title: Annales Academici
creator: None
text: Yffeesde ik niet verkeerd verstaan te worden , ik zoa zeggen , det men 4e em]iiriscbe methode overdreef en te weinig bespiegQlend te werk ging. Digitized by Google REDBTOERING. S07 Wel 18 waar lag aan elk ondenBoek wel eenig plan tm grondalag, niur men richtte geen diep doordadite vragen aan de natuur en niet die, waaiop een antwoord het meeat wenaohelijk was voor de wetenschap. Uit wan* boop om dieper in haar door te dringen , stelde men snch tot hooiddoel haar uit te breiden , en een noodzakeUjk gevolg hiervan was , dat de proe* ven meer aangelegd werden op bet ontdekken van nieuwe verbindingeti , dan om slecht bekende chemische verschijnfielen nad^ toe te liohten. Ala groncblag voor het proefondervindelijk onderzoek diende meestal de een of andere algemeene metbodei volgena welke men tamelijk zeker was nieuwe combinaties van atoffen te verkrijgen, die zonder baat voor de theorie alleen het aantai bekende feiten vermeerderden, Door de vaste grondsli^en, die langsamerband voor de nieuwe theorie veikregen zijn, is dese wellicht noodzakelijke , maar daarom niet minder treurige overgangstoestand zoo goed als geeindigd. Maar ofiBchoon de aanhangers der dualistische theorie tot een gering getal geslonken zijn en den strijd bijna geheel opgegeven hebben, is het sc^ticisme nog niet ten eenemale verdwenen. Een ongeiokkige omstandigheid ^ die het hinken op twee gedaohten nog lang in de hand moet werken^ is deze, dat de mole- culair4heorie geen dgene nomenclatuur bezit. Bij gebreke daarvin bedient zij zich van de in haren tijd voortreffelijke nomenclatuur der dualiBtiaobe theorie, die aij door onbeduidende veranderingen » meestal verminkingen , onkenbaar aoekt' t^ maken. Maar behalve dat de doalistiache strekking daardoor kwalijk te vermommen is, kan men niet eena consequent zijn, wil men niet gevaar loopen verkeerd begrepen te worden. Wat b, v. vroe- ger zwavelzaur-sinkoxyde heette, wordt thans zwavelzuur-zink genoemd, dat even dualistiach kliokt en logisch geen zin heeft. la men nu conse* queQt genoeg om ook salpeterzuur^kwik te zeggen, dan weet niemond of datgene bedoeld wordt wat men vroeger door aalpeterzuur-kwikoxjrduie of wttl ioot salpeterzuur-kwikoxjrde aanduidde. Zoo sprak de oude tbeorie van watervrij*zwaTelzuar en van zwavetsniur^hydraat. De nieuwe theorie ontkent dat dit hiatate lichaam watar bevat^ beschouwt het als het eigenlijk zour en noemt het daarom terecht kortweg: zwavelzuun Hoe thvoM aan te duiden^t froegeir watervrij-zwavelzour heette, na de tegenabeUing 89* Digitized by Google 308 R. & TJADEN MODDERMAN met een waterhoudend zuur vervallen is en het ook niet meer voor een zuur gehouden wordt P Men noemt het thans uitsluitend met de ook vroe- ger wel gebezigde uitdrukking: zwavelznur-anhydriet. Maar dit is waarschijnlijk een sluwe berekening hierop, dat het tegen« woordig geslacht geen Grieksch genoeg meer kent om te begrijpen, dat anhydriet afgeleid is van d privans en vd&Q. Weilicht zal men mij tegenwerpen y dat het uiterst moeilijk is met elke nieuwe theorie de nomenclatuur te veranderen en dat dit ook onnoodig is, daar de woorden hunnen zin ontieenen aan het gebruik. Voor deze meening is inderdaad zeer veel te zeggen, maar wie haar aankleeft moet in 't geheel niets wijzigen. Verander of niet, of geheei. Zoo als men thans te werk gaat , doet men het denkbeeld ontstaan , dat de gewijzigde nomenclatuur aan de eischen der nieuwe theorie zou beantwoorden ^ en daar dit op verre na niet het gevai is^ bestendigt men fiet weifelen tusschen twee onvereenigbare stelsels. Zoo is dan de verhouding tusschen feitenkennis en theorie^ die reeds uit den aard der zaak geen gunstige zijn kan , zoo lang de wetenschap nog niet vatbaar is voor mathematische behandeting, nog ongunstiger geworden door de eenzijdige richting van het onderzoek, gedurende een langdurigen overgangstoestand. Het overdreven jacht maken op het ontdekken van nieuwe verbindingen heeft overigens de geleidelijke ontwikkeUng der we- tenschap alieen vertraagd. Het nadeel komt hoo£dzakelrjk neder op een nutteloos tijdverspillen, besteed aan het aansleepen van meer voedsel» dan de zwakke maag der theorie verteren kon. Men stelle zich ook de moeitijkheden^ die de beoefening der scheikunde door haar onmetelijken omvang aanbiedt» niet overdreven voor. Zooverre is het gelukkig nimmer gekomen, dat men heil zou zien in een werktui- getijk memoriseeren van feiten. Ook leert de ondervinding , dat men door de dagetijksche beoefening van een wetenschap, hoe uitgebreid ook,«onge* merkt een rijken schat van feitenkennis in zijn geheugen opzamelt. Voorts ontbreekt het den scheikundige niet aan doelmatige overzichten der literatuur, die hem in staat steUen in korten tijd het voomaamste op te sporen van hetgeen over een bepaald onderwerp bekehd is. Digitized by Google REDEV0ERIN6. 309 Niettegenstaande dit alles, lijdt het geen twijfel, of vele op zicb zelf staande feiteo zuilen in bet vergeetboek geraken , zoodat men ze naderband npg eens zal moeten ontdekken. En wanneer later een Lavoisier der toekomst, die zijn leven wijdt aan een samenbangend onderzoek, waaraan eene leidende gedachte ten grond- slag ligt, sommige van die feiten voor de tweede maal aan het licbt brengt, met recbtmatigen trots bunne booge belangrijkbeid aantoont en ze tot boeksteenen bezigt voor een nieuwe theorie — dan zal wellicbt de een of andere boekengeleerde zicb flauw berinneren , dat hij dit of dat feit reeds vroeger vond opgeteekend en niet rusten voordat bij bet weder gevonden beeft. Weldra verscbijnt dan een geleerd betoog^ waarin de roem van Lavoisier verkleind wordt en een scepticus van heden als een miskend genie wordt voorgesteld. £n de toekomstige lezer van die toe- komstige verbandeling , zal ze met een ^ijs boofdscbudden weer neder- leggen en uitroepen: //er is niets nieuws onder de zon/' EdelGrootAcbtbare Heeren Curatoren dezer Hoogeschooll Dat ik door bet. geeerbiedigd HooM van den Staat tot bet hoogleeraarsambt geroepen ben, geschiedde naar aanleiding van Uwe mij vereerende voordracht. Ver- gunt mij , dat ik U openlijk dank zeg voor bet vertrouwen , dat Gij daar- door getoond hebt in mij te stellen. Diep besef ik, dat bet gemakkelijker is een betrekking aan te nemen, dan haar waardiglijk te vervullen, en wanneer ik niettemin niet geaarzeld heb, het is omdat de wetenscbap die ik beoefen mij de overtuiging ge- scbonken