title: Annales Academici
creator: None
text: Vei^unt mij eene zwakke poging te doen , enkele van die betrekkijigen van den mensch tot de buitenwereld van het tegenwoordig standpunt vm den geneeskundige aan te geven en daarin aanleiding te zoeken, om de richting, die ons geneeskondig handeien moet nemen, te bepalen. Er was een tijd» dat men de ooraaken van leven, ziekte en dood dikwerf op groote afstanden zocht en , daargelaten de direete tasselmikoiftet Digitized by Google REDIT0ERIN6. 61 fm MBft godAai^e machl, aan sidaiiBohe of plaaetarische invfoeden dachteur dj». ta TfiddaMii;. een tijd, chit meii tan lunatioi en vair eene aekffl^ad» yoSms spiak m hak lot van den menscb met den stand van eene of aodcM stiBC in wrband bmoht De tijd dei slnareDwichehttn is voorbij, maar nog vinden we de sporen von dift beashoaving teri^ i» den ixNitid dea volks , en menigeen weet ons te vertellen, hoe zijn euvel met wassende maan zich verheft; zelfs nog moetm hmakem soms een vierklaring geven van epizootign of epidemien , waunfiflr andere lehijnen te ontbreken. Een biijk van de troebele voor- atelfing vaa den imigeQ band, die den mensch aan de hem omringende natmnr klnualsrt, en vaa zjjne zueht om geheimzinnige machte» over zijn lot te doea beaUaaoD. Nog atarJfiev epiegelt zich die neiging af in de bescbouwing mn ziekte ab Btesf, WMJCvan w» gem warbeeldefi befaoeven aan te halen, doch aan ner Q«eirbli|fBeleD ant. meerdere ziektenamen nog levendig herinneren. Maar al iis heft sleohtB d^ dkhberUjke &ntazie, die daarin eene wrekende of stniffeade hand m»kaaam ziet^ toch heeft de voorsteltiag van ziekte ah ftuip dte een noodwendig gevolg van vergrijp is, eene diepe beteekeni»: ag erkeQt de noodssaknlijkheid vnn de nauwe befapekking titsschen oorzaak en gevolg, een band , dien wij bij onze tegenwoordige ziektekundige beschou- vring allereerst in het oog houden. WaI mogw wi) ftv£nwel in het levensproees oorzaak, wat gevolg noe- meaB Sluiten beiden zich niet a)s voortgezette beweging aan elkander aatt» aooala hefc gebroikelijk woord proces reeds aanduidt? Getijk elk nieaw fe^ vojgens hepaakle wetten als eene voortgezette beweging van het ouderlijk leven uitgaat, aoo moeten we ook de afwijkingen van het normaal levensproces als voortgezette, hoezeer gewijzigde beweging erken- qw. Pe wet^ yan het behoud van kracht en van hare onvernietigbaarheid dwingt ons, wi ook in de afwijkingen van de normale openbaring van de wrschilleode in Qoa organisme werkzarae kraohten eene omzetting van aanv^aige^ niet bat cotataan van nieuwe l^rachten te zien. Zij dwingt QU omt Qok de oorzaken win ziek worden buiten ons organisme gelegen aU kmphtoa Qp te vattan, die anderen in ons organisme vrij maken. Zoo ia het ook met de stoffelijke produoten van ons organisme onder ziekelijke Digitized by Google 62 G. D. L. HDET afwijkiog van zijne fanctien, die men niet meer als eene nieaw opgetredene ziektestof opvat — als eene materies peocans, — die uitgescheiden of on- schadelijk gemaakt moet worden, maar afleiden moet van de oorspron-. kelijk aanwezige samenstellende bestanddeelen van het lichaam, die on- der gewijzigde scheikundige beweging in andere, hoogere of lagere oom* binatien, eenvoudiger of meer samengestelde verbindingen te voorschijn treden. Willen wij die abnormale beweging doorgronden en de wetten ieeren kennen die haar beheerschen, dan hebben wij niet alleen haren loop te vervolgen , maar we moeten den stroom dier beweging opvaren en tot zijne bron opklimmen. Wel zullen we daarbij gedwongen worden telkens dieper door te dringen op den weg van onderzoek; en soms verrast» als wij — gelijk Livingstone voordeNijIbron, — in plaats van e^ne enkele bron een samengesteld net van bronnen zich aan onzen blik zien voordoen^ die elke voor zich eene exploratie vordert; maar voor de kennis van het proces dat wij nasporen driogt zich de noodzakelijkheid op van het genetisch on- derzoek. Door deze richting vooral kenmerkt zich tegenwoordig onze ge- neeskundlge wetenschap; door de studie niet slechts van de ontwikkelde ziekte^ maar bovenal van de wording der veranderingen, die wij in het afwijkend levensproces gadeslaan , zullen we tot de kennis van zijn we- zen kunnen doordriogen. Hoe meer wij deze richting bij het onderzoek volgen, hoe meer wij tot de elementaire stoffen en krachten^ die in ons organisme werk- zaam zijn, opklimmen^ des te helderder en eenvoudiger worden ons hare openbaringen , omdat zij tot de ons meer bekende naderen» die wij ook buiten ons in de organische en anorganische natuur hebben leeren kennen. En daardoor juist wordt ons tevens de weg gewezen / volgens welken we het onderzoek moeten instellen en voortzetten. Het is de natuurkundige methode van onderzoek. Gelijk die ons reeds voor een deel in de funcden van onze organen toegepaste physieke krachten deed kennen» en enkele scheikundige wetten in de stofwisseling deed erkennen, zal zij ons ook tot de kennis van de overige kunnen leiden. Langs dien weg alleen zal het gelukkeo om io de aangewezen richting tot de kennis van velerlei duistere Digitized by Google REDEYOERING. 63 processen te geraken , waarvoor wij tot heden geene bevredigende verklaring hebben» en soodoende den terminus van ons weten verder te plaatsen. Het is den wetenschappelijken geneeskundige niet slechts te doen om eene juiate diagnostiek van ziektetoestanden ; hij wordt eerst bevredigd door de kennis der pathogenese, die hem in zijn handelen, wii het aanspraak maken op den naam van rationeel^ moet leiden. Voor beiden nu heeft hij denzelfden weg te volgen. — Het zij voldoende dit met een paar voorbeel- den toe te lichten^ om daarbij tevens aan de genetische als de tegenwoor- dige richting van onderzoek recht te doen wedervaren. Indien wij van ontsteking spreken^ is het ons niet meer te doen, om het aanwezig zijn der zoogenaamde cardinale symptomen te constateeren of zelfs om hare producten te beschouwen, maar we klimmen op tot de oor- zaken^ die aan elk van hen ten grondslag ligt en tot den band die hen vereenigt. Door het experiment geleid trachten