title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: ^De tweede sameustelling nu na die uit de elementen is het ontstaan der gelijk' 9ooriige deelen {rx ofjLOiofjLspy) in de dieren, zooals van been, van vleesch en van dergelijke.'' — En in de Risloria animalium vinden wij deze gelijksoortige deelen nog nader bepaald als j^diegene, welke wederom in gelijksoortige deelen kunnen worden verdeeld, zooals vleesch in stukjes vleesch.'' //De derde en laatste samenstelling is die der dngelijisoortige deelen {rk dvofioiofiep^) b. V. van het aangezigt, van de huid, enz. Deze laten zich niet scheiden in gelijk- soortige deelen: de hand kan niet in een aantal handen worden verdeeld.^' /^En onder deze 6ngeIijksoortige deelen zijn er, die niet enkel als deelen worden onderscheiden^' — voegt de Historia animalium er bij — maar die een geheel vor- men^ dat wederom zijne eigene deelen heeft. De zoodanige deelen noemen wij ledematen.^' £n het hoofd, de arm^ de borst worden als voorbeelden aangehaald. /^De deelen der dieren nu zijn uit beiderlei (zoowel uit gelijksoortige als ait ongelijksoortige deelen) te samengesteld ; maar de gelijksoortige zijn ter wille van de ongelijksoortige voorhanden: de laatste toch hebben bepaalde verrigtingen, zooals het oog, de neus^ en het gansche gelaat, en de vinger en de hand, en de geheele arm • .. /yDe gelijksoortige deelen na bezitten elk voor zich eene of andere eigenschap: het eene is zacht^ het andere hard; het eene is vloeibaar^ het andere vast; het eene taai, het andere bros; de ongelijksoortige deelen daarentegen bezitten verschil- lende eigenschappen^ en wel met elkander in verband: de hand gebraikt om te drukken eene andere kracht dan om aantevatten .... Daarom bestaan dan ook de verrigtende deelen uit beenderen en peezen en vleesch en andere ofAOtOfiepfj". . .. Na deze uiteenzetting komen — als hadden we een leerboek voor ons uit den tegenwoordigen tijd — achtereenvolgens de gelijksoortige deelen van Aristotdes tot behandeling. «) Pag. 23. Aldaar wordt namelijk gezegd: /rBij sommige dieren zijn de deelen van het ^ne gelijk aan overeenkomstige deelen van het andere; bij andere dieren echter vinden wij eene dusdanige gelijkheid niet. In de eerste plaats na kannen de deelen met elkander vergeleken wordeuj omdat zij denzelfden vorm hebben: neos, oog, beenderen van een' mensch, van een paard^ gelijken op dezelfde deelen van een ander mensch , van een ander paard • • • • maar ook kannen de deelen zich onderscheiden door verschillende eigenschappen, zooals b. v. de klear; en de eene REDEV0ERIN6. 305 groep ^) bezit yan dezelfde hoedanigbeid meer, de andere minder. Ook het grooter of kleiner getal^ de meerdere of mindere omvang van zekere deden leyeren panten van yerachil: de eene diervorm heeft eene zachtere, de andere eene hardere beklee- ding; de eenen hebben eenen langen snavel, bij anderen is hij kort, enz. ... Bij andere dieren eindelijk kan men niet z^gen, dat de deelen dezelfde gedaante heb- ben, of dat zij van elkander verachillen in het meer of minder, maar de deeleu lijn aan elkander analoog: zoo is de veder voor den vogel, wat de schub is voor den visch; men kan ait dit oc^punt veAren en schubben aan elkander gelijk stel- len, en evenzoo beenderen en graten, nagels en hoeven, de hand en de achaar der kreefv . ■ • • *) Pag. 23« Men vergelijke hier zlechts: Anbert, die Cephalopoden des Arisio- teles (Sep^-Abdrack aas der Zeitschrift fiir wissenschafQiche Zoologie, XII, SHeft), pag. 18 sqq. De bewering echter op pag. 14: ^man nnterscheidet jetzt eme ganze Aneail emzelner Knorpel am Kopfe der Cephalopoden'' is echter dnjuist; waarschijulijk is in plaats van ^am Kopfe/' am Kdrper*' bedoeld. Tgl.de aldaar aangehaalde Ferff/. Anaiamie van von Siebold en Stannius. Aldaar pag. 16 en 17 eene zeer karakteristieke verdediging van Aristoteles' be- zigten aangaande de ^ zeil-togtjes" van Aigonauta. *) Pag. 2S. fZoodra het Sepia^wijfje'' — zegt Aristoteles — ^hare eijeren heeft gelegd, vertoont zich het inwendige in de gedaante van eene hagelkorrel: iaaruii oniMniiett Mteh nameliji de jonge Bepia mei den Jtop daaraan han- gende. De waameming is, bij eenige ondoidelijkheid in de uitdrukkingen, juist, en door K5lliker bij zijne beroemde onderzoekingen volkomen bevestigd. Maar wat de groote waarde aan deze uitspraak geeft, is de bijvo^ing^ dat i,A\i verband te vei^elijken is met de wijze, waarcp de vogele mei den buik aan den dofer heveeiigd gijn!* — e^^ de beteekenis dezer navelaehiige vergroeijing wesen mag'' — zoo gaat Aristoteles voort — i^is nog niet waa^nomen/' Dubbel te betreuren is het bij zulke beschouwingen, dat ook hier (met letters, juist zooals wij zdven dit thans gewoon zijn te doen) naar eene figuar wordt verwezen^ die> helaasl gelijk meerdere niet genoeg te betreuren zaken^ voor ons is verloren gegaan. >) Ik beb gemeend^ hier geen gebroik te mogen maken van de termen «geslacbt" en ^soort/' omdat, gel^k nit de lezing van Meijer^s bescboawingen over dit pnnt (1. c. pag. 845 aqq., 861 •qq.9 869 aqq.) kan worden gezieny de nitdnikkingen yii^oq en *l^oq geensiinB doorgaand met fmm en apeeisi mogen worden vertaald. maar vedeer gweelMnde B^griffe fnr die ▼ersobiedene H5be der IJeberozdnnng^ sgn. 39 806 N. S A L V B R D A ^ Pajg^. SS. Geltjk bekendi is^ lateB feioh dto nttent menigvnUige 1Jlieoii€n e>Nr kel irezM def TdortleKBg teragbrengeti lot eeinge booMgrMpein. Be meefefte wijigeerai 4ef Oudheid sch^nen de> tooretelUng fo hebbevi