title: De contagiorum theoria dissertatio Ignatii Opolezky Czechi Kobilnikensis
creator: Ignaz Opolezky
text: DE CONTAGIORUM THEORIA DISSERTATIO IGNATII OPOLEZKY CZECHI... Ignaz Opolezky DE CONT AGIORUM THEORIA DE CONTAGIORLM THEORIA CZECHI KOBILNIKENSIS $ eltou qui j)otuU tetutu ccguodcete cau»o» , Cvt uiftuft otuu ft et VUfX0t<l(?v6r jcitutu tSuljecit pedilud, ftttepituutque £lcftetOiiti» avaix, VlRGII.. PATAVII w. Bccc. xxryi 0 » • r * "* » *t_ Uigitizeg ADALBERTO MARTERER MEDICINAE DOCTOKI ART. OBSTET. MAGISTRO MEDICO JNQUE OMNIBUSEJUSDEM DITIONIBUS PLENirOTENTIARlO ETC. VIRO INGENIO DOCTRINA HUMANITATE NULLl SECUNDO QUA PIAE VENERATIONI8 AC GRATI ANIMI TESSERAM SACRAS ESSE VULT HASCE PAGELLAS DEVOTISSIMUS AUOTOB. EUttatttastme fittr f afata miri* obtfmpfran* fonsrripfli, tibi fttfattimm arbitratu* «ttm, wt il- Iwm, <jtto rrga fcoftoimttm oetjtte me stttnmope re mcritttm oirttm afcft- rior, 0ftt0ttm publiff manifeitem. ^ttmanitatf ronftsus tua, spr ro fo- rr , ut maojs ao ino/nwttm offercnti* Digitized ammnm,qnam ao porrccti munnscu- U practinm mcntcm conocrtas, atync crinoc ut Ijoc, quoo tc inoignum c$o- mct ipsc iiijubtco, acqui boniquc fa- cias. ifHuoi» siquiocm acciocrit intcr oulcissima mtac mcac tcmpora, ct illam oicm, qua taurnm tcmporibus circnmonri, cunmcrabo. Digitized by J$/</ c/cdtc/eia/c^thtam /anc/em j/ua^tbium mcn4wtum mc/am puum /icivcncttmuJ, /pt/uJ /ici&n/tjpttac fS/cac/mtae o//em^icia?i/cJ , attm fxtac/aium /t/oium /iu//'cum /<n mec/tum /tio- ^eiie c/e/etcmuJ /cj/t'ma*itum , o/iaJcu/tm /oc fuadcamyttc noj/tttm /y/itJ manaanaum at/t- /ia/t' JumuJ. /tcttjpaam /amc^n ._. /w/ai /ent- j/nttJ ac/ c/otc/ ^ici^cnc/ttm accce/a/, aJtpua/ ac caudJa, paa aa* atpumcn/utn (jQe G onlacfWlutu tf'eoua fiiae cac/eitJ c/jpenc/a-m /m/iu/tt^ucit- ma<i, eumc/em monue^jc^uttct/t/. Digitized y u <j //nc ciec/a/ <noJ *k ic/uJ tnca^cuf, //coi/eJ, yttac at/jan/,/am caxc/ian/t/uJ, <nt>- ^tiaJ c/c o/jcuiwt/ a^umcn/o //eole/tcaJ 4i/caJ itc/(/ctC Vo/tt/<JC. cncm mo/cj cj/ /aam ah/««?n paam/ue ^avcnt//uj /umcicJ tm/iat /a/eno/am dtX cu//o a/fuc unatyaapuc a c/ac/td- JtmtJ v/iej Uma/o ctlpumen/o ffuu/puam «cvt acfcct/e, vc/ /i/ane acce/t/tJ a <mtj mctp/j/ttJ, jyj/ema/t/uJ, tiaua Jyj/ema/a itu/j///uelc. 9£c t/afuc, u/t//tj/tt'j Z * faffo& fbyacudf* <f&enah faennec 4/u^ScmtJ u/amur tyncm /nax/ctcmaJ Ja/i/toJt/am c/nctc cu\/jo , aa/ /ics cat/oncJ ttc/ ac//uc ^aptan/cJ, a/i/taJ aluaxmaJ, pttae c/c ccn/ayttJ cn cc//ia/t^tm^ meatccnae o/ictt/aJ /icl/ptmuJ tn ttnum co/%- Digitized by jttJde, atyue ae/ memoi/am aa/o ^aoactm oia^nc icvoca/te ; </u ea/, d/aua/cm <&/ec/o& /en/anud a<<'- y<e«/ <no/<J /avioUj At/ueie tio&ettt, ■may«f dcyacnaum at//Aa/< da- mud, /uam /aoac/ cacad a <na/<J /tio/a/ad con- ^cUe co?a/af. //atc/tcd //ayue /n ancmo acjtfartJ, ecn/ctpt/d tar eo o/ieiam actic JaJct/i/maJ, /uoa/ noJ/i<J acc- /ud /cu////j fic* Sulo/uzm moi/ud aedacv/cnj t ^n/<^ca<c/, <ncJ dac/ie Jae/uttJ, ac/ mcn/em 4*1 c/iu/emtatum, a//ue txm/y/oiam d/ac/<am con- ticiecjtaotm, <m/u</ct//; ac/puem /ucc/em /a/oicm dodci/uent/a-m c/ an/maa^ei/c/dc <kc//an//, a/ua/ aoc^/moJ Jta/h k^cc/uvJ /icnc cmnej , /n </im <nctcdcen/cj, ttaaVc a / /vetdad ac a/iue/ <na/to- ttej $aio/uec,putn tmtno a&ttwiJc txt/$t /ciialam oi/tJ, a/taJ at/tJJc ae mn/cptc\*tJ 9?iai/tJ //eottaj <Sz// aac/aUJ y/aita/ f^u&c/ caw/tac ftio^t/c- mcttJed c/ao.1 /iaay/jc /an/tt/n ae/ /lovaJ ncJt w ncJ aptttienc/aJ cict/m/ o??i?icj> put.aa/ AaJcc <nci- j/taJ fiapc//aJ /ui/cpcnaaJ o/tciant t/a/ttn/, ac- /itaecamuf, t/^J^ue^cei^aJ ejhc m^t-tnaj nunpaatn ^J./aaecc^c^la^ tnt/epeo/a aJ/ac aic/o- ttt?n^tta^tcto Jud/tnonc& t?n/Mlta,ytiac/o " nuwiaaJ- Je, vitJt <neccr^t/aJ cu/ a/ ' /tciapertt/ttm t?t /an/a /er/i/iattj anpttj/tti t/ ,/ntit/uJ ?toJ t/tt/tax/Je/ ' , t/attcu pttac ^tiiJan /tcva , t/t cytc/a /ac ic- yi€tten/ui, *I/cc/ct J acpttt /antj/ttc ^acat/ J/hciamttJ. *yctan/en*m eait/a/t^Jtmt tti Jctc/t/ta vtit, ptax/ JytontJ cona/ttJ Jcnt/ttr Jtn/ ttict/ant/t a/pac dad/<ncnc// (Siioied vcto, <n paod <'nc<ac<c fw/«t- mad, mapat /m/ieU/ate, paam /onae vo/tcn/a/t /u/ccenc/e ditn// <nam ac^/ctcd nod/tad aricd <y*d< an/e omncd pittc/em c/penodc<mad. S>//pat, dt pa<c/pata / /ici/tocie twncea / c/a-/u? <nod fut^cct/jc -S/ec/ot c/yuo/eca/c/, dtpac /a / paoo/ <<npe<n«c /*/£' detmttd </ide eoacym, ac <nod, acc</i«/ an/mt dendtt, <e4ttm coe/i/<d <nod/u'd aatjfuia/jc jr/aUa- /<.m«f, a/^ae c/«<c^<dn«m <no</<J cit/, o/tttdca~ /oiam <<n a/tem <<ncicdce<n/<am ^Map<<n< c/ <no- d/<«m /ocee ae^eec/^de. (£)a$a%u £Pata^ii iPtiDve Kaf. Jet>tcHiiui> iS.°, 6. Digitized f 60 3D* <2tont*g'umttn ttaott». Contagia, \ el, utpotc pathologi quidam dicunl, Contagiones potentiae sunt nocentes ad dyna- raica8 referendae, quae ex raorboso processu ortae, dura ad aliud, recte dispositum, indivi- duura deferantur, omnino vel fere oranino ana- logum moribunt gignere valent. II. Ideae, quas veleres dc contagiis protulerant summopere obscurae sunt atque vagae, ita ut incerti haerere dcbeamus, utrum ipsi contagia no- verint, utrumve tali ratione animadverterint ac nos animadvertimus, nec ne. Superstitionesenim ac errores plures in eorumdera studiura apud 16 medicinae palres irrepserant, ila ut astrorum in- fluxui, nuniinum irae, demonibus, atque venena- tis quibusdam, ut ipsi vocabant, spiritibus origi- nem morborum late per populaliones grassantium tribuerenr. Quod quidem firmari potest observa- tione scriptorum ipsius Omkri, qui sua in Iliade, pestem pcr Graecorum agmina, circa Trojam, desaevientem, ab iratis repelit Apollinis sagiltis. Verum quidem est IVIoyskm legibus, quas in lepra vel blennorrhoea correptos instituerat, de- monstrasse, morbos hosce ex aegrotantibus ad sanos migrare; atqui, utpote illustris Brkra ani- madvertit, de contagiis nullam factam novinms mentionem in Hippocratis operibus, atquc lan- tum, ex veterioribus medicis, Galknus per tran- sennam aliquid in medium de contagionibus protulit (i). IVotiones itaque quaehabentur primae solidio- res de contagiosorum morborum historia inslau- ratis debentur, post barbarorum per Romanum Imperium incursioues, scientiis. Inter illos vero, qui de hoc studio maxime promeruere, medici itaii sunt Fracastomjs atque Leonicenus, nec non aliarum nationum Sennertus, Diemerbroe- (i) Tuciduiejt nihilominus lueulenter loquitur de contagiosa pe- «tis Athenarutn indolc, utpote videre rsl suis in hisloriis; idr-m pa- riti-r asserunt Anna Comnenus de pesle Bjsanthina, alque ilalus Joannti Bocaccio de peate FlorenUae , ab eisdem dea criptis. "7 cwus, atque magnus Syuenhamius. His acceseit »1- lustris Lancisius qui elsi de contagiis directe non , pertractaverit, eorumdem cum infectionibus pa- tefecit discrepanliam, atque statuit characteres quosdam, quibus nisi omuino, certe quodam sub adspectu, infectio a contagione distingui valel. Cultus valdopere per celeberrimos lot viros medicinae campus subsequenli aevo plurimis dis- quisitionibus atque observationibus ansam prae- bqit, quibus factum est ut nuperiorura operibus contagiorum doctrina mirum in modum ad per- lectioiem conditionem deduceretur; ex quo qiu- dem minime est inferendum quod, quae ad con- tagia spectant cuncta, nitida fulgeant luce; quuni ex adverso plura arclissimis obruantur tenebria atque pene insuperabilibus praemantur djffkul- tatibus, quaSy ut illustris pathologi sententiani ipsam proferamus, discutere dabitur fortas^e nemini(i). , • « • ' * .1 III. • • • . .»'