title: Annales Academici / Hagae-Comitis
creator: Rijksuniversiteit te Leiden
text: Door eenvoudige beginselen leert hij de inrigting en de werking van een werktuig verstaan, en trekt van die kennis elk oogenblik partij, als hem eenig nieuw werktuig wordt getoond, of als hij er eenige beschrijving van aantreft. Hij leert er door, waarop men bij de werktuigen in het alge- meen letten moet; welk innig verband er bestaat tusschen de kracht, die men moet aanwenden, en de uitwerking, die men er door kan verkrijgen. En is het nog noodig op andere wetenschappen te wijzen? De wetenschap heeft het dierlijke ligchaam onderzocht en geeft in bevattelijken vorm ver- slag van wat zij heeft aanschouwd. Zij leert de zamenstelling der plant , en ontelbare feiten, die ons de plant in haar leven leeren begrijpen. Daar- door wordt de kennis, die vereischt wòrdt om zieke dieren en, voor zoo `~ REDEVOERING. 323 ver de wetenschap heeft onderzocht, ook zieke planten te genezen, niet alleen aanmerkelijk uitgebreid, maar wordt ook de kennis ruimer en uit- gestrekter omtrent-de wijze, waarop men de gezondheid van dier en plant het beste schraagt en onderhoudt. En zou het nog noodig zijn, daarvan het hooge gewigt aan te toonen? Ik zou van het geduld mijner toehoor- ders te veel vergen als ik het hier aangestipte nog verder ontwikkelęn ging, en ik meen ten slote het besluit te mogen trekken, dat een prak- tisch landbouwer wel degelijk zijn voordeel kan bevorderen door gebruik te maken van zuiver wetenschappelijke onderzoekingen , zoowel op het ge- bied der natuur, als op dat der staathuishoudkunde,. die hem zoo menige bruikbare kennis verschaft. -Maar voor ik hiervan afstap, nog eene aan- merking weêrlegd, die meermalen is gemaakt. De praktische landman, de boer kan immers zelf niet op wetenschappelijke wijze onderzoeken? Die aanmerking is volkomen juist, en niemand, die het ernstig met de ont- wikkeling van den landbouw meent, zal dit tegenspreken. - Maar toch kan de praktische landbouwer in zoo menig opzigt gebruikelijke handelwijzen veranderen, wijzigen en verbeteren , door raadgevingen, die alleen de weten- schap hem doet, op te volgen , dat hij zelfs reeds daarmeê alleen de han- den vol genoeg zal hebben. En al schonk hem al zijne wetenschappelijke lectuur niets anders dan dit, dat hij de methode van onderzoek, in de wetenschap gebruikelijk, begreep — dan reeds zou er veel en zelfs zeer veel. gewonnen zijn. Hij moet er zonder ophouden naar trachten zich rekenschap af te leggen. van elke zijner handelwijzen. Heeft hij zich daarop toegelegd, dan eerst zal hij er dikwijls over kunnen oordeelen of zij goed of verkeerd waren, en dan is er eerst hoop op verbetering. Er is nog iets ter behandeling overgebleven , waarover tot nog toe niet dan ter loops gesproken is en dat hier- het best behandeld wordt, namelijk de beschuldiging door den beoefenaar van wetenschap gerigt tot de prak-` tijk. Zij eischt zegt hij van mij veel meer dan ik in staat ben te ge- ven; zij vraagt onbepaald, en tast somtijds wel eens in den blinde rond, zij verlangt dan dat de wetenschap hare scheeve opvattingen tot klaarheid , tot helderheid brengen zal, dat hij haar regtstreeks de middelen zal aan- wijzen om dat te verkrijgen, waarvan zij zich zelve nog niet eens eene dui- delijke voorstelling heeft gevormd. En soms eischt zij onredelijk het 41* 324 L MULDER onmogelijke. Op een ander zeer overeenkomstig gebied wil ik dit met een voorbeeld toelichten. Er is mij een geval bekend van een fabriekant , ` die in zijne suikerraffinaderij bezwaar ondervond met het gebruik van bloed. Hij begaf zich tot een scheikundige en verlangde raad niet alleen, maar ook eene zelfstandigheid, die het bloed in zijne werking vervangen kon. Had hij nu eenige wetenschappelijke kennis omtrent zijne fabriek gehad , dan zou hij geweten hebben, dat de wetenschappelijke techniek het bloed ` voor een bepaald doel in suikerraffinaderijen beter dan eenige andere vroeger gebruikelijke zelfstandigheid heeft gekeurd. Het was dus niet mogelijk hem eene stof aan te wijzen, die hij met evenveel voordeel als bloed ge- bruiken kon. En — hij begreep zoo weinig het dwaze van zijne vraag , dat hij het der wetenschap tot schande toerekende, dat zij hem niet on- middellijk eenige andere stof had aan de hand gedaan. Evenzoo is het dikwijls op het gebied van den landbouw gelegen. Zonder zelf goed te hebben waargenomen , werpt men den wetenschappelijken man vragen `voor de voeten, tot welker beantwoording hij gegevens noodig heeft, die de praktische landbouwer hem had moeten geven en die deze niet geven kan, omdat hij ze niet kent. En wordt den praktischen landbouwer dit onder het oog gebragt, dan wijt hij het der wetenschap, dat hij zelf eene on- doordachte vraag gedaan heeft. Als de praktische landbouw beter geves- tigd was, als de praktijk beter had waargenomen en vergeleken, en eene betere methode had gevolgd — waarlijk de wetenschap zou häar nog on- eindig meer hebben `voortgeholpen. De praktijk had over heel wat om- | standigheden licht kunnen verspreiden, wat de wetenschap boven alles noodig heeft, en voor een zeer groot deel alléén van de praktijk ontvangen kan: Zoo heeft dus de wetenschap regt zich over de praktijk te beklagen , als deze er over jammert, dat zij der wetenschap te vergeefs om hulp heeft aangeroepen. En het middel van herstel, van verbetering ligt niet verre. Eendragtige zamenwerking van wetenschap en praktijk en van praktijk en wetenschap. De wetenschap leere van de praktijk, dat men nooit uit eenige weinige op zich zelf staande gegevens algemeene besluiten mag op- maken, en de praktijk neme van de wetenschap hare methode over, en verzamele feiten, neme die onbevooroordeeld waar, wikke en wege ze tegenover elkander, en zij boven alles waarheidlievend. De wetenschap REDEVOERING. 325 geeft u hare uitkomsten in maat en in-gewigt. Haar resultaat is heilige waarheid! Voor zoover zij het een of ander nog niet heeft leeren ken- nen, zegt zij er dit met nadruk bij. En doet de praktijk dat ook alzoo? Geeft zij w hare beweringen ook in maat en in gewigt? En als zij dat doet, zijn dan die bepalingen met geweten verrigt, of zijn zij'ruw en ver- dienen zij dus weinig of geene achting? Wel weet ik, dat er uitzonderin- gen bestaan — maar, waar is het in het algemeen, onomstootelijk waar, dát. de wetenschappelijke man alle reden heeft zich te beklagen over de , weinig geordende feiten, die de praktijk hem aan de hand doet, en even waar is het ook: dat de praktijk daarom meestal zoo veel bezwaren vindt `n wetenschappelijken raad, omdat zij niet gewend is, met maat en ge- wigt, met: geweten te werk te gaan en de voorschriften haar derhalve meestal veel te uitvoerig, veel te lastig, veel te omslagtig toeschijnen. Maar reeds straks maakten wij de woorden van SröckmarDT tot de onze en stemden volmondig toe, dat ook de wetenschap soms veel te ver is gegaan en soms nog wel gaat. Dat kan moeijelijk worden ontkend. Maar wij hebben immers van den praktischen landbouwer slechts. verlangd, dat hij zich algemeene kundigheden eigen maakte in die^wetenschappen , waar- van hij partij trekken kan? Hij behoeft geen scheikundige, geen staat- huishoudkundige te zijn, maar hij moet er toch zooveel van hebben opge- daan, dat hij niet zonder eenig bewustzijn in zijn bedrijf te werk gaat. En voor elk een, die zich landhuishoudkundige noemen wil, is dit boven alles wenschelijk. : „n Wie den landbouw slechts als handwerk drijven wil, leere de mechani- „sche handgrepen, hij ploege, zaaije, oogste, dorsche, verkoope en ver- utere, zich niet bekommerende over de krachten der natuur, die dit alles n bewerken, en nog veel mindẹr er naar strevende , om deze krachten zelve „tot één bepaald doel aan te wenden. Hij worde oer en