title: Annales Academici
creator: None
text: Het is een geliefkoosde bewering van de Europescbe voUcen, dat de andere menschenrassen', l^jkens Negers en Indianen, die het naeest met hen in aanraking kwamen, onvatbaar zijn voor ontwikkeling. Wat heeft de bennis onser eedm , onzer gebraiken , onzer maatschappelijko eo gods* dienstige iostelUngen hun gebaat, vragen sfij. En zij vergeteo, hoe ved eeuwen zij zelveo behoefden^ om te word» wat zij 2ijo. En zq denken er niet aan , hoe weinig eene verhouding van meester of vijaod geschikt Digitized by Google REOEVOERING. Stl i^, em tot oavolgiBg ut te loklcM. Vol idfbeluigai wijssn sij op hwme wlhafdii^, huQ Mrhied voor individaaliteit, op de hoogere b^ppen vas ledriijkheid, die lij aan het Chriatendofln danken, op hunoe heerachappij Oior de Mkaar, op de gHMtige ligging Tan hun wmhldeel, en op aoo Tele andejre €M>naken Tan faet overwicht, dat zij oYer de andere raaaeo hebben. £n ter wille van de ganstige gevolgen — die naar hon beachei- den meeBiDg volkomen overeenstemmen met het plao der VoonEienigheid — aien sij oorzakeo over het hooCd, die niet minder krachtig hebben mede» gewerkt. In het jaar 1829 werden de roodhuiden, Gherokezen, in Geoi^ gedwongen hun land te verlaten. Op de vergadering van den stam , naar aanletding van deie zaak gelumden, ontvingen zij den raad van president JaoksoQ, fden gvooten vader," gelijk de Indiaaen den president noemon, om zich itt han lot te schikken. Een der stamhoofden aprak: «Broeders! wij hebbea de boodsdiap van onzen «rGrooten Vader''gehoord; h^ is vd goedhetd voor ons. Hij zegt^ hij heeft zijoe roode kioderen lief, bnedMst Toeo de bhinke man het eerst aan deze kasten kwam, gaf de Mod^ogees hem hmd en maakte hem een vaar, opdat hij zich verwarmea 900; en toeo de bleeke aangezichten vaii het Zoiden (de Spanjaarden) hem aaDgrepra, tndLken hmine jooge maoneo deo tomahawk en beachermdeo ai} Bjo hoofd voor het scalpeermes. Maar toen de blanke man zich ge« warmd had aan het vtiar van deo Indiaao en zich verzadigd met zija mais* brood, toen werd hij zeer groot, hij reikte tot over de bergtoppen heen eo zijoe voeten bedekte de vlakten en de dalen. Zijne handeo strekte hij oit tot aao de zee» in het Oosten en het Westen. Tora werd hij onze Qroote Vader. Het is jaren geleden, dat Niebuhr zijne vreeze uitsprak, dat Europa een nieuwe Middeneeuwen te gemoet ging. De historie herhaalt zich niet; schoon het menschelijk wezen hetzelfde blijft, eene combinatie van maatschappelijke toestanden en verstandelijke inzichten» gelijk eenmaal bestond, komt niet ten tweeden male voor. De voorzienigheid is rijk ge- noeg aan inventie, dan dat zij tot verouderde toestanden de toevlucht behoeft te nemen. Maar niettemin zou een overheerschend egoisme en een uitsluitend streven naar materieele ontwikkeling den vooruitgang der Europesche volken kunnen belemmeren. Slechts de voUe bewustheid van de heilige roeping» die zij tegenover de andere menschenrassen te yervullen heeft, en de vaste ernst om die taak te volbrengen, kunnen tot tegenwicht, tot redmiddel dienen. Aan de nagedachtenis van Wilberforce en Lincoln is voor alle volgende tijden de heriDnering aan een grooten stap op den weg der ware bescha- ving verbonden; zij hebben den zwarten broeder de hand der verzoening gereikt. De binnenlanden van Afrika worden door de stoutmoedigheid der Europeanen gedwongen hnnne eeuwenoude geheimen te openbaren. Speke en Livingstone hebben woorden van vriendschap tot den inboorling gespio- keu en bewijzen van vriendschap, hoe eigenaardig ook, van het ruwe natuurkind, in natuurdienst en zinnelijkheid verstrikt, ontvangen. Door geweld gedwongen, of aangelokt door het vooruitzicht op eene betere toe- komst, openen de Aziatische volken den toegang tot hunne rijken. De 1) Theod. Waite, Die Indianer NQrd^Jmeriea^s. Ldpsig, 1865. Digitized by Google REDEV0ERIN6. 293 Btroom der historie breidt zich uit, gereed om ook deze volken in zijn loop en ODtwikkeling op te nemen. Hoe zal de verhouding der Europea- nen tot hanne geklenrde broeders voortaan zijnP Van het antwoord op deze vraag hangt de toekomst van Europa, de toekomat der wereld af. Zal het eigenbelang alleen den regel bepalen, waarnaar de Earopeesche volken de andere raasen zuUen behandelen, dan is eene voortzetting der tot duaver gevolgde handelwijze zeker. De Alge- meene Historie zal dan voortaan eene nieuwe en toenemende reeks van worstelingen tusschen het blanke en de andere rassen te vermelden hebben. Met welken uitslag is God alleen bekend. Doch dit kan, dit mag onze toekomst niet zijn. De Algemeene Geschier denis moet ophouden slechts de historie te zijn der beschaafde volken van den Caucasischen stam, zij moet de geschiedenis worden van de ontwik- keling der bewoners aller werelddeelen , hoe ook gekleurd, tot welk ras ook behoorende. De bjanke man moet eenmaal in waarheid de tfgroote vader" zijner achterlijke broeders worden. Met zijne meerdere kennis, dieper inzicht en rijkere ervaring zal hij voor hen de vriendelijke gids worden uit de moerassen der onbeschaafdbeid tot een hooger intellectueel, moreel en maatschappelijk leven. Eerst dan zal het boek der historie een boek der openbaring zijn; niet van het onrecht, maar van de zegepraal der ware humaniteit als den wil van God. Want niet in de wilde stormen van volksverhuizing en volksoverheer- sching, niet in het verterend vuur van oorlogen^ maar in hel zachte suisen van de langzame, doch stellige zege der eeuwige ideen van waar- heid en recht, is de openbaring van het goddelijke op aarde gel^en. Edei-Achtbare Heeren» Burgemeester , Wethouders en Raden dezer stad! Wanneer ik, op het oogenblik der aanvaarding mijner betrekking, mij tot u wend, dan kan het niet anders zijn dan met een levendig gevoel van dankbaarheid voor het vereerend vertrouwen, in mij gesteld. Gij hebt mij geroepen om eene dubbele taak, zwaar en moeijelijk, op mijn schouders te nemen , en met den leerstoel . der Algemeene Geschiedenis Digitized by Google 294 T. J O R I S S