title: Annales Academici
creator: Academia Groningana
text: De physiologie onzer dagen beschouwt het, zooals wij reeds opmerkten; als hare laatste taak, het leven in de elementaire processen te ontbinden, waaruit het is samengesteld, en deze uit de voorwaarden van hun bestaan met noodwendigheid af te leiden. En met recht, want slechts op dit standpunt bevindt zij zich in overeenstemming en met de eischen van het verstand en met de uitkomsten der zinnelijke ervaring. Maar alvorens zij er aan denken kan, dit haar laatste doel te bereiken, eer zij zich kan vermeten tot de eenvoudige natuur- en scheikundige processen af te dalen, waarin ten slotte alle levensverschijnselen voor onze waarneming te ontbinden zijn, heeft zij andere vragen te beantwoorden, die al aanstonds onder haar bereik liggen, vragen die haar door het ontleedkundige onderzoek worden aan de hand gedaan. Met de voortschrijdende analyse van de anatomie, die het lichaam der bewerktuigde wezens achtereenvolgens in organen, weefsels en eindelijk in de mikroskopische grondvormen ontleedde, moest een physiologische analyse hand aan hand gaan, die op gelijke wijze van de levensuitingen van het geheele organisme tot de particulariteiten der werktuigen, der weefsels en eindelijk tot die der enkelvoudige grondvormen afdaalde. Instinctmatig ging men in de vroegste tijden reeds deze weg op, door op grond der meest alledaagsche waarneemingen bepaalde verrichtingen aan bepaalde werktuigen te verbinden, aan het oog het zien, aan het oor het horen, den smaak aan de tong, de spijsvertering aan de maag. Maar op bewuste wetenschappelijke wijze begon men het ontleden en het verbinden der verrichtingen aan een bepaalde plaats eerst in de vorige eeuw, toen men op het schitterend voorbeeld van een William Harvey en Stephan Hales zich van den bodem der blote waarneming tot die der proefnemingen verhief. Dankbaar ziet hier de wetenschap van onze dagen op de grote gestalte van Albrecht von Haller terug. Hij ondernam het eerst, de meest verschillende werktuigen en weefsels aan het levende dier te leggen, ze in hun werkdadigheid te beschouwen, en na te sporen, hoe door de inwerking van kunstmatige prikkels hun levensuitingen gewijzigd worden. Dit onderzoek leidt hem tot de ontdekking van de irritabiliteit — naar zijn wijze van bepaling de kracht om zich op prikkels samen te trekken — als een algemene en veel specifieke eigenschap der weefsels, en tot de onderscheiding van de sensibiliteit — als het vermogen der dieren, om op inwerking van prikkels gevoel te ontwaren — als een algemene en veel specifieke eigenschap der zenuwen. En mocht hij den hoeksteen voor een physiologie der weefsels, voor een leer van de specifieke verrichtingen der onderscheiden en verschillende lichaam bestanddeelen leggen. Met bijzondere geestdrift zien wij de nog jeugdige proefindelvers fysiologie zich onmiddellijk tot de hoogaamhoudende werkaamhof van het dier. Reëel onderzoek. 96 Lijk organisme, tot de verschijnselen van het zenuwleven wenden. Wedijverend staan in het begin van deze eeuw in Engeland en Frankrijk twee scholen van virtuozën op het gebied der viviseectie naast elkaar, om de verrichtingen van iedere zenuw, van hersenen en ruggemerg en van hunne vlammetjesende delen een voor een aan het licht te brengen. Glansrijke ontdekkingen, verbonden vooral aan de namen van Charles Bell, Magendie, Flourens, volgen elkander op slag op slag. In de grote hersenen erkent men het orgaan voor de werkzaamheden van den geest, voor waarneming, voorstelling en wil, in de kleine hersenen het centrum voor de regeling der willekeurige bewegingen, in het verlengde merg het middelpunt voor de adembewegingen, in het ruggemerg een werktuig voor geleiding en reflexie van het zenuwbeginsel; aan het genie van Charles Bell was het voorbehouden in de voorste wortels van het ruggemerg de bron der zenuwvezelen voor beweging, in de achterste die der zenuwvezelen voor gevoel aan te tonen. Behalve het zenuwstelsel worden ook andere groepen van organen, de toestel voor den bloedsomloop, voor de ademhaling, de spijsverteringswerktuigen aan de ontledende proef op het levende dier onderworpen. Inmiddels ging nog van een andere zijde een krachtige stoot uit. Door de geheele wereld weerklonken de proeven waarop Luigi Galvani zijn leer der dierlijke electriciteit bouwde, die hersenen, zenuwen en spieren voor elektrische organen verklaarde. De spoedig hierop volgende ontdekking van de kolom van Volta gaf de physiologen in de galvanische stroom een uiterst gevoelig en betrekkelijk zeer onschadelijk middel tot prikkeling van alle levende delen aan de hand. Met koortsachtig ongeduld wierp men zich vooral in Italië en Duitsland op de studie der levende zenuwen. Voor het eerstemaal, zo meende men in de roes der eerste geestdrift, was hiermee het uitzicht geopend, in het wezen, in de laatste grond niet slechts van een enkel, maar van alle levensverrichtingen door te dringen. Electriciteit en levensbeginsel zouden een en hetzelfde zijn. Bleek die hoop nu ook al spoedig een hersenschim te zijn, dat streven voerde niettemin onmiddellijk tot een zeer wezenlijke en voor de verdere analyse der levensprocessen zeer beslissende vooruitgang: de algemene wetten der zenuwprikkeling werden in hare voornaamste trekken erkend en de grondlagen gelegd tot die leer der dierlijke electriciteit, die in onze dagen onder de scheppende hand van Emil du Bois-Reymond tot een zoodanig trotschen bouw zich zoude ontwikkelen. Terwijl alzo de genoemde Engelse en Franse natuuronderzoekers, als spoedig onder medewerking van Duitse, er op uit waren, de verrichtingen der grootere stelsels en toestellen van het organisme in de verschijnselen der afzonderlijke organen te ontleden en hunne wederzijdse afhankelijkheid na te vorschen, trachtten Galvani en die hem volgden een schrede verder te doen in de richting tot verklaring der levensverschijnselen. De voetstappen drukkende van von Haller, stelden zij zich ten doel, de specifieke levensuitingen van een bepaald weefsel, de zenuwen, na te vorschen en te ontleden. Dat het de taak was der physiologie, alle levensverschijnselen van het geheele organisme tot de eigenschappen der levende weefsels terug te brengen, werd het eerst door Bichat met klare woorden uitgesproken, nadat kort tevoren Finel in het beroemde gezegde "similis textura, similis