title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden | Rijksuniversiteit te Utrecht | Rijksuniversiteit te Groningen | Amsterdam (Netherlands) Athenaeum | Deventer (Netherlands) Athenaeum | Athenaeum te Franeker (Netherlands) | Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: ■• Bestaat tusschen alle wetenschappen een onmiskenbaar verband, — het duidelijkst springt de innige zamenhang in het oog, wanneer wij op dc onderscheidene natuurkundige wetenschappen onzen blik vestigen. Hier is geen ware vooruitgang in eene van deze dcnkbaar , die niet op allen in nieerdcre of mindere mate rijnen invloed openbaart. Nu eens doet eene ontdekking op het eene of andere punt over een schijnbaar verafgelegen 30 234 J. H. JANSEN onmiddellijk een helder licht opgaan, — dan eena vloeijen hieruit bijzon- dere wijzen en hulpmiddelen van onderzoek voort , dic eldcrs de beste vruchten beloven. Kan het dan bevreemden, dat vooral de gcschiodenis der onderscheidene natuurkundige wetenschappon schicr overal is zamen- geweven, dat nieuwe tijdpcrkcn in deze wetenschap geboren worden uit ontdekkingen in gene? Ik sprcek hier niet van natuurkundige wetenschappen in den engeren zin waarin men ze, mijns inzicns ten onrcgte, soms wil begrijpen. — De natuurkundigo wctcnschappcn omvatten nict enkel de doodc natuur, zij strckken zich evcnzeer ovcr de lcvcnde, over het geheele gebied dcr ge- neeskundigc wetcnschappen uit, die niet anders dan als een deel van gene tc bcschouwen zijn. Bij dcn aanvang onzer kennis waren zij allcn een. Nict de ovcrtuiging , dat zij niet deelen waren van hetzelfde groote gebouw , maar de behoefte, om ze bij harc uitbreiding en stccds tocnemcndcn rijk- dom tc splitsen, deed ze in grootere en klcinere afdeelingen versplitteren, die wel is waar elk haren zelfstandigcn loop en ontwikkeling verkregcn, maar welker beweging en voortgang , als die der planeten van hetzelfde stclscl, door al de overigen bepaald wcrd. Vragcn wij, waardoor in onzen tijd de geneeskundige wetenschappen zich kenmerken, dan is het antwoord gerecd: overal heeft dc physiologie, die zelve uit zoo vele bronnen putte, haren invloed doen geldcn. Zij heeft haar rijk uitgebreid en andcrc takken van wetenschap als vcrzwolgen. Wic thans van physiologie spreckt, kan zijncn blik niet bepalen binnen de pcrken dcr gezondheid, die nog nimmer iemand heeft aangowezcn, noch aanwijzen zal , omdat zij niet bestaan. Het leven in al zijne wijzigingen , dic wij als betrekkelijke begrippen onderscheiden , ia het veld , waarop zij zich bcweegt. — TenvJJI mcn tot voor weinige jaren van eene physiologische ziektekunde sprak, drukt thans ziektekundigc physiologie allccn cen logisch bcgrip uit. Zoo ruim willen wij hct woord physiologie hebben opgevat, wanneer wij zullen trachten U in eenige trekkcn den inv/oed dier iceteitsciap op de heel- kunde tc schetacn. Wilde ik U aantoonen, hoe dc keimis der hoelkundige ziekten door de ontwikkeling der physiologie gelouterd en uitgebreid werd , lnijne taak warc REDEVOERING. 235 te ruim en onbepaald. Immers, die kennis zelve is niots anders dan eene physiologie der gewijzigde levensverrigtingen , en ik zou het gehecle heir der ziekten te doorloopen hebben, om U telkens aan te toonen, dat phy- siologie de grondslag , het wezen dier kennis is. — Onafzienbaar zou mijne taak zijn , zoo ik U daarcnboven wilde doen zien , hoe langs dezen weg de behandeling dcr heelkundigc ziekten vaak middelUjk door de physiologie bepaald werd. Ik wenschte U allecn in cnkele sprekende voorbeelden den onmiddelUjken invloed dcr physiologic op de heelkundige praktijk te schctsen, hetzij zij ons de middelen tot het stellen eener diagnosis aan de hand geeft, hetzij zij ons den weg aanwijst , die tot cene rationele behandeling moet worden ingeslngen, hctzij zij ons de voldoening geeft eener grondige verklaring van hetgeen de praktijk reeds als nuttig had leeren kennen. Waar de gelcgenheid zich daartoe aanbiedt, zal ik tevens op de dwalingen trachten opmerkzaam te maken , waartoe gemis aan grondige physiologische kennis aanleiding geeft. Verleent mij hierbij uwe welwillende, en vooral toegc- vende aandacht. Hoe voUediger onzc physiologische kcnnis van eenig orgaan of stelsel is, des to vruchtbaarder is het ondorzoek dcr verschijnselen , die uit de stoornis in zijne verrigtingen voortvlooijen voor de herkenning, des te invloedrijker in het algemeen is deze kennis zoowel op thoorie als op praktijk. Hier- van, eoowel als van het tegenovergestelde , treffen wij op het gcbied der heelkunde nergens een duidelijker en in het oog vallender bewijs aan, dan wannccr wij oog- en oorziekten onderling vergelijken. Hct gchoorwerktuig , hoe zamengesteld ook, is ontleedkundig evcn goed gekend als hct zintuig van het gezigt, doch onze physiologische kennis van hct gehoor is hoogst onvolledig ; het verband tusschen de ontleedkundige gosteldheid en de ver- rigting is slechts zeer oppervlakkig aangetoond. Van eenen invloed op oorheelkunde kan dtts nagenoeg geene sprake zijn; en in overeenstemming hiermede is ook de oorheelkunde op eenen zeer lagen trap van ontwikkeling. Wij kennen vele afwijkingen in dc verrigting van het gehoor, doch waar de oorzoak hiervan niet klaarbUjkeUjk in de voor regtstrecksch onderzoek 30« 236 J. H. JANSEN toegankelijke buis van Eustachius of in den uitwendigen gehoorweg gelegen is, is de ware grond dezer afwijkingcn ten eenenmale onbekend; de be- handeling der oorziekten is dan ook grootendcels bloot impirisch en biedt nog stceds der kwakzalverij een ruim veld aan. Gehcel anders is het nict de phyBiologie van het zintuig des gezigts. Deze, die meer dan eenige andere wetenschap van het leven uit dc physica puttcn kon, hceft zulk eene ontwikkeling bereikt, als waarin geen ander