B N ook het onderwijs der VaderlaDdsclia te vereemgen. Het ie, als wildat ge mij, Toor nationale bejierktbeid , aoowel ak voor koemppolitiiclie breedheid bewaren. De tijd toch is voorbij , waarin minachtiiig voor aadere volkeii een boofdv^eischte was vaa een saiver nationaal bewMtaijn. Wij weten het maar al te goed, en onze eeuw trouwena leert ons het duidelijk, dail het aan geen volk vergund ia, ongestraft zich buiten deo stroom der alge- meene ontwikkeling te houden en de wetten te veronachtsamen , van wier opvolging de bloei van groote als van kleine natien af hankdtjk ie gesteld. Het gevoei, deei uit te maken van een groot geheel, herft de oude per* ken der nationale bekrompenbeid omver geworpen. Gewillig ci enwillig , is een krachtige deelneming in het streven naar ontwikkelkig en vooruit- gang de voorwaarde voor den bloei der voiken. Niet de ottdere, maar de energieke is de meerdere. Wanneer ik in dezen geest mijne taak aanvaard, dorf ik op uwe goed- keuring en inslemming rekenen. Wat de zwaacte aanbelaiigt van den k»t, dien gij me toevertrouwt , weest verzekerd» dat ik haav ten voUe gevoel. Doch juist deae levendige bewustbeid van srjn gewicht is een pnk- kel te meer. De wetenschap, waaraan het mij vergund is mijn leven te wijden, heb ik te innig lief; ik ben te vast overtuigd van <ien grooten invioed, dien de uitspraken der historie eenmaal zuttsn lutoefenea, daii dat het gevoel mijner zwakheid en van de zwaarte vaa den meh, die mi| gesteld wordt, niet een aansporing zou zija om, hoeveel het koete, er aan te beantwoorden. Laat uw vertrouwen^ in mijne benoeming gebleken, mij ook voortdurend in de waarneming mijner gewicht^ betrdcking on- dersteunen. Het is ook met dezen bede en met dezen dank» dat ik mij tot u wend, Edel-Achtbare Heeren, Curatoren dezer Doorluchtige Schooll Aan u ben ik de eere der voordracht verschuldigd , aan u heb ik dank te 9eggen voor zoo menig blijk van welwillendheid mij g^ven. Hondt n vasteiijk overtuigd, dat de eere van het Athenaeum Hlustpe, die zoo na u aan het harte ligt, ook mij innig ter harte gaat, en dat mijn voortdnrend streven zal zijn, door te beantwoorden aan uw goeden dunk van mijn persoqn en werkzaambcftd , de eere der voordracht te rechtvaardigen. Otaderateunt Digitized by Google RESEV0BRIN6. 296 mij, waar ik uw onderstettniiig zal behoeven; onthoudt mij uwe welwil- kudheid niet^ soo machtig in het uitdenken» zoo krachtig in volharding. Dat ik ook op de hulpvaardigheid van den hooggeachten Secretaris vaa het Edel-Achtbaar CoUegie vflEn Curatoren mag staat maken , is mij geble- kea. ZcHHler schroom waag ik faet, op haar ook voor 't vervolg te rekenen* Hooggeleerde Heeren, Hoogleeraren aan het Athenaeum en de Semi- narien , die ik thans mijne ambtgenooten noemen mag. Wat mij in deze oQgenbUkken vervult, waarin ik voor de eerste maal u met dezen naam noem — behoef ik het u te zeggenP Wahneer ik uwe rijen overzie, zie ik manDen voor mij gezeten^ waarvan slechts enkelen mij gelijk zijn in keftijd» verreweg het meerendeel mij vooruit is in jaren, allen mij in we- tenschap overtreffen. Met schroom en opzien kom ik tot u en vraag slechts een besoheiden plaatse. Doch ook deze zou ik niet wagen in te nemen, isidien niet eene gedaobte, en eene hoop mij moed gaf. Gij allen zijt een- maal zoo arm als ik geweest ~ ik zal eenmaal zoo rijk zijn als gij. En wat ons ook scheide, meerdere kennis» rijper evaring — in eenopzicht reiken de dienaren der wetenschap van elken leeftijd en van alle tijden elkander de hand, het is hun niet om hen zelf, het is hun om de waar- heid te doen. In zeer verschillende afdeelingen van den tempel der we- tenschap werkzaam, vinden zij hierin hun middelpunt» hun punt van ver* eeniging. Laat mij de bemoedigende gedachte, dat ook voor ons dit stre- ven naar waarheid het ons aUen gemeene grondgebied zal zijn, waarop* onze studien elkander ontmoeten. Den scherpzinnigen geleerde, wiens leerstoel ik zal bekleeden, in uw midden te vervangen» is een zware, mij al te zware taak. Zoo het me slechts gegeven worde» het verlies, dat het AtheBaeum do(M* zijn vertrek leed» eenigzints minder drukkend te ma- ken, ik zal mijn arbeid niet vruchtekws achten. Schenkt mij bij den aanvang een deel van de tchting en broederlijke welwillendheid , die hem in zoo ruime mate toekwam en ten deele is gevallen. Dit oogenblik zou voor mijn hooggescbatten voorganger, den hoogge- leerden Beijerman, een oogenblik vol weemoed zijn, indien hij het hier met ons doorleefde. De vakantie is geeindigd, maar dit einde ziet hem Digitized by Google 296 T. J R I S S E N niet de gewone taak hervatten. Na jaren van arbeid heelft hij de eer- voUe rnste begeerd en verkregen. Laat mij , die gereed sta de door hem neergelegde taak op te vatten, het niet doen zonder de blijde hoop, in zijnen geest het veld der Vaderlandsche Historie te beploegen. ^AIb eene natie waarlijk dien naam verdient/' zco riep hij voor jaren ona volk toe, «^dan kunnen de nationale overleveringen haar zijn, wat voor elk mensch de herinneringen uit het leven zijn, een deel van zijn wezen!" ^) Ik neem dit schoone woord als het programma van mijn onderwijs over. Met deze zijne leuze op de lippen vang ik mijne taak aan. Is mij het voorrecht van uw onderwijs niet ten deele gevallen, Hoogge- leerde Boot! laat mij, thans in zooveel gunstiger omstandigheden geplaatst, uwe veelzijdige geleerdheid en rijpe ervaring in dubbele mate ten goede komen. Gij hebt uw jongeren ambtgenoot met groote welwillendheid ont- vangen.ik ben er u hartelijk dankbaar voor, omdat ik er groote behoefie aan had. Verleen mij uwe voorlichting » waar ik ze zal behoeven; verrijk mij met de schatten uwer wetenschap» en ondersteun mij met uwe vriend- schap. Wat van mijne zijde kan geschieden om ze mij waardig te maken, houd u overtuigd dat ik het niet nalaten zal. Ook in uwe vriendschap , Hooggeleerde Land ! beveel ik mij aan. Moge nadere kennismaking banden der vriendschap tusschen ons sluiten en ver- sterken, en wij gemeenschappeiijk tot bevordering van de eere des Athe- naeums in vrijen zin en in eerlijken geest werkzaam zijn. ' In vrijen zin en eerlijken geest — wanneer ik met die belofte tot u kom, Wel-Edele Heeren! Studenten van Amsterdam! mag ik mij vleijen, dat zij ten minste, niet onaangenaam u zal aandoen. De tijd, dien wij beleven, heeft vrijheid van onderzoek en zelfstandigheid van oordeei op zijn banier geschreven. Tot zelfstandigheid van oordeel is ook vrijheid en zelfstandigheid van onderzoek alleszins noodig. En zelfstandigheid van oor- deel is voor dezen tijd het dagelijksch brood geworden, om hetwelk wij niet te veel en te warm kunnen bidden. Wij hebben napraters ge- noeg; wij hebben mannen noodig, van een krachtigen geest en van een *) Beijerman, De geschiedenis, een kosibaar erfgoed <mrer vaderen, 1845. Digitized by Google REDEYOERING. 