title: Antonii Matthaei A. f. A. n. Commentarius ad Institutiones ss. principis Justiniani in quo illustratur etiam jus hodiernum quo utimur
creator: Matthaeus, Antonius
text: Item hebben twee voerluyden, den eenen opt voorfte peert^ende was ecn grau wit peert , ende den ander op dat achterfte peert in den insfan gaen ftttcn, cndc hcbben elck^ eenfwepem hare handengebadt, clckjen fieffcht met wynaen harenhals gehangen, ende wittcbroot inharen boefemgeftc^ \>cn> ende vier peerden aenden meftwagen, <Daer oplagentwceknoot- bylen, ende vier gefchcrpte willige palen offtaken > undc begon len te va- ren\ Doen fachtendic Aenlcggers^ende riepenmetluyderftemme, Nu helpt De RER.UM DIVISIONE HT ACQUIRENDO &c. «3$ helpt ons Cjedt almachtigh , enons goederecht , und daer opvaertvoort. Vnd nemende den rtchter, undalle omftandercn,en goede Horgeren voor Getujgslujdcn, die warcn over vjf hondert opttn althoevigcn Lande voornoemt. Itemfoo baldeals dtcwagen metdie peerden voer mtwaterwas ge- commen, hcbben die voerlujden wittebroot gegeten, en wjn gedroncken. Jtemontrentmidden VM den waterhebben fy mitden wagcn endepcer- den wcer gehalden , tn oockjhx andermacl wittcbroot gegeten , en wyn uedroncken- • Jtem als dat gefclnct was , foo hebben die voerluyden mit den wagen undpeerdenoptcnweertgcvaren,undnoch eens gedronckcn , envoortop dat Landt, Zandt, en wtcrt gevaren,und hcbbtn dtn wagen omme m dcn Ooftengewent , die peerdcn afgefpannen , tn dtnwagen mtt dcn meft al- daer bepaelt, endtevoerluydcn fipi met denvier peerdenwedcromdoor gereden, den wech daerfy afen op warcngefaren. Jtem als die voerlujdcn met hare pcerden wedtr opdat althoevigc Landt, daer fy afgcfaren warcn, fijngecommen,foo hebben die Aenleg- versmetverftendtgerluydcr ftemme gefacht, Atte goede lujden, dic op %fer Walsladt fjn, tckneme u allete famentot getuygcnmittentwec Scbepenen van der Stadt van Zutphen,dat gy my dat wdthclpen tujgen, wesghy alles hebt geficn cngehoort. ^4lle dit voorfchrcven dat iek Marcelts Oppenoort mttmynbant ctfchrevcn hebbe, dat ts alfoo gcfchttt, Want kk bj elckcpunt byfondcr ende femcr.teljck^m pcrfoon heb gcwceft, und hcbbe dat alfoegeften, und qthoort, Endeditvoortsccrtckat, oftc dranck^, mct mjnhant opgcte- %ent, und op mjnfelfs begrjp, fondcr jemants ract oftc daet bevaetet, of dierzelyckc meer folde gcbcuren, undoftck^oock.gevracchtwerdc , mj daernatho regulieren, en btlttrttho werden. AtlumoptenSaterdacb, St. CectUen dach, 15.6. endegeejndt ontrentxi 1. urhen middaegs, en- de een uer. Onder ftondt. Gecollationeert tegensftjne betektndc opfcbry- vmge, tn datr mtdt bevonden accorderende, Hy mj Johannes Pttter openbaer Notaris. &C. Monumentumantiquitatisomninoinfigne. Nec tamen,utpatet, 14 terram illam, qu<e emerferat, vindicavit Dux Gelriae. Qusftio agita- ta tantum interprivatos &Collegium Canonicorum S. Walpurgis. Scio, movit quidem privatis fifcus etiam eo cafu , quo curru crat adi- tio, de polMione controvcrfiam. Sed contra fifcum mhilommus r LUl pro- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Ha< $54 A D LIBRI It TIT. t pronuntiavit Dux Gelrte , ut patet ex Caroli Egmondani edido: Wy Karel vari Godts genaderi Hertoth Van Gelre , eride Grave van Zut- phen&c. Doenkont. Alfoo boven Rhienen^ benejferis ecneniveert gehe- ten den Haeck^y toebehoorende Henricl^f^atckenaer^ ende Lodewjk^ van Lievendale een niemv Zandt gereferi is>daer onfe dienaers mejnen^dat tvj toe gerechticht folde ivefen^ ZJnd Henrick^ende Lodeivjck^ voornoefnt dat feive Zandt ende Landt hebben mogen bereyden eri bevdreny Soo hebben ovy belieft undgeconfenteert, dat fj cUt Zant mogen aenvarigen engebruj- ken tot haren jchoonften^fonder ons, onfen erven, und naecomelingen daer eenige Gerechtighejt ofaenjpraeck^ aen te hebben^ ofte behalden in eeniger wyfa Vndallesjonder argelifl met ons hant hier ondergejchreveny en onje Secreet fegeldaerbj doen drucken , op Sonnendach nae onfer Heeren He- melvaert dach^ Anno 1 506. Ondertejckent Charles, ende Gedrukt met eenengrooten fegeltn pampier. Confirmarunt hanc fententiamnon folum Ordines Gekix, fcd & Carolus V. gloriofiffimus Princcps. OrdinesGelrLx : JVj verordenter Banner-Heeren, Ridderfchappen, mdSteden^Groot ende Clejn, Itfont opten bnvtlligden Lantdach btnnen Nimmegenverfa- melt, Doen cond en tujgen , overmtts deftn openen brief, dat en alfoo ctie vrome ende Eerbaer , Henrick^ falckenaer , Johan falckenaer , ende Rutger Valckenaer^ Gebroeders, en achtergelatene kinderen z,al Henricl^ f^alckenaer^ voor onsgenoeghfaem met certificatie bekondigt hebben,aljul- ken opgejchoten , und aengerejen Zant tn den Rhjn boven Rhienen by ee~ nen Tvecrt genaempt den Hacekegelegen , den felven Gebroederen toege- hoorich fol fijn, den fj tn der tjt hebben mogen berijden und bevaren, ende dorchden Doorluchttgen und Hoocb-geboornen Furft undHeere^ Hecr Carll Hertoge van Gelre, ende van Gultch, undGrave van Zutphen, un- fer Genad L. Heeren und Landfurften belteft ende geconfenteert is, V jeU ve Zandty ten allen jchoonften, aen te mogenfangen, ende gebrujckenjujt fijne F.G. placcaet ende hant tejcken^ niet tegenftaende fijne F.G.daer aen eenige Gerechttghejt had.de mogen hebben, und hoe ivael het nue noch eene middcljant geacht wachivorden, lujt fijneF.G. bygcbrachte certijicatie, Hebben daeromme IVj verordente voorjchreven , nae vermogens des nieive opgerichte verdraghs en cdntracl , nae verhoor enbevinden defer jakey in derfelver faek?nercant ende geclaert , ZJnd overmits erkenmn en claren^ dattet voornoemd.e op^efchoten en aengerefen Zandt^ in crachte des voornoemde F. placcaets> die voornoemde Broederen toejiendtch^en toe- Dn RLRUM DIVISIONE LT ACQUIR.IINDO &c. tfj> toehoorig ftjn en blyvtn fal, Vnd fo fy niet met manteren van rcgtcn dacr ujt gefatbfijn, maer met dtverfche bejportnge ende indragt gewcldclyckrn daer uyt gehalden varden, fullen fy wedcrom int gebruyck des Zandts ofte JVecrts voornoemt met ftjnen toebehoorcn gefadt cnde gcftclt wcrdcn, oock.daer in nehaldcn ircrden, und bltven voor otr en etren erven, allcs tcr tyt toefymetltteren recbten, dacruytgefat engcftclt orarden, Bebeltclyck doch httr tnne Joachcmvan Hucmcn, alspcchterdcsZandsofteWccrts voorfcbreven, fjne pacht des teymroordt^en jaers alleene onbefpcert te mooen oebruycken, unddepachtpcnmn^cn dacr afaen handen dcr Gebroc- deren voomocmt te betalcn, Vndfoo WJ ons mcer dan eens hter tnne bcar- bcyt hcbben, follen dte Gebroedercn voomocmt gchaldcn vruntfchappen balvcn, hter tnne betalcn , de fomme van nrceGolde pont groot,en al fondcr aroeltft, Des tho otrconde der n<aerbcyt,bebben ->ry vcrordentcvoor- noemtdetstadt vanNtmcyn Sccrttt