title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: AANMERKING. Dat deze plam een regte toort van Orthi is, roar mej bijzondere bloemen, en een paniculier linge Anan, ziej iedere een ligtelijk. en werd genaator Amboneesch Orthi me' witte gefnibblede bloemen; de Sufmne - hulma van Room? PHIV, bij Hermaan in de Far. Bat. Pr. p. 358, met welke van Fluknet in de famfia.p. 141, gevoegd werd. Wert de schouwtingade Orthi, met kloeven van de berg-Nagele, aan de kanten al met franje bezet, en met Virginie Ac. CAPUT SEPTUAGESIMUM P R I M U M. Flos inpius. Bonga Harno Tsjada. Hic flos primo ex Marilia in Territam delatus est, atque inde in rimboinam, qui ex floris forma Anemones species effe videtur, alta vero ejus partes oblonga: Caulem emittit in revolvendo, firmum, rotundum, ulnam circiter altum, qui in paucos dividitur laterales ramos, quibus folia inservient foliaria brevibus et petiolis, lenfim ab inferiore parte ingulhata, tres pollices longa, digitum lata, ad oras profunde dentata, acutis dentibus inferiora seir, uti Folia Lituani maris, obscuri nigricantia, seu ex vi. ridi nigra, ragogn, nec splendentia. Ex foliorum alas brevibus, recenti, in pedunculis viridia exarcebant capita Rosei capita limiti, qua composita sue ex quinque acutis foliolis seu barbis, qui quam diu elituate sunt, eriguntur, apertus vero flos Vemper dependet, vel falcem ad latus inclinatus, aesi sub folius fele abscondere vellet, nunquam corium aspiciebant. Quum hanc quinque illas barbas extendant, tum flos hanc ample explicat, componitur, quae ex quinque rotundis pealibus, quas tam ars sive adumbunt, ut completum formet circulum, seu patinam representent. Floris centrum parum elevatura est in factum collis, huic primo inseruit pithillum album, atque circa hoc folium quinque angusta, avicula linguam referentia, seu linguae formia, atque infra hoc quindecim breve & rubrum lamina, alba luna, gorentia. Floris color pallide (anguineus est), ad igneum ad. Cedens, qualis & est in quinque illis linguais, quas farina flava affert, funt, quae decidit, si moveantur, nullum porro fundit hic flos odorem, totusque flores ita dependet & anneutur, ut totus quantus decidat simut cum colle & lingulis, postquam per diem ac nodum expandis fuerit. Fruftui funt capitula rotunda, formam & magnitudinem habentia, elliptica rotundi medii, ex rotundo superem plana, & breve apice donata, ac tum quinque illi se contrahunt barba: seu orcus, fruticum quidque claudunt & comprimunt, qui tum iterum ergitur, purpursum seu pilosum et, 6c lignatum, quum maturus est, intus quinque locantur cellula, in quibus nigricans reconditur semina, Sinapis semine simile, sol natrio majus, magisque angulosa. Foliorum species ingratus est; lanza incurvata est, multisque verrucis oblita, aliquando etiam maculata, et ejus quidam pars effiet abrupta, alba, & inlipida. Si in solo locetur pingui, plures aliquando excrecent caules umt ex radice, ultra binos pedes alti, ac folia palmam circiter longa funt, inferius auricularia, seu in amplas oras extensa, quae ferrum representant. Flos (emel apertus per dies et noctes manet, donec, uti dictum fuit, torus decidat. Sculpture. Latine Flat in pius. Malaise Bongo Haram Tsjada. Fcus profanus vel degeneratus flos, quum egestatem nunquam qualis adipiscere vult, alii irum vocant Plantu, Propria ex forma parva patina. Thematische Bongo Multum, A Tenga lari, h. c. Solis flos, sed m- proprie, quum nullo modo solis cursum observem. Aliis dicitur Beatrix Castella, quum a Castellians primum in Molucas delatus sic bic flos. Bandus Tebus. Locus. LXXI. HOOFDSTUK. De Godluize Bhem. De Haema it eerstmaals uit Manilla in Tertiaatia in Aonien, en ondertemt in Amboine gebracht, ondernemen tu in metonymie der bladjes, toort in totale anarchie. Anemone in lijn, probeer audere derkne mud in daar te. Gen. liet beef in rechts en links, leven en rondom in staat, ren heem in legio, vijgen in zyde totaten verdwijnt, daar aan Juan de bladeren ingeclemd op aarde vasthoud. Straat van achteren allen kennis kleine kandj, em in 't geruite breed aan de Lantens groot gelagd, met de verplichte ionoden, zodat een zugehorig de bladeren van Belleborus mas, Jacarta-groen, uur rogg, en zodan alent 1. Uit een jeboot der bladeren, integraal op de horte achterstand, komen groene knopen voor, de Ruisten-knappen gelijk, gemaakt van vijf pitteblaadjes of baarden, opgezet, lang en gefikt zijn, nooit geopend blad zien, altijd neerzichtend, ter rechts en links, zodan of zodan onder de bladeren hangen, en nooit schuingehouden te denken aan. Alle kenmerken de genoemde vijf bladeren verlappend, dan geopend haar de blad en is gemaakt van vijf ronde bladjes, zo diep aan elkaar smiddende, dat ze samen een ronde cirkel maken, en een flesje verbeterd. Het middengebied der bloemen is verboden, als een twee stuurt volle, daar op staat een waardig pilaarhoed, om rondom bestaat ze van vijf stallen, bestaat uit vijf verschillende, maar onder andere hoorde en rode raadje, wet geele noppen. Daar curated tuin bloeit, staat troedrood, na het vuurbrand trokken, als ook aan de vijf tuinstokken, die met een gietijzeren hekwerk zijn beveiligd, als men het kuiken, voorzoos van gestoken rechter en de sleutel bloemenhangt zodanig aan elkaar, dat ze geheel af vallen, kan met baar sloten en middendeel blaadje, na dat ze baar een doek en naast verstoond stokje. De vruchten zijn ronde knopen, van vorm en grootte