.« Haud hinc iniicias ibimus quod, quam de hi- sce raorbis protulit primus illustris FfiACASTomjs irypothesis (a), etsi subsequo medicorum de con- M Fawtofa. InstiluUones pathologicM, P*rte II. §. * 7 i: i (8) D- conUgione ett, , , L , : ^ k _ .' 3 tagionibus aedificio «truendo fundamenta prae- buerit, atque maxime ideas, quibus principia hy- gienis publicae inniluntur, subminislravecit f haud inftcias ibimus, iiiquam, quod haec hypolhe- sis absurda plura offerat, queis ftt ut et ipsa er- ronea manca alque imperfecla sit dijudicanda. Quorum absurdorum v. gr. exemplum submi- nistrat propagatio quarumdam oouli inflamma- tionum, per simplicem aegrotanlium, ut ipse as- serit, intuitum promovcnda (Lib. I.). Illam nihilominus, quum a pluribus adhuc ac- ceptara noverimus, in medium protulisse juvnbit, quaedam magis generalia contra eamdem adno- tando, quae factis adversari videntur. Retnr ilaque ipse qnod morborum(i) per con- taginm difTusibilium propagalio ex viro specifi- Cae indolis promovealur, quod per exhalalionem ex infirmorum corporibus effluil, ac ad quamdam in aere circumambienti distantiam difTunditur, inlra qtiam aplum evadit ad analogum morbum alio in homine suscilandum. Materies haec morbifica quibusdam corporibus adhaerere potest, quae eamdem per menses et armos plurimos intactafri servare valent, ita ut ejtisdem translatio ad remotissimas usque regio- nes tura et quando accidat. (») Hoc, guod de contigionibus in gencre rfffrimm, dc morbit polisritnum peiliienLiaLibui tcnendum est *9 Corpora haec, quae aflfinitatem pro principiis praeseferunt contagiosis, contumacia ab ipso nuncupala, ab aliis dislinguenda sunt # non con- tumacia, quibus nullo paclo contagiosa maleries adhaerere consuescit. Haud ad contagiosorum morborum, sccuaFiw* castoivum, propagationem influunt circumstanliae chosmico-telluricae diversae, juxta regiones di- versas, varia anni lempora, atque epidemicam peculiarem constitutionem regnantem. Contagia enim nullo pacto, etiam maxime adversantibua in circumstantiis propagantur, dummodo sum- ma diligentia, quicunque inter sanos atqne ae- gros contactus, quaecumque communicalio im- pediantur. Quo quidem illustris medici in systemate, etsi adhuc obscurum summopere sit in quo virus contagiosum cousislat, elsi adhuc ainbiguum in- tra quos limites haec contagionis in aegrolaute sphaera statuenda sit; nulla ratione convenire possumus quod ad contagia propaganda pyitlbo* lam et coeli, et terrae condilionis non conferant suam, quum hae mirum in modum populatiouis dispositionem permutare valeant, quumque eae ipse per se sat evadant ad morbos quosdam gi- gnendos. qui semet propagandi facultate do- nantur. . .. 2Q IV. Diximus superius (I) quod contagia ad dyna~ micas potentias nocentes sint referenda. Operae praetium hincnos, priusquam ulterius progredia- uiur,arbitramur illos in medium proferre chara- cteres, quibus a ca^teris salutis adversantibus dy- namicis agentibus distinguuntur. Diversimode idcirco characteres ipsi a medicis iheoreticis defioiti sunt, ita ut quidam dijudicent quod ipsis atlributa quaedam pertineant, quae eisdem ab aliis dencgantur. Quidara tamen re- tur, inter caeteros admodum illustris Pathologus, quod ad contagium statuendura tres sequentes uecesse sint conditiones. i.° Quod ex morboso processu productura constituat 2. 0 Quod organico habilu quodam instruatur. 3.° Quod diversis ejusdem ordinis corporibus adplicilurn aptum cvadat ad eumdera pathologi- cum processum, ex quo ortura desumpsit, in qui- busdani saltem, generandum; scilicet, quod con- tinuo semet mulliplicare ac reproducere nita- tur (i). Talibus notis praedita noceus potentia, qua coutagiosa haberi debet, id quod polissimum de U) Bartmann Patno.ogit dynaniict. primo atque tcrtio charactere adfirmandum eva- dit. Fieri enim potest nt secundus quibusdam a medicis in dubium revocetur, vel saltem haud constans existimetur , quum juxta ipsos haud conspicuus sit habitus organicus nonnullts in con tagi i s, utpote in hydrophobia ; at nullus un- quam dubitabit quod ad morbosa producta con- tagiones sint referendae, quodque nocentes po- tentiae, quum semet reproducendi facultate ca- reant, ad hanc aetiologicorum agentium tribum nullo pacto pertineant. V. Talibus statutis characteribus contagiorum r haud difHcilis pensi plerumque erit distinctionem quamdam ponere inter ipsa atque caeteras po- tentias aetiologicas, quibuscum quaradam offerunt analogiam. Potentiae vero eae sequentes sunt: i.° Venenay quae etsi a contagionibus indole sua non valde dissideant, perspicuum tamen di- scrimen offerunt in eo potissimum situm, quod propagandi sui facultate careant qua contagiones unicae pollent (i). Alii characteres distinclionis inter venena at- (i> Fanzato In.tit. Pathol. Paite IL % 1U \ 22 que contagia, qui nobis ab illustri proponuntor Puccinotti (i), cxistunr, quos hic brevilcr enu- inerabimus. a) Veuena agunt etsi nullam inveniant dispo- silionem; contagia quin eamdem invcnianl inefli- cacia evadunt b) Venena modificant organisalionem , sed et ab organisalionc modificantur valdopere ; conta- gia e contra reproducuntur, atque raro modifica- ta, nutritionem ex oeconomia detrahunt. c) Contagia determinatae periodus morbos su- scitant; quod a venenis minime producitur. d) Venena quo majori agunt quantitate, eo mi- norem organicam inducunt perturbationem; dum contagiones quo majori sunt copia, eo majoreB producunt somaticas altcrationes, utpote in va- riolis conflucntibus videre est. e) Contagia quin in sanguinem, utpote videtur, migrent, phaenomena edunt sibi propria; venena e contra et potenliora in sanguinis torrentem in« troducantur opportet, ut clTectus edant cxilialea sibi proprios, elc. n.° Effluria putrescentia ex corporibus fi- ventibus vel mortuis procedentia, nec non rit- fectiones miasmaticac quibus tum et quando atmosphaeraimbuta deprehenditur, quae quidem (i) Dei conUgi sponUnei, e delle potense e tnuUzioni morbose creduU alte a produrli nei corpi umani. Boma iBao / I aS * morbum popularcm gignere possunt exinde etiam per coutagiura late proserpentem, ast per «e contagiosa minime depreheduntur. Relate ta- men ad infectiones hasce candide cum Rocnoux (i)confiteri debemus,quod limites quibus a coh- tagiis distinguuntur, etsi theoretice facili negotio determinari valeant, in praxi, quidquid e conlra Deveze dictitaverit, plurimas ofterunt arabigui- tates,quum ambae morbosae caussae, quae gras- sautt infirmitati ansam praebenr, saepe simul unianlur ut genus adfectionum mixtura quodam- modo eflbrment. Caveat tamen aliunde medicus ab opposita sententia, nec cum James arbilretur, nullam adesse inter contagiones atque raiasraata discrepautiara. Discrepanlia vero haec in eo potissimum no- bis sita videtur, quod, quura contagia eademplu- res homines corripueriut, semper idem praesefe- rant productura, dura altera ex parte miasmata, in diversa agendo individua, dispares pleruraque raorbos inducere valeant. Seraper enira ex humo- re vaccinae, si quid evolvitur, pustula vera vel spuria evolvitur vaccinica, dum miasraata eadeni