fegel, denwy nueter tyt jemente- lyckjndeferfaecken, endtergelyck? , mcde gcbruycken , bter bcnedcn aeu defen apenen Brteve doen enhcytenhangen. Gcfcbtet en gegeventnt jaer ons Heeren xv. hondert acht tn dtrttcb op Ptnxter avont. a^r B 1 van Godts oenade, Koomfcb Keyfer, Contnck. van Cerma- „ien, Caftdtcn, van Lton, van Granatt, van Arragon, Eertsbertoge van Oojlennjck. , Hertoge van Bourgondten, van Brabant, van Gelre, Grave V{mVtaendtren,endcvanZutphen. Allen dtn oenen dte dcfen onfen tegenwoordtgen brttj fden fienofu hooren lefen, Salujt. ^ifoofich voor onfenL. en Getroutven den Stad- holder, Cant^ler, und Raden tn onfen Lande van Gelre, ende vanZut- p en verordent , c,ueftte en gcfchtl ontbaldcn hebben ter caufe P4*MkfT Zandtoftc Weerltnder Rieviere van dcn Rhjn, recht over tegens dte Stad enGrn^ hebZdevoor, enonfen Mombotr, dtedefake, nadatter tngeantwoort Zs v^rtaen^enomenheeft, nha, van onfent wegenals Aenleggers ter en eTndeHeitc^ J**> endeRutgtrnickenaerverwttrderster Zdertfijden. Vndbj denftlven Falckenaers, voor eerfl decltnatotre ge; ZpiertM da romme dte voornoemde M, Pettr tn Mombotr tn dtt prtnctpalt fake Z ltftlveZantvan^ens Hertogh Carel van Egmont als Forft Mft» enalshemtoecomende "^^$^?£, befpoertnge gtbruyckt is goveeft totten Vnd hoewatlbyder 6^6 AD LIBRI II. TIT. I. Verordente der alinge Landtfchap tot Nymegcn verjamclt, die welcke geen kennis hadden over des Furftcn Domeyncn^ en Hoogheyden,Jonde* y- mandt van des Fursien wegen lajl oder volmacht hebbende, daer tegens tc booren, verkjaert und erkant Jy, dat htt voornoemde Zandt^ den voor- fchreven Valc^enaers toehoortch folde fijn en blyven^ und /y derhalven tn fojfeffie des Jelfs geftalt> Dat defelve fententie odcrverklartngentet bondig Jijn en mach , alsge<even partye ongehoortyby dengenenydte desgeen magt en hadden, Concluderende , dat dte felve Valckenaers gehouien fijn hare handen toe trecken vande jirydige zsinden, undWeert tot onjen behoeff als Hertoge van Gelre, en ons daer mede als met andere onfe Domeynen tc laten bewarden , oockjncde ons toe vernuegen envergelden allengeheve- nen vrugten, engenot van dien, tfedert *t gebruyck^der felver gehadt heb» ben, tot dat [y "t tot onjen behoefwederverlaten jullen, mitsgaders alle die cofien en interejfen hteremme gedaen,en te docn.SuJltnerendc die voornoem- de Verweerders ter contrarte^ en feggende V Jelve Landt verrefen en opge- komen to fijny hier bevorens ontrent drte ofqq. jarengeleden tegens eenen Weert genoemt den Haeck^ > doen ter tyt haren Vader ende Lodewyci^Le- vendaelly ende als nue hen Verwecrders alleene toebehoorendc, Weik^^ant men vm den Jelven weert bcvaren en bereyden mogtt a/foo dat nagemey- ne Landt, Weerdt, cn befchreven rechten docn ter tyt dcn voornoemde ha- ren Vader en Lodewyckjoequam, ende woeboven verhaelt, den Verweer- ders nue alleeif^ tcecompt, Welcken oock^ hoir Vader en Lodewyck^felfs hebben doen beftcken en aenmaken als vry eygengoct, Vnd dat den Furft Hertoch Carll voornoemt^haer gcconjenteort had tfelve te mogen aenvan* gen engcbruycken tot haren Jchoonfien^fonder dat fijne F. G. offijne Erf- genamen daer eemge gerechttcheyt aenhielt, alles nae inhalt des placcaets datr affijnde, Waerommevoorgenoemdehaer Vader en Lodewyck 't feU ve z^andt ruftclyck ghebruyckt , en oock^ nae Weerts recht verhuert baddey Waer uyt Jy Jeyden claerlycken tho blycken , dat Jy met recht engoeden tttel, en als proprietartfeny > felve z^ant , nue abufivelykdie mid- dehveert genoemt, hebben aengeveert gepojfideert, undlangen tyt rufteltck^ en vredelkk^ bcfeten^ Dan foo- fy daer naer door quade ende jhnckje infor- matie fonder forme van regt gefpolteert waren werden, hebben Jy die voor- noemde verordente der Lantjchap aengefocht, by welcke V felvez^andt oir oock^ toe erkant isgeweefi. Ontkennen voorts dat die felve, woe by den Aenleggers aengetogen Wrtj geen kennis der faecken gehadt follen hebben> /oojy gefielt waren. geheel De REHUM DtVISIONTl ET ACQUlIinNDO 8cc. €ft geheel und verordent v.tn alle faccken, ennamentlyck^van faecken on- deughdeiycke occupaUcn, en fpoliauen bctreffende, als defe fake eens was, kenntfcto ncmen , Concludcrctde dtenvolgens d.it by fentetaie defi- mtive verklaert fal worden,den Aenleggeren.alsfy proccdcren,ntet ont- fanckelyk^tJ fijne, endatfy Ferweerders daeromme gcabfolvcert fullen vpcrdenvan den eyfch, aetfpraek , en onbchoorlycke moleftatie op en aen henlujdcngedaen, Vnddatdic felve Aenleggers gccondemneert fttllen wcrdenaiallediekostcn, ende fchadc htcromme gedaenen geleclen, met tnecr redenen ett muldelen, by partyen tenbeyde fijden geallegtccrt, die vpelcke daernacrtnrcchtgeconcludecrt, enderechtbegecrt hebben:. Doeti te weten, datgefen mt lange by onfe Stadtholder, Cantz.eler,en-> de Radcnvoornoemt 't qeheelc proces, alsnementlyci^, aenfpraecl^, ant- woort, repltjcej, duplijccj, «ock^allen fchyn, enbexvysdaer by gevoeght, wacr afdie onginalc jhtckjn dcr ferwecrders op hityden dato van defen vcrtoont ftjngtweeft ,fampt reprochcn cn faivatun 'daer opgevolgt, und daerop rypeltcken gedcltbcrcerthebbcnde , oocl^gesonfidercert alletwes ceconfideert hehoort tho wardcn, en gelet opallet gcne, t welcl^foud» hebbenmogenbewcoen , Wjals IJertogevan Gelreen Gravevan Zut- phen fe^en en ver\larcn voor recht by dcfen , dat den voornocmde M*. 'Teter Hcn(t,cn Jftt ombotr (j c. Aenleggcrs tn haren eyfch en conclttfte niet ontfanckelyck^ en fim, noch gefondeertJievoomoemde V aickcnaers Venxecrders dacromme dacr af abfolvcrende,undalle dtecoften ten bey- deftjden compenferende , Des tho oircotid hebbcn wy onfe fegel hieraen doenhanocn. Cjeoevenmonfe Stadt Arnhemden 19. Decemb. 