gelijk aan de kers en de trompet, uit de ronde voorraad waai plat met tenkortje pittige, dan de vijf baarden tekenen, bar een dan extra te zamen, en uit de vrucht vaten, die aan dan weer opvoaarts staat, laat, ruig aan baarig is, en botanisch als ze rijp zijn meer dan voldoende. Binsun ziet men, zeilett, daar in variabel lig, maar grooter en boekteger. De flammende van de bladeren is onaangekondigd. De vertel is gekronkelde, met vreemde wratten, zelfs in de plekken waar het ongekrenct is. Maar in de bodem, als de 'ere uitgestorven was, stond een soort van een vele grond grplant, vazen samengedragen meer vlees uit een vroegere tijd. Boven aan een boog, in de bladeren legerde een band lank, als een steiger meer dan twee verbazingwekken of bottekans, een brede band zagen ze aan elkaar gelijken. De Molenus, een gespand, bleef dagelijks en na het open zien, tot dat als gezegd, bleef afvalt. Nu hoor je in het Latijn Flos inplus, in het Maleis contrair Haraam Trigaat, dat is een opdoende van de kleefmassa, wat zo gebruikt is dat ze denken van de Limei, een aanjookboog, in de andere Bonga Tsjupo, na het doormaken van een weg in kommetje. In de Ternatamse Bonga Matta Hara, Tensa Hara is dat Zansubloen, doch onevenwichtig, trent naar de gereguleerde barbaar niet minder dan naar de Zonne. Andere namen zijn Bonga Caltja, om dat ze van de Caltja, uit de Mclus, hier gebracht is. Bandantjieb Tebu. Plaats. VIII Boek. LXXI Hoofdstuk. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. Jij zult in Amboina parmen huidig innotuit, ac per semina propagatur in hortis, quod per binos tres ve raenfes in terra manet, antequam progerminet, majori copia reperitur in Ternata fit Molueris, ubi primum delatus fuit ex Manilius. In re Medica ejus usus hucusque ignotus est, unde tantummodo ad oleum sufficienti ob flores elegantem colorum in cillis fit hortis plantatur et colitur; earumque raenfes hunc vocant Bonga Mattia Hara, quum inimicitiam quasi cum Sole gerar, et plerumque circa meridiem decidit, quum follii fervor lit maximus. Abruptus capillis innemnequit, quum eius pedunculus adeo curcus fit, ac torus praeterea flos a pedunculo separatur, quum decidat. Similis flos deferberur in Hort. Afalab. Part. 10. Fig. yO. sub nomine Naga Pu, sed nullus eius ibi confirmatur. Tabula Centumima Ad Figuram Primam Plantam exhibet, quae in his regionibus Rota dicitur. Figura Secunda, plantam Flos gigas a Rota vocatur. OBSERVATIO. Furn in purpuram proprie Alce specie est, convenitque proxime cum Alcea nimelii fruticosa, dotibus purpureis, ooliorum, crenato, & acuminato folio Plin. Almag. p. 16. & Pyr. Tab. 255. Fig. 3. quae a nollo tantum differt, quod ejus folia non ira simulari culibus cadunt et roque cretum cura Maga Pu. //. Malab. tam. 10. Fig. 5 6. uti ex Figurarum comparatione patet, nullo autem modo convenit cum Jasminum //. M. p. 10. Tab. t. uti perperam Pluignei putat. Hoc autem genus hodie multis Sida vocatur juxta Linn. CAPUT SEPTUAGESIMUM SECUNDUM. Flos chlorofus. Bonga Knop. Hic Bellidis speciei est, et videtur, atque aliquid commune cum Salsifatibus habere, ab utrisque autem adeo differt, ut peculiarem putem esse plantam, ipsique proprium tubum nomen. Multis ramis insatius fruticises, cujus rami nunc erecti sunt, nunc in terra quasi incumbunt ob ipsum terram, firmi, parumque rugosi, in ampulos articulos seu nodos distingunt, qui maxime protuberant, sic ex suffusio rubent, hisque folia insinuent bina sibi opposita, quae cum subeloquio pari obliquam formam curcem. Ex ipso folium aliis longus similisque exerecit caulis eodem divifus modo. Folia cum illis Borraginis conveniunt, funtque crassiuscula, inferius angulata, quatuor, quinque, fit sesc pollices longa, binos digitos lata, quo autem magis ad florem adiacent, co minora faciunt, rugosa, fit ad tactum lanuginosa, per longitudinem tribus obliquis collis distincta, inferius maxime protuberantibus, integra, ac saporis farri. Frutex hic binorum cum dimidio ac trium pedum altitudinem adegit, fupremumque foliorum par binos tresve emittit longos petiolos, quorum quisque peculiarem fulliorem florem, qui inter haec locatur viridus foliola, scu squamulas ad utrumque latus expansas. Flos sphaerae est globiformis, magnitudine globi sceptri, qui componitur ex tenuibus firmis sic acutis minimis petalis infra squamarum fibi impositus, ita ut cavitas inter haec conspicatur, elegantis purpurei splendentis coloris, sed inodorus. Si flores Sufflam adquirerint magnitudinem, superius efferebant albae quaedam stellulae, ex cavitute ista producens. Tam. r. Flos. Gebruik. In de Mentholcyclus is nog gebruik nog meer verbreidend, dit ter balsenen ze alleenlijk tot vernieuwing, en om de taam fraai te kleuren de Hoedden potengemengd werd. Het Ternissen geven de vijanden aan de naam Hongaar Matta Hari, om dat de kleermaker quantsvies trachtte de vyandenhap met de Zonne teagen, en dit ter balsen werd gemeenlijk tegens de madagascalfallen, te koetsen de Zonne in bloei kragt. Alleen dansen niet afbreken, en in de baarren dagogen, om dat het zeer kort taam is, en dan nog de geheele bloem gebruik de madagascalfallen. Dergelijke bloem verdient legebretend in de Hort. Malab. Pan. jo. Fig. 16, met de naam Naga Pu, doch gewoon gebruikt daar aan vermeerderen. De honderdste Plaat van de wereld in de struiken Figuur, een plant, welke de Cedella bloem vatte heeft Mimosa gemengd werd. De plant van de stuurde