title: Locupletissimi rerum naturalium thesauri accurata descriptio, et iconibus artificiosissimis expressio, per universam physices historiam ?opus, cui, in hoc rerum genere, nullum par exstitit /ex toto terrarum orbe collegit, digessit, descripsit, et depingendum curavit Albertus Seba ...
creator: Jansson-Waesberg. | Laan, Adolf van der, | Seba, Albert, | Tanje, Pieter. | Wetstenius, J. | Willem Smith.
text: 125 B T AB. LXXIX. 2. Gefludo terreftris , zamboinetfir minor. Klein Ambonfch land-Schildpadtje. 196 qc eftudo terreftrir , Ceilonica , elegans , minor. Zeer fierlyk Ceilonfch Schildpadtje. ibid. Teftudinis marine , Americana , pulli. Jongen van de Amerikaanfche zee-Schildpadden. 127 Ovum Teftudinis cum fotu. ibid. Schildpadsei met zyn vrucht. OQvum Teftudinis , dieci 2uediocris , ex America. Yoon €i van een middelfoort Schildpadt uit Ame- rika.. ibid, AAA BAUIZX X: Teftudo major terreftris Americana , Mydas dicta. Grote land.Schildpadt uit Amerika , genaamt Myda;. . o std. €. Téfludo terréftris. Brafilienfir. Bratiliaanfche land-Schildpadt. 129 Seftudo terreftrir altera Érafilienfir. Andere Braliliaanfche land-Schildpadt. ibid. Teftudo terreftris Ceilonica minor, lein Ceilonfch Schildpadtje. ibid. Tefludo ex Nova Hifpania. Schildpadt uit Nieuw-Spanje. ibid. Teftudo terreftris. Brafütenfir. Nog een XOSPA uit Brazil. ibid. gefiudo terreftris Amboinenfir. Land-Schildpadt uit Ambon. 130 Teftudo minor. Amboinenfir. Klein Ambonfch Schildpadtje. ibid. qefludo marina Americana. WeftIndifch zee-Schildpadtje. ibid. T. AJGLADXXXL Millepeda moftrar* , Inlandfche Duizendbeen. ibid, Millepeda. Surinamenfis. Surinaamfche Duizendbeen. ibid. Millepede Africana. Afrikaanfche. Duizendbenen. ibid. Millepeda major ex Nova Hifpania. Grote Duizendbeen uit Nieuw-Spanje. 131 Millepeda omnium maxima. Allergrootfte foort van Duizendbeen. sid. Millepeda minor , ad fomnum compofita. Kleiner foort van flapende Duizendbeen, 4bid, Millepeda. marina, Amboinenfis. Ambonfche zee-Duizendbeen. ibid. 8. Mille De NOS DWe ES X. Num. 8. Millepeda marina. Belgica. Hollandfche zeé-Duizendbeen. 132 | 9. serpens lemnifcata , MX uaa », "Inericana, Uitnemend íchone Strikflang uit dé Spaanfche Weft-In- ien. ibid. T AB. LXXXII. " Num. 1. Chanueleo: Mexicauur , feu. Cuapapalcatl. Mexikaanfche Kameleon, of Cuapapalcatl. ibid. 2. Chamcleo ex A4mboina.. Kameleon uit Armbon. 133 3. Chamaleo Ceilonicus , Jubcrocei colorir. Ceilonfche Kameleon, licht- of Saffraangeel van "ONE ibid. PAS e Ch leont. oed Amboinenfer , mas &5 foemina. 'TTwee jonge Kameleons van Ámbon, een mannetje en een wyfje. . 134 6. Sceleton Gbameeleontir. Geraamfe van een Kameleon. ibid. TA B. LXXXIII. Num. 1,2. Zacertus orbicularis , five Tapayaxin, ex Nova Hi- fpania. - Rondgebuikte Hagedis , of Tapayaxin , uit Nieuw- panje. j B ad ibid. 3. Merpenr Ru XE UT Jupra fufci, infra albi colo- j ilio dicía. Zeer rare Guineefche Slang , bruin róod van boven, en wit van onderen, genaamt Millio. ibid. 4. Chamaleo ex Africa, colore nigricante , at pectine albo Jupra dorfim decoratus. e Afrikaanfche Kameleon, van een zwartachtige verwe, r en verfierd over den kop met een witten kam. bid. 5. Chamcleo Promoutorii Bone Spei , ceruleo albogue colore, marmorir inflar , variegatus. Kameleon van de Kaap de Goede Hoop, licht blaauw- achtig, met wit gemarmert. 135 T AB. LXXXIV. Num. i. Serpens Americana Amphisbeena. WettIndifch Slangetje met een ftompen ftaart. ibid. 2. Serpens, Dryinus didus, JAmericanur. Stinkflang , of Eikeflang, uit Weft-Indié. ibid. 3. Lacertus Africanus , caudá fpinofA ; mas. Afrikaanfche Hagedis, met cen ítekeligen ftaart ; het mannetje. ^ 136 4. Lacerta Africana , füemella prioris. 1 Het wyfje van de voorgaande Afrikaanfche Hagedis. bid. TAB. LXXXV. Num. i. Kerpen: Porphyrius. Braflienfir. Brafiliaanfche , fchoon gemarmerde, Slang. 6 ibid. 2. Lacerta zdmericana maculata. Weftlüdifche gevlakte Hagedis. ; ilid. 3. Lacerta Americana, minor, caerulea, Argus dicla. Blaauw Hagedise uit de Spaanfche WeftIndién, "Argus gendamt. ibid. 4. Lacerta Americana major. Grote Weft-Indifche Hagedis. 137 TAB. LXXXVI Num. i Serpens ex Mauritania, fingulari teeniarum apparatu de- cora. Byzonder fierlyke en fraai gebandeerde Slang uit Mauri- s tanié. ibid. 2. Serpens Caecilia ex Mauritania. Cecilia, of blinde Slang van Mauritanie. ibid. 3. Serpens Mex elesans, Mauritana. 5 Klein fierlyk Slangetje uit Morenlandt. ibid. 4. ertus fiellatus Mauritanus ; mas. P : Gefternde Hagedis uit Morenlandt; een mannetje. 1:58 5. Lacerta Mauritana , Pd fomella. Wyfjes Hagedis van de voorgaande uit Morenlandt. zZ;d. 6. Lacerta, marmoris in modum variegata , Mauritana. Gemarmérde Hagedis uit Mauritanie. ibid. TAB. LXXXVII. Num. 1-5. serpentes Brafilienfer permirce. Braáfiliaanfche Slangen van eene wonderlyk | fchone tekening. : ibid. &xc. 4» 5$. Lacerte eximie ex infula S. Euftracbii. —— ; Zeer fchone Hagediflen van het eilandt St. Euftathius. 6. Salamandra rara ex infula S. Euftachii. / Seldzame Salamander van het eilandt St. Euftathius. z/;d, 7. Elichryfum Africanum , flore Senecionis auro , umbella- 1o, foliit anguftiffunis. : Afrikaanfche Elichryfum, met bloemen gelyk de Kruis- wortel, maar boven aan het kroontje als verguld, met lange, zeer falle, blaadtjés. ibid. Elichryfum Africanum , flore Citrino , foliis ferratir. Afrikaanfche Elichryfum, met kleine, Citroenverwige, bloemtjes. - L] ibid. TAB. LXXXVIII. Lacerta Surinamenfis, dorfo dilutà Caruleo , cauda tenui, longiore. Surinaamfche Hagedis, zynde p aar rug licht blaauw, en hebbende een langen, ibid. h unnen , ftaart. Num. Num. i. t. CON [S Lacerta Surinamenfis major , Ameira dicia. Grote Surinaamfche Hagedis, genoemt 4eira. 140 Serpens. Americana arg, verficolor. Dikke, gemarmerde, Slang uit Weft-Indié. ibid. Lacerta. Americana , cum cauda longiffina , 'Temapara LCla. WeftIndifche Hagedis, met een langen ftaart, genaamt Temapara. ibid. T & B.. LXXXIX. Lacerta. Mexicana ftrumofa , pofticá capitis parte parvum énem gerens. Mexikaanfche Krop-Hagedis, met een klein kammetje achter op het s Á Lacerta Mexicana ftrumofa altera , 'Yecoixin dicia. Ander foort van Mexikaanfche Krop-Hagedis » Tecoixin ] 14r 1d, genaamt. Lacerta "Americana. Weft-Indifche Hagedis. ibid. Salamandra aquatica Americana. Weft-Indifche water-Salamander. ibid. A ASB.UXC. Eruca , feu Scolopendra marina , corallina , multipes. Koraalachtige , veelvoetige , Zeerups. Eruca marina altera. penas , Andere veelvoetige Zeerups. 