title: Epitome chronologica rerum Hungaricarum, Transsilvanicarum, et Illyricarum
creator: Katona, István, 1732-1811
text: (*) Ap. F»h. E. Str. T. L p. 349. (fc Ibid. w. jit. (0 Ap. Canif. T. la P. «. p, jg<; ^ " ' '* \ 35« B E L A I I L D. imper$t0r in ciwfatem vmffet^ ^uae Gtan dici- tur^ quae Fhgarorum eft metrop^; rex ei inprth pria per/ana y cum, milk militum cdfnifatu y follemni* ter occurrity omniaue demttone fe Mn folum hofpita- Im y fed etiam o0ciojiim exhibuit. Imperatore au^ tem quatuor diebus iH moram faciente^ — regina^ dedit A imperatori tentorium optimum* — Exinde. rex imperatorem in caftrum , quod Oran dicitur ^ re^ eepitj tranjito fiumine eiusdem nominis ; ^ itique dedit rex imperatori duas domos ^ plenas farinae pu^ tiffiinae. — Jnde D. imperator 4« dieius venationi operam dedit. — ^ Poft haec svenerunt ad fiuuium , qui Sowa dicitur y vti multitudo exercitus dinumerata eft ; et inuenta funt %o. miUia militum et 100« miUia ar* , matorum* — • ProfeSii autem inde , venerunt ad fiu* uium^ qui Maroxpa dicituTy vhi rex D. imperatori ptauftra mifit msdtay farina onerata* — In eodem ioco rexy imperatori valedicens^ difceffiti dans ei 4« camelos , pretiofis munirihis oneratos y quae ad f ooo. marcarum (al* florenorutn) comp$aata Junt. D^au* tem imperatory multas regi gtatias agitiSy dedit ei omnes naues^ quae eum ae Ratishna Juerant fequu^ tae. -— Igitur in natiuitate £• loannis Bapt. exiue^ runt Vngariam et^ intrauerunt Butgariam* Tantus igitur exercitus^ integro menfe^ regni huius bencfi- ciis alebatur* {a) j4. C. 1190. Bel ig. Ind. g. P. af. M. CCLXXXVH. duae cauifafoerit, curBelaHun- garos, qiu 6 cruce fignatis iunxerant, ex *itinere reuocarit , ntc anonymus ille Qrnchronus ^ qui hoc . refert. (4} Hift. Crit* T. lY* p» j^^jCt. REX XVL 3J7 refert, (a) nec alii memoriae prodiderunt. For- taHib, qupd^ inimicitii3 inter duos ImperatQres ex- ords , fuos aduerfus Ifaaci^m Angdum , generum fuym j pugnare noluerit ; fortafle , iam tunc expe- iditionem iacram vouit ^ ad quam Aios referuatos vo- luerit; fortaiTe, quod^ exadis induciarum duobus ai^nis, bicllum cum Vemetis recruduerit, ad quod^ maioribus viribus gerendum, iis opus habuerit. Praelium ad promontorium, cui Trani nomen , erat commiiTum, clademque Vtnetis illatam efle, docet hoc monumentum : (i) AfCXC. Madii y pwft bzttumy fUm Venetis haiitutn , tt pofi vifforiam de cafi^ello in promontorio Traniy — S. Chrifogono gratias ejfun- dentis , de oceajtone m^^cimi periculi et coUatiove vi- Qoriae — retulijfemusy ekOo nofiro fetro in Vngd- rifl perfifimtBj etf. Bjellum hoc, viz inchoatum, nouis inducii^ compolitum eiTe, his Oanduli verbis innuitur: (r) Inter regem Nungariae et FenetQS completae treugae vsque ad iiennimfi renouantur. la- dram iterum in poteftate Hungarorom manfiflre, docet hoc monumentum : (^) Antfodom. \nc. MCXCp die SS. loannis et PauUiy ind. 8* ladracy temporibus domini nofiri Belae , D. gr. inuiBiffimi regis Fng. Dahn^ Croat. Ramae , nec nm Galatiae y et Pttri ^ ladettinae fedis ven. archieleSi. ^ Hic Petrus, nar tione Hungarus , quod primatem Gradenfem agno(ce«* re noluerit, p^dUum impetrare non potuit, ac in Hungaria (emper commoratus , ab epifcopo Pharenfi fuppleri debuit, (0 Z 3 CCLXXXVIIL (a) Ap. Canif.- ^. Ba&. T. UL P. II. p. to6. (3) Ap. tuc. L. III. C. XIL p. sa6. («) Libr. X. C. II. P. tt. p. m. j 14. (J) F«rb(t. T. V. p. «4. («^ Wft* Crh. T. IV. p. 3f« B E L A 1 I I. CCLXXXVin. Bda, compofids iterum ac in biennium prorogatis induciis^ ad curandas rcs fa- cras conuerfiis , priuilegia Quinqueeccldienfis qn« (copacus ^proiixo diplomate confirmauit, cuius po- ftrema verba iunt : {ay i, — In memoriara omnium f> pofterorum, noftrae regalis aulae buUa aurea fe- s^ cimus perennari , anno ,dom. incam. MCXC. lob ^y Strigonienlem cathedram &licicer obtinente ; Pe* n tro Colocenfi arcliiepifcopo exfiftente; Caiano , $y prae&to epilcopo duinqueecclefienfi et totam t5 Dalmatiam at<)ue Croatiam nobibter procurante ; 19 Vgrino ( al. Ferino ) laurienfi ; Saulo Chanadienfi ; M Adriano Tranfiihian. epifiropis exfiftentibus ; Mogh i^ (^aL Moege) paiacino comite; Dominico maiori M (^comhe) curiali exfiftentibus. «~ ^ Male hanc confirmationem Andreae Kerchelichius tribuit, de- ceptus hoc titulo :(^) jindreas , D. gr. Hung. Dalm. Croat. Ramae^ Sendae^ Galitiae Lodomeriaeque rex. Nam^^hi tituliy quibus nullus adhuc regum vfiis eft, noh ad hanc y fed ad illam confirmationem , quam Andreas II. anno lajf. fi^cit, percinent. Hic pri- muni aureae tullae mentio Hungaricis y\ dipldma* tibus occurric , quem mprem Bela III. ex aula By* zantina videtur in Hungariam induxtiTe. >Iak qui« daoLPecro Coiocenfi Pa^tlum fiifficiendum puunt.(r) ji. C 119%, Bel ao?Ind. lo. P. f. j4. CCLSXXDL Pacacis vndique rebus, BeU fla. grantibus a Caeleftino III. precibus flagitaiut, vt^ quum pluribus in dies prodigiis S. La^Uus incla- K(ceret , caeleftes ilU bonores piimo quoque tem- porc (.) Ap. Schnhtfa. E. Agr. T. I. p. 9«. (i) Hift. B. Z«n. P. 1»«- («) Hift . Cr. T, IV. p. 371— J7«» R E X XVI. 3fj pbre decernereotur» Tempus a£kae rei chconicoii fynchronum exeuntis feculi XII. fic adnotaUit : (j) ^ MCXCIL Ekuaeh ^. Laipl 1111 non. Februdm. Hoc igitur tefte , fecunda Februarii, non, Vt aliqui volunt', a7. lunii, S. Ladislai corpus cleuatum eft. Audor qiaoque fynchroniis Cor(ei]idonl(ani codicis eumdem ita confignauit : (Jf) Noftris quoque tempor riius DEVS muhis mirabilihusfm^m mfejjbrem fuum Laiislaum giorifcauit i namannod&nh MCXCIL fan&um corpus eius camnizatum eft; feu poft cano^ nizationis dcprctum, d?uatum eft. Tym inter pa- tratg n^ritis fanfti r^gis prodigia ca^CQS, mucos^ claaqlos, paralyticos curatps rec^nfeiU Duobvis his fcriptoribus fynchronis in apnp i IS^. cppf?ntieiiti- ibjas, ejrralfe dicpndus eft Thom»s archidjiaconus., quum id iaaum effe rcfeint ab Innoc/&ntio III. qui, mortuo iam Bela, feder^ coippit anno ?I98. In- didem etiam error Bonfinii fluxcrit, qui fcribit,(r) jinno centejmo* tertio poftmortem S. Ladislai hanc «pojtheofim peradam effe. Nam , fi aedidft, eam Innocentium III. pere^Tej inter mortem^ S. Ladi- slai, quae contigit anno lopf • et elc&iQnpm Inno- centii IIL quae fa£^a fuit annx> ii$8.