gedcclte van de leer der venigtingen zich mag vcrheugen. En dit hooge standpunt der physiologic van hct zintuig des gezigts is niet zonder invloed geblevcn op do heelkundc : het heeft voor haar rijke vruchten gcdragen. Wel hccft ongetwijfeld de eigenaardige gesteldheid van het oog, de door- schijnendheid der brekcnde middcnstoffen , waardoor het binncnste van dit orgaan voor rcgtstreeksch onderzoek door middel van het gezigt toegankelijk is, eenen grooten invlocd gehad op do juistc herkenning van vele oogge- breken , doch dat wij de vcrschijnselen en de stoornissen in het zien in de mocstc gevallen behoortijk kunnen verklaren en in verband brengen met de daaraan ten grond tiggendo afwijkingen , zijn wij alleen aan de zoo vol- komenc kcnnis der physiologie van het zintuig des gezigts vcrschuldigd. Er is dan ook bijna gccn cnkel belangrijk punt in de physiologie van het cog te noemen , hctwclk niet op deze of geno wijzc van invloed op de oogheelkunde gewecst is. In vele opzigten toch is deze physiologische kennis bijna van dagelijkschc tocpassing bij de bchandeting van mcnig- vuldige, in zoo tatiijke wijzigingen en verscheidenheden zich voordoende ooggebreken, hetzij wij daarin de middclen moctcn zoeken tot hunne her- kenning cn onderscheiding , hetzij zij ons den weg aanwijst in de keuze der middclcn , die tot herstelling of vcrbctcring Iciden kunnen. Talrijke voorbeelden zoudcn kunncn worden aangevoerd, om dien vrucht- barcn invloed der physiologie op de oogheclkunde te staven ; doch het zij genocg , U slechts cnkele der meest in het oog springeude voor den geest tc brcngen. In de cerate plaats wil ik U herinneren aan de toepassing der wetten van tcrugkaatsing van het iicht door gladde, ook doorschijnende opper- vlakten, zoo als wij dio ook in het oog door het bolle doorschijnende hoornvties, door de bolle voorste vlakte en in zckeren zin holle achtervlaktc uigitizea oy REDEVOERING. 231 vau hct beursje der lens vertcgcnwoordigd zicn , op het zintuig van het gezigt. Hierop immers is de proef van Pgrkinje en Sanson gegrond, waarin wij zulk een heerlijk middcl bezitten , om eene dikwijls langs eenen anderen weg niet te onderkennen katarakt en graauwe staar of eenige an- dere achter het lensstelsel aanwezige verduistering , die het duidelijk zien belet, van elkander te onderscheidcn. De tocpassing van dioptrische wetten , op het als optisch werktuig erkend menschelijk oog, gecft niet allccu eene voldoende verkJaring van de toe- standen, die men als bijziendheid en vcrzicndhcid onderscheidt; zij wijst ons tevcns hct middel aan , om dit gcbrck zoo veel mogehjk tc verhelpen. Het gebruik van doehuatig gekozene glazcn , dic hct te sterk of tc wcinig brckend vermogen van de doorschijnende middenstoffen van het oog te gemocd komcn, zal immers voldoendc ziju, om dcn bijziendc van ineer verwijderde, den verziendo van in zijne onniiddclbjkc nabijhcid zich be- vindendc voorwerpen een scherp en duidclijk becld op het uetvlies te docn verkrijgen. En allcen eene thcorctischc dwaling, omtrent de warc oorzaak dezer beide toestanden van het zintuig des gezigts, kon tot hct dcukbeeld aanleiding gevcn, om elke bijziendheid en verziendheid door spicrdoorsnij- ding te genezen, hetzij van twee, hetzij van alle rcgle spieren, hctzij dcr bovenstc , hctzij der onderste schuinsche spicr cnz. , al naarmate men in de werking van deze of gene spicren op den oogbol de oorzaak der bijziend- heid of verziendheid meende te moetcu zoekcn. Inzonderheid wil ik U wijzen op het hooge gewigt dcr langcn tijd mis- kende en ook thans door velen nict gcnocg gcwaardeerde entoptische ge- zigtsvcrschijnsclen voor de herkenning der oogziekten; zij leveren cen sprekend bewijs voor het belang der physiologische gezigtskunde voor de ooghcclkunde. — Door een hoogst eenvoudig middel, gegrond op de kcnnis, dat bij nagenoeg evenwijdig in het oog invallcndc Uchtstralen van elk op of in het oog zich bevindend ondoorschijnend, of op eene andere wijze hct lichtbrekend punt eene meer of minder duidelijke, door het voorwerp zelf waarneembare schaduw op het netvlies wordt gcworpen, zijn wij in staat, hct bestaan van kleine ligchaampjes of verduisteringcn in de vochtcn van het oog, of in de lcns te ontdekken, tcrwijl de wijze van verplaatsing bij de bewegingen van het oog of liever de afstanden der dubbelbeelden, door 238 J. H. JANSE5 twee evenwijdigc lichtbundels te weeg gebragt, ons zekerheid geven omtrent hunne zitplaats. llieraan immers hebben wij het te danken, dat wij de zoogenaamde mouches volantes , die vroeger vrij algeraeen eu thans nog bij vele oogheelkundigen als hoogst belangrijke verschijnselen , ja als de voor- boden van graauwe of zwarto staar worden aangezicn, hebben leeren keu- ncn, als noch van het vaatvlies, noch van het netvlies, noch van do lens afhankelijke vcrschijnsclcn , maar aU in het glasvocht van nagenoeg elk gezond voorwerp zich bevindende ligchaampjes van verschillende gedaante, die bij sterkc ontwikkcling wel eenigermate hinderlijk, doch niet gevaarlijk zijn voor hct zintuig dcs gczigts. Door ditzelfde eenvoudige middel, hetwelk ons deze ligchaampjes in hefc glasvocht doet herkcnnen , zijn wij bovendicn in staat , hct ecrste begin ccncr vcrduistering vau de lens of haar beursje door den daarmcde oan- gedanen Ujder, ook wannecr zij hct gezigtsvcrmogcn nog weinig of zelfs in hct geheel niet stoort, subjccticf te doen waarnemen, hct onveranderd blijven of de verderc ontwikkcling dicr verduistering na te gaan, reeds dan, wanneer nog langs geenen anderen weg het bestaan daarvan is te ontdekken. Doch niet alleen physiologisch-physischc daadzaken, waarvan wij hier slechts enkele voorbeelden aanhaalden, ook zuiver physiologische feiten, betrekkelijk het zintuig des gezigts, zijn