putrescentia ex paludibus, diversas in individua- litates agentia, variis ansara infirmitatibus oflferre valeant, quae exinde contagiosura characterem i <i) DicUoanaire de» Scieoee» Medictle». Art Inftction assuaiere tum et quando equidem solent, utpote peticulis, tvpho contagioso, miliaribus etc. VI. t Haud pariter difficile eril distinguere qmbu3 notis a morbo contagioso morbus discrepet Pan- demicus. Pandemicorum enim morborum origo ex conditionibus terrae, aquarum, aeris atque so- li productorum a medicis,uuanimi fere consensu, repetitur ; quae quidem omnia tum et quando stricte temporis quibusdam intervallis addicta morbos Epidemicos constituunt, vel Endemicos i) oflferunt, si propria quarumdam definitarum regionum animadverlantur, relationemque magU «vd spalium, quam ad tempus servent. Veruin quidem ^st quosdam medicinae scn- ptores adfirmasse , epidcmiam originem habere posse ex translatione germinis cujusdam morbo- si ex uno ad alia individua, scilicet ex coutagio, eamque epidemiae contagiosae nomen sibi pro- mereri. Atqui, ex magis antiquis medicinae tenv poribus semper dijudicalum est epidemicos, at- (i) Recta hinc nobis, ni fallimur. udetur itla nomini» substiln- ho, quani morbo epidemico in Epichoreum proposuit illuslrii ah Kddenbrand, ex aVj, xopiov, tali enim voce quod morbui ex condi- honibm l*rrar regionis rujudsam proTeniat, melius intelligimu* a5 que endemicos morbos ex circumstanliis cho- smico-telluricis atque maxime ex athmosphaera exordium desumere. Ex eo vero haud inficias ire volumus quod popularis late grassans infirmitas, quando ad acme intensitatis pervenerit, apta evadat ad novum edendum germen, quo fiat ut ex aegrotanti ad sanos homines migrare possit, atque semet propria forma reproducere. Hoc . praeterea eo magis rationi evadit consentancum admittere, quod, propter constitutionem epidemi- cam doniinantem,individua populationis univer- sae magis disposita inveniantur ad morbosam jam procreatam subeundam materiem late per contagium semet diffundentem. Cum idea autem , quam nunc proferimus de epidemicis morbis contagio ansam praebentibu?, convenire videtur, ni fallamur, sententia, quam 6ectantur relate ad febris flavae, aliorumque raor- borum analogae indolis propagationem Gasc at- que Breslau, qui asserunt: Febris jlava endemi- ca, atque sponte enata in regionibus quibus propria est 9 exinde extollitur ad characterem epidemicum, quumque magis ingravescat con- tagiosa etiam fieripotest. Quod pariter dicen- dum evadit de peste, de typho, atque de plu- ribus aliis infirmitatibus. Minime tamen ex eo deduci posse nobis vide- tur,quod contagiosa materies per se,absque epi- demicae cujusdam conveoientis constitulionis 26 influxu, apta evadere possit ad morbum late per populationcm, epidemicorum more, grassanlem, inducendum. Qui enim constans est epidemiae character quod scilicet; morbi individuales quibus con- stituitur 9 in decursu suo gcneratim sumpti 9 of- ferant phaenomenorum syndromem comunem analogam illi 9 quae propria est morbi ejusdem seorsim in individuo considerati (dummodo morbus ipse exitialis non sit) 9 vel aliis verbis quod: epidemia 9 pariter ac morbus quisvis ejus- dem notae singillatim perpcnsus 9 diversaprae- sentet stadia 9 principii 9 incrcmcntiy status 9 de- cre menti etc. (i)in morbis per simplicem conta- gium late grassanlibus omnino dedcere cernitur. Quis unquam in syphilide ex.gr., etsi latc per populationem diffusa, characterem epidemicum animadverlit? Cui ignotum quod ipsa nullam cum chosmico-lelluriciscircumslanliis relalionem ser- vet, quodque nulli pareat lerrae plagae, elsi val- dopere dissilis physicis in circumslantiis? Ast, quamquam in magnis urbibus svjihililica labes haud parvam populationis quautitalem subeat, nullus, fere uuquam, adfirmare ausus est inler paudemicos morboseamdem esse referendam(a). (l) Sthnurrer. (a) Hujusce opinionis tamen vidcntur Franco-gilli quidam, qui intfr endemicoj niorbos luem teneream enumerant ; noa Umen ii moJUi gloriantur tcctaloribuf. »7 VII. Talibus hinc slatulis inter contagiones ac cae- teras potentias nocentes distinctionibus, nec non inter contagiosos morbos alque pandemicos di- screpantiis, nunc facilius erit nobis viam sterne- re ad proprietates,queis contagia instructa sunt, detegendas. Inter caeteros qui proprietates ipsas enume- ravere, quorumque opera prae manibushabemus, arbitramur quod ilalus Rubini (i) exactius illas definiverit; ex quo fiet ut, ejusdem vesligia prae- menles, proprietates ipsas, paucis lantum addi- tis, enumeremus, utque exinde, singulas eas- dem ad trulinam revocantes, aliquid, quod no- bis mens suggessit, animadverlamus. i. Ut contagia humanum adgrediantur orga- nismum, necesse est ut dispositionem quamdam convenienlem inveniant, quae diversa animad- verlitur juxta diversa individua, quaeque disposi- lio fere vel plane nullam relationem cum hyper- slhenica, vel hyposthenica vitae conditione offerre videtur. a. Processus morbosus, qui e contagioso in or- ganismum principio inducitur,qualitativas potius (i) lUfleisioni «ulle febri cbiamtte giaHe, • tai coaUgi w ge- b*w. P»rm* 1806. quam quantitativas paril mulationes; modifica- tiones exinde a contagiis in irritamento positae, Ut alterius itali pathologi utamur verbis, magis sunt modales quam graduales , eaeque phases percurrunt suas, etsi diversa sit conditio quauti- tativa vitalis processus. 3. Mutationes pathologicae, quae e contagiis in organismum ponuntur nulla ratione intercipi possunt nisi jam ex principio morbosum germen fuerit sufHuminatum, vel ablata fuerit suscepti- bilitas vitalis, atque assimilatrix , quae ejusdem actionem persentit, permutata. 4. Contagia quaedam quum aliquando organis- mum corripuerint susceptibilitatem ejusdem de- struunt ad ipsa iterum suscipienda, ita ut una tantum vice vita perdurante in individuo gras- sentur. . 5. Contagia quaedam invicem semet excludunt; plura vero eodem tempore in organismo existere tum at quando equidem possunt, sed semper fe- re, quum coexistant, invicem modificantur, per- turbantur, nec eorumdem singuli processus, eo- dem tempore perfecte stadia percurrere solent sua. 6. Contagiosi morbi siuguli formam propnam omnes offerunt, quae juxta ipsorum naturam di- versa deprehenditur. 