gedeM', welke reede \s^ de ondste waCkett wordl ternggermid^, dat de man (of Ifever het product vuvL dfene toortbeiinge-orgBnen)' le mgeKjken ie met het 7mA, de Tmiir met den bodem^ waariti dat aaad tot ontwikkeling komeir vaK De ontdekking &» epermatofeofden ^ aHeeni maar dan eok altooe, voorhanden bij dieren, tot bevrnel^ ting in dtaat — Bcbeen Ae» Toorstandera dezer theorie «eer te stade te komen. Zonde^ meer TOor de werkel^ke embrjones verklaardj wevden ae het t wf werp ▼an de zofr- derlingste bespiegelingen — waaromtrent in de volgende aanteekening een en Mte wordt vermeld. Tegenorer HttM ^mmatifHen^ geKjk mena hen heeft genoemd^ ttelden «b na de ontdekking ook vaft het roogdierHei (of eigeBlijk ▼an het Banvanbelijk voor het ei self gebouden GraafiPsche blaasje) anderen^ met de .bewering, dat het vtoQWelifke dier de kiem van het jonge voorwerp levert^ en door het matmetje rieohte a. k w. de aanleiding wordt gegeven tot de vetdere ontwikkeling. Beide, spermatiflten en omtfen^ stonden tegeiiover de ^ogenoeade theorie dir 9jfngeneH, reeds van Empedoeles afkomstig^ die op grond van de gehjkeni» der jonge dieren met beid^ onders bewt^erde, dat het product der beide acsen vo<^ de voortteling gelijk noodzakelijk was. Die samenwerking nu, waarvan de noodzakelijkheid door latere onderzoekingen ie buiten twijfei gesiteld, trachtte men op Terschiilende, iii hoofdzaak op tweeerlei wij^e te verklaren. Er waren 'er^ die geloofien^ dbt het embryo in de kiem imk vm te ▼eeen bevat ie^ en door de inwerking der bevruchting a. h^ w. sleehta Bigifaaar wordft g^ nnakt; ja, dat zelfs de eerste geiieratie reeda de kiem Taa aOe opvolgende f^aok- ten zoQ hebben bevat, die dan aHe van Meverlede daarvit werden oniwikkelcL Tegenover deee ^fefi^-theorief in der tijd selfi voorgestaan door manneB ab Swammerd&m, B&umur, Bonnet^ Haller^ maar thans verleitoQ, heeft zieh de leer der epigene$e gehandhaalA en met een eteede toeneoKnd aantal embryologieefae ondetzoekingen bewezen , dat eerst ^ran lieverlede na de inwerking van bot bevrucfah tende spenna in het embryo de d^len worden gevormd , die daaraan kter cuBqb worden herke»d. De beschonwingen van Aristoteles over dit punt [de generatione, IT, § 14 sqq.), laten zich in de hoofdzaken — en zooveel mogelijk in zijne eigene bewoordingen — aldus teniggeven: #0f alla deden «ntstaaur te gelijkert^d, df bb eUcander: gelijk het in de zoo- getioemde gediohten ^ab Orfkmm heet , dst het dter op deigelqkft wqae weidt gor vormd, als de mazen van een net. Dat nu de deelen niet te geiyfceiti)d (mtBtaaia> RIDEVOERIN6. 307 kttft diiidel^k woidoa wmfigsmvmxi wmi mm eiet^ dat Tele deden leeda aanvezig s^9 mdare eohtcar nog iAet« en er vaH aiet tw te deoken, dat aiea w auBscbiem «iet SOQ zien , wi)l se ^aartoo te kleia waim : waitt olMshooo de long eeaen groo^ teien onvang heeft daa het hart^ Yertoo&t af} zioh bij het b^ia der ontwikkeliug laAer dan dit* <— Waar nii het ^e deel froeger, het andere later ontotaat^ zoa woidt het 4e Fra^» of het eene deel het axidaie ▼ormt, aoodat er taaachea beide aftaakd^kheid beataat, of wel ontstaan de deelen alechte een?oadig «a elkaader/' £en kng betoog Tolgt, woarin de mogelfkheid van het ^rste wordt beatreden, m de meenuig aitgeapffoken (§ 24») » dat ^niet alle deelen te gelijkertijd ontaiaan, «Mar 6ia daaffvan het oacete/' £& ^van het ontataan vaa dit eerate deel ia niot eeft oigaan de oonaak, imaar datgeao, wiat van boiiten het eerat den aanatoot tot bewcging gaf." Met bet laaMa woidt (§§ 18 — S^l) het aperma bedoeld* hetgeen r^n zoodanijK bewegingsprincipe {xhiiaiv xx) ipxh^ Totxvrtfv) bezit, dat, wanneer de aanat>oot tot bew^iog (q»hendA, elk der deeloi tevena kvtii bekomU"' (Dat 2/^ipu%o^ hier door iilevQnd'' mag wordea «ertaald^ sehijnt mij ait het verder volge&de duidelyk te U^keo.) Bet vakj dookt mi(|, Jiiet te ontkennaa, dat in het hoveaataande de leer der ^eneae opgeeloten ligt. De voigende plaataen •— ik haal aleehta enkele aaa — doen zelfa denken aan bekendheid met de aaooeaaieve ontwikkeUng^ eerat vui alge- meene, later van meer ifmsifieke kaiaktcrf. Jk ^emeraiiem^ II, § 36. irWaait aoavankdijk schijiien idlo zoodanige diorioetnB eene ooort van plaatenlevea te leiden; ea «erst later is er b^ koa aprake van de cthinTixii 4^vxi en de ^otiTtKti (woofideL: gevoels- en denkziel. 2ie daarover o. a. de inUiding tot Aabert m Wiak- aaer's ftertding vaa ibovengenoemde «erhandelingy P* '}> cBy ^ne § vffoeger: irDat zij^' (de kiemen van dieren), yde ^psi Apivrvcii (^voedings^rid;" waarom anet ,het vegetatieve-levcMbeginael P) beaittQtt, ia daideUjk; . . • • aiaar gedarende ket veider vedoop der ontwikkeling moetan zij nflg de Tp. «/Vfifriai} (aie boven; /^het aaimalo-leveaabeginacl'') bekomen» kiachtena weUce zij dieren zqn. Want (?) het dier»woidea en het menaoh-worden , en het dier-wordea en het paard*wordea gpeachiedt niet gelijktijdig; en bij alle andere dienn ia het evenxoo; want het etod* doel en de vokindiging wordai het batat tot atand gebragt, en het «addoel der Qnlwifckeling voa atte dieien ia hetgeen hea karakternBarf' {ffi R/ar). — ifAb aoort'* oeaden wy 'er wiUen UjvoegeB. 