we de statische en djna- mische wetten, die den vermeerderden of verminderden bloedtoevoer be- heerschen, en de oorzaken van de wijzigingen in de warmtereguleering op te sporen; — door het microscoop vervolgen we de veranderingen in vorm en gedaante der weefseldeelen onder den invloed van hunne gestoorde voe- ding; door de chemische analyse de producten der gewijzigde stofomzetting. Niet door synthese van een tal van verschijnselen , door het vereenigen van eene groep van deze, als de klassiekertumor» dolor, calor, rubor^ maar door analyse van elk hunner trachten we tot de kennis van het proces te geraken» dat zich onder dien gebruikelijken naam van ontsteking aan ons voordoet. Spreken wij van koorts, dan blijven we niet meer staan bij het sym- ptomencomplex » dat onder dien populairen naam begrepen wordt; we vra- gen naar de oorzaak van vaatkramp en vaatparalyse, naar den natuur- en scheikundigen grond van verhooging of ongelijkmatige verdeeling der tem- peratuur^ van gewijzigde hartswerking , ademhaling en stofwisseling , in een woord naar db wording van den toestand» dien wij met den naam van koorts bestempelen. Bij de diagnostiek van vaat- en hartlijden trachten we door zuiver natuurkundige begrippen tot de verklaring van toonen en geruischen, en aan den leiband van het physiologisch experiment tot de waardeering van Digitized by Google 64 G. a L. HUET «afwijkingen daarin te geraken. Door consequrate toepassiog dier tfegm- selen ook alleen kunnen we tot een juist i)egrip f aH 46 wording wn den lUektetoestand en van de volgorde der versobijneelen fcomen , wier onderiing verbadQd ons oonder dat duister en QQverkkarbaar blijft. Willen wij b^v. tot de genese der hartsvergrooting bij enkeie ntem^ten opklimmen, dan bebooren we oiib op een zuiver physisch standpunt te phateen en uit ver- meerderden weerstand in de niervaten verhoogde drukking in het arteii^ •stelsfil^ uit die verfaoogde drukkioag versterkte hartswerking en odt <leze 4e toegenomen voeding len ontwikkeling der hortspier irfMden. Bij de groot^ ff^^ v»n iongeiekten eveoseer 'blijft de heikenning en ionddrsofaeiding Eonder £<uiver physisebea gfonxislftg een #piiHB «rotum.*' fierst dan wawieer iwe de physiseke voorwaardeai bebben leeven keimeii voor het ontstaan , tek ontbrekea en liet >vera»Aepeii wn «de verschSIeiHle •^mgeliiidien m adembaiingsgerQisofaea , is faet mogelijk ona fekeneobap ie geven van de afwijkingea , die wij daeria WMrminiea , terwijl op dit gebied voorai het etreven om door het experiment 4ot >de patiic^nese dier afwij- kingen op te klimmen een kenmerk vaa de tegenrwoordige metiiode van ■ander^oek mag genoemd wordea, Op faet gebied van het oenuwetelsel viaAea we faetBolfde stf9ven, ^m door analyse van de aJutcMnatiscfae en reflexieppocemen en riekvemchtingen tot eeae aekere keimis van hunne ^Jjkiagen te gerak>en. Ook hier fee- rust het experiment, dat ^ons tot die !beaiii8 ieiden meet, «p physisefae {prottdsiagen , waardoor wij tot aretten Moor de opweikbasrheid door piikkeh., en voor hunne voortplanting of geleiding, hunne summatie of maltipKeeltiB besluiten. Eerst door de toepassing der aeo verkregen nitkomsten op de v.erscbijnfielen., die wij bij siekten op idit gebied waaraemea, k^aaiten wij itot eene heldere voorsteiliag omtreot iiaar twesen geralkea. De pathologi* ^obe anatomie reikt ons dan verder^de faKndora» waar facft experiment op idmi menach niet kan toegepast wordea, ia weveentging met de wHargeiMy- mene vefschijnselen , eene verklaiing dier andere zoo duirtere opent>aringen van de gestoorde gezondheid te geven. Langs dien weg is het mogdijk geworden bijv. om een der imeest ingowikkehle aitingen vaa ^ze geestes- werkisaamheid , de spnaak , tot een bepaald 'gedeelte der henenBn in irerband (te brengen en tot de (geneoe «aa hare ^^iiBnsflen ia «iekten op 'te klimmen. Digitized by Google REDEVOERING. 65^ VerlaDgen we nog een voorbeeld van de aanwinsten , die onze wetenschap door hare beoefening langs zniver natuarkundigen weg verkregen heeft» ik aou de oogheelkunde mogen noemen. De toepassing van de physische wetten van breking, reflexie en absorptie der lichtstralen heeft hier niet alleen tot eene mathematische zekerheid in de diagnostiek, maar ook tot eene benijdenswaardige positieviteit in de resultaten der behandeling ge- leid. Toch blijft ook die wetenschap niet bij de erkende feiten staan, maar tracht evenzeer door voortgezet onderzoek tot de wording der voor- handen afwijkingen op te klimmen. Maar waarom de voorbeelden vermenigvuldigd , waaruit ons de juistheid van die richting blijken moetP Slechts een nauwkeurig onderzoek naar hare wording^ steunende op anatomie en physiologie, kan ons tot hetken- nen en beoordeelen van ziekte leiden. En is die physiologische weten- schap niet ten slotte de toepassing van chemische en physische kennis op het levend organisme, op zijn vorm, zijn inhoud en zijne uitingenP Zij heeft ons geleerd , dat dezelfde krachten volgens dezelfde wetten zoowel het levend organisme als de ongeorganiseerde natuur beheerschen. Of wij de zwaarte- kracht in de beweging der voorwerpen buiten ons, dan in de verhouding van een ziekelijk product in ons organisme; of wij de chemische affiniteit in hare werking buiten ons op organische en anorganische lichamen, dan binnen ons op de samenstellende elementen van ons lichaam ; of wij de acustische verschijnselen in levenlooze voorwerpen, dan in onze organen waamemen, door dezelfde wetten worden stof en kracht beheerscht^ aan dezelfde ctyayxfi zijn zij onderworpen. De noodzakelijkheid van eene zuiver natuurkundige opvatting van ziek- tetoestanden vloeit daaruit voort, wanneer het hunne herkenning geldt, niet minder als die gevorderd wordl voor het onderzoek naar hunne wording. Dat opsporen van de wording der afwijkingen door waarneming en ex- periment, dat onderzoek naar de elementaire afwijking bij ziekteprocessen , naar het initiaallijden is , zeide ik , het kenmerk van de richting van onze hedendaagsche geneeskundige wetenschap. Die taak is tegenwoordig aan den wetenschappelijken