title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Regis AugustisBimi deoreto diei 23 m. Oct n\ 79, Professorem ordinarimn in Fac. Phil. Thepr. et litt Hum. oreatam eaae Virum Doct. I. O. HULLXMAN; Viro Om. A. L Wxtbins, honorifl cauBa, conceaaum ease titu- lum magbtri symphoniae academiae. Eodem die Vir Doct W. F. R. Sobingar munus auspicatus est, habita oratione: aver de beteekems der pla$Uen-geograpkie en den geesi vau Aaar onderzoeL A. 1868. Die 12 m. lanuarii. RedtanturliteraeCuratorum^quibusSenataioommuni* canti Regis Augustissimi decreto diei 8 m. Dec. 1857 n^ 66, Virum AmpUssimum I. A. Philifsx Academiae Curatorem esse cieatum. Recitantur Cterae Curatorum , quibus Senatui communicant , Regis Augustissimi decreto diei 9 m. Dec 1867 n^ 72 , Vimm Clariasimmn F. EIaisxb instrumentorum navalium moderatorem esse creatum. Gandidati quatuor apud R^^ edendi, e quibus Rector con- stituatur, designantur Viri Clarissimi: I. H. Sturkxn. A. E. SmoN Thomasu C. I. VAN AssxN. A. KUXNXN. lubet Senatus novum Actuarium creari ex quatuor Viris ClariBsinus : F. SIaiseb. I. H. Stuffkxn. S. VlSSXRINO. H. Halbxrtsma. Rectori futuro Assessoses designai^ur Viri Chrissimi: A. B. SiKON Thohas. H. CocK. A. KUXNXN. A. H. vAN vm Soo9 MxacB. AGTA ET 6E8TA IN SENATU. 33 Die 5 m. Febr. Becitatur decretam Regium diei 27 m. lanuarii n<'. 58 , quo in annum proximum Rector Magnificus creatur Yir Ciarissimus I. H. Stufpkbn. Die 8 m. Febr, Rector ad Senatum refert, in conventu Curatorum , Rec- toris Magnifici et Assessorum, Actuarium in proximum annum esse constitutum Virum Clarissimum F. Kaiser. Rector Magnificus cum Senatu reliquisque Professoribus in Au- ditorium maius descendit et adscensa cathedra fata Academiae Luffduno^Batavae per annum academicum 1857 — 1858 enarrat Mox soiemnibus verbis deposito magistratu e cathedra descendit. Novum Rectorem Magnificum Professores deduxerunt et ofiicio- sissime salutarunt. lUDIGIA ORDINUM PROMULGlTi A REGTORE BT SENATU ACADEMIAE LUGDUNO-B ATAVA E DIE Vni FBBBUARn ANNI CIOIOCCCLVIIL lUDICIUM OKDTNIS DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. Ordini Disciplinarum Mathematicarum et Physicarum ad Chymicam a se propositam Quaestionem de corporibus, quae glycoside vocantur, una ob* lata est responsio vemacula lingua conscripta , 300 paginarum et inscripta RiCHTBBi verbis: »0b dieaea einigermaasen yelufi^en sein toird, daa wage icK kaum mich selbst zu frageny In singulis quaestioniB partibus elaborandis singularis auctoris diligentia et doctrina apparent. Magna fuit imprimis eius diligentia in conquirendis, memorandis et diiudicandis non rividis sed ipsis fontibus, et quorumdam corporum quae vulgo iis^ quae glycoside vocantur, non adnumerantur, naturam etiam exposuit^ quandoquidem sic aliorum corporum miscela melius explicari poterat. Critica ratione auctor comparationem instituit ipsorum corporum et omnium illarum materierum, quae vanis modis ex iis nascun- tur et ab iis derivantur, et compositionem centesimalem dictam, e novis ponderibus aequivalentibus ab auctore deductam, cum ea comparavit^ quae a variis auctoribus in suis commentationibus notata est. Actionem denique lUDICIA DRDINUM. 85 vflrianuQ materMrum in corpora giyooside dicta illiistravit, ut appareret atmm «afinhamm in iis revera insit, an ez iis dein formidtiir. Ob egr^pam itaque argumenti ezpositioQem huic Conmientationi praemium adiudicavit Ordo. Aperta Bchedula nomen prodiit DIDERIGI DE LOOS, Maiheseoi et PUUmophiae NaturaliB CandidaU in Academia LugdwuhBaiaoa. Ad quaestionem e Mathesi propositam lyde FuncHone poienHali a Gaussio dicta** unam Ordo accepit commentationem^ patrio sermone conscriptamj et hoc notatam symbolo: vlch habe daa meimge gethany Haec commentatio multis nominibus se commendat, Magnam auctoris industriam testatur et singularem diligentiam^ qua» in quaestionis argu* menti contemplandi vasto campo, permulta investigavit et coUegit, eadem porro iusto et dilucido ordine exposuit et explicavit; rectissimeque exami- navit Insunt profecto etiam, minus accurate ab auctore tractata^ aut leviter tantummodo quae tetigit, immo desiderantur nonnuUa haud parvi quidem momenti, neque vitiorum plane immunis est dissertatio. At vero universe tot contineti bona quae sunt ao laudanda^ totque praebet auctoris doctrinae et studii bene instituti documenta, ut Ordo, — cum etiam atten- derit ad difiicultates, sane haud exiguas, in argiunento tam late patenti plene tractando, iustoque fortasse brevius ad hoc idem omnibus numeris absoivendum, dati tempcms fuisse spatium, — oblatam commentationem , tanquam eximium laudandi studii iuvenilis specimen, haud indignam esse iudicaverit, quae praemio omaretur. Aperta schedula, auctor rep^tas est EUZA VAN DBR VEN, m Academa Lagdmo-BaiaM Math. et PhiL Nai. Candidatus. lUDICIUM ORDINIS PfllLOSOPmAE THEORETICAE ET LITT. HUMANIORUM. Qrdo Philosophiae Theoreticae et Literarum Humaniorum ad quaestionem //Enarretur ludaeorum Aegyptiorum historia inde a regni Israelitici eversione 5* 86 lUDICIA ORDIHUH. ad Moslimorum in Aegyptum invasionem; in qua exponenda et ad rem politicam et ad leligionem attendatur" unam aooepit reaponaonem eamque non absolutam, lemmate insignitam ifOredat ludaeuB Apella*' Ut quod deesset quodammodo suppleret Auctor, brevi post accessionem misit, cuius tamen supplementi utpote sero accepti nulla ratio potuit haberi. Commentationis pars prior et amplior Facuitati minime satisfecit Subinde tam male et perplexe scripta est^ ut legentem non modo vexaret et de- &tigaret sed etiam non raro omittere nonnulla cogeret, quae expediri nullo pacto possent. Quae legi poterant non magnopere placebant. Si quid in his praedican- dum est laudari meretur industria^ qua Auct(Nr ecripta varii generis con- quisivit, quibus ludaeorum Aegyptixurum conditio illustratur, quamquam et in his nonnuUa desiderantor^ quae si Auctor cognita habuisset et sollerter in rem suam convertisset , et partes quasdam quaestionis a se omissas ex- ponere» et alias non satis elaboratas plenius accuratiusque