142 Eruca marina minor , multiper. Kleiner foort van veelvoetige Zeerups. ibid, Scolapendra martina longiffna. Langfte foort van Zeerüps. ibid. Pediculi. Geti. Nalvifch-luizen. * ilid. Pediculi marini Groenlandia, Zeeluizen uit Groenlandt. 145 Lacerta dierina Geilonica, caudá bifid4. Ceilonfche Hagedis met eer gegaflelden ftaart. ibid. Bellis Campborifera, Africana, aquatica , flore albo. Afrikaanfche Water-Madelieven, met een witte bloem. ibid. T A B. XCI. Lacertus -mnergcanus ex. Rio de Taueyro , infignibus ve- nufius ; mas. Wapendrager Hagedis van. Rio de Janeyro; het man- netje. ibid. Lacerta, Mun Joemella. Het wyfje van de voorgaande Hagedis. 144 Lacerta Brafilieufir, ''araguira incolis vocata. Brafiliaanfche Hagedis , door, de inwoonders van het landt Zaragutra genaamt. ibid. Lacerta Brafilienfir, ''ecunhana dicta. Brafiliaanfche Hagedis, genaamt Tecunbana. ibü Serpens Brafilieifir, Laphiati dicía, elezamtiffun? picta. Brafiliaanfche , traai getekende, Slang , genaamt Laphia- d. 7i. ibid. T AB. XCII.. Lacerta Brafilienfir, 'Tejuguacu dicla. Hagedis uit Brazil, genaamt Tejuguacu, ibid. Lacerta Orientalis flellata. Gefternde Hagedis uit Ooft-Indié. 145 Lacerta peregrina Brafiienfir, caudá bifurcatá. — Vremd foort van Hagedisje, met twee ftaarten, uit Bra- zil. ibid. Lacerta Guineenfir. Hagedis van Guinea. ibid. Lacerta Americana venuftiffima. Zeer fraaie WeftIndifche Hagediss. ibid. T AB. XCIII. Lacerta J4rabica verficolor , Galeotes dicia. Arabifche Hagedis van verfcheide koleuren , genaamt eater. ibid. Lacerta Ceilonica , lemnifcata , &5' peclinata , cerulea , Kolotes, &' Askalabotes Grecis dicla. Ceilonfche Hagedis, het &/aaww Kempbaantje , of Slaz- &en-vechter , en van de Grieken .Koloter en Z4kala£o- Ter genaamt. : 146 SOR aS Lacerte emula, Americana, caudá cra(Jà, nodofà. WeftIndifche Salamander, met een dikken knopigen aart, naar een Hagedis gelykende. po Lacertus Opbiomachus , peclinatus € aculeatus , fpecies Dracoi:s , Brafilienfi. Brafiliaanfche gedoornde en draakachtige Hagedis , of S.angen-vechter. ibid. Clematis Americana , flore Tasmini , Piri folür. Rankgewas uit Weft-Indié, met een bloem als Jasmyn , en bladen als van een Peereboom. Lid. Clematidis Americana alia [pecier, foliiy longioribus. Ander foort van WeftIndi(che Vinkoorde , met langer aden. ibid, TAB. XCIV. Lacerta Anboinenfis elegantiffüna ; foemina. Ongemeen fchone Amboníche Hagedis, het wyfP. 1:47 Mas Lacerte priorir. Het mannetje van de voorgaande Hagedis, ibid. Lacerta 2Amboinenfis altera ; foemina. Andere Ambonfíche Hagedis, een wyfje. ibid. SURE e AU 4 La e*b ea esie Num. 4. Num. Num. oo » [- 9 [I] [z] » L*NC SUC E. XI Lacerta. Ceilouica , criftata. & pectinata. & Num. s. Lacerta Ceilonica , vifu jucunda. Ceilonfche Hagedis gekuift en gekamt. 147 Zeer fraai Ceilonfch Hagedisje. : . 157 Lacerta, Ceilontca , biante ore , [upina. 4. Serpens Geilomica, maculata, ob. peractam. oernationem Ceilonfche Hagedis, gapende, en op den rug leggende valdé glabra. vertoont. ; 148 Ceilonfche , fraai gevlakte, Slang, die zeer glad en fchoon Lacerte J4mericana, fceleton. na het vervellen van hare huidt is. ibid. Geraamte van een Weft-Indifche Hagedis. ibid. 5. Serpens ex reguo Siam , Sibylla dicia. Serpens Ceilonica. eleganti[fima. Slangetje. uit het koninkryk Siam, Siàylle genaamt. i&id. Zeer fchone Ceilonfche Slang. ibid. : : Serpens Ceilonica minor , amana. Klein aardig Slangetje van Ceilon. alid. TUASBISGI, Qvuim Serpentis Geilonice , cum pullo. Ei van een Ceilonfche Slang, met het jong. ibidJ. Num. i, Zea Americana maxima , Cordylus &' Caudiverbera licia. T A.B. XCV. uec flag van WeftIndifche Kordyl, of Hage- o ls, die GeejJel- of Slingerftaart wordt genaamt.- 158 Lacertus irericanus , pectinatus. &5' firumofur ; feu. Le- guana. d db Mh T &B. CII. Gekamde of getande Hagedis uit de WeftIndién,, ge- naamt Krop-Leguaanm. 149. Num. i. Hydra, Serpenr. Lacerta, feu Leguana , Surinamenfis , pectinata. 9 firu- Hydra, of Slang. e mofa , pio j 2. Lacerta Americana volans , feu Draco colans. LI ibid. &. Blaauwe Surinaamfche, gekamde, Krop-Leguaan. iid. Vliegend Draakje, of krop-Hagedis, uit de Spaanfche, Lacertus Geilonicus -Ampbibius , feu Leguana , Soa Ajer Wett-Indién. ; 1 160*. dicta ; mar. 3. ois Americana rubicilla , feu Phoenicuri fpecies. Ceilonfche Hagedis, of Leguaan, genoemt Soa .4jer; Zeer íchone WeftIndifche vogel , een foort van Phax- een mannetje. ) ibid. nicurus. ibid. Lacerti prioris foemina. 4. cuir Americana criftata, Rubetra dicla. Het wyfje van de voorgaande Hagedis. 10 WeftIndifche vogel, met een kuif op het hoofdt, ge- Serpens Ceilonica , Javara Epheba, dicfa. naarmt Rabetra. ibid. Ceilonfche Slang ; genaamt yavara Epbeba. ibid. RO ATBEGITI T. AB. XQGVI. s : Num. ;, Fotur Crocodili Ceilonici , ex ovo prodienr. , : Lacerta 'Yecuixin minor, feu "Teiuguacu, Nove Hifpa- Het jong van een Ceilonfche Krokodil, uit het ei "ic. j Voortkomende. ibid. Hagedis uit de Spaanfche Weft-Indién , genaamt de kleine 2. Crocodilus Africanus , recens natur. Tecyuixin , of Teiuguacu. ibü Jonggeboren Afrikaanfche Krokodil. 161 Lacerta"Yecuixin , fe Teiuguacu altera. 3. Crocodili Africani, recens nati , altera fpecies. -Ander foort van een jongen A frikaanfchen Krokodil. i5id. Andere Hagedis, genaamt Zecuixiu, of Teiuguacu. ibid. ; ; 4. Crocodilus ex Curaffoa. Lacerta 'Teiuguacu maxima. Grootíte foort van Teiuguacu-Hagediffen. 151 Curagaufch Krokodilletje. ibid. Leguana peétinata €5.ftrumofa Afiatica. 5. Qoum Crocodili Africani. Krop-Leguaan uit Ooft-Indié. d ibid. Krokodilsei uit Àfrika. ibid. Lesuana minor ex infula Forifhofa. 6. 4lra marina, fpinofa, ex Africa. Kleine Leguaan van het eilandt Formofa. ibid. Afrikaanfch zeemofch. 162 Lacerta faxatilis , capite. cra[Jo &5' brevi, terreftrir, Sa- 7. «diga marina Africana , ramuliy denticulatis , ruffulis, Jlofculir Anagallidis /uteir. Zeemoích met gekurvene of getande ftelen en blaadtjes , gu gellotene bloemtjes , gelyk die van de 2 lir. ibid. lamandre «mulo, linguá eraffá. Soort van berg-Hagedis, met een kort, dik, hoofdt, ge- lykende naar de land-Salamander , met een dikke tong. ? ibid. T AB. XCVII. AMD AB. CIV. Lacerta de 'Taletec, ex Nova Hifpania, minor, five 'Ta- — Num. 1, 2 Ovui Crocodili Cura(Javici , fuum. adbuc integrà foe. macolin dicía. Y Sous tum continens, attamen bujus jam exitum molien- Hagedisje de Taletec , uit de Spaanfche Weft-Indién , ook tir roftro. aliquantifper pertufum. Tainacolin genaamt. f ibid. Krokodilsei van Curagao, daar het jong nog geheel Lacenéa major , Vilcuetzpallin 22 Nova Hifpania dicta. in befloten legt, en door den bek van het dier Grote Hagedis , door de Spanjaarden Zz/ezetzpallin ge- reets een weinig gebroken is, om daar uit te ko- naamt. 