1 5 <jz. van onfeti Keyfcrrycke xxx n 1 . en van cnfen rycke van Cafnlien en an- deren xxxv 1 1 . Onder fiondt gefchrcvcn. By den Keyfir &e. Et fane fi rem ipfam cxamincmus attcntius,nihi1 xquiusquam tcrram T f iilam fic eminentem c flumineiis adjudicare , qui ad cam dc fais pl*diK ita pofliint accederc, cum fxpe fiat,Ut flumcn de iifdcm illis prxdns terrx partem avellat. Princcps autcm vix unquamquidamittatdcflumincj quod fempcr apcrit flbi viam, & fcmpcr his aut illis aut addit , aut dctra- hit, ut efl. apud Lucanum : TUos tfrra fugit dominos, his rura coloms Accedunt donante Pado. Sed quid fi, qui prope ripam prxdiorum funt domini , poficffioncm i<5 omittant ? Tifci crit finc dubio, cujus & funt cxtcra, qux dicuntur «Si- ajT0T«,l.69.U fdeleg.i. Quidfietiam non poflint ad eam curru ac- 17 ' y JLlll ; cedci;c? 6$ AD LIBRI II. TIT. I. ccdcrc l Erit fifci vel Ordinum,fi poflit undequaque circumiri navigio. Si dubitetur,an poflit,receptum apud Gelros,ut fiat ita periculum,ut ex- prciTum cdi&o dejur.alluv. & quemadmodum fequitur : nArt. xxv. zAllc middelzjmden, dte ftch anderftns van felfs op doen, en te vorens van het althoevich Landt nict bcvaren ftin> mogen vans' Heeren wegen wcttelyckjbevaren vporden als volcht. XXVI. Sal ten dage dcr bevaring dienendc dcn Hooft- Offcier^ die naer older gewoonte inde rejpettivc quartierenover fulke bevaringbehoort te ftaen> of m nootfaccken ftjnen Stadtholder ofScholtus daertho in tyts by den be- vaerder gerequireertfijnde, op die wal-plaets erfchynen met vier ofvyf gequalificteerde Gerechtsluydcn, ende eenen gefworen Schryverncjfens die geinterejf terde parthyen, die fulks tho vorens tergoeder tyt behoirlyc- kengeinftnueert falftjn, TcnovcrSlaenvan alle dtcwelcke die bevarin- ge gefchteden fal. XXVII. Mtt eencn gemeynen merktfchuyt, dictenminfteneenlaft hart korens laden, ende ter merckt varen kany mit cen hancl^roer. XX V I I I. Op eengemeyn vaerwatcrjho vcrftaen wanneer die Reviere op ander- halvc voet nae op 't laechftets tot erkjntents des Cjerichts. XXIX. In defe Schuyt fullen fijn die vurfchreven Officiery of bynootfijnen Stadthouder^ ofScholtusy metdie Gerichtsluydeny und den Schryver, infi gelycks beyde partyen beyder fijts, foo fe ivUlen> und twee Schipper. XXX. Vnd varen rondfomme 'topgecomen middelz,ant , fonder ergentmit den bodem ofte 7 roer van de Schuyt gront te ruren : wantgront rurende^ of yet vant voorfchr. naegelaten fijnde^ fal die bevaringe van geener nwerde gehouden worden. XXXI, Een middelnant van sllceren wegen als voorfchr- bevaren jijnde, fal dtc Heer^tfelve gerechtclych in gebmycl^nemen, mit palen affteecken^ undfijns beften gcvallens^ befayo^ bepaten, und befteecken mogen. Lthaxfunt folennia. Siquidfit omiflum, quod achim eft , nullum c(l,d.art. ^o.l.nondubtum 5. Cdelegib. Etfiquisex iis quid omifliim con- De RERUM DIVISIONE LT ACQUIRLXDO Scc. 8$ contenderit , rcquiritur, nt hoc dicat intra tcmpuslcgitimum. Tcmpu* lcgitimum cft tcrtia pars l&tifij d.ccLtt.art. 35. Alle bevarcn midbcgaai met gefchict nbadcn mbolt vandcfcn , fal Vallen tyden binncnordinan- fen tyt van prtfcnptie , tho wcten bmnen cen derdendeel van hondcrt jaermogcn wedcrfprcccl^en wordcn. Scd intcrdum licct polTitcircumi- 1 ri navigio, fi tamcn non naturalitcr iit excitatum in fluminc,Iedcratium vi, qux etiam id tucmur, & dcfcndunt a flumine, eorum eft, qui propc ripam pr«rdiorum fuot domini , ut rogati rcfponderunt hujus juris pcriti , quorum nomina fubjiciuntur refponio quod fequitur. Eft cnim notabilc: Gbevraeght ftjnde acn ons ondcrfchrceven , of ecn z,andt lig* gende achter een kribbe , rtnd door de felve gccaujcert en befchermt wordendc, doch rondfommctwatcr bevloten, datmen daeromme met cen fchuyteyals dic Heer vanden Lande, ofte 't rccht daer vanhcbbende in bevaringe van middcl ^anden mocten gebruycken , kondc omvarenwor- dcn.fulcx by de Landtfchap foudc gedacn worden, ofmogengefchieden. Souden verftaen, gelyk^wy oock^door dagelycxe praltycque , en des noot door excmpelcnconncnbewyfcn, dat d'Heervan den Landeniet gewoon ts andere middcl^andcn , als diein dcn ftroomdoor de natucreworden opgeworpen te bcvaren , Endc nut 4i* door coften vande eygenaers dcr Landen aende Revierc leg^cnde door Cribbenen Hoofdenwordenge- caufeert, cndc gedcfcndccrt, <JWacr dat die ^anden, alwaert fchoon datfe bcvaren konde worden alt ft ftjn ^elaten acn degcne, diefe met kf- fiengecaufeert endc befchermt hebbcn. Wat lagcr ftont, Des foirconde defen ondertckcnt bmnen Acmhem dcn v r . Dccemb.i 648 . Ende was on- dertekcnt, Evcrhard Evcrwfn, D.vandcn Sandcydcrregtcn Doltor,en- de AHditeurvande^Rej^en-l^amcrvan GcldcrLwt , ArnoldvanDans, Wtllem Tnllekcns, Ntcolacsvan Gcelbeckcn, Lantmcter dcs Vorftcn- doms Gelre, ende Cjraeffchaps Zutphcn. Noch legerftont. Gccollatio- neertjegens hctorlgenele advjs gedateert en ondcrtckChtals boven, En ts dcfc copye bevondcn daer medc tacctfrderen, by ?ny onderf zhrcvcn No- tans s' Hoofs van Vtrecht,binnen Vtrecht reftderendc, dtf m 1 5 . Mart. 1650. Gerard Faftcrt, Notaris &c. Omnino hoc convcniens fuperiori cdi6lo art. 23. / nden eerftcn ful- lenvxn s' Heeren wegengeen m^ddel^andenmogenbevaren warden>dic mitandere luyden, Hoofden, Cribben, ofRidfen opgcbracht fynde , on- derdcTelve Hoofden en Cnbben ofRidz.cn fcbuylen, macrfullcn gcng- tclyck. 640 AD LIBR.I II. TIT. I. telyck^fonder die te doenbevaren ofbegaen geoccupieert werdenbyden %enen> door wtens Hoofden, endeCrtbbenofRtdfendte felve opgekomen fijn. Patebit hoc clarius, fi ponatur ob oculos. — : Utrum autem naturaliter, an cratium vi fit excTtatum , cdgnofciturex- perimento quod fequitur in eod. edtU. feq. art. Vnd umb tho mogen we- ten ofalfulcke middelz>anden door V vurfchreven Hoofden, Kribben , ofte ritz^en opgekomen fijn, falmen van V uyterfie der Hoofdeny Krtbben, of ritfen een holt ofrysbofch laten dryveny und foo ver V felve holt ofrysbofch binnenwaertsdryftyis thoverfiaen , dat het middeUandt vanhetHooft, krtbbe of ritz,en niet opgecomen en is. Dangaet dte drift van het holdt of rysbofch buytenwaerts, Datiseenteycken , dathetmiddeUandtvanhet vurfchr. Hooft> Kribbe, ofridfe opgecommen ofgewajfen fy &c. T E X T U S §. XXIII. Quod (i naturali alveoin univerfumderelttto, adaliam partem fluere coeperit: prior quidem alveus eorumefi, quiproperipam ejus prtdia poffidenty pro modoy fcilicety latitudinis cujusque agriy qu& prope ripam fit ; novus autem alveus ejus juris effe inctpit, cujus & ipfum ftumen efl, idefiy publicus. Quod fi po[i altquod tempus ad priorem a'- vtum reverfum fiterit flumeny rurfus novus alveus eorum ejfetncipit, quiprope rtpam ejus pr<edia poffident. COMMENTAR.1US. i. Alveus quid. i. Cujus juris fit alveus. 3. zAd L 7. §. 5. infin. ff. de acq. rer. dom. 4. *Ad l. lo. jf. eod* m 5. tAd De RERUM DIVISIONn ET ACQUIRENDO &c. tf4i 5. *s4d l. 58. ff. eod. 6. De jnre hodierno. Lveus illa tcrra cft, qnx a fliimine tcgitur , &: fuper qua il 1 lud ctiam naturaliter currit, cum &rcorbisalioquin, cui apesincluduntur, indigitcturhocnomine, Apinm 14. Inft. h. t. Ovid. Amor. Ub. 3. eleg.6. Dttm lo^Hor tncrcvti latis fpatioftus undis, Nec capit admtffas alvem alttts aquas. Idem adLiv. Aug. VberibttftjHe octilis lacrjmarttm ftnmina miftt9 Fix captt adjeltas alveus alttts acjuas. Ut dixi, cft publicus, cum a fluminctegitur, h.§.d.l.i. ff.de fium. 2 privatus vero,limulacdcfcratur a flumine, d.L l.y.§-j.ff-de acq.rer.dom. & nimirum vcl occupantis, fi limitata fint prnedia, dd.§ 6. veleorum, qui prope ripam pracdiorum funt domini, h.§. Carpzov. def. for. part.$. conft.