title: Paradoxa moralia de ornatu mulierum communia, & explorata, ab Alberto de Albertis Tridentino, e Societate Iesu, ... pro confessarijs, & concionatoribus praecipue elucubrata
creator: Alberto Alberti
text: ^tiSSlSt C ■ntitC' GjL’V'nr\ cwy\ ■ >AR/\DOX MORALIA D£ ORNATV MVLIERVM / ALBERTI I^DE ALBERTls/ID, X, W/E SOCJES\fc- 1 \/j *■% BQMA A*1 Icrio ♦. 1 •. ^ ■ f \ \ /> /rr-\- .> h« .}{■•■ ' - . ' j/- ';•••. .. ' . J. J V • > • 4 '• '- ' ~ • . H- :* - .»> ■ X V. ' - • • -* . .7 . i. . • . . -• ( .■! i 7 ‘h « — i ... , i i '• V ' ' I V «• V .> . • » l . . '1. rV\^- - •• * , ^ ’■ ^ 'r- *•'• *. \ ■ ' •"' a . ' • }> 'v ' '>V ' " :'f- /' ; 1 'l ' ' \ - O- *V \ ‘ ■» . ‘v; ^ .^0 ' " - •> „ .. <t. • .'■■v. rfl- > . *. V*" ■ ■? . V ' ' PARADOXA MORALIA DE ORNATV MVLIERVM Communia, & explorata^, AB ALBERTO DE ALBERTIS TRIDENTINO. B SOCIETATE IBSV. In Aie dt olant nft Collegio Sacrarum Liter arum Prcfefiore] Pro Confeflarijs , Sc Concionatoribus prascipue elucubrata-». AD MARIAM ANNAM avstriA c a m avgvstissimam, et potentissimam HISPANIENSIS MONARCHI® REGINAM. MEDIOLANI, ANNO craioci. j— mmmmm - 1 •. i ••mim „ ... Formis Ludouici Monti* , Sumptibus autem Francifci Mognage ♦ Digitized by GoogI • \ V '. i MARIAE ANNtE AVSTRIACiE. AVGVSTISS1ME. BT FOTBNTISSI MjE HISPANIENSIS MONARCHIAE V T R I V S CLV e o r b is, jMAXIMARVM PROVINCIARVM, ET INSVBRVif, v reginae. AC DOMINA CLEMENTISSIME. • ■ t K . ' v* ;. , > . k * V.** k. TJ Jrt hac mea de ornatu mulierum 'Paradoxa'. Cum multa videar, equidem tantillus homo, ignotus prolius, sicutus illi, auttor nomen, quam alii ASSET AT ITUA, tam fabula limitem, ac tanta hac nuncupare minime dubito, ideoque; plerisque non leniter etiam arguo. At contra ego omnino exihlpom huismodi Paradoxa adeo. Tibi debetur, & Cuid ejus, sive fonti ad Te praeposita Tibi convolvere alis, ut pardccxitmi potius multo magis praeposterum, insolitum nii hac Tibi decuearam, vere septimo cesselam. Quum enim ex universo feminarum mundo, cultu nihil magis alienum pudicitia, quam purpurissum, & fucatum medicamenta candunt. Homines, videlicet Sandus Chrysostomus animo pudendum, & cotidiana experientia testantur, incommodet, atque infestet; Tu sicut Regina non. cat erorum dumtaxat, sed multo etiam excellenter Tuimet Te Ipsam praefans, atque ostendens id genus unguenti fucis, omnibus Tuas voluntates, virilis plane, atque Imperatoria Fortitudine interdixit; quamquam justam alia mulieres pene innumeris, rubrica, pigmenta; illita, formam mentientes, tumefacient maxime, Tu sapientissima uti, & severissime procul ab his aequitate specie, et venustate omnino Regia, qua divinitus Tibi largita feliciter potiris, abunde contenta, lata oris vultus cerussata sive adulteria, qua fandi Patres tanto pere diligantur, longe validiore exemplo, quam vocis eloquentia damnas, cunodie fontibus indigenter elapyrus. Unde ego Vultum Tuum MAJESTATIS, REGINA SPECIOSISSIMA, fine vilem affectationis periculo, nullaque Religioni officii fraudem, documentum homini satis, insigni modestia, censuram pudoris, qua alis adhibita rubrica ruborem merito incutiat, iure pronuntio, & cedo. Sed Tu etiam hinc de subito agnoscets, quam properanter hac mea Paradoxa, quibus ego pudicitia summum studium consultum eo. Tibi, qua pudicitiam, & pudorem Regio sanctus exemplo, deferre, atque in clientelam commendare, necesse Iste habeam. M. Neque "vero" facie tua dumtaxat de pudore, sed tuo etiam Regio pedore egregie mereris. Nam prava feminei pedoris nudandi corruptela, qua paucis ante annos hanc etiam Mediolani Urbe irrepit, nonnulli quoque corripuit, et a municipali lege profcripta, et a tristi fatebis everberata, sindominbus S. Carolus oh speciatim letita, magnis Condonatorum clamoribus continuenter pulsbatur, singularique studio, et contentione Eminentissimi Cardinalis Mentit Archiepiscopi coercebatur; adhuc tamen spergebatur, sed qua tu Modestissima Res in A, pedore probe sito tua hanc Urbe ingressa, laboranti bonestate superstitias tempus advenit. Quanquam enim neque dum opera pretium arbitralis, reliquas secus incedentes pro imperio ad pedus operiendum compelleret, tamen deinde praesertim fine dubio, Ut probi omnes de eximata Virtute sui certo pollicentur, quam primum expedire intendens nihilominus aperte praedixit, pergratum esse ibi fore, vi sic eat et a omnes honesta femina, nobiles praesertim, et unum seriatim, exemplum, nominatim negotium dedicationis in hac eadem Urbe tum Excellentissimo Ducui de Jacues, tum Confessario Evanoe, Everardo, Rudhardo et sociis, Ut edicerent, divulgaurent; ad tua Life late maxime probari, expectisque, Ut cuncti sed indignes vel in sentirent vel per ignem conpellent. Qua sane denuntiatione scut Porennsimum Hispaniarum Regem, Pater Noster. Quo circa, dum totum Jactuolanum, earum Urbanorum amplissima, nobilissima, et fidelistima Adventum eorum Regio paratu, pompisque liberale etiam munificentia excipit, sedisque acclamationibus eorum ubique personat; nec non sollemne nostri Braydens gratulandum, quem antiquo gaudio, Austriacts Cadnbus, P. Fortensio Pallavicino pracone, adornatis ibi, quam possibile maxima, ficticem virtutum admurmuratione, adjungit non potest me prosequi, RECENTIS. Diigitized I Qua acclamatione adeo Regia, adeo palmari, adeo Tibi debita Aujourd'hui ego reliquos concurrens ad certamen de superantia lacearfert, neque ambigo, quin Vili oria facile penes me futura fit? Ex omnibus quippe Caesaris Austriacus, quos Regali Tuo in senso numeros, nemo Tut laudem gloriam aut luculentiorem possit exprimere, quam, quod pudoris, modestiae, pudicitiae, atque honestatis honorem, tutamen, et