152 men. ibid. Leguana Senembi, zn N. Hifpania 'Tamacolin dicia. 3—9. Ova Crocodili varia , cum pullis. De Seuembi-Lezuaan, in de Spaanfche Weft-Indién 7a- Verfcheide Krokodileieren met hunne jongen. 165 macolin ge ibid. 10-12. Pulli Crocodilorum Geilonenfium. Jonge Krokodillen van Ceilon. 164 uofá. : d s Faria Crocodilorum ova, unà cum pullis tam contentis, Brafiliaanfche Hagedis , genaamt Quetzpaleo , met een o quàm defacto exclufis , ordine pulcherrimo * ibid. dunnen puntigen ftaart. . Krokodileieren in foorten , nevens de POnEen in en ; i : genaamt. . ibid. Lacerta Brafiücufis , Quetzpaleo, caudá annulutá. & fpi- iof Lacerta Mi 1, I dicta , elegantif buiten de eidoppen, trapswyze vervolgt. ióid. Gc. Fraaie Mexikaanfche Hagedis, Cutezpallin genaamt. 155 [:] .e, T AB. XCVIII. Td ASBELINVS Lacertus Amboinenfis , pectinatus C5 ftrumofus ,maximur, — Num. 1. Lacerta Ceilonica major , mas , Ceffator dictus. Senembi & Iguana dicíur. Grote Ceilonfche Hagedis, Zuziaardt genaamt. ^ — 16; Grootíte Krop-Leguaan van Ambon , genaamt Seuemibie 2. Lacerta alia Ceilonica , ftemella , ova Ja monftrans. en Jguana. ibü Ander foort van Ceilonfche Hagedis, een wyfje, hare Lacerta, Ameira dicía, ex Nova Hifpania. eieren wyzende. 166 WeftIndifche Hagedis, genaamt J4meira. 154 3. Crocodilus aquaticus Ceilonicus ; mas. — j Lacerta Brafilienfir , '"Varaguico Aycuraba dicia. Ceilonfche water-Krokodil; een mannetje. ilid. Hagedis uit Brazil, genaamt Zaraguico -4ycuraóa. ibid. 4. Crocodilus Ceilonicus fupinus 5; foemina. Wyfe van de voorgaande Krokodil, op den rug leg. T AB. XGIX. ende. 167 ua "Teiuguacu, z4nericana , maxima , Sauvegarde T AB. CVI. licia. Zeer grote , gemarmerde , Teiuguacu-Hagedis, genaamt — Num. i. Crocodilus 4mericanus , amphibius. EET uit Weft-Indié. ibid. B Krokodil uit Amerika, zo op het landt, als in het wa- Lacerta 'Teiuguacu Geilonica ; alia fpecie. ter levende. ibid. Cot. Ander foort van Zeiuguacu-Hagedis uit Ceilon. 155 2. Lacerta Heliaca Americana , pectinata, Serpens Africana, ex Madera, acilenta , Levipes dicia. Gekamde Zon-Hagedis uit Amerika. 169 Aífrikaanfche Slang, van het eilandt van Madera, ge- "] naamt Zzgf fé voet. id. zdoir Auricoma Mexicana. IAS GVIE Mexikaanfche goudverwige vogel. 156 * Num. i. Saldinandra Americana , pofteriore parte. Lacertam refe. !ISASB, C: rens , ampbibia ; mas. am Weft-Indifche Salgmander , half der, en half Ha- gedis, zo op "t landt, als in 't water levende ; een Draco arboreus , volans, Americanus , amphibius , five Bafilifcus. E mannetje. ábid. Vliegende Boomdraak , of Bafilifcus, uit de Spaanfche 2. Salamandre prioris famella. AWeft-Indién , £o welin 't water , als op 't landt Het wyfj& van den voorgaanden Salamander, 170 . levende. ibid. 3. Salamamdra -Americana, Lacerte aemula, altera. 4 Lacerta digrina , pectinata , Americana , Ascalabos dicfa. Ander foort van W'eftlndifche Salamander als de vo- Ongemeen fchone Hagedis uit de Spaantche Weft-Indién, rige. ibid. -A:calabos genaamt. 157 ' T^A B ' o hp UD WEUE T A B- CVIIL Gekko Céilonicus maximur , brevi caudá , amphibius. A Ceilonfche Gekko, met een korten ftaart, zo wel in 't water, als op 't landt levende. 170 Gekko Ceilonicus , caudá. circinatg. ; Ceilonfche Gekko, met een geringden ftaart. 171 lie bujus Animalis [pecier. Andere foorten van dit dier. Gekko pullus. Jonge Gekko. v Gekko pullus alter. ibid. &5c. Andere jonge GekKo. ibid. Ova PUTAT feu Gekko. Eieren van een Salamander, of GekKo. ibid. '"D'AXBA GIX: Serpens Ceilonica longiffima , tenuiffima , vulgó Gliricapa, Langfte en dunfte Slang van Ceilon, gemeenlyk de Rattevanger genaamt. ibid. Lacerta parva , lepida , Ceilonica. Klein aardig Ceilonfch II. Salamandre prodigiofa A4mboinenfes. "Wonderlyke Ambonfche Salamanders. E 173 Salamandra Americana, caudá bifidà, Lacerte fpecies ibid. a. AA US Salamander, een byílag van m [71 Bufo Americanus , fpinofur , "Tapayaxin. : Padachtige Salamander uit Nieuw-Spanje , RUE 101d. naamt. "Anguiculus Americanus , ex fufco grifeus , maculis albis notatus. NWeftIndifch Slangetje , gonEer graauw , met ence ^ . ibid. witte plekken over 't ly: 1 | PRUU ; Num. Num. e 4» 8. Ám OV $5. Serpenr minor Africana, ljueis migris C9 altis im dorfo TIE. iftincta. b Kleine WeftIndifche Slang, met zwarte en witte ban- den over den rug. [DPASBEMGIX- Serpénr tceniolis. &5 catenis ornata. o Slang , met Ínoertjes, gelyk een ketting , gefiert. 174 au ECU U eleganter marmoris in modum «er- 1cotor. Fraaie en fierlyk gemarmerde Weft-Indifche Slang. z/id. Serpens ex Gutnea, Leucophea. Guineefch , afchgraauw , Slangetje. ibid. Lacertus. Americanus fingularis ; mar. Ongemene WeftIndifche Hagedis ; het mannetje. zéid. Lacerti prioris fannella. Het wyfje vàn de voorgaande Hagedis. ibid. "vir Gonambucho 24zericana. WeftIndifche vogel, genaamt Goramlecbo. ibid. "dois 'Tuite 4mericana , variegata. Fraai getekende Weft-Indifche vogel, genaamt Tzite. 175 TuA BeOCXL Fotur Elephanti Africani ineditus. Een ongeboren Olifant uit Afrika. "Abortus füoemininus. ZEtbiopis ex Curaffoa. Een onvoldragen Negers kindtje van Curacao. 176 Bini Agnelli , Des zn principio incrementi. conftituti. 'Twee jonge lammertjes, in de eeríte beginfelen. van hunnen wasdom en groejinge. ibid. oc. Porcellus Americanus , nondum natus. Ongeboren Weft-Indi(ch Varkentje. 177 Mus Americanus , mafculus , pilis dilutà fpadiceis veftitus. WeftIndifche Muis, zynde een mannetje. ^ i/id. &x. ilid. &. 