^i. def. 14. & 1 5. Et idcirco non mirum, quod alveum vetercm fi flumen defcrucrit fa&o fibi novo exagrisSempronii, defcrtuslit vici- norum, novus autcm fit publicus , quiatcftusa flumine. Scdquidfi 5 iterum dcfcrat novum illum alvcum , & ad vetcrcm redeat, an defertus erititcrum, qui utrinque prope ripam prxdiorum funt domini, an reftitucndus Scmpronio j Rcftituendus Scmpronio , fi flumen eo defcrtointra tcmpus non diuturnum ad vetcrcm rcdeat. Scdhtempus fit diuturnum, vicinorum crit itcrum, & vetus, ad quem revertitur, erit iterum publicus, h. §. Putoitadicendum, utpoflit</./.7.§.5- conciliari cum co, quod Juftinianus hic dicit. Nam quod nonnulli hunc §. de ju- re ftrifto accipiunt, lcgcm vero 7. §. 5. de bono & aequo, id admitti non poteft. Antinomiam agnofcunt, qui ita conciliant, ut dixi jam latius ad §.pen.Inft. de jur.nat.gent. & ctv. Scio quod putctur ctiam diflcntire 4 Pomponius in l.^o.ffde acq.rer.dom. fed non rcftc, ni fallor. De inun- dationc enim, non autem de cafu , quoflumen mutavit alvcum , in ca lcge fit mcntio. Pac. cent. 6. ant.%%. Et quod attinct ad /. Atttus 38. 5 ff.eod. nonfupcreritdifficultas, fi praefupponas, quod flumen defcrto alveo, quem ibi fcccrat cx agris L.Titii, fit rcverfus advctcrempoft tempus tam diuturnum , ut vetcri domino agcr, quem occupavcrat, reftituendus non fuerir. Difc Connan. 3. comm. 5. n. z. Donell. 4. comm. zS. Spccics ad illam legcm refte ab Hotom. <5. obf.cap. r. M m m m & Ba- tqi AD LIBRI II. TIT. I. &Bachov. adTrcutl. voliJift.io.th^Jit.G. inhuncmodumpro- Agrum L.Titii flumen primum abforpfit , & deinde univerlam etiafir viam publicam fuftulit, atque ita quem habcbat alveum omnino defe- ruit. Cujus erit defertus? Eritejus quitrans flumeneft poflelforprc- drorum, d. I. 38. vcrb. Refpondit, cum fiumcnagrum & viam publicam feftulijfety eum agrum cjusfattum ejfe , qui trans fiumcnfundum habuif fet grc. Non ergo L. Titii, cujus praedium erat jam abforptum a flumi- ne. Non etiam Attii , cujus praedium non eft proximum , aut vicinum illialveo, quem flumen deferuit, nec fuit etiam trans flumen, fedtrans viam publicam , fed Maevii fine dubio, quia iseft, qui trans flumen fuit agri pofleflbr. Et haec prima eft qugeftio. Jam altera fequitur : Flumen & viam publicam, & ngrum, quem occupaverat3retrocedens deftituit,& ad veterem illumalveum revertitur iterum. Cujuserit jam alveus,aut ager L. Titii dereli&us a flumine ? Nec Titii , nec Masvii , fed ejus, qui trans viam habet proximum praedium^./.38. verb.Poftea cum paulatim retro redijfet, ademiffe ei , cujus fattus effet> & addidtffe ei, cujus trans vtam effet. Attii igitur,& foliusquidem Attii, quia folus hic proponitur habere praedium trans viam. Ad Mxvium quod attinet, & amittit, quodacquifiverat, quiaeftejus juris, cujusflumeneft, iterum, h. §. & ad partem etiam cum Attio admitti non poteft , cum non fit ejus praedi- umprope ripamilliusalvei,quem flumen dcferuit. Sidicas: Atquinec ager Attii cft prope ripam illius al vci , cum media fit via publica, dicam eam non impedirc , quominus Attio accrefcat id, quod flumen deferuit. Nam& viaeftfundi, cumaliquandoejusfuerit, & ademta intelligatur, cum ita hoc flagitarct utilitas publica, d.Linfin. Ipfa vero via non acqui- ritur Attio, fcd quafi poftliminio juspriftinum recipit, cumviafitpu- blica, & exemta commercio, §.2. Inft.de inut.fttp. L 61. §.1 .ff. de contr. cmpt. L 3(5/1 de relig. & fumpt.fun. L 20. %.\.ff. de capt. er poftl. rev. Caete- D£ RERUM DIVISIONE ET ACQUIRENDO &c. Gcterum illadiftinaio intcrtcmpns diuturnum &non diuturnum moribus etiam hodic videtur convcniens. Si flumen enim decen- niumoccupaveritpnedium, &deindcreceflerit, non vetcri domi- no reftituitur praedium, fcd fifco addicitur. Grot. lii. i . dejur. bell. & pac. cap. 8 . n. i o. & 2 . man. 9. §. Door overloop. & §. Datfoodawgb. Nifi fortc pofiefiio pcr illud temporis fpatium firretentapifcando. Et itajudicatum etiamaSenatuHollandioe. Sim. kUuwcnRoom- Holl. Recbt lib. 2 . cap. 4. n. 4. T E X T U S §.XXIV. AUafane caufa ejl,fi cujus totus ager mundatus fue- ■nt. neque emm inundatio fundi jpectcm commutat. & ob td, fi recefic- rit aqua, palam efi% eum fundum rjus manere, cujus & ftttt. COMMENTARIUS. Acafu qui proponitur in pr&ccd. §. multum hic differt. Sinumcn alveum deferat, & faciat fibinovum, defertusfit vicinorum^- ced.§. Sieum non deferat, fed eo rctento aliorum agros inundaverit, 6cdeindercccfierit,agrircftituunturveteribusdominis, ^.§./.7-§.o. ff.de accj. rer. dom. Non enim mutat inundatio fundi dominium,6.§. Sed dum durat inundatio, centetur tamen interim amifla proprietas, refDcducftedus , cum ufum nonhabeat, h.^.verb.firectjferit aqua palam eft, &c. I. 1 3./. iA.ff. Q*. mod.ufusfr.am. ficut pofiitulus- fruftus necretineripifcando, ^./.25. Poteftenimquihbct piicanin fluminc,§.2 Jnfl.b.t. &,(i quilibct potcft, fcquitur, quodego jus pro- hibendi non habcam , ne in ca quidcm aqua, qu£ meum agrum ope- ruit. Idem jus eft in parte, quod habet locum in toto, /.113. jf.de reg. jur L7.pr.ff. de except. rei jud. Accurf. add. /.23. Bachov. ad Treutl. vol.z. difp.zo. th. ^lit.G. Sed hic jamfubfiftam, ne opus fit nimium. Prxlo autem feftinante cumquaedamomiferim , utfuislocisapten- tur, hiceafubjiciam. Mmmm z SUIS <?44 A D D E N D A. SUIS LOCIS ADDENDA. PAg. 6. lin.io. antc illa verba. Adfcivtt conjngem, &c. adde. Adfcri- ptus Candidatis,cum primum JuftinusoccupafTet imperium,deinde Nobiliffimis, dequibusdicaminferius. Vi&orTununcnlis : Romano- rum l r . Jnftinns regnat annis i ix. menf i x. &c. cui nepos Jnfttnianns vocabulofmt, CandtdatimilitiafHnUus. Marcellin. in Chron. Annore- gU urbis condiu cxcvi i 1 .Jnftinus imperator Juftimanum exforore fua nepotem, jamdudum k fe nobiltjfimumdefignatum , parttctpemquoqHe ngni fui , fuccefforemqne creavit Cal. Aprilts, tpfe vero quarto ab hoc menfe vita deceffit , anno imperii ix. menf. 1 1. P . 29. Itn. 10. poft illa verba. Romanomm Imperatores. &c. adde. Chagani domini& regcsTartarorum. Gregor.Turonenf. lib.4Mft.cap. 29. Pocabatur atttem Chaganus. omnes enim regesgentis illius appcllantnr hoc nomine. P.io^.lin. 1 5. poft illa verba. Connan.i.comm. 1 Laddc.Scio quidcm, quod compedes, cum fuerint orbes e ferro, & inftar annulorum , dican- tur&annuli. Martial. zsfnnulpu ifle tuis fuerat modo cruribus aptus. Sed quid inde jafti fequitur ? An rationes, quas dixi , id poteft evertere ? An non inftar annulorum fuerunt etiam armillx , &cur non ergo percompedes intelligamus armillas ? Sanc fi intelligamus ni- hil erat abfurdi. P. i6$.lin. 16. ItaSuetonium interpretatur Torrentius. Aliialiter. Lipf. 1. eleft.10. • P. 275. lin. 16. Mihivcravideturdiftinguentium, leec, Mihivera diftinguentium. P. 2 8 8. lin. 30. poft illa verba, %\Us fy*Xf*&. adde. Erant nothi & tpuni nati ex nuptns cum peregrina contraftis. Dico nothi & fpurii, quia fpurn funt omnes,quicunquenafcuntur ex illegitimisnuptiis, §.12. Mft. *>-t* Atqui nafcuntur ex illegitimis nuptiis, qui nafcuntur ex nuptiis qim peregnna contradis, h.pr. Si rogaveris , quid ita ? Quia eft illeeiti- mum,in,uftum>& nullum contraleges admiffum, /. non dubtum 5. C.de tegth. Atquicontralegeseftcumperegrinaconjugium, utprobavijam Jtatim, & idcirco neceffe eft, ut & liberi fint illcgitimi, cum ex nuptiis if- legitinusnon nafcantur legitimi, &necelfeeftpraeterea, utnontantum per- A D D E N D A. 645 peregrinum, ut Cuperusexiftimat l&>. i. obs.cap.