heeft, dat er waarheid ligt in het //willen is kunnen." Gij hoopt, dat ik het verlies zal vergoeden, dat deze Hoogeschool gele- den heeft door bet vertrek van den kundigen Van Kerckhoff. Ik bid U, spant in dit opzicbt Uwe verwachting niet te hoog, want al wat ik toe- zeggen mag is baar zoo min mogelijk te leur te stellen. .Ontvangt overigens de verzekering, dat ik met hart en ziel bereid ben het.mijne. bij te dragen , om Uwe kracbtige pogingen te ondersteunen , tot bevordering vau den bloei dezer HoogescbooL Digitized by Google 810 R. S. TJADEN MODDERHAN HoogGeleerde Heeren, Hcx^leemen in ck verscbillende faculteiteD. £tjn op dit oogenbiik ran niet weinigen Uwer de namen mij beter bekend dan de gelaatstrekken , toch is het met eenig tertrouwen dat ik U toe- ij^eek alfi mijne Ambtgenooten. Dat vertrouwen grondt sich op de blijkeo Tkn welwiilendheid , die ik van verscheidenen ond^ U reede ondervinden mocht en op de overtuiging, dat ik niet te vergeefe bij U eal aankk^pen, wanneQr ik raad of voorlichting zai behoeven. Levendig gevoel ik, dat dlt dikwerf het geval sai sijn. Niet alleen in den beginne» soo lang ik nog novitius ben, oobekend met wat men de techniek van het ambt nm kunnen noemen, maar voortdurend. Want dat de wetenschap een is, gevoett niemand m^er dan de scheikundige^ wiens vak door duierade draden met de andere afdeelingen van menschelijke kennia in verband staat. Vergunt mij, die met bescheidenheid een plaats in Uw midden versoek, dikwerf een beroep te doen op Uwe hulpvaardigheid. De om- standigheid dat de naam^ dien ik draag, dank zij mijn Naam« eii Ambt- genoot , voor U geen vreemde kiank is , moge U een voorteeken zijn , dat Uwe harmonie door mijne komst geen wijziging zal ondergaan. Hoezeer betreur ik het iu (Jwe rijen den waardigen Ermerins te missen, wiens afsterven een treurigen waas over deze plechtigheid wetpt: Na een immvolle loopbaan mocht hij slechts koiten tijd een welverdiende rost genieten. Zijn nagedachtenis zal in eere blijven aan deze Hoogeschool, vmarvan hij laDg een sieraad was. Uw aanblik, waarde Moltzer, die thans voor de tweede maal miju Ambt- genoot zijt, roept in mijn geheugen een stroom van aangename herinne- ringen terug, en laat mij als in een spiegei een bonte reeka van tooneelen zien uit Haariem en Haarlem's omstreken« De gulheid waarmede ik hier door U ontvangen ben, de hulpvaardigheid waarmede Gij mi| in letteriij- ken en figuorlijken zin tot velerlei den w^ weeat, dat allea maakt de vraag overbodig of Gij ook hier voor mij zijn wiit, wat Gij elders geweest zqt: een trouwe, harteiijke vriend. En zoo viaag ik U slechts dit: gedenk mijner, zoo iemand iets kan bijdragen tot het geluk van U en da Uwen. Dat ik Uwe tegenwoordigheid op hoogen prijs stel, waaide Ooml 'hbI ik wel niet behoeven te aeggeoi Vaa mijne vroegste jeugd af hab ik U leeren hoogachten en liefhebben, en voo verheugt mj dan hat vooruitaicht Digitized by Google REDEVOERING. 311 m^t^ U en d0 Uwra twneo deselfde muron te wonen. Uwe eerwaardige g^9}aatstjr^kkra , die mq die van mi>iien onyergetelijken vader voor den geeat lo^n^ l^ruineren mij dat ik wel onbekend, maar onmogelijk vreemdeling ^jn kan m deae itad» waar mijne ouders en voorooders te huia behoorden en nog voortleven in de herinnaring van velen« Blijf nog lang wat Gq thans^sytj het eerbiedwaardig hoofd oneer familie, een voorbeeld voor allen die u kenoen ea een «ieraad van Gioningen. Waarde Broeder en Ambtgenootl ontvang mijnen hartelijken dank voor Uwe belangstellende tegenwoovdigheid ^ waarvoor 6ij U getrooat hebt in dit gure jaargetijde het halve land door te sporen. Reeds lang mis ik het voorrecht dagelijks met U te verkeeren. Mogen onze verwijderde woon- plaatsen ook voortaan geen hinderpaal zijn elkander dikwerf te zien. Blijft voor mij, wat Gij tot heden toe voor mij geweest zijt. WelEdele Heeren Studenten aan deze Hoogeschool ! Van heden af zal het mijn plicht zijn U naar mijn beste weten voor te gaan bij de beoefe- ning eener moeilijke, maar schoone wetenschap. Dat Gij aan degelijk chemisch onderwijs gewend zijt, verzwaart ongetwijfeld mijne taak, maar strekt me tevens tot waarborg, dat Gij de scheikunde reeds hebt leeren hoogachten en liefhebben. Bestaat op dit oogenblik nog geen ander band tusschen ons dan gemeenschappelijke liefde voor de wetenschap, deze is hecht genoeg om ons van weerszijden te doen rekenen op voorkomendheid en welwillendheid. De scheikunde ia geen vak» dat zich uit de hoogte^ eiv catAedra, laat voordragen. Hare beoefening zal ons persoonlijk met elkander in aanraking brengen en, naar ik hoop en verwacht, den grond leggen tot een aangename, vriendschappelijke verhouding. Over de wijze, waarop ik meen dat de scheikunde moet beoefend wor- den, zal het gehoorde U reeds eenige aanduiding gegeven hebben. Gij zult daaruit» naar ik hoop^ niet hebben afgeleid, dat bij mij een zekere geringschatting zou bestaan voor het aanleeren van feiten. Integendeel beschonw ik dit als den onmisbaren grondslag van alle kennis, zonder welke een theorie niet hechten kan. Naar de uitspraak van Faraday, moet de ideaal-scheikundige met een booft kunnen zagen en met een zaag kunnen boren. Laten we bovendien nog van hem eischen^ dat hij een geheugen bezitte^ gelijk dat van dien Digitized by Google 312 R. S. TJADEN HODDERHAN REDEV0ERIN6. Romeinschen keizer, die al de soldaten van ziJD onmetelijk leger bij name kende. Maar — en dit heb ik willen doen oitkomen — lasi noi lecat moet hij chemisch kunneu denken. Zijn hoofd moet meer zijn dan een magazijn van chemicalien, en steeds rekenschap kunnen geven van hetgeen zijn handen uitvoeren en zijn oogen waamemen. . Naar men wil gaf de groote Newton, op de vraag hoe hij zoo vele grootsche ontdekkingen had kunnen doen, dit antwoord: door aanhoudend na te denken. Trachten wij\ naar onze vermogens, dit steeds bij de beoefening der scheikunde te doen, dan zal het overige ons om niet ge- schonken worden! Digitized by Google ORDO LECTIONU¥, IN AGADEMIA GBONINGANA aABXNDABUU INDE A FSanS ASSTIVIS A. CIOiaCXX)LXym AD FEBIAS AESnVAS A. CIOIOCX)CLXDL IN FACULTATE THEOLOGICA. FETBUS HOFSTEDE DE GBOOT diebus Lunae etMercurii» horaX, Venens, hora II, Hiaioriam Ecdedae CAriatianae, inprimis antiquissimae, secundum Lineamenta a se typis divulgata , enarrabit ; diebus Martis et Mercurii, hora XI , JEntyclopaediam Theologi Chrietiani, secundum Compendium a L. G. Fareau et a se editum exponet ; diebus Lunae , hora XI , lovis et Veneris , hora I , TAeoloffiam Naturalem, secundum Compendium a se scriptum, tradet; diebus Martis, Mercurii et lovis, hora XII, JDogmaticam et Apologeticam Chri* atianam , secundum Compendium a I4 G. Pareau et a se editum , tractabit ; die Satumi, ab hora XII ad II, vitam lesu Christi explicabit. QUILIELMUS MUUBLING die Martis, hora X, loca eelecta paraUela e JSynopticis Evangeliia cum commilitonibus legere perget; diebus lovis et Veneris, eadem hora, Epistolam Pauli ad Galataa interpretabitur; diebus Lunae, hora XII, Martis et Mercurii, hora XI, in Theoloffiam Christia- nam Moralem inquiret; die Lunae, horal, et diebus lovis atque Veneris, hora XI, Theologiam Practicam tradet, secundum Compendim suxm , typis editum; die Lunae, hora II, JSxercitationes homiletico-oratoriae , et die Saturni, hora XI, Ewercitationee provectiorum catecheticae , cum pueris instituendas, moderabitur. 