* tres fupra . centum annos interc^flfsrunt. Qtuamuis autem mul- tis in dies mkacuUs S. Ladislaus incl^uer|it; Gre- gprius t;m9n cardinalis de virtutibus eius m;iturum ac feuerum ei^amen inftituit^ Omnibus ri(e discuG fis y geminus S. Ladislai cultui dies CQnCecr^tus erat ^ ^7. lunii , qua prius a l^oribus feriatjo per regnum erat, et ap. luUiy qua $• LadisUum obiiffe, iam alias pftendinjus. Ita Huogar^, poftqu^ piis Belae UL fli;dU$ S» X^adislau^ 9r^s admotus eft, alteruin 59 4 iam (fi) hf, Pray DifT. dt 6. Lad. p« %. \h) Mu SS. lun. T« V. P^ 3iP« (<^j Dec« IL L. IV« p. n. 26X. 3^0 B E t A I I I, iam regetn ^ raro felicitatis ezemplo ^ fimftornm &- ftis adftrriptum venerab^ntyr. (a) A. C. iip}. Beh aip Jnd. ii« P. sg. M, CCXC Frimus Ule fandus rex eiusdem Gindi regis, cui nunc ifte honor obDgit, ardenti pietatc caelitibus adnumeratus^ pluribus aris^ tempUs, cdb- nobiis in iUius ' honorem excit^itis^ per vniueriiim regnum ab Hungaris iam vltra feculum qolebatur, M^irius, Strigonienfis archiepifcopus ^ Albaeregiae grandem ecclefiam eius venerationi ponere coepcr rat^ quam, mofte praeuentus anno litfi. Geifae coniugi condnuaadam reliquit , vt ex eius ftlii , Be» lae III. diplomate llquet , cuius hic eft epilogus : (fy ^ Anno ab inc. dom. MCXCIII. ven. lob Strigon^ ^ archiep. exfiftente ; ven. Saule Coloc. archiep. exs- n fiftenpe; Petro Agrien, ep. Calano QuinqueeccleC ^ ep. et eodem totius Dalm. atque Croat. guber^ natore; Boleslao^ Vacien. ep/ (^ap. Schmiuh addh 19 tnr : loanne Befprim. ep. Adriano Ttanfliluano ^ ep.) Dominico Zagr. epifcopOj Mogh palatino jp comite et eodem Baachienfij Dominico curiali n comite et eod. Bodrogienfi. —^ Calanum vicar ria poteftate Dalmajtiam et Croatiam adminifiralle ^ patet etiam ex illo diplomate, quo decimas eccle* fiae Zagrabien. ftabiiiuit, hoc initio : (r) n Calanus^ 99 D gr« auinqueccdefien. ep. Paleafus , et totius ^ Dalmatiae atque Croaciae gubernator. ~ Anno M '4om. inc. MCXCIII. ind, XL '« Quum iam hoc anno praerogatiuam archiepifcopaiis paiiii confequu- tus fit ; errat Timpn , qui hunc illi honorem in cat lumniae C#) Hift. Crit. T* IV. p, |9o..^9. (B) Ap. Pray dePdor^ AuT. p. n 7. (c) Ap, Kerch, U, E. Zagr, p* p^. RE X XVI, 3^1 • himiiiae feniter tolerajcne praemium ab Imiocentio IBL qui Qohdum hoc anno pontifex erat^ coUatum putat. Qf) Gupd ornamentum Georgius Klimo ^ ftT. dis eiusdem epifcopu^^ a Benedido XIV. pro fais focc^oribus itidem impetrauit. («^) CCXCI. ^tfi Calanum hoc temppre Dalmatiam et Croatiam gubernaflfe certum (it ; quum tamen in- ter Templarios, in Aurana pontiiicum beneficio CQ)r locato^, et SS. Cosmae ac Damiani monachos ali* quae lites de finibus et diuortiis agrorum emerfi(^ (ent ; rex Bela controuerfiae huius iudicem Petrum y Spalateafein archiepifi:opum , conftituit. Hic igitur^ adhibitis quibusdam axhitris , rtriusque co^nobii .fines eo diplomate defirripfit^ cuius initium ita ha« bet: (r) ,> Anno ab incarn, D, N. I. C. II94- ^i^* 1» fis lunii die nono, — regnahte D. N. Bela, fer. M rege Hung, Dalm. Croat. atque Ramae, et Al- n merico filio fiiper Dalmatiam et Croatiam — " Non igitur rede fcmiunt, qui his prouinciis An- dream fiUum a Bela. iam nunc praepofitum fuiflfe credunt. Emericus^ rex Hungariae coronatus, hanc a patre portionem accepit, quam eius nomine Ca* lanus quidem adihiniftrauit ; Bela tamen fiipremum |n eam ius , vt ex delegarione iudjciorum apparet^ retinuit. A. C. iipf. Belf 13, Ind, 13. P. a. A. CCXCII. Emericus, eam aetatem iam aflequa* tus^ vt connubium inire poflet^ ipfe Daimadam et Croar i^i*"^ (.) Kph. Chron. p. .6. <») ffift. Cr. T. lY. f . 409.r>4a8. (c) Ap. Fvlat. T. III, f . atf , if6% B E L A I I I. « Croatiam adminiftrarc coepit, vt c tabulis laiicrti- fiis intelligere jpofTumus ^ quarum initium ita Farla- tus exhibet: (a) ,, Anno Xi5>f. ind. 13. ladrae, re^ n gnante D. N. Bela, Vng. Dalm. Ramae rege, et „ Enrico , eius filio , bis coronato , Dalm. et Croat. M feliciter gubemante. — »^ Cur Emericus (ccundo coronatus fit, incertum eft. Fortafle, quum antc decennium coronaretur^ infans erac; nunc i^tur, quum ip(e Dalmatiam et Croatiam gubernandam fufcepit, vt id maiore cum dignit^te praeftaret, (bl- lemnius inauguratus fyit. Incertum eti^m eft, an Alifia, principis Antioclieni filia^ (ponfa vcl coniux Emerici regis ante Conft^ntiam Axa^oniam fueric^ quod aliqui contenduntt (^) A. C 11^6. Btl ^4. Ind. 14. P. ai. 4^ CCXCIIL £x his documentis ^ quibus Bela poft annum ii^o. fuperftes innuitur^ manifeftum cft, errare Turotzium , quum eius mortem his notis tem- poris defignat: (r) Regnauh auum amh XXIJL mtnft vnoj difbui XIX, Obdormiuif autem in domir no anno eiusdtm MCXC. kaltndii Maii y firia ftr- tia. Annum efiTe corrigendum et refcribendum MCXCVI. tam ciu-onicon Glauftro-Neoburgenfc cum aliis, quam Emerici, Belae ruccefToris et filii, qui regni ftii quintum annum vocat MCGw ct MCCI.. diplomata docent^ Diem itcm meniis corrigendum eire^ colligimus tsiferia tertia^ quaehoc anne cum kalendis Maii non concurrit. Guare reftituendus eft Mics e chronico Budenfi > quod non kakndis Maii ^ led IX kal. Maii habet, Buum Cnim hoc SMino litte* i«) lUyr. S. T. iV. p, j+i. (b) HM. Qr. T. IV* p. 4|( -«. 