7) Pag. fti. Br ia miaaohien geen magatak in de gonache loer van het kvea, waardoor meer hypollMeen mgik nitgelokt, dan bat vMagstaA: der beviaohting. iBflt 89* 808 H. S A L Y E R D A is bekendf hoei reeds in 1789, Blamenbach in zijn werkje ^neber den BildangB* trieb^' achriJTen kon, dat i^Brflincoart alleen nit de schriften zijner voorgangetB niet minder dan 262 tfng^ronde hypothesen bijeen wist te verzamelen, welk getal door hemzelven wederom met ^n was yermeerderd/' -— En het is verwonderlijk, hoe men, in tal van bespi^lingen over een voortteling^vocht, zoowel door het manne> Ujke, ah door het vroawelijke dier afgescheiden, verdiept, nog in de 17^ eeaw uiet verder was gekomen dan tot het denkbedd (zeer ten onregte door Harvqr nit zijne proefnemingen afgeleid), dat het vroawdijke dier vrachtbare eijeren voort- brengen zou ten gevolge van den invloed, dien het sperma bij de paring op zijn geheele oi^nisme nitgeoefend had. Eerat Spallanzani zon, tegen het einde der vorige eeaw, door zijiie u tnemende experimenten het bewijs leveren, dat, aah den ^nen kant, ook zonder voorafjpiaade bevrnchting eijeren knnnen worden gelegd; dat echter die eijereni zullen ze zich ontwikkelen, in aanraking moeten komen met het mannelijk zaad. De vraag naar het wezen der bevrnchting bleef bestaan, mai^r werd nn deze: Welke is dan de werking van het zaadvocht op het ei? In zijne chemische samen- stelling werd niets bijzonders gevonden. Maar het mikroskoop zou daarin eene me- nigte ligchaampjes aantoonen, in de vloeistof gesuspendeerd , waaraan men (niet zonder voorbarigheid daaraan eene dierlijke natuar toeschrijvende) den naam van ^animalcula spermatica" of /^spermatozoen^' gaf. Door sommigen als infusorien beschoawd, van een bepaald parasitisch karakter, bleek het nit nieawe observatien en proefnemingen, dat deze spermatozolden, wel verre van aan het organisme vreemd te zijn, of — gelijk anderen wederom meen- den — uit de ontbinding van het zaadvocht te zijn ontstaan, de eigenlijke be- vruchtende elementen waren. De menigvuldige bespiegelingen over de bevruchtende werking eener zoogenaamde /^aura seminalis'' waren met de nieuwe ontdekking, dat die elementen doordrongen in het ei, tevens weArlegd en de vraag was voortaan deze: welke is de werking der spermatozolden P AI schijnt het niet ongewone verhaali waarin aan Dalempatius de bewering wordt toegedicht, dat hij een spermatozold zijne bekleeding zou hebben zien yerliezen, en toen zeer daidelijk den vorm van een menschelijk ligchaam vertoonen-, met hoofd en ledematen — dnjuist; ^er waren er toch, die meenden, dat zij kleine embrjonea waren, bestemd, om binnen in het ei tot verdere ontwikkeling te komen. Maai betere onderzoekingen hebben aangetoond, dat die elementen veeleer, nadat zij op het ei de werking hebben uitgeoefendi ten gevolge waarvan zijne ontwikkeling aan- vangen zal, daarin a. h. w. worden opgelost. Wat daarbij eigenlijk gebeurt, is ons tot hiertoe volkomen onbekend gebleven; en indien men al^ met Bisschoff, hierbi] aan eene kataljtische werking heeft gedacht, heeft men met die uitdrokking zdve eriLendj dat het wezen der laak niet door ons wordt doorgrond. KEDEVOERING. 309 Men beeft in de schriften van Aristoleles iets dergelijks willen lezen. Nadat hij {de ffeneratume, I, § 32 sqq.) met eene vrij lange redenering de in zijnen tijd heerschende meening heeft we^riegd^ dat het zaadvocht nit het geheele ligchaam zoa afkomstig zijn, wijst hij (op grond eener onyolledige waameming) als de deelen, waarin het sperma a^escheiden wordt, niet de testesi maar de vasa deferentia aan. Overgaande tot de beschouwing van het sperma zelf^ verklaart hy , daarin eene ^braikbare nitscheiding/' elders: ffeene, die nog tot wasdom en leven kan worden gebruikt'^ — eene afscheiding derhalve — te zien, en wel ^de onver- mengde, meest zuivere afscheiding, zooals die, als zij niet in den vorm van sperma afgescheiden wordt, naar de weefsels wordt gevoerd, en hunne voeding en hunnen wasdom bewerkt. Na in der daad allermerkwaardigste beschouwingen over de af- scheidingeu in het algemeen ^) stelt Aristoteles de vraag: wat eigenlijk dit sperma zij. Zijne werking wordt vergeleken met hetgeen bij Epicharmus opbouunng — liroi^ xoiofiiifft^ — wordt genoemd, irg^Hjk b. v. uit laster smaad, en. uit smaad strijd voorkomt, in 'talgemeen z66f dat van een eersie ket begin der beweging uitgaat" In het laatste geval nu ligt het bewegingsprincipe 6f in de dingen zelven (gelijk in het aangehaalde voorbeeld) 6i daarbuiten (^zooals in de kunsten voor de kunstwer- ken en in het licht voor het brandende huis''), Tot ^n van beide katagorien nn behoort klaarblijkelijk het sperma: 6i het is siof voor het wordende, dus paesie/, 6i bewegingeprincipe ^ derhalve aetie/, Het zou echter ook beide kunnen zijn. Dat 'er echter alleen sprake kan zijn van de in het sperma aanwezige kracht en bewegingy volgt zoowel uit de theorie als uft de werkelijkheid ; onder andere bewq- zen (hij geeft 'er verscheidene en daaronder ook valsche) vinden wij ook dit: ^Zoo- >) Wij citeren slechts: 1. c. § 63: «verder is het spenna noch in de eerste jengd, noch in den ouderdoniy noch tqdens zware ziekten voorhanden: in 'tlaatste geval nit zwakte; in den onderdom, wijl de natuur niet meer bij magte is, het voedsel genoegzaam te bewerken — (fftu ro ft^ .rijrvfn' lo Itntov lijv ««'<>•>' — , in de jeugd ecbter, wijl alles reeds oi^gebruikt is voor den groei." £n voorai § 64: «Zoowel bij de dieren als bij de planten is 'er, wat de productie van sperma betreft, groot verschii, zoowel tusscben de verschillende diersoorten als ook tusschen die, welke tot dezelfde soort behooren; b. v. tusschen den eenen en den anderen mensch of tnsschen den eenen en den anderen wijnstok.... Eenigen leveren veel sperma; anderen weinig; nog anderen in 'tgeheel geen, en dat niet uit