40 Digitized by Google 814 ORDO LEGTIONUM. EVERABDUS lANUS DlflST LOBGION diebus Lanae, Martis et Mercarii, hora IX, aget de Historia et de Orittca librorum Veteria Testamenti, die- bus loYiSf Veneris et Satumi» hora IX, de ISsioria et de Oritica libro* rum Novi Teetamenti; diebus M^s et Mercurii, hora II, et die Veneris, hora XII, Hermeneuticen Biblicam exponet atque loca quaedam e V« T. interpretabitur; die lovis, hora II, et die Satumi» hora X, Theohgiam Biblicam tradet; Historiam jEcckeiae Chriatianae in patria nosira enarrabit diebus Martis et Mercurii, hora I, et Patriaticam tractabit horis auditoribus oommodis. Disputationibus cum publicis tum privatis de Zocia TAeoloj^icie , die lovis, hora 11, suis vicibus, praeerunt Theologiae Frofessores. IN FACULTATB PHILOSOPHIAE THBORBTICAE BT LITTBRARUM HUMANIORUM. lOSUA lOANNES FHILIFPUS VALETON Jntiguitatem Hebrdkam explicabit diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora IX; JSlementa Orammaticea ib- bratcae, additis exerdtiis analyticis, tmdet diebus iisdem., hora YIII; Libroe losuae et ludicum interpretabitur diebus lovis, Veneris et Saturni, hora IX; Grammaticam linguarum 8emiticarum comparatam, additis ezercitiis analyticis Arabids et Aramaeis, exponet diebus lovis, VeneriB et Saturni, hora X. Gum provectioribus privatim leget Psalmos sekctoe, BinPAn fabulae a Sacto editae et Chrestomathiam Kirschianam a Bernsteimo editam, die lovis, hora VII sqq. p. nu GUnjELlCUS UECKBB diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora IX, Jnti- guitates Bomanas exponet; iisdem diebus, hora X, Historiam Jntijuam tractabit, adhibito Georg. Weberi compendio, cui titulus: Lehrbuch der WeUgeschichte mit Biicksichi auf CuUur, Literatur etc. (2 Tom. 1865); iisdem diebus, hora XI, Jntiguitates Graecas docebit COBNELIUS MABmus FBANCKEN diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora XI, interpretabitur Cicbronis Tusculanarum lib. I, OraHonempro Cluentio, Catulli, TiBULLi, Fbopsrtii carmina selecta; diebus lovis, Veneris, Satumi, horaX, Platonis Protagoram, Hbsiodi Opeta et Dies. Ilistoriam Digitized by Google ORDO LEGTIONUJH. 315 LUterarum Bcmanarum enarrabit die Martis hora XII — ^II. Cam philologis pakteographiae et criHees potissimom ratioDe habita Abschtli Supplicee, Ltsias OraHenes pertractabit diebus lovis et VeDeris, hora XI. Paedoffth gicen adimictis iaterpretandi et latiae scribeDdi dissereDdique exercitiis tradet faoris postea indicandis. BEBNABDUS HENRICUS COSNBLIUS CAHOLUS VAN DEB WIJCK dieLunae, horis XII et I, die Satunii^ hora I, Logicam docebit, adhibito oompeDdio, cui titulus: #Het wezen der kennis. Een leesboek der Logika^ door Mr. C. W. Opzoomer;" diebus lovis, Veneris et Satumi; hora IX, HieUh riam PhUoeophiae anHquae exponet; iisdem diebus, hora VIII, Metaphjf^ sicam tradet. HENBICUS EBNESTUS MOLTZEB Litteraa paMas explicabit diebus Mer- curii et lovis, hora XII; Grammaiicam patriam die Veneris, hora XII; BloquenHae praecepta tradet et Exerciiia praciica moderabitur die lovis, hora II et III; Jlistaricm Patriae exponet diebus Mercurii, lovis et Veneiis, hora I; carmen medii aevi quod inscribitur Ferguut explicabit die Satumi, horis II et III; ShdkesperH dramata interpretabitur die Ve- neris, horis II et III. IN PAUL TATB lURIDICA. lACOBUS UEBHANNUS PHILIFSE, pn^ter aetatem legitima muneris vaca* tione usus, scholas quidem non indicit; si vero sint Academiae cives, quorum studia consiliis adiuvare possit, desiderantibus ea, dnm lioet, lubens impertiet. BEBNABDUS lANUS GBATAMA tradet lus naturale ; diebus Lunae et Martis , hora IX, die Mercurii, hora XI; lus criminale, diebusLunae, Martis et Mercurii, hora X; Ordinem ludiciarumpublicorum, diebus Lunae etMartis, hora XI, die Merourii, hora IX; En^dopaediam et Methodolopiam luris, die lovis^ horis IX — XII. OEBHABDUS DIEPHUIS lus civile hodiemum tractabit die Mercnrii, hora XI, diebus lovis, Veneris et Satumi, hora XII; lus mercatorium explicabit die Mercurii, hora XII et I, die Satumi, hora XI; de ludiciis prioatis aget diebus lovis, Veneris et Satumi, hora I. 40» Digitized by Google 816 ORDO LEGTIONUM. BQBNABDUS DOMINICUS HUBEBTUS TELLE6BN Oecofumiam poliHcam do- cebit die LuDae, horis XII et I, die lovis, hora IX; lua ffenHum Euro- paeum, die Martis» horis XII et I, die Veneris, hora XI; Iu8 publicum, die lovis^ horis X et XI^ die Veoeris^ horisIX et X* WIABDUS MODDEBMAN die Lunae et Martis, hora XI» Mercorii, hora X, et Satumi» horis XI et XII, iMtitutionea lustiniani explicabit; diebus Lunae et Martis, hora IX, et die Satumi, hora X, selectos Pandec- tarum locos tractabit ; diebus Lunae et Martis , hora X , et die Mercurii , hora IX, Historiam luris Bomani enarrabit. Disputationibus publicis et privatis lubenter praeerunt luris Frofessores. IN FACULTATB MEDICA. FBANCISCUS ZACHABIAS EBMEBINS Pathohgiam generalem docebit diebus Lunae, Mercurii, lovis et Satumi, hora IX, Martis hora XI; Anafomiam patiokfficam , diebus Mercurii et lovis, horayill, et die Veneris, hora IX. Ewercitationibua clinicie in Nosocomio quotidie vacabit, hora I. lANUS HISSINK lANSBN CAirurffiam docebit diebus Mercurii, lovis et Saturni, hora IX; Doctrinam de morbis oculorum tradet diebus Lunae et Martis, hora II; Clinicis ewerdtationibus in Nosocomio Academioo vacabit diebus Lunae ,• Mercurii , lovis, Veneris et Satumi, horaXII; Operationibus ciirurgicis, in cadavere instituendis , quatibet oblata occasione, praeerit; Anatomen corporis humani exponet diebus Mercurii, lovis, Veneris et Sa- tumi, hora II; Dissectionibus cadaverum anatomicis, tempore opportuno instituendis , quotidie praeerit. ISAACUS VAN DEEN Ph^siologiam generalem docebit diebus Lunae, Martis et Mercurii, horaX; Phgsiologiam speciakm et ewperimentalem , die lovis, Veneris et Satumi , hora X ; Indagationibus phgsiolqgicis in Laboratorio Fhysiologico quotidie praeerit; Bemediorum effectum et therapeuHcum usum docebit diebus Lunae, Mercurii, et die lovis, hora XI; Pharmacognosin et Pharmacologiam experimentalem , diebus Martis et Veneris, hora IX, et die Saturai, hcnra XI; de Methodo remedia praescribendi horis postea indicandis aget in FharmacopoUo Nosocomii Academici. FoUtiam medicam et Diaeteticam docebit die lovis, hora II. Digitized by Google ORDO LECTIONUM. 