van invloed op de heelkunde. Immers, daar wij weten, dat de graad van stcrkte van hct op het net- vlies vallcnde licht de bewegingen van den rcgenboog regelt, dat ook het vermogen , om hct oog voor het duidelijk zien van nabijgclegene en ver- wijderde voorwerpen in te rigten , daarop invloed heeft, en dat eindclijk de bcwegingcn van den regenboog in beide oogen raet elkandcr in het naauw- ste verband staan , ligt de praktische regel als het ware voor de hand, om bij hct ondcrzoek naar de bewcgelijkheid van den regenboog van het eene oog het andere te sluitcn, den graad van het invallcnd licht bij af- wisseling te versterken of te verminderen , of het oog tevens bij afwisseling op nabijgelegene of verwijdcrde voorwerpen te laten rigten. Dit laatste vooral wordt al te dikwijls verzuimd. Hoe vcel zoudcn wij hier nog kunnen bijvoegen omtrent hetgeen de physiologie geleerd heeft aangaande de wetten dcr subjectieve gezigts- verschijnselen , waardoor wij worden in staat gesteld, alle pbantasmen van RfcDEVOERING. 239 objectievc gezigtsverschijnselen te onderscheiden ; doch hct hicr kortelijk aangevoerde zal voldocnde zijn , om den invloed der physiologie van het oog op de oogheelkunde buiten allen twijfel te stcllen. Maar ia het niet to vcrwonderen, dat juist daar, waar het hooge stand- punt der physiologie zulke rijke vruchten voor de heelkunde heeft gedragen, 3oo vcelvuldige grove dwalingen zijn aan te wijzen; dwalingen, dic des te meer in het oog springen, omdat vaak het bewijs daarvan met wiskundige zekerheid kan gcleverd wordcn. Allecn gcringschatting van physiologische feiten of gebrek aan voldoende physische en physiologische kennis — een gebrck, dat op eenige weinige loffclijke uitzonderingcn na bij de oogheel- kundigen vrij algemeen schijnt te zijn — kan hieraan ten grond iiggen. Zoo hooren wij Deconde sprekcn van ccue diplopie unioculaire retinienne en choroidienne , waarbij het dubbcl zien wocdt toegcschreven aan de aan- wezigheid van eene plooi in het uctvlies, tc weeg gebragt door bloeds- ophooping , ontaardingen of gezwcllcn achter hct nctvlics of door aandoening van het vaatvlics. Als of cene plooi in het scherm, op de plaats, waar men hct door eene lens daarop geworpenc beeld opvangt, het ontstaan van twec bceldcn op het scherm ten gevolge hebben zou. Voorzeker wel een bewijs van onvoldoende bekendheid met physiologisch-optische wetten. Evenzccr kan hct ook slechts daaraan worden toegeschreven , wanncer raen , zoo als door Wolfp, Cunier en Pbtb^qpin is verrigt, bij verduistering van het doorschijnendc hoomvlies aan eene zijdc de vorming eener kunst- matigc pupil tracht te vcrvangen door hct doorsnijden der oogspier aan dc tegenovergestelde zijde. Men had hierbij ten doel, het oog eenen meer doclmatigen stand te geven voor hct indringen van lichtstralen. Docli het ifi immers duidelijk, dat deze kunstbewerking nooit aan het voorgestelde doel kau bcantwcorden , en dus ook niet kan zijn aangewezen. Dc ver- duistering houdt hierbij dezelfde betrekking tot de gezigtsaa als voor de kunstbewerking ; bij het kunstmatig voortgebragt scheelzien zulien de voor- wcrpcn dus ook even ver van de rigting der gezigtsassen mocten verwijderd liggen om gezien te worden, als voor de spierdoorsnijding. Hoe dikwijls , eindelijk , gebeurt het niet , dat oogheelkundigen , bij het bestaan van sterk ontwikkelde mouches volantes, nog aan de oude dwaling daaromtrent geloof hechtende, eene krachtige, soms uitputtende behandeling 240 J. H. JANSEtf in het werk stellen, tcrwijl zij bekend met de middelen der diagnostiek, die physiologische kennis aan de hand geven, alle behandeling zouden laten varen cn bovcndien de lijdcrs van hunne ongegrondc vrecs voor op handen zijndc blindheid zouden kunnen bevrijden. Dc bckcnde Reveille Pabisb werd immers schier hct slagtoffer van zulk eene handelwijze. Dcze voorbeclden van dwalingen uit gebrck aan grondige physiologische kcnnis, vooral op het gcbicd dcr oogheelkunde , zouden nog met verschei- dene kunnen vermeerderd worden; doch ik zou daardoor tc ver van het doel mijner rede afwijken, hoe naauw het hieruit voortvloeijende bewijs dcr noodzakclijkhcid van physiologische kcnnis ook in verband moge staan met hct scbetsen van den invloed der physiologic op do heelkunde. Volgt mij mct uwo aandacht, wannecr ik dien invloed zal trachten aan te wijzen op een andcr gebicd der physiologie, in het mcchanismc der adcmhaling. In sommige handbocken der heclkundc vindt men bij de eenvoudige doordringende borstwonden als regel aangegeven, dat men den verwoiule na eene diepe inademing laat uitademen, waarop vervolgens dc wond naauwkcurig gesloten wordt. Als van zelvc rijst dc vraag bij ons op: VVaartoe eerst eene diepe inademing? Waartoe vervolgcns de uitadcming, alvorcns de sluiting bewcrkstclligd wordt? Wij onthouden ons van de nasporing of men bepaalde gronden mecnde te hcbben voor dit voorschrift, maar zullcn allecn dien praktischen regel aan onze kenuis nangaande het mcchanisme der ademhaling toctscn. De jongstc ondcrzoekingcn van Doxders , die het mechanisme dcr adcm- haling in het helderste licht hebben gesteld, lecren, dat de longen, uit hoofde harer veerkracht en zamentrekbaarheid , weerstand bieden aan de in haar bevatte lucht; dat de lucht, na volbragte uitademing, binnen en buiten de longcn in cvenwigt is, doch dat de drukking der lucht op de inwendige vlakte van den borstwand geringer is, dan op do uitwendige vlaktc , dewijl de Iongen door harcn weerstand voor een gedeelte deze druk- king dragen. Dit verschil in drnkking is gelijk aan de kracht, waarmedo de longcn in den vrijen toestand, derhalve bij doorboring van den borst- wnnd , de lucht zouden uitdrijvcn. Dcze weerstand der longen , die bij de inademing toeneemt, in