geneeskundige opgelegd. De meerdere volkomen- heid der middeien van onderzoek en proefneming, waardoor onze zintuig- 9 Digitized by Google n G« D. L« HUET )i}ke waaroenung honderdvondig wordt veracherpt, maakt die taak gemakke- lijkei dan noeger. De tijd is ?oorbij\ toen de astronoom en de microacopist honne glassen aei- ven moeftten slijpen. Toch zouden we dwalen , indien we het bezit dier voorH trefielijke chemiache en phjsische hnlpmiddelen voor het ondeizoek als het eenige noodige beschoawden. Hoe onontbeerlijk ookvoor onzewaameming, zonder methodiacbe oefening in hun gebroik, zonder naawgezette overweging van de verkregen uitkomsten , zonder helderen , onvooringencHnen blik en de<* gelijke kennis is het gebruik van de beste hulpmiddelen soms nog in staat tot dwalingen te leiden. Terwijl we een Leeuwenhoek, met betrckkelijk gebrekkige microsGopen toegerust, de gewicbtigste fijnere anatomische uitkomsten zien bereiken , herft ons juist de laatste tijd geleerd , dat bet onderzoek met zooveel voortreffelijker instrumenten tot voorbarige en gewaagde» zoo niet onjuiste gevoltrekkingen kan leiden. Of is niet uit het telkens aantre£Een van mi- croscopische sporen van lagere organismen en hunae derivaten, de micro* eocci in het zieke Uchaam, door middel der tegei|woordig volmaakten instrumenten , even voorbarig eene conclusie tot hunne ziekmakende betee- kenis gemaakt, als er era verband tusischen de koiheet van '66 en de toen heerschende veepest werd gezochtP Hadden we niet evenved reden om die komeet met angst en beven te aanschouwen als nu die milliardeB iqK)ren, even zoovele zwarte stippen aan den horizon van ons bestaanP De toekomst zal leeren^ of een voortgezet ondeisoek die spoien in een even ijlen nevel zal doen opgaan als de staart van het erratisch hemelr lichaam. Toch is er veel wat ons noopt, een invk)ed vao die tal- kx>ze kiemen van lager leven op de elementaire leveneprooeesen in ons organisme aan te nemen, en in hunne aanwezigheid een bron van ziek* worden te zoeken, die ons tevens de verklaring van velerla doistere ver* schijnselen vermag te geven. Hand aan band met de voorwaarden, die tijdelijk voor het ontstaan of ontki^en dier lagere organismen aanwezig zijn, mogen we aan tijdelijk' werkende ziekteoorzaken denken ; in hunne repro- ductie en vermenigvuldiging eene verklaring van toeneming, in hunne overbrenging eene reden van voortplantisg, in hun afsterven eea bion van genezing van ziekteprocessen zoeken , en zoodoende een achakel te meer nm den keten erkennen^ die ons levea en gezond zijn aan cb ons omringende Digitized by Google REDEYOERING. Mogen we niet ook van eene dergelijke vitale concurrentie ^reken ak we de normale weefselbeatanddeelen van ons organisme door e»e woeke- lende en concurreerende ontwikkeling van Boogenaamde heteropla8ti8che of heterotopiiche elouenten uen verdringen» die aan gene het noodige voe- dii^materiaal onttrekken. en den bodem voor hunae ontwikkeling in pacht nemen? De toepaasing van de leer van Darwin op de nosologie ia echter nog te maken. Het ontstaan van de eene ziektesoort uit de andere is een pro* Ueem , dat mcm wel door hypothesen beproefd hee£t op te loaam ext waar- voor zeker aanleiding beatond in het feit van het verdwijnen van enkelM en het ontstaan van anderen , maar zonder tot de kennia der genoBe van hfit procea op te klimmen , zal ook dit atreven onvruchtbaar blijven. Niet door hjrpothesen, maar alechts door de positieve kennia van het wezen der pathofegiache veranderingen in hare acheikundige en andere verhoo- dingen, aal het m(^lijk zijn daaromtrent tot klaarheid te komen. Evenzoo ia het gelegen met de uitaluuing van het eene ziektepiooee door het andero in het organisme. Ook deze mag, gegrond op de reeds aanwes^e ervaring van uitaluiting van de vatbaarheid voor enkele pro- oeasen door anderen, waarvoor we de immuniteit voor variola door vaccine verkregen ala voorbedd willen noemen , als mogelijk aangenomen worden , maar behoefit em nader wetensehappelijk onderaoek naar de wetten, die het eese en het andere procee beheerechen en naar de «cbeikundige en andere veranderingen , die in het organiame ond^ huan^ invbed hebben piaata griiad. 9» Digitized by Google 68 G. D.. L. HUET Langs experimentelen weg valt daar nog veel te doen en wellicht zullen de resultaten van het aldus voortgezet onderzoek eenmaal tot eene vereen- voudiging van onze opvatting omtrent verscbillende soorten van ziekten leiden. Bij de parasitaire huidziekten althans zal de meerdere kennis, die wij van het poljmorphisme en de overgangsvormen der schimmels verkre- gen hebben, welke die veranderingen op de huid te voorschijn roepen, op die wijze zeker tot eene juistere beschouwing voeren. Het experiment heeft ook op dit gebied zijne rechten en aanspraken ; indien slechts de voor- waarden , waaronder de natuurkrachten werkzaam zijn , dezelfde en de ver- houdingen^ waarin zij tot uitwerking komen, overeenkomsttge zijn^ mogen wij uit de resultaten van hare toepassing buiten ons organisme tot hare werking in ons lichaam besluiten. Aan het experiment heefl; de patho- logie hare schoonste veroveringen te danken. — En het zijn niet alleen de meer bekende eenvoudige physische krachten , waarbij het experiment zich te bepalen heeft om tot eene analoge uitwerking zoowel in ais buiten het organisme te besluiten. Wanneer wij zien» dat aanhoudende prikkeling van den boomschors tot eene hypertrophie van hare bestanddeelen aanlei- ding geeft en wij ook in ons organisme door hetzelfde moment nutritieve en formatieve stoornissen teweeggebracht zien worden ^ dan hebben wij het recht aan te nemen, dat in beiden zich elementen bevinden, die onder gelijke voorwaarden tot overeenkomstige pathologische openbaringen aan- leiding geven. Wanneer wij, door overbrengingvan het product van een ziek lichaam op een gezond organisme , analoge stoornissen waarnemen , dan mogen we tot overeenkomst in de chemische verwantschap tusschen de contagieuse of infecteerende stof met de elementen van beide organismen besiuiten. Maar noch dit experiment noch die logische redenering zijn voldoende om ons het wezen van de waargenomene afwijkingen te doen kennen. Eerst wanneer de studie van die elementen en hunne verande- ringen door wijziging van voeding en groei, assimilatie en appositie, ons tot de kennis van de wording dier pathologische afwijking geleid heeft, kunnen wij zeggen die te begrijpen ^ en voor eene rationele behandeling is het begrip van het ontstaan van het proces eene behoefte, ja een eisch van den wetenschappelijken geneeskundige. Zoowel bij de herkenning als bij het onderzoek naar de oorzaken van Digitized by Google REDEVOERING. 