tractare potuisset Imprimis improbatur ratio qua usus est fontibus, qua saepe fSEtctum est ut ex locis non recte intellectis £alsa et aliena eliceret: deinde totius dispu- tationis habitus ac forma. Multum enim abest^ ut iliius historiae con- spectum ordine dispositum hic habeamus. Eerum enim expositionem longae digressiones moleste interrumpunt de rebus, quae aut prorsus alienae sunt aut inutiles, aut si ad rem faciunt alio loco breviter et concinne explicari debuissent. Ipsa denique disputandi ratio non raro obscura et confosa oratione con- tinetur tam sordida et vitiosa, ut Facultas huius scriptionis nullam rationem habendam esse iudicaverit. Ad ueundam quaeationem Ordo accepit commentationes duas, quarum altera inscripta verbis: eem- per matora petene, huiusmodi est, ut multa Auctoris vitia insigni cura et diligentia, qua eum usum esse apparet^ compensari et redimi nequeant. Non satis reputans quid esset quod quaerebatur^ ita scribit ut saepe LuDOvici XIV et eius Ministrorum historiam narrare videatur» non cuius- modi esset Galliae conditio anno 1678 referre. Hinc factum est ut multa commemoraret quae ad rem nihil facerent et contra negligeret Fontes quos- lUDIGIA ORDINUM. 87 dam, unde sdtisBima quaedam et utiUssima poterant haoriri. Ut pluri- mum utitur exponendi ratione diffusa et minutissima quaeque sectatur: saepe est ab iudido infirmior et eius dictio neque tersa est neque elegans sed interdum vitiosa et inculta. Multo praestantior est secunda Gommentatio insignita verbis: OenUei^ do not repreketul; If you paritm^ we wiU wnnd; quamquam non desunt quae in ea reprehendas, et quaedam omissa sunt quae tractari debuissent, et subinde auctorem nondum in scribendo satis exerdtatum esse patet: sed in^ universum in Auctore naturalis quaedam scribendi facultas oonspicitur; nondum bene scribit sed spem facit^ si de- derit operam, aliquando bene esse scripturum. Quidquid erravit errores suos virtutibus abunde compensavit. Id quod quaerebatur optime intel- lexit, et quomodo esset elaborandum argumentum plane perspexit, quod alteri deerat. Acri iudicio est et soUers et acutus, id quod non tantum ex iis, quae dixit, intelligitur» sed etiam ex iis quae prudenti silentio piaetermisit. Omnibus diligenter perpensis visa est haec Commentatio ea praestantia esse» quanta ab aetate iuvenili maxima poterat exspectari. Itaque Facultas Auctorem praemio omandum esse censuit. Aperta schedula prodiit nomen lAIfl 6DILIELH NICOLAI MOSSELMANS, LUt* Hunu Studioei m Aoademia Lugduno-Bataea. lUDICIUM ORDINIS MEDICORUM. Ordo Medicorum ad quaestionem de calore ammali propositam, unum accepit Commentationem , patrio sermone scriptam et lemmate notatam: Nihilum em nihUo. In hac scriptione laudabilis quidem conspicitur doc- trinae, huiusque variae, copia et vero magna studiorum diligentia, sed iudicio subactam sdentiam et perspicuam rerum expositionem magnopere desiderarunt Ordinis sociL In universa quippe argumenti dispositione et in ordinandis rebus singularibus, spreto TisnsMANifi aliorumque exemplo, maxime defecit auctor» qui etiam, sermone usus nec satis ccmcinno, nec vs 38 lUDIGIA ORDINUH. castigatOf res fere singulas perqiuim prolixe tractavit, iisqne subinde aliena, aut quae pro oognitis haberi debuissent, inmiacuit. Et quemadmodum pono in indicanda vetemm doctrina non nisi ex rivulia hausit ipsoeque fontes neglexit, sic etiam in describendis et ponderandis reoentiorum in* ventis hic illic admodum negligentw versatus est, ut vel scriptorum re- rumque nomina, et inter haec animalium notissimorum ezempla, male flcribantur, utque in indicanda scala thermometrica interdum notetur con- fnsio, neque desint exempla, in quibus auctor sibi ipse fuit oratrarius. Quae quum ita sint, Ordo oensuit Ciommentationis scriptori praemium mMi posse decemi. Quem tamen» quum smgularem et penitus inddessam in scriptione sua prol^verit diligentiam rerumque plurimarum cognitioQem lau- dabilem , honorifico testimonio omandum esse decfevit, siquidmi publicam hanc laudis significationem sibi gratam fore indicarrt, ideoque schedukun, qua continetur nomen, reserari permitteret. Hac iovitatione per epheme- rides &cta, auctorem sese professus est PAULUS QUmiNUS BRONDGEEST, MatK et PhUaa. NaJtuir. (kmdidaim^ Medicinae Studioeua m Aeademia Rheno-Traiectina. lUDICIUM ORDINIS lUBJBCONSULTORUM. Ordo ICtorum ad quaestionem e lure Romano propositam: //CoUigantur» disponantur et illustrentur regulae iuris antiqui a Caesari- //bus in consuetudinibus suis observatae'' nuUam responsionem aooepit. Ad alteram quaestionem: //Exponantur et diiudicentur variae optimoram script<Nrum sententiae ad fflocxm Oeconomiae Politicae de rerum valore/* Ordo accepit duas Commentationes , patrio sermone conscriptas, alteram insignitam iemmate: ^QmoI fOMiioA a fOMO 9lial da jmiier jmeiero;** alteram omatam monitu Montxsquivii: 9ll ne fagii poi de foin Ure^ maii ie faire pemer^** lUDIGIA ORDINUM. 39 Uterque auctor ipso symbolo rationem^ quam in tractanda qaaestione secutus sit^ indicasse videtur. Ille enim primum adcurate investigayit, quid optimus quisque scriptor ad hunc locum docuerit; mox diligenter in- quisivit, qua ratione e variis iUis variorum sententiis quasi enata sit et exculta novissima Valoris in Oeconomia Folitica notio; denique ipse pro viribus conatus est exponere» quid tandem sit de gravissimo argumento sentiendum. Hic, inverso fere ordine procedens, exordium cepit a propo- nenda quae ipsi optima videretur definitione Valoris, ad quam deinde, tamquam normam, variorum scriptorum sententiam exegit. Utraque autem Ciommentatio magnopere Odini placuit In utraque lau- danda videtur industria in conquirenda materie, sermo luddus et elegans in exponendo, et in diiudicando acumen et sollertia. Deinde suis utraque dotibus praecellere visa est. Alterius auctor, is qui Momtssquivio se addidt, acutissime saepe variorum scriptorum errores demonstrat. Sed dubitare licet an et ipse ingeniosus iuvenis in construenda nova aliqua doctrina et emendatiore lapsus sit et hoc ipso» adhibita scilicet norma faUaci^ saepe etiam temere alios reprehenderit. Competitor eius, idonea materiae distributione scopulum istum vitans , cuiuscunque optimi scriptoris sinceram de quaestione proposita sententiam penitus indagavit» abunde exposuit» tum etiam, aliunde adhibita supellectile varia, uberem doctrinae copiam ad totum locum iUustrandum felidter convertit. Re deliberata et perpensa visum est Ordini huic competitori decemere victoriae praemium aureum, alterum auctorem nummo argenteo sic donare ut profiteretur, se iUum ipsum auro fuisse omaturum, nisi laudum aemulus praeripuisset pahnam. Apertis schedulis nomina prodierunt TOBIAE HIGHAEUS GAROLI ASSER, lurU StudUm in Hkutri Athenaeo Amstelodamensif qui victor exstitit, et SAMUELIS VAH HOUTEN, luria Candidati in Aeademia Qroningana. 