\6. fed inprimis & fpu- rium vox ri$@< fignificet, cumdicit lexita: No'£ov «v« tot pn e| ytyotdm. Nam&itarcgu!aritervoxvo'&(^accipitur. Idem ibtd. Hefych. Z*J-n& , vc'<>(^ , 0 A«'d^ yMMf t«» j,ovi«v t$ k^. Fuerunt & pcrcgrini nati cx nuptiis cum peregrina contra&is, /. 24 ff.de fiat. hom. I. 7. C.de rei vwd. Sed an inde jam fequitur, ergo non fpurii ? Nulla eftconfequcntia. Sedquidopus totverbis? Exprefle Pollux in Onomaftic. dicit yvr,<nov excive, v^ov &fpuriumex peregrina fufce- ptum,//£. 3. cap.z. Kou yifoo* t$ i «»« y»vm*& ifefc > w y*t**- rKi, 0 i\ •>nfot *d) ffr»ywi}r, v^©- Ji, e* f»«? > $ *•»«>"- J@- , £/? .twrew legittmus, ejui ex fcemina cive ( fic enim vertendum, non ut vertit intcrprcs, cx fccmina proba ) & nupta natus eft, qut etiam letitime natuseft. Nothusveroexperegrina,autpellicenatus.. Miror, quod hujusloci vir idem non mcminit. Sed& multisetiamnuminlo- cis Germaniae &c. P. 289. //».4. fed appellantur, lege, & appellantur. P. ead. lin. 2 1 . poft h«c verba. Folkert Evertz,en itin. cap.tr. adde. Sed ponamus excmplum : CumChriftiana Chriftianuscontraxitcon- ju^ium. Chriftiana, qux Judaea fucrat, dum conftant adhuc nuptix,ad Tudaifmum revertitur,an facicndum divortium ? Dicendum quod non, quia id tantum permittitur,fi accedat adulterium, aut malitiofa defertio, Matth. 5. v. 32. i.Cor.j.v.ij. Etidcirconon dubito, quin folutum fit matrimonium , fi Chriftiana non folum ad Iudaifmum redierit, vcrum etiam deferto, qucm habtbat marito, Judxo fe collocavent, fic ut pnor ejus maritus novas habcat nuptias contrahendi licentiam. Dmt emtn Apoftolus i.Cor. 7. v. 15. Bi *i 0 «w^ *«etf«wf, 7C»V&?« > » SiSwkwWi 0 «JeJupof, 9 * «*t\& b> *o7t T*»0VTW. Quxutique major eft quam Ivonis auftoritas , qui confulenti de hoc cafu refpondit contrarium, nimirum ut fequitur, epift. 1 2 2. Ivo humtlts ecclefu Carno- tenfis minifter Fulgrino Panfienft archtdiacono , a ^elo jufittt* non tepe- fcere. Ouiaportitor literammveBrarumfeftmabat adredttum , &ego publicit^ familiaribus negotiis prapeditus erant, plurafcrtbere non potui. Breviter itaque de Judaa baptUata, & Chrifttano nupta , poftea vero ad hidatfmum reverfa, fraternitatt tu*. refpondemus : cjuontam verum connuhtm fuit, cjuod inter perfonas ejufdem legts nulla intervemente C^tt^M^VM rite Quamvts ttaque mu- Iterdupikiterforn^ r Mmmm 3 J»d<"{i 6*6 A D D E N D A. Iudaici videlicet ritus mtffit, vtr tamen Chriftianus,qui aliam vivente e& dtixit , procttl dubio adulterium pcrpetravit. Canon autem mamfefte dt- cit>ftcut ipfe bene nofti, Ouia inceftis conjunBionibus nihilveni<zrefer- vamusy mfi cum adulterium feparatione fanaverint. Dicit enim beatus zs4ugufttnus in libro de nuptiis er concupifcentia : manet interviventes quoddam conjugale , quodnec Jeparatio, nec cum alio copulatio pofiit au» ferre. Hteronymus etiam ad Oceanum de morte FabioU, pracepit Domi* nus uxorem non debere dimitti eXcepta caufa fornicationts ; &Jidimijfa fuerity manere tnnuptam. Ouicquid viris pr<ccipitur> boc confequenter redundat adfoeminas. Neque enim adultera uxor dimittenda eft, & vtr moechus tenendus. Multa in hunc modum reperiripofientjfed te h<cc bene nofienonambigo. Vale. P. 304. Un. 2. poft illa vcrba. facillime poterat. adde. Vix etiam jam hodie poteft cafus exiftere , ut homo liber per ignorantiam ancillam ac- cipiat3& fi adhuc fortaffis id contingat in India, ubi fervi funt in ufu , di- cendum3quodmatrimonium ab initio fit nullunv^^ i.cap.io.cap.i. ext.de conj.ferv. Ivo egregie^J^.242. Scripfttmthty inquit, dileiito ve- Jira vos audtifte a qutbufdam , qttod dirimerem conjugia liberorum & ancillarum, & econverfo \ & hoc vobisvideri, qnod fit contra fenten- tiam euangeltcam, qua dicitur : non Itcet viro dtmittere uxoremjiifi cau- fa fornicationis. Jld quod dtleciioni veftra refpondemus , quiacontra hanc fententtam fcienter nthtl agtmus , vel agcre volumus. Si enim divorttum facimus inter Itberum & ancillam, non conjugium folvi- mus, fed contuberniummalc conjuntlorum dtffolvimus & diffoctamus. Vnde fcribit Leo Papa Rufttco Narbonenft epifcopo : non omnts mulier viro juntta uxor eft. nupttarum quippe focdera inter ingenuos f mt legtti- ma> & inter aquales. &c. P. 304. po/. poft illa verba.i.Ctfr.y.^. i^.adde. Quae fuit etiam jam olim Ivonis fententia dodtiflimi fuo feculo Carnutum epifcopi epift. 188. ®u&ftvithme , inquit, quodmeliusme novityveftraprudentia,u- trummulter , qu& poft completa facramenta & offtcia nuptiaruminfr* duos aut tres menfes peperiffe cognofcitur, debeat propter foederanuptia- rum in conpigio mancre , anpropter patratum ante nuptias flagitium matrimomt dignitatem amittere, cum lex *JfyC oyfi hujufmodi jubeat la* ptdari. Super qua re non memini me canomcam inveniffe fententiam : dtco tamen fine pr&judiao meltoris fententia, quia fiante celebrationem facramentt conjugalis cognita fmfifet mulierts turpitudo, fecundum le- gum A D D I N D A. <?47 gum feveritatem noneffet honeftanda matrimonio, fed asjeris objurga- ttombus tanquam lapidum jatltbus feveraei effetadhtbenda correptio. Verumpofiquam fimpUater pr&cedente confenfu contraEla fttnt fcedera mptiarum , poftquam matrimoniales tabuU dat<c fiuut, & C£tera conju- gn facramenta complcta fttut , vir & multer unum corpus per com- mixtionem carms fath funt , non tntelligo pojfc diffolvt conjugium, tiift divortit caufa intcrcurr.it adultertum, &c. P. 3 1 5.//«.i 5. poft illa verba.f oufque procefcrat.adde. fimulata qux- dam Paparum & Pontificum fanditas , ut nuptias prohibercnt in fexto gradu fimpHcitcr , c. nulli. c. nullum. c.de affnttate 35. 9. 2. & 3. fic ut nec inter cos, qui erant jure civili in decimo aut duodecimo gradu, per- mitterent matrimonium, nc cum cjus quidcm uxore,qui miln erat m eo graduconjundus.dum vivcrct. lvo : 5* autcm p-r&dittagencalogiatta fibicobtrct, Uritmtm non potertt effe conjugium, fedmceftumcontu- berntum, nec filios poterunt babere legtttmos, fed fpurtos. Vnde vobts ex apoftolica&canontca autlontate pr&ctpimus,uttamcalummofumcon- juaium in ecclefuts no ftri eptfcopatus, nec ipft confecretis , nec ab altquo, quantum tn vobtseft, confecrart permittatis, mftprimum tnprtfentta no- firi confaunutmtas btc fepttmumgradum excefftfe legtttme fuent com- probata. idcmepifi. 