title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Omdat studenten van de Groningse Hogeschool, heb ik het reeds vermelden, vervelende betekenis uw tegenwoordigheid voor deze pleidities is. Gij komt op als levende getuigen van de waarde van de Voedster, die u gekweekt. Riep ik u het welkom toe bij het begin, ik mag niet scheiden van deze plaats zonder u de dank van de Academie te brengen voor de hulde haar betoond. Moge dit feest u een aangename herinnering zijn van de schoone dagen hier eenmaal doorleefd! Gevoelt u weer jong als weleer; baadt u nogmaals in die vertrouwelijke omgang, door geen enkel vooroordeel belemmerd of ontsierd. En als gij, verbroederd met het jeugdig geslacht, dat uwe plaats in onze gehoorzalen heeft ingenomen, als gij ook in de uren der gezelligheid het feest der Academie viert, gedenkt dan de Akademische Senaat, die door mijn mond u heil en voorspoed, Gods beste zegeningen toewenscht op uw verder levenspad. Ik eindig niet zonder een woord van dank aan u, geeerde Vrouwen-schaar, die heden ons uwe tegenwoordigheid wildet schenken. Niet steeds kan ons dat voorrecht te beurt vallen; maar waar gij het ons doet smaken, verhoogt gij ons genot. Wij danken u voor uwe deelneming aan onze plechtigheid, gelijk wij ons jegens alle belangstellenden verplicht erkennen voor het gevoel, dat hen jegens de Groninger Hoogeschool bezielt. Dat gevoel verwondert ons niet, Feestgenoten! Gij behoort grootendels tot die Groninger burgerij, die steeds met achting en liefde vervuld was jegens de Academie, die zij steeds beschouwde als de schoonste parel aan haar Stedekroon. Ook thans hebben alle ingezetenen dezer veste op nieuw en krachtig getoond, hoe gaarne zij medewerken tot de plechtige en meest luisterrijke viering van dit ook voor hen zo belangrijk feest. W. J. A. Jongbloet Redenering. Han allen komt onze dank toe^ hun allen wordt hij uit grond des harten en met diepe aandoening gebracht. Moge de eensgezindheid en welwillend- heid tusschen Stad en Akademie blijven wat zij is: verheugt zich de eene in den roem harer Hoogeschool, de andere juicht in de weivaart eener Burgerij zoo degelijk, zoo nijver, zoo veriicht, als schaars wordt aan- getrofifen. En tlians^ Feestgenooten , ten slotte ons nogmaais toegeroepen: het verieden is onze roem, de toekomst onze hoop. Gods zegen ruste op deze Hoogeschooi I Zij groeye en bioeye ! Zij strekke het Vaderiand ten nutte, dezer Stad tot roem, der Wetenschap tot eerel Leve de Groninger Akademie! DB GEE8T0NTWIKKELING OP HET GEBIED DER WETENSCHAP. TOESPRAAK BIJ DE TJITREIKING DER DIPLOMA^S AAN DE DOCTORES HONORIS CAUSA, TEB GELEGENHEID YAN HET TWEE EN EEN HALYE EEUWFEEST DSB GRONINGSCHE HOOGESCflOOL, DEN 15 SEPTEMBEB 1864 GEHOUDEN DOOR D». W. HECKER, BOOaUSBBAAX TB OBOKIKGKN. S2 i*. I \ f ,1 \ . M • ' 1 ' ' JU ' '.f. / ' / . j .'-.•, t » • ;• le. GEWENSCHTE HOORDERS! Waar as ik van 't materialisme hoor, die ik sindsdags over een schare aan uitgelezen als hier van allerwegen is samengevloeid. Het is immers de stem der wetenschap en deze alleen die ik hoor, het is de eerbied en liefde voor de wetenschap, die ons drijft en ons binnen de muren van dit haar heiligdom. En evenals deze, zo levert iedereen zijn bewijs, om dat ongegronde en afgezaagde verwijt te weerstraffen. De wetenschap toont, een der zuiverste, zoo niet het zuiverste gewrocht van den menschelijken geest, ze beveelt zelden meer dan ooit om door 't vrije onderzoek, door de vrije gedachte, door de vrije bespiegeling, al wat er leeft en werkt in de stof tot een alomvattend beginsel, tot eeuwige wetten terug te brengen; om de krachten der natuur ter bevrediging en veredeling onzer hoogste behoeften te beheerschen en te herscheppen; om in de oneindig afwisselende reeks van uiterlijke verschijnselen 't eeuwige leven, 't onverganklijke wezen, de hogere eenheid op te sporen. En die wetenschap, ze zwaait als koningin den scepter, ze dringt met haar beziende kracht onweerstaanbaar door alle poriën van het maatschappelijk organisme heen, in al onderdelen en takken uitgespreid en afgeleid; zij is de leuze geworden, waarin onze eeuw haar geloofsbelijdenis aflegt, de leuze waardoor ze harer taak zich bewust, harer taak zich waardig betoont. Nog nooit is de wetenschappelijke letterkunde, op elk gebied van kennis, rijker, dieper, omvattender, algemener geweest en grote mannen der wetenschap zijn de gevierde helden van onze tijd. Niet meer naar de veroveringen met het zwaard, maar naar die met de geest wordt de hogere waarde en verdienste van personen en volken afgemeten. Doch wellicht zijn er die met de grieven van materialisme de bij uitnemendheid praktische richting van onze eeuw bedoelen en wraken. Zoo ja, dan wordt door de zoodanigen een van hun grootste deugden deerlijk misken. De praktijk zet de kroon op de theorie en omgekeerd, de een als de onmisbare weerhelft van de andere. De beoefening, de bloei, het heil van de wetenschap hangt voor een goed deel van de materiële behoeften en uiterlijke omstandigheden af. Uitsluitend tot de praktijk beperkt, wordt ze ten slotte onbruikbaar voor de praktijk; uitsluitend aan de theorie gebonden, wordt ze onbruikbaar voor zichzelf; in beide gevallen is ze weinig meer dan een doodgeboorte. Uit de werkelijkheid, uit het volle leven gesproken, voldoet ze aan haar hoogste bestemming door veredeld en gelouterd in de werkelijkheid, in het volle leven terug te keren en haar zegeningen, als uit den boom des overvloeds, over allen te doen nederdalen. De reusachtige werken en ondernemingen, de grootsche ontdekkingen en uitvindingen, waar deze eeuw op loopt, te laten zich alleen verklaren uit de vorderingen der wetenschap; maar alvoren ze nieuwe hulpmiddelen en hefboomen kunnen worden van algemene beschaving, moeten ze vrachten en uitvloeiselen zijn van algemene beschaving. Wel ons en wel haar dus, dat ze opgehouden heeft louter kamergeleerdheid te zijn, dat ze het beneden zich acht en zich in het verleden opsluit en begraven als een mummie; dat de toenadering, de harmonie, de wederzijdse stoffelijke wisseling tusschen wetenschap en leven het grote einddoel is, door de begaande geesten nagejaagd. Zal de wetenschap door de wereld gekend worden, dan moet ze bovenal