40 lUDIGIA ORDIRUM. lUDICIUM ORDINIS THEOLOGORUM. Ad quaestionem : sermoma Graeci, quo uH 9UfU Marous et Lucas, di- vereitaa gtammatice illustretur in locie in quibue alter alteriue tewtum con- aulto immutasse censendue eet^ Ordo Theologorom tria aocepit responsa, suis qoaeque meritis conspicua, attamen pretio valde diversa, Auetor disputationis, cui symbolum: iQwy&TB rdg Y(fecq>Ag simplici qui* dem et perspicua ratione quaestionis argumentum tractavit, sed in longe plerisque casibus sermonis diversitatem , quae Mabcum inter et Lucak ob- servatur, notavit tantum, non vero grammatice iilustravit: Lucak melius sibi scripsisse videri monens» causam cur ita sentiat vulgo non indicat. Fraeterea illius commentatio vitiis gravioribns oontra Latinitatem oommissiB minime vacat. Qui responsimi suum verbis: veniam pro loMde peto insignivit, laudan- dus est propter industriam vere stupendam, quam in oonquirendis et quo- dammodo saltem ordinandis utriusque Euangelistae locis, qui ad rem facere videbantur^ adhibuit. Quoniam vero quaestionis fundamentum levi- bus admodum argumentis subvertere conatus est^ suam ipse disputationem mire turbavit et propositum non attigit. Desideratur enim grammatica locorum parallelorum IQustratio, quam Ordo postulaverat^ oontra identidem ad quaestionem criticam auctor aberrat, cui vero probabiliter tractandae se adhuc imparem esse luculenter ostendit. Quapropter hunc quoque laborem seponendum esse Ordo iudicavit. Tertius vero» qui commentationem suam inscripsit verbis: in magnie vo- luiase 9at est, quamquam alia omiserit, alia protulerit minos probanda, in sermonis diversitate illustranda tam diligens fuit et copiosus, tantamque prodidit et linguae Graecae peritiam et cum scriptoribus Oraeds familiarita- tem^ ut non modo utrumque competitorem longe post se relinqueret sed ad quaestionem etiam ab initio usque ad finem probabiliter responderet. Hunc igitur praemio condecorandum esse Ordo censuit. Aperta schedula aucto- rem se professus est lOHANNES LAMBRECHTS, LUt. Hum. Ckxnd. et TheoL Studionu in Acadmia Lugduno-Bataoa. DE BETEEKENIS D£R PLANTEN-GEOGRAPHIE EN DE GEE8T VAN HAAH ONDEBZOEK. REDEVOERING TER AANVAAROmG YAN HET BUITENGEWOON HOOGLEERAARAMBT AAN DE H006ESGH00L TE LEIDEN, DEN li^BN NOVEMBER 1867 UIT0B3FS0KSM D*. W. F. R SURINGAR. £D£L OBOOT ACHTBAB£ H££BEN, CUBATOBEN D£B LEIDSCHB HOOO£SCHOOL, \V£L£D£L£ 0£STB£NGE H££B, SECBETABIS VAN H£T C0LLE6IE VAN CUBATOBEN, HOOOOELEEBDE HEEBEN, BECTOB MAONIFICUd. EN VEBDEBE HOOOLEEBABEN IN D£ VEBSCHILLENDE VAKKEN VAN W£- T£NSCHAP, ZE£B OEACHTE AMBTO£N00T£N , W£L£D£L£ ZEEB OELEEBDE HEEB, LECTOB IN D£ HOOODUIT- SCHE LETTEBKUNDE, EDEL ACHTBABE HEEBEN, AAN WI£ H£T BESTUUB VAN DEZE STAD £N D£ HANDHAVINO DES BEOTS IS TOEVEBTBOUWD, WELEEBWAABDE HEEBEN, LEEBABEN DEB OODSDIENST, WELEDELE ZEEB OELEEBDE HEEBEN , DOCTOBEN IN D£ VEB- SCHILLENDE FACULTEITEN, AANZIENLUKE SCHABE VAN JONOELINOEN, DIE U AAN DEZE HOOGESCHOOL OP DE WETENSCHAPPEN TOELEQT, GIJ ALLEN VOOBTS, VAN WELKEN BANO OP STAND, DIE DEZE PLEGTIGHEID MET UWE TEGENWOOBDIQHEID VEBEEBT, ZEEBGEEEBDE TOEHOOBDEBSI Wanneer wij de geschiedenis der nataarweteDschappen , en bovenal hare krachtige ontwikkeling in de laatste tijden nagaan, dan ontmoeten wij een eenvoudig, doch hoogst opmerkenswaardig verschrjnsel. Wij zien dan, dat naarmate de rijkdom aan verworven kennis toeneemt, zich tel- kens duidelijker de behoefte openbaart, om die schatten te vereenigen tot een ordelijk geheel, en aan de uitbreiding en volmaking van dat ge- heel volgens vaste beginselen voort te werken. Bleef men te allen tijde hoogen prijs stellen op den rusteloozen ijver van zoo velen , die door 6» 44 W. F. R. SURIN6AR nieuwe ontdekkmgen het gebied der wetenschap zochten te verrijken, tel- kens meer werd het doorzigt gewaardeerd van hen, die den bestaanden voorraad in orde schikten^ en aanwezen, hoe een waarlijk vruchtbaar onderzoek der natuur moest worden ingerigt. Daarentegen betreurde men het diep, wanneer waamemingen, met groote moeite bijeengebragt, voor de wetenschap moesten verloren gaan, juist omdat vooraf niet behoorlijk rekenschap was gegeven van de methode die gevolgd moest worden, van de eischen waaraan de waamemingen moesten voldoen, om zich als bruik- bare deelen aan te sluiten aan de ontwikkeling van het groote geheeL Het is ieder bekend, hoe eenmaalde beschrijvendenatuurwetenschappen, en met haar de kruidkunde, gevaar liepen, onder zoodanigen last van on- genoegzaam geordende bouwstof te bezwijken. Slechts de heldere bhk van een Ljnnaeus was in staat, een redmiddel tegen dit onheil te ontdekken, een krachtige geest als de zijne alleen vermogend, het middel in al zijne uitgebreidheid toe te passen. Dat middel was zijn kunstmatig stelsel. leder weet, hoe dit in een eenvoudig en duidelijk bestek de bekende vormen van het plantenrijk te zamen vatte, en de plaats aanwees, waar nieuwe waamemingen terstond aan de bestaande konden worden toege- voegd. Evenzoo , met welk een goeden uitslag zijne phUosopkia botamca langen tijd het wetboek bleef , aan welks praktische regelen alie kruidkun- digen gehoorzaamden. Ondertusschen was de natuurlijke rangschikking der planten te voorschijn getreden» reeds door Linnaeus als het laatste doel der wetenschap be- schouwd, maar eerst later in bepaalde stelsels uitgewerkt. En wederom was bijna de wetenschap bedolven geraakt — nu echter onder den vloed van stelsels^ die elkander opvolgdei^ en verdrongen, zoo niet mannen als D£ JussiEu, BE Candolle, iu plaats van dien nutteloozen strijd voort te zetten, het onderzoek hadden ingesteld naar vaste beginselen, zoo zij niet, in stede van een eigen stelsel^ als het eindelijk volmaakte, hard- nekkig te verdedigen^ den weg hadden aangeduid, waarop men, met ver- eende krachten, langzaam maar gewis tot dat einddoel der wetenschap naderen kon. Geen wonder, dat men, door de ondervinding geleerd, die methode der wetenschap op hoogen prijs stelde, en dat men in een anderen tak ^ REDEVOERING. 