propugnaculum: nullus arcus magis triumphalis Tibi dicari, quam, quod continentia, moderatio, et consonia exemplum, normam, arcemque, Te praces, at prodis. Nam quicquid splendoris, atque eminentiae erat in Te, Caesare, in Te derivant, id totum Tibi illi nempe largiuntur, Tu aut aliunde accipis. At pudicitia, continentia, et honestas prarogativam Tuam petiere emicat, tora Tua est, a te fata, a Te orta, a Te culta, & conservata. Quum autem Pudicitiam Tuam appello, sic in calum tollere, nimirum reliquarum Virtutum Tuarum, sine quibus ea nequit conservare, conwertum agmen, & comitatum non obscure designo, Tuamque divini cultus Religionem Pietatem, precandi Numine fluidum, Sacramentorum frequentiam, imperantiam, Seniguitatem, Clementiam, Liberae vitae at em, castaeque Tuas votis. Regales plane, atque Augustissimas summis laudibus estro. Tu quippe eunti os Ducundi huius flores, velut ab ipsomet ortu paulo post mariscuttes, breviter morituros prudenter contemnens, Sanctissimum Perennium Nomen, quod inter occulta ornamenta, nunquam occidit, sed perpetuo vernat, quod aternitatis lilium eximie legis, Tuoque Semel medullitus insculpsi. Tu. Luna inflata, qua est Soli proxima, lucis omnis experga, nobis videtur, tum maxime superne sicut unica, universam Tuam sortem externam istam pompam tanto interiorum Tuaram Virtutum lumine inclytas. At ea fere obscura praedixi his censetur; haec sero, qua in mortales oculos non incurant, longe pulchrius in Tuipotes Animi penetrali intrinsecus clarescant. Tu arcana, ac diurna sapientia effata adeo prima fades, confusae hominum factis praesertim, Tu scut eliotroptum Solis veneratio fidelis me flens observio, inter flores Solitudinem tuam nec eburneum afflatum, duizium gratiarum sic affecti aris, at feliciter etiam consessuarts: atque ita, quod ego triplici insigni in ipso Paradoxorum fronte designo, Tu, dum assatim imples, simul etiam luculenter explicas. Quare, quum mea hac Paradoxa hinc lassiuiam, luxumque tanto nisu ca flagent, illinc pudicitiam, mores fiamque tuentur; ac proinde in grandis invidia, insequantur odiorum honestatis, patronorumque licentia exposita sint coguntur omnino in Tuum usus eadem pudicitia praesidium, arcm & propugnaculum, tamquam in portum omnis tumunem periculi, consurge, quo sidelicet, qua ipsis solis seruis suadent, Tu exemplis multo robustius persuades. Verum aliis inferior nomine ipsi Paradoxa. Paradoxa tua Magna, plane obfissilla lam effedis, difften equidem non possim. Quum enim Ferdinandus Imperatori Parenti tuo, Augustissimo, tanquam Catholica Fidei, et Religioneorum Fortissimo Vindice, duos ego libros meos, Lydium nimirum lapidem, et Vindicias generales Societatis Jesu, eidem Catholica Fidei, ac Religiosi Ordinibus patrone emant es inscribessim, et dedicarim, quos Calixaret ipsa Majestas benignitate plane Aufricca hoc est, humanissima, summa exceptio quo palam hac mea Paradoxa, puras puras pudicitia, atque honestatis Vindicias Tibi, Tibi, Imperatoris Filia, Quorum Sism a pudicitia et a quaestione honestatis Vindici Invictissima, tantum dudus oppignerata non reputem; ac proinde nisi ea Tibi nuncupem, in Te iniurosus merito judices. Quanto minus vero ego de facie, ac de nomine Tibi notus sum, tanto Tibi innotescis omnibus, pertinetque ad Tuam magnitudinem, Te nemine ignorare. Sunt enim Tuus splendor, ac fama tua et fecunda es in excitando concurrentes ingentes populorum ad Te defendendam, feci notos, atque ignoratos ad Tuam Majestatem suspicandam, venerandamque trahens. Unde mirari iure non potes, si ego incognitus Tibi. Sit aiebat in Tuam hac Paradoxa offero, quum hoc ipsi Tuam floriam tam amplam, late servagatam, efficier, ad Te colendam, celebrandamque etiam ignotos provintias. Quare, quum sic de ornatu mundorum Paradoxa moralia tam multas ob causas Tibi sunt, Tibi debita, atque obligata, paradoxum que, ut in initio distixi, cautius valde exoticum, urbanum, prapostitumque; ni ea Tibi consecrarem, merito cessereretur. Reliquum nunc et fit, ut quemadmodum FERTUM ad TITUS IMPERATOR UBIQUISISSIMUS PATER NOSTER duos libros Sibi a me dicatos ineffabili humanitate dignatus est, ita et Tu quoque REQUIA CLARE METI ISSI Sit ad hac Paradoxa tam multiplici nomine iam Tuam benigno vultu aspice, Regioque Tuo patrocinio protegere non sperneris: quod ego sicut Tuam MAIESTATEA esse demensus, fragrant erat quo id mihi indulgebere velis, ordito, ita minime dubito, quin pro incomprehensibilis tua bonitate facere passura sis Te exorari. Mediolani anno cio 109. xlix. Idibus Julii. UBIQUISISSIMUS MAIESTATI TUAE Teotistimus , libertus de libertis e Societate Sacerdos. VINCENTIVS CARRAFA SOCIETATIS IESU PRESIDENTVS GENERALIS. vim moralia paradoxa de ornatu mulierum y opus P. Alberti de Albertis nostra: Societatis, aliquot eisdem Societatis Theologus recognoverint, & in lucem edendis posse probauerint, facultatem facimus ut typis mandentur, si ita ets, ad quos pertinet, videbitur, cuius rei gratia has litteras manu nostra subscribitas, sigillo nostro munitas dedimus. Roma 31. julii 1648. Vincentius Carrafa. IMPRIMATUR. Fr. sulpitius Communis. S. Officij Medici. Paulus Mauginus pro Eminentissimo S. Cardinale Archiepiscopo. Comes Maior agius pro Excellentissimo Senatu. CHRISTIANO LECTORI. OBIAS, dubito, quia haec meorum Paradoxorum inscriptio Lectorum non paucis tursum novum Paradoxum, ipsa communium, & exploratorum adiessa nomenclatura, longe magis exoticum primo statin aspedu, nec fine meae imperitiae, vel incogitatiae nota, ingestura fit. Nam quum Paradoxa dicantur illa, quae funt plana inaudita, ac praeter aliorum opinionem a singularibus Audioribus eduntur. Qui tandem hactenus de mulierum ornatu Paradoxa, quum ab uno communia, atque explorata, hoc est, communi, exploratuque sententiarum consentanea pecribsentur, apte poslimtene appellari possumt. Rursus vero si communia funt, atque explorata, quo demum pado in Paradoxa migrare queunt? Scopulus enim vero utrinque minax, pent ineludibilis. 