817 SIGISMUNDUS BOSENSTEIN Ewercitationibua clinicis et polyclinicis in No- socomio Academico quotidie vacabit» horis X — XII; PatAolo^m specialem docebit diebus et horis postea indicandis; Medicinam foremem ^ die Mer- curii et Saturni, horis III — IV. 6UILIELMUS MATHIAS HENKICUS SAN6EH Theofiam artis obateiridae ex- ponet die Martis, hora IX et die Mercurii, hora II; Exercitatumibua clinicie, in Nosocomio Academico habendis, vacabit diebus Martis et Ve- neris, hora X; Doctrinam operationum tradet et operationibus obstetriciis, tum in peivi factitia» tum in cadavere instituendis , praeerit die Satumi, hora II; Gynaecopathologiae capita selecta tradet die Veneris, hora II. Prasoin obetetriciam , tum in Nosocomio Academico, tum in polyclinico obstetricio, quoties necesse erit^ moderabitur. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. HEBMANNUS GHEISTIANUS VAN HALL Elementa Botanices docebit die Veneris, horis VIII et IX ^ autumnali et aestivo tempore etiam diebus Martis, lovis et Satumi, hora VIII; Botanices eublimioris selecta quaedam capita illustrabit die Martis, horal; Boianicam applicatam, ^ive conepecium plantarum medidnalium aliarumque vario respectu utilium, ordine Familia- rum naturalium, tradet die Mercurii, horis IX et X; JEwcureionibus botanicis praeerit post ferias Paschales et mense Septembri die Mercurii, hora matutina VIII; Oeconomiam ruralem docebit die Saturni, horis X et XL IANUS6UILIELMUSEBMEBINS, propter aetatem septuagenariam rude do- natus, iuventuti academicae quantum poterit prodesse conabitur. 6UILIELMUS ADBIANUS BNSCHED]^ Jrit/metices , Algebrae, Geometriaeet Trigonometriae planae elementa explicabit diebus lovis, Veneris et Saturni , hora XI; Stereomeiriam et Trigonomeiriam sphaericam docebit diebus lovis et Satumi, hora IX; AJ^ebrae capita selecta exponet diebus Lunae et Martis, hora XI; Geometriam analyticam et Calculum differentialem diebus Lunae, Mercurii et Veneris^ hora I; Cakulum integralem et Mechanicam analyiicam horis commilitonibus commodis. JExercitia mathematica futuro- rum praeoeptorum moderabitur. Digitized by Google 818 ORDO LBGTIONUM. FETRUS I0HANNE8 VAN KBRCKHOFF Chemiam anortfomcam dooebit die- bu8 Lunae et Martis, hora IX, die Mercurii, horis XI et XII; Ciemiam orgamcam exponet die lovis, hora XI, et Satumi, horisXetXI; Chemam piarmaceuticam tradet die Lunae, hora XII , et lovia, hora X; CJtemiae tecinolofficae capita in usum publicum ezplicabit diebus Lunae et Martis, hora pomeridiana VI; CAemiam pracHcam docebit et Ewercitia anafyUca in Laboratorio moderabitur quotidie. MATTHEUS SALVBRDA Zodloffiae elementa (incl. primis Jnatomee con^" ratae lineamentis) docebit diebus Lunae et Martis, hora X, die Veneris, horis X et XI; Zoohffiam medicalem tradet die Martis, hora XII; Mor- phfdogiam animaUum vertebratorum provectioribus discipulis exponet diebus Lunae et lovis, hora I; Geologiae ^ inprimis Palaeontdogiae capita selecta illustrabit die Mercurii, hora IX; ExercUationihua practieis praeerit horis commilitonibus commodis. Lectiones de Piyeica et Aatronomia habendae postea indicabuntur. Digitized by Google NUMERUS 8TUDI0S0RUM IN AGADEMIA eBONINGANA, DIB XXXI M. DECEMBKIS CIOIOCOCLXVIIL In Facttltate Phil. Theor. et Lit. Hum. . . 9. * n luridica 50.. f n Medica 38. n n Disc. Math. et Phys. ..... 20. f 91 Theologiae. . ; 32. 149. Digitized by Google DOCTORES CREATI IN AOADEMIA GBONINGANA, INDB A D. Vm OCTTOBBIS CIOIOOCCLXVm AD D. XIV OGTOBBIS CIOIOCCCLXIX. IN FACULTATE lURIDICA. D. 28 Martii a. 1869. FRAN9018 van panhuts^ Gr^niDganus, defensis quaestionibus , lur. Utr. Doctor creatus est cum laude. Eodem die. Iacobds iohannbs chbistiaan bnschbd^, GroDinganus, de- fensis quaestionibus , lur. Utr. Doctor creatus est cum laude. D. 19 Martii. Jan pblinck stratingh, Groninganus, defensis quaestio- nibus, lur. Utr. Doctor creatus est cum laude. D. 20 Martii. Albbrtus abraham frbdbrik van panhuts» Winschota» nus, publice defensa dissertatione , sic inscripta: de Landgemeente in Frieeland, lur. Utr. Doctor creatus est cum laude. D. 15 April. Jan willbm tblting, Franequeranus , defensis quaestionibus , lur. Utr. Doctor creatus est. D. 80 April. Gustaaf willem wijckkrheld bisdom, Groninganus, de- fensis quaestionibus, lur. Utr. Doctor creatus est. D. 10 Maii. Jacob jan ermerins, Groninganus, defensa dissertatione , sic inscripta: iet Koninklyk Besluit van 17 December 1819, lur. Utr. Doctor creatus* est cum laude. D. 11 Maii. Jan gerard van der hoop» natus in pago Groningano, Hoogezand, defensis quaeslionibus , lur. Utr. Doctor creatus est. Digitized by Google DOCTORSS CReATI. MX D. 5 Junii. Ubbo btbmsma», Gromnffiam ex pago Scheemda, defensa dissertatione sic inscripta: de Makelaardij^ lur. Utr. Doctor ereatas eat cum iaude. D. 26 lunii. Stbfbanub auabj) huut^ natua in pago Fcederiksoord, defeiiais qnaeationibufi, lur. Utr. Doct. creatus ^t. Eodem d». Lamoraai» viao db smBB.^ Gfoninganua^ pttblioe defensa diaiertatione sic inacripta; de DrukperM ak middel tot mwbrijf, Inr. Mtt. Doctor icceatua est eum kmde. D. 1 luiii. Onho jomt yan dbb habb^ Groninganus ex pago Zuid- broek, defensis quaestionibus , lur. Utr. Doctor creatus est. IN FACULTATE MEDICA. D. 15 Octobris. Aukb fockbma, Doccumo-Frisius , defeusa dissertatione : aver de Theraceniheee ^ Med. Doctor» cum laude. D. 30 Novembris. Stbrbn schipfbrs^ Med. et Obstetr. Doctor in pago Groningano Zuidborn» defensis thesibus» Chirurgiae Doctor. Eodem die. Adbianus van klbffbns, Med. et Obstetr. Doctor in urbe Dockum» defensis thesibus, Chirurgiae Doctor. D. 12 Aprilis 1869. Ianus guiliblmus carolus brmbrins^ Groninganus» Med. et Obstetr. Doctor, defensis thesibus, Chirurgiae Doctor. D. 19 lunii. Christiaan van wichbrbn, Med. et Obstetr. Doctor, de- fensis thesibus» Chirurgiae Doctor^ magna cum laude. D. 21 lunii. Albbrtus wildbrvanck, Aduardensis, defensa dissertatione: over Laryngitie crouposa, Med. Doctor. IN FACULTATB DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. D. 8 Martii 1869. Jan danibi. bobkb , Amstelodamensis , publice defensa dissertatione : Onderzoekingen omtrent de bereiding van Jmyfylycerine , magna cum laude. 