69 siekten, en bij de studie van bare wording evenzeer als van haar verloop hebben wij ona streng aan het natuarkundig onderzoek te houden. De natuar- en scheikundige voorwaarden voor het ontstaan van afwijkingen in den gezonden toestand van ons organisme moeten daarom voortdurend het voorwerp van ons onderzoek uitmaken. Daarvoor is echter de kennis van den nonnalen toestand hoofdvereiscbte. Zonder pbysiologiscben grond- slag is geene patbologie denkbaar. We mogen bet dan ook dankbaar erkennen, dat de vrucbten van den vooruitgang in de bescbouwing en op- vatting van ziekten aan eene meer algemeen verbreide en booger ontwik- kelde pbysiologische opvoeding te danken zijn. — Daar en in de beoefening harer zasterwetenscbappen / algemeene en ziektekundige ontleedkunde , ligt tegenwoordig het zwaartepunt van de ontwikkeling van den geneeskundige , omdat van de toepassing van anatomische en pbysiologiscbe kennis alleen eene rationele geneesleer kan verwacht worden. Maar niet minder dan voor de kennis der afwijkingen van onze gezond- beid» is het streng natuurkundig onderzoek een eiscb bij de beoefeuing van de wetenscbap, die ons leeren moet onze gezondbeid te bewaren. Leert ons de pbysiologie de eischen kennen voor de normale verricbting onzer organen, voor de onbelemmerde en ongestoorde functien van ons organisme» de toepassing van die kennis is de grondslag van de hygieni- sche wetenschap. Voor het afweren van schadelijke invloeden wordt in de eerste plaats gevorderd» dat wij de normale verboudiugen kennen, waaronder een ongestoord leven en gezond zijn mogelijk is, om ten slotte door de toepassing van zaiver natuurkundige en scbeikundige beginselen de werkingvan nadeelige invloeden te neutraliseeren. Bij den bouw van eene goede en gezonde woning of verblijfplaats vloeien de voorzorgen voor toe- voer van zuivere lucbt , belder licht , afwering van den invloed van tem- peratuurwisseling, vocht, schadelijke emanatien van bodem enz. , voort uit de eischen, die men voor eene normale, pbysiologi&che functie van onze organen stellen moet. De kennis van de gaswisseling in het bloed en van de qoantitatieve en qualitatieve verboudingen, waarin die moet plaats bebben , leidt ons tot het bepalen van stoornissen in die verhoudingen. Door het chemisch onderzoek omtrent deze tot zekerheid gebracht, hebben we in de toepassing van physische krachten» volgens onveranderlijke wetten, het Digitized by Google 70 G. D. U HUET vermogen die abnormale verhoadingen te verbeteren. Hetzelfde geldt Ixj &Ddere hygieniscbe vraagstukken , de zorg voor geschikte voedingsmidd^eii en drinkwater, en bij de qnestion brukuite van den t^nwoordigen tijd» de desinfectie. Bijna meer nog bij onae pogingen ter vooiicoming, dan bij die ter geneeing van ziekten is het de taak van den wetensehappelijken geneeskundige, om tot de bron der afwijkingen op te klimmen, om de genetische* richting van onderzoek te volgen. Het is niet voldoende eene theorie gevonden te hebben> die ons oppervliJckig bevredigt en waarin schijnbaar alle feiten gepast kunnen worden, om daarop ons handekn te gronden. Het vraagstuk der ontsmetting bijv. , aal niet tot oplossing gd* bracht kunnen worden , voordat onee kennis der smetstc^n meer aekerlieid heeft verkregen; en daarvoor wordt het ondersodc naar de wording, het ontstaan van deze gevorderd. Eerst dan, wanneer de voorwaarden voor het ontstaan van epidemien en pandemi^ bekend zijn, zuUen we in ataat zijn haar onmogelijk te maken. Onze hygienische mschen worden niet volkomen bevredigd door afzondering van besmettelijken , door onttrekking van^materiaal aan den brand, maar door het voorkomen van dezen, niet door vernietiging van de smetstc^, maar door het onmogelijk maken van baar ontstaan. Daarvoor echter behoort de hygienist een mimen blik te siaan in de on omringende natuur. En werkeiijk heeft hij, op het tegenwoord^ standpunt di^ wetenschap^ niet slechts de aandacht geves%d op de atmospbeer met faare tallooze ziektekiemen , op het drinkwater met zijne organisdie en anor- ganische verontreinigingen, op het voedsel met zijne veletlei vervalsdiingenf maar tot onder den bodem dringt zijn blik door^ want ook daar aohijnt het, dat volgens bepaalde wetten ziekteoorzaken werken; -** in alle rijken der natuur treft hij werkeame krac^ten aan , wier nasporing hem tot taak ge« steld is, en van wier gebruikmaking tevens het welslagen van zijn streven ter voorkoming van ziekte afhankelijk is. De taak van den hygientst valt dus hterin samen met die van den pathdoog. Men heeft ziekte wei eens een leven onder gewijzigde voorwaar« den genoemd; toch behoeven we niet te zeggen, dat het leven bijv. onder Uimaatsverandering, in een mijngang of op de toppen der bergen geene ziekte ooodzakeiijk insluit, maar dat eent de ontoei^endheid d^ regnla* Digitized by Google REDEVOEHING. 