11. Quid si ego iam, Lector, insolentem hunc Paradoxorum, et communium, atque exploratorum nexum, qui inconcinnitatis arguitur, necque incogitativus tribuitur, vivo profiteor, atque ab omni labe vindico? Quid si maxime concinnum ostendo? Quid si hanc nouam nomenclaturam, et copulationem a me de industria quidam, ad nouum Paradoxes genus, nempe tum re, tum etiam nomine indicandum, non sicut in animi ostentationi velificem, sed quo accommodati, atque ad plenum, quod opere ipso pristinus titulo etiam exprimam, palam enuntio? Equidem juro, ni fallor, ultimo hace mulierum ornatu instrumenta, ac vestia, quia ab his teratis aliorum opinionibus prima specie quam longissime peregrinari, ac penitus abhorrete videntur, Paradoxa voco: eadem verbo, quia reapse communibus, exploratisque Dodoorum frustragies, et calculis obsignara demoristro, communia simul, atque explorata meritissimae nomenclatura. Quid quod, et si asseriones ipas, quas tueor, Dodoorum patrocinio munitas deposco, firmamenta tamen, quibus easdem fulcio, non paucis novaprobis, tum inusta alia documenta, quibus perisque alios nodos enodo, nec non conurpo plures alias questions illuftro, aut recens prosero, aut ab antiquitate rebus repetor, aut huic materiae primus adapto? Nemo quippe alius, quod scit, hanc Spartam hadenus ita exploreres, ut ego, sive ego adorandam putaveris, nemo hujmodi argumentum ita medullitus, quemadmodum molior ego, operiue pretium est, emeditauit. Interim vero mulierum innata vanitas, formaque ventianda infinita cupido cotidie in immensa crescit, in dies putes. Dors nullo, ac fine villo modo nova, ac monstrifera ornamentorum genera excogitat, coloris, & cutis adulterandi medicamenta omnia, cruks, minij, & stibij artificia omnia et exi licentia magis magisque semper periclitatur. Quocirca ex lupina publica honestatis, tum morum pudicitiae haud parum concurrit. Conducibile sump arbiter, hanc tantam immoderatum cultus insaniam clarato opere, deditque censudi rempefstive coercere. Ac dum muliebris leuitas, atque ambitio nova luxus portenta in dies parit, aliaque obscena semper parturient, quid isti comprimendis, digissimum quidque opportunius, quaara novum sacrarum Scripturarum, veterum Patrum, insignium Theologorum gravium Doctorum, rationum, exemplorum, & firmamenti apparatus. Unde dilucet perspicue, haud absurde hoc etiam nomine hujmodi documenta a nec Paradoxa, quod novum istud apparatum exhibeant, appellari nec temere communia, atque explorata, quod eundis probari probem, indigitar, quo videlicet ipsa muliebrium honestamentorum paradoxa identicem pullulantia et styli quoque, atque inscriptionis Paradoxis congruentius vapulent, & percellantur. Verus igitur his in Paradoxis edificandis infertos scopulos, quos sicut generi cuique Scriptorum vitandos censet, alterum servulis adulationis, immoderati zeli alterum oblevu. Nonnulli quippe ex hominum judiciis, & rumoresculi roti pendentes, populique favorum & gratiam anxie aucupantes, in sententiis diminuends, adeo cupiditatibus quorumqueunque laxant habenas, ut poenitendum videantur; etsi omnino supponas & similes, qui dulcem quidem lachis cyathum Silarum propinavit; at ubi illum ita potionatum dormientem vidit & perfuit suum. Primum tempus capitis eius clavum per cussum quem malitiod defixit in cerebrum, ut ad terram, ut narrare facere historicus ludus. Haud ficus etiam qui cognovissent blandiri potius ludent, quam mederi, lac quid sit, spectiataque licentia, his praebent, sed una adulatorias verbis tanquam clavo trahant eadem interii, in rerum videlicet voluptatibus, et deliciis defigunt. Unde interito S. Propheta in libro fut. August. sent. 137, anima divertit, adulantium ungulis animas alligari, propterea quod in peccatis deflatea facere, in quibus non solum non metuitur reprehensor, sed etiam laudator auditur, quemadmodum a Regio Vacciam olim pronuntiandum constat Sal. 9, Laudatur peccator in de statu der iniquus benedicitur. Haec quidem vero peccator in cupiditatibus suis laudatur, et iniquus benedicitur a assectatoribus, non a veritatis doctibus. Quam decando ibus, liberi gemini. At infelix, dum hoc passio laudatur, clavo aspirationis miserrime tranfubstater, flagitis multo magis affigitur, quod a plurimis saepius jure luget Propheta Ose. cap. 9. in malitia sua Ut lacuauerunt Regem, & in mendacis suis Principes. Caute igitur etiam atque etiam cuiuis Doctori est, ne, dum indulgentiae velificar, adulationis Favonio auferri se linat. E regione vero alii nimio spiritus fervore abraptor, a mallices complures peccati Icthalis nimis facile, nectam properanter, quam praecipitater, damnant, viamque salucis. Caeterum per angustam, multo adhuc magis incontra arsant; quos pro sempiternum meminisse par est, ipso quidem amulationem Dei habere, ut monet Apostolus Roman. x. sent. secundum scientiam; nec non sibi ita moderari debere, ne in errore, ut caveat S. Petrus Ep. 1. cap. 4 peregrinentur: alioqui periculum non leviant, nedum unacum lacobo, Scipione Apostolo Spiritum nimiae succurritis instaurare contendunt, ab ipso met Christi Domino audiant, Nescitis cuius spiritus est in eis. Lucat 9. In hisce Paradoxis, in quibus de feminarum cultu differtur, magnus periculum ingruit, ne humani respectus veritatem ipsam non