41 Digitized by Google 882 DOGTORES GREATI. IN FACULTATE THEOLOGIAB. D. 6 Novembris. Gerabdus de wilde , DoetiQcbimensis , publice defensa dissertatione : Athanaaius ah bestrijder der Jrianen, cum laude. Eodem die. h. edema van der tuuk, e pago Usquert, publice defensa dissertatione , cui tituius: lohannes Bogerman, moffna cum laude. D. 12 Aprilis. Iohanneb rutoers, caroli pil., Groninganus, publice defensa dissertatione : de idee van het Koninkrijk Gods vo^ens Jezua , naar de synoptieche Evangelien, magna cum laude. Digitized by Google ATHENAEUM ILLU8TRE AMSTBLODAMENSE. 41« Digitized by Google Digitized by Google NOMINA PROFESSORUM ET LECTORUM, IN ILLOSTII ATHINAIO AISTELODAIINSl €ONII]NGTIS(Hie €11 10 SEIINAIIIS INDE A KAL. lAN. AD D. XXXI M. DEC. CIDIOCCCLXVIII DOCENDI MUNUS OBIERUNT. •IN FACULTATB DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM BT PHYSICARUM. c. A. L A. OUDEMANS, Clar. Ord. Praeses a. 1868—1869. C. L MATTHES. L G. GUNNING. IN FACULTATB THBOLOGIAE. G. MOLL. P. I. DOMBLA NIEUWENHUIS, \ -d a • a ■ t ^u A. D. LOMAN, ) ^™*^- '° ^'^"»- ^"*^"- S. HOEKSTBA, Bbn.fil., ) t% m - n, m i • i LG.DEHOOPSCHEFPER,l ^' ^° Semm. Teleiobapt. L TIDBMAN, Prof. in Semin. Remonstr. IN FACULTATE lURISPRUDENTIAB. M. DES AMOEIE VAN DER HOEVEN. H. DE BOSCH KEMPEB. T. M. C. ASSEB. A. E. L MODDEBMAN. IN FACULTATB PHILOSOPHIAE THEORBTICAB ET LITBRARUM HUMANIORUM. L C. G. BOOT. L P. N. LAND. T. T. H. lORISSEN. Digitized by Google 326 NOMINA PROFESSORUM. IN FACULTATE MEDICINAB. C. B. TILANUS. P. H. SUBINGAR. L VAN GEUNS. 0. K VOORHBLH SCHNEEVOOGT, Prof. extraordinariiis. G. BERLIN. L. LEHMANN. 1. L. CHANFLEURT VAN IJSSELSTETN. I. G. R. TILANUS. r H. HEETZ. G. KtJHNE. P. I. BARNOUVV, Art. Obst. Lector. A. HARTOG ISBAELS, Med. Lector. G. M. GUNNING, Ophthalmiatriae Lector. F. I. SWARTWOUT, Artis Pharmaceuticae Lector. Digitized by Google ACTA ET GESTA IN CONVENTIBUS CLARISSIMI ORDINIS PROFESSORUM ATHENAEI ILLUSTRIS AMSTELODAMENSIS ANNO CIOIOCCCLXVUT. Die 10 m. Februarii. Vir Clarissimus I. G. R. Tilanus munus suum auspicatus est habita oratione de methodo, qua cUrargia deinceps per saeculorum eeriem tractata fuit. Die 12 m. lunii. Recitatae Curatorum literae, quibus Ordo certior fit doctissimum virum I. M. Gunning, lectorem ophthalmiatriae esse creatum a Senatu urbano. Die 26 m. Octobris. Vir Ciarissimus H. Hertz munus suum auspicatos est babita oratione de historia anatomiae pathologicae. Die 21 m. Novembris. Luxit Ordo Martinum van der Hoeven , Clarissi- mum Virum , quem frater die 18 m. Octobris obiisse perscripserat. Digitized by Googl^ 8ERIES LECTIONUM, m ILLUSTRI ATHENAEO AMSTELODAMENSI ET IN SEMINABnS BMmm, INDI A FBfillS ABSTIVIS ANNl CI319GGCLXVI1I AO FUUS ABSTIVAS ANNl QSIXCCUIX. CORN. ANTON. lOANN. ABRAH. OUDEMANS Jnatomiam et Physiologiam pUzntafum diebus Lunae et Martis, hora ma- tutina VIII (bieme); Ewerdtationes morphologicas et microscopicas , die Lunae boraXII (hieme); Crgptogamarum doctrimim tradet die Veneris^ boris VIII — X (bieme); JPharmacognosin die Saturni^ boris VIII — ^X (bieme); Pharmacognosin microscopicam die Satumi^ bora X (bieme); J^stema Phanerogamarum exponet diebus Lunae et Martis, bora VIII (aestate) ; JEwercitationea systematicae die Lunae, bora XII (aestate); Morphologiam Phanerogamarum die Veneris, boris VIII — \ (aestate); Hiatoriam plantarum medicinalium die Saturni , boris VIII — ^X (aestate) ; Ewerdtationibus in deBcribendie et dignoecendis plantis medidncdibus flie Saturni, bora X; Ewerdtatienibue botanids praeerit (aestate), diebus ^t horis deiade fQ'- dicandis. CAROLUS lOANNES MATTHES docebit Pftydcam ewperimentis illustratam diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, bora XI; Trigonometriam rectilineam et geometriam analyticam iisdem diebus, bora meridiana ; Stereometriam^ inclusa IVigonometria y>haerica, in commodum Medicinae et Literarum studiosorum diebus Mercurii et Veneris, bora L Digitized by Google SERIBS LEGTIONUM. 829 lANUS GUILIELMUS GUNNING Chemiam generalem et anorganicam docebit diebus Lunae et Martis , hora IX , diebus Mercorii et lovis^ hora VIII (hieme); CKemiam organicam iisdem horis (aestate); Chemiam farenaem die lovis^ hora I; Chemiae anafyticae initia die Martis, hora I; Jnafysin pharmaceuHcam , tam quaUtativam quam quantitaHvam die lovis, hora X;. Mineralqgiam cryataUographicam die Veneris , hora II (hieme) ; Mineralogiam eystematicam tradet eadem hora (aestate); JEwercitiie practicis in laboratorio chemico qaotidie praeerit; GUILIBLMUS MOLL Eietoriam univeraalem BeKgUmie et JEcclesiae Chr. diebus Martis^ Mercurii et lovis, hora XI; Theohgiam dogmaticam iisdem diebus, hora IX; Studia ad Introductionem in Theologiam et ad Historiam JScclesiae NeSr- lamUcae pertinentia et Ewercitationes homHetieas moderabitur diebus et horis deinceps indicandis. FBRDIN. lACOB. DOMEIA NIEUWBNHUIS, Professor in SemiD. Efang.-Laiber. Theokgiam dcgmaticam tradet diebus Martis, Mercurii et lovis, hora IX; Theologiam moralem iisdem diebus, hora X; Liturgicam et Curam pastoralem die Veneris , hora IX — ^XI ; Baercitiis homiletids vacabit die Martis, hora VIII p. m., oratoriis die lovis, hora III, et catecheticis die Bfartis, hora XII; Disdpulis Orationes sacras habentibus praeses aderit die Veneris, hora II. 42 Digitized by Google 880 SBRIES LBGTIONVM. ABRABAMUS DIDBRICUS LOMAN, Profe88or in Semin. EvaDg.-Lather. JEncyclcpaediam Theologiae tradet die Mercarii, hora II; Ewegesin N. T. interpretando Marci Evang., die Veneris^ hora I; Hiatoriam librorum N. T. diebus lovis et Veneris, hora II; Eistoriam dogmatum diebus Mercorii et lovis, hora I. SYTSE HOBKSTRA Ben« filius, FiofeMor in Semin. TeMobapt. Methodologiam et Theohgiam Christianam dqgmaticam docebit diebasMartis, Mercorii, lovis et Yeneris, hora IX; Disciplinam morum tradet diebus Martis et Mercurii , hora X ; Theologiam naturalem docebit diebus lovis et Veneris, hora X. lACOBUS GISBERTUS DE HOOP SCHEFFBR, Professor in Semin. Teleiobapt», Exegesin N Testamenti docebit, interpretanda lacobi epistola, diebus Martis et Mercurii, hora II; Historiam nqnnullorum librorum N. Testamenii enarrabit, diebus Martis et lovis, hora I; Ewercitiis oratoriis vacabit die Mercurii, bora III; Historiam Teleiohaptistarum Neerlandicorum tradet, eodem die, hora I; JEwercitationes homileticas moderabitur die lovis, hora II; Commilitonibus orationes sacras habentibus praeses aderit, die Lunae et die Veneris, hora II dim. lOANNBS TIDBMAN, Professor in Semin. Bemonatr.