129. Ouodtdeo dtlecltomtHtfcribo , quontamau- dtvitevelleduccretnuxoremrtcecomitifam Blefenfem, cujus defun- Bo maritofuifit confangutntus , ficutmtbtfcripferunt & probareparan funt nobtles vtrt, tam tut, qttam defunttt ricecomitis %obem confangm- net. Vnde tibt mando , &perlegem Omfitanam mterdtco ferales & tnceftas nupnas, quas nec lege potens dcfeudere, nec legitimos de eis here- desfufcipere, wc Add. cund. tfipAU . & Wfc Si quxratur quae ratio.? Adjicicbant rationcm adluic magis ridiculam, &c. P. 325. Itn. iC. poft verbum, coguaito. adde. Sic & apud Ovidium 4. Heroid. Nammthi quotfratres, totidem peneref nores. At tu ftqua piA Lynceu ttbi curafororts. P.343. pofthaec verba. apudA. Gelltum \6.not}. Attic.y. adde.Et id- circo fi quxras , an poflim eam ducere , cum cujus matre rem habui, re- fpondendum, quodnon,licetdicinonpoiTit, quodfiatvelprivigna vel affinis propterea, quia matrem comprefli. Honeftas nos prohibct ab cjufmodi nuptiis, d. l.femper 197. Ivoeptft. 232. Devtro & antequam uxorcm duceret , circa maritalta loca matrem ejufdem uxons extenon pollu- Early European Books, Copyrighl © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag 232 L 2 648 A D D E N D A. pollutione maculavit) nihil fanius refpondere valeo , quamcjHod Tapa XJrbanus refpondtt Hugom Cjratianopolitano epifcopo confulenti eum de (imili negotto, resfondtt enim ex confulto, proptertale flagitium legitt- mum f ilvendum non eff ? matrimontum. Confuluit tamen diligentifftmis & dtftnttijfimis examtnattontbus efle perquirendu^utrumin taliturpitu- dme conttgeritaltcjua carms commixtioy perquam fierentin commixttone fcminum unacaro, propter quamfieri debetmale initivel violatimatri- montt dtsjunttio. Audtvi entm cjuod virille , dequo agitur? deobjetia crimine examinatione igmtiferrife purgaverit, & aUJtone ignistlUfus repertus fit. Ouodfiita eft>& hoc in facramento purgationis fu<t pofuity cjuod nunquam cum matre uxoris fu& una caro fuerit>contra divinum te- ftimomum nullumultertus invefttgandum intelligo effe judictum. Vale. Quce cum itafe habcant, non potcft elaudari ejufdemconfilium,qui olim interrogatus an jam fa&is fponfalibus, fi dicm alter obierit , al- ter cum fratre vel forore pr^defundti poflit nuptias contrahere , fim- pliciterexiftimavit refpondendum quodnon> nifallor, rationenon fatis probabili, qqod contraclis fponfalibus ftatim eos, qui contraxe- rant, exiftimaret jam conjuges. Refponfum extat eptft. xcix. di- gnum, quod inferatur hic: Ivo Dcigratia Camotenfts cccleft* mini- fter, dilett* in Chxifto fratri & compresbytero Cjualoni falutem in do- mtno. Scifcitata eft a me dilettio tua , utrum pueri fex annorum vel in- fra pofftnt inter fe fponfalium vel matrimonii contrahere facramenta : & celebratis sponfalibus ,ftalterobiertt> utrumpofftt fuperftes cum fo- rorey vel tum fratre defunBiinirematrimonium , cum quo priusinierat defponfationis vinculum. Et de matrimonio quidem fi legemnaturalem. confulimusy & verba domtnt dtUgenter attendimus ubi dicit : Propter hoc Yclinqucthomo patrem & matrem & adh^rebit uxorifm > & erunt duo in carne una , refpondere incunttanter pofiumus, quia tunc primum initur legtttmum matrtmontum, cumconjuges per commixtionem carnis rcdd:- refibi invicem poffunt conjugii debitum. Si autem ante annos pubert ittS rattone dtlatanddt vel confervanddi pacis interaliquostalia facramentfi celebrantur: fitntereas perfonasfiat>tnterquas lexid fiertnonprohilct, & ex amborum conf ?nfu} non reprehendimus : quia ficut Papa Niolaus dicit , matrimontum factt confenfus non coitus. Vndeetiaminltbro Pan~ deftarumcontmeturltbro zyntul.x. lnfponfaltbus confenfus eorum exi- gendus eft, quorum tn nuptUs defideratur. Etideo ficut nuptits, ttu fpon- fsilibus filtamfamilias confentire oportet. & in confequentibus : Ftlio- fami- A D D E N D A. 649 familias dijfenticntc fponfalia ejus nomine fieri non pojfunt. Qua autem ttatc tfta fieri debeant , nec ecclefiafltcts , nechumanis legtbusplcnitereft dtffinitum. Vnde tn fupraditto continetur Itbro : In fponfalibus contra- hendts <ttas contrahenttum dijfimta non efty ut in matrimoniis. quapropter a prmordto dtatis fponjalta cfficipojfunt, fi modo id fieri ab utraque pcrfb- na intelltgitury idefl ^finon fint minores quamfeptem annis. Poflquam vero fponjalta utrtufque perfonx confcnju contratta funt, conjttgiinomeit acceperunt. Vndedicit Ambrofius adexhortationcmvirgtnitatis y Itbro primo : Defponfato vtro conjugts nomen acctpit. Cum tnitiatur conjugium, tunc conjugn nomcn ajfumttur : non enim defloratio virgimtatts facit con- jugtum,fed patito con jugalis. Itcm Ifidorus etymologtarum lib.y. Conju- ges vcri appellantur a prtma defponjatioms fide, quamvis adhuc ignorctur conjugalts concubitus. Indc ettam Augufltnus tnltbro de nuptits cr con- cupifcentta 1 Neque jallactter ab angelo dtllum efl adjofepb : noli timcre accipere Martam conjugem tuam. Conjunxvocatur a prtmadefponfa- tionisfide^ quamconcubttuncc cognoverat , nec cognofctturuserat. Hts igitur auhorttattbus manifcflum efl , quia poftquam pcr defponfationts fcedtis inter duas perfonas ex majort parte fuerit conjugtum cx utrorum- que voluntate compattttm, non potcft ulterius frater uxorem fratrts ducc- rc, ncc foror fororts martto nubere. Vnde lcgitur in conctlio Trtburtcnfi capitulo x. Decretum eft , ut quamvts multer nupta ejje non potuerit legi- timo vtroy defponjatam tamenfratrtfrater habere non pojfit. &c. P. 364. poft vcrbum dtjfolutus adde. Et quid eosmiramur, jam olim apud Pontificios , ne pater quidun propriam potuit filiam fufcipe- re. Si fufccpifTct,faciendumcratcumuxorcdivortium. Fulbertus epi- fcopusCarnotenfis <■/?//?. 