zichzelf de wereld kennen. Van daar dat vakken en stelsels, die de geest niet kunnen doorstaan, de eerste voorwaarde missen van wettig bestaan en duurzamen invloed. Geen wonder dan ook dat door onzen tijd, die in alles de heerlijkheid en heerschappij van den geest erkent en geldt doet, aan de wetenschap in 't algemeen en in haar geheel omvang zoo hooge waarde gehecht, zoo diepe eerbewijzing gebracht wordt. Waarom anders, dan omdat door de wetenschap de geest zich rechtstreeks en stelselmatig aan zichzelf openbaart; waarom anders, dan omdat de wetenschap den geest langs een onfeilbare weg geleidt tot volle zelfbewustzijn, tot het helder besef en ware gebruik zijner krachten en gaven, tot de volkomen kennis der wetten, waaraan hij zelf en al het bestaande gehoorzaamt; waarom anders in een woord, dan omdat de wetenschap, als moeder der waarheid, van nature vrij is en door haar invloed vrij maakt. In naam der vrije en vrijmakende wetenschap heet ik U welkom, met den wensche dat mijn woorden haar waardig en in overeenstemming mogen zijn met de plechtigheid der uur, wanneer ik, bij de vervulling der mij eervol opgedragen taak, enkele losse trekken ontleen aan de ontwikkelingsgeschiedenis van den menschelijke geest, op 't gebied der wetenschap. Mochten velen onder u die rijke bron van eigen kennis in gedachten willen aanvullen, 't is geen verwekt in mijn maar al te vluchtig beroep ontbreekt! De wetenschap is geboren op den grond, die aan de vrijheid den levensadem schonk. 't Is Griekenland, waaraan de menschheid het bezit der twee kostbaarste kleinoden, der twee kostbaarste parelen aan haar kroon te danken heeft; 't is Griekenland, waar de zon der zelfbewustzijn opging over den geest. Maar bleef dan 't Oosten, waar 't grote wereld-drama zich opent, aan die hogere ontwikkeling vreemd? Geenszins. In 't Oosten liggen de kiemen van alle beschaving; maar een stelselmatige, zelfstandige, vrije beoefening en behandeling der wetenschap Bij zodanig een derde van zaken kon 't niet anders, of de wetenschap, gehouden en dienstbaar aan de overgeleverde godsdienst, moest wel een heilig en gewijd karakter, een geheim en geheiligden tempel dragen; als monopolie van priesters en priesterscholen was of werd ze een voertuig van hierarchie. Hoe groote eerbied en bewondering dan ook de rijke schat van oosterse geleerdheid en wijsheid verdienen mag, de wetenschap vermocht er nooit de ware en koninklijke weg te vinden. Dien vond ze in Griekenland, waar ze, onherroepelijk dorst naar kennis en door liefde voor waarheid in het leven geroepen, in het volle licht van openbaarheid wandelde en zich een eigen onafhankelijk gebied veroverde. In het hooge besef van haar onontwringbaar recht op vrij onderzoek maakte ze zich voor goed van de aloude overlevering los, zweette ze het algemene volksgeloof en de nationale godsdienst af. In wetenschappen stredde ze met het bestaan der priesters geheel buiten den kring der wetenschap en zei ze er al oorspronkelijk toe behoorden, zei ze er zulk welkom talmatig van uitgesloten. De eerste wetenschap in Griekenland is de begeerte, ja ze is er de enige, voorzover ze alle andere beheerscht, als de hoogste van alle wetenschap en het hoogste in alle wetenschap, daarom door Plato als moeder der wijsbegeerte en door Aristoteles als moeder aller wetenschappen gerood. De vaders die de overige vakken in hun breed maar onderhouden en door hun onderzoek verrijken. Door het opdiepen van deze hogere, eenfaamde en laatste voorzaak is de griekse wijsbegeerte van aanleg of bijna onbeweendig gevolg, terwijl de kunst in den edelsten vorm vroegrijpend van dit polytheisme optrad, zei ook met de godsdienst, die haar in haar begin en trouw gezworen, te gronde ging. Onder de handen der wijsgeeren verliet de natuur stuk voor stuk haar dichtbeschrijving en ambrozijnen waai, verliezen de goden een voor een hun mensentaard en mythologisch bestaan; hemel en aarde werden uit de aetherische sfeer en de lachend lege dreven der verbeelding en vermetelde in het ernstige gebied der prozaïsche bespiegeling en zinnelijke waanming overgehevigd. Bij iedereen die verder verwijderde de wijsbegeerte zich van de godsdienst, totdat ze haar grondslagen ondermijnde en haar den dood onderhands had. Hoewel onverzoenlijk de strijd, hoe onherstelbaar de breuk was, tusschen weten-chap en geloof, dat bewijst het lot der accommodatiesystemen van Pythagoras en Onomacritus; noch de mystieke philosophie van de ene noch de mystieke theologie van de ander vermocht een meer dan korte tijdige toenadering, een meer dan schijnbare verbroedering te weeg te brengen. Ook aan vervolgingen ontbrak het niet, waarbij de staat de hoge onderpand van de voorvaderlijke godsdienst uit de onvermijdelijke schipbreuk poogde te redden. In weerwil van die belemmeringen ging de wetenschap vrij haar weg; even onvoorwaardelijk als ze het priesterschap had verworpen, verwierp ze ook het gezag van de staat. Niet minder afkeerig was ze van schoolgezag; het enige voorbeeld van beroep op de woorden van de meesters is het avrobban van de pythagoristen en dat beroep is even ongrieks als de aard en strekking van deze orde zelve. Wat meer is, ze had bijna geen vrede met haar eigen gezag; in zulke wervelende vaart vervangen, ja verdringen, kruisen en bestormen de scholen en secten, de richtingen en stelsels elkaar, alle fases van menselijk denkvermogen doorlopen in een rijke doch grilige verscheidenheid en als uitersten even exclusief, even eenzijdig, even hartstochtelijk en onverdraagzaam de een ten opzichte van de andere staande als de politieke partijen op den vulcanische bodem van het staatstooneel. Door die wedijver en jaloezie heeft de grijze wetenschap voor alle eeuwen onverganklijke resultaten geleverd; doch uit de aard van de zaak is ze in Griekenland zelf nooit populair geworden. De hoogere kennis bleef er behoren aan de school, aan de ingewijden, ze drong niet door tot het volk, dat voor de kunst en een godenwereld met al haar zinbetooverende begoochelingen leefde. Even weinig slaagde de poging van de sophisten om de wijsbegeerte op het staatsleven, als die van Socrates om haar in het volksleven over te dragen, terwijl ze beiden daaraan bij tevens de wetenschap in het