zwakte, maar bij eenigen zelfs uit de tegenover- gestelde oorzaak. Want wat zaad had moeten worden, is aan het ligchaam besteed: vde men- schen namelijk stopten minder sperma uit, en zijn minder wellustig, wanneer zij oorpulent zgn en veel vleesch of eene grootere hoeveelheid vet aanzctten. Daarmede te veigelqken is het verschijnsel, dat bij de geile wijnstokken voorkomt, die ten gevolge van te overvloedig voedsel overmatig loof maken, op gel^ke w^ze als de bokken, wanneer zq te vet worden, minder be- springen. Men zoekt ze daarom magerder te maken, en noemt zulke wqnstokken naar dit b^ de bokken veelvuldig voorkomend verschjjnsel. (S^o*oir &i nai ro ^#|»i rac TQaym&nq dftjfilov^ fra&oq, a'i d*a r^r r^og^v iivffgil^ovair ^ im*l nnl oi tgdfo» ftiort^ Srrtq ^r^ov Sxf^ovotv* dko u§ii UffolfJiTivovinv a^voi^q^ nai xaq d/ikJtilovq TQa/a^p d.tb ro^ ftd^^ovq tAv TQd/mv nalova*9,). S)0 M, S A 1 y £ R B A dra het wijQe (dsr «rjeriiggeliide VMofaei^) «jiie mjeren lieeft gekgd, ttort liet nannelje sipi speraia daarover 'Qtt, ai ii$ $ijeren, waofvp dU valij wrden WMeht- %oar, mamr de amderen niei. Ontbreekt de aaiiBtoot, in gewona gvfa&en door hei qperma gegeven, boo is de ontwikkeling nnl of oDvolkomen. Ariitotelee ia echter nog Teider gegaan, en aegt (§ M): irl^^ hiei ma]ine()c den nyrm geeft en het princijpe der beweging , het wijf je daartegen het ligehaaie* X^ke^ de atof, even gel^ UJ hei eMlen ier melk^ dewe lamMe de eiof k^ mmar de leb datgene, 'waarm kei prineipe ia tevai, evensoo werkt hetgeen hdt maDnetje Ujhrengt in het wijQe.'' {Tb ivi roZ ip^w^ . . • . fitpil^ifi9v§v : faet aandeel ^vaa hdt mannetje — gelgk Prof. Tan der Hoeren de Tertaling van Anbert en Wiamier Terbetert^ die aohter het eooeyen terQggegerene nog voegen: ^indem ea aicfa theik'' — tiene bijvoeging, waarran eg zehen waanchqnKjk even wein% den an faebben m^ ataan als iemand^ die faaair leest.) Wil men insien^ wtft hier eigenlijk door Arietotelce ia bedoeld, zoe neme men zijne denkbeelden omtrent de door het vroQWeHik on^niame gekverde affcheiding ie heat. Het wijfje der vivipara levert volgene hem geea ei, maar in de katame- niSn siet hij eene aJbcheidingi aan het aperma dea mannelijken diers beaittwoQrdende, hoewel a. h. w. van minder gehalte, omdat daarm het levenebegineel (if rijg i/uxv^ Spxii) ontbreekt (Lib. II, § 40); en die afscheiding is hety wdke, terwi}! het oBan- netje het (actieve) bewegingaprincipe kfvert, in de (paasieve) stof vooniet. £h door het vaet woiden (stoUen) van deae vloeistof wordt de aanleg van het embryo geleverd. Of -^ geKjk lib. II, § 55 ataat ~ /rhct aperma bewerkt een sichaa- menvoegen van het zniverste in de afischeiding van het wijfjob'' Stsb» Y h,ti^ ri 'eiripfix iiri to\j ippsvo^ ruv ffTripfi» irpo7efi€Vcov evvlertiei rd xASapirarov rov ireptTTdfAaToc.) De oorsprong van Aristotelea' vergeKjking sch^nt nrij hiermede voMoeiide ve»- klaard, om te doen nitkomen, dat zijne theorie met eene hypothese als die van Ksechoff niet behoort te worden gelijkgestdd. ^) Ffetg. £5. Een gefijk oovdeel, ala hier (ait aipi jrMethoda of atadj in natml history." Boston, 1864) werd aangehaald, is door Agasstz oitgeeprokefi in ai)n ^Essaj on Claasiflcation^ London 1859^ p. 802: ^Men kan niet zeggen, dat door Aristoteks ecgens eene geregelde klassificatie ia oiteengezet. Voortdarend spreeki )hij van BMer of mtnder aitgebreide groepen oader eeae gemeenschappeUjke benar ming, welke gtoepen door hem kkarblijk^jk ala MtQarlijke afdedingea voidcD beschoawd. Nergens echter is door hem de overtniging nitgesprokeni dat deze groepen op zoodanige wijze zoaden kannen gerangschikt worden, dat daaidoor de xiatuQrlijke verwantachap teroggegeven werd.'' REDEVOERING. 8U ') Pag. 2t, Eea Mmtel pltatBen, die als bewqseii kimiieD dienen roor het htar e^^gefnerkte kan niea hijeengeBteM rinden bij Meijer^ 1* o., peg« lO&^lOC in faet QQtBponkelqke *«^ 4e verittling pag^ 1:06^110^ ^^) Pag. 30. Men dient hierby de geheelet opvattiBg van den bloedstroom doo» Ariatateles lU; a«iaieiking: te neaieB^. EMae ciroulaib kent hij niet^ en hij ineent, dai de natan^ die fcet gedigefeerde (ygekoohte/' Aubw en Wimnu ~ Aristotelei bedient «toh aieeda Tnn het werkwoord xixrm) — hloed naar alle ligchaamsdeelen voeren, en daarin eindigen^ al dunner en dunner worden^ en teii alotte zd^ naauw^ dat het bloedi ala zoodanig^ daasdoor niei mer uitatroomeii kan. Vooral verdient de^ b^voeging onae aaadadit, dat nu alleen de oitsoheiding van vochti die m» ]lp&Ta Boemi, lot etand komen kan, m dit voorml dam^ wiuneer iet Ugeiotm mmm ie, e» de vakm mei verder opemen,*' ^i) Pag. 80. De vertaler vaa de verhaadeliiig over de deelen der diered^ JJt^ voA Fradiistus» heeft : ri li vii^g Ix^^^ ^^^^ &^( ^ vc»x^^*^ •. in het op pag. £0 vermeUe TeorbeeUl werkelijk vertaAld : ydiagenigen aber, wddie bu vieleii und au ftttcn Feaereiaf haben} I '^) Pag; 82. Het kan niet onnutfcig zijn^ wanne» de meeet gewone zoogenoemjte anticipatie van Aristoteles^ die van de Hectocetylie der Cephalopoden ^ hier nadtt woedl oiidenochliy opdat men aelf kanne aagaan, df en ia hoeverre aan onzen w^aet regt daarop mag wtnrdea toegekend» ~ De leer der partienogenesie adit ik niinder noodig^ uit dit oogpunt te hespreken, daar hij — gelijk reeds in den ttst 18 gezegd — in het wezen dezer zaak niet k&n aijn doorgedrongen. Dat ook von Siabold Aristoti^ iMet voor daarmede bekend gehouden heefk» blijkt uit diens ^^die P^rtiennigemeie^; Yortrag zur ¥eier dea' lO^ Stiftungatagea