71 tmaehe iQrichtiiigaii van ons (Nrganiftme, om die gewijzigde Toorwaardea MBcdiadelijk te maken of teoompenseeren, ziekte veroorzaakt^ of liever zelw siekte oonBtitaeert. Gelijk voor den hjgienist, die zieh tot taak mort fitelkn die wijsigingen in de omBtandigheden > waaronder wij leven , op te hefFen of te neitfmliseeren, de kennis dier ziektemomenten gevorderd wordt, zoo iB sij oofmisbaar voor den theri^ut, wieds streven het is te gemoet te komea aan de ongenoegBaamheid der bedoelde regulatoren. Het mag de tai^ siJB van den hygienist, moerassen te dempen, en de ontwikkeling van de «AlariB te bdetten , de therapeut moet faij het eenmaal opgenomen maiaria- g^ docMT verbetorde voeding of langs anderen w^ de regulatorische wer« kang herstellen; de hjgieniBt behoort het opnemen van vergiften door het drinkwater te voorkomen, de therapeut moet de reguktoren, waardoor de dinnnatie van dezen mogelijk wordt, tot meerdere werkzaamheid dwingen; wmineer het den hjgienist al niot gelnkt zij ons volkomen voor den scha- delijken invioed van temperatuorBafwisBelingen te bewaren, aan den thera- peul is de taak' (^>gelegd, de gevolgen van dien door verbetering van de r^ula^ van bk)edtoevoer, voeding en stofwisseling te bestrijden. Toch ib daarmede niet alles gezegd van den weg, waarlangs de hedendaagsche tbempie haar doel tracht te bereikra; Door het nasporen van de scheiknn- dl^e veranderingen in chis organisme, gelijk die door een onderzoek naar de produoten der stofwiBseling^ in verband met het aangevoerde voedsel of het mgevoerde middel, worden berekend, geraken wij tot de kennis van de weridng der geneesmiddelen en, door de toepassing van phjsische wetten bq het ezperimmt leeren wij die kennis uitbreiden. Wij herinneren aan dm invloed van de kalizoaten op de voeding en assimilatie aan de eene en op de hMtswerking aan de andere zijde, als voorbeeld van dit tweeledig (mdersodc en van de reenltaten langs dien w^ verkregen. Verder brengt hefc scheikundig onderzoek tot de kennis van anomalien in afscheidingen en idtBcheidingen en tot de rationele aanwending van middelen om die te verbeteren. Evenzeer als op pathologisch bekleed ook op therapeutisch gebied het experiment eene voorname plaats, en hetzij het uitga van eene geniale hypothese, hetzij het de studie beoogt van een of ander empirisch middel, langs dezen weg alleen kunnen wij tot eene wetenschappelijke uitbreiding van onze geneesmiddelleer geraken. Heeft niet, om ons bij den laatsten tijd te bepalen , op eerstgenoemde wijze het chloralhydraat en op laatstge- Digitized by Google REDEVOERING. 78 noemde de digitalis burgerrecht verkregen in het formulier van den weten- schappelijken therapeut? Laten we echter niet vergeten, dat ook het ana- tomisch onderzoek zijne rechten handhaaft^ wanneer het op de kennis van de werking onser geneesmiddelen aankomt. Nog immer heeft onze geneea- middelleer tal van middelen aan te wijzen, waarvan de werking proefhou- dend bevonden is, zonder dat wij eene juiste kennis hebben van de wij- zigingen, die zij in ons organisme teweegbrengen. Eerst in den lateren tijd, bij de volmaking van de hulpmiddelen van het anatomisch onderzoek, is het streven wakker geworden , om langs dien weg wijzigingen in de samen- stelling van de elementaire organen en weefsels onder den invloed van derge- Ujke middelen aan te toonen. Alzijn de resultaten van het onderzoek» langs dezen weg minder bevredigend geweest, dan die langs experimenteelen weg verkregen, toch mag gene niet worden verlaten. De Iherapie heeft ten allen tijde, behalve van middelen, vreemd aan de samenstelling van ons organisme, gebruik gemaakt van die, welke als integreerende bestanddeelen daarin optreden. Nimmer echter hebben deze zulk eene uitgebreide en algemeene toepassing gehad als in den lateren tijd, sedert men op meer wetenschappelijke gronden begonnen is hunnen invloed na te gaan. Het behoeft geen betoog, dat het pabulum vitae, de ons omringende lucht^ niet alleen door hare chemische samenstelling , maar ook door hare verschillende dichtheid, hygroscopische verhoudingen , hare temperatuur en beweging, evenzeer als het water door zijne physische en scheikundige eigenschappen voor onze voeding en stofwisseling van het grootste belang zijn. Het is de taak van de diaetetiek in uitgebreidere opvatting, om de voorwaarden te. regelen^ waarop van deze middelen moet gebruik gemaakt worden. AIs diaetetische middelen behooren zij echter ook tot het gebied van den geneesheer en we begroeten met vreugde de po- gingen, die meer en meer langs wetenschappelijken weg gedaan worden om hunnen invloed en werkzaamheid als geneesiniddelen te bepalen. Zoo« wel de ezperimenten met gecomprimeerde lucht en met water van lage temperatuur» als de waarnemingen omtrent den invloed van klimaatveran- dering bewijzen voor het streven naar een wetenschappelijken grondslag. Hoewel er op dat gebied nog veel wankeling wordt waargenomen , en voor 10 Digitized by Google W a. D. L. HUET bertzeftfde envel nu «ens ^sdereizen om «den wille van eene ^ochtrijke BtoMM» T^heer, dan weer hDogepe bergtoppen om honne absolnte «en irelatiafe 'drooge lacht worden aanbevolen , mogeB we toch verwachteo, dat er iiadere -termen znllen gevonden worden voor een veFgelijk en dat de juiete veshoadin- -g^n , wnarin de sieke mensdi evenals de geaonde iten opzichte van faet hom omringend medium behoont te verkeeren , door voortgeiet ondeiBQek «ailien 'aangetoond worden. Zonder x>ns los te maken van grc^ empirisdie be* .scfaouwingen en ons te ontdoen v&n vooroordeelen of valacfae tbeoriedn, 2al iiet echter op bet gebied der diaetetiek evenmm als op dat der hygiane, ^atbognosie ef tbevapie gelukken eene schrede verder ite komeo. Op t^lke van deze behoort de onderzoeker, volgens le^ische redeneeriAg ea 'gdleid door physiscbe waameming, zijn weg te wlgen. Dan eerst .zal het hem gelukken uieuwe schakels te vinden van de keten^ die al het 'bestaande verbindt en die ook den zieken mensch in eene ona^ebroken betrekking met de buitenweield hoadt. Die taak rust op den wetenacthap- pelijken geneeskundige. Maar hij staat niet alleen in «d tegenoiver de nataur ; hij leeft en verkeert in de groote maatschappij ; misscbien meer dan eenig ander natuuronderzodcer komt liij in voortdurende wrijving met alierlei sociale belangen en verhoudingen , die hij ter harte te neizien heefit, waarin hij deelen moet om die te begrijpen. Zij Brjn faet, die dibwerf zijn ingrijpendst bandelen besturen en faem zulk eene gewichtige phats in de maatschappij doen bekleeden. We beboeven ons alechts de taak TBU den gerechtefijk-geneeskondige en van den krankaiMugenaists vocff oogen te brengen, om doordrongen te worden nran de noodzakelijk* heid^ ^dat hij aan wetenscfaappelijk onderzoek ook eene menschkundige ontwikkeling pare. In zoavele gevallen , waacin door zijn toedoen de buN ger van bet kostbaarste aller bezittingen, van de vrijhnd Ican beratfd woirden, moet acfater de vemntwoordelijkfaeid voor de mc^even daartoe, die faij draagt,^ eene wet^iecfaappeUjke overtuiging en het bewustzijn «taan van op goede gronden in het belang vaa de hem toevertBoiiwde peraonen of van de maatschappij te faandelen. Eerst wanneer faij aacfa tegenover zicfaz€ilven volkomen verantwoovd voelt, ,zal faij dc •verantwoordelijkfaeid tegenovor de tnaatscfaappij kunnmi diagen. Hoe zal de gereofatelijk-^geDeerioDn^Uge, faij de vceeselijke of leedere Digitized by Google RBDEV0BRIN6. 