kan een zeer „nuttig lid der burgelijke maatschappij worden, maar hij bestempele zich „niet met den naam van landhuishoudkundige. Die evenwel zich ontwik- „kelen wil als iemand, wien de landbouw meer geldt dan enkel als eene „machine, die men naar-deze of gene bepaalde rigting beweegt, om een „uitwerksel te verkrijgen; die de krachten der natuur kennen, onderzoe- „ken, begrijpen, en voor zoover het in des menschen magt ligt, ook leiden 326 L. MULDER „leerėn wil — hij moet een anderen weg inslaan; hij moet theorie en n praktijk gelijkelijk beoefenen, d. i. met andere woorden, hij moet zich v wetenschappelijk ontwikkelen.” Zoo schreef de in Duitschland alosianié: bekende Srurm en teregt. . En behalve al het reeds opgenoemde, is de wetenschappelijke beoefening van den landbouw van onbegrijpelijk een invloed op zijne ontwikkeling als mensch. Want de beoefenaar van wetenschap streeft naar waarheid met rusteloos pogen, en past dat zelfde streven op elk gebied toe, waarop hij zich beweegt. Hij onderzoekt alles met geweten, en brengt zulks ook op geestelijk gebied over. Daar wikt en weegt hij ook en wordt dus ook in zijne handelingen als mensch beter. Bovendien verruimt hij door het ge- not, dat de natuur en de loop der dingen hem onophoudelijk verschaft , zijn blik, verheldert zijn verstand, en brengt-in zich zelven dus ook het hoogere doel van zijn geheele bestaan meer en meer tot bewustzijn. Hij gevoelt zich, ofschoon hij zich voortdurend tusschen‘ stof beweegt, los daarvan; hij leeft in den waren zin des woords voor een beter leven, en verwijdert zich meer en meer van het dierlijke, dat hem aan de aarde, aan de stof verbindt en niets meer dan middel is, em zeker geen doel, om zijn onstoffelijk bestaan te veredelen en te verbeteren.. En dit wenschen wij dan als eindbesluit uit het medegedeelde getrok- ken te zien, dat de weg ter bevordering ván de toepassing van weten- schap op landbouw, door elken prakticus en geleerde zal gezocht worden nu en in de toekomst, in de verbinding van praktijk met wetenschap en van wetenschap met praktijk: Gaat men op deze wijze met vasten wil en een stalen ijver te werk, voor geene hinderpalen , hoe groot zij ook zijn mogen, terugtredende, en steeds één enkel hoog opgehangen doel zonder ophouden in het oog houdende, dan zalʻeenmaal het menschelijk geslacht een landbouw bezitten, die steunende op de onwrikbare grondslagen van toegepaste wetenschap, de grootste weldaden schenken zal. © HI. En'`op welke wijze zal nu het geschikst worden te werk gegaan, om den invloed van wetenschap op de praktijk en op het leven krachtig te REDEVOERING. 327 doen gevoelen? Welke middelen kunnen en mogen daartoe worden te baat genomen ? -~ „Het groote en eenige middel om aan den Nederlandschen landbouw „die gewenschte en noodzakelijke ontwikkeling te schenken, is het alge- „meen verbreiden van kennis en wetenschap. Leert den landbouwer inzien „wat verkeerd is in zijn bedrijf, maar stelt hem dan ook tevens in de n gelegenheid, door onderwijs en het geven van voorbeelden, om dat betere „te vinden. Want allen, die den landbouw en de landbouwers kennen, ` nzijņn overtuigd, dat akkerbouw, veeteelt en boschbouw zich niet aleen „n door eigen ontwikkeling en door den drang der omstandigheden zullen „ verbeteren, en dat men deze, in allen gevalle, gemakkelijker en spoedi- uger tot het beoogde doel zal leiden, door hun den weg aan te wijzen, „n dien zij te volgen hebben, en door hun de hulpmiddelen te leeren ken- „nen, waarmede die nieuwe weg veilig en zeker kan worden bewandeld.” En Srarne heeft volkomen regt. Verspreiding van kennis, van nuttige, eenvoudige, bruikbare kennis onder den landbouwenden stand van die wetenschappen, van welker toe- passing hij onschatbare voordeelen kan trekken; verspreiding door onder- wijs en lectuur — zietdaar M. M. H. H. wat boven alles wenschelijk is, — En het mag een