d. k. Academie in Mto^ ehen^ IMd. De gesohiedenie van de onidekkiBg der SbUecotjflie ia in faoofdtrekken de vol- gende geweeat» In he<r jaar 18£5 w^ door Delle Chiajr op eene Argomamta (da zobgenoemde papieren nautilus onzer vaderlandsche verMmelaars) een dier gevonden, d«i Bich daamaO) door middal van op aijn ligchaam aaowezige suignapjes bad v aet goh echt» eft, na laogemaakt te «jn, vrij in het water rondzwonL DeHe Chii^o meeiMler dit aondorlii^ voorwerp voor oenen ingewandiworm te moetea hottdont Vier jaar later werd door Cuvier fm ^ergdijk voorwerp gevonden b^ eenen Ockfm^y uit de Middellandsche Zee afkomstig. £n ook bij meende ia den Heetaeoiyiue , gal^k h$ het 4i» heaft gonoeMl, een' iigewMMbvorm te moeten sien. In ISll 812 ILSALVERDA eent werd door Coeta een stap nader tot de Terkkring gedaan , en het ▼oonrerp — hoewel nog op dnjoiste wijse — met de voortplanting in verband gebragt. £n dit denkbeeld kreeg meerdere oitbreiding door Dujardin^ die op goede gronden den Hectocotylus verklaarde, een a^escbeurde arm eener Cephalopode te sijn^ die welligt eenige beteekenis ?oor de bevruchiing hebben kon. Inmiddels had in 1842 Kolliker te Meesina eenen nieuwen Hectocotylus gevon- den, en dien beschreven als het zeer afwijkend van het wijfje gebonwde man* netje; seI6 meende hij daarin darmkanaal, hart en zeer ontwikkelde generatie-organen te kunnen aanwijzen. Beeds had zijne meening Teelvuldig ingang gevonden, toen V^rany — ditmaal weder aan eenen Oekpui — de plaats yan een' der armen door een eigenaardig blaasvormig deel ingenomen zag, waarbinnen hij evenwel een op een' arm gelijkend, zeer ligtelijk afvallend^ orgaan terugvond. De Filippi herkeude in dezen arm den Hectocotjlus van Cuvier. In dien arm — zoo meende nu V^ranj — zouden zich periodiek de mannelijke geslachtsorganen ontwikkelen. £er8t Heinrich Milller zou, in 1850, de laatste groote dwaling verbeteren. Hij vond aan het merkwaardige UeinCj geene schaal bezittende, mannetje van ArganafUa eenen hectocotylus-arm, die — gcKjk weldra door Kolliker bevestigd werd — vsn nit de op de gewone plaats in 't achterlijf voorhanden testes met sperma kon wo^ den gevuld. — Op wat wijze dit laatste echter geschiedt, is tot hiertoe onver- klaard gebleven. Het is waarschijnlijk, dat bij de paring de beide sezen elkander met de armen omvatten, en dat daarbij de met sperma gevulde hectocotylus afscheurt, zijnen weg vindt binnen de mantelholte van het wijQe, en door de nitstorting van zijn' in- houd de bevruchting tot stand komen doet. Terwijl alzoo de verklaring van dit geheel op zich zdf staande feit niet dan met groote inspanning van krachten gevonden werd| trad, in 186"^« , op Mnmaal von Siebold op met de verklaring, dat Vtfrany en MuIIer welligt bij nader inzien hunne prioriteitsiegten op de ontdekking van den hectocotylus zouden moeten afetaan aan Aristoteles. £n velen namen de prioriteit van den laatsten aan. De plaatsen, waarop men zich steunde, meenen wij — na vergelijking, ook van de vertalingen van Aubert en van Camus — aldus te moeten teruggeven: HUt. amimal., lib. IV, cap. 1. #De Pofypui gebruikt zijne armen als voeten en handen; met de twee armen boven den mond haalt hij zijn voedsel naar ^ch toe. Van den laatsten vangarm echter, die het meest spits is, en de eenige, die witachtig is en aan het einde in tweeen gespleten, bedient het dier sich bij de paring." L. e., lib. V, cap. 6. fMen beweert ook, dat het mannetje eene soort van paringsoigaan beat asii REDEVOERING. 313 eenen der vangannen, aan welken de beide groote zaignappen sdtten; dit deel zou peesachtig zijn, en tot op het midden van den vangarm met dezen veigroeid^ ter- wijl dan die arm door het mannetje in den trechter van het wijfje zon worden ingebragt. L. e., lib. Y, cap. 12. ^Het mannetje onderscheidt zich van het wiji^e daardoor, dat zijn kop (volgens de aanmerking van Aabert in de aangeh. verhandeling ait de Zeitschr. f. W. Z. ■wordt daarmeA, — niett^enstaande 'er xiCPaXiiv staat, — het ligchaam bedoeldl) hnger ia, en dat het aan den arm het door de visschers paringsoi^aan genoemde witte deel bezit." Ziedaar de plaatsen, door von Siebold geciteerd. Maar in de verhandeling over de voortpknting staat te lezen: (I^ § 29) ^De weekdieren echter bmstrengelen zich in de omgeving dei mondopening^ daar- toe de vangarmen tegen elkander steanende en dooreenstrengelende. Deze wijze van copalatie wordt daardoor noodzakelijk, dat de nataur het deel, waardoor de nitscheiding wordt nitgestort, (de anale opening) 266 heeft gebogen, dat het naast den mond ligt — getijk dit vro^er in de verhandding over de deel&n der dieren is niteengezet .... Het - kanaal nn voor de aitscheiding en voor het eijerstok- achtige deel ia 66ia en hetzelfde, zoowel bij de Malacostraca (onze schaaldieren) als bij deze dieren; en het mannetje stort door dit kanaal zijn sperma ait. Het ligt echter op de voondjde des ligchaams^ waar de mantet open is en het zeewater bin- nendiingt. Daaiom komt de paring van het mannetje met het wijfje op deze plaats tot stand .... Dat bij de Folypoden het mannetje den vangarm in de fmantelbais" inbrengt, waarom ook de visschers beweren^ dat zij door middel van dien vangarm paren — geschiedt alleeu tot vasthouden; en unj hebben Aier nist met een aan de eoorUeling dieneibaar ergaan te doen: immers het ligt buiten den aripoq (sie over beteekenis van dit woord, waarvoor hier misschien 't best ^geslachts- organen/' zonder meer, werd vertaald, A.abert/ die Cephalopoden d. Aristoteles, p. 20, 21) ai buiten het ligchaamJ' Wij mogen voor het oogenblik baiten rekening laten, dat de bovengenoemde be- schrijvingen aan een dier schijnen ontleend te zijn, hetgeen tot hiertoe niet is tcniggevonden; want noch op den eigenlijkeu Hectocotylus, noch op den afwijkend gebonwden arm , die bij alle Cephalopoden — ^ volgens Steenstrap's belangrijke ont- dekking (in 't duitsch in het Archiv fHr Naturgesehichte, 1856, p. 211—257) — schijnt voortekomen, kunnen zij in haar geheel worden toegepast. Maar men zoa bijna vragen: hoe is het mogelijk geweest, op den duur zich met von Siebold^s citaten te vreden te stellen, waaiin niets dan onbepaalde aitdrukkiugen worden ge- vonden, en waarvan de grootste kracht nog zou zijn gelegen in een //on-dit.