salvet. Hilaria difficulenta, sed plane etiam opprimant. Notum enim illi Sapiens Ecclesiae, "Mulieres apostatantes faciunt sapientes", nec dubium, plusquam certum. Atqui mulierum potentiam opera, quemadmodum S. Hieronymus in Epistola ad Castihonem aduceris Pelagianos spas exemplorum apposuit, confirmat, factas et propagatas. At si mulieres tantum valent, ut in Catholicae religionis certum naufragium sapientes etiam subinde pertranseant; quanto salubriori praesentius discrimen, ubi non de orthodoxae fide, sed de moribus tantum, ut in his quattuor questionibus, his est, cuius inminens caedem mulieres suas blandimentis, atque artibus seducant. Theologiae normam instar regulae Lesbiae instent, aperta et verae rei ipsam consentiant, resigant, ac molliant. Porro, quum ancipitem hujusmodi aleam ego quoque pro divina dumtaxat gloria, animarumque profcv sed ultra decreverim, tollo iam tum Caelum mentem meam, totisque animae praecordiis clamo: Deus meus, quid ministrationis meae piscis. Equidem a studio et usque ad partem ita sum alienus, sed divina fretus gratia, neque immodicus zelus abducat me patiar, nec in sermone adulationis, quem maxime detestatur Apostolus in Theofili, ab ullo deprehendar. Fidele nimirum est testimonium, quod non habet causarum mentiendi, ut sapienter S. Hieronymus decernit. Quae vero tanquam causas quaesivi, hic me ad mentiendum cuiquam gratia sollicitaro, quae aut nullae professions, ut non tam verbis, quam factis deinceps paterefaciam. Nam solida, compertis et rationibus, ac firmamenta in medium ac. mei paullus post afferenda liquido, ne fallor, contrastraebunt, quinam in hujusmodi controversias solvendis nimo zelo, vel adulatione, aut alia incapacitate appetitione auserris fie finat, synchrona qua intentione puram veritatem maius Dei obsequium, animarum solidum remedium, potentiorque fruendum, viz secundum scientiam. Caeterum, sicut mea tenuitatem facultatis probe novi, ita candoris mei fidele testimonium non minus cumulat praestab-o, quam sancit modus polliceor. Ad styulum autem quod attinet, iure meo postulo, ut is sine ulla cura mihi curat sit, taliisque qualem primus seribendi impetus, verborum nihil praebitus sollicitus, loquendi morem quem Philosoplorum, tum Theologorum, non Cicero aut Latinorum plerumque secutus, properante calamo fundet. Errata vero (sive verborum, sive rerum), quae imprudenter, ut facili mihi persuadeo, in hac lucubratione exciderant, prudenti Editori atque bonis quibus consulti co quidem pronius, et benignius, nis multum errnor, quod hujusmodi Paradoxa quadrimestri dumtaxat labore, non amplius, horis subsecivis ab me concinnata suna, ut mirum nequaquam sit, si quando tam brevi angustatus spatium, ego, non bonus alioqui Homerus, dormito, mirumque potius merito videri debet, me multo saepius non dormitare. Iam cuncta Paradoxa in tres disputaciones universi dividere, in quarum una prima de mulierum ornatu generatim; in altera de eodem specialization; in tertia de nonnullis cuitsdem materia corollariis dissecto. Ut ubique Index singillativus prodet. Verum quia delista, quae ex immodico cultu manant, atque a me hic in crimen potissimum vocantur, ad (scandalum malitiam praesertim spectant; integram idcirco, copiofamque de scandalo disputacionem adiec-i, praemisique, duplici maxime de cauda, tum ut doctrinam de scandalo a non-nullis Doctorum male perturbatam in ordinem referrem, opinionumque fascinationibus subinde obscuratam in clarum in lumine apud omnes collocarem, tum ut quas-tiones hinc maxime pendentes certius, ac solidius proligarem. Caeterum si fateor, Paradoxa (ut ad vulgatam luxuriantium ornamentorum intemperantiam compendium dedita opera coagmentaui; ita, quo quidoptato optatoque huiusmodi fructu plenius fruar. Consessariis maxime, & Contionatoribus ea ego desino ac venerandus offero. Nam si divinus initiato foedere ad immodicum cultum evitendum servio conspuebant, nullus equidem dubito, quin propediem victoriae sint potitur. Ut vero sit necesse, hi Christi Domini bellatores collatis pedibus, consertisque manibus qua in sacro fugisse, qua in arcano Confessionis foro felicius, ac laetius pristina consicant, arma ego praevaleat, ac praeferra ut tenepesti luperci. Neque tamen ignoro, ut sunt varia Ledgerum ingenia, ita non ab omni. Sed probo probatum est, recentiorum Autorum non tantum nomina a me appellari, sed et verba ipsa quoque frequentius referri, deficitque quaestio quasi inopiem argumentum apertum sic, tam sapienti aliena obtrudere; neque obscura facti videntis intelligentiam consentire, tam crebro stipem ab alijis emendicare. Veri sed ego facile indulgeo ut futuri cuique pulchrum videatur, & qua quisque opinione imbutus est semel, hanc constantiter tueatur; ita clarerrimine nuntio, ream contrariam prosum abire sententiam. Quum enim cordi sceuro inter se acriter certare, multum in se invicem indebitum expostulare, quod sua ipsa opinio non sicut est experientia fit, sed variata, audacius minimur in simplificata aut truncata, multum centonibus in meum documentum allatis ex proprietatis utrinque monumentis complures paginas operosi infarcire, frust et ravie occupare; neque ullo alio, quam laboris, ac temporis inaniter consumpto, operae pretium, quo tandem sicilect Ledon persuadere adunam iniuriam: ego sane, ut omnes has contendendi litigandique actas, quoties aliquod controversandi periculum imminet, omnino praedam ipfissima Audorum verba fide germanissima de industria repraesentare, occultisque Ledoris subiice. Vbi vero nihil tale differentiam ingere videtur; quoniam nonnullas questiones ab alijis praecelerate solutas animadversiones, quas