allezins gelukkig verschijnsel in onze dagen heeten, dat werkelijk in dien zin reeds veel is tot stand gekomen, aan welks moge- lijkheid men vroeger zelfs volkomen getwijfeld heeft. De ondervinding heeft het bewezen, dat het onwaar is, dat de praktijk het oor sluit voor weten- schappelijken raad, maar het was natuurlijk, dat zij dat eerst heeft leseren inzien, toen haar-eenige weinige feiten op eenvoudige wijze waren duidelijk gemaakt en zij had leeren begrijpen, dat zij er haar stoffelijk voordeel mede bevorderen kon. Sints korten tijd eerst heeft men in vele Staten talrijke scholen voor landbouwers opgerigt, waar hun de gelegenheid wordt aange- boden , zooveel van bruikbare en noodige wetenschap te leeren , als- zij voor hun bedrijf noodig hebben en waar zij tevens ruimte beschikbaar aan- treffen, om wetenschappelijke onderzoekingen regtstreeks toe te passen op . de praktijk. Ik wijs u op TuarAaND, op CuemNiTZ, op Möern, op Ho- HENHEIM! Ik wijs u op mannen als STÖCKHARDT, SCHOBER, op WOoLFF, op von Passt! En niet alleen elders heeft men wetenschappelijk onderrigt ` 328 L. MULDER begeerd, ook in ons Vaderland heeft mener sints eenige jaren het hooge belang van leeren inzien. De Landhuishoudkundige school te Groningen gaat vooruit, dank zij de pogingen van hen, die haar zóó goed besturen , en zamenkomsten, door de belangstelling van onzen geëerbiedigden Koning op eenige dorpen in het leven geroepen, waarop over, wetensċchappelijke onderwerpen wordt gehandeld, worden gretig bezocht. Men rigt alomme maatschappijen op, geńootschappen en vereenigingen, en verbindt zich om tijdschriften te lezen, en elkaar -van tijd tot tijd aangenaam en nuttig te-. vens bezig te houden. Zoo moet er ontwikkeling komen!. De kennis, die den een ontbreekt, bezit een ander, en wat de een te vergeefs of verkeerd beproefd heeft, herhaalt een tweede niet, of als hij het doet, handelt hij beter. ! Zoo wordt et kennis verspreid, zoo wordt men in ondervinding rijker. Maar nog wordt er niet genoeg gedaan. Nog ontbreekt er veel. Terwijl wij vooralsnog niet behoeven te vertrouwen op de oprigting van Staats- wege van eene school aan landbouw-opzettelijk toegewijd , hoedanig eene Nederland nog niet bezit en waarvoor in 1847 reeds een zeer uitgewerkt plan bestond, dat wel de aandacht overwaardig blijven zal, en daarvan toch zoo oneindig vele heilrijke gevolgen zouden te wachten zijn, behoe- ven wij toch niet stil te zitten. Want ook op andere wijzen kan-veel heil worden verspreid. Op den boer, den kleineren grondeigenaar moet in- vloed worden uitgeoefend. En hoe dat bewerkt? Dien geheelen stand kennis aan wetenschap verschaft? Neen , dat is onmogelijk. Maar de dorps- scholen moeten van inrigting veranderen. Dat behoeven geene instituten van landhuishoudkundig onderwijs te worden, maar daar kan men even goed en met veel beter gevolg een leesboek bezigen over landhuishoudkunde of over eenig onderwerp tot dat gebied behoorende, als een, handelende over. zoo menig voor den aanstaanden landman volkomen onverschillig on- derwerp. En er zijn immers’reeds genoeg werkjes uitgegeven, met het enkele doel, om op dorpsscholen te worden gebruikt? Maar op één ding is veel te weinig: gelet. De dorpsonderwijzer verstaat zelf vele uitdruk- kingen, vele woorden niet, die in die werkjes voorkomen; ook hij zou zich die kennis moeten eigen maken eñn réeds wordt er zoọ veel van hem ge- eischt, en daarbij is de tijd, die hem ‘overblijft van zijne talrijke school- REDEVOERING. 