440. (() Chron. P. U. «ap. 6ji. J R E X' X V L 3^8 fittcra domimcalis poft biireztum fueric F. IX. kaL Maii feu 1%^ Aprilis in ftr\av^ JIL incidic Anno dieque (ic xeftituto, cetera, quae de Belae princi<* patu Turotzius habiet^ bene congruunt. Buum enim Stephanum IIL obiifte fcripferit anno MCLXXIIL IV. nm. Martii j hinc annos XXIIL tnen/im L dies XIX numerandp y deducimur ad IX . kaL Maias anni MCXCyi. Bonfinius t% IX nunfero^ qui kaL Maii nraeiiciendus erat ^ effiiudt annum MC- XCIX* (tf) CCXCIV. Belam inter eos reges, quibus Hun- garia multum debeat^ Qieripo numerauerimus. Is enim, in aulam Manuelis aiTumtus, quicquid illic et ad vtilitatem^ et ad dignitateni n^aiorepci xegno conciliandam idoneum vidit, in Hungariam poftea traduxit. Ille perturbatam prius in Hungaria iudi- ciornm fbrmam ad Graeeor^m imitatiQnem. immu- tauit. lUe patriam fece latronum^ beliis inteftinis audorum, repufgauit* lUe Dalmatiam, ab Hunga;- ria fraude Manuelis auulfam , igribus facrae coronae reftituit. Hle Galliciam^ nondumvllo iure Polonis obnoxiani, lejgno lioftro firmius inniexuit. Ule ftiis curis eflPecit , vt D. Ladislaus fiin^orum faftis adferi- beretur^ reUgioque Chriftiana^ multis religioferum domiciliis eredis, magis firmaretur. Votum expe- ditionis facrae \ quod vel morbis., vel regni negotiis impeditus^ ^xplerenon poterat, in Andream filium. cum immeniis thefauris transtulit. Sacros profimo^ que ^iagiffaratus hi^ftib ^o gefierunt: Archiepifeo* pus Strigonien. Lucas 1174« Iobii7^« Coloc. Paul- lusit7f. Andreasii75« PauIIusiiSS- Petrus II5K>* A^ ii^93« Sp^^f* Petxus II 85* EpiCc ^gr/V;;. Pe^ tnis '•«•■•«'"■VMMMM«MMMii«MiMMaMHMnH«il0MIM**"^>>«<*«<IW*^ (.) m. cr. T. IV. r« 449-*4f ;• $154 E M E R I C V S trus II88* I^ur. Miculinv^ 1176« Mikuuini |lgtf^ Vgrinus II 88. Qmnqwecckf. Macharius 118^? Ca- bnus 1190« TranJ/Uu. Adrianus 1190. Tsanad. Saul 1188- Crilpinus 1193. f^acien. Boleslaus ii88» f^^ /frhtt. lo^nnes 1126. Zagrai. Vgrinus il7f. Pro- danus ti^S. Dominicus 1193. Nitrifn. Ebrandi|s 1193, C. palatinus Farkafius il^f. Thomas ii8<^ Mogh ii88f C. curiatis M^srius 1181. Mok if 8^* Dominicus Ii88- Banus Subanus I17f . Ompudinus Ii7<f. Dionyfius ii8l. Dominicus Ii9f. FaiMd^ TTanJJUuan. ]Leuftachius iij6, ifi) $• xwv. I EM ERIC V S, RE3f X Y 1 1. C^epit A. C. 1 19^^ de/iit A^ C. 1 lOf. A. C. 1196. Em. 1. Ind. 14. P. ai« A^ GCXCV. r^mericus , vel Hemericus , proprie H^nrieus ^ cor? rupce quibusdam Enriciis, Eimricus, Almericus^ aliis etiam Hemmeradus didus , non plurium , quam ^4« annorum efle potuit , quum ab obitu patrls fop ttts rerjim potiri coepit. Agnes enim Antiochena ^ quatn Annam Graeci i»rimum , deinde Hungari qup- que dizerunt, nonnifi poft Alexium, lo. Sept. an- 00 1170. natum et 11 72. coroa^tuni, a Manude coniux Belae data fuit, Etfi vero, faac coniedura 01x1^ dicerjr pofiimus^ ante 'qiieni annuih na(pi non potue- (4) Hift. Cr. T. IV« p. 45^^46if» ftEX xvij. a«f potaerijtj quo tamen anno natus iGt^ dicere certo ndn poiTumus. 8uum Bernardus ^erufinus , poftea ' Spalatenns^chiepUcopus , inftituendum Emericum fub annum iigp» fufceperit, vt Thomas archidia« conus inAuit; (^ar) Emericus annos addlefcentiae tunc vix attigerat^ minus excelferac. Nec alia de cauiTa Calanus Emerip prouincias vicaria poteftate procurauit annis 1190^1193. quam quod ifte non^ dum id per aetatem ip(e tunc praeftare potuerit. Si verum effet, quod Bonfinius in haec verba fcri- bit: ii) BeU HI. Jotorem Phitippi, regis GaUiae^ • vxarem duxit ^ ex qm Emerieum -^ et yindteam ge* nuit ; quum haec in Hungariam anno iig^* tta^^ duda fuerit; Emericus vix nunc decennis fuiiTet; quem tamen, antequam illa Belae nupta fuiflet) iam coronatum anno Ii8f* vidimus* An autem Dalmariae folum et Croadae rex^ viuente patre, co« ronatiis fuerit, incertuiil eft. lioc tamen verofimi* lius dici propterea poteft , quod folum in Dalmati* cis monumentb mentio coronationis eius occurrat* Ceterum etiamfi Hungariae quoque rex inauguratus fuerit j eamdem tamen foUemnicatem a moxte pa* tris inftauratam fuHIe ^ Turotzius innuit lemmate ca« pitis LXX. quod Inferipfit de coronatione Emericire'^ gis^ fiRi Belae regis IIL (0 j4^ Ck it^T* Emklk Ind. if. P.6^ A. CCXCVL Non multo poft obitum Belae bellum ' inteftinum inter EmeriCum et AndJream erupit ^ ac Idemddetn fopitum, iterum iterumque recruduit. Originem omms diflenfionis Gode&idus monacbus ex M«ka*MMhi^MBaMBMBaHMHMaawBMMM*MaMMMM«MMBa^ (a) Htt. Silon. C. XXIV. p. <ib%. Qt) Dce. II. Libr. VII. p. ■. 