functio, similis morbus" de fundamentale betekenis der weefsels, de afhankelijkheid der levensverschijnselen van gezonde en ziekelijke weeften van den aard der samenstellende weefsels kenmerkend had uitgedrukt. Zo lang men de ontledkunde van dierdagen meende, dat de weefsels de elementaire bouwsteenen van het organisme waren, en als zoodanig rechtstreeks uit de scheikundige grondstoffen en de zoogenaamde imponderabilia samengesteld waren, zoolang kon men ook ondersteunen, de ontleding der levensprocessen ver genoeg te hebben voortgezet, wanneer men ze tot de eigenschappen der levende weefsels had teruggebracht. Nu leerde het microscoop, dat ook deze schijnbaar gelijksoortige eenvoudige delen op zeer bepaalde wijze uit ongelijksoortige kleine georganiseerde vormbestanddeelen zijn opgebouwd, en dat ook deze in de meeste gevallen nog van samengestelden aard zijn. Met deze ontdekking werd de taak op eenmaal duizendmaal meer ingewikkeld. Noodzakelijk moesten nu de levensuitingen der weefsels verder in de verrichtingen hunner mikroskopische vormbestanddeelen worden ontleed. Maar welk een uitzicht werd hiermee geopend! Zelfs over de verrichtingen van vele grotere organen was men nog niet tot klaarheid gekomen. De physiologie der weefsels zelf verkeerde nog in de kinderjaren. Die twee wetenschappen, van welke zij licht en voedsel moesten erlangen, hadden pas haar eerste schreden gedaan. De scheikunde had zich eerst kort tevoren met behulp der balans een vasten grondslag verworven; de natuurkunde wachtte nog op haar glansrijkste veroveringen. En — wat men niet mag voorbij zien — al waren ook die beide wetenschappen toen reeds tot hogere ontwikkeling gekomen, de overtuiging, dat zij het waren, die met hun fakkel de physiologie moesten voorgaan, was in werkelijkheid nog geenszins algemeen doorgedrongen. Wel was reeds veel gedaan. Men had erkend, dat de samengestelde delen van planten en dieren uit een betrekkelijk klein aantal scheikundige grondstoffen zijn opgebouwd, en wel uit zoodanige, die ook in de onbewerktuigde natuur overal verspreid zijn. In algemene trekken had men de scheikundige stofwisseling en daarin de hoofdvoorwaarde van het leven aller organische wezens leeren kennen. Door Priestley, Scheele, Spallanzani en anderen wist men, dat de groene plantendeelen onder de inwerking van het zonlicht koolzuur uit de dampkring opnemen en zuurstof afgeven, en dat koolstofrijke verbindingen daarbij worden afgezet. Van de andere zijde wist men, dat de dieren zuurstof opnemen en koolzuur afscheiden. Hun ademhalingsproces had Lavoisier reeds een verbranding genoemd en daarin de bron gezocht van de dierlijke warmte. Zoo moest het dan als een troostende lichtstraal worden, hagroet in het doolhof der van alle tijden opdoemende verschijnselen, toen kort daarna Schwann optrad met de leer, dat alle verachterende vormende delen van alle dieren en planten tot een en dezelfde grondvorm, tot de eis van terug te brengen. In de cel was nu feitelijk het prototype van een solide komen organisme gevonden: dat voedt zich, groeit, en plooit af, voortgaat, verlagerukt zelfs uit den samenhang met het organisme waartoe het behoort, vermag het zelfs een tijdje alleen voort te zetten. Niets ontbreekt daar, wat recht geeft haar den naam van organisme toe te kennen. De waarde van dit inzicht voor de gehele wetenschap van de biologie kan juist licht overschat worden. Slechts in het voorbijgaan mag hierbij worden bedacht, welk een slag aan de oude, destijds nog algemeen geldende kennis van de levenskracht moest worden toegesprochen bij het erkennen, dat het leven, dat de mens in het geheel, niet in een enkel lichaam, totaal looist, maar dat het in een complex van organen, weefsels, en cellen, zijn werk heeft. Omgekeerd, dat was su een onbetwijfelbaar feit, in het leven van de cel, dat het leven van het geheel ging. De samenstelde weefsels, zowel als de weefsels, waren stammen van afstammingslijnen van zelfstandig levendende wevingen, in samenvoor zijn verbonden, aten, groeiden, en stierven, zoals Rudolf Virchow later te bepalen had, zijn elementaire organismen. De botanici hadden voor de planten dezelfde afstammingsleer reeds aanvaard, en de schimmen vroegen zij nu ook in de fysiologie der dieren aan. Met de ontdekking dat alle deze elementaire organen, die ik hier aandiena, geen enkel gevaar bestaan, dat alle dieren en elk plant uit één enkele cel bestaan, dat alle bij elkaar in beginsel op gelijk zijn gebouwd en dezelfde algemene levensverhoudingen vertonen, met die ontdekking vereenvoudigde zich de taak der biologie niet gelijke mate als zij kort tevoren samengevoegd was geworden. Het nieuw gewonnen hoofddoel, waarop het onderzoek zich te richten had, was hiermee aangewezen. Ongetwijfeld was het ook een der meest betekenisvolle gevolgen der leer van Schwann, dat zij dit doel voor onzen duik opende. Vanaf dat moment was het slechts daarom te doen, de voorwaarden en wetten van elementair leven te doorgronden. Het inkomen het ook sindsdien voor een enkel geval, het wezen der instandhouding door stofwisseling, van de groei, van de voortplanting te grijpen en te verklaren, zodat was, juist ten gevolge van die overeenstemming in beginsel van alle dierlijke en plantaardige cellen, het geheim van het leven in het algemeen opgedoost, de schat opgedolven, waaraan de biologie eeuwenlang had gegeefd en niets bleek te doen over, dan deze schat in al zijn heerlijkheid te spreiden. Schwann zelf koos den drong niet weerstaan, althans een poging te doen tot het vieren een eeuwig mechanische theorie van het celleveten, in het bijzonder van de ontwikkeling en van den groei der cellen. Maar hoe dan ook, zijn pogingen hiervoor ook het gevoelen tracht te staven, dat de fundamentele organen niets anders zijn dan de vormen, waaronder voor de verdrinking vatbare stoffen kristalliseren, hoe welgekozen vergelijkingen hij weet te vinden ten bewijze, dat de groei der cellen in beginseit hetzelfde is als kristallvorming, de tijd - men gevoelde dit algemeen - was nog niet gekomen, om datgene te verwezenlijken, waarvan de mogelijkheid zich na zoveel te hebben opgedaan. De dagen waren voorbij die natuurfilosofie, die een halve eeuw vroeger de biologie in haar meeststroom had gesleept. In plaats van tijd en kracht in bespiegelingen te verliezen, schreed de wetenschap roezig voorop op den weg