dien graad, dat hij bij de diepst mogclijke inademing REDEVOERING. het vier dubbele van dien na de uitadcming kan bedragen, moet bij de inademing door de werking der inademingsspicren overwonnen worden. Bvenveel als hierbij de weeretand der longen toeneemt is dan ook de druk- king op de inwendige vlakte van den borstwand geringor. — Zoodra de zamengetrokken toestand der inademingsspieren , die met den weerstand der longen evenwigt maakt, ophoudt, verkrijgt de neiging tot inkrimping der longen de overhand en de uitademing grijpt plaats; inzonderheid , alhoewel niet enkel, door de veerkracht en zamentrekbaarheid der longen, en hierbij keert tevens het verschil in drukking van de buiten- en binnenvlakte van den borstwand weder tot dat van het oogenblik van rust terug. Wat zal nu , op grond van het hier kortelijk omtrent het mechanisme der ademhaling herinnerde, bij eene eonvoudige doordringende borstwond plaats grijpen en in hoeverre zijn de daarbij aangegevene praktischo regclcn als doelmatig te beschouwen? Is de vorm , de rigting en do uitgestrektheid der wond zoodanig , dat zij eene werkelijke vrije gemeenschap met de borstvliesholte daarstelt, dan wordt onmiddellijk het verschil in drukking op de binncnvlakte en buiten- vlakte van den borstwond opgehoven, en met eene kracht, die dit verschil in drukking bepaalt en die gelijkstaat aan de kracht, waarmedc de veer- krachtige en zamentrekbare longen aan de binnen dezelve bcvatte lucht wecrstand bieden, zai de lucht uit de iongen worden uitgedrevcn: de long zal zamenkrimpen , terwijl de daardoor ontstane ruimte en de borstvlies- holte zal worden aangevuld door dc iucht, welko door de wond naar bin- nen dringt, wanneer namelijk het een zoowel als het ander niet belet wordt door op het punt der verwonding aanwezige vergroeijingen tusschen de uppervlakte der long en den borstwand. — Wat zal nu het gevolg zijn eener diepe inademing? Bij de krachtigste werking der inademingsspicren zal nu immera de lucht niet weder in de long kunnon dringen, waar zij oenpn aanmerkclijken weeratand te overwinnen heeft; zij zal dus in den Kumengetrokken toestand der long geene verandering te weeg brengen, maar do hoeveelheid lucht in de borstvliesholte zal aanmerkelijk toenemen en de diepe inademing zal derhalve klaarbbjkelijk eenvoudig overbodig en nutteloos zijn, wanneer deze meerdere hoeveelheid lucht bij de daarop volgende uitadeining weder gemakkelijk kan ontwijken; doch zij zal bcpaald 31 242 J. H. JANSE.N nadeelig zijn, wanneer de rigting of de grootte en gcdaante der wond zoodanig is, dat de lucht wcl gemakkclijk van buiten naar binnen kan dringen bij do inademing, maar bij de uitademing niet weder kan uit- treden : zij zal onder dczc omstandighcden de reeds zamengetrokkcn long bovendien bij de uitademing nog zamendrukken. Eene diepe inademing kan dus bij ecno doordringendo borstwond ondcr gunstigo omstandigheden onschuldig, niramcr voordcelig zijn. Andcrs is het met dc uitademing. Deze onmiddclltjk voor do sluiting der wond met alle kracht tc laten verrigten, kan voordeelig zijn, wanneer namelijk dc, bij do onvermijdclijk na de vcrwonding plaats gehad hebbende inadcmingen, in de borstvliesholte gedrongene grootere hoeveelheid lucht langs het wondkanaal kan ontwijken; de in de borstvUesholto noodwendig terugblijvcnde lucht kan dan tot dc kleinst mogelijke hoeveelheid worden terug gebragt, cn bij de nu onmiddcllijk bewerkstelligdo sluiting daarop onvcranderd bhjven. Wordt dcze uittreding der lucht, en dcrhalve hct terugbrengen tot de kleinst mogehjke hoeveelheid door de rigting of de gedaante der wond beiet , dan is de uitademing voor de sluiting der wond nutteloos, doch zij kan nimmer nadeehg werken, zoo als met eene diepe inademing het geval zijn kan. Uit dczo tocpassing van het mechanisme der ademhaUng volgt derhalve , dat het eerste gedeelte van den boven aangevoerden praktischen regel ver- werpelijk is cn in strijd met onze kennis aangaande dit mechanisme; dat daarentegen het laatste gcdccltc werkehjk nuttig zijn kan en op physiolo- gische grondcn steunt. Wij zoudcn op gclijke wijzc dc voorschriften bij de kunstbewerking tot ontlasting van in de borstholte opgehoopte vloeistoffen aan het daarbij insgclijks van het hoogste behuig zijnde mechanismc der ademhaUng kunnen toetsen , en ook hier zouden wij ruimo gelegcnheid hebben , om den invloed van physiologische kennis op de heelkimde te staven; doch ik zai niet bchocven te herinneren, dat hicrbij te vele mogehjk bcstaande omstandig- heden, — dio juist dikwijls, eene ondoelmatige handelwijze onschadeUjk makende, tot eene vcrkecrde gevolgtrekking aanieiding geven, — zouden moeten in rekening worden gebragt, dan dat wij dit, zonder te wijdloopig te worden, in eene algemeene beschouwing zouden kunnen opnemen. REDEVOERING. 243 Het hier in verband met boretwonden behandelde mechanisme der adem- haling heeft, gelijk bekend is, eenen belangrijkcn invloed op den bloeds- omloop , — een invloed , die ook voor de heelkunde van zeer groot gewigt is. — Evenzeer toch als de inwendige oppervlnkte van den borstwand, staan ook het hart eo de groote vaten in de borstholte, vooral bij de inademing, onder eene veel gcringere drukking, dan de overige vaten van hct ligchaam ; het bloed wordt hierdoor in de aderen onophoudeUjk naar de borstholte opgezogen , mot eene kracht , die aan dit verschii in drukking beantwoordt, en die derhalve het sterkst is bij de inademing. Dit door talrijke proeven bevestigde phvsiologisehe feit geeft eene voldoende ver- klaring van hot zoo noodlottige verschijnsel , dat cnkele malen werd waar- gcnomen bij heelkundige kunstbewerkingen aan den hals of digt bij de borstkas, die met doorklieving of insnijding van grootere aderlijke vaten gepaard