45 der kaidkunde, die eerst ontstaan kon, nadat het mikroskoop eene zekere volkomenheid had bereikt, eveneens omzag naar de beginselen, volgens welke het onderzoek moest worden ingerigt. Die beginselen worden vaak gevolgd^ al zijn ze nog niet uitgesproken. Ze leven dan nog, als onbe- wust, in den geest van den op zich zelf staanden natuuronderzoeker; maar eerst nadat ze zijn uitgesproken en algemeen tot klaarheid gekomen, ma- ken zij den hechten grondslag uit^ waarop de wetenschap veilig kan wor- den opgebouwd. Daarom zal hierin ieder de verdienste erkennen van den man, die bovendien met den verwonderlijken moed, al is het ook niet altijd met den meest gelukkigen uitslag, de teerste punten van het plantenleven heeft opgevat en tot voorwerp van zijn onderzoek gemaakt. Weinig be- scheidenheid moge de naam verraden , waarmede hij zelf zijnen arbeid heeft ^aangekondigd , weinig bescheidenheid de toon tegenover zijne voorgangers en tijdgenooten; voor zooverre dit alies toe te schrijven is aan ingenomen- heid met eene strenge methode, dwingt hij zeker te regt den algemeenen bijval af. De methode is als de ziel der wetenschap. Zij is het die ons de vragen zoo doet rigten aan de natuur, dat het antwoord werkelijk nieuwe aanwinst is voor onze kennis. Zij alleen is het, die van den ar- beid, door verschillende onderzoekers op onderscheidene tijden en plaatsen volbragt, dat geheel kan vormen, hetwelk zich van lieverlede als het schoonste monument van 's menschen geest verheft. Gaf deze overtuiging achtereenvolgens een nieuw leven aan de beide takken van het onderzoek der plantenwereld, die wij beschouwden, niet minder werkzaam betoonde zij zich bij een anderen tak, eerst later uit den gemeenschappelijken stam ontsproten, maar weldra welig opgegroeid. Ik bedoel de planten-geographie, de wetenschap, die de plantenwereld beschouwt in verband met de aarde, wier oppervlakte zij bedekt. In deze eeuw, onder de gunstigste omstandigheden geboren, en eerst voor korten tijd> op de schitterendste wijze, rijp geworden voor den krachtigen leeftijd, wekt zij thans de algemeene aandacht. Van haar le- ven^ van haren tegenwoordigen toestand een beeld te ontwerpen, is eene moeijelijke taak, daar de strenge studie van vele jaren haar naauwelijks omvatten kan. Maar voor het tegenwoordig uur» bij het aanvaarden der eervoUe en gewigtige betrekking, mij aan deze Hpogeschool opgedragen. 46 W. F. R. SURINGAR vond ik geen onderwerp der behandeling meer waardig, geen onderwerp meer geschikt om de belangstelling te wekken van een gehoor als het tegenwoordige , zamengesteld uit mannen, die zich aan de bevordering, beoefening en studie der verschillende wetenschappen hebben toegewijd. Daarom heb ik, in het vertrouwen op uwe toegeeflijkheid , allen schroom ter zijde gesteld. Ik wil trachten, in eene schets van de genoemde weten- schap, van de planten-geographie^ U hare beteekenis en den geest van haar onderzoek met weinige trekken voor te stellen. Verieent mij daarbij uwe welwiliende aandacht, die in de belangrijkheid van het onderwerp vergoeding vinde voor hetgeen aan mijne zwakke taal ontbreekt. Wanneer men den plantengroei van twee verschillende landstreken, zij het slechts van twee landen van Europa, met elkander vergelijkt, dan behoeft men waarlijk geen kruidkundige te zijn om onderscheid op te merken, om te zien, hoe hier planten voorkomen welke ginds ontbreken, en hoe het gemis van sommige door het bezit van andere wordt vergoed. Aan niemand die de zwitsersche Alpen bezoekt, ontgaat de eigenaardige schoonheid en rijkdom van die bergstreek. Terwijl hij onder de kruiden en bloesems met welgevallen menige oude bekende begroet^ boeit hem de kleurenpracht en sierlijke vorm van vele die hem nieuw zijn. ZelCs in het eigen vaderland ziet de oningewijde verschil in den plantengroei van de dorre heide^ van het vlugtige duinzand en de vruchtbare akkerstreken en weiden. Geen wonder dus, dat de kruidkundigen reeds vroeg over dit onderscheid in den plantengroei hebben nagedacht, en dat vooral na de veelvuldige reizen^ in verafgelegene gewesten ondemomen, geen kruid- kundig werk verscheen, zonder dat daarin van het afwisselend voorkomen der plantenwereld onder verschillende luchtstreken werd melding gemaakt. Eigenlijk leven ontving echter deze tak der wetenschap eerst in de tegenwoordige eeuw. Behoef ik von Humboldt te noemen, als dengenen, die de sluimerende kiem tot ontwikkeling heeft gebragtp Zoo zijne ver- dienste omtrent vele deelen der natuurlijke geschiedenis van den aardbol groot is door het tal van onderzoekingen , met naauwlettende zorg op zijne reizen volbragt, zij is het vooral daardoor, dat hij met eenen blik die alle REDEVOERING. 