ego, ne bene adun et otiose agerem, minime attingerem, neque autrum tantum gratia calamum tererem; tamen necesse profus habeo eadem usurpare, tum ne qua pars integra tradationis a me susceptae defit; tum ut illae ab alijis iam probe exploratas operi, quod ego molior, fulminentur, viam sernant; alienis identidem verbis iure optimo uti malo, quam meis. Unde nullo etiam negotio Ledori constat, quid alij aedificare coeperint, qualisque processerint; quid autem a me inipser, extructum, additum vel fit. Neque ego profundo lauream ulla in hoc imustaceo mihi querendus ducut, ut Audorum sententias alij reddam verbis, qualis curae alioqui, & perangustae Latinitatis suspicio nil; totidem alia meo de penu vocabula appendam, extemplo laboraturus. Habeat enim sibi quisque, cui hoc valtur, hanc palmam, & gloriam: ego certe nec ambio, nec invideo, facileque, ut puto ab humano Ledore impetrabo, ne putet tam malignam facultatem mihi suppetere, ut nequeam, si concure, eadem orationem alia verborum specie conformare. Exterum illi ab alijis commodum, didistinde, si accurate explicata est; quid, rogo, attinet cam alijis verbis aut iicthius, quam par est; aut copiosis, quam opus est; aut securum, vel deterius, quam res sernat, et postulat, verti? Quid quod spatium numero verba ipis Audorum, ut de genuino eorum senso nullus est altercandi locus, singulatim repetere necesse est? Verum quum haec mea Paradoxa a Typographo iam pene existant emittitur, Mss. In scripto exarata de ornamentu, et usu mulierum, a amico hic Mediolani in nota Domus pro feta S. Fidelis reperta, mihique confirmata tradita; quam minimice cale suppofitiam, sed legitimam cursus Lainii propemodum ex locuplete Audore Philippo Alemania in sua de Scriptore Societatis IESU Bibliotheca externo compedit, in qua copula opera, et monumenta ab ipso Lainio elucubrata, et posteris relida, quae vivus ipse publicis munerebus et curis disentus, perungar et poruit, enumerans, inter extera, et hoc ipsum de ornamentu, et usu mulierum opus distincte recenti. De cuius Autore ego iam certus, gravissimi vivi anticipata existimatione illic per motus impatiens auditare illud lustro, potissimasque alfredionis eadem de re, quas ego tueor, a Doctore longe sapientissimo um pridem ad Theologiam trutinam sive perducentas, probatas, atque inculpatas in fine gaudes deprehendo. Ac Paradoxis hisce meis prope iam absolutis, quum mihi tanti hominis suffragio, et doctrina meas conclusionis luis fulcire locis fas amplius ne sit effeti quod reliquum certe fuit, curavi salutem meditamenta, et restimonia quae ad eas illustrandas pertinet inde a me excerpta, ad calce tertiae, ultimaeque disputationis una cum nonnullis aliis audita ad interrogare convertebantur ubi quisquis facile illa offendet. Sed ne quis nimium a me Lainio, et plus, quam mereatur, tribui opinetur, et ex usu futurum autumo, quid de ipso Historicorum annales loquantur animi viri eximia. Consensus sapientia: fama inclytus, a Paulo III. Pontifice magnificentissimo Theologus una cum Alphonso Salmerone dilegitur, et ad Tridentinum Concilium semel, iterumque, nec non a Pio IV. tertium de Nicetino in quo quam abunde eundis Patribus eximia ipsius doctrina probata fit, incredibile pene est Sententiam priore loco dicere iustus est, nullos libenter. dixitque "nonnumquam" ita copiose, ut tres horas in intuita disputatione unum eundemque locum semperurgeret; nec dubitavit aliquando "enucleate" denuntiare, ac profiteri, neminem ex Patribus, sed aut a sibi aequabilis, appellandum, quem non capite ad calcem pervoluit, exilloque locos communes ea de re, qua in controverfiam caderet, collecta; quumque de ibid. n. Eucharistia: Sacramento postadiccepturct, sex circa triginta Patres istantia mysteriis interrogatores, arque in istis Alphonsus Typostatus, cuius taon. multa, & justa volumina omnia vora verar, atque in summain redegerat, partite testatus est. Quamobrem qua ingeni soecunditas, qua memoriae prodigio, qua singulari doctrinae uberata universis Patribus, ut resert Nicolaus Ius circa miraculo prope erat. Nihilo tamen minorem sui admirationem Lainius in eodem Concilio se circa sacrisacrificio Milae de quo divi multumque disputatum tuerar, postca supracoronicns different; ut Franciscus Sacchini luculenter totidem historias verbis denarrat. In ponitur diurno conventu die septies annos kalendas Septembris iussu est dicere: verily in eo die, quum alii quidam verba sint, quo commodius illi perque otium audiretur, in diem posterum dicta, totum matutini conventus ad dicendum et unum tempus attribuunt. Nemo erat quem non audiendi hominis mira cupido tenerrt: hos, qui vel Romani, alibi conloquium, vel in eodem Concilio Pauli, huiuscemque temporibus disputantes audierant, quod norant quid dicendo posset: illos, ut experimento suo sentirent, verentur tandem in angulo illo per tantum literarum esset reconditum, tantum eloquentiam, quam adeo magnifice fama celebraret. Memorabantur qua modo esset in Gallia, quam consanter ac sapienter harteelorum retudi esset audacum: postquam desinit illi praeter consuetudinem ad acedendum spatium expectationem omnium erexit. Itaque postea die, quanta raro frequentia Concilium sit, nullus ex Cardinallis Legatis, nullus ex Procures, nullus orator ibus, nullus omnes ex Episcopis, aliquis Praefini definitus est. Latmum se loco, sibt consituto dicere exorditur, fit quod paulo remotior ab Levatis effit, hic, quo clarius exaudirent, ad peccercitum, apud se locant. Verum trides alam a Levatis commode, tam difficile ab imis Episcoporum audiebatur; au, auum aureum ipsi quoque finientes habuerent, nec