title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: In dit nieuwo leveu maakt men nieuwc vrienden en, ook voor het eerst^ is men in de keuze zijaer vrienden vrij. l)e keuze is ruim, en tijd en plaats de rechte voor de opvoeding door de vriendschap, de belaogelooze^ de oprechte, de met volkomcnhcid van wederzijdsch vertrouwen gekweekte vriendschap, die een opvoedende macht is, op dien leeftijd, grooter dan eenige andere, — cf hct moest dc zedclijke invloed zijn, uitgeoefend door leermeesters 9 die, zonder den zedcnmcester te S()elen, door bet iudrukwek- kende en aantrekkelijke van eigen persoon cn karakter» de harten voor zich openen , door de reinigcnde en bcziclcnde gewaarwordingen van eer« bied en bewontlering , waarvan zij ze vervullen, onwillekeurig daarop allea vermogen; wijzen, in wie de jungcling, dio aan hunne voeten zit, het ideaal ziet van wat Iiij zoude wcnschen te wezen, en naar wie hij zich als vanzelf gaat vormen. Wat de volle(li;{heid van den kring der menschelijke wetenschappen , in welker middcn mcn zich san eene hoogcschool beweegt, wat de feite- lijke en gedurige herinncring aan hct commune vinculum» bij liet behar- tigen van eigcn studie, uitwcrkt, niet slcchts lot hct verruimen van den bUk, maar ook tot het verwijden van het hart, tot hct verwekken van dien geest van deelncming in hetgeen eens anderen , van belangstetling in al wat belangrijk is, van ccne openheid voor elke waarheid op ieder gebied, en van eene onbckroinpenhcid van beschouwing en beoordeeling , looder wclke gecne groothcid van zicl denkbaar is — is algemeen erkend, en zal voortduren zoo lang die volledigheid onvcrminkt, het commune vinculum ongcschondcn blijft, en voor zoo ver bij de jongelingschap geen geest van afzondering ccnen gcest van uitsluiting, geen geest van uitslui- ting eenen gcest van afzondering te voorschijn roept. Maar ook de studie , elke studie, als studie, heeft in zich zelf eene opvoedeude, eene in hare mate karaktervormeude kracht. Men studeert aan de hoogeschool, of men atudeert er niet, met ernst of zonder ernst; maar waar het met ernst geschiedty daar is eene inspanning niet alleen van verstandelijke vermo- gens, maar ook eene oefening van zedelijke krachten. Ernstige studie teS N. B K E T S aHdentelt kfidit vn wil ra fordert ?olharding. De dagelijksehe etrijd om eene weteosebap meeater te worden eisoht self beheersching ea menigtnaal xelfverwiDDing , en wat den geheelen menach vergt^ werkt ook op den gebeeleo menscb. Het werkt echler alles ntet, en w:j zouden zeer ver« metel xijn, indien wij beweerden dat sedelijke waardo in eenige vaste ver- boiiding atood tot verkregene geleerdheid; maar zooveel kan men wel aeggen, dat al wie in eenig vak van wetenschap wat groots is geweest, wat degelijks beeft tot stand gebracbt» al wat op eenig veld van mensche- lijke keonia deo fakkel beeft voorgedmgen , nieuwe hanen gebruken , school gemaakt keeft, zij mogeo ook hunne swakke oogcnhlikken en hunne groote gebreken gehad bebben, degelijke menschen, mannen van karakter en zelfstandigheid aijn geweest; en indien iemand onzer M. H. wat geworden ia, en nagaat aaa wie der leidslieden en onderricliters zijncr jeugd en jongelittgschap hij tot zijne weteoschappelijke ontwikkeling het nieest te dankea heeft gehad , er zuilen bem karakiera voor den geest kumen. Gaven wij te kennen M. H. dat elke stndie, elke ernstig ondernomen en doorgeaetie atudie, ala atudie, den