7fr magstakkcni, die faij te booordeeleB en te besliaBen heeft m waarbij de OBT vaaf a^e imdebargerB op het spel staat, met toUe ovieriiaiging eene oittspraQrk kunnen' dora^ 200« dese niet gerogeteuiid \vordt dofir eene om- vangrijke' kennis^ en aek-ere wetensebap P Wotdt er niet even grootfi sdierp- zinnigheid tds degelijke kennis van hem gevorderd in alle vakken dec natanrwetenacfaap, wanneer het geldt een oordeel te vellen, nu eens over. de beteekeniff van het aantreffen van minimale vergiftshoeveelheden , dan weer over de vraag of eene vrucht levend of dood ter wereld gebraeht werd', of er moord dan zelfmoord gepieegd i», o£ eene wond ala dooddijk ofmet beBchouwd moet worden en aoovele andere van: de moeilijkste vraag* stnkken? YeseiRcfat niet de beantwoording vaa de vraag naar de toeref» kenbaarheid van de schuld eens misdadigerB eene^ diepe pBychobgiBohe studie, gegrond- op langdurige waameming en ondervinding ? De psTehia^ tep kan het getuigen^ dat^ ook op zijn gebied Bleohts menschenkennis in den mimsten, dus ook in wetenschappelijken zin tot juiste beoonleeling en behandeling van de afwfjkingen van de normale fuoctie kan leiden; vooral in weteoschappelijken ain , want ook op het gebied der zielswerkzaamheid faeersofaen wetbsn , waarvan wij de openbaringen door onderzoek en expe* riment moeten naBporen^ om tot hare kennis door te dringea. Schoon bet experiment op dit gebied nog sleofats weinige scfareden telt, faeeft het toch ook daoT' zijne reehten bewezen. Door zijne toepassing en door het volgen der genetische riehting bij 'tonderzoek, doop faet nasporen van de langzame ontvouwing der zoogenaamd psjchische vermogens en eigenschap- pen, inverband metde ontwikkeling- van depsychiscfae organen, zoowel bij lagere als faoogere wezenB, zal de weg voor eene wetenschappelijke^ psy^ cfaoiogie, ontdcian van faare metepfajBisehe en philoBopfaisohe bespiegelin- gen* kunnen gevonifen worden. Dn wij hebben het recfat aan te nemen, dait de pBycfaisehe nitingen. vafn den mensofa evenzeer door we4ten befaeerBGh& worden, indien wij den standvastigeii invloed van faerediteit, voorbeeld, ge^ weonte gadeslaan. Ah wij, vooral brj afwijkingecr op dit gebied, db> pBjefaiBcfae uitingen bij mear en minder ontwikkekten waaarnemen en^ ver^- gelQken', en dbn^ kring van denkbeelden bij beideff onder d^n invfoed zieii' van den' aard' der zintaiglijke en intalleetuele indrukhdn die> nj ontvingen, dan doat zich' de affaankeKjkheid d^^ pBycfaiscfae werkzaamfaeid van dB* 10* Digitized by Google 7ft G. D. L. HUET sociale buitenwereld levendig aan ons voor; dan wordt het duideUjk^ dat ook de psychische mensch in innig verband staat met zijne omgeving, dat hij door deze in den regel meer beheerscht wordt ^ dan die zelf beheerscht. De rustige natuur en stemming van den landbewoner steken even scherp af tegen den beweeglijken en levendigen aard des stedelings, als de afwis- seling van indrukken» die den laatste tot voortdurende geesteswerkzaam- heid prikkelt tegen de monotonie van de indrukken, die de eerste ontvangt. ^ Die afhankelijkheid van de indrukken, die wij ontvangen» moeten wij ook bij de onderkenning en behandeling van psychische anomalieen aan- nemen en in 't oog houden. En wordt er niet eene uitgebreide men- schen- en wereldkennis gevorderd, om dien invloed van sociale toestanden en verhoudingen te kunnen schatten en wegen? Het i^nil humani a me alienum puto'' moet de spreuk van den geneesheer zijn, die zijne taak emstig begrijpt en opvat, maar opdat die niet als bij den griekschen wijsgeer het verwijt van bemoeizucht opwekke, wordt er van hem die eigenschap gevorderd zoo eigenaardig door het woord takt aangeduid. Die is het welke hem als met voelhoorne voorziet, om zich overal in de maatschappij veilig en gemakkelijk te bewegen, die hem in staat stelt, zoowel met hooger als lager op de maatschappelijke ladder staanden te verkeeren, en overal het wetenschappelijk prestige met zich te voeren» dat hij moet uitoefenen, wil hij niet vruchteloos werkzaam zijn. Want ziet, hij zij niet alleen de man van wetenschap, van kennis> van ervaring, hij zij niet alleen ziektekundige , hygienist, therapeut, psychia- ter^ niet alleen een sociaal ontwikkeld man, hij zij meer dan dat alles, hij zij bovenal mensch. Tegenover de moreele eischen, die aan hem ge- steld worden en die den arts zulk eene eigenaardige plaats doen bekleeden in de maatschappelijke toestanden, waarin hij geroepen wordt^ nu eens om raad, of hulp, of troost te geven, dan weder om advies of oordeei uit te brengen^ behoort hij allereerst humaan te zijn. Wie onzer herin- nert zich niet in de delikaatste of emstigste oogenblikken zijns levens met den geneesheer in betrekking geweest te zijn en hoevelen zullen dau nog, al of niet erkentelijk , maar in elk geval diepvoelend zijne beteekenis in die oogenblikken erkennen en mij toegeven, dat het niet alleen zijn taak Digitized by Google REDEVOERING. 