viam promptiorem viam, Inadequationem carum explerent, dicere spicerent, ms relicta seditbus, accedere prohispere coeperunt. Iamque alii super alios plurimi commonebant, etc., et magnae subsidiorum remotiorum pars vacua relinquebatur. Tum demum Legati firru S. serri surgere (actum) jubent, interverte se, et Episcopos collocari, ex quo tempore Latmum. Dum hac fit; dum tota interrumpitur dis, tantumque motu ad audiendum certatur; dum a viatoribus fertur sic atuitur que suggesitum moti Latmum, amici et usque ad animo trepidabant, vercute, ut parem expectationem exitum res fortiter tur. Ex aliis haec voces passim audiebantur, fieri non potest, ut hic favor, quem habet expetitiorique, qua de eo respondeat. Atque consensio suggesio, et noneque afflantem spiritu ite sensim gressus in causam est; tam clare facta etque res ab audiobam esse nucleare; nubes ex opinionum varietate auditarum obortas dissucursque, quas ingenii humani acies vix consequitur, qua sic ante oculas toneret et cerpisset, ut, quemadmodum duas spatiis horas, as semel perpetua oratione distinxerit, honestissimus ille ex flore, et apice gentis humanae consecutus prope attonitus haec frit: omnes profiterentur et tuorem auditorum, et expellat, quem longo intervallo superavit Hidennus Sacchinus. Quae omnia fidem faciunt sine dubio maximam, quam sublime, perspicaxque fuerit ingenium, quam cumulata doctrina, quam excorda sapientia, quam gravius sic excellens audoritas. At etiam ipse praerogativus omnes multo adhuc magis inconsiderate apud se continebat, quum quartana correptus Laimus in eodem Concilio Tridens. no facultatem per perficiendi quod valeutudinem curare, impetrare minime potuit. Nec enim Apostolicis Legatis, inquit Orlandinus, vestum qua rentissimum illud Concordium, et Orbis Terrarum theatrum eius sententia lucernarum. Sicut in illa, qua quam ex omnibus factus princeps, dux etiam quadam addiscendurus humoribus est, potest. Verum ut agrotantibus consulere morbo vires adderet, communi cunis filio, ac prudentia caueurnt, ne quo die febris saccederet et, in eum tempus, em publicos suos conventus indicerent. Ac ne tum quidem, dum vel privati haberentur extra Concilium conventus sentiendorum Canonum gratia vel Theologorum item privati actus fierent, quibus multa stalebantur uti, lutiaria careere Laini potuerunt. Illi ildem coetibus cum Salmerensis fempe interfuit: & unque gravem quodque onus imponebatur onus etiam a coribus plurimis de rebus ad Concilium referbatur, quanta praclara in re Ecclesia sancta, & constitutaverunt. Ex quibus de acerrimo Laini ingenio, praestantissima sapientia facti superque liquet. Unde mirum non est, eundem Lainium a S. Ignatius Patre nostro tum totum suisse, ut idem Orlandinus tradit, Theologiae doctrina Summam in ulum Societatis nostri consicere. Quid dicam porro de concionandi provincia ab ideo strenue egit, et fortiter, tantoque cum soal animarum oblatu? Difficulise quidquam, tantumque in nobis Genua: in Quinquagesima quum Dei verbum praedicare, semel aureos discipulos, deinde discipulos discipulos, tertio discipulos en. in opera pauc per es erogandos ab ideo suisse collectos. De inculpatis vero moribus inusta, probitate insigni nil opus est addere, quum publicis monumentis jacta sint cunis mandata: ex quibus haec solum Lepori in memoriam revoco, quum aeger Lainius iter faceret, nihilominus cicatricem vexare, & sordicare corpori illi imbecillis, fraudulenter perinde Romanam nudis pedibus pro pietate in gresulum; tum Episcopatum Labacense seseofficere quin etiam Cardinalem constitutur conlacter resugere. At quo magis ipse praesens Religiosa animi demissione abus. nobiles, et magistratus abhorrebat tantum contentius alii ad summos etiam s. eundem impellere studuerunt. Certes quoque a duodecim Cardinalibus, quemque Paulus IV. decretis, serio aestimavit esse de eo Pontifice Maximo creandi peripsema est; eum quippe aiebant, ut scribebat Sacchini, ad provovendum quid Paulus IV. instituere publicorum corregionem morum, cum ad hareses jugulandas ingenio, et sapientia quam aptissimum fore liber. Ex his latis cuiusvis ut res, manifestum est, quam restat a me Lelinius magni, nihiloque pluris, quam dignus sit, fiat; antique historum Paradoxorum interstiti, tam eximii etiam Doctoris iudicio, suffragio, atque autoritate eadem muniri, et confirmari. Sicut autem non ambigo, quin tanti viri nominis apud quoscumque doctos ingentis ponderis futurum sit, ita certissime etiam iudico in his Paradoxorum controversias a cumsis e nostra Societate praecipue, utcumque sapientibus etiam, & magnis lumen reverentiam iudicio euldem Lelinius non solum ut Praepositor noster Generalis, sed ut maximi etiam Theologi habendam fore. Scandalo definition divers. Quando occurrerà, come si verificherà. Scandalo indiretto esere indifferente quando origina, quando infetti da azioni, o da materiale diverso emerge, quando persona particolare è al centro, o da azione, o da materia abusiva in modo da essere notevolmente disturbato. Quando si presenta l'occasione della rovina spirituale di una persona, in modo generale, di uno stato finito, sostenuto, o da più indeterminati accetti pregiati, rea di litigio, o esperta di colpa scansale - calata in simili, e mortale. Segmento. Quando e come pronunciato. Diverso è il scandalo attivo, dato, e accettato. Diverse sono le opinioni degli esperti. Segmento. Duplice attestazione. Segmento. Seconda attestazione del patrono. Si diffondono le difficoltà opposte. Si spiegano le regole sull'atteggiamento da tenere di fronte allo scandalo attivo, dato, e accettato. Segmento. Diverse sentenze degli