9 WV 2 ^ R9 - HRITET TIR E Za, é Je EL RERUM NATURALIUM ED LES AU RU S?S EU B U"ELE-A p T NES AE Num. L Sceleton piri, Signora. dicii. Ora inde pulpofa fubftantia tam nitidé feparata eft, ut nil fer reftiterit, prater nudos tubulos majores, fibrarumque & venularum expanfiones, unà cum vol- va media & feminibus: unde mirabilis augmentatio hujusce fru&us & ftru&tu- ra perfpici poreft. —Fibrula quzlibet minor peculiares iterum emittit propagi- nes, fuum quz fingule conferunt ad formam fru&tui concinnam perfectam- que maturitatem conciliandam. ^Nudam quando contemplamur arborem, du arida per hyemem , & exfíucca apparens, tot tamen in Íe gerit reconditos ru&tus, quot inde prodeunt zítate, dum fol, caloris naturalis mater appel-. landa, mediante fotu & incubatu fuorum radiorum, in illa incipit operari À omnes vaforum fuccos folvere, medullam terre, feu, ut ajunt, quintam effen- tiam in radicem propellere, per hanc in caudicem , ex hoc vero in ramos, folia; germina , flores , fru&tus, & Íemina, adjuvantibus fimul circumambiente , incidente, perque frigoris & caloris viciffitudines fefe contrahente & expandente aére, pluvia, rore, ventis, &c. nonne in admirationem rapiamur necefle eft, videntes inde proferri fru&us adeo elegantes, fapore gratiffimos , odore j ucundiffimos , hominemque tan- topere reficientes & inftaurantes? En lit. A. B. C. &c. totum fíceleton circumícriptum. A. Piri notat petiolum , cum cute fua exteriore lignofas partes inveftiente & compingente. B. Refe&tam prope petiolum piri cutem, hzc ubi fortifhma & craffiffima eft, ut tubulos fibrofos te- gere, inque fitu fuo firmare poffit. (55 d vw fn hs y P IS |. » AUS S Vu 1) ANI SERLO : fa ; E 2! jj d S S SENA hs ^ W RD Qi ) AY : OCA, ) O9 xX— uc x IESCHATKAMER NATUURLYEKE BRERSOTR TAFEREETL C. Lapidofa: ZAKEN. koefterende ftralen daar in begint te werken , alle fappen in de aderen vloeibaat te maken, liet merg of de kracht van de aarde in de wortcl, uit de wortel in den ftam, en uit den ftam in de takken, bladeren, botten, bloemen, vruchten en zaden op te dryven; waar toe de buiten om ftaande, en daar op vallende, en Num. I. QGeraamte van een Poir Signoor. 2«meNtkleede Poir Signoor, van alle hare vleefchachtige J delen zo zuiver afgefcheiden , dat men dear byna B| V niets van ziet dan alleen de grote Z2/z//, of buis- |? B pypjes, de uitgebreide vefeltjes en aderen, met het AtSA6 binnenfte klokhuisje en de zaadpitten, waar uit men V — den wonderbaren wafchdom en de gefteltenis van deze vrucht kan befchouwen. Elk klein vefeltje heeft weder by- zondere afleiders , die elk zyn werk doen om de vrucht tot een welgeftelde gedaante en volkome rypheit te brengen. Wanneer men op den naakten boom let, die des winters dor en droog fchynt, doch daar zo veel vruchten in opgefloten zyn, als'er des zomers te voorfchyn komen, wanneer dc zon, die cen broci- TM der Natuur kan genaamt worden, door hare ftovende en om, 1, | o door de koude en warmte intrekkende en uitzettende lucht, rc- gen, daauw , winden, enz. ieder het zyne toebrengt, moet meti in verwondering opgetogen zyn, als zulke fierlyke vruchten, van Zo aangenamen Ímaak , van cen zo lieffelyken rótk, en van zulk eene véerkwikking en voedíel voor den meních, zich aan ons. ooge vertonen. Zie hier het geraamte met A.B. C. enz. aangewezen. A. Stecl van de peer, met zyn buitenhuidig vlies, dat den houtachtigen ftecl bekleedt en te zamen perft. B. Afgefnede peereíchil by den fteel, daar zy het dikíle en fterkíte is, om die dradige buizen te bekleden, en in hare order te doen blyven. A C. Steene 2 C. Lapidofa, feu glandulofa granula , quz circám piri extremum | acutius, accrefcunt , eo fine, ut vafcula ejus comprimantur , RERUM NATURALIUM crufte inftar glutinofz, & piro forma debita concilietur. D. Majores tubos fiftulares, omnino denudatos, jam íeíe diflribuere, & quaquaverfum expandere incipientes. E. E. Tuborum majorum ramulos, feu propagines. ! .F.F. Tubos capaciffimos & craffiffimos, qui inftar arteriarum circa volvam , feu loculamentum femi- num. diffeminantur. G. G. Volvam, feu loculum ,' cum inclufis feminibus. H. H. Extremitates indicat tenuiffimas fibrillarum vafculofarum, internae cutis need adfixarum. I. Umbilicum, in quo omnes tam majores quàm minores fibrz concurrunt, va vulasque claudunt & conftringunt. Hic quoque circa umbilicum. quz hzret faübftantia pulpofa, integpofitis granulis minutis denfé concreícit, ut requifita piri figura emergat.- D. Profeffor Ruyfcbius in Piri Anatomiz Tab..I. exhibet pirum evolutum, cum carnofa feu pulpofa fua fubftantia, parvisque granulis, feu calculis, plerumque in omni piro inveniendis, dum tubulis fuper- créfcunt, & pira pro fua quzlibet fpecie im debit forma. confervant. — Nos internazum dunaxat par- tium anatomiam tradere conftituimus. Num. 23. Sceleton piri majoris. Dum omnis inde dempta eft pulpofa materies , patet , quod pro forma m ue omnes pariter nervi vaículofi, tubuli, fibrofique fines majores, capaciores, & in appar atum fint. Volva fuos inter tubulos nervofos juxta longitudinem dependet. Erat hzc in ambitu granulis mu- nita lapidofis , qua inde feparavimus, ut femina denudaremus , ad opus fuum exequendum. Loculus hic, umbilico fuo orbatus, poneremus fibras, circum accretas , & tenues, modo ferpentino intortas ex- antroríum.in acumen convertit; unde colligati ante in. fafciculum tubuli, jam diffoluti, liberé flu&uant. Eft & umbilicus Tracheis aereis pervius in loculum hiantibus, ut incrementunr & firmitas concilietur. fc- minibus , in matrice intus levi & polita defixis, qua extremo tenuiore fuum fingula gerunt funiculum umbilicalem , quo firmantur & humorem nutritium € petiolo capiunt. . A. Stylus longus, lignofus, fpadiceá cute veftitus. B. Tubuli nervofi, craffiufculi. C. C. Propagines fibrofz tenuiffimz, pendule, internz cutis fuperficiei adfixz. D. Extremum anterius acutum vulva feu loculi feminalis, tes fibrillas firmatus. E.E. Semina füo in loculo detenta, Num. 3. cui umbilicus piri adhzret , per dependen éceletom mali Stratbei. ! |. Perquam difficile eft pulpofam hujus fru&tus fübftantiam feparare, illafis fibris ejus nervofis majoribus & minoribus. merofas adeo in fibrulas divifz fint, Licet enim expanfiones tubulofarum propaginum , ratione formz fuz, fatis erofIz , nec nu- uti quidem in aliis piris; leniffimam tamen requirit manum horum malorum evolutio, quum valdé glutinofa conftent & compacta fubftantia. Rami tubulorum majufculi, . . C. Steenachtige of klierachtige korreltjes , die rondom het dunfte eindt van de peeren als een lymige korft groejen, om die ,Buispypjes zamen te drukken, zo dat de peer zyne behoorlyke gedaante bekomt. ue D. Grote pypige buizen, gehecl ontbloot, die zich beginnen te verfpreiden en uit te zetten. E. E. 