3ek* (c) Hi/t Cr» T. IV. p. ^(««^C}* 166 E M E R I C V S ex pecunia ^ quam Andrdae Bela reliquerat ^^ repedt. £ela , fcribit ifle ^ (a) rtx Hungariae , vita dtctimsj iuos reliqwt filios y Hemfneradym et Andream ; quo^ rum priori regnum dedity et fliam principis Antiih chiae ; alteri quaedam cafiella et praedia magna y at- que ad peregrinationfm Iherofofymitanap y quam ipft vouerdty petagendamj infinitam pecunianu Adole* fcens autemy pofi decefiim patriSj quum liiera vjus fuijfet potefiate , ficut aetas iUa faepius prodiga efi et improuida , acceptam pecuniam cito diL^idauit. Quo fa&Oy quum.ad confuetum hixiim copia non ajfiucreti ioepit confitio fuorum regnum fratris fibi vfiapan^ inuadere: cui quum rex refifieret; orto inter eos hel- loy vi&oria potitus tfi Andreas^ auxilio ducis Au^ firiae LupoUi: quo fucceffu elatus ^ ficut res efi inquie-* ta felicitas y fecundo coMriaSis copiis ^ Jratrem inua-- dit. Hle^ accitis TeutoniciSy quorum iti copia ma-- gna efi^ qui et hofpites iii vocantur y Jratrem deui^ . cit , occifis tx tius partt mukis tt captis. Si hunc igitur audimus; Andreas non Dalmatum et Croa- tiam; (ed caftella quaedam et praedia magna muU tamque pecuniam ad obeund^m loco patiis pere» grinationem (acram obtinuit. Sed iis iUe non con- tentus, Dalmatlam et Croatiam fibi vindicare vo- luit : et , quod ipie cruce fignatos (ub fignis habue- rit; Emericus autem ad bellum gerendum impara- tus fuerit; &ciie vindicauic Nec enim mihicredi- bile videtur, Andream ipfiun Hungariae regnum eri- pere fratri voluifre, cui Hungari, propter aetatis .praerogaduam , iam antea coronaifi impofuerunt» Sub initia ftatim bellum hoc crupifie , di(cimus ex hoc JEmcrici diplomate : (^) ^ Henricus , D.* gr. „ Hung. («) Ap. FrA. T. I. p. jW, («j Ap, Bel. T, I. p* iij. T. IL p. aji. R E X XYIL 3^7 n Hung, Dalxn. Croat. Ramaeque rex. ^ duem- n dam jobagyonem de caftro Pofony , nomine Zer- ^y zowoy 9 nlium Sbima , qui in aduerfitatibus et btU m /rV, intvr nos etjrafrem noftrum habitis^ a fidc- ^ litate noftra non declinauit> venim viriUtev pro I» corona noftra dimicauit, ob meritum fuae devio- i> tionis, ad eximiam extulimus libertatem. -— *— #> Anno inc^ dom. MCXCVII. ven. lob^ Strigon. M archiep. exfiftentei Saui^ Coloe. archiep. Petro, f» Agrien. ep. Calano^ Quinqueecclef. ep. Vnyno 9^ ( f^gribo ) laur. ep. Adriano , Vltrafiluano ep. „ l^Giu , palatino comite , et eodem Bats. Efau y cu- n riali comite^ et eodem Senadien. •— ^ Verum igitur illud Admont. chronici : 0?) MCXCVIL An- dreaSy ^ frater Henrici^ regis Kngarorumy contra fratrem furrexit. (fy A. C 11^8« ^M. 3. JnJ. t. P. a^. M. CCXCVII. lam anno ftiperiore Caeleftinus III. auditis fratrum diiCdiis, legitimi regis Emerici pa- trocinium (ufcepit; cui (u^dbis hoc anno g» lan. ppnti&x Innocentius III. plures in Hungariam litte- ras decUt , quae tranquiUitatem nondum regno refti.- tutam fuiflfe teftantur« Haec fuit cauiTa^ cur tam archiepifcopo Strigonienfi, quam palatino regni vo* tum expedicionis facrae relaxauerit ; fic enim ad ar- >thiepifcopum fcribit : (r) ^^Significauit nobis carifid- t> mus in Chrifto filius nofter^ Henricus, Vngariae ^, rex ill^ftris^ quod^ quum in regni turbatione ^^^ confilium et aiixiiium tuum fibi fenferit had):enus ^y proftiiflej vtilitati eius non modicum derogaret; » fi («) Ap. H. Pei T. IL col. 19}. '(*) Bift. Cr. T. IV. P. ^3^4ig. (^ Epift. T. L & m. p. it 35g E M £ fi I C Y S ■ f, fi Hierofoljrmam , ficut ti voto teneris^ l^no „ pergercs iftipacito* — " Praccipitlgitur ^ ,ile prius iter arripiat^ quam regnum ipfufn fuzrit tranquiUi* tati prijUnae refiitutum. Idem ad Emerici preces palatino Mozoni {Mogoni^ his litteris indulfit: (a) ^^ Significaiti nobis, quod quum nondum prorfiis in ^ regno Vngariae fuerit (edata (edido; -— diledi ^ filii N. comitis Mozonis et quorumdam aliorum^ ^ qui ad vifitandam terram natiuitads dominicae ^ crucem fibi dominicam afExerunt, confiUo indi- ^ ges; donec tibi et regno tuo piena fiierit con« ^ cordia reftituta. — " Hinc apparet^ multos ex- cmplo Belae rcgis expedidonem (acram vouifle : qua quidem obligadone pontifex Andream adeo non (bl* uit, vt potius ad explendum patris vottun his ii- lum litteris admonuerit: (^) ^Nobiii viro A. duci* py ^ m^ Auum inclitae record. B, quondam rex „ Vngariae , pater tuus , ageret in extremis ; — ,, votum, quo vouerat domino Hierofolymitaham f, , prouinciam in forti manu et brachio extento — ,y vifitare) fiib interminadone maledidionis pater- f, nae , commifit tuae fidei exfequendum : et tu , 0 inteUeda^ pia voluntate parends, afifumto crucis ,y fignaculO) te id impleturum fine dilatione quali- f, bet promififii Verum, eodem patre tuo fublato „ de medio , qUum Hierofolymitanum iter te acci- y, pere fimulafies; afiumtae peregrinadonis obiitus^ 9, quam contra inimicos crucis dirigere debueras, H in fi-atrem tuum et regnum Vngariae conirertiM p, aciem bellatorum; et midta contra ferenitatem M regiam, n>aiignorum vfiis confilio^ commififtL „ Nos autem y quos diebus jftis ad poridficatus o& ,» ficium, licet immeritos^ dominu$ euocauit, tam » paci 4«) ibid. t, Cxix. p. t. ((} ibid. t m. p. «. R E X X V 1 1. 