-Beform. , Thedqgiam Chf. dogmatieam tradet diebusMactis, Hefourii, lovis et Veneris, hora IX; Historiam Bemonstrantium die Veneris, han X; Theohgiam praoticam diebus Martis, Mercurii et loyis, hora X; JEwercitia oratoria moderabitur die Martis, hora UI; DismpHlis sermones sacros habentibus praeses aderit die liartis, hMall. Digitized by Google SSRIES LEGTIONUIL «81 MARTINUS DES AMORIE VAN DBR HOBVEN tmiitutumes Imp. luBiiniani interpretabitur diebus Martis, Marcurii, lovis et Veneris, hora XI; Diffestorum loca selecta tractabit iisdem diebus, hora XII. HIERONYMUS DB BOSCH KBMPBR qoaestiones selectas e lure publico tractaUt horis dein indicandis. T0BIA8 MICHAEL CAROLUS A88ER luB pubUcum Neerlandicum exponet diebus lovis etVeneris, horis X«— XII; Iu8 mercatorium tradet iisdem diebus horis XII— II; Ewercitaiionibua foreneibua praeerit diebus et horis commilitonibus et sibi ipsi oommodis. ANTHONIUS EWALDUS lANUS MODDERMAN Iu8 criminak tradet die Lunae horis 1—411^ diebus Martis et Mercurii, hora IX; Oeconomiam poHiicam , diebus Martis et Mercurii, horis X; SiaUeticam patriae , iisdem diebus , hora XI. lOANNES CORNELIUS GERARDUS BOOT Anliquitatee Bomanae explicabit diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora XII; Literaa Latinaa docebit enarrans TerefUU Ueautontimarumenon, (Xceronis oratt. pro 8uUa et pro Balbo, Virgilii Aen. VI, iisdem diebus, horal; In ScAoUs Graecis interpretabitnr Plutarchi vitam (Xceronie, JSfuripidis IpAiffeniam in Tauris, Lyeiae nonnulia, iisdem diebus, hora II; literarum studiosis peculiares scholas, si cupient et si tempus feret, instituet. 42* Digitized by Google m SERIES LEGTIONUH. lOANNES PBTRU8 NI0OLAU8 LAND Sermoms Hebraei elementa dooebit et libros historioos expUcare peiget diebas Lunae et Martis^ hora XI; die lovis, hora X; die VeneriB, hora XII; Aniiquitatee IsraeHtarum exponet diebus Lunae, Mercurii, lovis, 8atami» hora XII; Zofficam tradet diebus Mercurii et VeneriB, hora X; Anecdoton Syriacorum tomum secundam interpretari perget die Lunae» hora VII vespertina; Chreatomathiae Syriacae v, cl. Roediger editionem alteram cupientibus explicabit die Satumi, horis X — ^XII; JUetaphyeicee hietoriam , aut Hoaeae vatieinia provectioribaa enarrabit diebus et horifl posthac indicandis. .THOMAS THEODORUS HENRICUS lORISSEN Historiam recentiorem tradet die Lunae, horis I — III, die Martis, hora XI; lAnguam litterasgue patrias, tradet diebus Lunae, hora IX, Hartis et Hercurii, hora X; Historiam patriae, diebus lovis, horis X — ^XII et Veneris, hora XI; Historiam veterem die Mercurii, hora XI et die Veneris, hora X. CHRISTIANUS BBRNARDUS TILANUS Chirurgiam theoreticam exponet die Lunae, Mercuni et Veneris, hora IX; Bwamini aegrotantium et aflis ewercitio praeerit die Martis, lovis et Satumi, horis IX— XI. PETRUS HENRICUS SURINGAR Pharmacoloffiam therapeuticam docebit diebus Veneris, hora p. m. II et Satumi, hora XI; Doctrinam morborum singuiarium interpretabitur diebua Martis, Mercurii et lovis, hora p. m. II; Prawin medieam ad lectuloe aegrotantium moderabitur diebus Lunae» Her- curii et Veneris, hora X« Digitized by Google SERIES LEGTIONUM. 833 lOANNES VAN GEUNS Pathologiam generalem dooebit diebas Lunae, Martis et Mercurii, horalll; Morborum signa indagandi metAodum exponet, una cum eiercitationibus clinicis, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora XI; Medicinam forenaem et PoUtiam medicam tradet die Veneris , horis III et IV, GUSTAVUS BDUARDUS VOORHELM SCHNEEVOOGT NeitrcpatAoloffiam et PsycAiatriam docebit diebus Lnnae, lovis et Venms, hora I (hieme) ; JEgfercitationibus clinide praeerit diebus postea indicandis. GUILIELMUS BBRLIN Osteoloffiam, eyndeemoioffiam , myoloffiam et aplanchnologiam docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, hora IV p. m. (hieme); Anmalium vertebrat. doctrinam exponet diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X; Jnatomiam comparatam diebus lovis, hora X et Veneris, hora IV; Anatomiam topograpkicam et sensuum doctrinam horis postea indicandis exponet; JB^dtatumbue anatomicis et zootomicis quotidie praeerit. Lectiones per semestre aestivum dein indicabuntur. LEOPOLDUS LEHMANN Jrtem obstetriciam tAeoreticam docebit diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora XII; Artem obstetriciam practicam diebus Martis et Saturni^ hora XII; Morbos puerperales et selecta quaedam Gynaecologiae capita explicabit die lovis, hora XII; jEwerdtaiionibus climcis in Tocodochio praeerit diebus Martis, lovis et Satumi/ hora XI. Digitized by Google 884 SBRIE8 LBGTIOJXUJH. lANUS LEONARD. CHANPLEURY VAN IJSSBLSTBYN Boctirvum morborum cuHe et syphilidi» ezp<met die Lunae, Martis, lovis et Veneris, hora VIII; Ewercitationibua clinicis praeerit die Mercurii et Satami» hora VIII; Policlinicis die Martis et lovis, hora L lANUS GUILIELMUS REGNERUS TILANUS Operafiones cAirurfficas demonatrabit , die Lunae et Veneiifi, h<»i8 II — IV (hieme) ; Orthopaediam exponet, die Veneris, horia II-^IV (aaatate); Artem deligandi et akohgiam docebit^ die Lmiae» horis II — XV (aestate); Ewercitationibus clinids prcpaedeuHcis diagnosHeis praeerit die Martis et lovis, hora IX. PoKelinicis orthopaedicis die Martis et Satumi , hora XII. HENRICU8 HERTZ Anatomiam paihohgicam generalem docebit die Lunae, Mercurii et Veneria, hora X (aeatate); Anatomiam pathologicam specialem iisdem diebus et horis (hieme); JEscerdtationibus practicis anatomiae et histolofiae paiAolofficae die Martis, Mercurii et Satumi, hora I; Cadaverum sectionibus praeerit quotidie, hora XI. GUILIELMUS KUHNE Physiologiam et histologiam docebit die Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora XII; Bmercitatiombus physiohgicis et histohgids in laboratorio quotidie praeerit. Digitized by Google SERIES LEGTIONUM. 