13. lrcnerabtltSenone>ifium Archtepijcopo Leu- therico Fulbertus Carnotenfium humilis Epifcopus a fummo domino Eugc bone ferve. Placuit exccllentt* veftr<e fctfcttart a nobts , qutdagendum fit de quodam viro , quifilium fuum tenendo ad confirmationemfattus eft dc patrc patrinusyvideltcet utrum ab uxore fua matre ejufdem puert fit fepa- randus an non. Nos vero quid fantti patres dc talt cauja ftatuerunt , id cenfemus ejfe tencndum. Invenitur ergo ftatutumin conctlto Leptinenfi cap.vi 1. fub Zacharia Papa, fub principe Carlomanno hoc modo : Stquis filiajirum aut filiaftram fuam ante Epifcopum ad confirmationem tenuc rtt, feparetur ab uxore , er alteram non acctpiat. Simili modo & muiter alterumnon acaptat. Item in eodem : Nullus proprium filtum vcljiltam de fontc baptifmatis fnjciptat, nec filiolam, neccommatremdmatuxo- Nnnn rcm, £5o A D D E N D A. renh nec > CHjm fi^m vcl fi l*am *d confirmdthnem tenuerit. Vbi autem fattum fuerit fiparentur\ Credo ifta tibi fufficere, pauca fapien- ti. lrale. P. 553. poft hascverba. d.nov. cap.19. adde. can. ftatuimm \\.cauj. 1 1 .qtt. 1 . fubmotus a clero curU tradatur,cui vit* fua omnibm diebm fer- viat. Stephanus Papa can. clericm%.cau. 3. qu. 4. Clericm^quia infamis effeHm eft, agradu debet recederes ac CurU tradi ferviturm. P. 358. lin. 17. poft illa verba. Rooms-Holl. Recht lib. i.cap. 13. n. 3. adde. Non quod apud eos fit ftatuto prohibita , fed quod id ipfum vix unquamapudeoseveniat, utadoptetquisfilium. Siidtameneveniat; adoptionem & valituram & permittendam exiftimo, cum dici non pof- fit, quodfolo nonufu juscivile fublatum fit. Atqueita& judicatum a Senatu Brabantiae Ann. 1651. Stockmans decif 69. Et fanc fi quilibet poflit facere teftamentum agnatis praeteritis , quid hoc ad agnatos , aut ad quemlibet alium , fi adoptet quis filium in orbitatis folatium,ut idem & heres fit, fi adoptans decelfcrit, L11.C. mand.nov.11. cap.i. Germa- nos etiam quod attinet, frequentius apud eos eft adoptionis veftigium, nimirum unio prolium, quam eft ipfa adoptio. Quid fit unio prolium, fatis conftat ex iis, qux docentur a Gailio lib.z. obf.cap. 125. Unde duos articulos videntur Drentini, quibus etiam eft ufitata , inferuiffe Stafcutis, quaeadhucfuntinufu,&fehabent,utfequitur : Lib.3.^rM5. <±Alfoo- men bevwt, dat alomme in de Lantfchap Drenthey die eenkintfchap wor- den opgerichtet, fonder daer te obferveren de behoorlijcke Solemniteyten, na rechte daer toe vereyfcht^ foo fullen int comftich voort oprichtenvan fodanige een kmtfchappen voormombers geftelt en bcedight worden over de voorkinderen , de nevens eenige naefte verwanten exaftelijckjitllen over- leggen de goederen en middelen van hare pttpillen ende van de perfoon die met der felver Pader ofte Moeder wederom fal hylickeny om eygentlicke ftaet te konnen maken^ ofte de een kintfchap haer voorfchr. pupillen profy- tplyckjy. Ende foo fy fulcks bevinden fkllen in de een kintfchap mogen cov- fenteren, mits daervan tennaeften Lottinck, diereden engelegentheyt van fticcken andem Etftoel Remonftreren , ende conftrmatte van de een kintfchap verfoecken fitllen ; bygebrecke van fulcks de nul , ende vangeen- der weerden ftjn fal. *Art. 16. Fande een kintfchappen , de voor dato van defen alrede opgerichtet Jijn > fal ten naeften Lottinck, nae publicatie van defen , conftrmatie verfocht worden , als naeft voor- fchreven is. P. 521. A D D E N D A. <5>i P. 521. Iin.z6. poft ill.i vcrba. tre permittat. adde. Atqnc indcSj cafa- mcntum pro fcudo tcu bcncficio. S.ikrnardusf/M/?.?!?. Nofirnm qttoqtte acvefirum pariter eptjcopum, idefi, Lin^onenjcm, abttndantiort, ntdc- cet, honore fiijapt.it is, cj- de cajamento, quodtenetis , homagtumquod dc- betts,reverenter et & bumtltter ojferatis. l:ulbcrtus cptfi.Sj.Vt fiiclts h<cc nocumenta caveat , jttfium efi , fed non tdeo cafiamentttm merctnr. Aron tntm fufficit abfltnere a malo, niftfi.it quod bonttm efl. Reft at cr.^o, ttt m eifdemfiex Jupra dtths conjiltum cr auxdtum domtno fuofidchter prxftet, ft bencficio dtgnus vtderi vtdt, rj-Jalvus ejse de fidclttate quam jurat. P. 476. Itn. n. ftnondum ad tutelam. lcgc. (i nondum adpubertatcm. V.sU i antc tila vcrba. Ciccro 4. ad Herenn. addc. qui poftcriori xta- te funt 8c dicti pircntcs, tC quidem irequentius. T. cad. Iw.i-. dclc, quod lubttur. Pojienori xtatefunt & duiiparen- tes, & qutdem jrequenttus , cum loco ilt motum pcr t> pothetx fo- cordiam. P. 526. Iin.z6. poftvcrbum, abfiraxcrat. addc. Vox parcntcs alio- quin cum nonnihiliitambigua, cVfubjcclos iignificat. Salluft. tnlu- ourth. Dem parentcs abunde habcmus, amicorum nequc nobis, ncque cut- quamomr.tum fittsfmt. C iccr.r. deojf.c Outnctiam obbastpfas caujas cjr parentwrcs babuerunt exercttus crfortiorcs. Subjcdi cmm parcntiam, Vtf,UtkgitCujac. i.ofyVrt./wnfw/uwprxftabant, l.nn. C. Oit. pro Jua jurtfid. Hotom. 1 . amtcab.rejp.fi. Scit autcm hoc quilibct , quid parcrc h- gnilkct , quamvis &• hsc voxvidcatur ambigua, cumin jurcfvpilhmc fitidcmquodfolvcrc,utoftcndit Cuj*S.#. zj.obficap. 15. pa /.4 C. OH.cumcoqu:malpot.ls.^).!fdcreb.cor.qu.Jubtut.l.%.C.ficert.pet. Ldebttortbus 18. C.de adm.tut.l. J, C.decond. exlcg. Tcrtu 1 1. dercjurr. carn. N* tlla beattfiima & glortojijjima, qm potefi apud Cbrtfium Domt. numparere debttotanto, ut hoc fiolum dcbeat ct , quodct dcbere dcjtcrtt. Sed haec ita impropric Propric vcro parcmus impcraim. Impcrant non folum, qui habent fummum impcrium, vcrum ctiam ccgroti. Impcrant medicis , qui maximam partem crant fcrvi antiquitus, ut dcmonftr itum eft faepius, quamvis conftct intcrdum & impcratum a mcdicis, /. z 6. pr. f. de oper. ltbd.9. C.de prof. & med. Scncc. 3. de bcnef. Impcravtt medtco etdem,firvo fuo,ut fibtvenenumdaret. Idcm 6. dcbenef. Menontan- quam amicum vidit, fed tanquam imperatorem. Tcrcnt. And. air. fe.z. Pofl deinde quod jufii ei dare bibere , & quantumimperavt, datc. Ibid. Non tmperabat coram, quid fiitto opus effet pucrperx. Scncc Iw. 1. Nfnnn 2 dc tf5i A D D E N D A. dc ira cap. 15. Si intrajfem valetudinarium exercitatus & fciens , autdo- mum dtvitis , non idem imperajfem omnibus per dtverfa &grotantibus* Hotom. d. loc. Mornac adl.^i. jf.de <tdtl. ed. P. 540. /f/;.i8. LiS.ff.de inj. lege, /. 14.^. deinj. P. 5 53. lin.y.par templorum, lege, pari templorum. P. 66. lin. 15. poft illa verba, trahuntur in controverfiam. adde. Juns Doclor & A d vocatus aut omnino non differunt, aut fi inter fe differant, tumutiquedifferunt utmajus&minus. Juris Do&orenim Advocato cft dignitate fuperior. Poteftfieri, ut Advocatusfit, jurisDo&ornon item, fed jurisDo&or quin Advocatusfit, nemo negaverit. Doftorcs nullibi terrarum fubjiciuntur examini, ut Advocaticreentur, fed contra Advocati , cum non femper Do&ores fint , ut univerfa Germania ne- mo de eo dubitat, fubjiciuntur examini, ut fiant jurisDo£tores. Sic, ut addam excmplum, juris Dodlor hoc anno promotus 10. Iun. in Illuftri hac Academia Andreas Witfchger , Nobil. Polon. Supremorum in Pruflia Elcdtorali judiciorum tamfummiTribunalis, quamCuriaeE- le&oral. Aulicae Advocatus , poftquam & tentatus & fubjo&us examini publice difputaflet cum fummo omnium applaufu de pignore tacito* L E C T O R I. Statucram ab initiohicad calccm adjicere notas Avimei/>. m.adli^ brum primum Inftitutionum paulo anteobitumabeorecognitas, led rogatu Typographi mutavi confilium. Qux autem notavit ad §.8./#y?. denupt. fehabcnt, utfcquitur. §. 