297 eigen overtuiging, die niet iets, maar iemand zijn. Mocht het me gelak- ken door de kraehtige mannen der historie u voor de oogen te plaatsen, u tot hun navolging op te wekken, hun geest in u aan te kweeken. Van u hangt de toekomst af; de beginselen, die door u op het gebied van den staat, de kerk, de wetenschap zuUen worden voorgestaan, de eerlijk- beid en warmte van uw strijd — zij zullen hare vruchten dragen voor het leven van ons volk; zij zullen over zijne toekomst beslissen. Doch ZQO ik me met eenige hoop op een goeden uitslag van mijn werk bij u mag vleijen , dan moeten wij elkander in voUe eerlijkheid en met ver- trouwen te gemoet komen. Ik vraag voor dezen oogenblik niets anders dan dit vertrouwen, al durf ik hopen dat nadere kennismaking tot een hartelijker verhouding zal leiden. Mijn leeftijd is gelukkig niet ver genoeg van den uwen verwijderd^ dan dat ik uw streven, uwe idealen, uwe aspi- ratien niet meer zou begrijpen. Wel heeft het stortbad van het prakti- sche leven de een en andere overdreven gevoeligheid wat afgekoeld, doch ik geloof , dat dit geen belemmering zijn zal. 6ij zult mijn glimlach niet voor minachting houden, gevoelende, dat het vuur der eerste liefde niet alleen warm, maar ook zeer verterend is. Ontvangt mij dus als een oude- ren broeder in uw midden, die bereid is u te helpen en voor te gaan waar faij kan , uwe gevoelens begrijpt en uwe liefde tot waarheid en recht deelt, — en in dezen geest u de vriendenhaud aanbiedt. Mijne taak loopt ten einde. Ik heb volbracht, waartoe ik hier ben op- getreden. Ik heb den nieuwen band gesloten, voorzoover mij het hechten vergund is. Doch elke nieuwe verbindtenis is in meer of muidere mate eene scheiding. En zou het mij mogelijk zijn, mijne Haarlemsche vrienden en ambtge- nooten ! dit te vergeten. Slechts dan , wanneer ik het laatste jaar mijns levens, waarin ik zoo tallooze bewijzen uwer vriendschap mocht ontvan- gen» vergeten kon. Wij zijn als vreemden tot elkander gekomen, maar niet als vreemden scheiden wij. Oij weet het, ik had in Gouda een klei- nen, mtj hartelijk genegen kring verlaten en trad met schroom den uwen binnen. Wij hebben een jaar lang te zamen geleefd, te zamen gewerkt, in elkanders vreeze en hope gedeeld, en thans ben ik uit uw dagelijkschen 88 Digitized by Google 298 T. J R I 8 S £ N kring getreden , als een , die er thuis was geworden. Ontvangt van deae plaats mijD opentlijken dank voor al de bewijzen uwer genegenhdd. Ik vraag u niet om haar te doen voortduren, want ik ben er zeker v^Xk.. Ik vraag u alleefi dit» laat geen afstand, klein of groot, de herinnering aan het te zamen doorleefde jaar bij u verdooven^ g^lijk bet ook mij onvergeteltjk zijn zaL En zoo ik dit van een uwer in 't bijzonder vrai^, van wien zou het zijn , dan van u , mijn trouwe vriend ^ Dr. Tjaden Modderman I Wat gij mij in dit jaar van dagelijkschen omgang geweest zijt , behoef ik himr niet te vermelden; geloof mij, ik heb in Amstels groote stad telken dage meer uw trouwen handdruk, warme deelneming en opgeruimde toespiaak gemist. Wat ik , wat uwe vrienden , wier bewondering voor de veehsijdigheid uwer kennis alleen overtrofien wordt door de liefde voor de beminnelijkheid van uw karakter, u toewenschen, gij weet het. Moge u dat alles eenmaal in voHen omvang ten deele vallen. Wij weten en rekenen er q>, in dat ideaal van geluk, als het eenmaal werkelijkheid zal zijn geworden, is ook eene plaats ingeruimd voor de vriendschap, vroeg of laat gesloteo, maar hecht genoeg , om ook dezen schok te verduren en <s€ slechta versterking aan te danken. Er blijflt mij over nog ^ne plieht: het voldoen aan een wanaen drang des harten. Want zoo het in de laatste plaats is, dat ik me tot u wend, mijne broeders en bloedverwanten ! gij weet wel, dat het tevens in de eerste, in de hoogste phats is. Er ligt in deze ure, op dezen dag — voor allen, die mij liefhebben, een feestdag -^ eene sombere wolk over de blijde stemming. Er zijn plaatsen hier ledig, die wij zoo gaame ver* vuld hadden gezien. God heeft het alzoo niet gewild, mijne broedersl en in de plaats van den onvergetehjken vader, wiens beeld ons in deze ure niet heeft verlaten, mocht slechts de herinnering ons hier^ v^gezellen aan eea leven , onvmnoeid aan wetenschap en waarheid gewijd , vol liefde voor 2^ kinderen, vol rustelooze trouw aan hetgeen plicht hem voorschreef. Eq ook de beste, grijze moeder, wier geheel leven een voortdurende zorg voor hare kinderen was, mogen wij hier niet zien. Dat God haar loone voor alles wat zij voor oos is geweest! wij vermogen bet niet. Digitized by Google REDEV0ERIN6. 