hartader trokken: de sophisten door alles, Socrates door niets te willen weten. Na Socrates keerde de wijsbegeerte al meer en meer de bestaande maatschappij de rug toe, om ten slotte bij den val der nationale vrijheid, onder allerlei vormen, een in de toepassing onbruikbare en onvruchtbare leer van philosophisch cosmopolitisme te prediken, terwijl ze bovendien met het scepticisme aan haar eigen waarheid, aan zichzelf begon te twijfelen. De crisis was voor de Griekse wetenschap 't sein om van zetel te verplaatsen. In de ontwikkelingsgang van de geest komen, als in die van de volken, verhuizingen voor, beslissende keerpunten, wanneer de beschaving haar overwicht verplaatst. Zoo was 't, toen de wetenschap de kleine plaats haar geboorte verliet, om elders een ruimer en onzijdiger terrein te zoeken, ten einde aldaar haar op eigen bodem volbrachte taak op breeder grondslag, in uitgebreider kring, maar ook met getemperde drift en onder strenger discipline vruchtbaar voort te zetten. In de behoefte aan een scheppende methode was ter goeder tijd door Aristoteles voorzien, in die aan levenwekkende stof door Alexander de Grote, wiens expeditie een bij uitstek wetenschappelijke was en wel de eerste van die aard. Juist op het moment dat het grote beginsel van de empirisch-critische nasporing was geplaatst, ontsloerde zich een nieuwe wereld, die der menselijke kennis een ongehoorde ja overstelpende zich gestadig vermeerderende voorraad en toevoer van bouwstoffen aanbood. Door de stralen van koninklijke gunst gekoesterd, brak onder de Diadochen de dageraad der eigenlijke geleerdheid aan. Academies verrezen als brandpunten van studie en wetenschappelijk verkeer. Onder alle spanten Alexandrië de kroon, een herboren Athene, waar de letterkunde der wereld vertegenwoordigd was in de honderdduizend rollen der twee bibliotheken en waar de geleerden van alle tongen en taal in 't met hulpmiddelen voorzien museum een vorstelijk overbodig genoten, om, onder tal van wetgierige jongeren, onverdeeld voor hun lievelingsvakken te leven. Door een reusachtige samen-spanning van allerlei gaven en talenten verrijkte de alexandrijnsche school de wereld met een oogst van kundigheden, ervaringen, resultaten en ontdekkingen, gerijpt door oordeelkundig onderzoek, stelselmatige schifting, scherpe toetsing en groepering van al wat er onder 't bereik van haar bevatting viel. In zoo hoge mate beantwoordde ze aan de eischen van de tijd en de behoeften van de toekomst, dat ze meer dan zeven eeuwen lang 't letterkundig gebied beheerschte, ja door haar invloed op Romeinse en Arabische beschaving de middelaresse werd tusschen de oude en nieuwe wereld. Op de Griekse wijstgeëerde en de alexandrijnse geleerdheid zet Rome, als heksluiter van de oudheid, de kroon. Rome treedt op als de macht, die de wetenschap een edeler doel, een hogere bestemming geeft, door haar 88 W. & J. C K M R in de school en 't studeervertrek in de levende droom en de volle beheersing van de werkelijkheid over te brengen, door de praktijk in haar wettige recht naast en tegenover de theorie te doen gaan en zodoende een middel tussen de beide literatuur te vinden, kartoor door de resultaten van bespiegeling en onderzoek aan de eischen, belangen en behoeften des levens te toetsen, volgens de alomvattende maatstaf der menselijkheid ván de beweging doordrongen, groot de Romein zich aan tot de organisatie van de burgermaatschappij, tot de veredeling van de menschelijke samenleving door middel van een diepdorefachte regeringsstelsel en van bepervide beginselen van wet en recht, die de steunpilaren werden van zijn staatsgebouw, de hefbomen zijner wereldheerschappij. Met de wereldheerschappij aanvaardt hij tevens de scepter der wereldbeschaving, en legt hij een heilig verbond met Griekenland, waardoor kunst en wetenschap met wet en recht als de hoofdfactoren en levensbeginselen der beschaving zich huwen en versmelten, om elkander te ondergaan en weer te doordringen en aan te volgen tot een hogere graad van volkomenheid, evenals twee stromen, die een tijdblang hun eigen koers volgden, om ten slotte in een bedrieglijk onbedeeldbaar zaken te vloeien. Zelf van genie en rijkdom verzameld, woedert hij des te meer met de schatten van Vreemde kennis, die hij hier gelukkigen tact ten algemeenen nut en in een kort begrip, in een zakelijk uittreksel samenvat en door eigene toevoegingen aanzienlijk verrijkt; die hij door de vleugels zijner adelaren oost- en westwaarts voortplant, zodat het kostelijk erfdeel aan volgehde geslachten vermaakt. Het nieuwe beginsel der hoogste eenheid, der gelijkheid van allen voor God, dat in diep in gemoederen wortel te vatten en zich in zijn volle kracht te verwezenlijken, den vorm eener hierarchische kerkleer aannam, deed zich, overeenkomstig de toenmalige behoefte, zowel vermogend gelden, dat ook de wetenschap eene wijl hare vrijheid en onafhankelijkheid aan den eis der omstandigheden opofferde, zich binnen kloostercellen en klopsterscholen terugtrok en zich in 't barrikaart eener goede taal en eener scholastieke godgeleerdheid klemmen liet. Voor die dure zelfverloochening werd ze dan ook als de heilige, de hemelsche, de goddelijke gekroond en alle andere kennis als heidense ketterse en duivelsche gebrandmerkt. De uiten harer emancipatie, harer wedergeboorte werd voorafgegaan en voorbereid door de Arabische periode onder het Kalifaat. Met oosterachter vuur den vroeg gesponnen draad der Aleifsapdrijven weder opvatte, breidden de Arabieren den wetenschappelijken gezichtskring over het gehele gebied der natuur zoowel als tot aan de verre einden der wereld uit; ze leefden zich even gretig aan de rijke epische poëzie aan, de synische en Griekse bronnen; door de toepassing der experimentele methode opende ze aan de natuurkunde een berijkelijke toekomst; in praktische brommiddelen voorzien ze door opofferingen en bemoeienissen zonder tal. Wel bleef hun bij al die lust en liefde voor kennis en onderzoek, bij al het overvloed van verrassende resultaten, die ze als goudzand om zich uitstrooiden, het eenig noodige verborgene: de ware geest van vrijheid en oorspronklijkheid, de scheppende en herscheppende kracht, die alleen een duurzamen en gestadigen vooruitgang waarborgt; doch ze hadden de wetenschap geleerd onder elke hemelstrekkende te bloeien en in zusterlijke gemeenzaamheid te leven met de natuur; ze hadden haar, zonder bekrompen nuttigheidsbejag, tot een der hoogste regerings-, staats- en volksbelangen verheven; ze hadden eeuwenlang als 't heerschende volk van letteren en geleerdheid gespookt en voor dien roem en luister 't zwaard terzijde gelegd. Ze hadden meteen Europa den spoorslag gegeven, dat zich na de Kruistochten aan de voogdij van 't absolute kerk- en schoolgezag ontwassen gevoelde. 