zedclijken mensch en onderstelt en belpt vormen, en moet dit natuurlijk in zooverre het meest het geval zijn met die atudien» welke, wat hun voorwerp of inhoud ook zij, de meeste inapanning, de grootste zelfverloochening vorderen: evenzcer moct het waar zijn, dat die studien» welker inhoud zich meer rechtstreeks tot den zede- lijken mensch richt» daardoor een in dit o|)zicht eigenaardig voorrecht bebben. De atudie der wijsbegeerte , die het wezen van den nienscb poogt te doorgronden en onderneemt te ontleden ; der godgeleerdheid» die bem met bet heiligste in aanraking brengt; der zcilekundc, die hem zijne plicbten voor oogen stelt; der christelijke zedekunde, die ze bem hij hoo- ger licht besobouwen en uit de hoogste motieven betrachten leert; der letterkunde» waarin zicb de menscbbeid af^pi^ell« en der gesebiedenta^ wtarin zij aan 'twerk wordt gezien. REDEY0BRIN6. f68 . De atiidid der geachiedeiiis beb ik bet laatsfc genoetDd, tmdai ik, met betrekkiog tot iutjo onderwerp, over baar nog een eakd woord op bet bert beb» Gewis, lij is eeo grook niiddel ter karaktervorining , mits daar en naar mate daar» bij bare behandeling, een oog tij^ en meer en meer geopend «onle» op deo menscb; aau den metiscb de schutdige eer wedervare; en wat baar voor den menacb ea de menschbeid befaungrijkst maakt, op den voGrgrood worde gebracbt. Mita daar eo aaar mate daar een oog aij op deo mensch. IJier M. IL herinner ik mi} het woord» door een der leidslieden mijner joQgeliogscbap » bi) bet ooderwijten der bistorie meermalen in den mond gevoerd» dat aardrijk6kunde en tijdrekeokuode de twee oogeo der geachie« denis sijn. Wat de geleerde man er bepaaldeiijk mede wilde zeggeOi eo oC df> beeld&praak uog verder atrekte dan om mij en mijua gelijkeo eeo sterken iudruk vao de koatelijkheid en onrniabaarheid dezer twee hulpsta- dien te geveo^ heb ik in de iicbtzinnigheid mijner jeugd verzuimd na te vrageo, maar kter wel begrepen dat niemand het rechte oog kan hebbew op de beteekenis der gebeurtenissen , indien bij tijd en plaate, indteo bff het waar en bet wanoeer niet allernadrukkelfjkst io het oog hoodt Maar io de gebeurteoissea is toeh^ na de oniichthare kand» die le leidt eo beschikt, ,de groote factor de meascb» wien ze aangaan eo die er baode^ leude io optreedt; en at had men» bebalve bel onmisbaar oogenpaar boveo genoeoid, duiaeod oogeo voor alles en voor allerlei, maar heeft dit eeoo oog, bet oog op den mensch, niet: de beoefeoing der bistorie kao ^KPg io Bfteoig opziclu haar genoegen heblieo en baar nul ^ maar de ware vruebk vQor den sedelijkea mensch sal tij adkaldig blijveo* Het orgaao moet er. atjnj moel gewekt» moet geoefend wtMrdeOi o«o van een uitweodig optredett. tot eeo ioweodige geateklbeid te kottnen hesloiten ra van openbjke dadeo door le driogen tot verborgene roeraelen, co nolks niet om te oordeeleo^ saaar om lo begri|peor bet vermogen oaa tick eea voorslelitng te roakear lao al waL er aomeo^puo» aomeawerkea oi ook aieb kroiseo, bestrijden, ooderUng «erlommen kao io eea menachelijk geaBoeA/ om dBtgeno te we^ to biwgeo eo lo djeo veralaao^ wal anfkarsBins too oBverkhiarbaar aelrijat fft, OBveffUoord bt^veitdo, ko«l loat ef of keat% onoht; de vatbaarbeid, 864 N. B E E T S de buigzaamheid van geest, niet alleen om zich te konnen verplaatsen in alle omstandigheden , maar ook om zich te kunnen indenken in alle ziels- toestanden , in het spel der liartstochten , de venncnigvuldiging