7. Idem dicendum pariter occurrit de tempore quo perdurant, quod varimode definilum, pro po- 3 9 tiori contagiorum parte,animadvertitur; idemque repeti debct de variis ipsorum stadiis invasionis, eruptionis etc. 8. Contagia tandeni leges quasdam oiferunt etiam quoad propagationem. Nonnulla enim ho- mini propria sunt tantum, quaedam alia ex ho- niine ad bruta, et viceversa nigrare possunt. VIII. Quoad primam proprietatem (i), quod scili- cet contagia organismum tantum adgredian- tur quum dispositionem convenientem invene^ rint; hoc verum reapse animdvertitur, etsi igno- tum fere sit undenam indoles haec dispositionis sit repetenda. Quis enim sat tutam explicationem exhibere poterit constantis illius facti, a pluribus scripto- ribus relati; quod nempe Creoli Americae ae- quatoralis incolae, cum in Europam venerint, nunquam febri contagiosa typhoidea corripian- tur,nisi post aliquod temporis sat longum inter- vallum, quod biennii plerumque explet duratio- (i) Rubini tantum adfimiavf rat quod contagia non exigant ad •ui evoluUoucra Brumonis dispositionem ; hinc veritatis gratic ad- noto, me primum characterrm potius *x Brerm sumpsisM iu ruis da eontagiis lecUonibus.. u nem ? An ne aliquid rei attulerunt luminis illi qui dixere, quod per longiorera in Europam mo- ram eorumdem organismus ita modificelur, ut illam, qua expers fuerat, tristem adquirat susce- ptibilitatem morbosam, quae adconlagtum susct- piendum necesse est? Quum enim hoc asserue- rint, pelendum esset in quo haec consistat orga- nismi modificatio, quum ipsa plane nostros lateat sensus ? Tali pariter ratione npud nostros observamus quod individua quaedam sint, quae stalim ac principiorum per contagium semet diflundenliura nctiont se se exposuerint, contagione corripiunlur, dum individua alia e contra impune causae occa- Bionali obviam eant, quin ab ipsa alliuganlur. Quot enim vicibus ex. gr. observalum est,pauca quaedam individua vagae veneri indulgenlia , pluries coitum impurum exercere quin Fyphilide corripiantur, etsi hujusce phaenomeni nullam sat firmam explicationem in medium proferre pos- simus! Quid enim significat illa, quam pathologi pro caussa incusant, idiosyricrasia, quum ipsi confileantur quod in quo consislat plane iguo- retur (i)? Quaedam tamcu facta relate ad variam susce- (l) Id peculiari ipxorum constitnlione , scu itiioxyncrasin, mt *junt, cujus causam frustra quaerimus, pendert aliquando polest Paaxag* P«th. PtrU 11 f »79. 3t ptibilitatem pro contagiosis principiis, diuturna medicorum experientia animadversa, agnoscun- tur, quae polius in medium breviter aflerre ope- rae praetium arbitrabimur. Aelas valdopere susceplibilitatcm procontagiis subeundis modificat, ita ut pueri facilius talibus infestentur morbis ac ii, qni provectiori in aetate cotistiluti sunt; quod forsan non immerito quam- pluries ex faciliori cutis perspiralione sorbitio- neque repetunt contagionum. Mulieres quoque ob cutis laevitatem molli- tudinemque contagionibus citius cedunt; et in viris ipsis, quorum sanguinea est corporis temperies, eorum cutis contagionibus absor- bendis aptior videtur esse, quam illorum qui pituitoso temperamento flaccescunt (i). Dkposilio praeterea haec valde modiftcatur per diversum organismi statum a varia diaeta vario- que vitae regimine positum, perque conditionem potissimum lubi gastro-enterici diversam; ita ut frequeus sit animadvertere qnod post errores in cibis polubusque faciliori negttio contagia quae- dam (febres liyphoideae,pestilenliales etc.) susci- piantur. Quod quidem non omni abludit ab expli- calione,quum consideraverimus arctissimuro, qui inter cutem atque digestionis vias iutercedit, nexum. • <i) Ue». op. eit Disposil iotiem hanc pariLer udaugere adfir- mant perlurbatas intellectus functiones per ani- mi pathemata deprimentia,potissimum per timo- rem. Etsi minime credendum reamur iis, quae a quibusdam dictiLantur, historiis morborum a meotis perturbatione inductis (i), illustrium ta- men medicorum comprobata experientia cer- tum habemus plurimos per metum iu morbos contagiosos irrepsisse, quod maxime de peste apud auctores confirmatum perlegimus. Assuetudo eliam, vel utpote dicunt suetudis- mus, dispositionem pro suscipiendis modificat contagionibus. Id enim relale ad coutagia evenire cernimus quod fit tum et quando quoad venena, quorum actioui diuturno usu, organismus ita assu- escit, ut eorum quantitatem irapunehaurire po&- sit, quam si alius assuraeret necaretur. Hoc phae- nomenon cerlum est, atque passim in paraboU- nis usuvenire conspicitur, licet ejusdem causa prope omnino ignoretur, nisi forsan adfirmare velimus quod contagia legem sequantur, quam caeteri stimuli sectantur positivi. Quam quidem liypolhesim et animadversione confirmare posse- mus individuorum quorumdum,quae dum conti- (3) Vide opu5 inlUlin eJilus cui Utulus: Dizionario cJassko di Medicina interna ed esterna, etc, arl. Immaginaiione ubi doctoc Pezzi pture» ex hisce hi«loriU collegit, quirum quasdam perlegeo- te« a risu vi* abstiner* potuimus. 55 nuo semet per annos contagiis exposuerunt, nun- quam ab ipsis corripiebantur , et tunc tantum contagia subiiere, quum quavis ratione ab occa- sionali causa abstinere incoeperint. IX. Sed ea ni fallamur circumslantia,quae maxime pronam humanam constitutionem reddit ad con- tagiorum susceptionem, est constitutio diversa epidemica existens,quae tum juxta anni tempo- ra varia, tum juxta thermometricas, barometri- cas,hygrometricas mutationes iutercedeates,tum tandem juxta causas quasdam, quae medicorum oculos hucdum effugerunt , organismos tali pa- cto modificat, ut quum contagiosis exponantur principiis facillime eorumdem persentiant influ- xum, atque morbis ab iisdem inducendis corri- piantur. Quamvis difficilioris, quin imnio impos- sibilis saepenumero, negotii sit phaenomeni hu- jusce caussam tradere, nihilo tamen secius res continua confirmatur experientia, ut ipsa in du- bium poni nulla queat ratione. Et revera, utpote celebratissimus animadvertit quidam Pathologus (i),febres ex.gr. typhoideae peticulares quae hinc illinc sporadice accidunt, quamquam per conta- (,) Tomm.<ini. 5 3} gium diflundi possint, saepenumero haud per po- pulationem grassantur, quamvis pauci momeuti sint scdulitates eae, quae amcdica politia inusum deducunlur ad ipsarum difFusionem impedien- dam; dum aliis in circumstanliis qtiacumque ad- hibita cura, nc aegrotantcs cum sanis communi- ccnt, febrcs cacdcm , proptcr ipsis faventem constitutioneni dominantem, late per populalio- ncm intcgram disperduutur, magnasque edere valcnt cladcs. Etiam rclalc ad conditiones aeris alque soli diversas, qnac diflusioni contagioruin ansam prae- benr, quaedam ab obscrvatoribus medicis colle- cta sunt, pro praxim facientc admodum utilia. Observatum est itaquc, quod coeli fervens plaga, annique aestiva tempestas harum potentiarum vim generatim promoveant, quodque contrariae omninocircumstantiae plerumque earumdem ob- stent propagationi. Hoc tamen miniinc quibusque contngiisconvenit spcciatim sumptis; nam obser- vatum estquod matcries,quac typhi contagionem constiluit pcr moderatum polius caloris gradum quam per magnum aestum vehcmentior, et acluo- sior rcddntur. Idcm parilcr dc variolis dicendum est,quas late grassantes egomct ipsc vidi Patavina in urbe, tribus circitcr ab hinc annit 1 , dum anni temperics maximc carumdem propagationi ol>- starc vidcbatur. 