77 is wetenscfaappelijk geneesheer te zijn, maar ook rein menschelijke deug- den te ontvouwen en , waar hij vermag , troost of verlichting van zielelijden te brengen. Ja, verder dan tot den lijder strekt zich zijn invloed uit. De groote menschenkenner Thackeray heeft het in een zijner voortreffe- lijkste romans gezegd: //It is not only for the sick man, it is for the sick man's friends that the Doctor comes." Dat woord moet de aanstaande geneesheer zich in 't oor knoopen , want niet alleen hangt daarvan de wel- dadige invloed af, dien hij als geneesheer vermag uit te oefenen^ maar ook de voldoening, die hij zelf van de uitoefening van zijn beroep zal smaken. ^ 6. T. I Wanneer ik de taak van den geneesheer zoo breed heb uitge- meten, ik deed het, omdat het mijne overtuiging is, dat die taak zoo breed, zoo ruim moet opgevat worden, wil de geneeskundige zich voor eenzijdigheid vrijwaren en niet in specialisterij verdwalen. Het ligt volstrekt hiet in mijne bedoeling de beoefening met voorliefde van een of ander onderdeel der geneeskunde onder dien naam te veroordeelen. Inte- gendeel, ik acht het wenschelijk dat elk studerende zich een onderwerp van speciale studie kieze, maar dat hij daarbij den samenhang met het geheel niet nit het oog verlieze en zijn horizon niet beperke tot het kleine veld, dat hij zich ter bijzondere bearbeiding gekozen hebbe. Maar waarom zoa ik hier voor die ruimere opvatting meer woorden verliezen. Is de huldcf in deze academiestad aan Boerhaave gebracht niet het zinnebeeld van de huldiging van zijne richting, van zijn geest, die zich door veelzij- digheid kenmerkte? Zijn voorbeeld zweve den clinicus voor oogen, maar het beziele ook den aanstaanden geneesheer bij zijne studie. Wanneer deze de uitstekende hulpmiddelen , die het onderwijs aan de Leidsche Hoogeschool tegenwoordig aanbiedt, vergelijkt met de voormalige, dan heeft hij stof tot dankbaarheid voor den vooruitgang» die hem den weg, eertijds zoo bezwaarlijk en oneffen , gebaand heeft. Wanneer hij de vruch- ten slechts aan te nemen heeft, die hem toegereikt worden uit de welige gaarde van wetenschappelijke inrichtingen , als de hier bestaande anatomische en physiologische en pathologische werkplaatsen, wanneer hij slechts een Digitized by Google 7» G. D. L. 9UBT willig oor te leenen heeft aan de uitstekende kiisische , medieehe^ chirar* gisebe en obBtetrische lessen, wanoeer hij alecht» deo blik rondom ziofa behoeft te slaair^ om ook op hygienisoh gebied, als het den bouw van een gastfaQis of de toepasaing vani een reinigingsstelsel bebrefit, Leiden een' eersten rang te zien innemea, dan mag het lot van den geneedcundigeo aoademieburger tegenwoordig daar benijdenswaardig genoemd worden; dan wordt hij doordrongen van het gewicht dier veeleijdige opvatting zijnep studie, en van de noodzakelijkheid om de genee-skunde ale niastuurwetenschap te beschou-wen en haar in verband m«t alle andere natuurwetenschappen te beoefenen. Edel Groot-Achtbare H«H. Curatoren d^ Leidache Hoogesriiooi! Groei en onverwacht was voor mij het blijk van vertrouwen in mij gesteid, toen ik. door u voor het hoogleeraarsambt aan deae Hoogescbool werd vooige>- doagen. Groot, als ik de taak die mij is. opgedragen ovensie, als ik aaO' mijne voorgangers denk, en ik mij geroepen zie die breede rij vao' groote mannen te moeten vervolgen ; onverwacht voor mij , die in de aitoefening: van de praktijk in het buitengasthuis te Amsterdam nimmer eene trede voorzag, die mij hoqger zou doen stijgen en tot deze meest bedijdenswaar^ dige betrekking den w^ kon banen. Wat waa het, vroeg^ ik ncij af , dat' u aanleiding gaf , mij uit den praktiscben werkkring, dien ik mij gekozen' had en waarin ik sedert zoovele jaren reeds werkzaam wae^ dat ik* mij' voorstelde dien niet meer te zullen verlaten, tot: zooveel ruimw*, «loveel gewichtiger^ zooveel moeilijker taak te roepenP Geen nederigbeid, maar jiiiste zelfschatting verbiedt mij aan te< nemen, dat mijne' geringe ver^ diensten tegenover de wetenschap de drijfveeren>kQnnen geweeat zijn^. Wes het wellicht de goede naam , die van dat gasthaia uitging*^ tseii het dfk de oefenschool bekend werd van mannen^ die, deeen^ hier, de aoder' elders met reeht fier konden zijn op hunne verheffiag tot beb hoogleeiwrsambt; VAD mannen^ die in hefc volb besef vao' hunoe wetenachappelijke beteeke^ nis, met vastheid en zelfvertrouwen konden optredeir, van> manneii alfr^ Miquel, Schroeder van der Kolk, Sohneeveogtt, SehrantP WcM^ de llMilste Digitized by Google REDEVOERING. 79 Hi den te korten tijd van zijne werkzaamheid aan deze Hoogeschool voot de weteneohBp, voor het onderwijs, voor zijne leerlingen geweest is, ik behoef het U niet in herinnering te brengen: zijn aandenken ligt nog te versch in het gehengen. Maar hoe hij 't geworden is, hoe hij door vol- hafdende atndie, door ernstig onderzoek en nauwgezette waarneming die wetenechappelijke vorming bereikte, waarvan de herinnering overbodig is, daarvan getuigde het arbeidsveld^ waarop hij voor mij werkzaam was. In zijne aanteekeningen van pathologischen en pathologisch anatomischen aard , nog in de archieven van dat gasthuis bewaard, werd het mij vergund de welsprekende bewijzen van deze terug te vinden. Aandoenlijk was voor mij y bij het lezen van zoo menige uitgewerkte ziektehistorie of iijkope- ningsverslag van zijne hand, de gedachte, geroepen te zijn om zijne taak evenals daar ook hier te zullen voortzetten. Nog duidelijker besef ik thans mijne minderheid , wanneer ik denk aan den Hooggeleerden Suringar, dien ik geroepen ben te vervangen! Zal het niet voor mij eene moeilijke taak zijn, zijn veelomvattende kennis en wetenschap nabij te streven en zijn gemis voor het onderwijs te vergoeden? De veelzijdigheid , die men van den wetenscbappelijken geneeskundige mag vergen was in Suringar zoo uitstekend verpersoonlijkt , dat het niet ihA mogelijk sijn zal, zijn gemis immer geheel onvoelbaar te maken. Zijne rijke ervaring en menschenkennis ^ door langjarige ondervinding gerijpt, zrjn helder inzicht en diepe blik, zijne wetenschappelijke kennis*, uitgebreid door historisch onderzoek, zijne gaven voor het onderwijs zullen door mij meit kannen wcMrden geevenaard. Vanwaar dan de moed , Edel Oroot-Acbtbare Heeren , om die taak mij ddor u toevertrouwd op mij te nemenP Eensdeels vond ik steun in de zekerheid, dat de vele jaren van mijne werkaaamheid aan een groot gasthuis voor mijne ervaring