der ge- dachten, de werking cn wedcrwerking der onderscheidene eigenschap])en ^ die de onderscheidenste karakters, in hunne veelvoudige i»chakeeringen, uitmaken. IJet is hicrdoor alleen, dat de tooneelen van het verledene als met beziclde wezcns bevolkt voor onze oogcn verschijnen; het is hierdoor alleen dat historische figuren niet s!cclits/{fi/re;i zijn, maar ware herlevende menschen^ van wie iets te lecren valt. Ilct is door het bczit van dit ver- mogen , dat de crvaring des levens voor dc behnndeling der geschiedenis iets kan medcbrengen, hetwelk de vlijtigste doorsnuffcling van archievea en de geduldigste vergclijking dcr documenten niet kunnen gcven; het 18 door het gehruik van dit vermogcn , door de oefening er van , dat de geschiedenis der menschhcid aan nicnschkunde» aan luenschenkennis, aan zelfkennis, aan de zedelijke vurniing van menschcn dienstbaar wordt Maar onmogelijk is dit, wanncer bij hare behandeling toegegeven wordt in die richting van onzen tijd, dic er zoo zcer op uit is, al het hijzondere in algemeene bcschouwingen te verdrinken, al het concrete tot abstractiea te vervluchtigen , en wier streven ten opzichte der historie door de pcn van een der wijsgcerigste moralisten onzcr eeuw met woorden als deze geschetst wordt: //Apres avoir pussc des personnagcs aux passions, des passions aiix moeurs, on passe des moeurs aux idees scculaires, aux idees de ce vaste esprit humain dont la vie, depuis le commencement da monde, est un rai^onnement continu. Doch wie ook dezen weg mocht oit willen of gevaar loopen zich dezen weg op te laten dringen, den beoefenaar der gescbiedenis van de Kerk van Christus moet 1dit onmogelijk wezen ; immera reeds dan onmogelijk , indien hij, met eenen Johannes von MuIIer, in den historiscbeo Christus^ den aieatel der wereldgeschiedenis erkent, die i^het oude afsluit en het nieuwe opent/' en in de geschiedenis Zijner Kerk, met eenen Hagenbach, een boek, waarvan #Zijn beeld, zooals het ons uit de Evangelien tegen- straalt, niet alleen het titelblad versiert, maar het eigenlijke grondthema is, waarvan ieder blad dezer gescbiedenis getuigt, hetzij positief, hetzij negatief; het zij alzoo, dat het den stempel des beelds in grooter of ge- ringer volkomenheid aan zich draagt, of dat het hem verloochent en even daardoor aichzelf veroordeelt." Wat deze, wat de geschiedenis van den ganschen nieuwen tijd en wereldy aan welker hoofd hij staat en waarvan hij de schepper is, voor den mensch en den christen het belangrijkst maakt, het zijn de menscAen^ die het meest ehfiatenen geworden zijn; de mannen, die het meest van zijnen geest hebben opgenomen ; de karakters , die bet duidelijkst naar hem gevormd en daardoor de krachtigste organen van zijnen geest voor anderen , voor velen, voor een ganschen tijd en lange tijden geweest zijn en, doorde geschiedenis in het rechte licht gesteld, blijven zullen. Kinderen van hun tijd, o jal voor zooveel zij geen kinderen waren van een anderen tijd en dit aan hen blijkbaar was, maar mannen bij de graiie Gods^ aan wie hun tijd meer v^licht was dan aij aan hem , sterren van de eerste grootte ^an een nitapanael, rondom hen maar al te dikwijis met donkere wolken bezet. 