35 X. Haud hoc practerire possunius de susceptibili- tate pro contagiis argumentum, quin aliquem ser- monem instituamus et de atriis illis per quae or- ganismus noster contagia suscipit. Non enim tantura ex atriorum eorumdem animadversione intelligitur quonam pacto contagiones corpus su- beant nostrum, verum percipitur quaenam faci- lius, quaenam difticilius in oeconomiam inlrodu- ci valeant. Plurimorum sententia fuit palliologorum ufc tactus conditio semper necccsse sit ad conlagio- num propagationem , utque contagia nuila per aerem ex infcctis ad sanum deferri possint juxta illam Franco-galli Nacquart opinionem: Nous nc reconnaissons en aucun cas 9 qu un virus contagicux ait une sortc de volatilite, qui lui permette de se mdlcr a Tair, le quel cn devien- drait le vthicule; cui adscrlo proxime accedere videtur quidquid de contagiorum scripsit diflusi- bilitatc Italus FranciScus Puccinotti quum ad- firmaverit: / contagi sogliono a contatto dei corpi rimancrsi, i miasmi e gli aliti d* infezio- hc sono qitclli chc si clcvano dal corpo dcl- Vuomo malato di jchhre putrida o tifoide, qua- li contaminano f aria c formano intorno a lui un' atmosfcra infctta, nclla qualc trovandosi 36 i sani } sia per ispirazione , sia anche per as- sorbimento dei detti miasmi, ammorbano spes- so della medesima malattia. Ma come non 6 contagiosa quella intermittente che nasce da respirazione o da assorbimento di miasma pa- lustre , cosi n£ tampoco quella putrida noso- comiale che nasce da respirazione, o da assor- bimento di miasma putrido animale (i). Contactus tamen diversimode inter sanos at- que aegrotos instituitur; nam nunc sana corpora nulla re interjecta infectos homines conlingunt, nunc rebus iuterpositis evenit ut contagionis vi- rus quasi vehiculis utatur ut ex infirmis ad in- columes migret homines. Cxinde ea facta cele- bris contagiorum divisio, qua aliud contagium ad contactum, vel vivum dicitur, aliud conta- gium ad distans, sive mortuum nuncupatur. * XI. Si tamen rem attente relate ad contagia diver- sa perpendere voluerimus facile innolescet quod ex affectionibus his(3)tres saltem(variolae, mor- biJir, atque scarlattina), praeter unius alteriusve (i) Op. cit. (*) Rorhov*. ' 5 ? genens coutactum, qua vehiculum et aerem ha- bere possint atmosphaericum ad circumscriptam quandam distantiam, quod satis est ad infirmam illorum opinionem demonstrandara, qui dijudi- cant quod nunquam hoc fluidum communicatio- nis medium constituere possit. Et re quidem ve- ra facilius percipi poterit quod materies conta- giosa morbillorum atque variolarum ad distan- tiam quorumdam metrorum ab infirmo sanum subirc possit, quam quod ipsa ( id quod ab iis, qui de contagiis scripsere, fere omnibus adfirmatur) incolumis per raenses et annos corporibus ad- haerere possit conturaacibus, quin propria de- stituatur eflTicacitate. Equidem verum est quod aer ( atque stricte aeris oxygenium ), qua principium a pathologis habilum fuerit, quod contagiosorum seminum destructionem promoveat; sed nil obstat admit- lere, quod si aeris ipsius quantitas quaedam cir- cumscripta exuberanti contagiosorum princi- piorura quantitate imbuatur, minus efficax ad il- la decomponenda evadat, quodque exinde eorum- dem ad quandam distantiam diffusioncm perrait- tat.Tali pacto auram contagiosam vel sphaeram individualem activitatis contagiosae primitus a Fracastqro prolatam, exindeque a Russf.l at- que abHiLOENBAANn iterum ab oblivione revoca- tam (etsi summopere, ut Haygarth demonstra- vit, circumscriptam), nobis in mentem eflfingi- 38 mus eaque quoad contagiones plures faeta quae- dam, quae in praxi medica continuo acciduftt, explicanda arbitramur. XII. Hisce praepositis haud diflicilc erit nunc intel- ligere quod non tanlum pcr simplicem tactio- nem mediatam, vel immedialam, ast potius quod quatuor ferme modis iiae nocivae polentiae in corpus sanum irrepere possint; scilicet i.° Per simplicem contactum infecli vel re- rum ab codem conlrectatarum, quod per atrium fit cutis. a.° Per sorbitioncm seminum contagiosorum in aere volitantium a cutc, superficie pulmonum, alque forsan a mucosa viarum digestionis promo- tani. 5.° Per contactus modum pcculiarem illum, qui in concubitii obtinet. 4* Per contactum punctionc, vel laceratione, vel morsu aliquo accedenle. Non est noslri ut singula contagia ad trutinam revocemus,atque modos specinles quibus organi- smum subire possunt consideremus ; in gcnere dixissc satis crit, quod quaedam sint, utpotc va- riolosum,senrIatlinosum, morbillosum srminium, quae oninibus quatuor rationibus, utpote vide- 3 9 tur, in corpus irrepere queanl; quod de pesle ambigant pathologi ulrum secunda ralione iu organismum introducatur, aliis id adfirmantibus, aliis e contra negaulibus, quod pariter dc con- tagiosis typhicis adfectionibus cst dicendum. Memmi vero iguotum cst quod tertia potissi- mum ralioue late proserpant lues venerea, ac non venereae quaedam genitalium infirmitates; quod primo modo organismum subeat scabies. Virus vaccinum, ac rabies tandem ullima ratione utplurimum ex aegroto ad sanum migrare ani- madivertuntur. XIII. Intelligitur exinde faciii negotio undenam ori- ginem deducere potuerit divisio illa contagio- rum quam palhologi pro maxima parle sequun- tur eadem in fixa, ct volatilia dislinguentes. Haec,qua vapores, quodammodo in aere suspen- duntur afque ad # quamdam saltcm distantiam trasferuntur,dum illa liquidis quibusdam adhae- rent plasticis alque spissis quibuscum uniuntur. Minime tamen credatur quod divisio haec ita di- stincta sit, ut volatile contagium per aerem tan- tum diffundi possit, nam e contra observatur quod pro maxima parte (ut adnotavimus insu- per XU) illa,quae vaporosum habitum assumunt, Ir6 vim inlactam praeseferant etiam tum quum denso adhaereant liquido. Cujus quidem rei ar- gumentum firmissimum suppeditant, inter cae- tera, variolae, quae et per aerem, et per purii pustularum insitionem pariter evolvi possunt. Factum est exinde ut quidam tertiam, hoc sub adspectu, proposuerint contagionum classem, il- las contagiones mLztas nuncupantes. Non est hujusce opusculi contagia singillatim fixa,volatilia, ▼el mixta perpendere quum etincertum sit,rela- te ad quaedam (XII), utrum ad unam vel aliam potius pertineant classem, quumque id magis ad partem practicam doctrinae, quum ad theoreti- cam spectet. XIV. Hiscehinc stalutis videre quisquis poterit quod facilitas major minorque, qua contagia ad sanos homines migrare solent non tanlum in relatione sit cum susceplibilitate iudividuorum diversa,ve- rum cum majori minorive eorumdem semet dif- fundendi facultate. Quae ejiim vaccina materies saepenumero incassum, propter suam conslitu- tionem, corpori inseritur, quantam offert, quoad hoc, discrepantiam cum seminio morbillorum at- que scarlattinae, quod quibusdam in circumstan- tiis facillime atque citissime per urbem integram debacchatur ! XV. Insuper declaravimus (VII ) quod inter conta- gionum characteres et hic enumerandus sit, quod: Processus morbosus, qui e contagioso in organismum principio inducitur y qualitativas potius quam quantitativas vitae ponat mutatio- nesj quae mutationes phases percurrunt suas 9 etsi diversa sit quantitativa vitalis processus conditio. Priusquam ad theorema a nobis propositum animadvertendum accedamus novisse intererit medicorum observatione innotuissequaedam con- tagia citiori incedere decursu atque febris impe- tum incendere,dum alia magis lente atque pede- tentim mutationes sibi proprias in organismum ponant, chronicos inducant morbos, nec febrilt aestu neccessario comitentur. Celebris hinc orta contagiosorum morborum illa divisio, quae eos in contagia exanthematica y atque in contagia impetliginosa dispescit Horum exemplum offert ScahieSy priorum Scarlattina. Febriles tamen motus qui in prioris ordinis contagiis, organismum lacessentibus, occurrunt, symptomatici magis arbitrandi sunt, quara hy- diopathici ex contagiorum actione. Juxta eniin ideas, quas quoad febres hasce exanlhematicas nobis eflbrmavirnus, nil in iisdem perspicimus, nisi molus quosdam naturae reagenlis contra principia