gaan: ik bedoel de intreding van lucht in de aderen. Wel hebben de proevcn van HsRTwicn, Axtjssat en Magzndie bewezen, dat de lucht bij enkele doorsnijding of insnijding der aderen aan den hals niet in de aderen treedt, daar de aderwanden onmiddellijk zamenvallen, of het bloed vooi tdurend uit het boven de insnijding gelegene gedeelte der ader blijft aanstroomen, en dat deze intreding alleen plaats heeft, wanneer in de gewonde ader eene buis gebragt of haar wand op eene andere wijze open- gehouden wordt; doch eene met de laatstgenoemden overeenkomstige om- standigbeid is juist bij bloedige kunstbewerkingon aan den hals of nabij de borstkas dikwijls aanwezig. Dikwijls toch worden de wanden der aderen ziekelijk verdikt of met de omringende deelen vergroeid aangetrofFen , zoo- dat zij na de doorsnijding als slagaderen blijven openstaan, of het weg- nemen van een gezwel maakt eene trekking noodzakehjk, waardoor de iugesnedene of doorgesnedene , overigeua zelfis gezonde ader eenen tijd lang opengehouden en dns het indringen der lucht gemakkeujker gemaakt wordt. In deze sselfde daadzaak nu, in de kennis aan het verband tusschen mechanisme der ademhaling en tusschen bloedsomloop , dat ons de ver- klaring van een meestal doodebjk toeval aan de hand geeft, is tevens het middel aangewezcn , waardoor deze intreding van lucht in de adoren kan verhoed worden. Eene zoo oppervlakkig en zoo langzaam mogehjke in- ademing gedurendo de kunstbewerking, en terwijl de ingesnedene of door- 31* 244 J. H. JANSEN kliefde aderen vrij liggen en nog niet gesloten zijn, zal immere het verechil in drukking cn derhalve dc kracht, waarmede het bloed, en in de door- gesnedene aderen de lucht, naar de boretkas geperst wordt, zoo gering mogclijk makcn. En het gctuigt voorzekcr meer van eene juiste waardering der pbysiologische feiten, wanneer wij Bbansbt Coopbb den raad hooren geven , om do uitzctting der borstkas door een stcvig aangelegd verband zooveel mogelijk te beperken, alvorens tot eene bloedige kunslbewerking in de nabijhcid van dc borstholte over te gaan, dan wanneer wij een' anderen , overigens geachten heelkundige , als het ware gedachteloos , hooren zeggen , dat mcn , ingcval bij hct wegnemen van eene vergroote en verharde schildklier de uitgezette aderen veel bloed geven, den hjder slechts eenige malen diep moet laten inademen. Alleen onbekendheid met sedert lang bevestigde daadzaken of geringschatting van physiologischc kennis in het algcraeen kan tot zulk eene dwaling aanleiding geven: eene dwaling, die des te verderfelijker is, dewijl het leven van een* lijder daarmede op het spel gezet wordt. Vonden wij in het mechanisme der ademhaiing en in dat van den daar- mede in het naauwste vcrband staanden bloedsomloop , twee verrigtingen, dic in de meeste opzigten tot de best gekende kunncn gerekend worden, gelegenheid, om den invloed van de physiologie op de heelkunde aan te wijzen, ook op een andcr gebied, waar nog zoo vele vragcn der weten- schap onbeantwoord zijn gebleven, — op het gebied der zenuwphysiologie , trcflcn wij voldoende bcwezene feiten aan, dic voor de heelkunde van het hoogste gewigt moeten worden geacht. — Of heeft niet de belangrijke ontdekking van Bell ook voor de heelkunde vruchten gedragen? Heeft ook niot de heelkundigo het hoogste belang bij hetgeen latere nasporingen omtrent reflexic, irradiatie en sympathische zenuwwerking geleerd hebben? De onderscheiding immers van gcvoels- en bcwegingszenuwen heeft den heelkundige het nuttelcoze en ondoelmatige doen inzien van de vroeger bij aangczigtspijn gcbruikelijke doorsnijding der aangezigtszenuw ; want hij heeft dezo leeren kennen als eene zenuw, die geen gevocl, maar alleen boweging bemiddelt Do konnis, dat de zenuwmiddelpunten dc hoofdbron der zenuwwerking zijn , dat de opwekking tot willekeurige beweging van hier uitgaat en door uigiiize d by Google REDEVOERING. 245 middcl der beweegxenuwen van hier naar den omtrek , naar de spieren wordt overgebragt, gaf hem de zekerheid, dat bij de spierverlamming de oorzaak der opgehevene spierwerking meestal in de zenuwmiddelpunten of op den weg der geleiding gezeteld is, on deed hem in dergclijkc gevailen afzien van de bloote aanwending van plaatselijke middelen op de verlamde deelen, in de overtuiging, dat deze, onder bepaalde omstandigheden , wel mede van nut kunnen zijn , maar dat zij de oorzaak der aandoening niet kunnen ophefTen, die zich wcl uit in de spieren, waarin de zcnuw zich verspreidt , doch die niet in de werkelooze spieren zelven hare zitplaats heeft. De bekende gevoels- en bewegings-eigenschappen der zenuwen, en de kennis aan de oentripetale werking der gevoelazenuwen zal den heelkundige bij het verrigten van kunstbewerkingen bedacht doen zijn, om de pijnen zoo gering mogelijk te maken, als de omstandigheden zulks slechts veroor- ioven. Het zal hem, om slechts een voorbeeld te noemen, niet onverschillig toeschijnen , wanneer hij , ter opheffing eener langs eenen anderen weg niet te bedwingen pijnlijke aandoening, de gevoelszenuw van eenig deel door- kliefd heeft, of hij de afsnijding van een klein gedeelte, ten einde de weder- aaneengroeijing te beletten, aan het nog met de zenuwmiddelpunten zamen- hangende of aan het naar den omtrek gekeerde gedeelte der zenuw verrigt. De kennis aan het verband tuaschen gevoels- en bewegingazenuwen, aan de wederkeerige werking, die zij op elkander uitoefenen, leerde hem, dat de krampachtige zamentrekking eener spier niet enkel hare oorzaak hcbben kan in de zenuwmiddelpunten , vanwaar de werking der bewegingszenuwen uitgaat , maar dat zij evenzeer eene van plaatselijke aandoeningen uitgaande reflexie zijn kan, en de juiste onderscheiding hiervan zal immers op zijne handclingen niet zonder invloed