84 IM N. BBETS Voorwaar M. H. indieD hel der feiele deugd doet» met de groote kamk^ ters der aotieke wereld) met de indrukwekkeode Terti^fiwoordigere der romeinsche mannendeugd io aanraking te wordeo gebracht ; iodien bet voor eigen karaktervorming van gewicht ia, wat Montaigne genoemd heeft #pratiquer par le moyen des hiatoirea oes grendea &me8 des meiUetin •iicles;" indien het op dezen grond was, dat de geschiedenis waardig werd geacht de eenige atudie te srjn, die de Lacedemoniera voor lieh van gewicht konden achten — hoeveel te rijker moet voor hel zedelijk leven de vrucht der beschouwing, der waardeering, dier indrnkwekkeude kanik« ters zijn , die door een hooger geest werden bezield; hoeveel vermogen tot opwekking van dien hooger geest, waarvan de verdooving^ meer dan iets anders, met de algemeene veralapping van het ledelijk gevoel in verband staat» waarvan de verlevendiging, meer dan leta andere, aan de verster^ king van zedelijke beginselen ea de vorming van d^elijke karakten zal bevorderlijk Bijnl En hiertoe hopen wij, met Gods hulp, hek te doen. Sdel OrootAohtbare Heeren, Curatoren der Hoogeaohootl Niet ik; gij weet het; niet ik^ maar gij hebt gemeend, dat er in mij gaven en krachten waren, die ook in het ambt, dat ik hedeii aaovaard, dienst zouden kunnen doeo en nuttig werkoi, en uwe vereerende keoze, door de koninklijke benoeming bekrachtigd en door de votkaatem niet afgo« keurd, heeft er mij toe gebracht het te hopeo. Naarmate deze hoop in mij werd opgewekt , werd ook oen gevoel van plicht in mij wakker^ ea waar dit aijne stem verfaief, waa geen aaraeling meer verguod. Vierendertig jaar heb ik de Kerk vau Cbnatoe ia de verkondiging Yan zijn Evangetie gediend > en de gelegenheid om haar nog eenige jaren in de opleiding harer toekomstige dienaren te dieneo is te oogezooht giekomeD , om niet door mij als eeo hoogere roeping to worden aaogemerkt Levenslang heeft mijn bart vpor het Vadertand gdclopt en» na al wat ik er voor heb pog^ te doen» iki staat geateld le worden eoBigcp vecht- REDITOBRIIIG. Mf fllraekflehoo invloed iii( to oefenen op de behtirtigiDg cijner hoogste behiii* geo m de neaate toekomst^ schijnt jad}, aan den sfoud des leYcns, een fernieowiDg wn leveoskraeht. Ik aanfaard du9 met vreagde een ambt» waarvao de opdracht mij eerak met schrik vervold heeft en dat ik» bad het aan mij gestaan« aan andera handen zou hebben toevertrouwd. Ik aanvaard het» tegenover u met eenige gerustheid, om dat gij volkomen op de hoogte zijt, ooi van hetgeen ii met ien. Ontfangt, Edel Oroot Achtbaren! voor uwe vereerende keute, foor ttwe behmgstelling in hare opvolging, voor uw groot vertrouwen mija diepgevoelden dank, en sterke mij Grod om aan dit ailes op eenigaaim waardige wijaa te beaotwoorden 1 Hooggelewde Heeren Frofesfiorenl Uw vrieDdelijk tegemoettreden heeft deo eerbiedigen schnxMO overwonnen, die mij vervulde, wanneer ik er aao dacht plaata te qemen io eenen kring van mannen , niet slechts hoogleerareo eii hooggeleerd, maar metterdaad vertegenwaordigere elk van de wetenschap, waario sij als ieidalieden optreden. Dat ook ik dit wezen moest, gevoel ik; hoeveel mij daartoe ontbreekt, weet ik zeer wel. Nochtans schijnt zelfs gij in het gevoelen dergenen te deelen, die mee- oeo dat ik de hooge plaata, waan^ ik mij heb lateo stellen, niet geheel onwaardig ben en oiet aonder eenige vruchfc zal kunnen innemen. Hebt dankt focNr dezen welwillenden dunk, dien ik niet hoop te verheu- ren, en blijft mij met uwe toc^paoegenheid vereeren, waarop ik hoogeo prijs atell Dai in uwen otttzagwBkkenden kring geen enkel aangezicht mij vreemd ia» dat ik onder u boo velen tel, wier vriendschappelijk en leeringrijk forkeer