peregrina, stimulo suo vitae inimico oe- (onomiam lacessentia; ita ut non ex contagii ad- pulsu sed ex renisu potius ualurae medicatricis dependeat. Quam euim febres illae, quae ex con- tagiis oriuntur, dummodo iutra datos limites de- lineantur, a veris discrepant febribus inflamma- toriis.! Dum enim hac compesci debeant a me- dicinam faciente ne vitam suftlaminent, febres exanthematicae e contra colendae sunt, nam iis- dem deficientibus, ad cutis ambilum efflorescen- tia plerumque imperfecta evadit, vel plane deficit maxumo cum aegrotautis periculo. Ast in exanlhematibus an ne febris pathogno- monicum morbi phaenomenon ? an ne id quod maximam ex pathologo sibi viudicat allenlio- nem? Certe non ; sed mulationes potius illae, quae in una allerave organismi parte per conta- gium, contingunt, quaeque plane demonslrant quod id profunde vires vegelaulis vitae modifica- verit, ita ut aptae evaseriut ad produclum insue- tum, peculiarisque naturae giguendum. j\on ioquor vero de contagiosis impetiginibus; nam omnes in eo conveniunt medicinae scriptores quod perturbationes ab ipsis positae primitus et eminentervegetationisattingaut processum,quod- que si in incitabilitalem agant, secundaria sem- 43 per atque accidentalis actio haec sit dijudican- da(,). XVI. Locales ltinc morbi, qui ex contagiis agentibus oriuntur, peculiari ralione indigilant modificatam vegetalionem, ac perturbalas vires eas, quae pro- cessui praesunt vegetanti.-Etsi vero morbi loca- les ii de quibus agimus, ex permutatis oriantur dynamicis vegetationis momentis, nihiiotanien- secius confitendum est eosdem characterem ple- rnmquc phlogisticum praeseferre, vel aliis verbis phlogoses esse. Phlogoses vero eae non qua sym- plices legitimae inflammaliones assumendae, ve- rum qua processus inflammatorii peculiaris in- dolis, vel, ut veleres dicebant, specifici, chara- cteres quosdam singulares offerentes, formas sibi proprias eligentes, atque peculiaria edentes pro- ducta. Qnis enim primo intuitu non distinguet phlogosim cutaneam a scarlattina a morbillis etc. positam a simplici erysipelate? Quis ulcera a contagio venereo orta ab ulceribus inflammato- riis? Toto enim coelo diversi sunt processus, nec (i) Burserius, Frank, Hildebrand, Atiberl etc. 44 cura quibusdam convenire possumus pathologis(i) qui phlogosim semper unam eamdemque prae- dtcantes, nullo pacto phlogoses a contagio deri- vantes, ab inflammationibus aliis distinguunt Et re quidem vera dum ex hisce phlogosibus quaedam superftciem tantum attingunt membra- narum atque desquammatione terminantur, aliae profundius penelrant, pustulis diversae magnitu- dinis et formae originem dant, ac suppurationem, vel eamdem inducunt gangraenam; dum quae- dam Ijrmpham concrescibilem edunt qua vegeta- tivus instauretur processus, aliae ex adverso sa< niem plorant, unde praeponderans resolutionis vis, vel ad destructionem magis magisque proser- pentem proclivitas. Cum hoc, quod attulimus, theorcticae medici- nae principio et cujusdam celebratissimi Patho- logi sententia convenire videtur, qui quoad mor- bosos adparentesprocessusa contagionibus indu- clos haec profert: Contagium equidem quocum- que in individuo,quod attingat, morbosam sem- per aequalem inducit melamorphosim ; ast mor- bus qui subinde evolvitur haud semper eidem extollitur vehementiae, nec eamdem demonstrat indolem. In quibusdam enim mitis adparet, at- (i) Plurcx Novae Doctrinae Metiicae italorum sectatores. Digitized by 45 que talis stadia percurrit sua, in aliis violentis- raus animadvertitur, ac febris, quae eumdem co- raitatur, nunc characteres offert hyperslheniae nunc debilitatis vitalis (i). XVII. Haec, quam adnotavimus, morborum conta- giosorum inter exanthematicos, atque impettigi- nosos, distinctio ad phaenomenon quoddam,quod in eorumdem occurrit decursu, animadverten- dum nos inducit. Prima enim, quibus febris ad- sociatur, determinata emetiuntur sladia, ac ad coctionem quum pervenerint,sponte cessant;dum altera continuo ad sui tendunt reproductionem, ita ut ad illa subvertenda haud satis sint naturae vires, nisi vel morbosus compescatur fomes, vel per artem naturae reactio intendatur. Ctsi difficillimi pensi sit phaenomeni hujusce explicationem exhibere, inter tot imperfectas, quae hucdum in lucem prolatae sunt, illam ma- gis ingeniosam arbitramur theoriam quam protu- lit immortalis Vindobonensis Pathologus, quip- pe quae febrem considerat, utpote antea nos di- (i) Harumann Theorihe der Krankhfit. judicavimus (XV), qua actimm naturae, uti di- cunl, $ymptoma> quod non ex contagii actione verum ex organismi potius renisuprocedat.Theo- ria vero sequens est: Contagia prioris ordinis provocant equidem celeriorem infectionem, alque melamorphosim in adlcclis partibus citius ad alia organa diffun- dendam, sed eodem tempore citiorem excitant reactionem in uuiverso vasorum systemate sub febris forma, quae phlogisticum saepissime cha- racterem assumens agit ita ut regeneratio par- tium morbo contagioso subjectarum celerior at- que perfectior evadat. Opposita animadverlitur in afebrilibus conta- giis conditio. Deslruens enim a contagio ipso provocata metamorphosis, lente atque cianculum proserpens, minime hanc excitare valet febrilem universi vascularis systematis cxagitationcm, nec in adfectis organis magnam vilae plasticae rea- ctionem induccre. Hinc, si quidquam regenera- tur, impcrfeclum est minorique vi donatitm , et morbo contagioso et dissolutioni facile cc- dcns(i). (i) PaUiologia flynamica %. 7 «o. XVIII. Ast argumentum speculationis pathologicae, saepcnumero ab illnstribus in scienlia viris exa- gitatum, est inquisitio modi 9 quo contagiones corpus animale vivens invadunt et in ipso pro- pagantur; qnae quidem quaestio aliam secum adducit paritcr valdopere controversam : natu- rae y scilicet, quae contagiosis tribuenda est potentiis. Nos idcirco, de contagionibus pertractantes, illa,quac dissertatiunculam, decct, brevitate,haiid argumenlum de processu morboso, qui a conla- giosis principiis in organismum inducitur, relin- quere possumus, quin aliquem et de bac re ser- monem faciamus. Quoad idcirco priorem quaestionem adnotan- dum est valde discrepantes fuisse, alque adhuc esse theoreticorum opiniones, juxta illas, quas de morborum pathogonesi ideas amplexi sunf. Boeriiaavius enim (i), ac caeleri qui eumdem se- quuti sunt, humoristae declaravcre quod conta- giosae materies ab absorbentibus inhaientur, quodque cum sanguine commixlae iu circulum ducaritur. Sanguis vero pcr principia haec, quo- (i) Vide r ( us<]rm Prarlcctioncs nicdtcas. 