschool omstraald werd met een luister, die meer en meer studenten trok. Zo volgden vele leerlingen Monaeus, toen hij. Oudehoek, bl. 68—69. GedeiMoek, bl. 801—808. REDEVOERING. 225 Denen en Zweden zich bij de staatkundige wetenschappen kwamen toeleggen, ongetwijfeld gelokt door den roep over de lessen in die vakken; zo trok ook nog in later tijd de beroemde Barbeyrac veel Engelsen en Schotten: gedurende de zeven-en-twintig jaren van zijn professoraat zijn er niet minder dan 77 ingeschreven. En dat er door die studenten en die professoren veel werk van de studie gemaakt werd, blijkt uit het feit, dat er reeds in de twee eerste jaren 117 disputaties openlijk aan deze Akademie werden verdedigd. En hoe ijverig men in het disputeren was, ziet men uit een Senaatsbesluit van 1649, waaruit blijkt, dat die spiegelgevechten dikwijks van 's morgens acht tot een uur, en soms nog langer duurden. Op die luister volgt intussen maar al te spoedig schaduw, ja, donkere nacht. Na een eeuw bestaan, en ongeveer 75 jaren weelderig gefloerd te hebben, wordt de Akademie niet alleen met verval bedreigd, maar zij is op het punt van te worden vernietigd. Vanwaar die wending, die plotselinge stuiptrekking des doods? Helaas, de schuld schijnt in eigen boezem. 1k ontken niet, dat ook uitwendige gebeurtenissen, zoals de staatkundige toestand des lands, in zekere mate tot dat verval hebben mede gewerkt. In het derde vierde van de zeventiende eeuw werd tweemaal de stem der wetenschap door het wapengekletter gesmoord: in 1665 werd Groningen met een aanval der Munsterschen bedreigd, en zeven jaar later had het een hard beleg van de troepen van den Keurvorst te verduren. In 1664 werden nog meer dan 100 studenten ingeschreven ter rolle van de Hoogeschool: in het volgende jaar daalde dat cijfer in eens tot 39, en in 1672 bedroeg het niet meer dan 48. Maar dat was van voorbijgaanden aard. In 1666 werden reeds weer 74 nieuwelingen ingeschreven, en weldra klom dat getal weer tot boven de honderd. Ook na 1672 verheft zich het cijfer der inschrijvingen weer tot 76; maar sedert blijft het, op een enkele uitschieter na, steeds beneden 90. Meer dan staats- of krijgsgebeurtenissen droeg echter de verdeeldheid tussen de Staatsleden, en niet het minst die tussen de Hoogleeraren onderling, bij, tot de ontvolking van de Hoogeschool. Hevige, bittere twisten tussen enkele Hoogleeraren komen niet in de helft van de zeventiende eeuw dikwijks voor, toen mannen van een heftig karakter of korzeligen aard den Senaat soms in rep en roer brachten. Maar dit had weinig te beduiden. Eerst toen op theologisch gebied een stelsel tegen stelsel werd gebouwd, toen de hyperorthodoxie, door den mond van Maresius, bij elke gelegenheid den banbliksem neerzette op het vrijere onderzoek, door Jacob Alting vertegenwoordigd, toen begon de Akademie op haar grondvesten te sidderen: toen de Staten partij kozen, dreigde zij in te storten. Zes jaren lang was de strijd tussen beide ambtgenoten met ongewoon bitterheid gevoerd, toen Maresius in 1673 stierf. Men was huiverig hem een opvolger te geven, en de volgende zes jaren bleef Altingh in het bezit van den theologie schepper. Toen ook hij in 1679 overleed, bleef Groningen vijftien maanden lang zonder Hoogleeraar in de Godgeleerdheid. Zal het ons verbazen, als in dat jaar maar 36, en het volgende niet meer dan 35 studenten werden ingezonden? Eindelijk werd in 1680 de vrijzinnige Braunius, door den invloed der Stad, tot zijn opvolger benoemd, en twee jaar later, onder bescherming der Ommelanden, de rechtzinnige van Marck hem toegevoegd; maar met de voorwaarde, en als