Figuur werd de rende bloem van Rumuini genaamd. Aan de rechterkant in de Figuur is een plant, (figendijk een tuint van Amina, en komt bijna overeen met de Jamaicaanse Aka, met purperen bloemen, een onbekende plant, priemvormig, en ingekermden bloem, van Pluken, Aziatisch, pag. 16 en Plu. Tab. 155, Fig. 3, welke van onze Planta alleen verspreid, dat de bladeren van onderaf geen stekelige boasen hebben, doch zijn dezelfde met de Augu Pu van de Hort. Malab. Pag. 10. Fig. 56, en niet met de Jasmin van de Hort. Malab. Pag. 10. Tab. 1, zoo is dit Plantaar quaalijker meent. En dit plantje was bij veel heden-dagse Sida volgens de Liangna genaamd. Dit zijn twee soorten van Bellis te zien, een groot en een klein. Het gemiddelde volume met de Succee voorbij, hebben de van beide eenzelfde verhouding, dat ik ze liever tot een andere soort maak, en daar ten eigen naam geef. Het breedt zich uit met vette talken, al ten fiitel, die tomtempo overeind staan, vermogen tempo ter aarde leggen, vervolgens barsting vrij; dat zijn rond, liggend en wat ruig, in ons leden of kweekte id, die vrij zoet uitploogen, en bruin-rood zijn. Aan de zijkant staan 2 bladeren tegen elkaar, en malen met het volgende soort fiertelijk scheren, eten ik hoorde komen. Uit de baren fietst een andere grote fiets op, dat zijle manier vervolgt. De bladeren hebben dit van Borrago, zijn drie keer zo groot als achteren tot malend, 4. tot 6 duimen lang, 2 vingers breed, doch barsting naar boven aan de bladeren, het kleurenfleermeeu, ruig in 10 oplaagd in het aanvankelijk in de lengte meer 3 scheutjes ribben gevierd, die hoofden zeer uitsteken met exenen kanten, en smaak van jammer. De stam overblijft 7 tot 8 voeten hoog, en het bovenste paar van de bladeren gemaakt uit een heel lang 3 tot 4 meter. Opzij staat de bladeren uitsprekend, houden zich bezighouden met de vlinder bloem, de krans laat zien 2 grof fijne bladeren 0/ 2 kleuren, stoofkaas, toegegeven uitgebreid. De bloem is een plant best, in de grootte van een Muscat-kaas, gevormd uit dunne, fijne, spitse bladeren, als kleine kussentjes op elkaar gedrukt, zodanig, dat er een bolvormigheid daarvoor zit, groen vood, Jaap ongeveer, kleur purper-rood, doch niet rook. Al de bloemen baar volledige grootte hebben, dan vertonen baar bovenop eenachtige wijkschuim, witte kerretjes, uit de voorafgeprikte bollen vormloos uitziend. Oo Dt "HERBARII AMBOINENSIS" Libellus VIII. cap. LXXI. Flos hic unius durus factus, si aut eius flos movet ad moationem, Ipitis color videtur, atque a primo suo initio per multos continuos dies inimitabilem fervet eleganti sumum purpureum colorum lapis optimus Amori, tandem pollicket, sed nulla ejus decidunt petala, generatque in interna lanugine Iulia femina, qua a pelliculis & lanugine lutea non facile separari possunt. Radix digitis longitudinem habet, ubi cito qualis ab innipui "si-" in qua duo binas tresve divaricatrices divisa, nodisque scu verrucis obsita, atque in superore eius parte multas longas ad latera emittit ramuloscapes, multis fibrillis & nodis oblitas. Altera (pedes albi est), formis a praecedenti non diversa, misi quod plerumque paulo major sum, ejusque flos penitus albet inodorus, quoque nulla vel paucis admodum prope genicula observatur rubedo, ejus radix est ut in priore, pristina quasi & verrucosa. Loving. Latinus Florghobus, seu globularius. Malaise nomine barbaro Hogia Enup. Javanese Raima lotundis item Awas Ajaevu, primo putavi esse Amaranthum globularium, sed dem comping propius adedere ad Suente genus, licet & quidam hanc plantam Serratullam putent, ab omnibus autem luse nimis difficult. Leuus. In Amboina quondam exotica fuit planta, ex Javanese data, nunc autem facis multiplicata est in horribus locis arenosis. Ut. Ejus flores potissimum tempore nuptiarum adhibentur, ex quibus corollae necsuntur. Quum omnia flores minime flaccida cedant. Ejus folia gratum praesentant olus, sed cum aliis herbis mixta. Fraserius Hort. Malab. part. 10- Fig. 37. Descriptum cum hoc optime convenit, cujus bina; ibi commemorantur species, una nempe florem gerens purpureum, altera album, ipsius virutes ibi commemorantur, quod folia eius cum Sandalo drinco propinata current ut summo ac dolorem, qui in pectoris praesentitur post vehementes tussis. Describuitur quoque et delineatur a serto Ureynio Crni. 1. cap. 1. Sub nomine Amaranti et in India Orientalis firma glomeratis Ocymoides folio, ipsique Indico nomine dicitur Puteong, quod forte corrumptum est Portugalici Foelba Botaon, h. c. flos capitatus. Illic quoque deferibit species alba et rubra, cum nostra satis convenientes planta. OBSERVATIO. Hodie hoc genus Gastraperna vocatur, estque Gomphrena caule remensis, folius ovato lanceolatis, capituli foliorum pedunculis diphyllus. Limn. H. C. fert. p. 96. et Ciergon Ocymiodes, capitulum in majoribus purpureum. Fam. ast. pass. p. 263. et Amaranthus indicum folius Ocymatis, capitulum purpureum. Ilina Parad. p. 14. et Amaranthus Lechneri, folio, capitulum purpureum. Ilina sp. 65. et Thysanostoma Zeylanicum p. 15. ubi vide reliqua. 