niet onnut zijn geweest , dat het rijke en zoo verschil- Iiende materieel, hetwelk mij daar t^ waarneming geboden werd, niet zonder vrnchten af te werpen aan mijne voortdurende observatie was on- derworpen. Meer steun echter vond ik in het vertrouwen op uwe wel^ willendheid, op nwe beproefde zucht tot medewerking waar het de belan- Digitized by Google »0 ' G. D. L. HUET gen van het onderwijs geldt. Heeft deze Academie^ bij de ve]$ bewijsen die zij van uwe krachtige» invloedrijke en vruchtbare werkzaamheid ten haren nutte reeds mocht ondervinden, niet bovenal in de bevordering van het klinisch onderwijs een welsprekend blijk aan te wijzen^ nu Leiden eene nieuwe inrichting voor ziekenverpleging en behandeling bezit, als een dier onschatbare en onmisbare hulpmiddelen voor de bestudeering van ziek- ten en zieken. Dankbaar mag zij het erkennen onder de bescherming van uitstekende mannen te staan, en weldadig is de gedachte te mogen arbeiden aan eene school, die aan uwe zorgen is toevertrouwd. De overtuiging van ondersteuning bij u te zuUen vinden, wanneer het de bevorderiug van het onderwijs betreft, zal een prikkel wezen voor mijne werkzaamheid. U de verzekering te geven van den ijver^ die mij bezielt, van den lust om het in mij gestelde vertrouwen niet te beschamen en u daardoor het krachtigste blijk van mijne erkentelijkheid te geven, is mij eene behoefte. Hooggeleerde Heeren, geachte ambtgenooten , Hoogleeraren dezer Hoo- geschooll Eene zonderlinge gewaarwording is het voor mij, u ambtgenoo- ten te mogen noemen en mij in het vervolg in dien breeden kring te mo- gen scharen, die mij immer zulk een eerbied heeft ingeboezemd. Met schroom zal het zijn, maar de zekerheid, dat de wetenschap banden legt waar die vroeger ontbraken, dat eenheid van streven, de drang naar waarheid u en mij vereenigen zal, geeft mij moed. Toch zal geen over- moed mij ooit uit het oog doen verliezen, welke plaats ik in uw midden moet innem^n. Wanneer ik zoo even voor de eenzijdigheid in studie waar- schuwde, het was met het oog op al de vakken van wetenschap, die aan deze Akademie beoefend en onderwezen worden, door wier overweldigenden omvang zoo licht het tegenovergesteide zou kunnen worden teweeggebracht van hetgeen men van eene universitaire vorming hoopt en verwacht, terug- trekking tot een enkel onderdeei van speciale studie in plaats van veelzij- dige ontwikkeling. De punten van aanraking van die vakken onderling zijn vele. Dat ook velen mogen zijn de aanrakingspunten tusschen hen die ze onderwijzen; daaruit zal voor de studeerenden de noodzakelijkheid en wenschelijkheid van wrijving en toenadering tusschen studiegenooten ea niet uitsluitend vakgenooten duidelijk worden, die hen voor die eenzijdig* Digitized by Google REDEVOERING. Sl heid in opvatting en richting bewaren moet; en bovenal zal daarbij desoli- dariteit voor haar welzijn tasschen ons, leeraren dezer Hoogeschool, worden bevestigd. De overtuiging dat wij allen haren bloei moeten bevorderen, doet als van zelf eene toenadering geboren worden, waaruit ik den meest weldadigen invloed voor mij verwacht. Ik beveel mij daarbij in uwe toe- genegene hulp en ondersteuning aan. Bovenal heb ik dien atexm noodig van u, Hoogleeraren in de natuur- en geneeskundige wetenschappen. Toen ik in den aanvang dezer rede eene poging deed om de richting, die ons wetenschappelijk werken nemen moet, te bepalen» had ik slechts in woorden over te brengen^ wat ik in uw voorbeeld mocht aanschouwen. De streng natuurkundige methode door u bij uwen arbeid en bij uw onderwijs gevolgd, heeft tot glansrijke resul- taten geleid. Aan de vruchten kent men den boom en waren gene bevor^- derlijk aan de wetenschap, deze toonde levenskrachtig te zijn. Diep ge- worteld en bestand tegen de stormen zal die tronk de eeuwen trotseeren^ want hij staat op vasten bodem, op den grondslag der waarheid. Een weinig aarde aan te dragen om zijn stevigheid te verhoogen, zijn voeding en groei te bevorderen, zal mijn streven zijn en mijn roem. Helpt mij daarbij, en laat het mij steeds gevoelen, dat de steun, dien de genees- kunde van hare zusterwetenschappen behoeft, haar ook geboden wordt, wanneer die wordt ingeroepen. En daartoe zal ik een ruim gebruik maken van de vriendschappelijke en welwillende gezindheid^ die ik sedert vele jaren reeds van U mocht ondervinden. In de verschillende betrekkingen waarin ik vroeger tot de meesten uwer stond, heb ik de ervaring opge- daan van overeenkomst in ons streven. Dat diezelfde eenheid van inzichten en overeenstemming in de wetenscbappelijke beginselen, die ons werken en handelen leiden moeten, ook den grondslag moest leggen tot eene vriend- schappelijke verhouding tusschen u en mij, ben ik gelukkig te mogen erkennen. Dat ik die op den hoogsten prijs stel en er roem op draag, wil ik hier openlijk verklaren. Ik zal er steeds naar streven die te behou- den en beloof mij daarvan ook voor mijne wetenschappelijke werkzaamheid de rijpste vruchten. Inzonderheid is dit het geval tegenover u, in wiens vriendschap ik mij het langst mogt verheugen^ geachte Hejnsius! Het is vele jaren geleden; 11 Digitized by Google 82 6. a L. HUET dat ik geroepen werd u in uwe toen nog praktische werkzaamheid , als stadsgeneefiheer^ te assisteeren. Hoe verschillend is thans onze verhouding. De beoefening der wetenschap heeft u van uwen praktischen werkkriog afgeleid, maar de voldoening, die gij smaken moet aan uwe coeping zoo volkomen te b^ntwoorden moet u ruimschoots scbadeloos gesteld hebben voor het stoffelijk voordeel dat u in eene andere richting was weggelegd. Ik wil mij dat tot voorbeeld nemen en mij de wetenschappelijke beoefening der geneeskunde hoofdsakelijk tot taak stellen. Daarvoor behoef ik echter uwe medewerking bovenal. Ik heb het gezegd: zonder physiologischen grondslag is geene pathologie denkbaar; vergun mij dan, niet slechts in het belang van het onderwijs, maar ook in 't belang van de uitbreiding van mijne eigene kennis te rekenen op uwen wetenschappelijken steun , gelijk ik staat maak op uwe voortdurende vriendschap. 