^' £n wij deelen geheel de meening vanLewes^ alshij, ook deze anticipering verwerpende, 40 iH M. SALVERDA REDEVOERING. deet cipmrkea» boe AriaMdes» waoBMr hem via h«t zoo ui hrt oog TaH«ri0 FjrQe, MOigeQoemi paiMitemide. leteD tmi den eigealijikfn Heeftocotjfaui Mi tnoa bekend geweeot, ongetw^U, vooral in de yethttideli^g «fcr de voertplmtiBg , daarvan zoa hebben gewag gemaakt. Ware het echter, na de citaten yan yon Siebold alleen, nog mogelqk, aan een' aoogenoeniden geheeiocotylifleerdbn am te doBkea van tm mbekead g^byen dier; yooral het katete cit«ait (oierkwaardiger wqta -^ ■aar bet scbqmt ~ imm Leim oTer het hooid gesien) bewqat» dnnkt m^, met oekedMid, dat Ariitoteka vm de oopolatie der Ctg^kpodm eene gajMoh andcie voorsftdling heeft gehad* fioe Anbert, na d&t citaat kan blijven meenen, dat ^ Aristotdea met de heelocolyiie eener ona nog onbekende Octopode is bekend geweeat/' rarklaar ik niek te knuen begrijpen. Het kwam mij weneohel^jk Toor, m^ fltnlge met geena da» ds allemoodigflle dtftten te Tersieren. BehalTe: Lewes, Ariatotelea, Bm Abflolmitt ana der OefloUchle der Wkflenflchafty ilbeiBelrt Ton Jnl. Yictor Garofl, Leipaig, 1885, wwanmi dit opetel alfl een leferaat mag worden beechoawd ~ waarb^ ifitnflflchflKi gel^ men, Imop ik, aien aal, de kritiek niet is TeqjeteB --»; verder het faekenflb werk twi JOrgea Bona Mflijer, AriatoteWThierkQnde, Bedin 1856; en het fliakje Tan Aaberl, «rer de Oepbalopoden , hri» ik de TolgCDde nitgaTen en de daarbi) geToegde aflfr* BorkingeB gebmikt. Yoor de SStimm a mima l i um im tezt mel (fbnflebe) w» Ifllsng door Oomtta. Parija 17&S; Toor de Terbamdelipg OT«r de deehn dsr dkmi den teit es de (dailsche) Teitaling Tan Br» KaiilBn, Leipeig ISU; 40a Toor de Teiliandding OTor de Twrtphmiing en «ntwikkiding der dieren den teit en de (inflgeJijki dnitafllhe) vertaling door Ajdsert en Wimflaer, aUaar I8M« ia de hollandflche Tertalingen, die ik^ onder Tergelifking Tan boTengenoemde werken, flleedfl naar het oor^ronklqke heb gegcreB, heb ik aeer Trij T«taald| maar ben ik -^ loomel in mijn Termogen waa ~ den ain, door AriaMelea in afpie wm» den gdegd^ getroow geblerai. Indien hel mij mel alteefl gehkte, hem wA te «cifltaan , cal ieder, dia nit eigen oadervindia|( da nMMijeiqUMid daHrTm weet te beoQvdeeleny mij daaBOTer^ hoop ik, aiet la hard «aliflnl HET ROMEmSCHE REGT EN DE HEDENDAAGSCHE REGTSGELEERDHEID. REDEVOERING TBB AANVAABDING VAN HET HOOGLEEBAABSAMBT AAN DB HOOGE- 8CH00L TE GBONINGEN, DEN 6Hen JUNIJ 18 67 UITQESFROKEN D<)OR M-. W. MODDERMAN. 40» BDELGBOOTACUTBABE HEEBEN. CUBATOBBN VAN DSZB HGO* 0E8GH00L, WELEDELGE8TKBN0B HEEB, SECBETABIS YAN HET COLLBGIB VAN CUBATOBEN, HOOGGELEEBDB HEEB BECTOB MAGNIFICUS, HOOGGELEEBDB HEEBEN PBOFESSOBEN, ZEEB GEACHTB AMBTGXNOOTEN, BDBLACHTBABE HEEBEN, AAN WIE HET BESTUUB YAN DEZB 8TAD, OF DE HANDHAYING DES BEGTS IS TOEYBBTBOUWD. WELEDELE ZEEB GELEEBDE HEEBEN, DOCTOBEN DEB YEB- SCUILLBNDE FaCULTEITEN, WELEEBWAABDE HEEBEN, LEEBABEN YAN DEN GODSDIENBT, WELEDELE HEEBEN, STUDENTEN AAN DEZE HOOGESCHOOL, EN YOOBTS GIJ ALLBN, DIE DEZE PLEGTIGHEID MET UWB TEGENWOOBDIGHEID YEBEEBT, ZEEB GEBEBDE TOEHOOBDEBS. Sedert het eiode der vorige eeirw heeft de beoefening van het R. R. , en daarmee de geheele regtswetenschap , eene hervormiug ondergaan, welke aan de kwijnende plant nieuw en frisch leven heeft geschonken. De geschiedenis dier hervorming knoopt zich vast aan de namen van Hugo, Niebuhr, Eichbom, maar bovenai aan den glansrijken en on- sterfelijken naam van Friedrich Carl von Savigny. Wel verre van het werkelijk leven te willen piooijen naar verouderde en afgestorven begrip- pen , die , met miskenning der geschiedenis en tot schade der praktijk , op de meest oncritische en slaafsche wijze tot eene doode massa waren ver- virerkt, was het zijn streven theorie en praktijk naauw te vereenigen, het regt aan het leven en het leven aan het regt wedr te geven. Zijn doel werd , helaas ! niet altijd door zijne volgelingen in het oog gehouden ; de historische school heeft, door zich in alle bijzonderheden te verdiepen in 818 W. M D D E R H A N de vraag : Aoe het R. R. eenmaal is geweeat , vergeten dat de geschiedenis voor de regtsgeleerdheid als praktische wetenschap, slechts middel, niet doel wezen kan. Door zich te veel bezig te houden met hetgeen was , ver- loor zij de behoeften van de haar omringende maatschappij uit het oog en verbreedde daardoor de klove tusachen weteoschap en. leven. Hevig was het verzet, door deze eenzijdigheid uitgelokt; maM bet was geen strijd tegea die historische beoeiening, welke de geBcbiedeaia ak middei be- schouwt; deze methode heeft alom gezegeviefd. Heecscht er daa na eeaageziBdkeid aver de beteekenk wn het R. R. voor om«. over zijne