47 heeft omvat, als deelen van een groot geheel heeft beschouwd, en door die beschoawing aan de afzonderlijke takken der wetenschap een nieuw leven heeft geschonken. Voegt daarbij zijne gaaf van opmerking, zijn vorm van mededeeling, engij gevoelt, door welk vermogen hij aan de ver- schijnselen der plantenverspreiding de algemeene aandacht heefc geboeid. Bij eene zijner beschouwingen uit hij den wensch^ dat de beelden^ die hij heeft trachten te schetsen, door een schiider met levende kleuren op het doek mogten worden voorgesteld. Maar waarlijk, zijne pen is een penseel, en niet levendig^ dan hij kan de kunstenaar met verwen die tafereelen voor onze oogen tooveren. De wetenschap , aldus door hem in het leven geroepen , werd door hem zelven en door vele anderen uitgebreid en in verschillende rigtingen uitge- werkt. Het zou te veel zijn, hier zelfs de belangrijkste namen te noemen, of aan ieder de eere te geven die hem toekomt. Het was een gemeen- schappelijke arbeid , waar de een steun gaf aan de werkzaamheden van den ander, en weerkeerig in lateren arbeid partij trok van hetgeen ondertus- schen was gedacht en verrigt. Slechts de Candolle zij genoemd als de man^ wiens reuzengeest, m&gtig als die zijns vaders, bij de algemeene beweging de teugels heeft gevat, wiens oordeel, helder als dat zijns groo-. ten.vooi^angers, hier een beginsel heeft tot klaarheid gebragt, ginds een nieuw heeft in het leven geroepen; wiens scherpe blik yoor elk bijzonder onderzoek de rigting heeft afgebakend, die het volgen moet, om in verband met het groote geheel, zonder wankeling of ijdele krachtsverspiliing, tot werkelijken vooruitgang te leiden. Evenzeer zou het onmogelijk zijn, de wetenschap te schetsen in haren geheelen omvang. Enkele trekken zullen dus moeten volstaan, om eenig denkbeeld te geven van hare beteekenis. Daartoe zal het meest doel- matig zijn , in de eerste plaats stii te staan bij de wijze , waarop, volgens de methode van von Humboldt, de plantengroei van verschillende streken in een aanschouwelijk en algemeen bevattelijk tafereel kan wor- den voorgesteld, en niet lang te vertoeven bij de bijzonderheden , waarin slechts de wetenschappelijke beoefenaar der kruidkunde belang kan stellen. Ook om den geest van het onderzoek te leeren kennen, zullen wij ons moeten bepalen tot een algemeenen blik , en slechts den weg 48 W. F. R. SURINGAR kmiiien aanwijzen, djen men hedt ingeslagen, om van de waargenomene ▼encfaijnaels verklaring te geven« Moge het weinige, dat & U kan aanbieden mt den rijken vocnmad, aan het doel beantwooiden en U wd- gevallig zijn! De aanschonwelijke en algemeen bevattelijke achildering van het land* schap onder veischillCTde hemelstreken is aan de meer mtvoerige, zoiver wetenschappelijke vergelijking en ontleding van den plantengroet vooni%e- gaan, even ak het kunstmatig stelsel aan de natnurlijke methode. Koel moge het schijnra, de schilderingen van een yok Humboldt in veiband te biengen met het stekel van LnniAsns, maar toch aanel ik niet te beweren, dat zij in de ontwikkeling der planten-geographie dezdfde plaats beUeeden» die aan het knnstmatig systeem in de beschrijvende kmidkande moet worden to^ekend. Even als dit moesten zij dienen, om aanvanke- lijk een bepaalden vorm en ger^Ide orde te geven aan de waamemingen, die door veischillende reizigers werden volbragt, en op zeer onderscheidene wijze, maar meest zonder de noodige naauwkenrigheid, med^edeeld. Even als het knnstmatig stekel t^nwoordig dienstig is, om den nog weinig geoefenden in te leiden in de kenms der plantenweield» zoo njn ook nn die eenvondige schetsen» die slechts de hoofdtrekken gevm van den plantengioei, bij mtstek in staat om een voorloopig denkbeeld te geven van de wijze, waaiop de verachillende voimen der planten in de onderscheidene deelen der aarde zijn verspieid en bij elkandtf gevoegd. Oveieenkomstig met den bijzonderai kring, waarin elk van beide zich bewe^, is het oveieenkomstige doel op veischillende wijzai beieikt. Het knnstmatig stelsel moest doidelijke en scherpe kenmerken leveien, waar- door de taUooze vormen van gewassen eenvondig en gemakkelijk konden worden ondeischeiden en geiangachikt Tot het schetsen van den planten- groei moest men daarent^en, nit de oneindige verscheidenheid van het landschap, die hoofdtiekken leeren opvatten, welke tot den algemeenen indnik het meeste bijdragen. Daarom moest het fijne ontleedmes de gids worden bij het eente, terwijl hi^ daarentegen het oog van den schilder, REDEVOERING. 49 de blik over het geheel, beslissen moest Ea daardoor wederom hebben die Bchetsen een voordeel> 't welk het kunstmatig stelsel in zijnen kring niet bezit, de geschiktheid namelijk om te dienen tot de algemeen bevat- telijke, de populaire voordragt van het karakter der vegetatie. Laat ons van bepaalde voorbeelden uitgaan, om haar ook in dit opzigt naar eisch te waarderen. Reeds in onze eigene streken merken wij ouder de vele hdnderden vor- men van planten enkele op, die meer dan andere het voorkomen van den plantengroei bepalen. Het zijn die, welke of door hare grootte, of door haar groot aantal» het landachap schijnen te beheerschen. Zoo vallen in de eerste plaats de verschiUende boomen in het oog, hetzij ze alleen staan of tot bosschen zijn vereenigd; evenzoo de grassen» die, gezellig bijeen- groeijende, ona&ienbare weiden vormen^ en niet minder de heidestruiken^ waar zij uitgestrekte vlakten bedekken met een dor en eentoonig bruin. Tusschen deze groeijen andere planten. In het lommer der boomen, tus- schen het groen der weide» en zelfs in het schrale heideveld verschijnt ons menige liefelijke bloem, maar die is er als tusschen geweven, terwijl de groote massa van het landschap door de eerstgenoemde wordt gevormd. Wilden wij dus in breede trekken het karakter van onzen plantengroei schetsen, dan zouden wij van deze moeten uitgaan, en van de andere, kleinere of meer verstrooide planten slechts in zooverre melding maken , als wij de schets nader wilden zien uitgewerkt. Op die wijze zijn weinige hoofdtrekken voldoende, om het karakter van het landschap, zel& in elk deel der aarde» te schetsen. Want terwijl de geoefende blik van den kruidkundige al de afisonderlijke soorten en ge- slachten onderscheidt, vloeijen voor het oog van den schiider vele vormen in een , die denzelfden of een bijna gelijken indruk bij hem achterlaten. Al die vormen worden dan tot eenen» physiognomischen hoofdvorm zamen- gevoegd, en evenmin als LinnakuB' had behoeven te schromen, in zijn kunstmatig stelsel natuurlijke geslachten en groepen te splitsen , evenmin moet men zich hier laten weerhouden» om, als het noodig is, vormen bijeen