36p f) paci regni Vligariae , quam tuae volentes faluti ^y confulere ^ nobilitatem tuam rogamus , monemus^ n -— quatenus — propofitum iter arripias^' — ne yy — - paterna te reddas (ucceflione indignum; — « yy lciturus, ex tunc anathematis te vinculo (ubia* 99 cere ; et iure ^ quod tibi y G didus rex fine pro* yy le decederet^ in regno Yngariae competebat or« yy dine geniturae^ priuandum; et regnum ipfum ad yj minorem fratrem tuum — deuotuendum. >— ^^ NuUum in hiftoriis indicium de minore hoc Andreae fratre, latiore fbrGin fenfii lic dido, habemus. (^) CCXCVIII. Si dux Andreas ad facram expedi- tionem, hoc admoto terrore, permoueri potuilTet; futurum erat^ vt onmem inteftini belli metum (e« cum auierret. Quia tamen is turbare nondum de-. ftitit; nouis iitteris innocentius IIL eumdem forti- ter et fuauiter ad vnionem et mutuam caritatem cohortacur^^ ac addit, (e mandaiTe prae(entibus , (^) vt y fi Qontra mefnoratum regem arma mauere ve/Je* Jitionem excitare praejumferit ; ipjim — excommuni'- -cationis fententiu ftriant. Abbatem etiam S. Mar* tini, delatum ab Emerico de con(piratione ^ cum Andrea contra fe fada y Romam ad dicendam cau(^ (am euocauit« (r) Scripfit etiam ad Saulem^ arclu^ Colocenfem ; Vgrinum laur. Dominicum Zagrabien, 3epi(copos in haec verba: (i) — - ,, Quum omnes ^ communicames in aliquo A. fratri cariflimi in C. yy fiiii noftri, Vngarorum regis illuftris; -* de man- ^ dato bon. mem. C papae, praedeceiroris noftri^ n excommunicationis fuerint vinculo innodati; N, n et (4i) Hift. Cr. T. IV. p. 474— 480- 0) Edk. Rom F. CXIX^ p. a. (r) Ibid. F. IH. p» ». (i) Ib« F.CCXLVILji. %m Epit. Chro$2. P.L A a 99 370 E M E R 1 C V S ^ ct A. poft excoinmunicationeni — cidem — con- „ filium et auxilium imperdri et diuina praefiunle- „ nint etiam celebrare. Vnde propter hoc in N. ^ Hidruntinum et N. Spaldtin. archiepiicopos — ^ ab eodem, loco remuneracionis , — in regiae di- f9 gnitatis praeiudicium^ promoti — *« Pro Hydrun- tino y cuih quo nihil conununionis Andreas habuit y ladertinus vidctur reicribendus, quam fedem Nico- laus , iniuilii pontificis , inualerat. Buum eius abicu Phareniis ecclena vacaffet; Andreas ei Micham hoc diplomate praefecit: {a) „ Anno ab inc. dom.MC- n XCVIlLInd. I. Ego Andreas, III Belae regb» filius^ D. gr. Dalm. Croat. Ramae Chulmaeque dux, -^ — Dalmatiam peraaribulantes , inueni- ,1 inus epifeopatum Farenfem fuo paftore vacantem. I, -«» -o*> Fraetaxatum epifeopatum cuidam Spala* ^ tenfi canonico 'Michae contulimus. -*• •• ftuomo- do has prouincias Andreas obtinuerit; colligi poteft ex hoc ladrenfimonumento: {&) ,,Anno MCXCVIIL „ die VI. Maii, temporibus Emerici, regis Uimg. „ Dalm. Croat. etc, ac Nicolai^ ladrenfium arcbl- ele&i. Poft felicem ac gloriofiim Vidorio(ae do- minationis ingrefTiim illuftriftimi Andreae, III. ^ Belae regis filii , et triumphum , quem fibi onmi- ^y potens ducatus (ui protedor et audor de Dalma- ,y tia et Croatia magnifice conferre dignatus eft, n atque poft habitam tam Chulmiae, quam Rafciae ^ laudabilem vi&oriam ^ quum ad ladeitinam ciui- ^ tatem vi&or rediret, ducatus fiii iura difpooens^^ — -• Gemina ducis Andreae vidoria his verbis infinuatur; altera^ quam de Dalmatia Croatiaque retuUt; altcra, quam de Chulmia Rafciaque repor- ta A. 91 (rf) Ap. Luc. L. III. C. XIII. p. 1J4. (h) Libr. IV. Cap. III, p, m. 25f» • R E X X V 1 1. 371 tauit. Si viStoriofae dominationis ingreffum i fi trium- pkum de Dalmatia Croatiaque celebrauit; has pro- uincias armis obtinuifie dicendus e(t Bellum igitur Andreas aduerfus fratrem pro hi$« obtinendis mo- uiffe geflifleque videtur. lis potitus, arma vi&ri- cia non ad Hungariam fratri, cui Hungari propter aetatis praerogatiuam regnum detulerant, eripien- dam; fed ad Chulmiam et Rafciam fubigenuam conuertit; nec vmquam Emericum ipfa Hungaria fpoliare voluit. Vnde ladrenfes quoque, licet am- plexi partes Andreae , plenum EmericO regis titulum adfcribunt. Andreas ipfe non fe regem , fed ducem VQcat in hOc diplomate: {a) t» Ego Andreas, D. ^, gr. Dalm. Croat. Ramae Chulmaeque dux^ con« „ firmo B. Domnio capellam S. Moyfi^ — (Ji) CCXCIX. Ex mohumentis excitatis apparet^ quantam (bilicitudinem et Caeleflinus, et Innocen- tius praefetulerint , vt, fratribus ad concordiam re- dudis, fuam Hungariae tranquiliitatem reflituerent. Turbis igitur opera horum pontificum vtcumque fopitis, opportunum efle videbatur, vt Emericus dignam toro fuo coniugem in Hungariam traduce- ret. Huius vxor^ inquit Turotzius, (r) Conftan- tia j filia regis /iragoniae. Pater iliius Alphonfiis , praeter hanc Conflantiam, poft obitum Emerici Frl- derico IL imp. fecuhdis nuptiis coilocatam y e San- &ia, Caftellae regis fiUa, fu(cepit etiam Petrumy cuius fiUus lacobus IoIantam> Andreae II. filiam^ vxorem accepit. Ita ftirps Arpadiana gemino hoc connubio regibus Aragoniae propius et ardius alii- gata fuit. Schierius Alifiam, principis Antiocheni A a a . filiam^ - ■ • ■ ■ ■ -■ - n {a) Ap. Farfet. T. III, p. t%%. (V) Hifc Ciit, T, IV* p. 4S0— 49Z. (c) Cliroii. P, II. cap, 70. 37» E M E R I C V S filiam , Emerico primum dcfponfam fuiffe cenlet ,(tf) perfuafus litteris y ab Innoce;itio III. hoc anno da- tis, quibus iili bonorum ampliflimorum iecuritatem addicit. Haec iiie putat ab Emerico Iiuic Alifiae data dotis cauiTa; fed nihil in iis litteris occurrit^ ynde hoc colUgi poflit. Cognationis igitur potius^ f)uam dotis caufla, bona haec Emericus Aliflae^ ^ tamquam fuae materterae, dederit. Ncc obeft il- iud Godefridi monachi, quod fupra vidimus, Bc- Igm Emerico Jf/iam principis yimiochiat dediflfe> nec enim dicit, iilam cemugein Emerico datam fuiflej fed potius innuit, onus illam, tamquam iuae coniugis ibrorem ^ alendi dotandique, Belam filio reliquifTe. Haec poftea maritum Azzonem , marchioncm Eitenfem habuit; qui iam ex prima coniuge iuibilit Aidobrandinum , hic filiam Beatrl- <:em , quam Andreas II. connubio fibi iunxit. (^) CCC. Etfi reges Hungariae fixam hac periodo fedem non habuerint; fed , prout neceflitas regni poflulabac, huc illuc commeauerint ; Strigonii ta- men ilios crebrius ac libentius, quam alibi , diuerfa* tos fuiffe, diplomata docent. Neque tamen iftic flabilem eosdem iedem fixifTe, patet ex Emericidi'^ plomate, quo domUm regiam archiepifcopis in ca^ ftro Strigonienfi