waarde voor de ontwikkeliiig van db regtsgeleerdheid itt het algemeen « over do wijze waarop het thans moet beocfend worden ? Dttt zi} verre; nog onlai^ heeft O. Lenz >) bet R. R. aanbevolen als het abfiokita, het voor aUe ti}den en volkeren, ja zelfiB voor de Amerikanen, geschikte regt; terwijl C. A. Schmidt *) heefi wiUen bewijzen dat bet op principied verkeerde grondslagen rust. De blinde Romanist heeffc^ evenals de ladicale Germanist, meer tegenstand dan aaahang ondervonden, want het R. R. verdieot nochdien lof, noch die blaam. Tusschen die twee uitersten evenwel bestaan vele nuances en — zij het dan ook minder sterk — de tegenstelling tusschen Lenz en Schmidt, tus- schen Romanisten en Germanisten, beheerscht ook thans nog de weten- schappelijke behandeling van het R. R. Van hem» aan wien die behan- deling ia toevertrouwd , mag voor ailes gevorderd worden» dat hij zich een helder denkbeeld vorme omtrent de waarde en beteekenis welke het R. R. heeft voor de tegenwoordige wetenschappelijke beoefeniog der regt»- geleerdheid, wawrvan het nog steeds het uitgangspunt i^. Hei zij mij daarom vergund mijna meening hieromtrent voor Uwe geeerde aandacht te ontwikkelefi; — op voUedigJayeid maak ik geene aanspraak, daarvoor staat mij te weinig tijd ten dienste; eveamin op oorspronkelijkheid ; wel is mijne opvatting van het R. R. van deze pUats nog niet verdedigd , maar elders beter dan ik het zou kunnea doen. Moge het mij golyJsJken ook hun» die mijne meening niet deelen, de overtuiging te scbenkea, dat ik niet op losae grondea vw hen verschU. >) U^ au gmchkhmcU 'BnUUhvmg dei Beehis, 1844. ^ Der prmetpMe Uni^rwehied gmeehem dem rmmechen tmd germameehm EedUe, 1S68. AKDEYOERITfG. il9 ?€orwaar! bet is, om met Jhering ^) te spreken, een opmeilDBli)k v»- ttbijiisol, •dat Rome driemaleii de ^keren tot eenheid beeft gebragt; driemabn aan de wereld de wet heeft voorgeschreven : op het gebied wit 8taat, Kerk en Regt Eo die eenbeid des regts viel niet aaman met Rome'8 wereldbeerschappij ; want toea in de middeneenwen de R» erieoii door de volkett van Zuid* eo Midden-Buropa werd aanvaard > had «ij reeds iHJna vqf erawen als bereditas itcens geelaimerd. Nei^ns werd het R. R. den volkeren door het zwaard opgediongen; jnen gaf ndi vrijwiilig over aan sijne heerschappij ; in blinde oDderwerpi&g crkende men weldra geen gezag meer dan het R. Vaa een gebed ander tooneel was bet begin deier eenw getiiige. Ter ttaanwemood bad men hier en in Duitschland het juk van Napoleon afge- Behndf of men beijverde zich de Fransche vr^boeken door nationale te ver- vangen, niettegeBstaa&de het verset der bistoriscbe schooli die den ti}d daarvoor nog niet rijp aehtte. Maar de volken hebbM 2ioh ttilft gehaaet am dei» R* nidringer, wiena taal nj niet eens veretonden, wer de grena te jagea;: aeuww famg heeft de vieemdeling ala wetgever dettf eeepter g^ iMaidi en seUb au aog wordt hnm zijn wetenacbappelijk gesag door' bi/na flianiand betwistv En tocb was het Franache regt hti hier ha bij onse aabuBsn veek meer nationaal, daa het R, bij de volken die het in de aiiddeneeamn annamen en zijn gezag voortdnread erkendeni Voorwttar een vreemd versdiijnBel, te vreemder wanneer men bedknkt hoe het regt door duizenden draden is aaamgeweven met de opmttmg vm hat 'fiuniltelevan, met de aitgebreidheid van het verkeer, met dM trap aas GDtwikkelmg op godadienatig , zedeUjk en staatkiindig gebied , getuige ket httweiijk, da voogdij, de vaderiijke magt, het erfregt, de wijze van eigendomev«4rijging en overdragt en zoovele andeie regCsinstellingen , en boe in alle deee opzigten veel grooter overeenetemming bestond tttaeehea otta en de nxineGheni dan toasdien de volken vaa Duitsclilaad en d» Romeiiien. Het ia hier niet de plaats de verklaring van de reeeptie van bet R. R. ba beproevai; bat is op dit oogeablik voor one doel voldoende dic( leceptie ■4kMkMi*a**< ^ 0€iti dn fSmkcheft BeekU om/ Hgii frtndkieimii Stufen iHiter WnMekUmg, V^ Atfl., S. 1. 820 W. HODDERHAN aan te nemen als een onwederlegbaar historisch feit Van meer belang is het te vragen » wat het R. R. voor ans geworden in , m. a. w. welke de gevolgen dier receptie geweest zijn, of zij weldadig op de ontwikkeling van het regt gewerkt heeft, of wij het R. R. moeten blijven beoefenen zooals onze voorvaderen het beoefendenP In vele opzigten heeft het R. R. een invloed gehad, die niet geno^ kan worden geprezen. Ten tijde zijner receptie was het inheemsche regt voor een groot deei onbescbreven , ius incertum , en bestond voor een ander deel uit eene menigte oorkonden , landregten , regtsboeken , rijkswetten en wat al meer, die onderling in strijd geen van alle aan de behoeften van het leven beantwoordden , wien het ontbrak aan rijkdom van inhoud, aan vastheid van vormen en beginselen. Het R. R. daarentegen muntte uit door eene ontzagchelijke verscheidenheid van stof, door scherpe begrippen, .door eene onnavolgbare methode. Hierdoor heeft de kennis van het R. R. aan de ontwikkeling van het nationale eeuwen arbeid bespaard. De juristen toch vonden die regtsregels en regtsinptellingen / welke zij bij toenemende beschaving [en vooruitgang noodig hadden, geformuleerd en afgewerkt in het corpus (iuris. Eene vergelijking met het Engelsch regt» waarop de invloed van het R. zeer gering was, bewijst dit duideUjk. Zoo is b. V. het Engelsch regt eerst in onze dagen gekomen tot het be- nefice van inventaris, eene weldaad waarmee reeds Justinianus zijne on- derdanen had verblijd, nadat men zich