te brengen, die in het i^steem der kruidkundigen van elkander verwijderd staan. Zoo er een plantenvorm is, die van den gewonen afwijkt en in de pby- 7 50 W. F. R. SURIN6AR siognomie van het landflchap scherp moet afsteken , dan is het wel die der bladerlooze CacUmen^ met hunnen vleezigen stengel, nu eens kogehrond, dan weder met tahrijke armen als eene lichtkroon uitgestrekt. Geheel eenig, zou men zeggen> is de verschijning van zoodanige wangestalten in het plantenrijk. En toch worden ze elders , in eene geheel andere plw- tengroep, met geheel verschiliende bloesems, evenzoo aangetroffen. Dezelfde rol^ die de Cactuaaen in het amerikaansche landschap vervullen» wordt in de oude wereld vervuld door de vleezige Euphorbia*s^ en zoo misleidmd komen deze vaak met hen overeen, dat het ongeoefend oog haar alleen aan het witte melksap herkenneu kan. Ja, een dergelijken onbebageUjken vorm bezitten ook de talrijke StapeUc^% van de Eaap, hoewel bloesems en vruchten haar wederom eene ver verwijderde plaats aanwijzen in het krnid- kundig systeem. Het is echter slechts bij uitzondering , dat aldus vormen moeten worden vereenigd, welke tot geheel verschillende natuurlijke groepen behooren. Want juist daarin bestaat het wezen der natuurUjke rangschikking , dat zij steunt op wijzigingen in die deelen^ welke met het karakter van de geheele plant in het naauwste verband staan. Zoo behooren de grassen, die in de weide tot ^nen gelijkmatigen indruk versmelten, ook aile tot e^ne natuurlijke familie^ en zelfs wanneer wij bij haar voegen de rietsoor- ten en biezen , die dp vochtige plaatsen eene soortgelijke beteekenis hebben in de vegetatie , vereenigen wij nog slechts groepen , die ook in bloesem en vrucht groote verwantschap bezittra. Zijn aldus de hoctfdvormen metoordeel uitgekozen en bepaakl^ dan behoort er slechts eene juiste waameming, een heldere blik toe, om op temerken, hoe sommige dier hoofdvormen in het landschap zijn vereenigd en zamen- geweven. En wil men den plantengroei in verband beschouwen met dien van andere streken, wil men dus zijn eigenaardig karakter tegen over deze, en zijne plaats in het geheel behoorlijk waarderen » dan moet nog worden nagegaan, hoe die zelfde grondvormen ook elders deel uitmaken van het landschap, of welke andere vormen daar, in plaats van hen, gebied voeren. Beschouwen wij b. v. op die wijze onze grasvlakten en heideveldm, en vergelijken wij ze met het voorkomen der grassen en heidestruiken in an- REDEVOERING. 51 dere streken der aarde, dan bemerken wij, dat dit gezellig zamengroeijen van vele voorwerpen eener zelfde eoort of van eene zelfde familie een ver<* achijnael is, geheel eigen aan onze gematigde lochtstreek. Rijker, oneindig rijker in overvloed van vormen en kleuren zijn de ge- westen , waar de zon hare stralen loodregt op de aarde nederschiet. Orooter en schooner zijn daar ook de grassen, breeder hun loof. Reeds aan de oevers der middellandsche zee is de Bavenna^smker ons een voorbdSe van de sierlijke blpesemplaimen van het suikerriet, die, wiegende op den zachten luchtstroom^ schitteren met den schoonsten zilverglans. En in die zelfde streken verschijnt de Arundo donax als eerste getuige van de grootheid, die de bevallige, slanke grasvorm,.met zijn geleeden stengel, in den boomhoogen bamboes bereikt. Maar de eigenlijk gezegde weilanden zijn geheel eigen aan onze luchtstreek. Dat eeuwigdurend groen , dat vast ineengesloten vlechtwerk van kruipende stengen, tegen de wintervorst be- stand, en telkens het levende gewaad vemieuwende, dat de aardkorst bedekt, ontbreken in die warmere gewesten. Reeds in zuidelijk Europa staan de grassen meer verstrooid tusschen de andere planten en bloemen^ en waar in de heete luchtstredc nog uitgebreide grasvlakten voorkomen, zijn het eerder woestenijen te noemen, die uit gebrek van anderen plan- tengroei, in het vochtig jaargetijde, met los op zich zelf staande grasplan- ten zijn aangevuld. Zoo ook strekken zich, van ons vaderland tot aan de hellingen van het Uralgebergte, de woeste heidevelden uit, met het dorre, bijna naaldvor- mige loof en de taaije takken der stnukheide begroeid , waartusschen slechts nu en dan de bevallige klolqes der dopheide of de bloesems van eene andere gezellin in de wildemis bevallig uitkomen. Maar aan de andere zijde van den evenaar, waar voorbij de brandende hitte van midden-Afnka eene nieuwe gematigde luchtstreek aanvangt, vinden m] honderden van de schoonste Erica'9 met de sierlijkste bloemen, nu niet tot heidevelden ver- eenigd , maar tusschen den overigen bevalligen plantengroei van het Kaap- land verspreid. Ook elders komen de heidevelden niet voor. In Nieuw- HoUand ontbreken zelfs de JBrica*a, maar zij worden er vervangen doqr de JEpacriden , eene even sierlijke plantengroep , die met haar groote over- eenkomst heeft. 7* 58 W. F. R. SURINGAR Wij spraken nog van de bosschen, die, in afvrisseling met de meer vlakke Btieken, ons vaderland bedekken. Reeds het ongeoefend oog on- derscheidt in deze twee hoofdvormen^ die zoowel in bloesem en vracht, als ook door hun gebladerte en geheele voorkomen /ii^melsbreed van elkan- der verschillen. Het zijn de verschillende boomen met breedbladerig loof aan de eene zijde, aan den anderen kant de pijnboomen met honne r^el- matige takken en donne stijve naalden. Deze laatste zijn wederom geheel eigen aan de noordelijke helft van onzen aardboL Rondom den geheelen poolcirkel breiden zij zich nit, en vormen eenen breeden gordei om de aarde^ die op sommige pUiatsen tot aan de grens der heete luchtstreek nederdaalt. Maar vooral aan de andere grens, waar slechts de taaije berk hen voorbij streeft, en de andere woud- boomen voor de koude van ijs en sneeuw geweken zijn , heerschen de som- bere pijnboomen met hun donkergroen naaldloof in het winterlandschap. Nu is het, als in Schotland, de den, die als met opgerigte armende kroon draagt van naalden^ twee aan twee vereenigd; dan is het, als in Scandinavie , de zwaarmoedige spar , met hare regelmatige takken ter aarde neergestrekt ^ maar