blijven. Iliermede worden wij als van zelven geleid op een ander gebied der physiologic, hetwelk met de zehuwleer zoo vele punten van aanraking heeft, dat het daarvan zelfs moeijelijk overai kan gescheiden worden: wij konden alreeds niet van zenuwwerking spreken zonder de spieren te noemen. En ook hetgeen van de physiologische eigenschappen en de werking dezer organen bekend is, is niet zonder invloed gebleven, hetzij op de beoordee- ling, hetzij op de behandeling van verscheidene tocstanden of gebreken, die tot het gebied der heelkunde gebragt worden. •2-15 J. H. JA\SEN Aan oenc meer juiste waardering toch dor spierwerking moct het voorai worden tocgeschreven, dat de tegenwoordige handelwijzc tot herstelling van ontwrichtingen in het algemeen en van sommige in het bijzondcr zooveel van do vrocgcrc verschilt. Terwijl men vroeger bij do herstelling, ook van verschc ontwrichtingcn , steeds een aantal helpcrs, dikwijls takcltoestdlen of andcre tot uitrekking dienstige wcrktuigen noodig had, bereikt men thans ssijn docl op ecno mecr rationele wijzc. Met het oog op de zamen- stelling van het gewricht en op de werking der spieren, die het gewricht omgeven, tracht men de voor de hcrstelling noodige verslapping en ont- sponning te verkrijgen, door eene gepaste plaatsing of houding van het ontwrichte deel, in plaats van door ruw werktuigen; cene vordering, dic door Strometer te regt eene der mcc3t wczenhjkc der nieuwere heelkunde gcnoemd wordt. Doch ook in vcrschillende andcre opzigten heeft eene meer naauwkcurige kenms van de ontwikkeling , de eigenschappen cn do wetten van werking der spieren vruchten gedragen voor de heclkunde. Zij heeft dcn invloed, dien ecne niet evenredige ontwikkcling of eene nict gelijkraatige werking van in werking aan clkander tegenovergesteldo spicren op den vorm, den stand en de ligging der ligchaamsdeelen kunnen uitocfencn, en hiermede tcvens de naastc oorzaak van vele zoowel aangeborene als verkregene wan- staltigheden leeren kennen. En met deze kennis waren tcvens eene doel- matigc en naar do omstandighedon verschillend gewijzigde oefening der spieren en onder bepaalde omstandigheden de pees- of spicrdoorsnijding aangewezen, of wel geregtvaardigd , als do middclen, waardoor vele dezer misvormingen in harc beginselen kunnen worden tcgengcgaan, of wanneer zij recds eenen zekeren graad bereikt hebben, in mecrdere of mindere mate kunnen worden hersteld. Aan deze kennis ten opzigto van de werking der oogspieren in betrek- king tot het zintuig des gezigts, hebben wij het gclukkige denkbceld van Stkometer, dat het eerst door Pacij verwcssenlijkt werd, to danken, om hct scheelzien door spierdoorsnijding op te heffcn. En wanneer de later langs dien weg verkregene gunstigc uitkomsten door talrijke ongunstige als het ware vcrduistcrd werdcn, zoodat men bijna geneigd zoude zijn, de aanwendbaarheid der kunstbewerking in twijfel te trekken, — zoo lag gitized by Google REDEVOERING. 247 zulks niet in do knnstbewerking zelve, die onder bepaalde omstandigheden op physiologische gronden te regtvaardigen is, maar in gebrek aan juiste ondersclieiding van de oorzaak van het scheekicn. Maar al tc dikwijls wordt deze onderscheiding , door zoo vele, met eene soort van woede voor deze kunstbewerking beziclde heelkundigen , bij gemis aan voldoende phy- siologische kennis van het zintuig des gezigts, niet gemaakt en hierdoor het gebrek vercrgcrd. Mct cen enkel woord wil ik te dezcr plaatse nog herinneren aan eene heelkundige kunstbcwcrking , schier driewerf te gelijk geboren in ccncn vruchtbaren tijd, waarin men door eenen te ver gedreven zucht naar toe- passing van spierdoorsnijding , deze bijna bij alle gebreken trachtte aan tc wendcn, waarin slechts spieren betrokken warcn: ik bedoel de kunstbe- werking tegen het stotteren. Zij mag met rcgt ecne hcelkundige dwaling genocmd worden, en kan ons lecren, waartoe miskenning der physiologie den al te stoutcn heelkundige voeren kan. Bij juiste waardcring der phy- siologische kennis van het mcchanisme der spraak cn van hetgeen op grond hiervan door Schulthess, Arnott, Mueller en anderen als oorzaak van het werkelijk stotteren wordt aangcnomen, zou zij nimmer ondernomen zijn. — De ervaring hceft dan ook reeds den staf gebrokcn over ocne kunstbewerking , die niet alleen velen noodeloos aan levensgevaar bloot- gesteld, maar zelfs aan enkelen het leven gekost heeft. Ik zou kunnen voortgaan, U ook in andere verrigtingen van het dierlijk organisme de vruchtbare uitkomsten aan te wijzen , die hare juiste kennis voor de praktische heelkundo hceft opgelevcrd; doch veroorlooft mij liever, uwe aandacht nog ecnige oogenblikken te bepalcn bij de vruchten ecner metAode van onderzoek, die op hct physiologisch gebied het ecrst werd toegepast, hier met de meeste zorg gekweekt, verbeterd en uitgebrcid werd en op de dankbaarste wijze dc zorgen aan haar besteed, beloonde: ik bedoel het onderzoek met het mikroskoop. Bene nieuwc wercld wcrd door dit werktuig voor dcn onderzoekcr goopcnd, en tocn bij hicrop eerst in onzen lecftijd met een Ievendig bewustzijn van het doel zijne blikken vestigde, was spoedig ook de organische zamenhang gevonden en ccne nicuwe wetenschap in het lcven geroepen. Op de stoffchjke afwijkingen, die het ziekelijkc leven vergezellen , kon die wijzc van onderzoek niet zonder invloed bhjvcn. 