't Duurde langen tijd, 't kostte bangen strijd, maar die reuzenmacht zich ontzetten liet van hare door de eeuwen geheiligde alleenheerschappij in 't rijk van den geest. De oppositie begon met het hemieuwde onderzoek der natuur. Mannen als Roger Bacon en Albertus Magnus, heersten van helderder begrippen, vervulden tegenover de katholieke orthodoxie de taak, die de geologen der 19e eeuw vervullen tegenover de protestantsche orthodoxie. Eens tot zichzelf teruggekomen en uit den staat van onmondigheid tot het besef van eigenwaarde en zelfstandigheid gerijpt, herneemt de wetenschap haar natuurlijke rechten een voor een, verkondigt ze, verdedigt ze, staat en handhaaft ze, rust zich toe tot afval, tot aanval, zich meer dan ooit harer onoverwinlijke kracht bewust. Ze slaat overal haar legerkampen op in de universiteiten, de brandpunten van licht en verlichting, de heuchtelijkste teekenen des tijds door oorsprong, invloed en doel; ze schept zich een orgaan in de boekdrukkunst, de gevleugde taal alomtegenwoordige tolk der vrije gedachte; ze roept de levende volkstaal en de openbare volksstem te hulp, terwijl ze een trouwe bondgenoot in de herleefde studie der oude letteren vindt. De oppositie sloeg tot revolutie over door de reformatie, die 't Vaticaan met de banier van gewetensvrijheid bestormde. Onder de leuze van scientia libera, macht, de waarheid maakt vrij, wandelt de reformatiegeest gefaamd Europa en deelt zich aan alle takken en vakken, aan alle voorwerpen en onderwerpen van wetenschappelijk onderzoek met onweerstaanbare invloed mee. Door een gelukkige, hoewel niet toevallige samenloop van omstandigheden waren met de grenzen des geestes tevens die der aarde en des hemels uitgelegd: der aarde, die zich over de getemde oceanen in hare wezenlijke en volkomen gedaante, in al haar uitgestrektheid en rijkdom opende; des hemels, die zijn eindeloze ruimten en eeuwige wetten aan 't met kunstglas gewapend oog ontsluiterde. Met verbazingende snelheid volgt de een ontdekking de andere op den voet. De eeuw van Aristoteles en van Alexander herrijst in die van Columbus en van Luther, doch met welke een onafzienbare verruiming van horizon, met welke een onuitputtelijke vermeerdering van stof, met welke een aldoordringende herschepping van inzichten en denkbeelden, met welke een versterking van zedelijke moed, die alle dingen gerings acht om de wilde der waarheid. In onafgebroken rij en als in slagorde geschaard treden aan alle hoeken hervormers der wetenschappen op, mannen als Copernicus, Tycho Brahe, Galilei, Kepler, Paracelsus, Cujacius, Cardanus, Ramus, Bacon de Verulam, Descartes, Spinoza, Leibnitz, Newton. Alles getuigt als uit een mond, dat de dagen van het autoriteitsgeloof geteld waren en dat het voortaan zichzelf overleefde. In al haar vooruitgangen maakte de verjongde wetenschap zich al meer en meer onafhankelijk van uitwendig gezag en los van vreemden invloed, om zich enkel voor en door zichzelf te ontwikkelen, in 't volle genot van haar duurgekochte vrijheid. Ware vrijheid openbaart zich bovenal door zelfbeheersching. Van het oogenblik af dat de wetenschap zich vrij gevoelde, begon ze zichzelf te beheersen en dat wel door de kritiek. De critiek is met de vrijheid der wetenschap geboren, om er onafscheidelijk aan verbonden te blijven. Ja, hoe vrijer wetenschap, des te strenger kritiek; hoe strenger kritiek, des te vrijer wetenschap. Onder de gezegende vruchten, die uit de vrijheid, die moeder van alle goeds, voor de wetenschap achtereenvolgens zijn voortgebroedt, staat de critiek ongetwijfeld bovenaan en gelukkig een tijd als de onze, die er roem op draagt bij voorkeur de critische te zijn en te zullen zijn! Doch een niet minder eigenaardigen trek verraadt de hedendaagse wetenschap in haar algemene breedheid en verscheidenheid. Immers, ze behoort niet meer aan de kerk noch aan den staat noch aan een geleerde stand; er is geen heilige, geen officieel, geen geprivilegieerde wetenschap meer; ze behoort aan zichzelf en daardoor aan allen die haar oprechtelijk diep hebben om haar zelfs wille. Haar licht straalt voor allen die ogen hebben om te zien; haar stem klinkt voor alle die oren hebben om te horen; haar geest bezielt ieder die waarlijk menselijk wil zijn. Daarom vloeit ook op dit gebied een evenredigde, georganiseerde verdeeling van den arbeid voort: een onmisbaar vereiste bij de zich steeds vermenigvuldigende reeks van vakken. Geen brein vermag alles meer te omvatten; op encyclopedie geleerdheid durft niemand zich meer te beroepen. En hoeveel in aantal zijn niet de nu nog als atomen rondzwevende gegevens, die eerst van een late toekomst hun wetenschappelijke geboorte verbeiden, om op hun beurt weer nieuwe in 't leven te roepen; want de stof van kennis en onderzoek zal tot in lengte van dagen hand over hand aangroeien en toevloien, even onuitputtelijk als de geest zelf, die nooit rust, maar zich ook nooit overhaast, omdat hij in zichzelf gelooft en hem de eeuwigheid behoort. Dan, juist de algemeenheid van beoefening en die verscheidenheid van onderwerpen doen tegenwoordig krachtigere dan ooit de behoefte gevoelen aan wetenschappelijke verdraagzaamheid, aan wetenschappelijke liberaliteit en humaniteit, aan de overtuiging dat ook hier in de zuivere scholing en splitsing de eenige ware grond en de hechtste band van vereeniging ligt; dat hoe zelfstandiger de wetenschappen zich elk in haar eigen kring ontwikkelen, ze zich des te gemakkelijker leenden tot onderlinge hulp en steun; dat ze in rang en recht met elkaar gelijk staan; dat voor allen gezamenlijk gewonnen wordt wat een haar voor zichzelf wint, als zijnde ze van de eerste tot de laatste nu en altogether 