48 rum actionem quodammodo fermento aequipa- rant, modificatur, ejusdemque pars in substan- tiam convertitur pariter contagiosam, quae per secretionem nonnullis partibus organismi tradita, ibidem processum morbosum exsuscitat forma peculiari adparentem, usquedum per excretio- uera ab organismo eliminetur. Haec quidem theoria, etsi contagiorum diffu- eionem ac propagationem omni ex parte explica- ret, plane Irypothetica ac difficultaiibus plurimia obsita deprehendilur quando consideretur: Quod contagiosa sanguinis infectio, etsi a plu- rimis defendatur (i), summopere incerta sit quin etiam quibusdam in casibus probabilitale omni destituatur. Quis enim massam sanguineam con- tagio foedalam arbitrabitur in ulcere locali Ve- nereo, vel in scabiosa labe recenter tantum re- cepta atque ad parvam organismi plagam circura- •cripta, etsi ex iufecto ad sanum morbus per camdem possit propagari? Si vero iis credamus, quae cum sanguine in- dividuorum contagio adfectorum instituta sunt, cxperimentis, pro certo ratoque habebimus eum- dem contagiosis proprietatibus expertem esse. Quura praeterea indubitatum sit quod facili negotio ab aeris ipso oxygenio, vel a dynamico f i > Brera etc. 49 digcstioois processu contagia dccomponanlur, quomodo unquam in mcnlcm nobis eftuigere poterimus cadem mulliplici illi chilificalionis , lymphalisationis, sanguificatiouis, rcspiralionis, adsimilalionis, sc-et excrelionis processui obstare, continuae illi metamorphosi resistere, cui mate- ries in circulum actae incessanter subjaccnt? Sed quum et hoc, quod difficillimo negotio concipi potest, admittamus; quacrcudum csset quomodo contagiosa matcries, juxla ipsos qua fcrmentum in sanguinem agens, tunc tanlum secernatur a massa sanguinca, quaudo ejusdem partem in substantiam contagiosam permutave- rit, nec id anlea peractum fuerit quum conlagii particula in circulum introduceretur; dum altera ex partc hoc facilius evenire potueril priusquam fatalis haec accidat fermentatio. XIX. Sohdistae vcro cxStiialii lemporibus alia om- nino ratione rem cxplicnndani arbitranlur. Quura cxplicationcm solidislarum valdoperc laudatam novcrim ab Ilalis Mcdicis (i) intercrit camdcm (i) Raseri, Tommasi/ii, Fantago, Brera ec. 4 5o aliquantulum fusius exponere, ipsissima verbacu- jusdam pathologischolaeipsiushic illincaflTeiendo. Contagiones idcirco, juxta ipsos, polentiae sunt,quae non totum corpus, sed unam dumta- xat ejusdem partem primum afticiunt, eis partibus iisque fibrarum textibus, quibus insident, irrita- tivam conditionem ingenerantes. In id vero mo- re suo intentae sunt, ut earum partium in quas suas vires expromunt, integritatem vitient. Hinc irritatis in partibus motus abnormes incitantur, qui potentiae irritantis actioni ex aequo respon- dent. Horum vero morbosorum motuum causa,fit ut irritataequoque partes vita adjuvantehujuscemodi matcriem gignerc possint, quae ejusdem indolis atque naturae sit cum ea, quaeprimum irritalio- nem concivit. Ex hoc quasi fonte modo diutius, modo brevius manat atque excernitur, morbo cogente, nova contagionis materies, unde conta- gio ipsa perennatur. Localis vero irritaliva adfectio, quae ansam praebet formalioni materiei coutagiosae, quin neccesse sit ut materies ipsa ad regiones alias deferatur, per sympathias alque antagonismos eos, quibus pars adfecta cum aliis organicis par- tibus nectilur, analogos exsuscitare valet motus morbosos, unde facili negotio ulterior adfectionis extensio contagionisque explicatur multiplicatio. Ast et haec hvpothcsis difhcultates offert plu- 5i rimas, quarum explicalioDem ipsa nullo pacto nobis effingere possumus. Inter caeteras en se- quentes: i. Haud clarum nobis videtur id quod ipsi pro prolentiis intelligunt irritantibus. Certe, (ut con- troversias, quae relate ad irritationem apud Italos ipsos (i) adsunt, praetereamus) vocabulo obscuro rem pariter obscuram explicare nituntur; nam eo minime certe definiuut quas mutationes vita pla- stica a contagiis patiatur. 3. Quomodo, vero talibus innixi fundamentia explicare possumus (quidquid passim accidit)quod contagia quaedam intra datum lempus stadia percurrant sua atque destruantur; quum, dum- raodo viget in organismo irritans potentia, mo~ tus obnormes ab ipsa inducti iterum generari , exindeque contagiosa reproduci seminiacontinuo deberent? 3. Praeterca quam Icgcm rcproductionis, atque multiplicationis, tali sub hypothesi, contagia se- qnuntur? De hoc nullum invenimus factum ser- raonem. Ex quibus omnibus tuto adfirmarc valcmuS cum auctore quodam, quod punctum praecipuum quaestionis, eadem quidem admissa,adhuc inso- lutum remaneat. (5) Vide Opusculum De Irriuuione conscriplum ab Ign. Pen*- Uuii, ac in Dictiomwio ctassic» medkinae superiu* cilato hsertott. XX. Dcclarant vero neotcrici complures(i) quod propagatio contagiorum generationis ipsius pro- cessui sit aequiparanda, quodque scminibus quo- dammodo malcriescontagiosae analogaevideantur. Pluribus innituntur ipsi aliunde argumcntis, qui- bus analogiam liam confirmare studcnt, quorum opcrae praetium erit quaedam in medium pro- ferre. Animadverlunt scilicet illi; quod proprietalcs quacdam,quas inditas asserunt ipsi humanoesse scmini, conlagiis parilcr conveniant, utpote mi- ra cst volatilitas atque tenuitas, quibus constant, principiorum; vis quam ultra contactus punctum cxpromunt; aura quaedam qua instruuntur,cujus vix cxplorari potest pondus ; potestas quam diu servant, dummodo ab aerc arccantur, morbosas formas sibi proprias producendi etc. His practe- rca adjungunt quod sicut in proccssu gencratio- nis quacdam caloris quantitas intercedat neccesse est, ea pariter opportet ad contagiorum genesim, quodque tcmpore quodam opus sit contagiis ac- quc ac gcncrationi, quo sc suis prodant effc- ciibus. Insuper ct aliam adjungunt obscrvationcm, in (7) Jean, dttrhi flc. 53 eo sitam, quod, sicuti semon unum iisdem soli atque eoeli influxibus ropetilo commissum,eam- dem constanter plantam offert, et contrariis in circumstantiis valde modificatam ; contagia pari- ler prout valde similibus vel dissimilibus in lio- minibus evolvantur constantem, vel degeneralam praeseferunt, qua donantur, formam. Id vero pluribtis confirmant exemplis, quae a Schcrlic- ro, vel a Syphilide in Canadea (utraque pecu- liaris luis venereae tlegencratio) a Fehri flava ab America in Europam invecta, a Lepra squammo- sa in Scandinavia etc. suppeditantur. XXI. Factum cst.exinde ut hujusmodi pathologi iu eam vcnirent scntentiam, ut crcderent,quod ad entia organico habitu donata, contagia rcferri do- beanl; quin imo inter illos quidam non defucrunt qui arbilrarentur quod contagia ipsa ad produ- cla regni animalis pertineant. Ii idcirco totidem, quot contagia cognoscuntur , statuerunt inferio- rum classium animalculorum gcnera, quae cum numeroaugerentur,atque propagarcntur, ejusmo- di morbos excitarent atque diflundercnl. Opinio- uem vero prolatam speciosa confirmaverc argu- mentorum manu, quorum quacdam hic dccerpta supponimus: 54 i.° Contagia formam ofFerunt materialem sibi propriam, cum nullo alio vegelationis producto confundendam, quod peculiare tantum videtur entium organisatione donatorum. a.° Singula decursum, durationemque sibi pro- priam praesentant per determinatum quodam temporis intervallum duraturam, juxta contagia varia diversam, quod, secus ilJos, cum animalium vita raaximam oflfert analogiam. Stadia praeterea quae intra determinatum spatium atque dato or- diue absolvunt, analogiam hanc magis arctam reddunt, nam cum diversis aetatibus eorumdem facile comparantur. 3.°Quam vero vegetant vitam, novimus, conta- gia (ac plantae parasitae) in damnum ducere en- tis cui insident, ita ut contagiorum luxurians evolutio damna struat maxima oeconomiae, et viceversa. Modificationes pariter, utpote insuper adnotavimus (XX) quas contagia juxta constilu- tionem diversam entium in quibus evolvuntur, paliuntur, adlatam animalis contagiorum naturae Irypothesim confirmare videntur. 