reeds zoo fele jareii door mij mocht worden genoten, fervult mij vuA bhjdachap en goedeo moed. Zijn er ook oiet onder u« die mij het geliefd Leiden, die mij den academischen leeftijd herinneren, die eeo menaoheolaeftijd lang mij een goed hart hebben toegedragen? Een Loooq, dia mi) ock van heC ziekbed heeft komen oprichten, een Brill, wiens hulp eo raad ik nimmer, cn ook in deza laatate dagen niet, te fergeefs heb ingeroepen? En.mag ik er niet op rekenen, dat ongefeinsde achting foof 84» S68 N. B B E T S aller gaven, blijmoedige waardeering van aller verdiensten, volkomene eerbiediging vau ieders overtuigingen , bij eenstemmigheid in den wensch dat degelijke wetenschap bevorderd, sedelijke kracht gekweekt, en aan de edelste verlangens eener belangwekkende jongelingscbap voldaan worde, mij op de plaats zullen handbaven, welke uwe goedwilligheid mij in uw midden heeft toegedachtP Waarde Ambtgenooten in de Theologische Faculteitl ik kom tot u. Ook wij zijn geen bekenden van gisteren of eergisteren. Sinds jaren en. tijden verbinden ons banden van vriendschap en gemeenschappelijke over- tuigingen op bet hoogst en beiligst gebied. Beleedigen zou ik u dus, indien ik mij verwonderd toonde over de goede ontvangst die gij mij gegeven hebt. Tol alle hulpvaardigheid heb ik u beiden, tot schikkingen, zonder welke het mij opgedragen ambt mij onaannemelijk zoude zijn voor-* gekomen, heb ik u, waarde van Oosterzeel van wien ^alleen ik ze te verlangen had, gaarne gereed gevonden; mijn bart zegt u dank« Uw krachtigen steun, mijoe vrienden! zal ik duurzaam behoeven; en, met het oog op het doel, waarvoor wij te zamen arbeiden, zult gij mij dien ook wel nimmer onthouden, Welk eene teleurstelling voor mij, bij deze plechtigheid , op welker bij- woning hij mij getoond had zooveel mij vereerenden prijs te stellen , de tegenwoordigheid te moeten missen van mijnen hooggeachten vriend en eerbiedwaardigen voorganger, den Hooggeleerden ter Haarl Hij heeft zich in mijne benoeming tot dezen leerstoel verheugd, g^Iul^» op beteren grond, voor twintig jaar, ik mij in de zijne. In die twintig jaar heeft hij bet voortdurend bewijs geleverd , dat faet bezit der dichtgave aan de deugdelijke beoefening der wetenschap niet schaadt, en gelukkig voor mij dat hij de zaak zoo zeer boven bedenking verheven heeh, dat nieuwe bewijzen overbodig zijn. Dat de wankelende staat zijner gezondheid, die hem ook heden moeat terughouden, hem niet heeft toegelaten den gestelden tijd geheel uit te dienen, betreur ik met allen die hem kennen en lijn arbeid waar- deeren. RKDEYOERING. 269 Dat de rust, die voor een man van zijn stempel wel geen ledig- heid wezen ian ^ bem weldadig moge zijn en, naar den wensch van lijn edel hart, nog nut en zegen stitibten moge, geve hem de Almach- tige God, wiens eer hij met den ganscben scbat zijner gaven en de inspanning van al zijne kracbten, onder velerlei beproeving, altijd gezocbt heeft, Kerk en Hoogescbool, Kunst en Weteoscbap gelijkelijk aan zich verplichtende I WelEdele Heeren, Studenten dezer Hoogescbool, en inzonderheid , gij» die ik, of terstond, of na voleiudigde letterkundige voorbereiding , als oqk mijne leerlingen zal mogen bescbouwenl Wat men voor tweeentwintig jaren, ten beboeve van eene jongelingiicbap van Nederlandscbe taal en bloed, maar over wier hoofd de Nederlandscbe vlag niet waaide, aan gene zijde der linie, van mij verlangde, maar niet van mij verkrijgen kon, dat