't gewrocht van een en dezelfde geest. Evenals dus de godsdienstige verdraagzaamheid, bij alle verschil van geloof, op 't beginsel der eenheid van God berust, de internationale verdraagzaamheid, bij alle verschil van ras en bloed, op dat der eenheid van 't menselijke geslacht, de politieke verdraagzaamheid, bij alle verschillen van partijen, op dat der eenheid van de staat, zó vindt de wetenschappelijke verdraagzaamheid, bij alle verschillen van vakken, van systemen, van resultaten, een even onverwrikbare grond in 't bewustzijn der eenheid van den menschelijke geest. Is er een instituut uitgebarsten aard en door zijn bestemming bevoegd te worden om die vrijzinnige geest van verdraagzaamheid te helpen bevorderen en verwezenlijken, dan voorzeker zijn 't de Hoogescholen. Ruimsooruitschot dragen ze daartoe 't hare bij, in eigen boezem, door den zustervoorband waarmee ze de faculteiten omstrengelen; door de onbelemmerde vrije courant en kruising van gedachten; door hun invloed op tal van jongeren die hun beginselen overplanten in de maatschappij; maar bovendien ook buiten hun gewonen werkkring, door onpartijdige onbevooroordeelde waardering en door openlijke, onbekrompen vereering van vreemde talenten en verdiensten op elk gebied, in iedere soort en tak van wetenschappelijke stand. Ter bereiking van 't laatste doel bezitten de Hoogescholen van staat, wegens een heerlijk middel in 't voorrecht om uitstekende geleerden de hoogste academische graad, de titel van doctor honoris causa op te dragen. Van dat voorrecht heeft de Senaat der Groningsche Hoogeschool, ter opluistering van haar aanstaande jubelfeest, volgaarne gebruik gemaakt en diensvolgens, op voordracht der letterkundige faculteit, tot doktoren gehanteerd benoemd de HH. John Lothrop Motley, gezant der Verenigde Staten van N.-America bij 't Oostenrijksche hof, Jacobus Franciscus Joannes Heremans, Hoogleraar te Gent; op voordracht der geneeskundige faculteit, de HH. Leopold Lehmann, Hoogleeraar te Amsterdam, Johannes Smith, Officier van gezondheid te Groningen; op voordracht der Wiskunde en Natuurwetenschappelijke faculteit, de HH. Gerardus Azor Venema, Arrondissementsziekenhuis te Winschoten, Josephus Augustinus Hubertus Bosquet, Apotheker te Maastricht, Tiberius Comelius Winkler, Geneesheer en Vroedmeester te Haarlem; op voordracht der godgeleerde faculteit, de HH. Cornelis Elisa van Koetsveld, Predikant te 's Gravenhage, Anna Tjitte Reitsma, Predikant te Groningen, Jacob Witkop, Predikant te Zutphen. Door allen is dit blijk van hulde met welgevallen en ingenomenheid aanvaard en mij viel de eer te beurt hen bij deze zoo heuchelijke gelegenheid in hunne nieuwe waardigheid te mogen begroeten. W. Hecker Redevoering. Ontvangt dan Gij, zeer geleerde Heren, hooggeschatte personen, die door uw gewenste tegenwoordigheid in ons midden, voor zover de omstandigheden het gedogen, metterdaad bewijzen dat Gij de gevoelens en bedoelingen van de academische senaat te waarderen op prijs stelt, ontvangt dan onzen gelukwenseling met de dag van heden; neemt de betuiging onze deelneming even welmenend aan, als ze van uit mijn mond in eenvoudige taal wordt aangeboden. Mag ik veronderstellen dat mijn toespraak door vleiende lofuitingen aangenamer te kunnen maken? Neen, dat mag ik niet, uit eerbied voor uw kiesche gevoel, dat tegen uitweidingen van die aard in opstand zou komen; uit eerbied voor de op u boven vele anderen gevestigde keuze, die in de verte geen opzettelijke rechtvaardiging behoeft; uit eerbied ook voor de sympatie deze aanzienlijke vergadering, die geen bewijzen verwacht voor 't geen ze niet betwijfelt. Nog lange jaren zij 't u vergund van de u toegekende onderscheiding rechtmatige voldoening te smaken, ter verhooging tevens van 't genot, waardoor de beoefening der wetenschap zichzelf beloont en bevredigt! Mochten de plechtigheid van dit oogenblik en de feestviering deze dagen indrukken bij u achterlaten, die u nog menigmaal met genoegen en genegenheid terug zullen doen denken aan Groningens Hoogeschool, die met vertrouwen aan uw namen een deel van haar roem verbindt. Mochten ze voorts u niet alleen, maar ook ons allen opwekken, om met onverzettelijke ijver en onbevreesde moed de duur belangen van kennis en wetenschap in woord en in daad te blijven behartigen en ons in de geest als door een zin en een zucht tot dat groote doel verbonden te gevoelen, onder de zo algemeen dan ook hier toepasselijke leus van Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap. IN FACULTATE THEOLOGICA. PETRUS HOFSTEDE DE GROOT diebus Lunae et Mercurii, hora 10, Martis, hora 10, in Aula Ecclesiae Carthusiana, secundum Lineamenta a se typis divulgata, enarrabit; diebus Martis, hora 11, et Mercurii, hora 1, et Veneris, hora 11, Dogmaticam et Apologeticam Christianam, secundum Compendium a L. G. Pareau et a se editum, exponet; diebus Lunae et Mercurii, hora 10 et Veneris, hora 1, Theologiam Naturalem, secundum Compendium a se scriptum, tradet; dies Sabbati ab hora 12 ad 2 Acta Apostolorum explicare perget. LUDOVICUS GERLACHUS PAREAU diebus Mercurii et Jo bis, hora 11, Encyclopaediam Theologiae Christianae, secundum Compendium a F. Hofstede de Groot et a se editum, exponet; diebus Martis, Mercurii et Jo bis, hora 12, secundum Compendium suum typis expressum, in Theologiam Christianam morale inquiret; diebus Lunae atque Veneris, hora 12, et die Martis, hora 1, loca nonnulla Hermeneutices sacrae, secundum Compendium suum typis editum, tractabit et quaedam Carmina Hebraica cum Commentarius interpretabitur. GUILIELMUS MUURLING die Martis, hora 9, Evangelium Johannis, Cap. XIII — XVII, diebus Jo bis et Veneris, eadem hora, priorem Epistolam ad Corinthios cum Commentarius leget; die Lunae, hora 11, et die Jo bis atque Veneris, hora 10, Theologia Practica tradet, secundum Compendium suum, typis editum; die Veneris, hora 4, exercitatio in Homilia, et die Sabbati, hora 11, instructionem in sacrorum lectitorum Catecheticam cum pueris instituendas, moderabitur. EVERARDUS lANYSI PERSIT XiQBGION diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora VIII, agit de Historia et de Critica librorum Veteris Testamenti, et diebus lovis, Veneris et Saturai, hora VIII, de