885 PETRUS lACOBUS BARNOUW, Artia Ob»t. Lector. jEncieiresea in peM /actiHa demonstrabit die Martis et lovis , hora III ; Jtecene naiorum morboa exponet die Martis, hora II; FoUclinico qbatetriciot data occasione; Becens natorum poiiclinico, horis postea indicandis praeerit. ABRAHAMUS HARTOG ISRAELS, Med. Leotor. Miatoriam Medicinae tradet die Mercurii, hora XII; Hygienen eiponet diebus Lunae et Veneris, hora XII; JEncyclopaediam et hodegeticam Medieinae, hora postea indicanda. GUILIELMUS MARIUS GUNNING, Ophthalmiatriae Lector. Ophthalmiatriam docebit die Martis et Veneris, hora XI; Hncheiresee ophthalmicas demonstrabit die Mercurii^ hora lil; Polielinico praeerit quotidie, horis IX — XI; Operationes instituet die lovis, hora XL FREDERICUS lACOBUS SWARTWOUT, Artis pharinaoeaticae Lecton Jrtem pharmaceuticam docebit diebus Mercurii et Saturni, hora I; JExercitationibus pharmaceuticis practicis praeerit horis postea indicandis; Jrtem medicamenta praescripta praeparandi docebit die Martis et lovis, hora vespertina VL Digitized by Google 386 SERIE5 LECTIONUH. Vir Doctissimus N. Meursinoe exponet Electro^therapeiam in poUcUmco die lovis, hora III. Vir DoctissimuB P. F. I. tsr Matsn JUorbos laryngia in poUcUmco de- monstrabit die Martis et Satumi, hora IV. Vir Doctissimus A. A. G. Gutb Morboe aurium in poUcUmco demonstrabit die Mercurii et Satumi» hora X. Horis auditoribus oommodis lectiones privatas de hisce argumentis habere viri doctissimi parati sunt. Digitized by Google NUMERUS STUDIOSORUM IN ILLIiSTRl ATHENAEOAHSTELODAIIENSl CONM^^^ DIE XXXI DECEMBRIS CIOIOCCCLXVIII. In Facultate Theologioa 56. u u lurisprudentiae 31. w // literarum 17. » if Medicinae 153. » if Philosopbiae 6. 263. 43 Digitized by Google Digitized by Google INWUDING8REDE OTES DB OPVOLGENDE filGTINGEN BIJ DE BEOEPENING DBR HEELKUNDE, TBR AANTAAEDING VAN HBT HOOGLEBRAABSAMBT IN DB HBELKUNBB AAN HBT ATHENABUM ILLUSTRB TE AM8TBRDAM, DEN lUden PBBKUABIJ 1868 GBHOUDBM ]>. J. W. R. TILANUS. 43« Digitized by Google Digitized by Google EDSL-ACHT9ASE HBBBBK, B0BGBMBE8TBB, WBIHOirDBBS BK BAJkDSUnBN OEZBB BTADI AANSIffiiLUKB HEBSBN, OUBATOBBN VAN BBT ATHBNABUlf ILLUaTBEl WBLBDtlL-QBSTSENOB HBBB» SBCBBTABIS VAN CUBATOiBENl WBLBI^UiOOGGBLBBBDB UBBBBN, UOOGIAEBAJIBN IN BB VBB8CBILLBNDB BACULTEUBN AAK H£T ATHENABUM, HOOG» GEAOHTE AMBTGENOOTENl WELEDEL-ZEBBGELEEBDE HEEBEN LECTOBBN BU DB NATUUB- KUNDIGE EN GENEESKUNDIGE FACULTBITENI LEEBABEN DEB 60DSDIENST. WELEEBWAABDE HEEBENI BEDIENAABS DES BEGTS, WBLEDEL-GE8TBENGE HEEBENI DOCTOBEN IN DE VEBSCUILLENDE WBTENSCHAPPEN, WELEDEL- ZEEBGELEBBDE HEEBENl GBNEES- EN HEELKUNDIGEN , WELBDEL-ZEEBEBVABEN HBEBEN I STUDENTEN VAN HET ATHBNAEUM, WELEDELE HEEBENl GU ALLEN VEBDEB, DIE DEZE PLEGTIGHEID MBT UWE TEGBN- WOOBDIGHEID VEBEEBT, ZEEB GEWBNSCHTE TOEHOOBDEBSI Het is eene goede, al is bet eene oude, gewooote, dat ae& heD, die. «Is leeraar ia eeiugen tak \m Hooger Ooderwijs optrsdm, de,geiegeQbeiiil gjMohankBn wordt openlijk bnoBe debkbeeldeD mede te deeleD over luauie wetenschap en over de wijze boe zij onderrigt zullen geimi. Het gieft hun aanldding een blik op die wetenachap te Blaan, ntMr het verband fflet andere te eoeken en den invk)ed ns te gaan, die de eene oi andere snsterwetenscbsp op dat gededite, dat hun ter behandeling g^ven is, uitgeoefend be^ of moet uitoefenra. Reeda ineermalen is dan ook bij gel^enbeden als deae zoodtmig ond^r- werp gekossen ea bi^ die i^nlijke getoigenissen van HooglemieD omtiient Digitized by Google 842 . J. W, R. mANUS hanne wetenschap, zooals zij die althans bij het begin van hunnen akade- mischen loopbaan opvatten» dikwerf het oog op die zuBterwetenschappen geslagen — en bet naaste of meer verwijderde nut van de beoefening en toepassing van een of ander gedeelte » vooral van een dat op aoodanig tijd- stip in ontluikende bloei stond, aangetoond en aangepreaen. Zoo demonstreerde voor 20 jaren een geacht ambtgenoot, toen de over- toiging veld won, dat de beoefening der natuurkundige wetenschappen voortdurend voor geneeskundigen van belang was, dat de geneeskunde eene zelfstandige natuurwetenscfaap was; zoo werd m^ kort geleden de anatomie en physiologie als grondslag voor de praktische geneeskonde aangeprezen, maar ook 4/gewezen; wat vroeger de ziektekundige ontleed- kunde als lichtbaak voor de chirurgie aangeduid , toen de eerste zich statig als eene afzonderlijke wetenschap begon te ontwikkelen; — verder, talrijke malen de anatomie als dextra van de chirurgie genoemd en geroemd, terwijt niet minder vaak op het onafscheidelijk' verband van genees* en heelkunde het oog werd geslagen. Men kan echter verder gaan en niet alleen vragen welke zusterweten- schap moet de mijne thans helpen, maar ook onder welke invloeden heeffc ze gedurende den loop der tijden gestaanP Dat de eigenlijke geneeskunst voordurend onder den invloed van eeiii- gen anderen tak van wetenschap geweest is , bij afwisseling ondw dien van dezen of genen» leert reeds een oppervlakkige blik op de geschiedenis > zoodat als gevolg daarvan verschillende rigtingen in de geneeskunst elkan- der opgevolgd hebben, eene empiriscbe, anatomische, chemische» vitaiisti- sche, mechanische» physiologische en welke al niet. Vandaar dan ook dat de geschiedenis der Geneeskunst zich in zoo vele tijdvakken kan laten verdeelen als er rigtingen geweest zijn» die bij hare beoefening de boven- hand gehad hebben. Bleef de Heelkunde vrij van die rigtingen en stelsels? Kon deze zich onafhankelijk daarvan geleidelijk, alleen op ondervinding en rede steunende, ontwikkelen, en zoo komen tot den trap» waarop ze thans staatP — Die de naauwe betrekking kent tusschen Genees- en Heelknnst zal de stelling niet gaarne verdedigen, dat deze laatste zich op zoodanig independent standpunt heeft kunnen handhaven. Maar toch mera ik dat Digitized by Google REDEVOERING. 