248 J. H. JANSE\ Onze kennis aan?nande die ziekelijke voortbrengselen , welke algemeen mot dcn naam van gezwellen bestempeld worden , waa tot voor ecnigc jaren nog hoogst gebrekkig ; zij bepaalde zicb alleen tot eenige met het bloote oog cn bij het grove ondcrzoek mct het ontleedmes waarneembare verachei- donhcden. Of dezc uitwcndig waameembare verschcidcnheden met werke- lijke weefsel-verschcidenheden in verband stonden, was tcn ecnenmale on- bekend, evenzeer ala de wijze van ontwikkeliug geheel in het duister lag. Sedert Joh. Muellkb, voorgelicht door do tocnemendc kcnnis van de normale weefselleer, den weg heeft aangewezen, langs welken men tot eene meer naauwkcurige kennis in dit voor de heelkunde zoo belangrijke gebicd gerakcn kan, hcbben velen zich met mikroskopische onderzoekingen dezer ziekelijke voortbrengsels bezig gehouden, die ook voor de heelkunde niet zonder vrucht gebleven zijn. Wel is, niettegenstaande de hicrdoor verkregene kennis aan den fijneren bouw en aan de wijze van ontwikkeling , de strijd nog nict bealist, hocdanig de hcelkundige bij sommigo kwaad- aardigo gezwcllen, en wel bepaaldelijk den kanker, te handelen hebbe, of de verwijdcring door eene kunstbcwerking bij het ecrste verschijnen grond gecft , om op eene volkomene genezing te hopen , daar de ervaring van verschillende waarnemers, op statistieken gesteund, ten deze eene ver- schillende uitkomst oplevert, — doch de beslissing dczer vraag kan niet langs dczcn weg van onderzoek alleen verwacht worden. Desniettegen- staande zijn ook hier genoegzame voor de heclkunde vruchtbare uitkomsten aan te wijzen , die het bovendien voor den heelkundigc tot eene noodzake- lijkheid maken, grondige histologiache kennia te bezitten en vertrouwd te zijn met mikroskopisch onderzoek. Ik wil hier slechts herinneren aan eene lang erkende daadzaak, dat namelijk de onder de rubriek huidkanker zamengevatte ziekclijke voort- brengscls in het algemeen veel goedaardiger zijn , dan de kanker van andcrc organcn , dat bij dese de watervaatsklieren siechta als bij uitzoudering mede in de aandoening betrokken worden , dat zij langzamer voortgaan en , hetgeen vooral opmerking verdient, dat zij na verwijdering met het mes of na verwoeating door bijtmiddelen vcel zeldzamer terugkeeren. Boyer, die , op grond zijner rijke ervaring , de mogelijkheid van een gunstig gevolg der cistirpatie van kanker der kiierachtige organcn in twijfcl meende te Digitizfed by Google REDEVOERING. 249 moeten trekken , is omtrent den huidkanker van een ander gevoelen. Hoe verouderd en uitgebreid de kankerverzweringen in het aangezigt ook wezen mogen, bestaat bij dezo, volgens hem, hoop op genezing, wanneer zij slechts in haar geheel door het mes verwijderd of door bijtmiddelen ver- woest kunnen worden. Aldus luidde ook de uitspraak van Richtsr, Rerard en anderen. De grond van dit in het oogvallend verschijnsel bleef onbekend tot in den jongsten tijd, wanneer waarnemingen van Ecker, Lebebt, Mayor en Frerich8 ilit verschijnsel ophelderden en deden zien, dat men onder den naam van huidkankcr twee, wat hunne ontleedkundige verhouding aan- belangt, wezenlijk verschillende zickelijke vcortbrengscls heeft zamengevat, die wel beidcn do piaatselijke verwoestende werking gemeen hebben, doch waarvan alleen het eene, wat histologische zamenstclling en overige ver- houdingcn betreft, het kenmerk van den waren kanker draagt, doch waar- van het ander eenen hiervan geheel afwijkendcn bouw vertoont en hoofd- zakelijk uit vormbestanddeelen is zamcngesteld , die van de plaatvormigc epitheliumcellen en opperhuidsceUen niet kunnen onderscheiden worden. — De toepassing van dit feit Ugt voor de hand. Immers het mikroskopisch onderzoek van een klein, aan de zwcrende vlakte ontnomen gedeelte zal voldoende zijn, om den aard der aandoening te hcrkennen, en de aanwe- zighcid van enkel epitheUum- of opperhuidsceUen of plaatjes, benevens bloedUgchaampjcs , — vormbestanddeelen , die door geen eenigzins ge- oefend waarnemer mct kankerceUen kunnen verwisseld worden, zal de voUcomene zekerheid geven, dat men slechts met een epitheUaalgezwel en met geenen kanker te doen heeft, en mct meer vertrouwcn op eenen gun- stigen uitslag zal de heelkundige tot de verwijdering met het mes of ver- woesting der zwerende vlakte door bijtmiddelen kunnen overgaan. Uit de vele voorbeelden, die het nut van mikroskopisch onderzoek voor de heelkundige praktijk zouden kunnen staven, wU ik nog een enkel van dezen aard aanhalen. GeUjk bekend is, komen er dikwijls gezwellen voor, dic zich langzaam cn zonder merkbare verschijnselen ontwikkeld hebben, omtrent welker aard uoch het duistere verloop, noch de uitwendig wanr- neembare teekenen eenig licht verspreiden en die bovendien, uit hoofde hunner zitplaats, met even veel grond aan eene op zich zelve staande of 32 •250 J. H. JANSEN van oandocning der bcenderen afhnnkelijke etterverzaineling , als nan een bcursgczwel luet mccr of uiinder vloeibarcn inhoud kunnen doen denken. — Eenc ondcr bcidc ouistandigheden even onschuldige punctie met een daartoe gcschikt wcrktuig, waardoor de mogclijkheid van de vaak nadeelige toc- trcding dcr lucht vcnncdcn wordt, verschaft eenc genoegzamo hocvcclheid van dcn vlocibarcii inhoud, om door mikroskopisch onderzoek den aard daarvan tc herkcnnen en hicrmcde tevens dcn aard van het gezwel en de daartcgcn in het werk tc stellcn bchandeling met mecr grond te kunnen bcpalcn. Doch ook in andcrc opzigtcn hcbbcn mikroskopischc nasporingen tot uitkomstcn geleid, dic voor de heclkunde van toepassing ziju kunnen. Hct was lnngcn tijd de vraag of de geene vatcn bezittcnde cn allccn door het haar gclijkmatig doordringeude voedingsvocht gevoed wordende cornea voor herstelling vatbaar is. Deze vraag was niet allccn van phy- siologisch maar ook van hcclkundig belang. Zoolang toch dit punt niet tcn volle waa bcslist, kon de reeds van oude tijdcn dagtcekcnende af- krabbing cn de hitcr ook cnkclc malcn ondcrnomene afpelling van het doorschijncndc hoornvlics bij uitgcbreide vcrduisteringen , die het duidelijk zicn bclettcn, niet wcl ecne rationele handclwijzc gcnocmd wordcn; cn zij zoudc allccn dezc rcgtvaardiging nict