'T'akjes, of uitfpruitfels van de grote Buizen. F.F. Wydtte en dikfte buizen, zich meett als flagaderen om het klok- of zaadhuisje fpreidende. G.G. Zaadhuisje met de pitten. H.H. Uiterfte fyne buizige vefels, die aan de binnenfte fchil zyn gehecht. I. Hoofdt of bloemkroontje , daar alle de grote en kleine ve- feltjes te zamen komen, en de klapyliezen fluiten en vaft. nypen. Om het kroontje zyn de vlecfchigfte delen ook met kleine kor- reltjes vaft in elkander gegroeit , om daar de gedaante van de peer ordentelyk te vormen. W ylen de Hr.Profeflor Rzyfcb heeft in zyne Peer- Anatomie, Jab. [, vertoont een ontleede peer, met zyne vlecfchige of pul- poze delen, en de kleine korreltjes, of fteentjes, die gemeenlyk. in alle peeren gevonden worden, en over de buizen heen grocien, om de pecren, elk naar zyn foort , in huané gedaante te hou- den. Wy hebben alleen de ontleding der binneníte delen willen vertonen. Num. 2. Geraamte «an een gyoter peer. Alzo deze peer van alle zyne vleefchachtige delen is afgefchei- den, ziet men daar uit, dat, naar de grooite van de gedaante, alle aderachtige zeuuwen, buizen, en uiteindige vefeltjes groter, wyder en pypiger uit elkander geícheiden zyn. Het zaadhuisje jüxta hangt in zyne zenuwachtige buizen in 't lang nederwaarts. Het was rondom met fteenachtige korrelen begrocit, die Wy daar van afgefícheiden hebben , om aan de zaadpitten te komen , en de fyne flangachtige vefels te vertonen, did*daar om heen gegroeit : zyn, om hare werking te doen. Het zaadhuisje, dat van zyn blóemkroon is gefcheiden , loopt naar voren puntig toe, waar door de vafthouding of fluiting los gemaakt wordt, en de ve- fels nederwaarts hangen. | Het kroontje heeft mede lucbtpypjes, die in en uit het zaadhuisje gaan, om de pitten te doen door- grocjen en hard te maken, welker baarmoeder van binnen heel glad is. leder zaadkorrel of pit heeft aan het dunfte -eindt een pypje of ftrengetje, daar het vaít aan zit en het voedíel mede uit de peerefteel trekt. A. Lange houtachtige ftecl, vlies bekleed. B. Dikke zenuwachtige buizen. C. C. Fyne neerhangende «dunne takjes en vefelen ,. die zich binnewaarts aan de peerefchil vaft hechten. D. Bovenfte puntig eindt van 't klok- of zaadhuisje , . daar 't hoofdt of bloemkroontje aan vaft zit, en door de necrhangende vefels valtgehouden wordt. E. E. Pitten in hun binnenfte huisje. met een kaftanie-bruinverwig Num. 5. QGeraamte van een Quepeer. Het is moeielyk deze vrucht van hare vleefchige delen te Ícheiden , zonder de grote en kleine zenuwachtige vefelen te kwetfen.Schoon de uitgebreide buistakjes naar hunne geftalte o£ gedaante vry grof en niet zo veelvuldig zyn met fyne veleltjes , als wel in de andere peeren, moet men de Quepeeren evenwel zacht behandelen in "t ontleden, om dat zy zeer lymig en digt gefloten E Zyn. ftulofüm diftinctius expanfi | di Tipp AJGURASUS Xe 3 juxta loculamentum feminale quafi adfixi , tenui linugine mucofi veftiuntar. — Loculus ipfe tenaci featet limpidoque muco, in is feminz crefcunt, illam. hinc attrahentia mucilginen, quam aque purz in- cocta in ufus medicos aliosve reddunt. -. A. Petiolus ex cinereo luteus, tantillum lanuginofus, ]. B. Fruftulum cutis extrorfam reflexz, C. C. Tubuli craffi,. nervofi. D. D. Tomentofi tendines & femina , loculo inclus. E. Umbilicus à flore relictus , dependentibus fibris tectus. F.F. Propagines tubulofe & fibrofz pendula , haud uti in aliis piris ad umbilicum firmatz, fed tuni- Cx internz adfixa. Num. 4. Sceletom. ial. acidi. Ditiffima hic fpe&atur copia venarum , nervorum, tubulorum, & inde propullulantium: tenuium. fi- brillarum, à quibus fucculentz & pulpofz particule nitidé excuffz funt. Ob largam fucci abundantiam poma plerumque tenuiores repofcunt tubulos , quàm fructus alii aridiores: quà etiam de cau(à illorum fe- mina perfe&tiora evadunt. Poma majora pro rata paucioribus gaudent Ends tubulofis & fibrillis, carne vero craffiore, quàm minora. A. Pomi pediculus brevis. : B. Fruftulum cutis cum fibrillis interioribus. C. Tubuli é petiolo propagati horumque fibrz. D. Expanfi in ramulos tubuli. E. E. Semina, quorum nonnulla é loculo fao dimoca funt. F.F. Fibrilla: verfus interiora cutis diftributa : G. Sedes umbilici , qui plerumque ob tenellam fuam: mollitiem: abfcedens raro confpicitur. "Fubuli majores & villi htc quoque umbilico implantantur , uti in piris. Num. 5- 6celetom. 2nali JaUD- In hoc pauciores inveniuntur tubuli ferpentini, quàmr in acidis pomis. Dignum fotatu eft, quod tubuli hi fubhifpidi, & pilis undique obíiti fint, indicio fummze tenuitatis fibrillarum , in quas defi- nunt. A. Minutus brevisque pegolus.. B. Cutis feparatio. C. Canaliculi. - D. Semina E. Tunica loculi feminalis, à quo umbilicus fructüs feparatus eft. F.F. Extremitates fibrillarum flu&uantes. Num. 6. .Sceleton Perfici. " 9. . . . 5 H . . " Heic tubuli miré perplexi, venulz, & ramificationes fingulari modo fibi mutuo intertextz in cenuiffi- mas abeunt fibrillas , quz omnes partim internz fuperficiei cutis membranacez accreverant ; partim. vero radices figunt in lapillo, nuclegm includente, uti fub Num. 7 demonftrabimus: haud fecus ac fuübti- zyn. De grote buistakjes, die langs het zaadhuisje als aange- hecht zyn, hebben cen bekleedfel van witte wolligheit, dat me- deílymig is. Het zaadhuisje is vol dik en klaar flym, daar de zaadpitten in groeien, en cen lym of flymigheit aan zich trekken, die zy weder afgeven , als men ze in fchoon water kookt, en tot cen geneesmiddel, of ergens anders toe, wil gebruiken. A. Alíchgele fteel, met ecnige wolligheit begrocit. B. Klein ftukje van de fchil, het binnenfte naar buiten omge- krult. C.C. Dikke zenuwachtige buizen. D.D. Wolachtige pezen en zaden, of pitten, in hun huisje. d de afhangende E. Kroontje , of groene bloembladeren, met vefels overdekt. F.F. Afhangende buistakjes en vefels, die geen fluiting lieb- ben aan het kroontje, gelyk de andere peeren, maar aan de bin- nenhuidt gehecht zyn gewecft. Numt 4. Geraamte van een Meinen zen. appel. Deze appel is, gelyk men ziet, zeer rykelyk van aderen, zc- nuwen en buizen voorzien , als mede van fyne afwykende ve- feltjes, die alle van hunne fappige en pulpoze of vleefchige delen zuiver gefcheiden zyn. Wegens de veelvuldige fappigheit heb- ben de appelen gemeenlyk kleiner buispypjes nodig dan de dro- ger vruchten; waarom ook de pitten ot zadenü volkomener grocejen. De grote appelen hebben naar mate niet zo vcel buis- takjes en vefels als de kleine, en zyn dikker in het vleefch. À. Kortappelíteeltje. —. , B. Kkin ftukje fchil met de binnen-vcfeltjes, liffima C. Uit de ftecl vloejende buizen, met hire vefeltjes. D. Zich uitbreidende buizen, met hare takjes. E.E. Pitten, of zaden, waar van eenige buiten hun huisje zyn gewcken. F.F. Verfpreide vefels naar de binnenfte zyde van de huidt. G. Hoofdtje , daar het kroohtje zit, gemeenlyk om zyne zacht- en wcekheit wegvallende, en weinigtezien. De grote bui- zen en vefelsfluitenmede aan het hoofden-eindt , gelyk de pecren. Num. $* Gevaamte vau een coeten appel. In dezen appel worden minder flangachtige buisjes gevonden dan in de zure appelen. Het is aanmerkenswaardig, dat deze buisjes ruigachtig als met haair