esperti. Segmento. Non esiste in questa materia nessuna regola generale. Segmento. In questa materia, non è di ordine. Si spiegano le regole generali per evitare, o per permettere lo scandalo - assegnano. Si spiegano le regole generali per evitare, o per permettere lo scandalo - assegnano. Segmento. La virtù che si oppone al peccato di scandalo, e come si apre in condizione di difesa. Segmento. Si rivolge alla prima sentenza. Segmento. Si oppongono alle altre sentenze, e tutte sono sostenute. Segmento. Le difficoltà opposte vengono spiegate. Si spiegano le regole sull'occasione remota, e su quella prossima. Segmento. Definizione dell'occasione prossima. Si assegnano le regole sicure sull'occasione non prossima, ma prossima. Segmento. Si concordano i docteurs in materia di occorrenze non prossime, ma prossime. Qualis fit obligatus vitandae occasionis peccandi remota, et proxima. Segmentum I. Qualis fit obligatus vitandis occasionibus praescribuntur. Segmentum II. Objections rescinduntur, legitimae excusations tolerandi indicantur. Segmentum III. Talis practextus occasionum retinendus confutatur. A virgens causa, sicut grave incommodum capacem abolutionis semper eum reddat, qui proximam delicti gravem occasionem suadentem ferit. Num oculi est ad indeterminatum dumtaxat mortale peccatum alliciens, censenda fit proxima, et fugienda. Segmentum I. Duplici assertionis quaestio expeditur. Nullum Dolorem traditae dottrinae adversari. Sunt immoderati mulierum ad virorum procliviscendi, fit peccatum grave, vel leve. Cap. VI. Num moderatus ornatus, vel paulum immoderatus sub culpa mortali, aut veniali ob ruinam proximi fisti semel inquendus. Immoderatus feminarum cultus notable incitans ad luxuriam, fit peccatum mortale. Cap. VII. Resistantia sententiae damnans culpam letali immodicum feminarum ornatum valde provocativum libidinis, exhibitor ad circumscriptio. §. III. N «Uot Dofiores ex rtcenfitis /apra af- fertioui indicata aditer far i. • §. IV. Defieres explanata affer tionis manifeftt propugnatore s recitantur, atq\ expen- duntur. • §. V. Alq eiufdem fententia patroni in acient-o educuntur , • §. VI. Eadem affertio aufioritate Sanfiorums Patrum fulcitur. §. VII. Rationibus eadem affertio euincrtur. §. VIII. Eadem affertio oflcnditur, quia ornatas valde prouocatiuus libidinis prabet ■ i . alijs occafionem proximam delinquen- di lethaliter , §. IX. Eadem ratio occafionis proxima a fuper- fluo ornatu alteri data magis vegetur. §. X. Apertionis confirmatio ex obligatione ca- ritatis. §. XI. Exemplorum documentis affertio illu- firatur. §. XII. Effugium I. Je grani incommodo ex perpetua ornatus valde ad malum pro- uocatiutomifjiout intercluditur. §. XIII. EJfugium II. de inculpata pulchritu- dinis exemplo reijcitur. §. XIV. Effugium IU. de odiofi viri exempta refellitur. XV. Effugium IV, de ornatu fupcrfluo re- mote tantum ad malum prouocante re- futantur , §. X VI» £ff*giUr» V.de ruina proximi immedia- te cauffata a volutate dumtaxat eiuf- dtm proxtmi fponte peccantis euerti- f*r- §. XVll. Effugium VI, de immodico ornatu fo- lito.& innoxio eliditur , •f' S* XVIIJ.Diffcultates contra explicatam doc- trinamfo luuntur , ~ t*£- J39‘ u.. V f*5- ,3^* pag. iqff, * ?aK' H7*s- pag. I Ji, pag. 158. pag. 16 f, pag, 17 1. pag.. 181. ,W .'j pag, 182. pag. 1 S6, pag, i93. - i?4* /'£■ '9 5- W '97- pag. aoji" pag, ioj. §. XIX, Digilized by Google §. XIX. Alq contra affertiontm implicari nodi enodantur . pag. 3 1 J. Varia excufationes, , <jr cauffa, qua notabilem prtuo- ? • caiiontm ornatus ad malum a culfa mortali Uber are queant, expenduntur. Cap. VIII. pag. 123. Quomodo Coufeffarij erga Panitemes ornatum valdes prouocatiuum libidinis ferentes {ege. rerere debeant. Cap. IX. pag. 111. Nicolai Caujini in ornamentorum luxum granis, & ultima censura. Cap. X. pag. 241. Appendicula de virorum ornatu. Cap. XI. pag. 344. DISPULTATIO SECUNDA de ornatu mulierum speciatim. An mulieres, qua iuxta morem vestitum regionis nudo incedunt pecudum gestu, quam grandis ter. § I. Refertur duplex opinio. § II. Impugnatur prior opinio, docet utque permissionem nudi pecudis vel meretricum, non arcere maiora mala, sed cumalares. § III. Eadem opinio alisque argumentis resistitur. § IV. Explicatur et oris sententia. Segmentum I, Quando peccent Principes nuditate feminei permittentes. Segmentum II. Quando delinquant Praepublici nuditate feminei pectoris tolerantes. Cap. I. pag. 246. Cap. II. pag. 246. Cap. III. pag. 349. Cap. IV. pag. 259. Cap. V. pag. 265. Cap. VI. pag. 266. Segmentum III. Consuetudinem nudandi feminei pectoris esse extirpandum. pag. 1. An mulieris, qua morem nudandi per floris in locum,ubi non est, introducunt, peccant mortali ter. Cap. II. pag. 274. § I. In usum (ita tam feminei per floris nuditatem) et salutem, argumentis offenditur. § II. Docilem omnes probat assertionem patrocinium in actu. § III. Solius etiam spectoris nuditate tam satis est ad mortalem culpam incurrendam. An mulieres extranea, vel peregrina nudo per floridus, ubi mos non est, incedentes in usum consuetudinem suam patria, peccant in ista lite. § IV. An mulieres, qua in presenti Mediolani nudant per pectus, delinquunt mortifere. Insigne de nudo mulieris per floridus tegendo exemplum, si documentum ab Eccellentissima Margarita Valvarez Coronada exgeete Colurna matronis Mediolanensibus datum. Cap. III. pag. 294. Cap. IV. pag. 298. Cap. V. pag. 305. DISPVITATIO TERTIA I. r tt t. di a i r DE NONULLIS HUIUS MATERIA COROLLARIIS. AN. quando immodice ornati tentibus Sacramentum Puri intenti: et fit im partiendum. An, quando Eucharistia Sacramentum