der ervaring, die haar immers nog altijd de heerlijkste vruchten in den schoot had geworpen. Ook thans zouden die niet verbleken. In de jaren begon het tijdperk van de fysiologische ondervraging het werken van een der voorafgaande den stempel der fysikalische methode droeg. Men ving aan de in het organisme werksame krachten naar haar aard en haar grootte, het verloop van haar werkingen in tijd en ruimte nader te bepalen, elk bijafsonder verschijnsel als functie van een tal van veranderlijken op te vatten en de wetten van hun afhankelijkheid van die veranderlijken vast te stellen. Bezield en gedragen door het beginsel van het behoud van kracht, dat destijds door J. Robert Mayer en Hermann Helmholtz tot eigendom van alle denkende natuurwetenschappers werd, begon men de natuur- en scheikundige processen, waarvan de levende wezens het tooneel zijn, in hun wederzijdig verband te beschouwen en te ondervragen. Methoden van onderzoek werden bedacht, die in scherpte onovertroffen, hun invloed tot ver buiten de grenzen der fysiologie, waarvoor zij oorspronkelijk bestemd waren, zouden doen gevoelen. Wederom waren het de levensverschijnselen der hoogste orde, de verrichtingen der hoogste dierlijke grondvormen, die de meeste en de beste krachten tot zich trokken. Emil du Bois-Reymond, die de geschiedenis eenmaal als de voornaamste vertegenwoordiger van dit tijdperk zal vermelden, onthulde de elektrische processen die hun zetel en hun bron vinden in de levende moleculen der spieren en zenuwen, hij stelde een reeks van wetten vast, die deze levensprocessen beheerschen, leerde hun verband met sommige levensverschijnselen kennen, met andere zoeken. En terwijl hij zoodoende voor het oog van onzen geest een diepe blik opende in het moleculaire mechanisme van die grondvormen, een blik die ons stoffelijk oog nog niet vermag te volgen, toonde hij in een schitterend voorbeeld de macht der natuurkundige methode op het gebied van algemeen-biologisch onderzoek. Geboeid en aangespoord door dit bewonderenswaardig voorbeeld, bleef de belangstelling der physiologen vooral in Duitsland lange tijd met grote voorliefde op de levensverschijnselen der spieren en zenuwen gevestigd, en aan deze omstandigheid is het te danken dat de genoemde levensuitingen thans niet meer zo als vroeger tot de diepten duistere, maar tot de helderste onderwerpen op het gebied van het leven behoorden. Daartegen werden naast het onderzoek van deze bijzondere levensverschijnselen de algemene uitingen van het cellenleven, althans van de zijde der zoolphysiologen, al te zeer verwaarloosd. Vorderingen van grote betekenis werden bijna alleen in de kennis van de ontwikkeling en voortplanting der cellen gemaakt. Schwann had geleerd, dat alle cellen op gelijke of overeenkomstige wijze ontstaan als door Schleiden voor de cellen in den vruchtzak der Leguminosae beschreven was, namelijk vrij in een straatloze zelfstandigheid, in een zo genoemd cytoblastema, dat binnen een cel besloten, tusschen reeds voorhanden cellen aanwezig was. Nu vond men echter, dat in verreweg de meeste gevallen nieuwe cellen eenenvoudig daardoor ontstaan, dat een reeds voorhanden cel zich in twee gelijke helften verdeelt, zoals reeds in het jaar 1835 door Hugo von Mohl voor draadwieren beschreven was. In zeldzame gevallen slechts schenen cellen zich vrij binnen andere cellen te vormen, maar nooit en nergens buiten het lichaam een cellen. Virchow vooral beijverde zich, om dit in het bijzonder voor de gevallen van ziekelijke celvorming aan te tonen en verhief daardoor de stelling "omnis cellula e cellula", de wederklank van Harvey's "omne vivum ex ovo", in de oogen van velen tot een onomstootelijk dogma. Een nieuw leven op het gebied van de algemene fysiologie der cellen begon eerst, toen bij het onderzoek der laagste bewerktuigde wezens de aandacht op de bewegingsverschijnselen der dierlijke en plantenlijke cellen gericht werd. Slechts enkele voorbeelden van dergelijke beweging had men vroeger gekend: den omloop van den celinhoud bij Characeae, door Corti reeds in de achttiende eeuw ontdekt, den zoogenaamen sap- of korrelstroom in de haren van zekere planten. Reeds bij herhaling was men opmerkzaam geworden op de overeenkomst van die stroom met de kruipende en vloeiende bewegingen van de lichaamsmassa der Amoeben en Rhizopoden, de zoogenaamde sarcode. Nu leerde een nader onderzoek dat dergelijke bewegingsverschijnselen geenszins als zeldzame merkwaardige uitzonderingen te beschouwen zijn, maar zeer algemeen in de meest verschillende cellen van planten en dieren voorkomen. Uit een grondige vergelijking volgde, dat al deze bewegingen in haar wezen overeenstemmen en overal aan een zelfstandigheid van overeenkomstige natuur- en scheikundige eigenschappen gebonden zijn aan het protoplasma, dat ook wij zagen, nu in het geheele dier- en plantenrijk als het wezenlijke bestanddeel van alle cellen, van alle elementair-organismen werd erkend. 100 TH. WILK. inaKLMANK Sedert dien tijd Vereenigde zij bij de belangstelling de biologie Voor een goed deel op de protocellaire levensoortsel en daarmee buiten alle twijfel op een kernpunt de geheele levensleer. Inderdaad men beweren, dat de algemene biologie in de toekomst aan een leer van den bouw en het leven van het protoplasma aanwijken. Men heeft reeds in de laagste orden bekende bewerktuigde wezens getoond dat protoplasma alle soorten van levensverschijnselen, aan enige dit of enige punt eigen, in hun elementaire vorm vindt: voedingswerktuigen, groei, voortplanting, beweging, ja hier en daar reeds de eerste spaken van pestische werkzaamheid. Zooals de bouw van alle organische stoffen, ook die der meest gecombineerde planten en dieren, althans door alle lagere voortgaande ontwikkeling en ontvouwing van een orgaanlage der voedingsstoffen, van een stukje protoplasma, van een cel ontstaat, zoo ontwikkelen zich ook de veelvuldige onderscheidende en gecombineerde levensvervormingen van het lichaam der volwassen wezens, vooral van dat der dieren, in een onafgebroken reeks uit de kiemen der elementaire processen, die reeds het protoplasma der eenvoudigste organisme openbaart. Virtueel dan zijn zij in deze laatste in zekere zin reeds aanwezig. Zo zien wij dan op het tegenwoordige wandvuur der wetenschap alle levensverschijnselen tot levensuitingen van elementaire organismen en in laatste