rondom begrocit zyn, en de allerkleinfte vefeltjes beduiden. A. Klein en kort fteeltjc. B. Affcheidfel van de fchil. C. Buispypjes. D: Pitten. j E. Het vlies van het zaadhuisje , daar het hoofdt van het kroontje van afgefcheiden is. F.F. Buiteníte of neérhangendc vefcltjes. Num. 6. Geraamte oam een Perzile, De buizen van deze vrucht zy woriderlyk vetward, en lare aderen cri takjes Miei raar door elkander geflingert en ver- deelt, mct de allertynfte afwykende vefels, die alle aai. het bin- nenftc vliezige vel zyn vaft gegroeit gewcett ,. gelyk alle de : A2 : fync put. RERUM NATURALIUM liffima vaforum nervorumque in homine cuti offibusque implantata cernimus. ^ Albicans flocculenta fub- flantia fola reliqua. eft. de carne admodum porofi & fpongiofi, ob fummam reconditorum in ea fucco- rum abuhdantiam : hinc copia fibrillarum hic requiritur fro fulcimento & levamine fubítantiz flocculen- tz, omnia ut fuis reüineantur in tunicis cquilibrata, quemadmodum in fuccofis quoque pomis & piris eft videre. — Vix comprehendi poteft, undenam lapillo, nucleum includenti, durities ils veniat, quum media tamen in pulpa undequaque defixus hzreat, uti vitellus in albumine. Quis Conditoris non mi- ratur omnipotentiam & fapientiam in re licet captum fuperante? Quanta Hic perfpicientia omni arbori & plantz pro fuà cuilibet indole vim generatricem impreflit, impreffamque confervavit? Pauci inter fru- us reperiuntur tam fapidi , aromatici , rcficientes , & jucundi , gc quidem i; qui tamen ob vim refrigeran- tem admodum magnam tempeftate calidá haud ultra modum affumi debent. A. Brevis pediculus. B. Fruftulum cutis. C. C. Flocci membranacei & fpongiofi. D. Lapillus , nucleum continens, inter membranas emicans. E.E. Externa fibrille dependentes. 4i Num. 7. Os Perf. In hoc confpiciuntur nervi,feu vafa, qua in externas ejus cavitates infinuata , fibrofas fias radices inibi difperfére, ut augmentum ejus promoverent; dum arboris inftar ramificati canales materiem ifthuic operi neceffariam adferunt. Quamvis peculiares dentur vene, per petiolum , omnium quippe vaforum fafci- culum , à ramis arboris porredtz, quz parti cuilibet peculiare infundunt nutrimentum , tamen alii adhuc deprehenduntur tubuli, qui & petiolo profe&i, per jun&uras putaminis lapidofi in intimum usque nu- cleum fefe evacuant: hos jure quis arteriarum donet nomine; quum refinofa arboris medulla per has vc- &a, rurfus in meditullium nuclei tanquam corculum fru&üs transferatur. Eadem ratione finguli canali- culi, longi tenuisque pediculi Cerafi, oculi fer& aciem fugientes, fuccum fuum nutritium in fru&us de- ferunt. . , A. Conlitus lapilli offei. B. Lapillus iple oblongis finibus inequalis, & ferpentinis fibrulis tubulofis hifpidus. C. Tubuli verfülz & nervuli in ambitu difperfi, internis membranis cuuncis adfixi, nünc veró penz duli. Num. 8. eeleton mali Armeniaci, Omnes inde carnofz feu pulpofe particula: feparatz funt, ut tant clarius oculis pateant tenuiffimi tu- buli, innumerz nervulorum propagines , & tenera filamenta, ubique minutiffimis intertexta granulis. Catera. Perfico congruunt. A. Petiolus. * B. Officalum, cui nucleus inharet, inter fibras perlucens. C. Canales nervofi craffiffimi. D. Tenuiffimz fibrillarum extremitates. fync aderen en zenuwen aan de huidt en benen der menfíchen maar binnen zyn vaft gewortelt aan den fteen, waar in de zaadpit grocit, gelyk wy by Num. 7 zullen vertonen. De witte vlok- kigheit 1s het ecnig overblyfel van het vleefch, dat gehecl door- dringelyk (poreus) en fponsachtig is om de fap en zachtigheit te kunnen bergen, waar toe vcle vefcls nodig zyn, om deze vlok- kigheit te onderfteunen en tc helpen dragen, op dat alles in zyne vliezen en evenmatig gewigt hangen blyve, gelyk de fappige peeren en appelen. Het is, ofh zo tc preken, onbegrypelyk, van waar de harde fteen, daar de zaadkern in opgefloten legt, zyne hardigheit bekomt, zynde in "t midden van de vrucht aan alle zyden vaftgehecht als de dooier in het ci. Wie ziet daar de macht en wysheit des Scheppers niet in, fchoon het zyn begrip te boven gaàt? Mct wat doorzicht heeft hy in elken boom en in elke plant de voorttelings krachten naar zyn aardt ingedrukt en onderhouden? Weinig vruchten zyn zo fmakelyk , geurig, ver- kwikkelyk en fchoon als deze; doch mocten, om dat zy vecl koude by zich hebben, in de warmte met mate gegeten wor- den. A. Kort ftceltje. B. Stukje van de fchil. C.C. Vellige en fponsachtige vlokken. D. Steen, daar de pit in befloten is, onder de vliezen door- fÍchynende. É.E. Afhangende buitenvefeltjes. Num. 7. Perzikefleen. Men ziet in dezen fteen de zenuwen, of adertjes, die zich in de buitenfte holligheden van den zelven gevocgt, in de vefcli- ge wortels daar in verfpreid hebben, om den waichdom van den iteen te helpen bevorderen, daar de boomachtige buizen het Num. 9. voedíel toc verlenen.. Niettegenftaaride dat 'er byzondere adereri zyn die door den ftecl , daaralle buizen deor mocten , uit de takken van den boom doorftralen, en elk deel zyn byzonder vocdfel toe- brengen, ziet men echter , dat "er nog twee andere buisjes uit het ftecl-cindt tuffchen de vocgen van de fteenachtige fchors naar de binnenfte pitten hunne ontlafting hebben. Deze mogen wel 44r- feriét , of hertaders genaamt worden, om dat het voedfel uit de harftige pit van den boom daar door vloeit, en wederom tot de pittige kern , als het hert van de vrucht, overgebragt wordt. Dus mocten alle de byzondere buisjesvan den langen dunnen karf- fen-ftecl, die voor het oog als onzichtbaar zyn, hun voedfel tot de vruchten overbrengen. A A. Zamenvocging van den pittigen of benigen fteen. B. Defteenzelf, met de langwerpige holligheden en flangach- tige vcfelbuisjes. * C. De rondom verfpreide buisjes, adertjes, en zenuwtjes, die zich aan de binnenfte íchillige vliezen vaft hechten, en hier neér- waarts hangende vertoont worden. Num. 8. Geraamte van een Aprikoos. E In deze vrucht zyn alle de vleefchige of pulpoze delen van el- kander afgeícheiden, qom te beter alle de fyne buizen, de veel- vuldige afwykende zenuwtjes, en tedere vefeltjes te kunnen zien, die met zecr kleine korreltjes overal begrocit zyn. Het overige komt net met de Perzike overeen. A. Steel. B. Steen, daar de pit in befloten is, onder de vefels doorfchy- nende. C. Dikfte zenuwachtige buizen, D. Buitenfte fynttc vefeltjes. iNum. 9; LJ '"BAB.Z. -5 » E N 3 — T TT € Exe *- 2 . x - : UT IBAESS ASUIRÉÁUP SETS ' £ Num. 9. &celeton. Pruni Citrini majoris. Prunum hocce hortuli , quem retro edes meas colo , foboles