donauity ac vfum dumtaxat eius pro mnpore mctjfitatis fibi referuauit, multis aliis fauoribus regiis eisdem in haec verba collatis: (f) „ Emericusi D. gr. Vng. Dalm. Croat. Ramae rcx. „ ^ SS. rcx Stcphanus et B. Ladislaus rex — • or- n dinaucruntj — vt dc omnibus proucntibus re- „ gaiibus — rex Vngariae> quicumqiie juerit a .. DEO (ii; RegjQ. Hung. p. 153. (^) Hift. Cr. T. IV« p* 4^1^499«^ (0 Ap, Wagn« Scep. F. I. p, 24. R E X XVII. . ^ 373 f ^y DEO coronatus per (edem Strigon. in fignum ca- ,y tbolicae fidei , decimam S^Iuere deberet arch. Stri- py gbnienfi^ a quo fidem baptizmatis et coronam n receperunt ; item decimas tributorum in terra Scy- „ piiienfi ( Sccpuficnfis igitur tcrra Hungarici iuris ,y antc Cdlomanum crat ; non igitur cidcm a P^lonis „ dotis nominc dari potcrat^ — Item pro falute fy noftra et difcordia vitanda donauimus in perpe- n tuum domum regalem in caftro Suigonienfi ; — „ tamen tempore neceflitatis noftrae ipfe D. archi- „ epifcopus nos in eadem reciperp teneatur. — - „ Anno ab inc. donv MCXCVIII/^ Donationem item fui patris auxit in haec v^rba : (a) „ — Tres fy p^rtes telonii Strigonicn. quas fel. mem, rex Be- n la, pater oofter, contulit eccleliae Strigon. ec ^y quartam partem eiusdem telonii, quam noftxa M deuotio y pro remedio animae noftrae et regni ^y noftii (alute^ praefatae ecclefiae donauit, «ii» con- ^ firmamus. — Datum per manus M. Chatapani^ ,, Agr. ep. D. regis c^anc. anpo iiic. dom.MCXCVIII. n Ven. lob Strigon. exfiftente archiep. Saulo Coloc. ^ arch. Calano Quinqueecclef. ep. Verino Geur. ep. t» Boleslao Vacien. ep. Adriano Vltrafilufno ep. j^ Mogb palatino comite , Petro. — curiali C* — ^ Saulus ille Colacenfis, peruetufta Hederuariorum ftirpe prognatus y fanguinis claritatem vitac fandi- monia cumulauit^ cuius opera pontifex ad ardua negotia faepivs vtebatur. Ille , feuerus muneris ex- ador , et de monafterio Ko religiofos ob mores diflblutos exegit, et in Eluimym , Varadincnfem epifcopum, fententiam exQommunlcationis tulit. Sub- fcriptus legltur etiam illis Emerici litteris, quibus bona Templariorum in Hungaria confirmantur. X^) A a 3 Vnde (a) Ap. Sehmitth Ep« Agr. T, |. p, 104« (i) Ap« Pray de^ Prior, Aar. p« g. y. 10. 374 E M E R I C V S Vnde dubitari nequit ^ Templarios oUm in Hungaria ' fioruilTe. Sacram quoque coronam olim Albeofis praepotiti cuftodiae commiflam fuilTe, docet Inno* centii refponfum , quo poteilatem dat eius curam ad alios transferendi. (^) Idem pontifex etiam ad Cibi* nienfem praepofituram , a Bela III. ponditam, curas liias porrexiL (^) A. C xipp, Em, 4« Ind. n^ F. i%. A. CCCL ftuum Fmericum rebus facris addidiflir mum fiiiile conftet; mirum eft^ eumdem in Bo- leslaum, Vacienfem epifcopuni, minus humanum illud facinus defignafie, quod Innocentius IIL dads ad illum litteris, ita refert: (r) «f-^ Feruenit ad ff, audientiam noftram^ quod in prima transadae ^ obferuantiae quadra^efimalis hebdomada^ IV. fet ^ ria quatuor temporum (17. Martii ) circa cre- ^ pufeulum no^is, ven. fratre noftr6 Vacienfi epir ^ fcopo cum canonicis fuis cQmpletoriumi decan- ^y tante, accedens ad ecclefiam Vs(cienfem> claues ^ (acrarii exhiberi tibi et epifeopum de ecclefia egrcr n di praecepiiU. duumque ipfe| pofitas fibi formi* M dans infidias, -— ' obtemperare iufiioni regiae rcr «I cufaret j oflium facrarii mandafti violenter infiin- ' 9> gi ' et — irrupns in epifcopum , ipfum a fummq 19 gradUy quod eft ante ^iltare, vsque in pauimen- I» tum violentis manibus attraxifti: et pauimento 93 allifum tradidifti non minus violentis tuorum mar n, nibus de ecclefia extr^hendum. Ipfo igitur de ^y ecclefia iriolenter eiedo, et relido quodammodo io femiuiuo^ frai^h) (^crarii oftio, etferiniis violatisy « thc- (jl) Ed. Rom. F. CfcxXXV. p. a. (*) Hift. Cri». T. XV, p, 103^1«. (^) EcL Ronu F. CGCXXX. p. 9* R E X XVII. 375 D thefa\)rum ecclefiae occupafti; 'et pttrimonmm 99 eiusdem epi(copi, quod domui cuidam religiolae n ( Ldtf%ienfi prAtpoJiturae^ quam ipfe de nouo ^y fundauerat^ conceflferac intuitu pietatis, fecifli ^y pro motu voluntatis propriae confircafu Foil- n modum vero, quum idem epifcopus propter hoc ^y in eccleda, taliter violata, diuina prohibuifTet of- %y ficia cclebrari j tu decimas (ibi denegari fecifti. ~^ Haec Innorentius, vt ^b accuratoribus acceperat^ titter^s (uis inferuit. Sfed ^ quoniam a lae(a parte res interdum nimis ex&ggerari nouerat; aliametiam audiendam ratus , Saul^m , Colocenfem archiepifco- pum , nionuit , (^) vt , pofipofitis gratia et timorey fohitn DEP^M haiens prat oculiSy — inquirat de praediSis otnmbus diligtfitiu^ veritattm. ftuia vero nusquam Innocentins Emerico haec obieciflfe legi-> tur, vel fecinus hoc exaudum fuiflfe eomperit, vel Emericus vltro pro tanto crimine fatififecit, Si vc- rum eft, quod Feterfiu^ ex MSS. SzcSrecijrianis no* tat , (^) Boleslao , poftquam Ladidaus Emerico na- tus eft , patrint honorem obtigiffe ; non ^uftxa pon- tiiex Innocentius, non frufljra Saut archiepifcopus in Emerico reconciliando laborauit, (r). CCCIL Tantd &cilhis Saul Emericum vad far- cienda YacienHs eccleiiae damna permouere potuiti quanto promtior is atias fuit ad eam ^oque iadbh ram, quam ipie non intulerat, reparahdam. Exem- plo fit ecclefia Zagrabienfis, cuius populum^ ob fidem fibi feruatam aliqua damna paftum, a iuris- di£lione banorum exemit, cum hoc epilogo: {i) A a 4 w ^^^- (4) Ed. Rom* F. CCCXXX. p, a. (*) Concil. P. L p; ^. (^) Hift* Cr. T. IV. p« J^a— J$g. (i) Ap. FarUt, t. \* p. 