329 uren en andere bezigheden, die hij verrigten moet' voor een zeer sober be- staan, al zeer gering. - Men mag met geene billijkheid van hem eischen, dat hij zich zooveel kundigheden van de genoemde wetenschap verschaft, dat lij ze in zijne school bij zijn onderwijs kan gebruiken en er aan anderen -dok wat van lėeren kan. Want wat men aan anderen wenscht te leeren, zal men wel in de allereerste plaats zelf goèd moeten hebben begrepen en door- grond. — Dus alle hoop ons ontzonken? Neen, voorwaar, driewerf neen ! Nog blijft ons een middel en een krachtig middel over: men leere den aan- komenden onderwijzer zooveel van-de wetenschap van den landbouw als noodig mag worden geacht, en men neme er zelfs van in het examen op, wat van hem ter bekoming eener betrekking wordt verlangd. En terwijl de pogingen van diegenen onder de onderwijzers ten platten lande, die werkelijk passende geschriften aan de jeugd in handen geven en zelf pogingen in het werk stellen, om ze te kunnen verklaren en toe te lichten , hoogelijk moeten worden aangeschreven, mag van hen nog één ding met nadruk worden verlangd: dat zij de gebreken opgeven , die naar hunne meening in de bestaande werkjes worden aangetroffen, of wel met . wetenschappelijk gevormden de handen aan het werk slaan en hunne praktische _ ervaring in het onderwijs meêdeelen aan de beoefenaars van wetenschap. Van het oogenblik, dat dit geschieden zal, gaat de landbouw van Ne- derland eene nieuwe toekomst te gemoet, die voor het nageslacht de heil- zaamste vruchten: zal opleveren, want de landbouw zal wel de grondslag mogen ‘heeten der beschaving, en wel zal mogen worden beweerd, dat de rijkdom en de bloei van een staat beide, voor verreweg het grootste ge- deelte, op de mate van ontwikkeling van zijn landbouw berusten. In ruwe en vlugtige trekken — want fòt uitvoerige ontwikkeling zou dit oogenblik en deze plaats en de mij toegestane tijd ongeschikt en on- 42 > 380 L, MULDER voldoende zijn — heb ik gepoogd, u mijne denkbeelden meê te deelen aangaande het verband van wetenschap en landbouw, en omtrent de beste wijze, waarop de kennis daarvan het eenvoudigst kan worden ingevoerd in het praktische leven. Moge ik er eenigermate in geslaagd zijn, uwe denkbeelden dienaangaande in geen verkeerden zin te hebben geleid — ik zou er mij dankbaar in verheugen, dat ik misschien eenigzins heb bijge- dragen tot ontwikkeling van den Vaderlandschen landbouw ! í Nog niet lang geleden, Edel Achtbare Heeren, Leden van het dage- lijksch Bestuur en van den Raad dezer Gemeente, Curatoren van Deven- ters Doorluchtige School, — in wier midden wij zoo gaarne den hoog- geachten Burgemeester zouden hebben bespeurd, die nu door een treurig sterfgeval in zijne familie verhinderd is-te dezer plaatse te verschijnen, — nog niet lang geleden, hebt gij het uitgesproker; dat het Athenaeum Illustre moest worden hernieuwd! En het is geschied! Gij hebt begre- pen, en te regt, dat aan deze inrigting van Hooger Onderwijs ook - gelegenheid zijn moest, voor wie er begeerig naar wezen mogt, om de toepassingen der natuurkundige wetenschappen op den landbouw te verne- men. In art. 3 toch van het reglement op het Athenaeum, wat door uwe zorg in September des -verloopen jaars is vastgesteld, staat met even zoo vele woorden: „Tot de lessen door de Hoogleeraren in de wis- en natuur- „kundige wetenschappen te geven, behoort ook de toepassing der genoemde „wetenschappen op den- landbouw.” Zoo het nog noodig wezen mogt, hebt gij daarmeê het bewijs geleverd, dat de eischen van onzen prakti- schen tijd u niet onbekend waren. Maar het was u niet genoeg, dit slechts vast te stellen, uw besluit moest ook worden verwezenlijkt. Gij wenschtet niet alleen te verbeteren, te vernieuwen, maar ook uit te brei- den. Er werd door uwe zorg een laboratorium aan deze inrigting ver- bonden, waardoor althans eene bepaalde plaats aanwezig zijn zou, waar men zich in sċheikunde praktisch zal kunnen oefenen, en waar dan ook de toepassing der wetenschap op den landbouw, sints eenigen tijd van zoo onbegrijpelijk veel gewigt, proefondervindelijk zal kunnen geschieden. — REDEVOERING, 3881 ` Maar gij hebt, nog meer begeerd. Het aantal docenten moest met één vermeerderd worden, er werd door u een hoogleeraar verlangd in de bo- tanie, de