5; H. /fms. p. 1. qui Tax. 45. hujus plantae speciem efficiebat iconem. De plant die bord, dat die tsuund onder de neus gedragen, geleeklijk op een tak, en de blad van 't eerst begin van de dag na mal konder in de barbare villa, krachtig, sterk, purpur, als de blad Amarantus door miskruiten, ten laatsen verklapt, decuut, onder afvall van de bladeren, umor guintum in de binnenkant dons de bruiden zaadkorrel, die van voor af vlekken en keilen dens tuet te schepen zy/. De waarheid een vinger lang, en zemit schilfelijk est, en in de as 3 stijlen zich verdwijnt, met knagen van hoornen, beste, aan voor beweekst vlees, veel lang, sta sta tra, voor Xdea uitbeeldende, die na val vleugels en knoppen zijn. De derde soort is de witte, aan lichaam van de voorpaar naalden, niets verziend, dan dat ze door vleugels stevigere waren; de blauwe posthoorntjes erin, naast een soeuvend smaak, rood verlangen bij de tand. De varkens aan 't grote gebroedert en kwabbelijk. Naam. In het Latijn Flos globulosus, of globularius. Materiaal met ten verboden nieuwe soorten. Knop. Jaar-afsluiting. Rabarber, bescheiden, als met mede Adas Adaftan, in 't eerstvolgende. Vivarium gen Amarantus globulosus aangezicht, tot tarmsmeer verbonden, dat beter dan de zoete van Succisa noodzakelijk is. Betwijfel beter samenwerken etn Urincontinenz, gezien, beter verbetering te verwerken van die soort. Plaats. Zie 11 in Amboina, vervolgens overheidsbedrijf, tot nu dan redelijk vermenigvuldigd in de lumen, tegenwoordig op zandige plaatsen. Gebruik. De lederen van kersen, meer dan brutale tot kranse en krenten gaat het gebruik, en dat zij onder andere hebben gehoorden, de onveiligheidszit zijn. De bladeren zijn een soort verf voor de poëzie, vederzucht onder en onderste steun, gemengd. Wadapu in Hort. Malab. Part. 10. Fig. 37. Bijgevoegd, komt hiermee zeer uitgebreid over, en vederen hem aldaar ook uitgestreken gegeten, te volgen met purper, tot een met een witte bloem; zijn krachten voorzover aldaar geëist te dienen, dat de bladeren met gele sandschijf dronken. Vervolgens, hier en daar, voor en na het broodvolgen. Leert leven, nude beschreven en ongezouten door Jacob Breyn. Centrum I. Cap. 51. Onder de uitval van Amarantus affinis Indicus Orientalis floribus glomeratus en Ocyloidis folio, en door hem een aantal op Oost-Indisch Putang, vulkaan Mijnbouw bij het varen is van betere fortuiging. Folletten Botanica, of Knop bloem. Hij bevestigt mede licentie, soorten witte en rode, met betere onze vaak over een komkommer. Aanmerking. Hcdcndargi wert dit gcflist CampbreM genaamt, cn ii de Gomphrena met ceu rcgteftwl, cn fpccrajpige puttti^e bladen, met enkelde bkMin-boUeijes op iwoeWsdig* fl«d- tje* (bunde van Linnsut in dc //. Clif. p. 86- «n Carsxcron «« het bUd van dc tlcymaftrum , mei uroorere purpere bloem-bolictjes van Faill. Iu dc s!St. p. 263. van bet jaar 1754. en Iudifchc Amarinthoidc* met bladen v»n de Ocy- maftrum, eu purpere boof jei vin Utrm. in /yn Par ad. p. 14. eu Anaraniuoides met bet blsd van de Lychni* , en purpere booftjcs van Tcurnrf. in/fit. p,i*. 654. en de Tbef. Zryl. /. 15. alvaar het overige ziet. ais mede in bet ccrRc Deet vin dc H. Amfiehd. welkc in de 45 PUut ccn zccr beerlykc af- bceldiug van deae ptsm hedt. CAPUT LXXIII- Digitized by VIII Boek. LXXIII Hooftjl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. V)i CAPUT SEPTUAGESIMUM TERTIUM. Majana utraquc.Maja.nu Puti & Mera. MAjana mixtam gerit formam Melijfa <St Sciar**, huic autem pnoxhne adcedif , binx ejus obeur- runt fpccics altu & rubra , foliorum ac petio- lorum eoiore tantum diverfx. Primo Majana alba binorum ac trium pedum alti- tudinem hancc , paucosque gerit craflux , fragiles , quaJragonos , & ample articulatos caule», quorum ii feriores articuli terra: maxime incumbunt , ubi ali- quando fibrillas emittunt. Folia ejus ad nodos inna flbi obponuntur. quatuorque fimul crucem formant , ample ddlanua, Umes vulgari» foliis fiinilia,fed cnl- fiora fic fuccofiora, mule» pt-Ttexti 'eius contrafb , ac tenuibus fit vagis pili* hirta , coloris intentu viri- dis. Contrimnus foliorum odorem ex citro & sciarum arcam mixtus est. In caulium fumo primo quadraginta excresecit spica, ex pallide virentibus squamis et foliolis composta, quae denique longior evadit, atque inter squamulas illas floresculas exhibet in verticillis politos, sed non tam dense quam in Bisilica, suntque hi pulsilli indar florescorum Rosmarini, superne albi, inferius celeulei, ex tenur slimis quasi pedunculis dependentes. Hosce insequuntur parva viscula plerumque concava, vel rarum continentes semina, in subarena pulillum. Radix ejus alba est, laxa, & amplus ex ten sa, prope majorem caulem novos producens ramos, qui transplantari solent, uti fit rami, qui ad nodum libellius eminerunt. Secundo Litorale rubrum, priori in omnibus partibus simile est, sed torret excrescit, majoraque germinat folia, ex hisisco in viridi mixta, Tubus nempe fulvus, et praeterea variegatus, quorum quid quisdatum adeo obscura sunt, ac congruinatus sanguinis. Veltutifolia infra sunt folia magis virent, et menstruua pluviosa viridis coloris semper praevalebant, ita ut pro albo haberetur specie, odorem etiam uti priori, sed debilior, floresque ejusdem formam, sed ex caeruleo purpurei, qui longioribus sessient spithamin longis. Caules ejus magis rugos sunt, omnesque foliola, et inferiore parva, errare errant, Ficulina emerunt, majusque numero ex terra fit radice praepolluentalis, quae vaga quoque & amplius extendens cit. Ejus semina raro quoque consriatur, unde sero ignotum est, ex capsa tamen aliquando decidit, novasque profert planterulas, unde & non oportet transplantari, quum raro hinc pereat, nec ullibi provenit nihil in hortis. Uvuren. Larine Majam Alba 67 rubri. Malaicca LIFT-janji