immodice se ornantibus fit admittitur. §. I. Eucharistiam cum publica mortali culpa in ornatu accedentibus est neganda. §. II. Allata doctrina impugnatur, et propagatur. §. III. Alta affertionis oppugnationes refuntur. §. IV. Divina mens cum valde irreverenti habitu obtrudentes fit a sacra Communioni esse repellendos. V. Influam muliebris pecudis nuditatem a Cap. I pag. 312. Cap. II. pag. 321- pag. 323. pag. 331. pag. 343- pag. 350. Sacra Communioni et arcedam. pag. 333- §. VI. Po civis et a Medialauensibus de eadem re sinatur. Protectione et guaratione Confitiatorius, & Sacerdos explicatiobus trinam juvare vocari debent. Capilli. pag. 371. Additamenta superioribus Paradoxis singula suis que locis infrienda, ex manuscriptis optimus lucubratio Jacobus Lambrecht apparatus fit in Generalis Societatis Jesu de ornatu, & suo mulierum excerpta. Cap. IV. pag. 375. MORA; MORALIA PARADOXORUM DE ORNATU MULIERUM PRAELODVIM DE VETERUM PATRUM AUCTORITATE, ET RATIONE IN OPINIO NI BYS FUNDANDIS VENERATIONI UT PAR EST, VALDE HABENDA. Ntequim, in "horum" P. "anio" suspendendo impendunt; atque ut paradoxorum explicatio impend, eandem Scripturam, et nemine ingredior, necesse est Patres ludibrio, quam religioni ha- plane habeo in eorum bere malunt, ne dicas prodere. In velutibulo, nonnulli sub- quos fame ac pariles, stomachum meum C. Stoke, de ratione differendi in actum compens S. Hieronymus Epist. opinionibus sequentiisque sine cendis, et O j. ad Taullinum sapienter ira expectiendis sarta tedo contraenda stipula. Tacto de mei similibus, qui si pauca generatim delibere. Forti ad Scripturas Sanctas potis seculi. I. Non pauci, qui moralium questionum res literas venerint, et sermonem comprehensum arbitros se eligunt, atque in posito aurem populi mulsum, hanc legem Senquis- ter Theologos iripecte, et censeri, cum gemma Dei putant, nec sicere dignantur. Iliffunt putant, praenuberos quid divina quid humanas in litterarum, praesentorum Patrum rite ad sensum suum in congruum multari. Sententia perspicua in contraversia aptant testimonium, quaquam grande sit, tamen aliqua ex aducrnum obstantur, nihil, et vitiosis sumus docendi genus, de- ut nemo queat filios placitis praevaleere sententias, et odium voluntatem spiri in nullo fundamento etiam innixis. Cor- futur saepernam Scripturam contraese repugnantem. Nisi litera ancillentur suadente dogmata, quis ab his vero si quis forte rationem in semel imbiberunt, praestitae tueantur, et ad alicui opinioni adhaerere, sive sese in scientiam, sive in ignorantiam pro ruina. Quotidiis in his, et sicut torturit torturam, eludentes, insillent insiluas solium judicium pro ratione, pro suo iudicio. sere, luctare, ac traducere, minimi auttoritate, pro Doctores abunde umtor* dubitant. Si quam enim modi cor sufficere arbitrantes. In quos, mali interpretam valde usu Shapes Scriptura, ego metuo, ne effatum illud, quod Sacrofanci Patres improbant, Circumcellionibus, hominibus plani damnant; in operam, (tu-opinio salutem, olim solemne rat, pridivina quo hominum gratiam aucurum habebatur, ut memorat S. Apostolus, inculta corruptel, patrocinii guitiis Epist. Quod volumus, Sanctum. Audiantudietem de Patrum tutiori auctoritate veneranda. Illi me si, quidret ad amusin, honestum; juling, ac fandum, (imulae juvendum, aut conducibile illis videtur, illi ab ipsis decernatur. At divina Scriptura aliter dilucide statuit. Nihil respect, figurate loquitur. At Patres agminatim fecus palam docent, nihil ostent. Exaggerationi libenter indugent. At locus negationi non est, enucleati Scriptura, & Patres contra sent. Quid tum politae? Non proprie, sed per metaphoram ita concionantur. At quid cum ludificatio? Nimirum, ubi quid frequenti in more positum est, si Scriptura, si Patres id vituperant, si carpunt, si vetant; carpere, vituperari, vetari insicantur; illam ac illos per tropum, & schema alio spe-dare contendunt: ubi autem quidpiam a Scriptura, & Patribus reprehenditur, quod ab hominum concitundine origine alienum est, tum facile annuunt, tum nullo negotio damus manus, tum candidi, ac securum interpretantur. At si edita ab aliter interdita, a populorum moribus, atque paulum abhorrent illa in vulgata: licentia servitutem trahunt illa delumbant, illa mangonizant, illa encrant, illa pervertunt simul, atque evertunt, quo videlicet corruptionum, & flagitiorum regnum, (quo Marte, & patronio defendum, secure perenniet. Quot profecto lues hodie quoque; tam in agnam, in dies capit incrementa, ut ad illud extremum, quod magnus Augustinus serio in Epistola ad Galatas, quondam deploravit, jactu passionis quam concitatus se decurratur: Vete, pestis hominum, qua sola, injustata sive fraudulenta. Sed multo luculentius idem S. Augustinus in Jo. de doctrina Christiana, cap. 10. hanc ipsam infamiam, qua tum etiam a plurimis insaniam aestimabatur, nobis ob oculos sic coloribus ponit; Quoniam proelius hominum genus, non et momentis ipsius libidinis, sed potius a concupiscendi assecla, facile putanda est plerumque, et quam quisquis hominem ea tantum culpanda arbitretur, qua sua religionis, & temporis homines vituperare, atque Dominare consuetudine, et ea tantum probanda atque laudanda, quae sunt fuitudo tororum, cum quibus vivit, admittit; et quae contingit, ut sit quid Scriptura vel praesupponit, quod abhorret a consuetudine audientium; vel quod non abhorret, reprobabit; sit animum torum iam verbi vincit auctoritas, signata locutionem putentium pauloque post; sit animum praefoccatur alicuius erroris opinio, quicquid aliter asseruerit Scriptura, figuratum homines arbitrarii putant. Hic inclytus Ecclesiastes Doctor. 