geognosie, de warenkennis en de toegepaste wetenschappen , ter- wijl deze betrekking vroeger met die in de scheikunde en de pharmacie verbonden was. Maar gij hebt ze gesplitst, om het mogelijk te maken, dat. er meer tijd en moeite aan al die vakken zoù worden besteed, dan ` van één persoon met billijkheid mogt worden geeischt. Gij, Curatoren - van dit Athenaeum! hebt mij waardig gekeurd ter vervulling der nieuwe betrekking als zoodanig te worden voorgesteld, en gij, Leden van den Raad dezer Gemeente! hebt mij uit de voorgestelden benoemd. Gij hebt ver- langd, dat ook ik mijne krachten zou aanwenden, om het daartoe: vastge- stelde plān te verwezenlijken, en om zoo mogelijk de vernieuwde inrigting mede te doen bloeijen. — Vroeger werkzaam aan eene inrigting, die in- zonderheid aan de toepassing is toegewijd, was ik in meerdere of mindere mate met overeenkomstige vakken van onderwijs belast, als mij aan deze school werden opgedragen. Maar er zou toch verschil bestaan. Want het hier te geven onderwijs moest Hooger Onderwijs zijn, En wat de toe- passing der natuurkundige wetenschappen op den landbouw betrof, ik had — en ik zal dit mijn leven lang als eene groote onderscheiding be- schouwen — sints ongeveer een jaar ruimschoots de gelegenheid gehad mijne jeugdige krachten op dit gebied te oefenen. Dat ik uwe voor mij ` allezins vereerende opdragt heb aanvaard — wie zal het in mij wraken ? En wien zal. het verwonderen, dat ik mij niet onveinzen kon, dat zij mo- gelijk meer van mij zou eischen, dan waaraan ik kon voldoen? Ik heb u toen schriftelijk te kennen gegeven, dat ik niėts liever wenschte dan mijne krachten in te spannen tot heil van de inrigting, waaraan ik weldra zou werkzaam zijn, en ik voel er mij gelúkkig in, u datzelfde openlijk te mogen herhalen, nu ik mij heden plegtig aanhet Athenaeunt verbind. Gij hebt:in mij vertrouwen gesteld, en ik verklaar mij gaarne bereid, om zoo- veel.in mij is, aan. dat vertrouwen te voldoen, wat één der verpligtingen uitmaakt, die ik jegens u geen oogenblik uit het oog verliezen mag. En is het mij gegund één uwer meer bepaald openlijk mijne erkente- lijkheid - te betuigen, dan is het voor mij een dure pligt, dat ook met al die warme en innige dankbaarheid te doen, Eerwaarde MornuysEN! nog slechts luttel in vergelijking tot wat ik u schuldig ben. Gij hebt mij in $ REDEVOERING. { 3383 uwe woning met vaderlijke welwillendheid ontvangen, waarop ik zóó on- eindig hoogen prijs stel, en mij reeds zoovee} vriendschap bewezen en met zooveel raad bijgestaan, dat ik waarlijk niet weet, waar ik woorden vinden zal om u uit te drukken, hoezeer gij mij daardoor duurzaam aan u hebt ; verpligt. — Ik weet ható dat gij niet behoort onder hen, die in het open- baar gaarne bewijzen van dankbaarheid ontvangen.. En toch kan ik één dringend verzoek, en één welgemeenden wensch niet onderdrukken — dat, waar ik ook in uwe oogen te kort mag komen in het aanstrengen mijner krachten,- ter vervulling van waartoe ik naar hier geroepen ben, gij mij nooit en nergens uwe welwillendheid, uwe“ vriendschap, uwen raad ont- houden moogt , terwijl ik-u voorts. van ganscher harte toewensch, dat uwe eerst- sints: kort veel rustiger betrekking er het hare ruimschoots toe moge bijdragen, om uwe gezondheid te beteren, en als gevolg. daarvan, dat uw leven nog lang moge gespaard worden ten nutte van het Athenaeum, dat zóó veel aan u verschuldigd is, en tot groote vreugde van zoovelen, die u in-uw openbaar en iiw privaat leven zeer hooge achting toedragen. Met u, Hooggeleerde Heeren, hooggeschatte ambtgenooten! aan wie de taak is opgedragen. onderwijs. te geven in de verschillende vakken van menschelijke kennis, aan deze inrigting vertegenwoordigd, ben ook ik naar deze plaats geroepen, om met mijne beste krachten naar de vervulling van dat doel voortdurend werkzaam te zijn. En terwijl velen uwer reeds ge- durende