fic Miam Puti, & Mera, quo nomine ubique nota, haec planta. Tematici Ale Alt thymus. Quidam Malaices illam vocant Jiaun Hat Hiat, quod nomen Marrubium album gerit. Amboinice in Hica Amultu Lanit, h. e. Serune cerulea. Invasive lier. Lectis, in cunlis crepitat Malaiensis infulis, videturque aliunde huc introducenda, quum nullum veldum gerat Amsoinensis optima, ac summum menfibus plures violas flores pro lectis, quo cempore in aliis regionibus menfes funt liceti. Ut in Radix ejus romestla abdominis tormina & Diarrham curat, foliorum succus auribus insufflatum surdiiatera tollit, ex Cacharrhas in wormem, unde excruciantur sic aures. Eadem folia contrita in partibus quas ad suppurationem vergerunt, haec quoque cum illis Melissa histrim Hircorum carnibus adeo quuntur, ut his tunctus tollatur odor. Alba specie succus cum pauxillo aceti mixtus, ac propinatus vermes expellit, cum Cilappi autem oleo mixtus infumatum curat excoriationes inter inguina, quae facillime in his inflammantur. Folia haec cum fructu radicis matricis Curcuma conmixa & contrita, in summo succus propinatus per urinas omnes expellit vesci aliarumque partium impressus. Maja na alba tvrti 243 voeten, bang, en beeftvxi, vette, bruit, vitrinite, in vcyd geest,alleti, die mtt de mderjle riden, tntrfl niet, de narae Irggtn, en zomer tyds reeder trucorltlen: de bhdcren Jiaan kan kr.ttn, 2 tegens onderanderen, en met init vier in 't kruys, icy fin onderander, de Rement Ntldcn lelyk, de cb dHker en zappiger, met veel aderen, rimpelig, en met fyne in ydel oaatrtjts betel, botg-gnen var toieur. De reui van de gevrmwiu is eitreemebtig, na de Scharley trek .ende, 0 p m fnp der Schierling iomi estrijl en vicrkiuiteaaire vyort, grotne gebroeders of trlsa.i-jes gtwMKl, devxl-e J*sr na Unget *cerd, in verlovnd tuvend fibubheu kletne ikempjet, met krmsjtrdenjleu omgevende, dura toti dgt niti ais a.m 'l fi juicunt, d.rn, ait Resnuryn biaeizrl, baren veit, en aan 't onderjte scheut bLi-iUiu, van dunne flechtig afosngtn&e, daar 0 p v-jfon tietve blt ulens, 1 nerjl ysel, in ten weinig ztud, en aos in-aan-ebbende. De wortel is vis, ydtl,en to y l verfpreH, by in lioo/l-Jleel Hicutvc Jcheutji wortbrengende, die men verplanm lan, al met de tu/den daar een knietje on in it, w*t wjT-teltjer. 2. Majans rubra, trM *synecological* gelyk, al133jk dat bet bogtr opchttit, en groter bladeren beest, die uit den brvinten en grooten etmeiigd zyn, te weten ongebruind bruin, en boven gemengd, summig 100 ionker alr ge- rottne bhed, Dt betuftet tr betuftettie bladeren beheer meer groens, in de regermaanden is de groei al:yd meest jaarlijk, zodat men in voor witte gevaar al ii zou- de aanzien. De regen het alr aan 't voorige, de bomen, de bloemen ook vj, doch uit den bladverliezende purpurne uit ig, en zom ig aan jonge aarden, wel ten Franse laan. Ex. JitUn iy>rmrrrgtr \ trttegnarurnm, leggen ook ter aarde ma bair ondtrjle deelen. Wurzeln liggen in, en geblokkeerd in meer der grotte spu uit de scortei, die uit de een en wijde verspreid is. Het zit zwaar het reisende en wederzijds, echter in bet zomervlakte uit de buiskens, ri; brengt niettegensten plant Jes voort, doaryin men het met bebaasd tt verslappenden, tt-oisi bet zeldzaam uitgave. Het veld, Kergens lan 11 de Hotvn. Naam. In 't Latijn Majans alba & rubra. Maleyt Majani, en Miani Futu, e» Mera, mel mile naam 't wetert bekend. Tureniaant Ate Ate B a fure. Sommige Maltyers noemen 't Daun Hatt Hari, vandaag naam 't Marrubium album betst. Ambrosjib cp H i tat Ambule Lanit, dat is Hemels-blauw Serune. Jarvis lier. Plaats. Het was in olle de Moltytjbt Bienden, en het sebyni tmu telders bier ingebracht te zyn. Om dat het geen recht Amuletb uitam beest, en meer in de reger- maanden bloeit, wanneer het op itnitre plaatsen drukte Moffen it. Cicbruyle, Di vj^rlel gegteten . ger.ee i7 krimpztlenbuyi- locp , den zaf> oon de bladeren in Se o‘jrtn ge/han , genet fi de Mtfbtid , die uit sinking iamt , en Jncerring vertar* zaoit. Dneivt bladeren gcureevm , bina men op ontflttkt fartyen , daar ar. p_- •jeertdi Voartkamen, dnelfae ,als osk die van Mclilli Lotoria , teerden ty foUe rleefcb gekwJU , ow xjnrn baiocbtigen reui le benemeiK liet i-i p van 't Kciae gtfbcbte met ten nadnig azyn gemengd en gidrvnken , dryf! uit de xssormen ries buils . raaar bel zap met Cilappur oty gemengd, genet fl dc zeerigbeid der tin- deren tujfclvn de btenen, dtt zeer ligt ontfietkt. De *la- derin met ten Jluk mseder-itoriel van Curcuma gemengd, geweeven, en bet zap gtJronken, zelltndaor den l/ryn af alie onrtinigUid dtr biaas. Rubra Oo a / 292 HERBARII AMBOINENSIS Libtr VI». tap. LXXIV. Rubra fpceics ad/Uns fruticulo, vel ramofo frutici adlcemlii , fit convolvit fcfc quali, iu ut haberetur pro herba flagdiola. Cottam Hort. MaUb. pari. io. Fig. 77. deferipta, eadem videtur cum noftra Mujana , atque ob pix- liancem ejus odorem CqiuvuIiuus putat cflu Mentham* vel Nepttiam Culari**- _ fljus radice# contrita: , & cum aq<aa m gargartsma fubaClx tumentes curant gin- givas, orisque dolores , ac tumefccniiam. Totaau- ccm hxc planta contrita, fit cum oleo mixta. Un- guentum prxbjt ad quosvis tumores utile. Tabula Ccntcjima Prima Ofaiar.m rubram exhibet, qox Oeymi ver» fpccies e 11, vo- caturque Ocjrmunj Zcylaiiicum prrenne, odoraiUliiiuim, latifolium in Tbef. Zeji. p. 174.. Tab. 80. Fit. 1. & Oci- mum folii* larsceolaio ovatis radice perenni //. Clifort. p. 315, & Ocymum