299 Er zijn dagen, waarin men jaren doorleeft^ jaren ouder wordt. Laten de opgewekte herinneringen van ons wegbrokkelend ouderbais, de wee- moedigste en de heiligste tevens, die we op den ievensweg mede kunnen nemen , den broederband versterken , die ons bindt. Gescheiden door woon* plaats en door levenslot, reiken wij in weerzijdsche eerbiediging van stre- ven» en in warme deelneming in alles wat ons treft» elkander de hand. Misschien dat wij in veei uiteenloopen , maar in een opzicht verschillen we niet: den eerlijken zin en den vrijen moed om uit te spreken» wat wij voor waarheid houden. Wij hebben.het niet geleerd, mijne broeders, tegen de waarheid te liegen! £r is een in uw midden gezeten, wien nieuwe banden mij eerlang niet den vadernaam zullen doen begroeten. Den tachtigjarige , wien op zoo hoogen leeftijd de zeldzame kroon van een onverzwakten levensmoed siert, heet ik welkom te dezer plaatse. Ik zeg u dank voor dit bewijs uwer genegenheid, om hier te willen komen, ik zeg u dank voor de vaderlijke liefde, met welke gij mij in uw kring hebt ontvangen. Laat zij als de broederlijke genegenheid uwer zonen en dochteren bij toeneming mij ge- schonken worden. Over uw eerwaardig hoofd bid ik al de zegeningen af , die uw leven bij voorduring tot een zegen voor u en uwe omgeving maken. Wetenschap en praktijk, viendschap en liefde — zijn het niet deze vier, die den inhoud des menschelijken levens vormenP Rijke overvloed der laatsten geeft kracht tot de eersten* U allen, mijne hoorders! en mij zel- ven, wensch ik ze in volle mate toe. Het zal ons en de onzen in eigen huis en in den werkkring, waarin wij arbeiden, des te meer welgaan! 88» Digitized by Google Digitized by Google ATHENAEUM DAVENTR1EN8E. Digitized by Google Digitized by Google NOMINA PBOFESSORUM ET LECTORIS aui A. D. XVI FEBR. CIOIOCCOLXV A. D. XVI PEBR. CIOIOCCCLXVI DOCENDI MUNUS OBIERUNT IN ILLUSTRI ATHENAEO DAVENTRIENSL L VAN VLOTEN, Litt. Belg. et Hist. Patriae Prof., h. t. Rect. Magn. P. BOSSCHA, Litt. Antiq. Prof. honorarius. I. DUTMAER VAN TWIST, lur. Prof. L L METZLAR, Litt. Orient. et Antiq. Hebr. Prof. extraord. A. L VITRINGA , Antiq. Rom. et Graec. et Hist. Prof. L L C0RNELI8SEN, Litt. Graec. et Lat. Prof. P. VAN MEURS, 1 Ling. Lat. et Graec., Antiq. et Hist. Prae- H. G. VAN DER MEY, J ceptores. G. DE LOOS, Matbeseos Praeceptor. 0. G. SLOTEMAKER, Ling. recent. Praeceptor. Digitized by Google Digitized by Google ORATIO DE ALEXANDBINORUM 8TUDIIS LITEBABIIS, aUAM PUBLIOE HABUIT lANUS lACOBUS CORNELISSEN, A. D. VIII KAL. NOVEMBRIS A. CIOIOCCCLXV, auuM IN ATHENAEO DAVENTRIENSI LITSRARUM GRAEGARUM ET ROMANARUM PROFESSIONEM SOLEMNI RITD AUSPlCARETUfi. 39 Digitized by Google Digitized by Google CONSULES SENATOBESQUE HUITTS BEIFUfiLICAE DAVENTBIBN8IS, YIBI NOBILISSIMI, AMFUSSIMII HUIUS ILLUSTBIS ATHENAEI CABATOBES, VIBI GBAYISSIMII aUT UTBIQUE AMPLISSIMO OBDINI AB.ACTIS ESTIS, YIBI SPEC TATISSIMII ATHENABI BECTOB MAONIFICE BT PBOFESSOBBS, VIBI CLABIS- SIMI; PBAECBFTOBES VIBI DOCTISSIMIl 8CH0LAE ABTIUM OUAESTUOSABUM CULTUI DB8TINATAB PBO. FBS80BES VIRI CLABISSIBU; FBAECBPTOBES VIBI DOCTISaiMIi MBBITISSIMII LITfiBABUM DIVINABUM INTEBPBETES PLUBIMUM VBNEBANDII DISCIPLINABUM ET ABTIUM DOGTOBKS CONSULTISSIMI. PEBI- TXSSIMII OBNATISSIMI ATHBNAEI HUIUS ALUMNI. COMMILITONES OF- TATISSIMII OUOTQUOT DBNIQUE ADESTIS, CIVIS BT HOSHTES , AUDITOBES HUMANISSIMII Qoemadmodam in hiatQria gentium aliae aetatee auat, in qaarom oqd- templatione cum animi vdaptate et gaudio oommorari aoiemoa, aliae qaae taedio quodam et molestia nos affiiaant, sic in historiae literarum qooque studio laetitiae ao doloris alteroae vices sunt. Literae enim com populi oonditiooe tam artis vincuUs ooniunctae suat, ot eosdem semper quos iHe, progressos babeaol regressnsque. . Florent liteiae in civitatis rebos pros» peris et fortanatis, quae simulatque everaae sunt, lUerae quoque iacent ao sordent: civitas ruere non potest, ut non Kterae quoque eodem motu ]abe< foctentor. Quod quum semper et ubique verum esse probetur, nescio tamen ao ex Graecorum historia omnium optime appareat. Qoamdiu enim Graeco*^ 39* Digitized by Google 808 !• I. CORNELISSEN rum populus vivit vigetque^ quamdiu poUet opibus et potestate, iiterae quoque vigent ac florent, at deflorescunt et emarcescunt, simulac populos verum sanguinem ac spiritum amittere incipit. Ab ipsa amissa libertate haec depravatio initium sumsit. Postquam Graecia iugum dominationis Macedonicae accepit, ingenii lumen exstinctum est, animi vires exhaustae sunt, omnia senio quodam torpescere videntur. Una cum libertate mentis soUertia quoque et excogitatio evanuerunt. Et acerbum quidem dolorem accipimus» taedium et nausea nos tenet, quum ardentem illam ingenii vim frigidae contemplationi locum suum cedere videmus. Qui enim post amissam libertatem scriptores exstiterunt ipsi nihil novi crearunt: aedificarunt, ut ita dicam, ex materiae copia, quam maiores iis reliquerant. Ut in rebus civilibus omnia unius principis imperio ac ditioni subiecta erant, sic humanum ingenium quoque ad alienum, non ad suum arbitrium vivebat. Tam diligenter tunc scriptores maiorum scrinia compi- labant^ ut ipsas sententias et cogitata ad illorum exemplum minute com- ponerent. QuidP quod eo studium serviliter omnia imitandi processity ut verba etiam scribendique genus ex illis desumere solecent. Quia enim sermo popularis incredibilem in modum corruptus erat ac depravatus^ quia barbarae voces et soloecismi undique irrepserant, perierantque nativa ora- tionis sanitas et elegantia, scriptores ad eam linguam recurrebant, qua prisci homines usi erant, tunc quidem deletam atque intermortuam ^ at cuius monumenta quotidie ante oculos habere solebant. Viva vox literae mortuae locum dedit. Quod olim fuerat totius populi bonum, sensim in paucorum manus venerat. Non amplius, ut in antiqua Graecia, aditus ad literarum monumenta optimo cuique patebat, non amplius enim mores et ingenium populi ad verum expressa reddebant. Tantum aberat, ut quivis homo liber et ingenuus cum vera animi oblectatione literas tractare posset, ut haud exigua doctrinae et eruditionis copia requireretur ad eas cognos- cendas et percipiendas. Hinc factum est , ut literae a vulgo hominum ma- gis magisque alienatae sint. Flores enim, quos emiserunt, non natura procreati, sed arte facti erant. Ut reipublicae administratio illis temporibus ab omnium civium communitate in principum secretiora cubicula translata est, eodem prorsus modo literae, ex communis vitae sole et pulvere/in virorum doctorum umbracula secesserunt. Digitized by Google O R A T I 0. 