mag, dat wil ik tbans voor eene vaderlandscbe jongelingscbap beproeven te zijn. Reeds beeft bet mij aan geene booggewaardeerde blijken ontbro- ken dat ik u niet onweikom ben. Ik kom tot u met vreugde en goeden moed ; en dit altbans breng ik u , een bart dat niet oud is en zijn eigen jeugd niet heeft vergeten. Ook uw bart zal niet oud worden , zoo gij het slecbts gezond weet te bouden, en aan vergeten zal geen beboefle zijn, indien gij u niet zult bebben te schamen. Ik wenscb u nuttig te wezen, naar mijn vermogen en op mijae wijze, zoo ver mijn kennis gaat, en met betgeen bet leven mij geleerd en van mij gemaakt beeft. Mijne begeerte is; en van de oprecbtheid dezer begeerte, van den ernst en ijver^ waarmede zij mij bezielen moet, moge u de aanwezigheid in uw midden van een eigen zoon ten waarborg zijn; mijne zielsbegeerte is, mannen uit u te helpen vormen, die de Kcrk van Cbristus, die de Maatschappij ver- sieren; predikers met erust en overtuiging van bet Evangelie der genade; voorbeelden, zonder gemaaktheid , van ware godsvrucbt en christendeugd ; mannen» door bunne verstandelijke en zedelijke ontwikkeling geheel in staat tot zich te trekken, die zij wenscben te leiden, te begrijpen, wie zij geroepen zijn te onderwijzen en, door acbtenswaardig karakter en hooge geestbescbaving, hun ambt en stand op den smaad der ongodsdienstigen wrekende. Ik bid u, hat het mij toel Het menscbelijk leven is kort, en t70 N. BEKTS REDEYOERING. het mijiie nijgt naar het eiode. Van uw toegen^eDbeid , van uw vertiou* wen, van de evenredigheid utoer begeerte om van mij op te Demeu wat ik geveD kan, aau wijfi verlaogen om u Duttig te sijn, hangt bet groolendeela af, of ik mij op deD duur aal kuDneo verbeugen^ eeo tot biertoe oiet QHgesegeDde loopbaao op die wijze te besluiteo, ala waartoe ik, in deaa oogeoblikken ^ den eeraten opeDlijkeo atap heb gedaao. IK HBB GBZBGD. SERIES LECTIONUM, IN ACADEMIA RHENO-TRAIEOTINA Un a IXAGTU FBRIU ABSmU AHNI GI3IXGCLXIIY OSQUB AO miAS AISTIW AHI €I3IXGGUXT A PROFBSSORIBUS BT LECTORIBUS HABBNDARUM , BBCTOBB HENRICO PETRO GOTHOFREDO QUACK. IN PACULTATB lURIDICA. Disciplinae luria naturalis fata et praedpua placita tradet g. g. VRBBDBf diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora VIII. Iu9 pubUcum BatoDum exponet, deio lurisdictionia administrativae ^ quae dicitur, caussas selectas tractabit o. g. vrbedb, die Lunae, hom X> die l&irtis, hora iX» die lovis, hora XII. Iu8 Gentium Europaeum tradet g. g. vrebdb, die Martis, hora X» 4ie Saturniy bora XI. Iu8 criminale docebit o. o. vrbbdb, diebus Mercurii et Veoeris , horalX^ ^ Saturni, hora X. Codkem Quaeitionum criminalium explicabit g. g. yrbedb, die Mer- curii, hora I, die lovis, hora XI, die Veneris, hora I. Iu9 Pandectarum enarrabit b. i. l. db grbr, diebus Lunae, Martis, Ifercurii et Veneris, hora XI. Sietoriam Imris Bomani tradet B. i. L. db qbbr, diebus Lunae et Ve- neris, fadra I, die lom, bora X. InsHtuHmes lustiwiani ioterpretabitur b. i. l, db gbbr, di^us Lunae, MartiSf Mercurii, lovis et Veneris, hora IX. 272 SERIES LEGTIONUH. Eiuyelopaediam luria expoDet b. i. l. de geee, diebas Martis^ Mercurii et lovis, hora I. lus eivile Nederlandicum docebit i. a. fruin, die Martis, hora Kn^ diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX. Iu8 mereatorium et maritimum exponet i. a. fruin, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora X. Legem ludiciorum privatorum explicabit