Zeybmicum fruicfcens , folio f-V&mm- tli* Htrmanni apud kay tam. 3. pag. 290. BafiUeum Zcy- lanicum laiifolium , odoratiffimuiu Mttf. Zeyl. p. 35. CAPUT SEPTUAGESIMUM QUARTUM. Meiiffa lotoria. Dillem.. HJF, herba propius cum Melissus convenit quam praecedens, multos emittens caules ex obliqua radice invar fruticuli, quorum tamen quidam terrex incumbunt, et fibrillas emittunt, functio rotundi, fit lignosum, sed fragiles. Folia ejus quoque cruciata sunt, ab utraque acuminata parte, majora quam vulgaris Urtica: fragilia, ad oras profunde ferrata, dentes vero minoribus incisionibus lacerati sunt, rugen, et ad tactum hirta, superne maxime viridia, sed non splendidia, inferne grisea, ac purpurascens coarts donata, contritorum odor aromaticus est, fit gratior quam in praecedente, vulgari Melissus limite, qui gratus odor in Occidente quoque perceptus foliis. Inferiores caules partes rotundatae: luncta, pallide virentes, nuda; superiores angulolae, purpurascens, curtis, et vix combustibiles pilis hirtae. Ejus radix vilis est, cit, sub terra; supertum fuperfida prorepens, multibus fibrillis gaudens, atque hic sit illic novas producens plantulas, in terra mobilis, nec ipsi firmiter inherens, unde fit facillime evelli potest. Flores in Ambonensi raro, et vix unquam conspiciuntur, sed ipso in loco ad caulem summation multa parva incisa, fit suffusa foliola, libel arti positus, si vero Soli rite fit exposita, uti in Java, sit Balæa spicas gerit floriferas, ex quibus flores excerccuuntur illis Malvaefculae similis, caerulaceae, et decidentes, nullum perficiunt semine, unde per ramulos propaganda est, qui nodos gerunt fibris. II folia sunt, majore quoque indigent cultura, et libero quam antecedens, terram quoque requirit mollem, et nigram, sicut et irriguam; Qui Soli maxime exponitur, superstites habet venas, et petiolos, sic caules fit penetrantiorem odorem. In humidis, & arenosis locis, quae sunt paludes post pagum Hocconalo, altior excavat, salsum gerens amulum, & pingue, sed nullos flores, qui autem in literis, in arenosis provenit hortis, folia proserit tenuia, gracilia, sit pilosa, non admodum odoris, sed proxime acceditt ad illum Marrubii niger. Plura foliorum quoque observantur varietates, quorum quadam tam profunde dentata sunt, ut angulos formam protuberantes. Ob bacca. Latine Malva, quum potissimam ad lavandum adhibeatur, Malaccae, Javanica, & Balutice Dilute fit in Daun Pupur, sit Daun Cambing ob subsequentem rationem. Amboniese, in Hitoese Suecana Cav, h. e. Marrubium rubrum a summo caulium colore, alioquin Aylaun Ailjn, sit Aylaun tabina, b. c. folium odoratum. In node geometrizatae litaande, by et in shrub, sit pulverulentum, guttula beter, alind top the idem innen, en dito deservit tibibenz, quod verpremolum, quo dat mat to bona causa. Comenius in Hort. Malab. part. 10. Fig. 77. bessebra ven, sit beter, zyn met onze Majana, et vincens ozone bonum odorem. Commelinus Ametnam Cactariam, darum Zy da murtiten gewrekt en, en met mater to ette Jwament genuait, gentezen den gevulden tomd, en dentes zeeriget. De geteeldene plant in xreten, en met Gly genung, gttjl in zalf tot ederaandgezette. De Hondert in ere, Flaat Vertoont de grootste Majana, het welk een plantensoort is, gewassen; overvloedig, zeer ruikelijk, en breedbloe dig. Ocimum in de Tef. P. 1-4. Tab. B o. Fig. r. Ocimum met speervormige, rondvormige bladeren, met een overvloedige wortel, in de lucht. Choort. P. 315. en Zeylansche beschreven Ocimum, met het blad van Calunintha van Herman- by Ray, de desselfde p. 210. en Zeylansche breedbloeidige ruikende basilicum van het More Maj. Zeyl. P. 35. LXXIV. HOOFDSTUK. De Melisse-Plant. Dit kruid komt met de Melisse voor, overvloedig, dat 't groeit, met veete vellen, uit de dwarstrotteien terbuiten, als een kleine bruine, die ook nu aan de vlotten, terwegegen, en daar binnen, rond, boutenboegig, en schor. De bladeren vallen ook enigszins in 't stroot, achter en vooren toegevouwen, groter dan van de gemeente Netelen, dikgewond, frijzer, zandig kantengrofzaagd, dubbelgeveld, zijn met een winding kerststok ongeveerd, ruig, en borstig in 't uiteinde, smaller, dan van bovenaf groen, donkergroen, en ondergestoken ribben, de rest in de gewervent, is speerachtig, lichter dan van het vorige, en vrezend Melisse bloeiwijze, heeft een zeer frisse, ruikende lucht, ook blijft in de droogde. De onderste bladeren zijn rond, dik, groen, en meest bloedrood, bovenbottig, en purperschijfig, met korte, en paar gezichtsbeklede. De wortel is vijkt, kleurloos en de 't recht van de aarde, met vleugels van verlengingen bezaaid, hier en daar nieuw plantje voortbrengend, in de grond zichtbaar, onverwacht en te vleugel. De blad is groen, groot, en de boom is zelden, en in februari gezien, al voor in de plas aan de top van de vele water gevallen, en bruinachtig bladje op elkaar gedrukt, maar als het was uit de grond naar de zon groeien, en door het 'op Java, en Bali, altijd zo zijn blad drager voort, en daar aan de bloei eis als lichtend bloeisel, bloeiend en zonnestraal valleend, dierbare min met het (abject verpoten meer, daar kwaartje met voortden aan zyn, en het best meer dan het voorgesteld, aan het vijl in ten mool, en veerkracht grond klaar, en excel begooten zyn. Het geten is bleek ten zonnetje, is bruinachtiger zand, en geuren, ook is er een van reuk. Aan weiningen in zonde gaat voort, gelijk in de moerasen, ook de vergaan van de categorie Hystrocuna, smaak het best berekend, met brede, en zette bladeren, maar droog ten bkoom, uit groene in droog, in zandig in tuin om het, best dunne, magere, en harige bladeren, puur zet ze lieflijk van reuk, in acht nu 't zwaar Marrubium trekker. Min zier, verstand van 50 minuten zo groot, groot zyn, dat ze suf maken. Naam. In 't Latijn, Melifis lotoria, en dat meestal ze staat waarvoor de gebruikt is. In 't Maleis, yavaasu, en Bilejs Dillem, en Dalle. In Banda Daun Puppur, en Daun Cambing, on volgende reden: Ambacht, op lente Succan Cau, dat is Marrubium rubrum, ua de bruine Jtel, en er s Aylaun Aitoc, en Aylaun tahioa, dat is welriekend blad. In VIII Boek. LXXIV Hoofdstuk. AMBOINSCH KRINGBOEK. 