bepaling, dat hij in rang boven zijn ambtgenoot zou staan. Dit zette al kwaad bloed, en werkte den strijd in de hand, die het "stokstijf dogmatisme" van van Marck aldra weer opvatte en met verdubbelde hevigheid voerde, hetgeen ook dubbel nadeelig gevolg had voor zichzelf en zijn omgeving. Ik zal uwe aandacht niet vermoeden met het schetsen van die "ongelike strijd"; maar ik mag niet onvermeld laten, dat reeds terstond de Staten, bij toeval der Ommelanden, zich mengden in den twist, die eindelijk tot een volslagen ketterjacht oversloeg, waarbij zelfs sprake was om den onrechtzinnigen Braun van Overbeekweg te schorsen. Dat ergernijshap eindigde door het vertrek van van Marck naar Leiden in 1690. Paulus Hubius kwam in zijn plaats en leefde op wat beter voet met zijn ambtgenoot, die in 1708 overleed en twee jaar later door Hulsius gevolgd werd. Dat de theologische twisten een hoogst nadeeligen invloed op de Akademie uitoefenden, is natuurlijk. Dit blijkt uit den ongelooflijke schandelijke toon, den de studenten bij openbare disputaties tegen de Professoren aansloegen; maar niet minder uit het gering aantal Akademie-buurten. In 1690 daalde het cijfer der inschrijvingen tot 48; in 1708 zelfs tot 23. De verdeeldheid onder de Staatsleden had nog ernstiger gevolgen dan het odium theologicum der Hoogeerwaarden. Waren de Staten er in den beginne op uit geweest, om door gestadige vermeerdering van leerstoelen den luister der Akademie uit te breiden, reeds omstreeks de helft der zeventiende eeuw vangt dat steeds aan te wankelen; en zelfs ontstonden vakaturen beginnen jaren lang onvervuld te blijven. De twisten tussen de Stad en de Oudhollanders, in 1648, waarin ook sommige leden der Ommerlanden gemengd waren, gaven aanleiding tot die schaamte. Maar toen tegen het eind van de achttiende eeuw politieke verdeeldheid zich huwde aan godsdienstige onverenigbaarheid, kon men het bijna niemande worden over het vervullen van een opengevallen leerstoel; en zoo gebeurde het, dat reeds in 1690 de Groninger Akademie niet meer dan vier Hoogleeraren telde, waaronder geen enkel Meester was. De Staatsresolutie leert ons, dat als de Stad het voorstel deed om in de dringende behoefte te voorzien, en nieuwe Hoogleeraren te benoemen, de Ommerlanden in de regering verklaarden niet waardig te zijn. 29. 228 W. J. A. JONGEBLOET dan, als de Kuratorens op het droevige feit waren gebleken, dat verscheidene faculteiten bijna uitgestorven waren. Toen in 1712 de laatste theologische professor overleden was, erkende men de slechte staat der Academie; maar de Ommelanden konden niet overgehaald worden daarin te voorzien, zelfs niet toen de Synode "onderdanigelijk" smeekte om het herstellen van onze quinquennale Academie. En waarlijk er was reden tot dat verzoek: in 1713 was het zo ver gekomen, dat men in de punten van beschrijving tot den voorjaarslanddag van dat jaar leest, dat de Heeren Gedeputeerden geinformeerd zijnde, dat onlangs eenige uitheemse, personen van distinctie zijnde alhier waren aangekomen, om bij deze Academie institutie te mogen vinden, doch deszelfde van professoren meerendeels ontbloot vernomen hebbende, weerom van hier waren vertrokken. Dit treurige feit aan de Staten mededeeld hebben, in de hoop dat zij mochten "bewogen worden" om eindelijk nieuwe benoemingen te doen. Maar welke drangredenen de Stad ook gebruikte, er kwam geen einde aan wat men weldra terecht noemde "den deplorabele staat van de Academie"; en schoon het sluiten van de Utrechtsche vrede een van de voorwendselen van de besluiteloosheid had opgeheven, was in Januarij 1717 alles nog op denzelfden voet. 