3J6, 37(5 E M E R I C V S ^ Datum per manus Defiderii, auiae noftrae canc. „ anno dom. inc. MCXCIX. ven. lob Strig. arch- „ exn(lent?e ; vtn. Saul Coloc. arch. Caiano Quin- w queeccief. ep. Vgrino laiir. ep. Adriano Tranflilo. ,1 ep* Dominico Zagr. ep. Catapano Agr. ep. loan- ^ ne Chanad. ep. Kalenda Yefprim. ep. Mag pala- „ tino et eod. C. Bats. Nicolao bano — ** Fides iUa popuii Zagrabieniis eluxit , quum primum inter • fratres beilum gereretun Nondum eoim altenim erupiile videtur, quum has tabulas ladrenfes confe- cerunt : (ir) MCXCIX. mmfe Maii , die X ^dfian- t€ ind. IL ladraCy umporibus -^ Emerici^ ^^g^^ Hung. Dalm. Croat. atque Ramaei et Andreae^ in- cliti fratris eius ; et Nicolai^ ladrenfium ar- chieleSH. — Sic vocatur, quod ab Innocentio non fiierit confirmatus; (ed in ius potius vocatus. Ra- tam tamen pontifex habuit eie^lionem tam Micliae Fharenfis, quam Bernardi Spalatenfis, qui diligen- ter excubabat contra Patarenos , de quibus , in ter- ra regis Hun^ariae^ videlicet Bojjina^ pulhdantihus ^ Vulcus , qui (e Diociiae Daimatiaeque regem appel- labat, Innocentium edocuit. (Ji) Neque tunc beiU iax inter fratres accenfa fuiire" videtur ; quumeorura (brorem Conftantiam Primislaus Ottocarus, Bohe^ miae dux^ Adela repudiata, matrimonio fibi iun- xit. Vix enim inter has nuptiaies taedas bellum inteftinum geri potuit , quod iterum emerfifte , chro- nicon Clauftro-Neoburg. his verbis afiirmat: (r) MCXCIX, Eimricus y rex Fngariaey expulfumfra- trem perfequenSy terminos yiujtriae praeda et igne vafiauit. Cauflam autem ^ cur Emericus Auflriara vaftauerit, Ortilo fcriptor fynchronus, hancreddit, quod W Ibid. p. 65. (« Ed, Rom. CCCLXXIIL p^a. (c) Ap^ R « X xvii. rii quod Leopoldus Attftrius Andream benigne rece* perit, et Emericum fortiter repulerit. Prohiberc tamen non potuit, quin^ quacumque. regius exer- citus moueretur, faeua hoftilitatis veftigia rerinque- rentur. Videtur Andreas Emericum irritafle , regium ius in Dalmatiam vfurpandO) quum priuilegia Spa* latenfium eadem formula confirmauerit, (^) qua re- ges alias vtebantur. (^) A. C. laoo. Em. %. Ind. 3. P. 9. A. CCCin. Ouia magnus ad bdlum (acrum appa- ratus vndique fiebat; Hitagentibus non tantum do*- mefticis, fed etiam exteris antiftitibus^ non multq poft pax inter Emericum regem et Andream ducem coaluit/ Plurimam ad id operam contulit Conra- dus, archiepifcopus Mogunthuis, qtii^ tefte Gode- frido, ip) pacem tali modo ftatuit^ vt^ fignati erU" ce y msre franfirentj et regnum Vngariae Leopoldo, duci Auftriae^ commendarent : vty fiquis Ulorumy morte praeuentus y in transmarinis partihus debitum- carnis exfoheret ; fuperuiums , redtens in pairiam , regnum poftlderet. Etfi difiicile creditu fit , vel vtrum- que y vel alterutrum firatrem in eam conditionem ^ vt regnum externo principi crederetur, confenfifif^i certum tamen eft, Etnericum expeditionem facram promififle , vt ex Innocentii litt^ris apparebit , pa« cemque hoc anno coaluifle , vt chronicon Clauftro- Neoburgenle his verbis aflferit : (^) MCC. Pax in- ter regem Vngariae et ducem Auftride componitury fratre in conjortium regni recepto. Hinc ab vtro- ^^**^— — '^*' ' ■■■II I 1 IIIM I |ll|l I II I 11 111% (#) Ap. FtTtot. T. in. p. 5. (J) Hift. Crit. T. IV. p, 560—518. («) Ap, Frth, T. I, p. 3$«« (4) Ap» H, F«z T. I. col* 449« 378 E M E,R I C V S que diuerfa diplomata hoc anno tam Groatis ^ quam* Dalmatis data reperiuntur^ duibus . Andreas coe- Aobii SS« Cosmae et Damiani fiindos auget , fubfcri- ptus legitur Bernardus, Spalatends archiepi(copus , quem Emericus, inftitutorem antea (uum, parends loco coluit, eiusque caufla plures eccleliae Spala* tenfi &uores exhibuit. GiAum igitur Bernardus^ Enierico tam carus , Andreae diplomati , ceu tettis, hoc anno fubfcriptus fitj hoc anno pacem et con- cordiani inter fratres viguiffe , patet ; nec enim Ber» nardus, Emerico reh*do, partes Andreae ftquum- rus, eiusque voluntatism approbaturus erat; fitunc, quum illud diploma fcriptun? eft, nondum ab ar- mis difcefliffent. Licet autem Emericus Dalmadam et Groatiam Andreae fratri gubernandam retiquerit j fupremum tamen ius in eas prouincias retinuit. Vn- de Bernardus quqque nomen eius, tamquam fuprc- mi principis fuique regis, adfcribit (entendae, fe- cundum virgines coenobii Benediftini iauie , hi$ verbis: (a) j^Etutn — ///. idus lulii^ anno dojn. MCC. — rtgnanu in Hungaria feliciter ghriojh re- ge Henrico y quinto anno regni ipfiuL Guintus anr hus agebatur a IX. kal Maii 1196. quo patri fuc- ceflit. Et Bernarjlus quidem boni paftoris partcs cxpleuit, quum ecclefiam Spalatenfem a Patar^nor rum Gontagione tutatus, multos, ea labe iam in- fedos y ad veram Ghrifti fidem reduxit ; quia tamen eorum non pauci, quorum anunis peftilentes opi- niones euelli non poterant, in vicinam Bosniatn fe receperunt; Innocentius Emericum, vt indkdem cos expelli iuberet, fuis litteris adhortiitus eft* (^^ (tf) Ap. Farkt. T. III. p. 233. (*) Hift. Cfit. T. IV. p. K E X XVIL 375 \A. C. laoi. Ept. 6. Ind. 4. P. ly. M. CCCIV. Concordiam fratrum etiam hoc anno plures huius anni donadones , ecclefiis fadae , lo* quuntur. Andreas^ inquit Kercheiichius , (a) anno MCCL donat ^ vt dux Dalmattat ^ Croatiae y Cutmiaey ad petitiontm fratris Jui Etnerici y Dominicoj epifco* po Zagrabienfi^ injulam Kognis. ©uaic res certum praebet argumentum concordiae fratrum , fine qua nec Emericus indilam illan> ab Andrea petiiiTet; nec hic ad illius preces eamdem epifcQpo Zagra^ |)ienfi concefl[i0et. Emericus ecclefiae Strigonienfi ^a6iam a Bela IIL donatiohem iterum confirmauit, diplomati (ubfcriptis iisdem antiliitibus , quos alias exhibuimusi palatinus tamen hic Mikey vaiuodfi Nicplaus occurrit. In iis vero litteris^ quibus ec« cleQae Zagrabienfis iura recenfuic , (^) jceterls epifco^ pis additur hannes Chanadien. palatinus fimbitor Mikuy vaiuoda lula^ curialis comes Achilieus. A. C. laoa. Em. 7. Ind. f . P. 14. A. jCCCV. Nofi defiit Emericus in ecclefias etiam hoc anno beneficus elTe y quam eius pietatem adie.