eerst met het ius cretionis, later piet het ius deliberandi had gered. Maar die grootere volkomenheid van het R. R. heeft ook een zeef na- deeligen invloed gehad. Zij leidde tot eene afgodische vereering, tot eene slaafsche navolging. In hun overdreven ijver namen de juristen het geheele R. R. over, zonder onderscheid te maken tusschen het specifiek R. en datgene wat als overeenkomstig met den aard der zaak en de behoeften der maatschappij , als ratio scripta bestemd was om voortdurend levens- kracht te behouden. Niets gold voor waar, voor regtvaardig dan wat steundc op het gezag van eene wet uit het groote arsenaal van Justinianus*. luris consultus sine lege loquens erubescit. Het nationale regt werd ge- bogen en verwrongen, tot zoolang bet met het R. overeenstemde. Deze bijgeloovige eerbied heeft de beoefeniug van het R. R. of liever — de ware REDEVOBRING. 821 regtswetenschap groote schade berokkend ; want zij veroorzaakte eene schei- ding tusachen wetenschap en praktijk, eene klove jaist daarom zoo groot, omdat de volbloed Romanisten — plas royalistes qae le roi — in han blinden ijver zelfs datgene verdedigden en toepasten , wat reeds lang door Jastinianas aU afgestorven en onbruikbaar was beschoawd. Een bewijs hoe diep dat gezag wortel had geschoten zien wij daarin, dat zelfs nog in het laatst der 18^« eeaw zij, die het waagden de geldigheid van het R. R. als aubsidiair regt te ontkennen, als onregtzinnig werden aitgekre- ten en vervolgd. Het is a bekend hoe Fredenk Adolf van der Marck, van 1758 tot 1778 Hoogleeraar aan deze Hoogeschool, het dorst bestaan die regtskracht te ontkennen en deze thesis te doen verdedigen: isrUsam iaris Romani Grammaticam, Historicam, immo et Politicum gua Doctri^ nalem agnosoimas; sed asum eiusdem iuris forensem legalem in Drentbia negamus." Een kreet van verontwaardiging ging op; op hoog bevel van den Rector Magnificus mogt die thesis, als tenderende in detrimentum salutis Academiae, niet worden verdedigd. Sedert dien tijd werd door de Romanisten tegen van der Marck, den man die in zoo menig opzigt zijn tijd vooruit was, een kruistogt gepredikt, waarin zij ijverig werden bijge- staan door eenige bekrompen theologen. Het gelukte eindelijk van der Marck onregtzinnig te doen verklaren, en aan dit heerlijk werk werd de kroon opgezet door zijne afzetting als Hoogleeraar. Geen wonder dat bet volk een vreeipdeling was geworden in zijn regt; het verstond zelfs niet de taal, waarin het was vervat; en vooral hier te lande verkondigden de juristen veel, wat in de praktijk onbekend was; zij spraken van peculium castrense en quasi castrense, van peculium adventi- tium en profectitium » waarvan noch de vaders noch de zoons eenig denk- beeld hadden of behoefden te hebben. Het leven bleef in vele opzigten vreemd aan hetgeen de juHsten leerden; er ontstond een noodbttig dua* lisme , //ein Recht der Biicher und ein Recht der Acten." Ik geloof dan ook met Beseler ^) , dat de receptie van het R. R. , zooals zij gescbied is door de juristen ,• niet was de uitdrukking van het nationale regtsbewilist- zijn. Men gevoelde voorzeker behoefte aan verbetering en ontwikkeling van 1} rolktreehi tmd JmHtUnrtehi, 184S. 41 m W. H O D D E H ■ A N bot iiibeMiaeba nigt» ma&r hoe koA de gioake massa dev bevolkiig de toepftssiag verifiBgeQ vaa het R. R. , dat haar ten eeDenmak eDhekend wea en dat aooveel inhield wat niet voor hare toestanden paete, wat m etrijd wai met vaderla»d9che aeden ea gehniikea? Ooch kat ons den juristen geen verwijt makes van hetgeen sij dcden> in de eerste plaats toefa sip hfuiDe verdieasten voor de keBnis van hel R. R., eok in onse dagcD, van oDmiskenhaar groot belang; maai ten &•« deren ^ sij werden meegesleept door den stroom , die httn tijd beheersehte , door den onwederstaanbaren drang naar de vruchten der claasieke oodheid; en daarenboven , de glane van het R. R« verblindde hunne oogen ; wat wooder dat het nieuwe licht hen tot dweperi} deed oversIa&D, en dat nj voor het R. R. niets dan bf en wiefook hadden? Maar men zie ook toe, dat men het R. R. geen verwijt mukt van da^ gtfie , wat alleen - zijne beoefenaars , die het leven niel kendeD , moet trei« feD; dat de afdwalingen eener wetenscbap, die. zich de methode der R. joristen niet had eigCD gemaakt m daardoor was vervaUen tot oen blind pBndistaibeQ-^Eanatismua/' niet worden geexploiteerd tegeo het R. R. zeiS De beoefening van het R. R. heeft verachillende stadien doorloopeo. fiet ifl bekend dat op de periode der glossatoren» die der vesl lager staaiide oommentatoren volgde; hoe toen alle oorspronkelijkbeid en fdschheid «aa verdwenen; quod non agnoaoit glosaa non agnosoit curia heette het» ea een zekere Rafael Fulgosins achreef : //Sicnt antiqui adorabasit idola pro diis» ita advooati adorant gbssatorea pvo evangeEiatia. Vola ODim {nro me potiua glosaatorem quam textum. Nam ai allego teitum , dioDKt advoeati adversariae partia et etiam iudex: qredia ku qiiod gbasa non ita videadt textum sicut ta^ et non ita bene intellexit siout lu ^)?" Met de Fimnadie school ontwaakte eeM meer gescbiedkundige beluuideUng, waaman zich de Dttitscbe scbool minder, de HoUandscfaie aohool naauwer aansloot, tot dak eindelijk de wijsgettige sohool gebeel joaet bet vreetade regt en met de historie wilde breken, eb he^ absoliite regt nit de «reine VetaiBd't" meende te knnQen achefipen. Tegen dese eenaijdigheid tmd de hsstoiscfao tdmol nlet kl»ciift op en *) WmdflQlieid, Lehzbuch des PandektenreGhtB« { 7, n. 8^. 