293 In Uitlanders in Sulis AvaslDn. Quidam hanc Malaise vocant Dam Guro Joru. Lotus. Potentiek in horti colituur. Sponde, quoque obeam, uti post a des, & prope paludes pacificus Hoecoealo, icti ibi per homines primum crantula cult, & plantata, ubi spondes sele propagat per radicem prorepentem, atque altitudinem adligur aliarum leveldierittm herbarum. Uit. Ab Amboinese potentiek van zijn bladeren gebruikt voor het laven van de vellen, welke graag contrahen de geur van de vellen, die dan hard Amboinese gom vellen. Baksten en hierom, Javanese vrouwen, die deze correct zijn, kunnen de huid contra doen, welke door het uitlopen van de bladeren van het Amboinese kruid worden gegeven. Baksten en hierom, Javaanse vrouwen, die deze correction zijn, kunnen de huid tegen doen, welke door het uitlopen van de bladeren van het Amboinese kruid worden gegeven. Artu Tertam /sortie. Malob. part. 10. fig. 96. description cum nobis convenire videtur, ubi et dicitur ex ejus sortis oleum destillari, quod pellucidum valde tenue, sic viriceps est, et saporis acerrimi, cum eius foliis in aqua contritis, cassis, & lotis ab domini tormina tollent, pluresque alia eiusdem memorantur virtutes, quas ibi vide. Tabula Centennial Secunda exhibet Figurem Primam Laterium, Figuram Secunda Marrubium denotat alium, ob id Illust. A ejus saporem stellarum. Se causa fiam denotat. Figura Tertia Majarum illustrat aurum, cap. 16. descriptionem. OBSERVATIO XXXIX Il tres plantas ad vericallanas esalium pertinent, quum vero flororum perfectis desideretur description, quae raro in juxta Rupellum tertium malum proferunt, praedictum Mruga, & A /a/aa^ipli dicta, hinc quam maxime inedua cuncta alicui jungere generi, quo speculativus in opere delibuit, ob charum earum fragrantem descriptionem vel delineationem, quod mirum facile non est, quum adhuc defcriptus C. B. labor sudorem per viginti quinque innov, posterum perpetuam periclere hoc ce, opus, luminis usus experit, atque poster banc calamitatem, varia supér antea delineatis plantarum icones fatali in igne anno 1617. anni, Cujus memorat auctor supra dicit, ad finem capitis Sirenum, Scu Datura. In de Viafiers A. Zummige nominet in Sileyn Daun Coru Gort. Plaats. Het wrakmeer in de tuin, onderhouden. Men vindt beter in 't veld, zwaar achter de buizen, enzelfde moeras van 't dorp. Haar conatus, doet de duisternis verjagen, en bij dan reed uitgebracht, en geschilderd, teest ziet zelve ernstig vullende deur zyn kruipende vader, en fluit zoo als vader toe. Vlinder ruigt. Gdnmk. By de Amboineeun vxrd btlmeefi gebruikt om btl hf, en de kleertn met Attztlft bUderen te Jtbtn . die ten gotde rcub daar r an krygen. Onzt Matie gevotfd in 't Vxiffcbt mi deze fGiferen ten kiten jstden op 't Hebeam , vjar ven de barde buidtn der AmbJ.net- len niei tn nteeien. Dt B.deyjje , en Javaanft croutren doen bter , die deubladeren muter Ryljmeel, en Zart-del «rrjtifn lol een pap , maar van zy bleene -Jdlte kui.-jes mai,en, in de Latyn Puftillos, m‘l MaleyI Puppuc genaamd die zy in 't <water iveeien , rn bet Iff daar mede metren t vor '< vxiifcben , aesar na bet de SovenjllM- de tuum in 't Latyn betfl. Op Jitva werden de gegdngde bladtren , tn fc/ocrwn under audere ipteceryacbtige krtuden , en btcemen in de KrutddouH vertag , aco m de voornaemdt koekje te matm , ali tot medicyne van de Kinder!, toanl de Maleyje vnnwen gebruien de bladtren , en bleetnen onder (rm Djadjmbu , of drttn- len tegens buikpyn van de A'inirr/. De gednogde bladtren in vearm <mt/r geveekt , en 't liebatm daar mede gewajfcben , verdryvenatn matjclyken rettk , die van 't ziceelcn komt. De Uedtn iti BnJa koken ze by boikt-mltefcb , om de vitze rtuk dtrzelft U beneemen. Kattu Tirtava in Hort. Malab. part. 10. Fig. 86.be- fcbrtrven , wii met bet or.ze owrten lermtn, aiomar ge- zegt vervd, datmtn tut zyne bladeren een Olydilhlleerd, zetr klaar, dun, en groenaebtig , dub zter JcUrp van juuiak. Met zyne hladenu in 'in ater gevcreeven gekookt , en gewn tfcbtn verJryvenre de buikpyn , en andere krogttn meer , deuitlh zie: oldatcr. Dc lhandcrl en tvceedc Plaat Vcnoont in de Eer/fe Figuur de Mltfll tot ocafeben gebrui- ktiylt. De bladetekst, zoals het nu staat, is een vertaling van het origineel, met enkele correcties en verbeteringen: "De drie planten, beschreven tot de planten verspreid, die blijvend bloeien, een zwaar, vlezig vruchtvlees dragend, en volgens de beschrijving van Rutuplius, voortgebracht door de Muina, en Majera, van hem zo getammeerd, zo zou het zeer aandachtig zijn, deze beschrijving te volgen, hetwelk in de maand ontbreekt, en ik niet doe, maar dat men geschreven, beschreven, ook een vertaling van deze planten, zeldzaam, volgens