cft ; Fructus hic fané tubulorum tenuiffimorum & fingulari modo co pilus nucleo gravidus glutini quafi femicongelato inharet , tur: unde emiffis fuis ramulis & filamentis contextus quafi & perplexus apparet. Suo tamen fingula lo- co gaudent, ut fucci inibi circulandi, co, quo decet, deferantur, fuoque munere fungantur. RO fam arboris Pruni indolem fru&us quoque ejus largà participant; qui dum flavefcere,incipiunt , ad maturi- tatem tendentes, ex umbilico, cui flos infederat, elobofum ficpe granulum exprimunt, albousUe gra- no Maftiches, limpidiffimum & pellucens. — Grana Tie emollientiflima funt , & fammi ufus in Nephritide & Iíchurii; quas etiam vires Gummi. Ceraforum polfidet. . : A. Cen uli petioli Pruni , quo ramulo haferat. B. Petioli cortex. C. Pcetiolus ipfe. : , D. Reíciffa cutis. E. E. Tubuli craffiffimi officulo oblongo fuperaccreti. F.F. Expanfiones fibrofz. - - ubi Pruna hec quàm latiffimé proveniunt, ntextorum varietate vix cedit aliis. | La- fupra quod vafa in varios flexus contorquen- Num. 1o. eeletoz Fungi terrefiris. Longo innititur caudici , tenui membrani, minutisque fibrillis inf&mbitu flipato. Radix ipfa tert, matri fuz , per fibras plurimas adhuc infixa , perfectiffima hic exhibetur. Truncus, haud aliter ac £tu&tuum peuoli , ex infinitis conftat tubulis, T fibrilla , verfus apicem difpere , & per ramufculos quafi. ex- paníe, deníéque congefte, florem feró referunt, aut (fimili ut magis congruo utar) penicillum potius; quum cujuslibet fibre rami fingulares in tenuiores rurfus extremitates capillares abeant, & maximum ob numerum, fuperiori verfus arc? ad fe mutuo accedant. Peculiari opus efl'breparatione ad Fungum, íeu, ut vocant, Panem Diaboli, in fceleton redigendum : alii tamen aliis evolutu faciliores funt. Qui fubtiliffimos & tenerrimos praparandi artem callet, anatomiam groffiorum facilis adornat. Quod füpereft hác de re, excutiendum relinquimus iis, quos Fungorum adea disquifiio. Multa qui- dem de his conícripfere Botanici veteres cxpertiffimi. —Noftro avo prodiit in lucem Theatrum Fungorum Francifci Sterbeckii , lacerdotis Antwerpienfis, anno 1712. ubi rzcipui fcriptores de Fungis in catalogo re- cenfentur, fubnexo fimul anno, quo ícripta eorum cdita m Comes Ludovicus Ferdimandus Marfi- glius , qui honorificà fuà amicitià me ornare non dubitavit, differtationem de Geueratiote Fungorum cdidit Romz 1714. Dein prodiére Nova Im genera. Petvi Antonii Micbelii Florent: 1729. fumtibus *fo- baunis Gaflouis, magni ducis Hetruriz : alter horum tomus brevi adhuc edendus promittitur. Quantum ad evolutionem foliorum. & fructuunf &c. huic equidem defcribendz noluimus immorari , ,ne accuratiffimo f&rutatori D. Marcello Malpigbio palmam przripere velle videremur. Huic certé in Ana- tomes plantarum exercitio anteceffit nemo: licet alia longé ratione fcfe gefferit in foliorum fructuumque praeparatione, ac quidem nos: auis Vir ille fapienti fcripfit , (altem attente perlegenti , ea precipue, quz de ligno arborum, corticum , foliorum , florum ,; fru&uum & feminum extant, qua omnia intentum pa- Num. 9. Geraamte van een grote gele Eierpruim. Deze pruim is genomen uit den tuin, die zich achter myn huisbevindt, en alwaar deze pruimen volmaakt groejen. In rare en fyne buisjes van allerhande foorten behocft deze vrucht voor an- ere niet te wyken. De pittige fteen legt als in week geftolde lym, waar over de adertjes in Me eheid bochten geflingert zyn, met alle zyne afgeícheidene takjes en vcels als door een geweven en verwart. Echter hecft elk zyn plaats , om de fappen , die daar door mocten omlopen, te recht te brengen daar zy naar toe moeten vloejen, en hunne werking doen. Dewyl de pruimboom harftig is, hebben 'er de vruchten ook hun decl rykcelyk van. Als de zelve geel of ryp beginnen te worden, perft daar dik wilsuit het hoofden-eindt, daar de bloem hecft gezeten , een rond kor- reltje, als een wit maftix-korreltje, dat zeer klaar en doorfchy- nend is. Deze korreltjes zyn zeer dienftig en verzachtend voor het gravel en de opftopping van het water; gelyk dan de gom van de karffebomen het zelve doedt. : A. Knopjevanden pruimftcel,, dat aan het takje hecft gezeten. B. Schilletje van den ftecl. : ; * C. De ftecl zelf. D. Afgefneden (chil. 4. E.E. Dikfte buizen, die over den langwerpigen fteen van de pit gegrocit zyn. ; EE Uitgebreide vefeltjes. Num. ro. QGeraamte van eem Kampernoelie. De Kampernoelie flat op cen langen ftam en is met cen dun- vliezige huidt en kleine veieltjes omheen begroeit. . De wortel, die haar nog met de aarde, daar zy in gegroeit is, in veclvuldige vefelen vaft gemaakt heeft, wordt hier mede in hare volkomen- qom. ji riter heit getoont. De flam beftaat uit ontclbare buizen, gelyk de ftelen van vruchten, waar uit zich aan het hoofden-cindt de ve- felen verfpreiden, en taksgewyze uit a di begéven, zynde gk een digt te zamen gefloten bloemtje; of, om cen beter gely- kenis te maken, van een Eehilders kwaft , om dat ieders byzondere uitfpruitfels uit dunder haairtjesbeffaan , endoor hunnc veclvuldig- heit naar boven digt in een tluiten. Daar is eene byzondere berci- ding nodig om de Kampernoclies, anders Duivelsóreodt genaamt, in geraamte te brengen; docli het eenc foort beter dan het ande- re. Maar een, die de kunít heeft om de fynfte en tederíte te ontleden , doedt dit werk gemakkelyk met de groffte. Wy zul- len iets aan de weetluft van de Liefhebbers der Kampernoclies overlaten. Veel is 'er van oude ervarene kruid- en bloem-ken- ners van gefchreven. In onzen tydt is het zogenoemde Zoreel der Kampernoelies (beatrum: Fungorum) van Francifcus van Ster- beck , pricfter te Antwerpen, in den jare 1712. in het licht geko- men, alwaar de naamlyft van de voornaamfte fchryvers over de kampernoelies gevonden wordt, nevens het jaar, waar in hun- ne bocken zyn uitgekomen. De graaf Lodewyk Ferdinand Mar- figli, die my met zyne vriendfchap hooglyk hecft gcliceven te ver- ceren, heeft eene Verhandcling van de voortteling der Kamper- noclies (Differtatio de generatione Fungorum) xc Rome in *t jaar 1714, uitgegeven. Daar na is daar omtrent nog uitgekomen cen bock , met den tytel van: JNova Fungorem genera, dat is: Nieuwe foor- ten van Kampernoclies, gefchreven door eenen Petrus Zntonius Micbelius, en gedrukt te Florence in 't jaar 1729, op koften van Joban Gaflen, groothertog van ''oskanen, waar van een twede Decl nog verwacht wordt. Belangende de affcheiding der bladeren , der vruchten, enz. wy hebben ons daar niet in willen begeven, om niet te fchynen den