Historia et de Critica librorum Novi Testamenti; diebus Lunae et lovis, hora I, Theologia Biblica et Sacramentalem exponet; die Saturni, his IX et X, peigdt Historiam Ecclesiae Christianae in patria nostra enarrare; diebus Mercurii et Veneris, hora XI, Patristicam tractabit. Disputationibus cum publicis tum privatis de Locis Theologicas die Mercurii, hora IV, in qua visu, praeceptor Theologiae Professores. IN FACULTATE PHILOLOGICAE THEOLOGICAET LITTERARUM HUMANIORUM. IOAANIS PHILIPPUS VALETONI linguam Hebraicam exarcat diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora VIII; Elementa Grammaticae Hebraicae, additis exercitationibus analyticis, tradet diebus iisdem, hora IX; Propria in Aeniologia interhaeret diebus lovis, Veneris et Saturni, hora IX; Grammaticam linguarum Semiticarum comparatam, additis exercitationibus analyticis Arabica et Aethiopica, exponet diebus iisdem, hora X. Cum pro viribus privatim leget Isaiah valentiam, Bidpai similitudines a Sacy editas et Chreasmyniam Kitschianam a Bernsteino editam die lovis, hora VI. GUILIELMUS lOSFPHUS ANDREAS LONCKBLOET Historiam Patriae politiam exponet diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora I; Lingua Literarum Belgicas explicabit et Eloquentiae praeposta tradit die lovis, hora X; sermones practicos moderabitur die Mercurii, hora XII; Literas medio belgicas docet diebus Lunae et Martis, hora I; Shakesperii tragoedias selectas interpretabitur diebus et horis audientibus commodis; sermones oratorios moderabitur diebus Lunae et Veneris, hora VI p. id. ORBIS LECTIONUM. 267 GUILIELMUS HESSEN die Langobardorum, Martis et Mercurii, hora IX, Studia et Pontificia singulae demonstrabit, modo diebus, hora X, Medii aevi historiam illustrabit, adhibito Georg. Weber compendio, cui titulus est Zeitschrift der Weitgesellschaft und Archäologie auf Altertum, Literatur etc. (2 Tom. 1868); eadem diebus, hora XI, Antiquitates Graecas docebit. CONELIUS MAKINUS FRANKEN die Lunae, Martis et Mercurii, hora XI , interpretabitur Horati Satirae selectas , Cicerois Tusculanas libros V; diuis, Veneris et Saturni, hora X, Lysiae Orationes selectas, Aristophanis Acharnenses; die lovis et Veneris, hora XI, cum provectioribus pertractabit Aristophanis Nubis, Taciti Historiam librum I; Paedagogices elementa, adhibitis uti in rhetoriandi et disserendi exercendiis, tradet die Lunae et Mercurii, hora XII BISLNAKDUS HENRICUS CORNELIUS CARELUS VAN DEN WIJNGAARD diebus XVIII, Martis et Saturni, hora XII, Logicam docebit, adhibito compendio, qui titulus est yheda wezen der logica. Het leesboek der Logica, door Mr. G. W. Opitz, Amsterdam, bij J. H. Gebhard en z 1868"; die lovis, Veneris et Saturni, hora IX, Historiam Persarum antiquas demonstrabit; diebus lovis, Veneris et Saturni, hora VIII, Metaphysicam tradet IN FACULTATE IURIDICA. JACOBUS UERMANNUS FRIESE diebus Martis, hora IX, Mercurii, hora X, lovis, hora XI, et Veneris, hora X, Institutiones iuris civilis explicabit; die Lunae, Martis et lovis, hora IX, selectos Pandectarum locos tractabit; die Idibus, hora X et XI, die Martis, hora X, Historiam Imperii Romani narrabit; die Mercurii, hora IX, lovis, hora X, et Veneris, hora IX, Encyclopaediam et Methodologiae juris tradet. BISLNAKDUS LAMAINE SKALBRAMA tradet us naturale diebus Lunae et Martis, hora X, die Mercurii, hora XI; lue civilis diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X; Ordinem Iuridicum publicorum diebus Lunae et Martis, hora XI, die Mercurii, hora IX. efiKHAJIDU8'D]£f HftJlS Im fxmle hodiemum tradet die Mercurii, bora XI, diebiis lovia., Ventos >et Satomi, hora XII; lus mercatorium explicabit die MismussiL, bosa XII et I, die Saturi, hora XI; de judiciis prins aget diebus lovis , Vendi «t Saturni , hora I. 84* 268 ORDO LECTIONUM. BERGAEDUS DOMINICUS HUBERTUS TELLESEN Oeconomiam poliHeam do- oebit die Lunae , hora XII et I , die Veneris , hora X ; Stiatticum pasiae, die Martis hora XII et 1« die Veneris, horaXI; lus publicum, die lovis, hora X et XI « die Veneris , hora IX ; lus entium diebus et horis auditoribus commodis. Disputationibus publicis et privatis lubenter praesunt luris Professores. IN FACULTATE MEDICA. JACOBUS BAART DE LA FAILLE diebus Mercurii et Jovis, hora VIII, et Saturi, hora IX, sed post ferias Paschales diebus Mercurii, lovis et Sa- turni, hora VIII, Artem Obstetriciam theoreticam et Practicam exponet, et in Nosocomio ad parturientium lectos practice instituet; diebus Lunae, Martis et Saturni, hora VIII, Phlebotomiam Specialem morborum tradet: — diebus Lunae et Mercurii, hora IX, Medicina Forenæ docebit; diebus Lunae, Mercurii, lovis et Saturni, hora X — XII, — Martis et Veneris, VI § vespertina, in Nosocomio Academico Clinicia exercitatiolis vacabit. FRANCISCUS ZACHARIAS ERMERINS Pathologiam generalem docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis et Saturi, hora IX; Histologiam ^ diebus Lunae, Mercurii et lovis, hora XI, Anatomiam pathologicam, diebus Martis, hora X, et Veneris, hora VIII et X. Exercitantiolis clinicis in Nosocomio quotidie vacabit, hora I. IANUS HISSINK: IANSEN Chirurgiam docebit diebus Martis, Jovis et Veneris, hora IX, et post ferias Paschales etiam die Saturni, hora IX; Doctrinam de morbis oculorum tradet diebus Mercurii et Saturni, hora XII; Clinicas exercitationibus in Nosocomio Academico vacabit diebus Lunae, Martis, Jovis et Veneris, hora XII; Operationibus chirurgicis, in cadavere instituendis et qualibet oblata occasione, praesit; Anatomen corporis humani exponet diebus Mercurii, Jovis, Veneris et Saturni, hora IV; Dissertationibus cadaverum anatomicis, tempore opportuno instituendis, quotidie praesit. ISAACUS VAN DEEN Medicina effectum et therapeuticum usum docebit diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora VIII; Pharmacognosiam et Pharmaceuticam experimentalem diebus Jovis, Veneris et Saturni, hora VIII; Diagnostica generalem diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X; Phymologiam specialem et experimentalem die Jovis, hora X; die Veneris, hora IX, et die Saturni, hora X — XII; Dieta et Politiam medicam die Lunae, hora IV — VI; Morborum et symptomatum nervorum die Veneris, hora IV — XI; Indictionibus physiologicis in Laboratorio Physiologico quotidie praesit. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. HERMANNUS CHRISTIANUS VAN HALL die Veneris, hora VIII et IX, autumnali et aestivo tempore etiam diebus Martis, Jovis et Saturni, hora VIII, elementa Botanices illustrabit; die Martis, hora I, Botanices sublimioris selecta quaedam capita tradet; die Mercurii, hora IX et X, agit de plantis medicinalibus aliisque vario respectu utilibus, sive de Botanica applicata, ordine Familiarum naturalium; die Saturni autem, hora X et XI, Oeconomiam ruralem docebit. Post ferias Paschales et mense Septembri, alternis diebus hebdomadibus, die Mercurii, hora matutina VII, excursionibus botanicis praesit. ANNA GUILIELMUS ERMERINS diebus lovis, Veneris et Saturni, hora XI, Arithmetices, Algebrae, Geometriae et Trigonometriae planae elementa explicabit; Physicam experimentalen docebit die Mercurii, hora I; diebus lovis, Veneris et Saturni, hora XII, Physicam theoreticam universam, aut selecta eius capita, provectioribus discipulis exponet. De Mathematica elementis disquisitio habebitur diebus lovis, Veneris et Saturni, hora pomeridiana III. NICOLAUS MULDER die Lunae, hora X, Zoologiae elementa, die Martis, hora X et XH, Historiam Mammalium et Avium naturalem docebit; die Veneris, hora X et XI, Anatomen animalium comparatam tradet. Selecta Paleontologiae capita exponet, horis commilitonibus commodis. GUILIELMUS ADRIANUS ENSOHEDE diebus lovis et Saturni, hora IX, Stereometriam et Trigonometriam sphaericam docebit; selecta Algebrae capita exponet diebus Lunae et Martis, hora XI; Astronomiae elementa tradet diebus Lunae et lovis, hora pomeridiana VI. Geometriam analyticam, Calculum differentialem et integralem, Mechanicam analyticam exponet horis commilitonibus commodis. Exercitia mathematica futurorum Praeceptorum moderabitur. ORDO LECTIONUM. PETERUS SCHOENBERG diebus Lunae et Martis, hora IX, et die Mercurii, hora XI et XII, Chemiam animalem docebit; diebus lovis, hora XI, et Saturni, horis X et XI, Chemiam corporum organorum exponet; diebus Lunae, hora X, et lovis, hora X, Chemiam pharmacologiam tradet; Chemiae technologiae capita in publico expinendum habebitur diebus Lunae et Martis, hora pomeridiana VI; Chemiam practicam docebit et exercitia analytica in Laboratorio moderabitur quotidie. NUMERUS STUDIORUM. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 14 Maii. Arialdus benricus regius, e pago Wedde Groningen, defenso Specimine, cui titulus: Over testamentenwormen, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Sebastianus mattheus sigismundus de ranitz, e pago de Leek Groningen, defensis Thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 22 junii. Hermannus de ranitz, Groninganus, defensis Thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 24 junii. Carolus franciscus van gorkom, Zutphaniensis, defensis Thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Matthias gysbertus ludovicus jorissen, Groninganus, defensio Thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 27 junii. Didacus van der veen, Leovardiensis, defensis Thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 30 junii. Christianus fredericus kaempff, e pago Giethoorn Transvaal, defensis Thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. DOCTORS CREATIONIS. 178 IN PACULTATE MEDICA. D. 7 Nov. Carolus didacus schoonhoven, Med. Doctor, defensus Thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 14 Nov. Bruns CASSEN, Med. Doctor, defensis Thesibus, Art. Obst. Doctor, cum laude. D. 20 Nov. Sebastianus carsten, Med. et Art. Obst. Doctor, defensis Thesibus, Chir. Doctor, cum laude. D. 19 Dec. PETERS koumans van dam, Leovardiensis, defenso Specimine, cui titulus: Over de Pyaemie, Med. Doctor. D. 30 jan. Harmen anthonius middendorp, Med. Doctor, defensis Thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 11 Maii. Iacobus baart de saalfeld, Med. Doctor, defensis Thesibus, Art. Obst. Doctor, cum laude. D. 21 junii. Henricus reinerus snyder, Harlingensis, defenso Specimine, cui titulus: Morbus Brigitte, Med. Doctor, cum laude. Eodem die. Ianus albertus schepers, e pago Urum Groninganus, defenso Specimine, cui titulus: Over cirrhosis der lever, Med. Doctor, cum laude. D. 30 junii. Marcusianus adriani ennoels, e pago Midwolda Groninganus, publice defenso Specimine, cui titulus: Duodeni abscessus, Med. Doctor. D. 1 lulii. Henricusanssonius, e pago Winsum Groninganus, defense Specimine, cui titulus: Geval van Endocarditis, Med. Doctor. D. 9 Sept. Ianus Albertus Schepers, Med. Doctor, defense Theses. Art. Obst. Doctor, magna cum laude. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. D. 30 junii. Cornelius de Gavere, Groninganus, defense Specimine, cui titulus: Het gebied der viervoetige zoogdieren, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 10 Sept. Fredericus Ferina, Groninganus, defense Specimine, cui titulus: Over een methode ter berekening van de gemiddelde lengte van op bepaalde tijdstrookene lijnen, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor, cum laude. 85 DOCTORS GREATI. IN FACULTATE THEOLOGICA. D. 10 Martii. Petrus Henricus Roessingh, e pago Haren Groninganus, publice defense Specimine, cui titulus: Jacobus Aling, een bijbehorend geleerde uit het midden der 17e eeuw, Theol. Doctor, magna cum laude. Eodem die. Johannes Reitsma, e pago Oude-Nieuweskana Frisius, publice defense Specimine, cui titulus: Franciscus Junius, een levensbeeld uit den eersten tijd der kerkhervorming, Theol. Doctor, magna cum laude. Opportunitate festi in quintis semi-saecularibus Academiae Groninganae honoris causa creati et renunciati sunt Doctores: JOHN LOTHROP MOTLEY, Phil. Theor. Mag. Litt. Hum. Doctor. Jacobus Franciscus Johannes Heremans, Phil. Theor. Mag. Litt. Hum. Doctor. Leopoldus Lehmann, Chir. Doctor. JOHANNES SMITH, Med. Doctor. Gerardus AZIENS VENEMA, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor. JOSEPHUS AUGUSTINUS HUBERTUS BOSANET, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor. TIBERIUS CORNELIUS WINCKER, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor. CORNELIS ELIAS VAN KOETSVELD, Theol. Doctor. Anno Tijttes Reitsma, Theol. Doctor. Jacobus Witkop, Theol. Doctor. ATHENAEUM ILLUSTRIS AMSTELDAAMENSE. 