309 Omnia fere scripta^ post amissam libertatem in Graecia confecta^ ieiuna sunt, insulsa et inficeta. Apte illa quidem cum operibus tesselatis com- parari possunt ^). Ut enim in pavimento tesselis strato, non tam artificis ingenium operisve elegantiam admiramur, quam laborem *et industriam^ quibus varii lapilli undique conquisiti sunt, sic scripta illa placere quo- dammodo possunt, quod artificiose sunt composita, sed elegantia et inge- nium in iis vehementer desiderantur. Si comoediam, quae nova vocatur, et carmina bucolica excipias, quae tamen et ipsa bigeneris naturae sunt^ in omnibus literarum monumentis illius aetatis, veterum exemplorum imi« tatio deprehendi possit. Tempus autem in haec scripta verum omnino et ^aequum iudicium edidit. Admodum enim parvus eorum numerus aetatem tulit: multo maximae partis ne vestigium quidem relictum est. Haec autem est natura rerum, H. A., ut nuUum umquam malum sit^ sine aliquo bono. Quod luce clarius hac ipsa, de qua agimus, aetate manifestum factum est. Ex impenso illo studio, omnia literarum monu- menta ad superioris aetatis exempla componendi, natum est disciplinae genus, quod uberrimos laetissimosque posteritati fructus tulit. Etenim praeter homines illos, qui antiquarum literarum monumenta ex- plorarunt, ut ex iis quasi materiem sumerent ad nova opera condenda^ haud exiguus erat eorum numerus^ qui non ita prompti et experientes, nihil aliud agerent, nisi ut rudera et pulverem perfoderent et perscruta- rentur. At vel sic tamen melius etiam quam illi, de posteritate meriti Bunt Ab omni imitationis studio alieni , veteres scriptores eo potissimum consilio pervolutabant , ut tam aequalibus quam posteris viam aperirent ad thesauros illos , quorum contemplationi ipsi toto animo se dedere solebant. Ac stupendo quidem labore et industria propositum illud persecuti sunt. Non ipsa Oraecia illa studia alebat. Postquam enim ad unius hominis arbitrium et nutum omnia se fiuxerunt et accomodarunt, postquam popu- lare ingenium misere est afflictum et depravatum , Musae nota sede relicta domiciUum sibi in iis regionibus quaesiverunt, quae a Nilo, ab Euphrate et ab Oronte allu^antur. Ac benigne omnino et hospitaliter ibi exceptae sant. lam pridem Graecorum cultus in oras illas viam sibi munierat. '} Cf. C. TBnely GnuidKiige zu einer Geeokichte der Glassiscben Philologie, p. 13. Digitized by Google 310 1. I. GORNELISSEN Semina olim a ooloniis ibi iacta, procedeote tempore palluIaveraDt». aed altas demam radicea egerant per Alexandri Magni duces perque iteges ib iHis prognatos. Alezandria, Pergamum, Rhodua et Antiochia, imprioiiA tunc literarum perfngia et receptacula facta sunt Sedea autem omAium dignissima Alexandriae iis parata eat, ubi Ptolemaei insigni liberalitate et munificentia literarum studium foyendum et exeolendum curanint. In Mnseo ab iis eondito, publico sumtu viri literati alebantur. Eoruadem cura et opibus bibliotheca iUa omnium clarissima exstructa est, io qua antiquitatis thesauri coacervati et summa diligentia conaervati sunt. Quos tbesauros sapienti prudentia iis viris explorandoe commiserunt, qui munere illo omnium dignissimi et erant et habebantur. Tres ante omnes viri fuerunt, qui bibliothecae deinceps praefccti nomina sua posteritati commendarunt : Zenodotum Epbesium vob, Ariatophanem Byzantinum, Aristarchum Samothracium. Horum memoriam nulla umr qnam oblivio delebit. Omnes enim in bibiiotheca illa excutienda ita ver« sati sunt, ut tam aequalibus, quam poateris eam viam monstraverint, quae numquam fallere potest euntes. Omnium primi agnoverunt et per- spexerunt, grammaticam omnis literarum studii fundamentum et firma- mentum esse oportere. Quum antea interpretes hariolaates omnino et vaticinantes , in scriptoribus explanandis ad allegoriam plerumque recurris- ^sent, docti illi Alexandrini eam interpretandi rationem introduxerunt , quae io linguae accurata notitia posila esset. Sed latius etiam eorum industria patuit Anteomniaidegenuit, utscripto* rum verba a corruptelarum sordibus purgarent , quas longa die contraxerant. Tantis enim maculis et vitiis antiqua scripta obsita et obscurata erant, ut priatina sinceritas saepenumero vix agnosceretur. langua^ quae oHm splendtebat iuve- nili candore, copia et elegantia, insulsa, ieiuna, absurda £aota erat. £t multa quidem ad corruptionem iliam contulerant. Quia enim scriptorea in scholis multorum usu terebantur, in ludimagistrorum maniia veMrant, e quibus evaserant deformes omnino et mendosi. Scilicet ut scriptorum intelligentiam pueris faciiiorem redderent^ permuita inepta additamenta in contextum introduxerant , quae tollere lectoram vulgus negiigere solebat.. Quae tamen depravatio, si intra hos fines se continuisset , levissima par- vique momenti fuisset. At latius maliim serpserai ixt Fhetoram. Digitized by Google O R A T I O. 311 In his enim mos inmlaerat, ut discipuli ex^citandi gratia ad certtim ^ttoddam exemplam scriptioiies conficereDt. Quae scriptioQes , quum vulgo iUuslrisHmi cuiusque aactoris nomine ciitmmferrentor , numerus librorum suppoaitonnn et subditiciorum mifum in modum creverat. Accessit merca^ tmra libram, qoae ipsa illa Alexandrinorum aetate quam maxime floroit. Tam strenae tanc bomines librts lectitandis et scriptitandis operam dede- ront , ut ipsi libri in merce baberi ooepti sint. Quo factum , ut doli atqoe fallaciae, quiba» reliquae merces obnoxiae sunt^ ad forum librarium quoque viam sibi munierint. Meroatorum enim , qui non scientiarum , sed lucri et ^^foaestos studio ducebantur^ intererat, ut quam maxima librorum copiaquam brevissimo temporis spatio conscriberetur. Quod quantae in conficiendis ma- nuscriptis socordiae et indiUge&tiao locam dederit^ quid opus est monere? His tantis malis Alexandrini pro viribus mederi conati BunU Verdas spurios et sabditicios expunxerunt aut obelo notarunt, vitiosam lectionem emendarant^ introduxerunt novam et aic ubique boc egerunt, ut orationi pristinam sanitatem restituerent. Reliquum erat, ut smptores ita emendatos ad commune iudicium