instantie tot die van het protoplasma teruggebracht. Het geheele rijk der bewerktuigde wezens, alle leven, plantend als wellend, is een veel eenvoudige bron afgeleid. Maar hoe interessant die inkomst van onbekende onderzoek moge zijn, men wacht aandacht, den achtergrond gering te schatten, die ook op de thans bekende hoogte de biologie nog veel van het laagste en hoogste deel, haar bij den aanvang door ongekend. Immers, het protoplasma ziet het nog niet als een enkelvoudig lichaam, een gelijkslachtige vorm in statutaire risus, zowel als een kristal, een eiwitdrop. De scheikunde ontdekt het in een tal van zeer verschillende stappen, en zijn eigenaardige verrichtingen dwingen ons aan te nemen, dat de stappen, waarin het is ontwikkeld, niet zodanig vorder of regel door elkaar gemengd, maar op zeer verschillende, wettige wijze geordend en samengevoegd zijn. En in overmenende mate hetzelfde geldt ook voor de... REDE TOERING. tovenaar, de geleerde, organisme zelfs in de eenvoudigste vorm, waarin het nog in het protoplasma der laagste bewerktuigde weefsel openbaar wordt, niet als processen op te vatten van zeer ingewikkelde aard, nog samengesteld ten slotte niet chemische, thermische, elektrische of mechanische werkingen. Zolang wij de samenstelling uit deze meer eenvoudige processen niet volkomen hebben doordacht en erkend en de levensverschijnselen aanoodende als het noodwendig resultaat van bepaide voorwaarden hebben aangetoond, zolang hebben wij ze niet werkelijk begrepen, niet werkelijk verklaard. Al staat het nu ook vast, dat alle levensverschijnselen in deze laatste zin begrijpelijk, verklaarbaar zijn, evenzo als het, dat nog voor geen enkel levensverschijnsel een verklaring in de diepte reeds gegeven is. Slechts hier en daar meent men een aanvang, een eersten stap, een proef te herkennen. Bijna alles blijft aan de toekomst overlaten. Welken weg hier het onderzoek heen te slaan, naar welken kant zij om raad en ondersteuning te wenden, is aan geen twijfel onderhevig. Zij zijn geen andere als die, waaraan de biologie tot dusverre elk voordeel had. Alleen de onderwerpen van het onderzoek zijn voor een deel andere geworden. Dieper en dieper doorgronden der organiserde met alle hulpmiddelen die natuur- en scheikunde ons aanbieden, waarneming en proefneming op het levend elementair-organisme, ontleding der eenvoudigste levensverschillen, opsporen van hunne voorwaarden en volgen de wetten die met deze voorwaarden verbinden, ziedaar de wegen op welke, al is het dan ook na zware inspanning, na harden kamp, toch eindelijk die hoogte hopen te beriken, waarop het ons zal vergund zijn dankbaar met den dienst uit te roepen: In gebracht, hoewel uitsluitend, voor hen die de wetenschap vervolgen, Zij, die de wetenschap vervolgen, voor hen die de wetenschap vervolgen, Na zware inspanning, na harden kamp, toch eindelijk die hoogte hopen te beriken, waarop het ons zal vergund zijn dankbaar met den dienst uit te roepen: In gebracht, hoewel uitsluitend, voor hen die de wetenschap vervolgen, Zij, die de wetenschap vervolgen, voor hen die de wetenschap vervolgen, Na zware inspanning, na harden kamp, toch eindelijk die hoogte hopen te beriken, waarop het ons zal vergund zijn dankbaar met den dienst uit te roepen: Hooggeleerde Heeren, Zeer geachte Ambtgenoten! Indien ik het gevoel van schroom overwin, hetgeen mij overvalt op dit oogenblik, waarin ik de eer heb in Uwen kring te worden opgenomen, dan put ik de kracht daarvoor uit het bewustzijn, dat ik niet meer als vreemdeling tegenover U over sta, uit de dankbare herinnering aan een onafgebroken reeks van bewijzen van hartelijke tegemoetkoming, oprechte toegenegenheid, warme deelneming. de ik van u heb ondervonden, uit het gevoel eindelijk van onder u vrienden te bezitten, die in lichte en donkere dagen mij de trouw van hart en hand hebben bewezen. Onthoudt mij ook in de toekomst deze toegenegenheid, deze vriendschap niet en weest verzekerd dat ik zal trachten haar te verdienen! Als ik op deze plaats mij niet tot enkel onder u, mijn vrienden, wend, als ik tegenover u vooral, waarde Donders, alle woorden van dank onderdruk die mijn gemoed bewegen, dan zult u mij verstaan. Wij weten, wat ons in dit leven onafscheidbaar aan elkander knoopt. Een woord eindelijk tot u, Weledele Heeren Studenten deze Hooge school. Ook tot u kom ik niet als een vreemdeling. Ook aan u heb ik reeds meer dan een blijk te danken van ware toegenegenheid en deelneming. Met velen van u ben ik door gemeenschappelijk arbeid, met sommigen door vriendschappelijk verkeer verbonden. Laten wij hopen, dat deze aangename verhouding, die mij een ware levensbeleving is, meer en meer zich bevestigd, uitbreidt en van geslacht tot geslacht zich voortplant. — Ik heb u mijn wetenschappelijke eerbijdenis afgelegd. Gij kent de richting waarin wij samen zullen werken. Komt dan met open zin en hart voort te gaan op die weg, die ons belooft de wonderen der bewerkte natuur in wetten op te lossen! Wij hebben het genoek, een meester in ons midden te zien, wiens lichtende gestalte ons met krachtige schreden op dit pad voortgaat, wiens vaste hand ons allen een trouwe wegwijzer, een nooit wankelende steun is. Volg ik hem na. SERIES LECTIONUM, IN ACADEMIA RHENO-TRAIECTINA Hodi Ab Universitatis Ratione Augusti et Cincinnatius Usque Ad Rationes Universitatis Augustas Hodie, Professores Sui Lectores Habendarum, Hebdomas Fredericus Antonius Guilielmus Miquel, In Facultate Mathematicarum et Philosophiae Naturalis. R. Van Rens, rude donatus, privatim tamen civibus academicorum studia adiuvare, quantum poterit, paratus erit. Zoologiam exponet p. Harting, diebus Lunae, Mercurii et lovis, hora XI, die Martis, hora X. Anatomiam, Physiologiam et Histologiam comparatam tradet p. Harting, diebus Martis et lovis, hora II. Evereitialibus zootomicis et microscopicas quotidie praesertim p. Harting. Physicam experimentalem tradet c. h. d. buus ballot, diebus Lunae, Martis, lovis, hora XII, diebus Veneris et Saturni, hora XI. Meteorologiam explicabit post ferias hiemales, diebus Lunae et Martis, hora III. Operitionibus instituendis et operiendis praesertim p. h. d. buijs ballot, die Mercurii et aliis diebus postea indicandis. Mechanicae analyticae explicandae vacabit p. h. d. buijs ballot, die Martis, et Mercurii, hora IX. Geometriam analyticam docebit p. h. d. buijs