86 NOMINA PROFESSORUM, SINISTRIS ATHENAEO AMSTELDAMENSI GONITHLQUS GUIDOBELTI IN DE A KAL. JAN. AD D. XXXI M. DGC. CICLOCCCLXI DOCTORI MUNUS OBIBRUNT. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. E. H. VON BAUMHAUER. Gesellschaft. Ord. Prieses a. 1863—1864 C. L. MATTHES. C. A. L. A. OUDEMANS. IN FACULTY THEOLOGICA. 6. MOLL. P. L. DOMELA NIEUWENHUIS, i „ ir • o • t ^i. A. D. LOMAN, I ^^' ™ ^^- ^***®'- S. HOEKSTEEN, BmFiL. »«»0 miu* L G. DE HOOP SCHIFFER. I ^^' "^ ^^' Theologia. L TIDEMAN, Prof. in Semin. Remonstr. IN FACULTY LURISPRUDENTA. H. DE BOSCH KEMPEN. M. DES AMORBIET VAN DER HOEVEN. L T. BUUS. T. M. C. ASSER. 278 NOMINA PROFESSORUM. IN FACULTY PHILOSOPHY THEORETICA ET LITERARUM HUMANIORUM. H. BEYEBMAN. P. I. VETH. I. C. G. BOOT. A. O. ENGELBORGHT. IN FACULTY MEDICINA. L VAN GEUNS. 0. B. TILANUS, Prof. honorarius. P. H. STUBINGA, Prof. honorarius. G. E. VOORBHEIJDE SCHNEEVOOGT, Prof. extraordinarius. A. HEURINGUS. ACTA ET GESTA IN CONVENTIBUS CLARISSIMI ORDINIS PROFESSORUM ATHENAEI ILLUSTRIS AMSTELODOAMENSIS, ANNO 1863. Die 31 m. Martii in conventu ordinis, ad quem Professores Seminariorum Theologicorum invitati erant, decretum est, ut ad studia doctrinae promovenda et ad augendum Athenaei splendorem quovis lustro certamen literarium indiceretur, atque ut extra ordinem hoc anno quinque quaestiones proponerentur, ad quas ante Kal. Oct. sequentis anni respondendum esset. Eodem die Vir. W. Vrolik nuntiat se adversa valetudine coactum rogasse honestam missionem. ATHENAEUM ILLUSTRIS TE AMSTERDAM. UITSCHRIFT VAN PRIJSVRAAG. De Hoogleraren van het Athenaeum Illustré, verenigd met de vijf protestantsche Seminariën en de Geneeskundige en Veterinairmedische school te Amsterdam, hebben het volgende besluit genomen: De Hoogleraren, die van de komende Hoogleraren zal voortaan, alle vijf jaar, een aantal Prijzen worden uitgeschreven op zodanige tijdstippen dat de uitreiking der door de gezamenlijke Hoogleraren uitgeloofde gouden erepenningen aan de schrijvers der antwoorden, die de bekroonings waardig gekeurd zijn, zal kunnen geschieden bij gelegenheid van elk lustrum van het Athenaeum Illustré, te beginnen met het jaar 1864. Als maatregel van overgang worden thans de volgende vijf prijsvragen uitgeschreven te beantwoorden voor of op 1 October 1864, met bepaling dat de uitreiking der toe te kennen erepenningen op 8 Januari 1865 zal plaats hebben. 1. Uit het vak der WISKUNDE en NATUURKUNDE. Met het oog op de niet geheel met elkaar overeenstemende resultaten van Unger (Abhandlungen der Wiener Akademie 1858 Bd. 28 p. 111) en Ducbartre (Ann. des sci. Nat. 1869 T. XII p. 232) ten opzichte van de aard en de oorzaken der excretie van water door de bladeren der Aroideen, verlangt men dat nieuwe proeven over deze excretie genomen, en de waarde der uitkomsten van de beide bovengenoemde geleerden daaraan getoetst worden. 2. Uit het vak der GODGELEERDHEID. Men verwacht een historisch-critische beschouwing van Samuel Werenfels als Theoloog. 3. Uit het vak der RECHTGEBEDEN. Men verlangt een onderzoek naar den oorsprong, de geschiedenis (vooral in Frankrijk en in ons Vaderland) en de hedendaagse toepassing van den regel, dat vreemde vonnissen noch kracht van gewijde zaak noch vatbaarheid voor tenuitvoerlegging bezitten, waarbij tevens wordt aangetoond op welke wijze de invoering van een meer vrijzinnig beginsel met de inachtneming der noodzakelijke waarborgen zou kunnen worden vereenigd. Uit het vak der LETTEREN en BIEDGENDBE WIJSBEGEBRTE. Men verlangt: Eene uiteenzetting, op historische gronden, van de plannen van Prijn Willem II v66r en na den vrede van Munster, in verband met zijn bekwaamheden en karakter, zijn nauwe betrekkingen tot het Fransche hof, zijn familieverbindingen met de Stuarts en zijn gezindheid jegens Amsterdam. Een onderzoek in hoedanfe alles in de Nederlandse Hoogwet en vooral te Amsterdam gegronde vrees heeft kunnen en moeten inboezemen om aan Prijn Willem, na den dood van zijn vader, de voorouderlijke waardigheden te ontstamelen en of die opdracht tegen te werken, welke uitgeleide moesten en mogen toegeschreven worden aan de veelbekritiseerde beerschzucht der zoogenaamde Loevestijnse factie. Uit het vak der ONBESEKKUNDE Men verlangt een biologisch-critische inleiding in experimentele onderzoek om te komen tot de ontwikkeling der bloedziekte en hunnen morphologische en scheikundige aard. Deze proefsvoorstellen moeten in het Nederlands beantwoord worden. Tot de beantwoording worden toegelaten, behalve de studenten aan het Athenaeum Illustre te Amsterdam, alle aan 's Lands Hoogecholen, het Athenaeum te Peventer, de Seminarium der onderscheiden Kerkgenootschappen, de Geneeskunde, Heel- en Verpleegkunde, Scholen en de Koninklijke Akademie te Delft studenten. De antwoorden mogen voor of op 1 Oktober 1864 bij den Secretaris der Orde van Hoogleeraren worden ingezonden, voorzien van een spreuk, en vergezeld van een behoorlijk gesloten briefje, met naam en woonplaats des schrijvers behelzende en dezelfde spreuk dragende. De antwoorden moeten met een andere hand dan die des vervaardigers geschreven zijn. Voor de uitreiking der eereprenten (die op 8 Januari 1866 zal plaatsvinden) wordt de op het naambrief vermelde persoon uitgenoodigd tot een ondertjeving met de Hoogleeraren tot wiens hoofdvak van wetenschap de prijsvraag behoort, ten einde te doen blijken dat hij de vervaardiger van het ingezonden werk is. De bekroonde verhandelingen blijven de eigendom der schrijvers, terwijl het ingezonden manuscript in het archief der Orde van Hoogleeraren geplaatst wordt. Het is den schrijver niet vergund bij het uitgeven van zijn verhandelingen daarin, zonder toestemming der Hoogleeraren tot wiens hoofdvak van wetenschap de prijsvraag behoort, veranderingen te brengen, tenzij de schrijver op een duidelijke wijze doen blijken dat de verhandeling niet onveranderd is uitgegeven. De niet bekroonde verhandelingen, met de daarbij behorende ongeopende naambriefjes, worden aan hen die het bewijs leveren daarvan de inzenders te zijn, teruggegeven. De Orde van Hoogleeraren aan het Athenaeum Illustre, E. H. von BAUMHAUER, Amsterdam, Bookler. 20 November 1863. T. M. C. ASSER, Secretaris. 