848 de Chirargie in bet algemeen van veel eenzijdig streven vrij is gebleven, dat hare ontwikkeling even als de invloed der zusterwetenschappen eenig- zins anders dan bij de Geneeskunst geweest is, dat hare geschiedenis zich in andere meer eenvoadige tijdvakken kan laten verdeelen. Vergunt mij dat ik in dit plegtig uur, waarin ik ter aanvaarding van het Hoogleeraarsambt in de Chiruigie tot U, tot een gemengd gehoor het woord mag voeren , in het algemeen wer de opvolgende rigtingen bij de heoefening der Heelkunde^ niet het minst in ons vaderland, spreek, om zoo te komen tot die , welke thans als de beste mag gekozen worden. Schenkt daarbij den als orator niet geoefenden spreker eenige oogen- blikken uwe welwillende aandachtl De rigtingen die ik op het oog heb , zijn vier in getal ; ik zie , bedrieg ik mij niet^ in den loop der tijden de eerete^ de empiriecAe, in het tijd- vak der oude geschiedenis en der middeleeuwen, de tweede, de anaiomi- sche^ van de 16^« tot de 18*« eeuw, de derde, de klinieche; in het laatst der vorige en in deze eeuw, terwijl ik Aq physiologische de vierde, die van den huidigen dag noem. Dat die eerate, de empirieche, dat is de op ruwe of zuivere ondervinding steunende rigting, lang, zeer lang heeft geduurd, behoeft wel niet met vele woorden aangetoond te worden. Eenvoudig doch klaar ontwikkelt zich de kennis der tastbare en zigtbare heelkundige gebreken; ze worden allengs tot ziektevormen gebragt. De schriften der Hippocratici bevatten reeds veel, dat zuiver en goed is waar- genomen. Cekus vergadert de oude en voegt er nieuwe feiten bij. Latere oorspronkelijke schrijvers als Antyllus, Paulus van Aegina, Abulcasis ver- zamelen wederom het bekende, breiden het uit met hetgeen zij gezien en geleerd hadden; Lanfranc en later Guy de Chauliac doen hetzelfde. Moest door Guy van zijne onmiddelijke voorgangers gezegd word^n, unus non diait nisi alter, van anderen voor hem leert men weinig meer dan wat ze Digitized by Google 844 J. W. K. TILA!VUS aalf gedaan en geiien hftddea, zoodat ia verscfailleiide tijdTakfcen geen Toornitgang in de litoi^aiir te bespeuren is. Veien tock droegm geene genoegzanie kennis iran het^een yroeger, aom eeawen te voren, gezegd was, zoodat de onderdeelen dikwerf ssonder merkbare verbetering tetkene (^ niattw bearbeid werden. Bleven de geschriften gedarende dien tijd min of meer vrij van de toen- -malige syBtemen en ideen van Galenos, van de Arabisten en anderen, ket was omdat het onderwefrp er zich minder toe leende, maar voorai ook omdat tegen de 10^« eeuw de chirargie van de overige geneedconst werd afgeadlieiden. Die scheiding, welligt voordeelig voor de rigtige bebandeliDg der liiders , was toch noodlottig voor de ontwikkeling der konst , zoodat vao vele der heelkundige schrijvers van dien tijd kan gezegd worden, dat hun ' de noodige kennis outbrak om het goede van het kwade uit die systemen te ziften, veel meer dan dat ze het ongenoegzame of verkeerde daarvan voor htmne kunfift doorgrondden. Ambroise Pisr^ dmt, dunkt tmj, en wel op eervolle wijee dit tijdvak; hoewei hij niet gebeel vreemdeUng meer in anatoioie » srifs eenigzins ana- toom was, ontwikkelden zich toeh zijne vde nieuwe en gezonde denkbeeN den omtrent cfairurgie aHeen ap empirische of toevaSMge wijze. VooroordeeleB worden door hem weggeruimd, het vergif bij geschoteft woodm ootkend, cauteria en kokende olie bij wonden verbannen, de ligatuur der arterieu gewaardeerd, alle zoovele voorbeelden van zuivere en rationele empirie, aoodat wij in ^re den tjpe konnen zien van den ttran die zonder voofbe- reidende stodien atteen doer ondervinding, manr aiet een faelderen Mik, zich zelven vormt en de kunst die hij uitoefent, loutoH. Al spoedig dus kofn ik aan het tweeSe, het cm^ekmtmhe tythak. Reeds ten tijde van Far^ iaVesalins aanliet werk, zijne ItriiMnsche tijdgenooten en amdere vdgen hm na en tegen faet €»nde der M* «euw h de aoato^ misirfie kemns van faet mmiecfaelijk ligcbaam met groete ^hreden voorait- gegaan. De trjd is g^Nnnen tom meer BMuwkeurige ^ diepere «tadien, Harvey observeert en eispertmente^t, de weg voor fijnei^ aBatomisGbe <m^ Digitized by Google REDEYOERING. 845 denoekingeD is gebaand; — de vroeger als in het geheim gekweekte we- tenschap wordt officieel beoefend en onderwessen, theatra anatomica verrij* zen, — de anatoom wordt de leider bij onderwijs en bij wetenschappelijke onderzoekingen. Welke was de invloed dier verbeterde kennis van anatomie op de chi- rurgie? AanvankeKjk waarlijk niet groot, de 17^ eeuw geeft soo groote blijken van vooroitgang niet. Was het, zoo als wel gezegd is, omdat de nieuwe rigting zich het eerst tot de ziektekunde in het algemeen wendde, omdat men zich te veel met chemiatrie, met jatromechanisme en hippocra- tisme bezig hieldP Ik meen dat het aan de nog gebrekkige vorming en ontwikkeling der chirurgen te wijten is dat deze er lang buiten bleven» dat de stand der chirurgen zich te veel zelfstandig tegenover die der ge- neesheeren, zoowel in Frankrijk als elders, trachtte te handhaven» zoodat^ niet voor in de 18^^ eeuw, die invloed zich in de geschriften der heelkun- digen laat gevoelen, madr nu ook zoo dat de anatomen eigenlijk de toon- gevers in de chirurgie werden. Verschoont mijne vaderlandsUefde , wanneer ik dit laatste meer bijzonder uit de geschiedenis van onze HoUandsche heelkunst tracht aan te toonen. Het was aan den in onze vaderlandsche geschiedenis overigens niet lof- feUjk vermelden Koning van Spanje, PhUips den tweeden, gegeven voor onze heelkundigen de baan tot anatomische onderzoekingen te openen. In het jaar 1666 werd het bekende, nog oorspronkelijk in het Archief dezer stad voorhanden octrooi gegeven, waarbij aan de Amsterdamsche chirurgen toegestaan werd, jaarUjks een dood ligchaam van een geexecuteerden ter anatomisatie te gebruiken ^). Uit de praemissen der ordonnantie bUjkt dat zulks op advies van zijne Ueve beminde Burgermeesteren en Schepenen van Amsterdam geschied is. Toonden Burgemeesteren reeds hierdoor hunne overtuiging dat Amsterdam voor moest gaan in het verschaffen van goed onderrigt aan genees- en heel- kundigen, stichtten ze daardoor de eerste geneeskundige school in ons land, later toonden eenige hunner opvolgers zulks in nog hoogere mate, door zelf de hand aan 't roer te slaan en zelf als leeraren in ontleedkunst op te treden. De eerste offideele docenten in de anatomie *) tooh waren eenige uwer 44 Digitized by Google 846 J. W. R. mANUS vddTgM^ii, MijnhMr ik BurgeiMmter, bel waitm Maartea JmasaMni Kddter, SebadtmMi figborts «i bler Nicaltaft Tuip ! U titti de te6fte& d^r bmde eerslei weiAig meer bekeod, dan d»t se miet graagte door de chirurgen werden bijgewoond, weet men vao dn derdeB deeent Dr. FmUfyn, lijfarts vn» Priufe Mourit», dedito dat hij lesMi ever (Aifk^i^e ian die dver emtleedkunst toegde^), hm opvokgeit Tulp is veeU ^jdig bekend geblevtn. HM)bea tocfa sijiie dikwijld herdrukte Obierptdio* nm ikedicM hem in de wetemfbappelijke werekl als miauwkettiig en yw* Ueht dbsertator doen kennen , vdor tret «flgeieieen h&efi de berwoide aMlo- misc^ie les van Rembrsiidt ^h dooent iYi anatomte Tidp in iller gi^eugenis gegrifk. 