et popularam inteltigentiam accommodarent. Communis enim vitae sermo ab antiquoram Gvaeoorum lingoa tantopere degeneraverat ^ ut permulta verba kk scriptoribus oceurrerent^ quae, quum plane in desuetudinem abiisse&t^ a lectoribus nullo modo inteUigi poterant. Contraria ratione magnus ver^ borum numerus in linguam irrepserat, quoram in veteribus literarum mo- aumentis prorsus nuUuai vestigiom reperiebatur. Quae impedimenta ita superare conati sunt, ut sedulo notareat» quae verba proba et vetusta essent, quae reiicienda et barbara» utque ea, quae plane in desuetudinem abierant, iUustrarent atque explicarent. Haec tanta de literis antiqois merita, ai recte iudicamus ac perpendimus et si praeterea consideramas , qoot iocos alioquin obscuros, annotationibus ad historiam et geograpbiam ad antiqoitates et mythoiogiam pertinentibas illustraverint , minime rem in maius extoUere mihi videor^ quum statuam^ Grammaticos Alexandrinos dignos esse, ^iiorum nomina summo in honore habeantor, quamdiu literaram studium exst^ et permaneat. At vel sic tamen multum abest, ut virorum illorum studia nuUam om- _nino reprehensionis ansam praebeant. Immo vero gravissimo vitio obnoxia Digitized by Google 31-2 1. I. CORNELiSSEN erant^ vitio tamen, quo oninia ingenii humani opera temporibus illis labo- rabant. Eteuim omnium peritissimi tunc homines erant singulas res minute et subtiliter indagandi et coliigendi, sed deerat iis mentis vis illa atque efficacitas, quibus coUecta soUerter et ingeniose componereDt. In- gentem materiae copiam sedulo coacervabant , sed nesciebant inerti materiae , ut ita dicam, animam infundere. In quovis discipUnae genere haec ratio atque incUnatio cernitur. Ubicumque praevalet studium muItipUci doc- trina variaque eruditione se ornandi. Multa viri docti excerpere^ muita etiam compilare solebant, sed deerat iis ingeniosa inventio et excogitatio. Variorum populorum mores et ritus^ instituta et leges sedulo tradebaa- tur, sed non tam late patuit virorum doctorum ingenium, ut in uno con- spectu ponerent omnia. Fabulae ad mytbologiam pertinentes coIUgebantur, ad certas rationes compositae in corpus redigebantur, sed nemo exstitit, qui sollerter eas et acute explicaret. Chronologiae studium laetissima cepit incrementa, res gestae summa diUgentia annotabantur; attamen nemo historiae studio ita se dedit, ut consideraret, quid esset iter rerum, qoaeque progressio. Nemo continuationem seriemque eventorum persequebatur , nemo videbat, quomodo alia ex aliis nexa et omnia inter se apta essent et coliigata. Etenim refrixerant fervidi ingenii calor et impetus, animus et sensus vim suam amiserant. Homines, quum ad id solum cogitationes suasconverterent, quod sub omnium oculos caderet, omnift consilia factaque sua ad vitae uti- litatem dirigere solebant. Hao ipsa de causa mathematica , physica ceterae- que discipUnae^ quae naturae inve^tigatione continentur, summo tunc in honore habebantur, altissimumque dignitatis gradum oonsecutae sunt ^). Hacc igitur temporum illorum incUnatio in Uterarum quoque studium vim suam exercuit. Docti illi Alexandrini summo labore singula verba et sententias consectati sunt. Librorum angulos vel reconditissimos perscru- tati, incredibiU paene diligentia immensam congesserunt supellectilem lite- ntriam, sed non eo processit eorum industria*, ut mentem scriptorum asse- qui conarentur. Ut veteres scriptores penitus cognoscerent et inteUigerent, membratim fere dixerim eos dissecabant et dividebant, tamquam per ana- tomiam eos explorare studebant. Sed nesciebaut Uterarum monumenta ») Cf. Hinel 1. 1. Digitized by Google O R A T I 0. 313 omnibuB numeris et partibas percipere et cognbscere, nec singula ita con- templari» ut necessitudinis rationem haberent, qua literae coniunctae sunt cum temporibuSf quibus prodeunt in lucem. Vim et effectum, quae tam in rerum statam, quam in homines aequales habent, numquam respicie- bant. Nemini venit in mentem , unumquemque scriptorem , ut fingitur et informatur ab ipsis quibus vivit temporibus, ita ipsum tempora illa regere posse et moderari. Ad summum: Alexandrini magna quidem inciustria et assiduitate occupati fuerunt' in impedimentis removendis, quae aditum ad literariim hortos floridos et frugiferos praecludunt, sed ut ipsi eos in- trarent, numquam operam dederunt. At iam eo processit oratio, ut aliquando rationes mihi reddendas esse inteHigam, quamobrem tam diu commoratus sim in doctrina illa Alexandrina vobis adumbranda. Duo sunt, A. H., quae me eo adduxerunt. Primnm, omnibus^ qui literarum studium fovent et colunt^ utile et necessarium esse existimo, nonnumquam respicere, quomodo alii olim iis- dem se dederint. Nam, ut in ceteris studiorum generibus, ita in hoc quoque nullos fructus eorum industria proferre potest ^ qui ita in hoc canipo elaborant, ut nesciant, quem laborem operis socii in aliis recessibus susci- piant et iam antea susceperint. Nec minime certe ad eius aetatis contem- plationem attrahimur et allicimury qua primum ea litteras tractandi via aperta est, quam deinceps ingens eruditorum numerus prosperrimo eventu ingressus est. Haec prima causa est, ob quam de Alexandrinorum doctrina verba fa- cere instituerim, sed alia, eaque aliquanto gravior^ magis etiam DQie com- movit. Etenim ratio, quam permulti viri docti in patria nostra his nostris tem- poribus in Jiterarum antiquarum studiis sequi solent, quodammodo similis mihi videtur illi, qua Grammatici Alexandrini olim iisdem se dederunt. Hodie etiam multi literarum studiosi ad verba formasque orationis magis, quam ad res animos intendunt. Eodem fere quo tunc modo, ars critica et grammatica literarum studii prora, ut dicunt, et puppis facta est; in hac totos viri docti se collocare solent, in hac sola mens eorum et cogitatio versatur. 