4-° Quod si his addatur,quod valdopere conta- gia modificentur prout ab alio ad aliud anima- lium genus migrent, utpote etiam in animaiibus juxta diversas terrae plagas inquibus vivunt eve- nire compertum est, novum pro analogia hac sta- tuenda argumentum offendiraus. 5.° Contagia autem juxta ipsos et in eo simili- Digitized by 55 tudinem cum animalibus suppeditant,quodsemet propagandi facultate donentur tunc solummodo quum ad sui fastigium pervenerint, utpote fit in animalibus, qui generandi facultatem tantum a- dipiscuntur, quando evolutionis altiorem attige- riqt gradum. 6.° Quod postremo contagia ad aniraalcula sint referenda, et observatione confirmare nituntur plurimorum fide dignorum medentium, qui ani- malcula eadem extra dubitationis aleam , post- quam ipsa observaverint, reponunt (i). His praeterea plures addi possent aliae, quae ab ipsis adnotantur, speculationes, quibus ani- matam, ut ipsi ajunt, indolem contagiis tribuere tentant; quae tamen adduximus, ad ideam quam- dam rei exhibendam satis superque fore arbi- tramur. XXII. Non tamen pathologi omnes huicce, etsi nu- perioribus diebus ad sydera elatae, quiescunt contagiorum propagationis theoriae. Recte enim (1) Valde de horutn «nimalculorum praesentia dubilatum est po- lissimum de Ackaro Siro Linn., qui in scabie enunciatus est Pro maxima parte pathologi nihilominus nostris diebus confirmtnt ani- raalculi ejusdem praesentiam. Ignoro utrum id, de aliis animalculis, quae in contagiis supponunt, sit repetendum. 5G animadverterunt, quod illi qui propagalionem contagiorum cum generatione pari passu ineede- re arbitrantur, ignotum per id explicare studeant quod propemodum ignotius est. Hinc, et qnoad lioc, ctim quodam pluries citato auclore est con- cludendum, quod licet aliquis analogiam pro- positam verosimilem esse subtili ratiocinatione pervincat, non ideo quidquam lucis ei phae- nomeno accidit quod cocplicandum curabit. Quum vero hypotheticam declaraverimus illo- rum scntentiam, quicum generationediffusionem aequiparant contagiorum , sponte clucet quod haud firmis argumentis innixa pariter sit illorum opinio, qui ad animalis regni producta referunt contagiones. Equidem contagia quasdam praese- fcrunt cum animalibusanalogias; at si a nobis ad- latas ( XXI ) perpendamus, videbimus quod facile plures quibusdam nullo pacto convcniant, quod- que analogiac ipsae, ad casum singularcm propo- sitae,haud satis sint ad animalem unius alterius- ve contagionis naturam firmiter statuendam. Quoad scxtum(XXI)vero attinet argumcntum, illud praeterea est animadvertendum, quod licet peculiaria animalculorum gencra contagiis qui- busdam propria invcnta sint,id tamen de omni- bus haud dici potest. Usqucdum hinc ipsa non depraehendantur, corumdem generali ratione haudquaquam statuere polerimus praesentiam. Quod si et id aliquando ficrel,in anceps sempcr 5 7 erit pathologus, ut recte quidam objecit, hujus- modine insecta a contagionis materia gignan- f/ir, an ipsa vero sint contagionis materia y ci- dem propagandac opportuna (i). • XXIII. Postremo hic alia relatc ad contagiorum propa- gationem solvenda semet offert quaeslio ; Conta- giane externo scmper in aegrotantium mi~ grat oeconomiam y vel sponte cvolvi possunt per morbose a norma aberrantem vitae pro- cessum ? Haec plena pericnli disqdisitio, qnae patholo- gorum valdopere exercuit ingenium, haudqna- quam hucdum extra controversiae aleam posif a est. Dum enim plures adfirmant qnod nuuquam conlagia sponte humano in organismo evolvi possint; scd quod semper ad externas potcntias nocentes sint refcrenda (2) alii equidem ejusdem celehritatis viri (3) contendunt quod quibusdam in e circumstantiis vires vitales oeconomiae, per morbum perturbatae, aptac evadere possinl.ad productum contagiosa facultale donatum, gi- gnendum. (1) Fanzago. Op. ciU (a) Puccinoiti, cum pluribus Mcdiris Ilalis. (3) Brera, atquc pro maxima parte Medici Germani. 58 Hoc quidem isii argumentis quibusdam con- fii raant ; observant scilicet quod sicuti vita a nor- roali conditione abludens ansam praebere poteat quibusdam praeternaturalibus organicis meta- morphosibus, utpote venenis nonnullis (AcidoHy- drocyanico), atque chrasi illi organisationi?, quae combustioni spontaneae opportunitatem suppe- ditat; nil obstat quod a pervertito processu vitali et germina gignantur contagiosa. Experientia pariter quod ratiocinatione dedu- cunt fulciunt ; hydrophobia enim, quae tum et quando, quin morsus rabidi animalis alterius ac- cedat, sponte evolvitur spontaueam plane con- firmat potentiarum contagiosarum evolutionem. Praeterea adjungunt ipsi, nisi in organismo con- tagia generarentur, quomodonam explicare pos- semus primam contagiorum genesim? Undenani primituscontagiosusprocessit fomes? Certe com- modius percipi potest, quodsponteprincipiacon- tagiosa in organismo, in datis convenientibus cir- cumstantiis, evolvi possint, quam quodhumanura ex principio genus contagionibus quibus obno- xium est, oranibus foedatum evolveretur. Quibus quidem argumentis talia, contrariae opinionis sectatorcs, opponunt: i. INimis perspicua est, inter contagiosos fomi- tes atque adlatas metamorphoses alias anorma- les organismi, discrepantia; ita ut hic ex inductio- ne ratiocinatio omni probabiJitate destituta vi- deatur. Digitized by 59 2. Quod dicitur de evolutione spontanea hy- drophobiae,incertumhucdum valdopere est; nam ignota esse possunt saepe vehicula quibus hydro- phobicum virus humanum irrepserit in organis- mum. Praeterea recte observandum an ne Ivydro- phobia spontanea ipsa, quae qua essentialis mor- bus considerata fuit, potius fuerit symptomatica; nam omnibus notum est quod et hoc symptoma quibusdam adsocietur morbis, quo in casu in- certi semper haeremus utrum per contagium hy- drophobia illa diffundi possit: nou enim histo- rias certas habemus hujuscemodi infirmitatis per morsum ab uno ad aliud proserpentis humanum individuuin. 3. Quae opponitur difficultas relate ad primi- genam contagiorum evolutionem nil probare va- let. ftelate enim ad primam entium omnium genesim fere nihil, vel prorsus nihii nos scire confitendum est. Etsi plantas parasitas arboribus, adhaerentes videamus, etsi insecta homini adlata; quis de ipsorum prima genesi aliquid adfirmare potest nisi magis phantasiae figmentis, quam chastae observationi fidere voluerit? XXIV. Quibus omnibus nihilominus in unum collec- tis nos, nisi certe statui, contagiorum spontaneam evolurionem omnino negari posse, minimeremur. Co Ulpore enim quotidie animadverlimus, quoil per gcncrationem,si( ut a\unl y e(juivocam entia quae- dam organisata inferiora et animalia ct vegetabi- lia gignantur, qil obstat admiltere quod id pa- riler de contagiis fieri qucat; idque eo magis quod observamus quandam tnter hacc ac illa analogiam, quam quidem candide, ctsi imperfectam, nos ipsi confiteri cogimur. Tali pacto rc statuta maxu- mam, quoad scmet primitus evolvendi atque propagandi rationem, aflinitatem offendimus in- ter coutagia, interque entia quaedam morbosa altera in organismum nidulantia. Helminthes sci- licet, quorum primam gencsim ex equivoca as- serunt gerationc (i) locum habcre, cum semel cvoluta fuerint, lcgibus vilae obtcmperanles, et semet multiplicandi proprietate donanlur. 