naauwkeurigen onderzocker, den Hcere Marcellus Malpigbius, voorby te willen ftreven. Niemandt heeft hem, zeker, in het ontleden der Bieten. overtroffen, hoewel zyne berciding tot het ontle- riter ac attonitum merentur animum. — Nec pratereundus Clariffimus D. Towrmefortius , qui quantam fibi laudem comparaverit fcriptis fuis de plantarum Anatomia &c. quáque perfpicientià , experimentis fufful- tá, nativam llle florum , aliorumque vegetantium texturam & geherationem evolverit, fpecimine haud ante vifo , orbis univerfus clamat. AE 5A p ACT UD H Num. r. S-E CU N' D A Sceleton Rape. Majalis. En binas Rapas, meufe,Majo cretas, quarum fyftema interius nervofam unà cum omnibus vafculofis fiftulis fibrisque ;à pulpofa vel fücculentà carne internà pariter ac externà prorfus liberatum fiftitur! Frons fuprema, à convergentibus Rapa: tubulis quoque fuftentata , hfc refecta eft, ut ftru&ura fceleti Rapa hujus intrinfecüs, alteriusque fub NUM. 2. fuperné queat confpici. Refert, id telam quafi fubtilem Goflipi- nam , & extrinfecus tenuia fifa ferica, candida, zmulatur, quz foli obverfa argenteum emittunt tonum & pellucent.« Fibre in peripheria pendul inftar tenuiffimorum capillorum , feu ferici floccofi apparentes , fin- gula fuo adaptate muneri , fuccos fuos diftribuunt e radicis extremo hauftos per fiftulas illas capaciffimas, quas fub lit. A exhibemüs, humorem fuum limpidum 2 terrà attrahentes, uti Magnes chalybem attra- hit. Radix tenuis, fibrofa, diverfas praterea. emittit propagines ad plant usque fupremum , circa quod undique difperguntur & Jinftar. fafciculi pilorum comparent. Raparum, aliarumque radicum efculenta- rum genus, uti funt Paftinaca rd ; lu&z, rubrz, &c. multa cgent humiditate , peque ductibus aquofis plurimis gaudent, qui fufficientes humores iis adferant, & molem expandant, adjuti hoc in opere potiffimüm à pluviis &: zítuantibus folis radiis; dum ventorum frigorisque injuriz promovendo quoque incremento fübferviunt. Hinc cft, quod plantz aquofe, tenerioribus multó & mollioribus li- quidorum canalibus przditz , quàm fructus arborum , quorum duriores & tenaciores funt tubuli, haud adeo facilé qyolvi poflint ob fummam fuam fragilitatem. A. Tenues fibrillz dependentes in ambitu. DB. Interior apertura & textura vafculorum. C. C. Exteriores fiftulg: tubulof» craffiffima. D.D. Extremitates radicis fibrofz. E. Ramuli é radice derivati. F. Radicis expanfio inftar fafciculi pilorum. j Num. 39. Hobdeum cum fructu. Hordeum hocce, tempore autumnali opima comgniffum terre, & inftar aliorum. feminum hyema- lium, poft actas jam radices, emiffamque frondem , poro deinceps accreturum inde tamen prohibetur , per obrepentem brumam , quz germina ejus gelu ,. pruiná , grandine , pluvià ," nive , afperoque: Euri Borezque afflatu obruit. Omnes hz calamitates tamen incrementum ci & bonitatem majorem con- ciliant: dum enim fürfum nequit progerminare, vim interea fuam in fe refle&tit , fibrofasque fuas radices in terrà perficit, ut humili hoc in ftatu fe firmet usque ep, donec Veris amaena. facies, & foventcs folis ontleden der bladeren en vruchten op eene ganfch andere wyze geíchiedt als de onze. Zyn Ed. heeft genocg gezegt voor de ver- itandigen, dic "cr 9p zullen willen acht geven, voornamentlyk omtrent het hout der baíten of fchorfien van bomen, de blade- ren,bloemen, vruchten en zaden. Alles is cven verwonderlyk en aanmerkenswaardig. Wy kunnen den beroemden Heere Zourze- fort nict met ftilzwygen voorby gaan;al de wereldt wect wat lof hy door zyne ontledinge der planten (/matomüa plantarum 3c.) heeft bchaàlt, en met wat ondervindclyke doorzichtigheit hy het oorfpronkelyke geweef in de teling der bloemen en andere gc- waflchen heeft aangewezen, hct welk nooit te voren zo gezien was. HINVEDUDUESTUPACESE RUEC BST; Num. zr. QGeraamtens van Rapen. "wee afgefchilde rapen, of knollen, in de maandt May ge- 'grocit, in hare binnenile zenuwachtige houding, met alle hare "aderachtige buispypjes en vefelen, van al het pulpoze of fappige "vieefch zo binnen- als buitenwaarts afgefcheiden. | Het hoofdt of boveníle loof, dat mede zyn voedíel uit de omgegroeide Taap-buizen heeft getrokken , is hier van afgefneden, om het 'geítel van de rasp in haar geraamte binnenwaarts , en dat van NUM. z. bovenwaarts te befchouwen. Het vertoont "ich-als een gewcefíel van fyn neteldoek: buitenwaarts gelykt het naar fyne witdradige zyde die in de zonne gehouden hecl zil- "verglanzig en doorfchynend is. De buiten af hangende vefeltjes "zyn als het tyntte haair, of. vlokzyde , waar van ieder tot iets ge- Íchikt is » €n zyne fappigheit mededeclt uit het. wortel-eindt, , Qaar zy uit aangevult worden door de grootílc buizen, die wy "by Let, A. tonen, en die hun helder en klar fap uit den grondt radii aan zich trekken, gelyk de zeilfteen het ftaal naar zich trekt. Het vefelige dunne wortel-eindt heeft nog verfcheide uitfpruiten- . de wortel-takjes tot boven aan het gewafch toe, daar zy zich rond- om heen verfpreiden, en als cen bofch haair vertonen. De rapige cn andere aardgewaflchen , als gele en witte wortelen, bietworte- len, enz. hebben vecl water nodig, en zyn deswegen voorzien met vecl waterbuizen, om hen genoegzaam vocht aan te voeren , en dus uit te zetten, daar de regen en de warme zonnefchyn hen de meete kracht toe byzetten, Ook helpen de ruwe winden en de koude de groci bevorderen. — Daar van daan komt het, dat de waterachtige gewaffchen veel zachter en tederder fap-buizen hebbende dan de boomvruchten , waar in de buizen veel harder en taaier zyn, de waterige door hunne broffigheit niet wel kun- nen gefcheiden worden. A. Fyne omhangende vefelties. B. Binnentte opening en gewceffel der buizen. C.C. Buitenftc dikfte buispypen. D.D. Vefelige wortel-einden. E. Uitfpruitende wortel-takjes. F. Uitgebreide wortel, als een bofch haair. . Num..3. Een garffekoren , met. zzyne vrucht. Zie hier cen garftekoren, dat in den herfft in goede aarde ge- zaait, cn, gelyk andere winter-zaaizaden, na cat het zyn wortel gefchoten, en zyn loof gemaakt hecft om voort te waffchen, daar in door den opkomenden winter die de uitfpruitfelen door vorft, ryp, hagel, regen, fnceuw , gure Ooft- en INoorde-winden overvalt, geftuit is. Alle deze rampen moet het zelve uitftaan tot zynen wafchdom en verbetering: want terwyl het niet boven uit kan fpruiten, keert het zyne kracht binnenwaarts, en maakt zyne vefclachtige wortelen in de aarde, om zich in dezen nederi- gen adi Vi e AC des am, Q - Éj ^ Nb oer — IL 2- a 2, LA 4 - 4 4 o2. adde Wee ro L war. 