ballot, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Mementa Mathematica docebit m. hoek, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Astronomiam popularem exponet m. hoek, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX, Astronomiam theoreticam tradet m. hoek, diebus Mercurii et lovis, hora X. Astronomiam practicam tradet m. hoek, diebus Veneris, hora X et XI. Botanicam generalem et Physiologiam plantarum docebit F. a. q. Miquel, diebus Lunae, Mercurii et lovis, hora X, die Martis, hora XI. Plantas officinales et venenatas exponet f. a. g. Miquel, diebus Martis et Mercurii, hora III. Selecta Botanices Capita in usum Candidatorum exponere paratus est A. O. Miquel. Geologiam tradet f. a. g. Miquel, diebus Lunae et Mercurii, hora II. Mineralogiae primariae.lineas.exponet f. a. g. Miquel, die Lupae, hora III. Physicam mathematicam tradet c. h. c. quinque, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora I. Bimetallia Mathematica docebit c. h. o. quinque, diebus Lunae, Mercurii et Jovis, hora VIII. Steganometria et trigonomia sphaerica docebit c. h. c. quinque post serias hiemales, horis denis indicandis. Calculus differentialis et Calculus integralis partem primam tradet c. h. c. quinque, diebus Martis, Jovis et Veneris, hora X. Chemiam anorganica docebit p. i. van kerckhoff, diebus Lunae et Martis, hora I et die Mercurii, horis XII et I. Chemiam organica exponet p. h van kerckhoff, die Jovis, hora I et die Veneris, horis XII et I. Chemiam practica docebit et exercitia analytica in laboratorio modetur p. l van kerckhoff quotidie. Colloquia Chemica habebit p. i. van kerckhoff, horisque post meridiem. Chemiam pharmaceuticam docebit e. muiznbroek, diebus Lunae, Martis, Jovis et Saturni, hora IX. Topographia docebit e. muiznbroek, diebus Mercurii et Veneris, hora X. Experimenta in Chemia applicata quotidie modetur b. muiznbroek. SERIES LECTIONUM. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORICA ET LITERARUM HUMANIORUM. Logicam docebit c. o. opzoomer, diebus Jovis, Veneris et Saturni, hora II, ad librum suum, cui titulus: het denken der rener, iterum editum Amsterdamis a bibliopolio J. H. Gebhard, anno 1867. Metaphysicam docebit c. o. opzoomer, diebus Jovis, Veneris et Saturni, hora I. Historiam Philosophiae Otaeae ex principis lode explicabit c. o. opzoomer, horis auditoribus commodis, ad librum Ritteri et Prelleri, cuius quarta editio prodiit Gothae anno 1869. Antiquitates Romanas exponet i. a. c. roovers, die Martis, hora X et diebus Mercurii et Jovis, hora X, die Veneris, hora IX. Historiam Gentium enarrabit i. a. c. roovers, diebus Martis, Mercurii et Jovis, hora XI, die Veneris, hora X. Historiographiam veterem tradet i. a. c. roovers, hora auditoribus commoda. Bationem Linguae Patriae et Literarum Patriarum tradet g. g. mliLti^ die Lunae hora I, die Martis, bora II, die Saturni, hora XL Hieroniam Patriae enarrabit o. g. brill, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X. Disquisitiones de Literis Graecis habebit h. van HERWEARDEN, die Lukiae, hora XII, die Mercurii, hora II, die Veneris, hora XI, interpretabit Nuper Juraeophildes et Thucydidei locos selectos. Literas Latinas docebit h. van HERWEARDEN, die Lunae, hora XI, die Mercurii, hora I, die lovis, hora XII, legendo Horatii epistolia ad Pisones et Lili locos selectos. Antiquitates Graecas tradet scholasque paedagogicas habebit h. van HERWEARDEN, sive sibi et auditoribus commodis. Literas Hebraicas docebit p. de jong, tum Grammaticaliter explicanda, tum I libro Samuelis inde a Cap. XV legendo, die Martis, hora XII, die lovis et Veneris, hora I. Literarum Arabicarum initia tradet p. De jong, diebus Mercurii et Veneris, hora XII. Antiquitates Israelitarum explicabit p. de jong, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora IX. Loca selecta Scriptorum Arabicorum cum provectioribus leget p. de jong, die lovis, hora VI. IN FACULTATE MEDICA. Pharmacognosia et naturalem medicaminum historiam cum eorum virtutibus et usibus docebit o. i. LONcq, die Lunae, hora II, diebus Mercurii et Veneris, hora IX. Pathologiam et Therapiam a speciali tradet g. i. LONcq, diebus Martis et lovis, hora IX, die Veneris, hora VII vespertina. Exercitationes clinicae in arte medica quotidie moderabitur g. i. LONcq, hora XI, in Nosocomio Academico. Policlinico medico praesedet g. i. LONcq, aeternis diebus. Physiologiam docebit f. c. donner, diebus Lunae et Saturni, hora IX, die Martis, hora XI, die lovis, hora X. Experimenta et indaginations physiologicae et microscopicae in Laboratorio physiologico quotidie praesedet f. c. donner, una cum viro doct. th. w. ANGELMANN. In Nosocomio ophthalmologico lectiones ophthalmologicas, cum exercitiationibus clinicis, habebunt: F. c. DONDERS, diebus Mercurii et Veneris, hora VIII; h. SNELLEN, Nosocomii medicus, diebus Lunae et Martis, hora IX. Dietaeticam, aliaque hygiene capita publice tradet f. c. DONDERS, diebus Martis et Mercurii, hora IX. Doctrinam de sensibus exponet f. o. DONDERS, diebus Veneris et Saturni, hora IX. Theoriam artis chirurgicae tradet L. G. VAN GOUDENBB, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora VIII. Exercitationes policlinicas in area chirurgica diebus Lunae, Mercurii, Veneris et Saturni, hora IX, clinicas quotidie moderabitur L. G. VAN GOUDENB, in Nosocomio Academico. SERIES LECTIONUM. 109 Operationibus chirurgicis, in cadavere instituendis, qualibet oblata occasio praeerit L. G. VAN GOUDENB. Disciplinas exercitationes moderabitur L. G. VAN GOUDENB, die Sabbati, hora VIII. Operandi methodos exponet L. G. VAN GOUDENB, diebus Martis et Jouis, hora VIII. Anatomen tum systematicam, tum topographiam docebit O. KOSTER, diebus Lunae, Martis et Jouis, hora I, die Veneris, hora XI. Indagationibus anatomico-pathologicis, cadaverum sectione instituendis, in Nosocomio praesertim O. KOSTER, qualibet oblata occasione. Pathologiam generalem docebit O. KOSTER, die Lunae et Veneris, hora X, die Mercurii, hora X et XI. Medicinam politiam et forensem exponet O. KOSTER, diebus Martis et Jouis, hora II. Exercitationes anatomicas practicas moderabitur O. KOSTER, quotidie hiberno tempore. Exercitationes clinicis in gynaecologia moderabitur J. HALBERTSMA, diebus Lunae et Mercurii, hora I. Capita selecta gynaecologiae, tradet J. HALBERTSMA, die Martis, hora I. Doctrinam operationum tradet et operationibus obstetricialibus in pelvi factitia et in cadavere instituendis, praesertim J. HALBERTSMA, diebus Jouis et Veneris, hora I. Exercitationes policlinicas in gynaecologia cum provectioribus habebit J. HALBERTSMA, die Saturni, hora X. Praxin obstetriciam in Nosocomio academae et in policlinico obstetricio moderabitur J. HALBERTSMA. Artem diagnosticam physicam tradet p. a. brondgebst, Medicinae Lectore, diebus Martis, Mercurii et Veneris, hora VI. Artis diagnosticae propaedeutica exponet p. a. brondgebst, diebus Mercurii et Veneris, hora I. Galvanotherapiam tradet p. a. brondgest, die Saturni, hora VI dimidiata. I. p. T. van der lith, in Nosocomio psychiatrico medicus primarius, Professori titulo ornatus, exercitationes clinicas psychiatricas moderabitur horis postea indicandis. 