40 Digitized by Google dU 1. I. (GORN^LISSEN Tantum ftutem ^best, ut ttova baec iKteraB ^ratstandi Mtid dit Mp^i^ ltthx)diicta , ut iam antiquituB a maioribas probala atqut^ nsu recepte Gtft. 8ed ad illam ateptectendam longe alfis atque AleiaiyAriai nmffleniss impulMi Mnt. Quutti iUi ^nita, q«tibua teauis emniuo M amgufifta ingeuii va^ erat^ aollertiffe inopia •coadii ad eaui decwrissent , Msltraftes , iMegm certaque fh*- tioue dttcti, id olim «gerunt, ut literaram fitudium ad aanitatem IHftM tt-- diret, de qua a maioribus deiecta et deturbata erat Ant«aaQtem, qui Itteras antiquas traotavevamt , variae multiplieieque *diih ciplinae stadiosi^simi , rkon in uno antiquitaris steidii genete elaboraveitinft ^ sed id egerant, ut omnia, quaecunque possent, i^Cfrentiae petvestigatione comprehenderent. Qui enim literarum studii in patria nostra parens quodam- Biodo atque aucftor iiabendus est, iosephus lustu^ ScaKger, quum exFrancia huc coinmigrasset^ ^ndem rationem, quam ibi viri <clocti in studiid suis se^ quebantur, in novam 'quoque patriafm iiilit)duliGfse videftur. In fVancia aU^ tem viris Kteratis hoc proprium et pecuKare erat» nt pluri^us tlisciplinis variisque eruditioiiibus aieiytem imbuerent. Fliilologia iis regina adentiarutti erat, encyclios omnium «dodtrimrum distiplina. Eodem fefre modo Lipsius, Vossii, Mearsius, Gronovius, Perieowrastetera'- qw antiquiorum iiteraflorum turba nokutgvo(fiS fiierunt. Omnes stupenda eminebant doctrina, ijuae fS^re «udctas 'scientiae paites amplectebatur. Sensiim vero paulatimque Miudiorum cursus aKqaanlam immutari 'coepik A lato campo^ m qno libere vagata erant^ «senisim in aHiorem gyram compulsa sunt. Prima mutationis vestigia iam in Drakenborchio , OuddU'- dorpio, WesseKngio deprebendi possunt; at latiud deimum «lova literas tractandi ratio manare coepit, poAquam ab Hete^terhusto , Valckenario, Ruhokenio, Wyttenbachio exculta et confirmata est. Qui viri quum totos a multipiici illa et varia doctrina se atertemnt, quM maiorifMiis fivopria SorefBt, owiwes itigeaii wes <ad >atiam criticam et; grattmatieam direxerunt. Is demum recte elt bene antiquitati «tudere iis tidebatur , qui ad alte^ i(!as toto animo et prectofe itiMm^beret, iiec fen reqiiirebant, ut «ktm hM terttrinM eius indastria eghedeteltar. Via igitur, quaiBh iniefunt, bon tatai lata ^ attioena erat, quam illa^ qtut^ tMiotts ittgnessi toi^atit, immo aApeva isiMpa €t^t et lubriba , al q^uam aolidi6i-ib«i» et aubi^bu^ fott^meiitii ftfteretnt , tum carebat etiam deverticulis et anfractibus^ a maioribus nimis saepe pdtitis. Digitized by Google 0»ATi(X 81« lUprmut aAtei«( voatigiii. nm^ (iiioqao nn doati atdnib ^nukw^ soUot. QriJiMm eti gnMWMatmma » UtQrarum studii dbrissimiacoltioiiiiibaa» auD> mo iagei^i aQumioQ ^ segacitatQ» Qultea cokbffataaquia;^ taatopere nos quoque i» delicii» habeie aoleoMis» titi, qui «eote iUaa eurceat, is liare pevfeota el CQQ&ammat^ aatiquit«tia notitiak im.bulus opbia videaftur. £t oescio ao ipsorum, quibus vivuvius, tein»pQram natugra ab|ue iodolei b^ie Uter^a traataodi ratiom atiqQaotum faveuU, Nempe pcaepoUet hie tem- poribw iogeqa copiditoa augeodi et eoaoerva«di doctriaae materiem et ooh piam, acerrimum viget studium minutim wmia iovesdgaodi et accurate peffHcrutaodiii» caeco amofle silvam refftim eongerere soleauiSi, at amisisse ^»demur £EU2iUtateiiE» illam di«iMm, totoa im ia coi^tomplandis lebua per* sptqieedisqjae poiMSDdi- Torpait vivida et v^geta meotia iocittttio rt permo* tJA, qua vMteciae vita et spirites wCnoduotur» qua excolitur atque illuskne tar. NeQ io ecoulto liitet oauaa, Hqc wm i^ pnmytu maoifeatawque est, ratiooesistudiaque, quae iii varijd dijiciplieaFam et doctciMo geaeribas. hQqoiMs. se<|iii soleant , eaodeas aeapeir eumim teoere atqo^ illa, qoae im vitae commaiiia usu praevalenk« Inigeiis autem bodie eomwk ooiaenis. eat» qid oihil in rerum iiatura nisi eoivpQra ease stajtuwt. J^ taotuoi etusmodi hoauiiee movent, quae oemi tangique possuQt» aed qaae corpo^ careot efe ab eami concrekiooe mortaM «egregeti^ umK «eglisaot et oQQtemaaotL In formje extemis et adveBticiis ebstinato anime biterere spleot» scnL reram vioi etnatujram penitus perspicere omj^tMnt pAsf umqme et fugiuqt,. Hap certe in re b^iua aetatia iogeoiam stmilitudinemi qaaodam speciemqM geiit. eiu^,. quod. Alexaodriaie teiiipQribas iUis viguit» qoae naedo adumbravt» Naturae neceasitate quadam eaedam ooaseqittentiae utrique aetati oommu«i nies wnt. DiscipUnee enioir» quae io muiidi legea atque iu eorporom na- twram iw)uirunt» quee ^c iji aammum honims fisstigium eraot ebtae, eaedem i^uni; qM(K)ue ita florent, ufe iftter octeoaa farie prinotpatiui obtt% njuism vidmotui^ HaeQ igitiK prefseeito teaapMi» iBcUnotiai, ^oa tenim vie et iiatora prae Wecie et fGormis extcioia nioiiB saepe negligi aQleok, noiioihil ooDfem vi% detuc ad easn io. limracom stadUa ntiooeaaeoatisiqandaM, qoae a maiorttia» nobisf twdUa eet 40* Digitized by Google 816 L I. GORNELISSEN Qaae ratio procul tamen abest, ut nQllamomDiDOcoDtroversiainrece))erit. Magnus semper eorum numerus fuit, qui nimium illumartis criticae et grammaticae amorem acriter oppugnaverint atque etiam hodie mnltorum voces audiuntur, qui pusilli et contracti animi esse contendunt, criticis istis subtilitatibus mentem fatigare, totumque seabderequaestionibusgram- maticis, quas steriles et aridas vocant. Eiusmodi iudicia, etsi satis perversaetpraepostera, nituntar tamen manca quadam et angusta opinione, quam vulgus hominum de ipsa antiquitatis studi natura animo suo concepit. Haud exiguus enim eorum numerus est^ qui in eo antiquarum literarum studii unicam utilitatem positam esse existimant, quod veterum scrjptorum lectio mentem acuat, ingeniique vires exerceat ob ingentes diflScultates grammaticas et criticas, quae 'ubicunque lectoribus sese offerunt. Quae opinio imprimis pervulgata mihi videtur ab hominibus ineptis plerumque et putidis, qui, quum imparati imprudentesque summorum virorum studia satis perverse imitari soleant, critici et grammatici sibi videntur, sed inge- nii vi destituti sunt, qua illi inter omnes excellunt. Qui xaxd^fjXoi cur qnaeso non antiquorum Indorum potius Arabumve , vel nescio cuius gentis linguam litera^que scholarum nostrarum discipulis tractandas proponuntP