- jSiione ^eruiae, nobiliflimae prouinciae, DEVS re- mune^ari vifus eft. Ex hac Seruia Helcnam , Vrofii ifiliam; Selae IL nuptam fuiflTei fiipra vidimus. Hur 2US frater Deflfa filium Stephanum Neemanera; ex hoc nepotcm Stephanum Sittieonem; ex ifto tres pronepoces , Stephanum ^ Vulcum et Rafcum y ha* buit. Eorum poftremus^ monachum indutus, a Seruiis S. Sabae nomine colicur, ab coque S. Sabae. prinpipatus Jlertxegouina dicitur. jBluum Stephanus primor ifi) mtt, ifidf Zflyrsb. p, Ji$. \b) Ibjd. 380 E M E R I C V S primogenitus ab Innocentio III. regni cliadeina pe- ( tiiffet; Emericus rex, qui cum eo tunc beiium ge- rebat, ab hac fentencia pontificem dimouit; illoque fugato, Vuicum, fiduciario iure (ibi fubieftum, in eius locum fubro^auit. duae caufla belli huius ere- ptaeque Stephano Seruiae fiierit; nuUus veterunn memoriae prodidit« Stuicquid tamen &dum eft; iore fadum ef&, colligimus ex iis Innocencii licte* ris y quibus , accepto fubadae Seruiae nuncio , hunc in modum ei gratulatur : {a) „ ^uum nobis pcr di- ,y ledum filium N. nuncium fuunv, iniimafTet folli- ^y cit^do regalis, quod terram megaiupani ad fu- ,, um dominium reuocafTet; gauifi fumus in domi- , w no , et ei , qui difperfa congregat , et congregau „ conferuat^ gradarum exfoluimus adiones. Credi- ^ mus autem, ferenitatem regiam meminilTe, qua- fy liter, etfi olim, ad inftantiam eiusdem megaiu- ^ pani , difpofuerimus legatum noftrum mitterc in y; Seruiam; tandem, voluntate tua plenius intelle- n ^A ) ^ propofito defiftentes , magniHcentiae tuae „ duxiraus deferendum* -— ^< Si Seruiam iniquis armis Emericus (ibi fubiugafTetj numquam ei pon- tifex gratulatus fuiffet, quod urram megahipMi ad fuum dominium reuocajfet. Haec phrafis indicat, illam terram aliquando iuris Hungarici fuifTe. Non video tamen , quando ius iftud in Hungariam trans- icritj nifi vel Helena, Bela IL coniux, vel Belus, Helenae germanus , quem in Hungaria multum egif- fe vidimus , illud ad facram coronam transfcripfifflTet. Ideo fbrtaflis etiam Andreas dux et Chulmiam, et Rafciam inuafit ac fubegit anno Ilp8» Emericus, Seruia fola non contentus, etiam ilbm Bulgariae partem, quae prius ad Seruiam pertinuifTe videba- tur. (a) Ap. Balui, T, I, p, ii^. R E X XVII. 381 cur, fibi fubiecit^ cuius titulum mo^ reliquis inne- xuit in faoc diplomatt : {a) ^Eniencus^ D. gr.Hung. 9, Dakn. Croat. Ramae Bulgariacque rcx : — " ( do- vamnenf, nupetnam ecclejtae Strigon* repetit y et ttr- ram vduarmcorum Strigonienfiuvi adiicit} „ — Dat. „ per manus Defiderii , praepofiti Scybinien, — an- „ no dom. MCCII. regni autem nbftri anno VI. — ^ Bulgariae tamen ^tulus a noilris regibus vltra me* dium feculum deinceps onulTus et Seruiae tantum adhibitus eft. (^) CCCVI. Ex pluribus S. Stephani diplomatibus conftat, multis eum praerogatiuis et exemtionibus coenobia quaedam ornafTe. Ceteri quoque reges aliqua tion epifcopis, fed foHs poutificibus Romanis (ubiecerunt. Subinde quldam epUcopi his exemtio- nibus^ quibus iurafiia iaedi cenfebant^ modis omni- bus aduerfabantur. Vc igitur Emt icus indemnes ciusmodi praepofitos et abbates praeftaret, ad Inno- centium cauftam hanc detulit, qui fuis antiftites Hungarlae iitteris admonuit,^ ne iura facrarum eius*^ modi familiarum violarerit. (r) Ttt eosdem nuncios Bmericus pontificem orauit, vt votum expeditionis facrae propter quasdam regti neceditates xelaxaret, qui multis illum argumentis adhortatus eft, (^d) vt tum pro falute unimae fuae^ tum pro terrae fanStae neCeffuaie non tardet reddere dominoy quod vouit. Eodem tempore Veneti ladram, cui dudum inhia- bant, auxilio cruce fignatorum, quum id liiis viri- bus antea necquicquam tentaflent , Hungaris eripue-. runt. ©uum enim cruce fignati naues a Venetis petiiflfetitj hi, tefte Gunthero fynchrono , (e) eisna- uigium (4) Ap. ^mitth Ep. Agt. T. I. p. 1&9. (i) Hift. Crh. T. IV. p. 619 — 631» {c) Ap. Oobn. Moh. T. II. p. 319. (4 Ibid* p. 4st. (t) Ap« Qinif, Ej^ Bafn. T« IV* p^VHU 38a EMERICVS mgium penitus ainegabam; nifi tum ipfis prius «• kprem Dalmatiae ciuitatemy iuris autem Hungariciy ladram expugnarent* Ita cruce (ignatis, obtorto veluti coUo, tradis ad oppugnandam ladram^ en potiti Veneti , Jubturterunt , vt Innocendus qucritur, \a) muros ciuitatis eiusdem: fpoliauerunt ecckfasz aedificia dejhruxerunt^ Fruftra Luclus inhumantun hoc facinus, Chrifti dogmata profeilis penitus in- dignum , eleuare conatur, cuius indignitate permo- ti multi cruce (ignati, ne, qui contra Chrifti hoftes arma ftrinxerant , ea contra Chrifti cultores diftringe- re cogerentur, inde receflerunt. Horum praecipuus erat Bonifacius^ Montisferrati marchio, qui, pon- tificiis mandatis obfequutus, oppugnationi ladrenfi fe fubduxit. Hic ftibinde Margaritam) Belae 111« Hliam , poftquam Ilaacius Angelus imp. primus eius maritus, obiiftet, connubio (ibi lunxit, et ex ea Guilielmum fiiium fuftulic (^) j4. C. 1103. Em. 8* Jnd. 6. F. 5. A. 