het getal van de planten die voortbrengend zijn, en vruchten bevrucht, welke de planten zelden verkrijgen, om dat deze andere zin, een verkrijgbaar zijn, Schrijver van veertig jaar lang geen gebruik van zijn gezondheid gehad, zodat hij nu, op zijn leeftijd, veel te voorvoeten heeft, wel afgebeeld in Figuur, en de planten verloren, door deze gemeene Amboneesche plant in het jaar 1687 voor het eerst is voorgesteld, waarvan onze Schrijver, boven in het hoofdstuk, aan het einde van de beschrijving van de Stramonië, de Dusba plant. Hujus herbam forma media est inter Marrubium et Nepeta, unde a quibusdam pro hac, Marrubium album, et Nepeta, dignior zoroxylo, voucher ab aliis pro illo habetur, caules vero gerit perenni tenebris, ut betulactu dictum. Fos, rotundos, & pingues, luperius purpuram quadraginta roside, in veste facti, doebant bovine vitrum, inscibiles, quorum inferiores terra quoque incumbunt, gelidus nec tuoris oppressus opus ardebat, Ugirid, et in situ ibidem qua fibrillas cincinnunt, plerumque autem impingunt in malacim, meliora quam mortel, obsolescens a radice exerecente, vel in raros lectus dividunt. Ratio in vitulina tango ra vultus, sagittabat, et exsilium in victoria, sagittavit, et in vultum, zagt, in victoria. Mos, qui molles, & lanuoior sine virute furibundus. Folia funea subrutum, leucomia formosa, superius in De bladtern zyn vermengd, verbrochten, dan armig, trage ren rotundum excurrentia apicem, illis Marrubii sive Marina, mei een rauijpitz, de van uit Marrubium officinale, illus expius palmam lata, ad oras profunde ferrata, dente utili in band breeg, nande Xante, grof gezaasd, maar bas rotundis, suntque porro cralla, mulus venis ru- uao de tanden rami zyn, vervolgens dii, zter gefronst met gosch, pinguia, fragilia, ad altum mollia. In extero vetus, vetus, brits, zagt in 't antalje, als syne mollis, su (sterne ex viiiji flavescens, inferne grisea, vollt, boven gel-gras, un ondertop grys sfmacbtig, seu albicantia. Bina Ghi semper sunt obposita, qua- Zy Plain met Luna twice legens malvas veren, en metblun tuorque fi nui crucem formant obliquam. Odor gravuren in 't rus, 't velk egttr -wat schaft Uni, dercuk vjs est, ex Nepeta, & Melissi mixtus, in una planta it jlerk uit Nepeta, en gegeten, aan 't tene magis ad Citri odorem adeedens, quam in altera, at- Cilarensibilis dan aan 't audere, in tovrde daarum by que hinc a quibusdam pro Indica Atelissa, seu Curazon umge vo r tn indutaniae Molini, of Corfi ly do gint habetur, quo enim ejus folia magis flavea sint, greyn gebonden, uns boer geelder, en vetter bladten & pingue rent, copiaris in follorem, conceptu betst, boer beler van reni, is daar bet magereten tra gracilia, & viridia insarcata: odorem fundunt, gruent riekt is Kattekruid, bet is dikker, en vetter van crasculenta, ac pungentia gerit folia, ac caules tribus bladten, en illens, dan de drie kruiden Marrubium, hisce herbis, Marrubio nempe, Atelissa, & Nepeta, Melissi, en Nepeta. In summa longa. Rorem causale, aliquando viridis, Op den tap tun de longuele felten, knapt sma te zit. Et quadrata provenit spica pyramidalis, ex squamolis green vierkante zaal toortallen Pyramide, van substratum constans foliis, quae sectim reparantur, & caulem abbatige bladjes genuakt, die bar aan sens xan medie corio infar cingunt, & ambiant ut in Basilico. Kander begeven, en om den schild transgesciye plan, gegaderd houd foliola ejus viridibus caeruleis floresculi exercit lyk aan het Basilicum. Tuffchen dezelfde bladjes uit cretum, Rosmarini floribus simile, seu potius simile illi, sic in kelkjes komen de bloempjes vaart, Ut Rosmarinus flore Majus, ex binis compoitur petalis parvis, surdziel gelyk, of eigenlijk die was Majus, gemaakt won fum elevatis, & inflexis, cum binis aliis minoribus toerc, kleine bladjes, die eenvoudig gebogen plan. Nog laterale me, atque aliud pono inferius cymba forma, excepte andere zijde, en beneden een ander bladje ais em in quo quinque obcluduntur alba flamina, floris tetes, daar in vyf middel draadjes verweven, Ut betijs je bus albet, cel, reliqua ejus pars exarna, interior pars van de muis, is viv, de reis licht-blaamte, binnen zit ex exarco colore purpuraceus, min ouat blauw met peters gemengd. Pollen florem in isto calice pusillum generatur semine Natura de blotem isto ordina in betu voces evenit, et lex unequidem in florum inflarum jura arens, hic fit aqua rustica in rotluni vere zand, et Natura tief men ut nit, opereque, ut in Sole exponatur nec planta, den, et in betu emet ul, sers Zenarte juxta, morere een jaar & ultra annum viguerit, tumque aliquando harum per imem zyn, in dan homine satis actus ultramedioter dries ramulum tres simule collecta, quarum media solum molo malander twist, major van de mijelijk de lingua giffen est, in locis autem umbrositas fere nunquam flores, sed a sed urna blight fadaatzen blotid bet fecundus res profert. Nemo. Raliq remedium quid incumbit, et sub ea leviter proderit, De vertel iruit met op de aarde zeer sopijt, irnit, ipsi tantummodo in virtue per multas molles caras sjal met vette meele vuselingen, die ivt ration fibrillis, verrucis undique obsessas. Ubique nos as c* zyn. Over alsebet ze nietme planus sapis, en stilut uti, mittit, nec formidat per amulis, accaules, ita ut amplum zoo dat bet breede shrubbe maakt, en zco men 't begaan. Obcupe locum, quae suae continuatur Natura, lat, tim in grandi placa est, totam invaderet arcani. 