110 SERIES LECTIONUM. Hematologiam et physiologiam generalem exponet th. w. Engelmann, in Laboratorio physiologico adiutor, die Martis et lovis, hora IX. Exercitaciones physiologico-chemicas moderabitur th. w. Engelmann, die Saturni, hora X — Xfl. IN FACULTATE THEOLOGICA. Historiam librorum Novi Foederis sive Introitum in Novum Testamentum tradet b. ter haar, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X. Historiam Ecclesiae Christianae enarrabit b. ter haar, die Lunae et Martis, hora XI. Historiam dogmatum exponet b. ter haar, die lovis, hora X. Ethicen Christianam docebit b. ter haar, diebus Mercurii et lovis, hora XI. Exercitaciones oratorias moderabitur b. ter haar, horis et sibi et auditoribus commodis. Encyclopaediam Theologiae Christianae exponere perget i. i. diebus, die Lunae, hora I. Doctrinam de Deo (Theologia naturalem), ad librum suum, insigne: Inleiding tot de leer van God, exponet i. i. die Lunae et Martis, hora IX, die Mercurii, hora II. Criticon textus librorum Novi Foederis tradet i. i. die Mercurii, hora VIII. Exegesin librorum Novi Foederis tradet i. i. die Lunae, Martis et Mercurii, hora I. Collucquium de rebus Theologics et Ecclesiasticis habebit i. i. die Veneris, hora III. Exercitaciones catecheticas, duce Enchiridio Catechistico a se edito, moderabitur i. i. die Veneris, hora III. Theologia biblica N. F. duce Compendio a se edito, exponere perges I. I. VAN OOSTERZEE, dic Martis, hora XII. Dogmaticam christianam, ad librum suum, cui titulus: Christelijke Dogmatiek, tradet I. I. van Oosterzee, diebus Mercurii, lovis et hora IX. SERIES LECTIONUM. Theologiam practicam, inprimis Liturgicam, Catecheticam et Pastoralen docebit I. VAN OOSTERZEE, die Mercurii et Iovis, hora VIII, Veneris, hora X. Exercitatiis hamileticis praeses paratus est I. I. van Oosterzee, horis et sibi et Theologiae Candidatis commodis. Exegesin Vetus Testamentum interpretando II. de JONG, in libro I, die Martis, hora VIII, die Veneris, hora XI, et die Saturni, hora XLI. Commilitones orationes sacras habentes praesides aderunt atque judicia disptundi exercitationibus praeside parati sunt Theologiae Professores. IN PRACTICA IURIDICA. Disciplinae iuris naturalis fata et praecipua placita tradet O. O. VREEDEN, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora IX. Ius publicum Batavum exponet, denisque causas selectas tractabit O. O. VREEDEN, die Lunae, hora X, die Martis, hora IX, die Iovis, hora XII. Ius Gentium Europaeum tradet O. O. VREEDEN, diebus Martis et Saturni, hora X. Ius civile docebit O. O. VREEDEN, diebus Mercurii, Iovis et Veneris, hora VIII. Codicem Quaestionum criminalium explicabit O. O. VREEDEN, die Iovis, hora XI, die Veneris, hora I, die Saturni, hora VIII. Ius Pandectarum enarrabit B. I. L. de GEER, diebus Lunae, Martis, Mercurii et Veneris, hora XI. Historiam iuris Hollandici tradet B. I. L. de GEER, diebus Lunae et Veneris, hora I, die Iovis, hora X. Institutiones Justiniani interpretabitur B. I. L. de GEER, diebus Lunae, Martis, Mercurii, Iovis et Veneris, hora VIII. Encyclopaediam iuris exponet B. I. L. de GEER, diebus Martis, Mercurii' et Iovis, hora I. Lus civile Nederlandicum docebit in a. fru, die Martis, hora XII diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX. Lus mercatorium et maritimum exponet in a. fru, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora X. SERIES LEGATIONUM. Legem ludiciorum privatorum explicabit in a. fru, die Martis, hora I, diebus Mercurii et Veneris, hora X. Evertit in forensibus praeresit in a. fru, hora deinde indicanda. Historiam politicam enarrabit in p. g. quaque, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora XI. Economiam politicam, docebit in p. o. quaque, diebus Martis, Mercurii et lovis, horis XII. Statisticam explicabit in p. G. quaque, diebus Lunae et Saturni, hora XII, die lovis, hora I. Publicis disputandi exercitiis praeesse parati sunt iuris Professores. I. S. ROBINSON, Literarum Anglicarum Lector, diebus et horis postea indicandis, Shakespeare selecta interpretabitur opera, et Literarum Rhetoricarum exponet Historiam, imprimis XVI saeculi. H. HISTOR, Literarum Germanicarum Lector, diebus et horis postea indicandis, selecta quaedam principum scriptorum opera interpretabitur, Literarum Germanicarum historiam, imprimis inde a saeculo XVIII, exponet. M. A. E. ROBERTI, Literarum Francicarum Lector, praecipuorum scriptorum saeculi XVII selecta opera enarrabit, Literarum Francicarum historiam saeculorum XVII et XVIII tractabit, diebus et horis postea indicandis. Bibliotheca Hebraica diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis, Veneris et Saturni ab hora XI ad IV, feriarum autem tempore iisdem diebus ab hora I ad III unicusque patebit. Museum zoolofficum, anatomicum, mineralofficum et botanicum, nec non Hortus Academicus quotidie patebunt. NUMERUS STUDIOSORUM IN AGAEBEMIA BHENO-THEATINA, DIE XXXI M. DECEMBRIS A. CLIOCCENTILOQUIS. In Vacalitate Math. et Phil. Nat 67. V H Phil. Theor. et Lit. Hum. 20. V H Medicina 77. V Theologia 184. V Iuridica 148. 