Ad ea^ quae concupiscunt, feliciter hercle pervenire possint. Nisi autem egregie fallor, eiusmodi solivagae et insulsae contemplationes magna ex parte nimiae pertinaciae tribuendae sunt, qua in formis orationis haereri solet. Jn quibus illustrandis , quum omnis cura et opera ponan- tur, id quod literarum studium ante omnia sequi oportet e conspectu amittitur. Quod singula per microscopum, ut ita dicam, aspici solet, conteniplatio universi plerumque negligitur. Equidem sic existimo, omnibus, qui ad literarum Graecarum et Roma- narum studium se conferant, hoc propositum esse debere, ut Graecorum et Romanorum naturam et indolem , mentem et animum penitus cognoscant et quasi partem sui faciant. £o consilio scripta antiqua perscrutari debent, ut intelligant, quae antiquitus dicendi cogitandique ratio ac voluntas fuerit, ut ingenium percipiant, quod in scriptis illis spirat. Antiquitatis enim ingenium , quod olim , postquam ex mediae aetatis sordibus et ruderibus excitatum est, Europae populos ad cultum humanum civilemque traduxit. Digitized by Google R A T I O. 817 a praesentiB temporiB rationibus remotQm quidem et separatum, sed minime alienum est. Hac nostra etiam aetate dira barbaries se infert» simulat- que antiquitatis ingenium contemnitur et despicitur. Vix suspicamur, ut verborum compositiones, quibus incogitando scriben- doque utimur, ut sententiae et formae orationis , utleges acrationes, quibus mentis humanae opera aestimamuSy ut formae aedificiorum et vasorum, ut fere omnes artes et artificia pendeant ex antiquitatis iudole et ingenio ^). Quid? quod in omnibus fere disciplinae generibus viri docti propria inves- tigatione ad antiquitatem referuntur, quippe in qua omnis doctrinae fons et principium inveniantur. Antiquitatem autem quum nomino, imprimis nimirum Graecos intelligi volo. Romani enim , natura severa et aspera praediti , omnia consilia fac- taque sua ad vitae utilitatem dirigere solebant: ^Bomae dolce diu fuit et solemne reclasa Mane domo vigilare, clienti promere iura^ # Gautos nominibus rectis expendere nummos, Maiores audire, minori dicere, per quae Crescere res posset, minui damnosa libido/' Etsi non ingenii dexteritate destituti, tamen in artibus et disciplinis fere toti a Graecis pendebant, a Graecis //praeter laudem nullius avaris.'' Permultas quidem disciplinas^ quae ad vitae communis usum pertinent, multis partibus excoluerunt. Quanto ingenii acumine et sollertia, ut hoc solum commemurem, iuris studium ad artem et ad praecepta revocarunt! Sed magis quam ingenii excolendi, bellorum imperiique proferendi cupidine tenebantur. Romani hoc sibi proposuerunt , ut armorum vi totum orbem terrarum sub leges milterent et suffeccrunt huic operi. Attamen veri et germani terrae expugnatores non Romani, sed Graeci facti sunt: ingenii enim viribus eius imperium occuparunt. Etenim omnis cultus atque humanitas a Graecis profecta sunt. Graecia procreatrix et quasi mater fuit omnis disciplinae, omnis artis, omnis phi- losophiae^ omnis eloquentiae, omnis verae eruditionis^ omnis denique ingenii animique cultus. Graecia generi humano omnia tradidit, quibus ingenii animique dotes excoluntur et expoliuntur. Graecia denique mentis I) Cf. GurtiiiSy Gottinger lestreden p. 84 aqq. Digitized by Google 318 I. L CQR^NEilSSEN iMraAnae extrenui. MoeaEDrate* dusit, qtiae qwideoi ad iii&iit]ifn< djjnjta^ posaiittt, eJu in quibuaj afiinima Qeqoajiites eat et oongraenjbift, Noatra inedir cina, nostra pbjsica, n.Q9tm aMronomia longe^ cert^ iQngia^inif^^tt^: praestMjt mediein&^ pbjjaicai, aatronomia Gmeconun» aft yal aic tamm^ <|ui b^die iUiai discipiliois. operapd dant, ooQlinuant otpns^ lADiiQKm ab iUis. incboetiuA. l^iftsqmm terramm -*-^ ut Curtii yerbia utar -*<* nn^qua» cQltain biiwBr imiD: taoi nativ,um et geoti propcium Huisae appajret, quami in Qraecia 0t rafaus amoi historia. muodi tam artis^ vinculia coniuwta eet» ut non td unam; mtiooem, sed ad totum. geous bumanjynn pertioere videatur. Mcm kre, bumanitati, non sibi Graecorum populum vi^iaaeu N:ulla enimT genn^ i^iiQai natio^ quae quideoi ab, omoi polilLi^ee elc^gaotia wm proraus abbovret, ab humanitolis, illius vi: se subatrabere potuit. Omnes adsoiiicerei eam et aav* plecti aut despicere et contemnerQ debeot. A nimia aestimatione eecttmi, quaoi Graeei peBC^pBmnt, ipsum studium nos tutari potest, idq«te eo- meliiia, que^ abaus i» eopuna notitiam penetrat. Servilis imitatio numquam rivos ftuctos protulit, at ex copulatione nativi ingenii Graecique qbiq ue terrarum perfbctissima et absohitissima artium et literarum monumenta nata sunt. Hoc illi^ dictum est, q^ui novis, ut sibi videntur, morlbus favente^, literas. istas obsoletas scilicet atque intermortuaa contemnere et pro nihilp dueere solent, quique albis dentibus eos derident^ q^ui etiam nunc parvum iUum Graecorum populum. respiciunt, a quo tot saeculorum intervallo sepa- nti sijbi. videntur. In diem enim crescit eorum numerus, qui antiquitatis studipm radicitus evellendum et funditus tollendum. censent. //Quid nostra, ita fabulantur, quid nostra nugarum istarum ineptiarumque interestP Nihil nos inoramur», quid io Atheniensium Pnjrce olim , quid in Foro Romano actum sit; quid nobis cum Achilli, quid cum Hectore, quid tandem cum Didbnepiove Aienea? Qmittamus quaeso aniles istas et decantatas fabuIiELs!" Qiii sic iudicant. A. H., eos miserandos potius, quam serio refeltendos existimo. lis enim ne primoribus quidem labris antiquitatis studii volupf tatem. gU^a^e conti^it. Fugit eos,, antiq^uitatia notitiam, dummodo recte de ea. sentian^usi a vulgari reprehensione, quod ad vitae usum conferri nequeat, longissime abesse. Non scilicet ad rem flEiciendam adiuvat, neque annonam viliorem reddit. Fructus, fffm rcfeict^ iioo^ Um^ 9gm^4 qu»m Digitized by Google e A A T I O. »19 m*fti\Jb mmtttatur, 6t liae ipsli de eausiei alsttttis nostfte tatiorii 'vohintatiqtid ibfeMa Qotinuniqtiam atque iBimica «sft, t];mppe quae ea tantum tn lioiiore hftbeait^ q<i«e maiia^ ut ita dicam^ teneri possunt. 