met de spitse kruin fier ten hemel opgestoken, die met den vorigen te zamen den kouden scepter zwaait. Meer oostelijk, in het noorden van Siberie, heerscht daarentegen de Zariw met zijne los neder- hangende takjes en tot sierUjke bundels vereenigde, afvallende naalden. Het is dezelfde vorm, dien wij, met dennen en sparren vereenigd, ook in de vlakten en bergen van midden-Buropa ontmoeten. Zoo vervangt de eene soort de andere, meestal niet plotseling, maar eerst gelijkelijk met haar vermengd^ en daarna heerscheres in haar eigen gebied. Eiders, in de oostelijke streken van Azie , en in de verschillende deelen van noord- Amerika komen andere, en zelfs een veel grooter tontal soorten voor. Maar zoo gelijk is de indruk, dien al die pijnboomen, tot de drie ge- noemde typen behoorende, op den beschouwer maken, dateen euibpeesch rei^iger van vroegeren tijd in Japan dezelfde soorten van zijn vaderland meende terug te vinden, en dat de landverhuizer, die onze streken verhi- ten heeffc, door de amerikaansche pijnbosschen geheel aan die van zijn vaderland herinnerd wordt. De grootste verscheidenheid echter en de schoonste vormen behooren in dat wereiddeel te huis. Behoef ik den RBDSVOERING. 53 Mammoatsboom te noemen, die de californische bergen versierl;, als den meest waardigen vertegenwoordiger van dien krachtigen plantenvorm? Drie- honderd voet hoog verheft zich zijn lijnregte stam, en evenredig daaraan is de dikte van het hout, waaraan men, naar het aantal kringen^ een ouderdom van drie duizend jaren toekent Een stuk schors, rondom het benedenste gedeelte van den stam weggenomen, vormde eene kamer, waarin meer dan veertig personen behoorlijk plaats vonden. Zoo overtreft dus deze reus onder de planten zelfs den wereldberoemden ceder, tdt de zelfde groep der naaldboomen behoorende» die de gebergten van Syrie be- volkt. Maar in bevalligheid wint het geen van de italiaansche Piniooh vider takken, naar boven tot eene schermvormige kroon vereenigd, en door den slanken stam gedragen, een eigenaardig kiarakter geven aan het landschap van die streken. Vinden wij overigens nog eigenaardige pijn- en cederbosschen op het Himalaya-gebergte, en strekken zich de naaldboomen oc^ in de nieuwe wereld uit tot de landengte, welke hare beide helften van elkander scheidt, hun invloed op het landschap is van lieverlede verminderd, naarmate zij de keerknngen naderen. Meestal op de faooge bergen teruggetrokken» heerschen zij zelfs daar niet meer zooals in het noorden, en zonderling moet de indruk zijn, het eerst door Columbus en zijne reisgenooten on- dervonden , wanneer men pijnboomen en paknen elkander het gebied ziet betwisten. Opmerkenswaardig is het wederom, dat in het zuidelijk halfrond der aarde» ook in de gematigde luchtstreek, geene ware naaldboomen worden aangetroffen. Slechts weinige andere geslachten uit dezelfde natuurlijke groep» die der kegeldragende gewassen, zijn aan beide halfronden gemeen. Onder deze de bijna bladeriboze Ephedra, de Taxus en de Podocarpus, een boom , vnens naalden tot een meer bladvormig loof zijn uitgebreid en veiens ronde kroon bovendien meer aan onze loof boomen herinnert. Wij vinden daarent^en andere vormen in die streken, welke, hoezeer ver- schiilend in voorkomen, toch tot dezelfde natuurlijke groep behooren en ook een overeenkonutigen invloed uitoefenen in het landschap. Het zijn de zonderlinge Jrancaria^s, die ook door eenigzins meerdere breedte van het loof en eene zekere slankheid der takken , te vergeefs hare ver- 54 W. F, R. SURIN6AR wantschap met de regelmatige« stijve naaldboomen trachten te verbergen. En naast haar staan de Caauarineen, even griilig als zij, die met hare dunne, nederhangende takjes, in geledingen verdeeld en van bladeren ontbloot, een treurvorm schijnen van den fieren pijnboom van het noorden. Het zott ons te ver voeren, wanneer wij ook over de boomen met breed* bladerig looF deze beschouwing wilden nitstrekken. Reeds onder die van onze streken zouden wij meer dan eenen hoofdvorm moeten onderscheiden, en hoeveel meer nog, wanneer wij ze wilden vergeUjken met de vormen, welke andere gewesten , en vooral de rijke keerkringslanden versieren. Daar treden boomen op uit de afdeelingen van het plantenrijk, die hier slechts door nederige kruiden of heesters worden vertegenwoordigd. PrachUge bloe- sems schitteren daar tusschen het duizendvoud afwisselend groen. Pahnen en zoovele andere verheffen op hooge stammen een bladerdos > wiens even- wijdig loopende aderen den grondvorm aanwijzen der eenzaadlobbige plant. Ja, zelfs de varens met heur fijn gekarteld en ingesneden loof groeijen daar op tot boomen. Het zou te veel zijn ook de andere te noemen, bijna onmpgelijk ze naar waarde te beschrijven. Welk denkbeeld toch kunnen wij geven van die heerlijke vormen , ons slechts van verre bekend uit be- schrijvingen en uit de half kranke voorwerpen, onder onzen donkeren hemel met moeite in het leven bewaardP Wij kunnen slechts luiBteren, met ingenomenheid luisteren naar de bezielde taal van een von Humboldt, van een Bjsinwarbt, van zoo vele anderen, die zich met een i)pen oog en warme geestdrift hebben mogen overgeven aan een leven in en met die bekoorlijke natuur! Het zal uit het aangevoerde duidelijk zijn, hoe in breede trekken een aanschouwelijk tafereel van den plantengroei kan worden voorgesteld» maar tevens, dat zoodanige schets uit een wetenschappelijk oogpunt nog niet voldoende is. Het karakter van het landschap wordt voomameUjk bepaald door vormen, die of door hunne grootte, of door hun groot aantal, som- wijlen ook door een geheel eigenaardig voorkomen of door schitterende kleuren in het oog vallen. Maar voor de wetenschap is het aanwezig zijn van den trotschen pijnboom niet van meer gewigt dan dat van de REDEVOERIPtG. 