8. Marititamen filius &c. Comprivignoshos vulgusvocat , qui privigni dicuntur in /. generali 34. §.pen. jf.de rit nupt. quorum nuptias ut jurecivili funtpermilfe, ita etiam jure canonico. Id enim prohibet nuptias in primotantum affinitalis genere, quodcontrahiturinterma- ritum & uxoris cognatos,uxorem & cognatos mariti, d.c.non debet,zdeo- que in comprivignos non cadit. Imo comprivigni ne quidem fecundo & tertio affinitatis gencre fibi conjun&ifunt, proutcanoniftaeeadefi- niunt. Secundumenim genus ajuntefle, quod contrahitur per affinis primi generis fecundas nuptias. Tertium quod per affinisfecundi gene- ris fecundas nuptias» Exempli gratia : Vidua fratris mei eft mihi jundta primogenere affinitatis : ea fi nubat poftea alii, novusille maritus junge- tur mihi fccundo affinitatis genere. Quodfiipfamoriatur, &maritus pofte- A D D E N £> A, tffj pofterior fuperftes ad alia tranfeat vota, quam tum duxerit, ea erit mihi conjun&a tertio generc affinitatis. Verum ut ut hacc fint conftituta , jus tamen divinum diferte interdicit matrimonio comprivigni Levit. 18. verf.w. modo fequamur verlionem Latinam TremeUii & Junii ,& Germanicam Joannis Pifcatoris : Nuditatem filia nau ex noverca tua cognata patris tuiy fror tua efl ; hujus ne retegito nuditatem. Nec enim vulgata ftare poteft , quod ibi prohibeatur matrimonium inter fratres & fbrores ex uno tantum parentc conjun&os , id eft , qui vel ex eodem pa- tre, vel eadem matre funt nati: quippe hoc matrimonium Mofesjam ante eod. cap. iS.verf.9. prohibucrat , ut verifimile non fit in continenti quafi eandem prohibitionem rcpetiifle. Atqueitaanno mdciv. alicu- bi fcripferam : poftcum animadvcrterem , nonpofle hacderejudicari nifi a valde peritis lingux fan&x, alibi conje&uram meam eorum cenfu- tx libenter fubjeci. Nec fpcrabam extiturum ullum quiimmodeftius meinvaderet,cummodefteipfcfenliflem: prodiittamen nonnemoex eorum fchola, quibus omnia aliena difpliccnt, qui cum faterctur de veri- tate Hebraica fe judicare non poflc vcrba variorum interpretum fubjice- re fe velle dixit, ut inde dejudiciomcojudiciumferreomnespoflint :id enimfolum fufficeredcbcre &pofreadmerefutandum. Satisprofe&o petulanter atque etiam inepte. Quis enim unquam refutatum dixerit eum, cuinullum validum argumentum, fed aliorum tantum interpre- tationes objeceris, cum ego Tremellii , Junii, & Pifcatoris tanquam re- dlioresfecutuseflcmf At mutavit poftea Iunius tranflationem ? Illud quaeritur an refte? Ad haec mutavit Iunius : non mutavit Pifcator; quin privatim hacde re mccum diflerens, in rncam fe fententiam ire pro- feflus eft. Quam vcreor, nc multi fint, in quos quadret illud Cujacii de iEmilioFerreto: In reprehendendts doiloribus ponit faftus multumjn tradenda veritate ftudii mhtl : & ob eam rem ftmt ejus fcrtpta plans ftudtojis juris mutilia. N n n rr 3 IN- I N D E X Rerum memorabilium. A . tAidibus defunBi vel affigebant cu • ACademU quotfuerint Iu- prejfum , vel capillos defuntti. (iiniani temportbus. 6j 581 Academiam Rom<& quis Agentes inrebus. ty&feqq* primus erexerit. 6$ Agri Itmitatt. 6i 1 AttaSenatus. 137 Aleatores. 87 ^AHionarii. 44 A^AojcA^Tw^tf > AwxrtAvarTif- Adoptio Belgis an adhuc fit in ufu. 259 3 5 8. 649. 6 50 Alluvio quotuplex^ & ^//<e ^fc- <t/fdoptio olim fatta traditis armis finitto. 616 & incifis capillts. 362 Alluvioni an locus fit in lacu, in Adfcriptitii. ^J9*&fiqq* flagno. 614 Adfcriptitiorummanumtjfio. 213 Alveusquid. 641 Adoptare ab altquo. 371 Alytarcha. 546 Adoptati oltm an nomen mutave- zAfmbatttunde. 19 y& feq. rint. 376 ss4nnos olim unde numeravertnt Advocati a tutela an excufare fe veteres. 38.59 poffint. 515 zAntecejfores. 6y&feq. i/ldvocatus &juris Doftor an in- Anu quinam. 3 6 terfedifferant. 65.605 aAntiquartusJtbrarius. 367 Advocati andignitate fuperentur Antlia quid. 430 kmedtcis. 515 A^A<&'^@- , i&K<&fcf&. 178 Adulterini, incefluofi, velnatiex sAppianus quando vixerit. 13 clericorum aut jhcerdotum con- Aqu<z & ignis interdiftto. 381 grefju an refittuantur natali- Arcarius. 55 bus. 356 Arrianorumvefania. 377 os£rariumquotHplex. 54. 2.45 Afiarcha. $6z (L/£des facra qua pertit, fi iterum Afjlum quid er quibus proprie refittuatur , an iterum dedican- concefium. 241 da. 565 Afiarte^Afiharot. 39 Affinitas quid. 314 Authoritas quid. 135 Afettusproltberis, 516 Augufiiffimi. 26 Av- RHRUM MEMORABILIUM. CAdavera condcrc cttr morh fi$ hodtc. 57;. &fcqq. Cadavcra urcrc qtubus oltm m ujtt. Cajarquis. z\-&jcqq. Cajus.cujtts Imp. tn Injittuttontbtts Authart rcx LongobatuLrum. 29 Aurct annult. 204. & feq 448 449 220 YX> 85 403 40; Aftrcus qutd. Aureus Itbralt pondrrc Aurum viccfimartttm. Avcs omncs an jow. B. BAccalaurci. Bal joti ttndc. Balitts, Bajulus. Bannttt an hodtc dcportatis ftntjl mtlcs. >8| Barbam oltm Romani qttando & fttbnnfcrwt, ffr quando totondc- rint. 9 hoHriXiodTwtrofW. }$7 Baffa & lrt^ 'tr V atrtcttsftmilcs. 3S7 Mla cttjus ptris. 1 14 Bcllum qttibus Jolcnnttattbtts a Ro- mantsinddlum. 390 Bcncddlio \it jponjis. 2 5 1 Bcncddlto ft dcjit.an nullumfit ma- trtmontum. - 5 1 Bcrnardus RasfcUltus Monajicrt- cnfts cpijcopus. 54* Berjtus. Bithyntarcha. 5^> Jtotfrf Canonicorum an pojjint dict rcs facrx. 5 59 Bonafcudalia & fideicommiffo ob- noxta an vcntant ctiam tn com- munioncm bonorum. 308 Bonorum vcndttio Romanis tgno- mintofa. 224 2?r////j cttam infunt rationis vcflt- gia. 103. &fcqq. mcminit. 71 Calatts comttis. 1-7 Calcct attrati. Caljptraqtttd. 19 Camcradcn ttndc. ^44 Campus Marttns. 128 Candtdatt qttinam. 44 Candtdatt Cxjarts. 52. Canon fcti Canontct titult . V Canontct an rclh adhucvctcrttllu nominc Jic dtcantur Canomci. Jtfl Cappadocarcha. 5 ^3 Ctyd «7//0 fyfr* dmtttuntur jam hodte. 199 Capnt vox homonyma. 429 CttM infantts Jicmtjfum cx utcroy infans autcm a matrc non pojjit totus cmitti , an baptt^andttm nthilomuius. Carfamattttm. Cajamcntum, Cafatt. Catholtcus qttis. Catttto qttotuplcx. 570 >74 650 521 5or QcnotapUinm quid. 5 ^8 • &JC(1* Ccntum mtltarta ttno dtc conjrita. Ccratium. Chartophytax. 44» 252. Char- Early European Books, Copyrighl © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag 232 L 2 I N D Chartularii. 213 Chafianeus. 489 Chlamjs purpurea. 15 feq. Chriftiana, qH&Judttafueraty nu- bit Chriftiano , & dum conftant adhuc nupti* , ad IudatfmHm revertitur> anfaciendumdivor- tium. 645 Cives an poffint dtcere teftimonium in caufa civitatis. 547 Clariffimi quinam. 61 Codex quando editus. 2 Codices quot. ibid. Coecus an teneatur curatdrem acci- pere. 486 Coecus an poffit etiam tutor confti- ttii. 507 Cognatio quid. 3 1 1 .416 Cognomen pro nomine. 32 Coitus an fit de fubftantia matrimo- niu 107. &feq. 