verscheiden jaren met lust en ijver aan die taak hebben voldaan, en anderen zelfs een eerbiedwaardigen ouderdom hebben mogen bereiken , mag ik er mij hoogelijk gelukkig in prijzen, zulke voorbeelden ter navol- ging te hebben, en is het mij eene behoefte des harten u toe te roepen : vergenoegt er u niet me, mij een voorbeeld te zijn, maar helpt mij en - ondersteunt mij, waar gij kunt en waar ik het verlangen mag. Dat gij dat doen zult — ik ontleen het bewijs er voor, zoo dat nog noodig wezen mogt, aan de- voorkomende welwillendheid, waarmede gij mij in uwen kring hebt opgenomen, waarmede gij den jongeren ambtgenoot hebt ver- welkomd. Sommigen uwer heb ik eerst hier mogen leeren kennen, en die kennis- making staat hoog bij mij aangeschreven., Schenkt mij uwe toegenegenheid 334 L. MULDER op even milde wijze, als gij daarmeĉ tot nog toe mij ten zeerste aan u hebt verpligt. Met u, Rector Magnificus van per Wıruieen! en ook met u, mijn ambtgenoot Cor! was ik reeds vroeger in aanraking gekomen, maar van het oogenblik af, dat ik met u aan dit Athenaeum in zekeren zin dezelfde kweekelingen onder mijne leiding hebben zou, is onze verhouding van vroeger uit den aard der zaak geheel anders geworden. Wij zija nu ook te zamen. verbonden door de vakken van wetenschap, die meer bepaald aan onze zorg zijn toevertrouwd, en die in zoo menig opzigt diep in el- kander ingrijpen. Bovendien vereĉênt ons de methode der natuurweten- schap en brengt onze werkkring ons schier dagelijks bijeen of in elkanders nabijheid. — Waar ik uwe hulp mogt behoeven — en hoe vele malen zal ik daaraan geene behoefte gevoelen? — schenkt ze mij daar met vriend- schappelijkheid en toegenegenhéid. Gij-hebt uwen jongeren ambtgenoot met de meest denkbare heuschheid ontvangen — ik ben er u ten hoogste erkentelijk voor — maar schenkt hem uwe vriendschap niet alleen, waarop hij onbepaald meent te mogen vertrouwen, maar deelt hem ook uit uwe ervaring mede. Maar ik behoef u dit reeds niet meer te vragen — de korte tijd, gedurende welken ik naast en mèt u aan deze inrigting naar mijn vermogen mijn pligt heb zoeken te betrachten, en waarin wij reeds zoo vele malen door en om de wetenschap elkander naderden, heeft mij de stellige zekerheid verschaft, dat ik in u veel meer dan louter diegenen heb gevonden, met wie ik slechts den titel gemeen heb. Ik bied u wederkeerig al datgene aan, wat gij van mij te eeniger tijd mogt willen verlangen, en wat mijne krachten mij toelaten, meer beloof ik u niet; slechts nog dit eene: waar gij tracht op te bouwen, daar ondersteun ik u als ik kan, en breek niet af, maar help u. Zoo zal mijn streven ook door uw toedoen zeer bevorderd kunnen worden. Vooral vraag ik van u, mijn hooggeschatte vriend Cor! die mij in het onderwijs in de botanie zijt voorgegaan, veel van uwe bereidwilligheid , waar eigenaardige bezwaren, aan het materieel verbonden , mij soms ver- legen zullen doen staan. Gij hebt met sommigen jaren lang geworsteld , REDEVOERING. 835 en nu in een gedeelte van uw vroeger onderwijs: voor u vele hinderpalen zijn verdwenen, nu-zult gij mij toch nog wel met uwe rijke ondervinding op zijde willen staan?. Het herbarium van dit Athenaeum dankt aan uwe zorg veel, en ik neem deze gelegenheid te baat, u daarvoor, als opvolger in het botanisch onderwijs, in het openbaar dank te zeggen. En zou dan bij u de- lust- verdwenen zijn, uwe kennis ook te blijven oefenen op het gebied van- het plantenrijk? Dat kan en dat mag niet zijn, en ik weet het ook: het is zoo niet. Help mij dus niet alleen met uwe ervaring, maar ondersteun ook mi} meer bepaald in de stelling, die ik hier bekleed. Dat zult gij doen. Uwe welwillendheid is er mij de beste toetssteen voor. Ook in uwe vriendschap beveel ik mij aan, mijne beide ambtgenooten ! die ongeveer terzelfder tijd de.vereerende opdragt ontvingt Hooger Onder- wijs aan deze inrigting te geven. Dat