55 nederige boschbes, die aan zijne voeten voortkraipt; nit dat oogpunt staat hij niet hooger dan de liefelijke alpenroos die hem op de zwitsersche sneeuw- toppen , de BAododendron^BOOTt die hem in eenig ander gebergte van Eoropa of west-Azie vergezelt Op den wetenschappelijken onderzoeker maakt het niet meer indrok, wanneer faij een uitgestrekt woud, dan, wanneer hij in eene enkele rotsspleet van de Kaap Erica^a aantreft, die nergens anders , zelfs niet op gelijke plaatsen in den omtrek worden weergevonden ; of op een enkel voorgebeq^ in ItaUe de schoone Campanula isopiylla; of wan- neer hij den geheel eigenaardigen piantengroei van St. Helena beschouwt en het aantal planten waameemt, dat niet slechts aan dat eiland, maar zelfs aan bijzondere plaatsen van dat eiland eigen zijn. Bij hem staat het nederigste biesje gelijk met den fiersten boom, met de schitterendste bloem; en in plaats van een tafereel^hetwelk den totaal-indruk weergeeft van het landschap, treedt hij te voorschijn met cijfers en tabellen, die den plantengroei tot in zijne laatste bijzonderheden ontleden. Ik mag uwe aandacht O. T. niet vermoeijen met die tabellen der zoo- genoemde plantenstatistiek^ haar niet vestigen op de wijze, waarop men, voor de wetenschappelijke vergelijking en ontleding van den plantengroei^ de feiten opspoort en tot een geheel zamenstelt. Een enkele trek zal vol- doende zijn, om de beteekenis van dit gedeelte der wetenschap te doen waarderen. Men heeft er niet slechts prijs op gesteld, te weten, welke plantenvor- men in elk deel der aarde worden aangetroffen , maar ook om de verhou- dingen te leeren kennen tusschen het aantal soorten, dat hier en ginds den bodem versiert. En niet slechts tusschen dien rijkdom van soorten in het algemeen, ook meer in het bijzonder van die, welke tot grootere of kleinere afdeelingen van het plantenrijk behooren. Zoo heeft reeds Robert Brown de verhouding bepaald tusschen het aantal een- en twee-zaadlob- bige planten, in hare afwisseUng over de verschillende streken der aarde, van den aequator naar de polen. Von Humboldt heeft het eerst die be- rekening tot de kleinere afdeelingen, de &milien van het plantenrijk, uit- gestrekt, en tahijk zijn de onderzoekingen^ door vele anderen in dit ge- bied met zorg en naauwgezetheid volbragt. Dat onderzoek leidde tot allennerkwaardigste uitkomsten. Zoo merkte 56 W. F. R. SURINGAR men op, bij de vergelijking van twee naborige landen, ala Daitfichland en Frankrijk, dat de rijkdom der voomaamste familien, met betrekking tot den totalen rijkdom aan soorten , in beide weinig verachilden. En toch ontbreken in Frankrijk veie foorten van grassen, van kraisbloemen en andere uit die rijkelijkBt vertegenwoordigde groepen , welke in Doitschland tot de zeer algemeen voorkomende planten behooren. Die ontbrekende soorten zijn in Frankrijk door andere van dezelfde familie vervangen , wdke men daarentegen in Duitschland mist. Zoo vormt dos de fiora van Fran- krijk een zeker geheel, dat in zamenstelling met de flora van Daitschland overeenkomt, terwijl de zamenstellende elementen, de afaonderlijke soorten, door langzame wisseling, veranderd zijn. De meeste deelen der aarde zijn nog niet zoo naauwkeurig onderzocht als de landen van Europa. Slechts ten deele was het mogelijk de grenzen te leeren kennen, waarbinnen eene bepaalde soort, een geslacht, of eene familie op de oppervlakte der aarde besloten is. Eveneens om na te gaan , hoe de enkele voorwerpen in het gebied der soort, hoe de soorten in dat van het geslacht, hoe eindelijk de geslachten in dat der natuurlijke fiEunilie , waartoe zij behooreUi zijn verdeeld. Doch, hoeverre dit ondmoek nog zij van zijne voltooijing, toch openbaarde zich reeds met voldoende zeker- heid de algemeene wet, waaruit het straks genoemde verschijnsel voort- vloeit. Gelijk in het algemeen de voorwerpen eener soort het digtst bij elkander staan in het midden van haar gebied, en schaarscher worden naarmate men hare grenzen nadert, zoo bleek het gok, dat de soorten van een geslacht, de geslachten eener fiBimilie veelal in een of meer deelen der aarde als om bepaalde middelpunten zijn opeengehoopt, terwijl zij verder van daar meer verspreid zijn of geheel ontbreken. Zoo komen dus de betrekkingen , waarin de afzonderlijke voorwerpeh staan tot de soort^ de soorten tot haar geslacht, de geslachten tot hunne familie, met elkander overeen, zoowel in het kruidkundig stelsel als in hunne verdeeling over de aarde. Men kan het plantenrijk beschouwen als een geheel, waarvan de zamenstellende deelen, de afzonderlijke soorten, op tweederlei wijze zijn gerangschikt. Eens in des menschen gedachte, in het natuurlijke stelsel, waar zij naar de wijzigingen in bouw en maaksel, als typen^ in hoogere groepen en trapswijs meer bijzondere afdeelingen REDEVOERING. 57 zijn zamengevoegd. Andennaal daarentegen in de werkelijkheid^ over de oppervlakte van den aardbodem, op eene wijze, waarvan wij de wetten nog niet in alle bijzonderheden kennen, doch waarm wij de harmonie van een geheel beginnen in te zien. En tasachen die beide bestaat verband. Dat verband bevreemdt ons niet; wij zijn reeds lang gewoon aan de erva- ring, hoe verwantschap van vorm, ook in de planten-woreld, met over- eenkomst in andere eigenschappen veigezeld gaat. Waarom zouden dan ook niet zoodanig verwante phmtw overeenstemming verraden in de wijze, waarop zij over de oppervlakte der aarde zijn verdeeld? Maar het treft ons als een nieuwe getnige van die eenheid, die harmonie, welke het nader onderzoek der natuur in al hare deelen doet ontdekken, eene har- monie, die al de deelen van het groote geheel als met een levenden adem bezielt. De voomaamste taak bij het onderzoek der natuur is de verklaring van de waargenomen verschijnselen , en het mag derhalve bovenal onze belang- 9telling wekken, welken weg men daartoe, in de studie der planten- geographie, heeft ingeslagen. Om het antwoord te vememen op die vraag, moeten wij ons langzamerhand terugtrekken van het standpunt, waarop wij ons tot nu toe hebben geplaatst. Wij lieten vandaar onzen bfik weiden over het geheel. Maar wij moeten die algemeene beschouwing, hoe aanlokkend ook, vaarwel zeggen, willen wij den natuuronderzoeker volgen, tot waar hij\ een voor een^ de verborgen draden van het net- werk opspoort. 