bchocven, wannecr slechts talrijkc voldoende bewezenc waarncmingen hare aauwendbaarheid met hoop op eenc gunstige uitkomst staafden. — Mikroskopische ondcrzockingcn hcbben ons ook hier iets nadcr gebragt aan de beantwoording van dcze ook voor dc heclkuudigc pruktijk gewigtige vraag. Talrijke proeven, op konijnen in het wcrk gestcld, hebbcn iromcrs tcn vollc bewezen, dat hct hoornvlics na afpelling van incer of minder dikke lageu werkelijk hersteld wordt, zonder ontsteking van eenig wecfscl van het oog en met behoud dcr normalc doorschijnondheid van het hoornvlies. En dat cene dergclijke herstelling, zoo als vooruit te vcrwachtcn was, ook bij den mensch plaats hecft, werd later insgclijks bcvestigd gcvonden. — Ofschoon nu de op gezonde konijnen- oogeu vcrkrcgcne uitkomsten geenszins onvoorwaardehjk op den mensch kunnen worden overgcbragt, zoo rcgtvaardigcn zij toch de afpelling van lagen van hct doorschijnendc hoomvlies bij verduistcringen , die het zien onmogelijk en hct vormen eencr kunstmatige oogappel nutteloos lnaken, REDEVOERING. 251 te meer daar dezo kunstbewerking reeds een cnkel maal, naar het schijnt met goed gevolg, door Gulz en Malqaione is verrigt. Valt in het hier aangevoerde de vruchtbare invloed van mikroskopische nasporingen op de heelkunde niet te miskennen , nog duidclijker springt hij in het oog , wanneer wij door deze onderzoekingen van ecne dwaling ovcr- tuigd worden , die op onze handciingcn van den grootsten invloed was cn de nadeeligste gevolgen hebben kon. En dit is immers lict geval, wauneer het mikroskopisch onderzoek ons aantoont, dat de scabies, — eenc ziekte, die vroegcr ook in de geneoskundc cene zoo groote rol speeldc, wanneer zij , volgens de toenmalige begrippen , ten gevolge eener allccn plaatselijke of uitwendige behandeling naar het slijmvlies der luchtwegen verhuisd was, — dat do scabies, zeg ik, haar ontstaan allccn te danken heeft aan eenen kleinen parasiet, die, de huid tot woonplaats gekozen hebbende, door opwckking cencr gcringe prikkeling de opligting der opperhuid in deu vorm van een klein blaasje ten gevolge heeft. Wat al artsenijen werden den armen, toch reeds genoeg gcplaagden lijders, vaak tot nadeel hunner gezondhcid, inwendig toegediend, terwijl eene eenvoudige uitwendige bc- handeling gedurende een paar dagen voldoende zou gewoest ziju, om de lastigo parasieten in de huid te dooden en hiermede den geheelen huiduit- slag spoedig te doen verdwijnen. Wilde ik het hooge gewigt van physiologischo en mikroskopische na- sporingen voor de heelkunde en haren belangrijken invloed op theorie zoowel als op praktijk op ecnc ruimcre schaal aantconcn, hct ware vol- doende alleen de ontstcking tot onderwerp te kiezen: do ontsteking, de vijand en tevens de bondgenoot der heelkunde, het vuur, dat vrij rondom zich grijpendo zoowel harde als zachtc deelen verwoest, dat doelmatig geleid den mcestcr dc stofien levert tot herstelling cn zclfs tot vorming vau nieuwe deelen. — Doch het was alleen mijn doel, den invloed der physio- logische wetenschap op de heelkundige praktijk in eenige hoofdtrekkcn tc schetsen, waartoc ik bij voorkeur die punten van aanraking tusschen physiologie en heelkunde gckozen heb, uit welke de onmiddellijke invloed het duidelijkste bhjkcn kon. Haddcn wij bij dcze wijze van behandeling van ons onderwerp mcer- malen gelegenheid, om opmerkzaam te maken, hoe toepassing van phvsio- 32« J. H. JANSEN logische feiten ons den weg en de middelcn tot genezing souis als het warc aan dc hond gceft, zoo bchoort zulks toch in lict nlgemeen tot de zeld- zaamhcden ; zulk ecn regtstreekschc invloed ligt niet in hct karaktcr der physiologie. Zij geeft ons wel de rcgelen aan voor dc therapeutische proef- neniing , manr nict dc thcrapcutischc regelen zelven. Doch dc weldadigc invlocd der physiologie is immers reeds boven alle bcdcnking verheven, wanneer zij, zoo als wij mcermalcn konden docn opmerken, de herkenning cn ondcrschctding van ziekten mogelijk of gemakkelijk maakt, en bovcnal, wannecr zij ons de voldoening schcnkt eencr grondige vcrklaring van eenen zicktctocstand , of van eenc door do praktijk rceds lang als nuttig erkendc handclwijze. Want wat kan den wetcnschappclijken gcnceskundige meer tot voldoening strekken , dan in zijn praktisch leven het blinde geloof der cmpirie steeds mccr en mecr mct het wctcn te kunnen vcrwisselcn. Trcf- fcnd zijn tcn dezen opzigte de woorden van Henlb, waarmede ik mijne rede besluit: uDie hdchste Freude getcakrt das kunstlerische Wirken erst dann , toenn es durch dic Einsicht in die Griinde des Vcrfahrens geleitet isf." Ik hcb dc taak volbragt, die de wct mij oplegt; cene andere taak blijft mij nog over, niet door de wet voorgeschrcvcn , maar door het gevoel, dat mij bezielt, bij het aanvaarden van het Hcogleeraarsambt. Hct cerst zij hct woord tot U gerigt, Edclgrootachtbare Hecren, Cura- toren dczcr Hcogeschool! Vcle omstandigheden hebben moctcn zamcnloopcn, om tnij aan dcze plaats te docn verschijnen. Toen de Hoogleeraar Sebastian, die eene reeks van jaren een sieraad dezer Hoogeschool geweest is, zich door zwakke ligchaamsgestcldheid genoodzaakt zag, het Hoogleeraarsambt neder te leggen , vestigde zich uwe keuze op cenen man, die, elk zal hiermede volmondig met mij instemmen, zoo als geen ander de plaats van den Hoogleeraax Sebastian zou hcbbcn kunnen vervullen, die deze Hoogeschool tot roem zou hebben verstrekt, zoo als hij thans een waardig sieraad der Utrcchtsche Hoogeschool uitmaakt. De Hooglccraar Dondebs meende echter te moeten Digitized by REDEVOERING. 253 bedanken voor het hem hier aangcbodcnc Hoogleeraarsambt. Ik werd door U waardig geacht, om voor deze gewigtige betrckking te worden voor- gedragcn en onze geeerbiedigdc Koning bekrachtigde deze voordragt. 