voert ons als van zelf tot elkaâr en maakt ons streven in vele opzigten gelijk. Hernieuwing was de leus, ouder welke wij naar deze plaats werden geroepen, en blijve ons een voortdurende prikkel om den bloei dezer inrigting zoo veel mogelijk be- vorderlijk te zijn. Vereenigt ons de vriendschap nog daarenboven, dan zal daardoor voorzeker ońs gemeenschappelijk streven zeer bevorderd worden. En -het zou teregt uwe hooge verwondering wekken, als ik u, zooals ik u nu noemen mag, vriend KrrnL! niet één enkel woord te dezer plaatse toesprak. Wij hebben elkâar eerst in Deventer leeren kennen, en of- schoon de vriendschap , die wij zamen sloten, nog jong mag heeten, bouw ik er vast op, dat die ons geheele leven zal blijven voortturen. Vertrouw op mij — ik vertrouw onbepaald op u. Ziedaar weinige woorden, maar naar ik weet: uit het hart tot het hart gesproken! En tot wie zow ik ten ‘slotte liever het woord rigten, dan tot u, voor- treffelijke jongelingen , burgers:en kweekelingen dezer Doorluchtige School ! Het strekt mij tot een groot genoegen andermaal tot u te kunnen spreken, aan wier vorming mijne beste krachten moeten zijn toegewijd, die ik moet voorgaan in de wetenschap en de zedelijke ontwikkeling! Eene oneindig. schoone taak, maar ook eene verbazende verantwoordelijkheid! En daarbij 336 L. MULDER beoefenen eenigen onder u meer bepaald eenig vak van menschelijke kennis aan mijne hand. Ik reikte u die hand toe met welwillendheid , reeds toen ik vóór de wintervacantie mijne lessen in uw midden aanving, en u toen sprak over de wijze, waarop ikonder anderen botanie en` pharma- cognosie doceren zou. Maar zal ik dan slechts uw leidsman in de weten- schap zijn zonder meer? Neen — dat zij verre! Ik wensch nog, zooals ik het vroeger wenschte, te zamen met u de baan đer ontwikkeling te betreden, en met een voor waarheid warm kloppend hart en een open oog de wonderen der Schepping Gods te aanschouwen en te onderzoeken. Ik beloof u daartoe van mijne zijde den meesten ijver en de grootste volhar- ding, en verlang daarvoor van u die heilzame warmte, zonder welke zich in den schoonen bloeitijd des levens geene’ vrucht zetten: kan. Gij de stoffen verwerkende, die van eene bloem eene vrucht kunnen 'yormen , als zì) doelmatig worden verarbeid, en ik u die bouwstoffen aanwijzende -en aanbrengende — ziet dan zal ons gemeenschappelijk werken voor u en mij beide in de gevolgen zonder twijfel heilzaam zijn. 3 Vergeten wij- het daarbij echter nooit, dat er nog iets hoogers bestaat , dan aanleeren van feiten op het gebied van 'wetenschap! Verliezen wij het geen oogenblik uit het oog, dat wij ons gemoed zuiver moeten houden en ons hart rein. Die vorming en ontwikkeling van het hart — zij wor- den beiden ook door welwillendheid in'` hooge mate bevorderd, en mijn leeftijd, zoo weinig van de uwe verschillend, dringt bij mij den wensch op, dien gij, — voor zoo lang ik reeds in:uw midden werkzaam ben, reeds voor een zeer groot gedeelte hebt verwezenlijkt, — dat ik als een vriend met zijne vrienden met u zal zamenleven. Dat zal mij de zware en moei- jelijke taak, die op mijne schouders, rust, aanmerkelijk verligten en mij de krachten schenken ,'om steeds en bij voortduring bouwstoffen te ver- gåren en te verzamelen, waardoor uwe onsterfelijke vermogens voor uw heil en dat’ des: Vaderlands duurzame` vruchten kunnen opleveren. En leyen wij op die wijs te zamen, dan zult gij met der tijd, als gij, in welke betrekking ook, de belangen des Vaderlands bevorderlijk zult zijn, met zelfvoldoening kunnen terugzien op de dagen, die gij hier hebt doorgebragt. En dan zal ik er mij zonder twijfel gelukkig in mogen achten, dat ik in uw midden een voor iij zeer aangenamen en voor u niet onnutten tijd heb doorleefd aan het ons allen dierbare Athenaeum ` van Deventer, Ik heb gezegd. ngee at o m Tas re aae A NE aena F A yom ENa Ra prene na ia $ Sena aa. 