491. DOCTORES CREATIONIS IN ACADEMIA RHENO-TRAJECTINA, A. D. XIX MARTH A. GIOIOCELEXX AD D. XXYI M. MAETU A. dOIOCCCLXXI IN FACULTATE MATHEMATICAET PHILOSOPHIAE NATURALIS. D. 6 Aprilis. Albertus Harms, Amstelodamensis, privatim sessorie definitae dissertatio, cui titulus: De Theorie der Spheriarchie beelden, Math. Mag. et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 28 Aprilis. Iagobus Elias Stark, ex urbe Rhenen, privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: De loopbaan van de planeet Hecate, Math. Mag. et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 8 Iulii. Arend Nijland, ex oppido Delden, privatim sessorie definitae dissertatio, cui titulus: Over den duuren het verloop van geinduceerde galvanische stromen, Math. Mag. et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. IN FACULTATE MEDICA. D. 31 Martii. Christianus Ioannes Fabius, ex urbe Steenwijk, privatim sessorie definitae thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 26 Maii. Gerardus Folmer, Groninganus, privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: Beschrijving en beoordeeling van een geval van verlamming, Medicinae Doctor. D. 14 Iulii. Iustus de Vrij, Dordracensis, privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: Over de uitdrijving der vrucht door uitwendige handgrepen, Medicinae Doctor, cum laude. D. 30 Iulii. Albertus Antonius Middelhoven, ab Hamburger privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: Over placenta praeternata Medicinae Doctor. D. 16 Decembris. Chunus Braksma, e pago Nieuwe-Tonge, privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: Bijdrage tot de kennis der Hydrohemorroide, Med. Doctor, magna cum laude. D. 20 Decembris. Mauritius den Kamp, Schoonhovensis, privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: Over het fenylzuur, Medicinae Doctor, cum laude. D. 22 Decembris. Mauritius Molen, M. D. Campensis, privatim sessorie definitae thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 28 Ianuarii. Iacobus Marius van Loon, Amerfortensis, privatim sessorie definitae dissertatione, cui titulus: Over ruptura uteri, Medicinae Doctor. D. 25 januarii. Andreas Jacobus Molenaar, e pago de Lemmer, privati in defensia thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 2 Februarii. Cornelius Honorius Matthias Fock, Rheno-Trajectinus, privati in defensia dissertatione, cui titulus: De koorts in het begin van het kraambed, Medicinae Doctor, cum laude. D. 2 Martii. Issacus Loon, Haganus, privati in defensia, cui titulus: Over de zoogenaamde slaapziekte, Medicinae Doctor, cum laude. D. 24 Martii. Honorius Klinkert, Zwollensis, privati in defensia dissertatione, cui titulus: Aanteekeningen over longitus en borstvleugelhond, Medicinae Doctor, magna cum laude. IN FACULTATE THEOLOGICA, D. 6 Aprilis. Hermannus Rost, Rheno-Trajectinus, privati in defensia dissertatione, cui titulus: Lelias (Caecilius) Cyprianus, Kerkvader en Martelaar, Theologiae Doctor, magna cum laude. D. 25 Aprilis. Gerardus Joannis Vos, adriani fil, V.D.M. in urbe Gestae, publice in defensia dissertatione, cui titulus: De nieuwe Signed. Bijbelvertaling etc, Theologiae Doctor, magna cum laude. D. 22 June. Nanning Tjdbman, Amstelodamensis, publice in defensia dissertatione, cui titulus: Het atentheilrecht der gemeente, Theologiae Doctor, cum laude. D. 24 Martii. Issacus Johannes Philippus Valeton Jr., Groeninganus, publice in defensia dissertatione, cui titulus: Jesaja volgens zijn afvemeening als echt erkende geschriften, Theologiae Doctor, magna cum laude. IN FACULTATE IURIDICA. D. 5 Aprilis. Didericus Alla, Amstelodamensis, privati in defensia thesibus, iur. Rom. et Hug. Doctor. D. 6 Aprilis. Samuel Petrus Jacobus Anna van Hoogstraten, Rheno-Trajectinus, privati in defensia thesibus, iur. Rom. et Hug. Doctor, cum laude. D. 8 Aprilis. Ianus Edmundus Cornelius, duplicius Issel de Schepper, e pago Olst, privati in defensia thesibus, iur. Rom. et Hug. Doctor, cum laude. Eodem die. Adrianus Didricks de Vries, Amstelodamensis, privati in defensia dissertatione, cui titulus: Onderzoek betreffend de vroegere en latere amnestie, iur. Rom. et Hug. Doctor, cum laude. D. 18 Maii. Ioannes Paulus Balthasar van der Mandere, e pago's Gravenpolder, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. D. 20 Maii. Georgius Ludovicus Quirinus, Amstelodamensis, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. Eodem die. Ianus Guilelmus Lastonder, ex urbe Groenlo, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. D. 1 Junii. Eugenius Alexander Stephanus van der Kamp, ex urbe Naarden, privatim defensus dissertatione cui titulus: De ta over onzorgvuldigheid naar het Nederlands recht, lur. Rom. et Hodie Doctor, cum laude. D. 17 Junii. Barend Hulshoff, Amstelodamensis, publice defensus dissertatione, cui titulus: De cheque uit een oeconomische en Juridisch oogpunt beschouwd, lur. Rom. et Hodie Doctor, magna cum laude. D. 24 Junii. Guilelmus Ferdinandus Jacobus van Linschoten, e pago Doom, privatim defensus dissertatione, cui titulus: Het inkomen der Kroon, lur. Rom. et Hodie Doctor, cum laude. D. 25 Junii. Daniel Otto Engelbert, Leovardiensis, privatim defensus dissertatione, cui titulus: Over arbeidervoorkeuren, lur. Rom. et Hodie Doctor, cum laude. D. 25 Junii. Henricus Andries Hofhamer, Elburgensis, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. Eodem die. Matth. Jacobus van Oosteburg, e pago Eemnes Binnen, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. D. 29 Junii. Ianus van Binsbergen, e pago Hoogland, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. Eodem die. Marius Kolf, e pago De Bilt, privatim defensus dissertatione, cui titulus: Over de dijkplicht in Gelderland, lur. Rom. et Hodie Doctor, magna cum laude. D. 1 Julii. Ianus Hermanus Kibber, Arnhemiensis, privatim defensus dissertatione, cui titulus: De effecten van het koninklijk geslacht in strafzaken, lur. Rom. et Hodie Doctor. D. 5 Octobris. Petrus van Foreest, Alcaiarisensis, privatim defensus thesibus, lur. Rom. et Hodie Doctor. D. 5 Octobris. Marius Adrianus Swellengrebel, Roterodamensis, privati defensio thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 7 Octobris. Johannes Martinus Luden, Amstelodamensis, privati defensio thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 14 Octobris. Rijnhardus de Baufort, Rheno-Trajectinus, privati defensio thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 2 Novembris. Henricus Hemmingson, Haganus, privati defensio thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 19 Dominicus Namna van Houtema, Rheno-Trajectinus, privati defensio dissertatione, cui titulus: Bijdrage tot beoordeeling van Art. 1638 B. W. lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 20 Decembris. Ianus Laurentius Aubin Nefvi, Rheno-Trajectinus, privati defensio thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 25 Martii. Henricus Vrebber, Ngijdoe-Javanus, privati defensio thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. ACADEMIA GRONINGANA. NOMINA PROFESSORUM. INDA A D. 10 OCTOBER 1870 AD D. 12 OCTOBER 1871 IN ACADEMIA GRONINGANA DOCTORANDUS UNUS OBIET RECTOR MAGNIFICUS SAMUEL SIGISMUNDUS ROSENSTEIN, SENATUS ACADEMICUS ACTUALES GUILLIELMUS MATTHIAS HENDRICUS SANGER. IN FACULTATE MEDICA. F. Z. EKMEIJN (obit 38 m. Maii 1871), M. H. SANGER. 1871), D. HUIZINGA. H. LANSER. J. H. BUNDER (mulus asiaticus) S. S. ROSENSTEIN (d. 7 Octobris 1871). IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. H. C. TAN. HALL (rude donatus). S. TADEN MODDERMAN. O. A. BUNGER. J. BOER (mulus asiaticus d. 23 M. SALVERDA. Septembris 1871). A. A. MEINES* IN FACULTATE THEOLOGICA. P. HOFSTEDE GROOT. E. L. DIEST, GION. G. MUURLING. 16 NOMINA DOCTORANDI. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITTERARUM HUMANIORUM. I. I. P. VALETON. B. H. C. C. VAN DER WIJK. O. UECKER. H. E. MOLTZER. C. M. FEIJNEN. IN FACULTATE IURIDICA. I. H. PHILIPSE (rude donatus). B. D. H. TELLEGEN. B. L. GRATAMA. W. MODDERMAN. G. DIEPHUIS. OR ATIO QUAM HABUIT SAMUEL SIGISMUNDUS ROSENSTEIN, DiB xn ocrroBRis cioioooclxxi QUUM CASEMATE GONINGANAE BEATOE MUNUS DEPONERET. 16 CASEMATE GONINGANAE STUDIA, PROPESTIBUS, OIVIS VBI AMPLISSIMA, COLLISSIMA, COMMILITONES EXOPTATISSIMI ! AUDITORIBUS ABSTIMATISSIMI ! Metus, qui anno praecedente nos etiam tac suspensos tenebat, ne nova de institutione publica lege promulgata academia nostra in periculum vocaretur, nunc pro sublato habendus est, quum haec regionis in ferendis legibus more rogatio illa rursus sit seposita. Et quamquam Heemskerk, vir praestantissimus, populi delegatus, rebus et factis probe cognitis, legis de institutione superiore dandae dilationem, iniuriam esse non ferendam. dixit, ab iis, quibus legum ferendarum potestas data est, non expectari. potest tantus emendandi impetus, quantum rerum conditio postulat. Cur vero Goningenae maius periculum immineat, quam ceteris Nederlandiae universitatibus. Gravissimum quidem eorum, quibus praemimur, incommodorum, docentium numerus nimis exiguus Goningenam magis sane urget ceteris academiis, sed tamen ubique sentitur. Verum certe est, nobis ne tantum quidem tribui quantum Nederlandiae academiis fere solet concedi. Quum enim in Academia Lugdunensi et ophthalmologiae et anatomiae pathologicae, in Traiectina et anatomiae et histologiae proprii professores et necessarii habeantur et concedantur, in Goningenana haerae res tamquam additamenta et appendices cum aliis coniunguntur, quasi non revera unaquaque professorem sibi plenum et totum iure vindicare debeat. Omnes vero academias in universum spectanti et de doctrinis cogitanti, quales sunt aestheticae, geologiae, linguarum comparatio, medicinae historia, nul- iam earum praesentis temporis necessitati satisfacere, statuendum est. In his igitur incommodis communibus nihil causae inesse potest, cur Orogen. 136 S. S. ROSENSTEIN ninguna periculum maius sit, quam ceterarum. Sed aliter res sese haberet, si, ut praecedentibus annis, ita postremo quoque eorum, qui albo academico sunt inscripti, numerus foret minutus. Magnopere vero laetor, me pronuntiare posse, recens adscriptorum numerum hoc anno praecedentium numeros longe superasse ita ut nec certe re progressus sit laudandus; at operae pretium est cognoscere, quibus rebus hoc incrementum sit effectum, casu an gravioribus causis. Haud minimam sane partem contulit, quod Minister regis eis, qui rerum naturalium vel artis medicae studia auspiciaturi sint, identidem concessit, ut ab antiquarum linguarum cognitio liberati sint. Quam dispensationem ex huius Academiae Senatus sententia, quam disertis verbis epistola ad ordines generales scripta elocuti sumus, legislatoris voluntati repugnare contenditur. Sed quaestionem legalem ordines solvent; dolendum est huic quaestioni, quamquam praeadictio totum, tamen antea omnes partibus accurate esset tractata, esse responsum. Id enim mihi constat: eo magis honesto studio opus erit, quo latius orbi eorum patet, qui in literis incumbunt. Quam enim mulieres quoque iure postulent, ut sibi concessum sit, ut et ipsae in vasto vitae publicae curriculo officia et honores appetant, vel, ut oratione magis pedanter eloqui solent, ut sibi honesti quaestus opportunitas late patet, etiam mulieres studiosae auditoria intrant, quam rem et ipsam anno praedente primum apud nos vidimus. Iam homines cuique occulto nova studiorum socius cum gaudio est salutanda; exemplar eorum studii et morum praebet plurimi aestimandum virgo, quam vulgo sive tamquam papilionem volitantem nobilem sine gere solevit, versicolorum ornatu indutam a laetitia ad laetitiam transeuntem et ex vitae floribus alienam - trajecto sive neae instar industria oppressam et in re domestica desudantem - virgo, inquam, nunc, consilio libere capto, studiis et ingenii certamen severissimo dicata. Sed non est obliviscendum hac in re quoque mox frumentum et paleam fore separanda; iam enim virginum in universitis Helveticis in litteras incumbitionem maior numerus effecit, ut timeretur, ne institutiones illarum gratia nimis deprimeretur, cum saepe non satis praeparatae ad lectiones accederent, et facile re docentes cogerent, ut doctrinae quoque elementa lectionibus complector. Qui igitur mulieribus studiis vera favet, non solum eis atque viris iura eis tribuere debet, sed etiam Hae res per paucis, de quibus hucusque verba fecimus, paene omnia sunt, quae secunda et laeta anno praeterito evenerunt. Vix enim Yobis exoptatum erit, Auditores Illustrissimi, ut collectionum, laboratoriorum, ceterorumque institutorum academicorum conditionem Lingillatini percipiebas: id tantum commemorandum est, bibliothecam nostram liberatitate ac munificentia gentis Frisiae /Harinxma the Sloten' donum magni praetii accepi, amplissimam copiam a beato Riedel collectam, commentariorum, editionum, interpretationum Horatii, in quibus nihil, quod aliquem ad cognoscendum poetam usum habet, desideratur. De aliis institutionibus satis erit, audivisse, nulla ex parte de his rebus querimoniam esse allatam, unde videntur hoc anno omnia certe aeque bene se habuisse atque praecedente. De nosocomio mea ipsius experientia edoctus iudicari possim, sed de illius conditione tantus est consensus, ut singulorum expositionem omittere possim. 