i. a. fruin, die Martis, hora I^ diebus Mercurii et Veneris, hora XII. Ewerdtiia forensibua praeerit i. a. fruin, hora deinde indicanda. Hietoriam politicam enarrabit h. p. q. quack, diebus Lunae, Martifl et Mercurii, hora XI. Oeconomiam politicam docebit h. p. g. quack, diebus Martis, Mercuii et lovis, hora XII. Statisticam explicabit h. p. o. quack, diebus Lunae et Satumi, horaXII, lovis, hora I. Fublicis disputandi exercitiis praeesse parati sunt luris Professorea. IN FACULTATE MATHESEOS ET FHILOSOPHIAE NATURALIS. R. VAN RBK8, rude donatus, privatim tamen civium academicoram studia adiuvare, quantum poterit, paratus erit. Zoologiam exponet p. hartino, diebus Lunae, Martis, Mercorii et lovis , hora XI.' Jnatomiam , Phyeiologiam et Histiologiam comparatam tradet p. hartino; diebus Martis et lovis, hora II. JExercitationibua zootomicis et microecopicis quotidie praeerit p. hartino. Phydcam ewperimentalem tradet c. h. d. buijs ballot, diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis, hora XII, die Venerisi hora XI. De Lumine in provectiorum discipulorum usum aget o. h. d. buijb BALLOT, diebus lovis et Veneris, hora l; Meteoroiogiam explicabit post ferias biemales, diebus Lunae et Martis, hora III» si qui auditores adsint. Uwperimentis instituendia et exercitiis praeerit c h. d. buijs ballot, una cum viro doct. m. snellen, diebus lovis et Satumi» et aliis diebus postea indicandis. SERIES LECTIONUM. 273 MecAamcam analyticam eiplicBhit c. u. d. buus BALiiOT, diebos Lunae, Martis et Mercurii, hora IX, si qui auditores adsint. Jstronomiam thecreticam et practicam tradet c. h. d. buijs ballot, una cum viro doct. m. snsllbn, diebua Mercurii et lovis» hora X. Piysicam mathematicam tradet o. h. c. orinwis, diebus Lunae, Mer- curii et Veoeris, hora XI. JElementa matheeeos docebit o. h. o. grinwis, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Stereometriam et Trigonometriam sphaericam docebit c. h. c. grin- wis post ferias hiemales, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Calculum differentialem et Calculi inteyralis partem primam tradet c. h. c. GRiNwis, diebus Martis et lovis, hora XI, die Veneris, hora X. Chemiam anorganicam docebit p. i. van kkrckuoff, diebus Lunae et Martis, hora I, et die Mercurii, horis XII et I. Chemiam orffanicam exponet p. i. van kerckhoff, dielovis, hora I, et die Veneris, horis XII et I. Chemiam praciicam docebit et Hxercitia analyiica in laboratorio mode- rabitur p. i. van kerckhoff quotidie. CoUoquia Chemica habebit p. i. van kerckhoff, boris postea indicandis. Chemiam Syntheiicam docebit b. mulder, diebus Mercurii et lovis, horaX. Chemiam pJiarmaceuticam docebit £. mulder, diebus Lunae, Martis et Veneris, hora IX. Toxicoloyiam docebit e. mulder, die Saturni, hora IX. Ewperimenla in Chemia quotidie moderabitur B. mulder. Morpholoyiam plantarum et naturalium famiiiarum hisioriam tradet N. o. p. RAUWENHOFF, dicbus Lunae, horis X et II, Martis et Mercurii, hora X. Anatomen et physioloyiam plantarum docebit n. g. p. rauwenhoff, diebus Mercurii, hora II « lovis, hora X. Plantas officinales exponet n. g. p. rauwenhoff, die Martis , hora IX. Oeconomiam ruralem in usum Theologorum tradct n. g. p. rauwrnhofp, horis el sibi et auditoribus oommodis. Exercitaiionibus phylotomicis et microseopids quotidie praeerit n. o. p. RAUWBNHOFF. 35 274 SERIES LECTIONUM. IN FACULTATB PHILOSOPHIAB THEORETICAB BT LITBRARUM HUMANIORUM. I. A. c. R0VER8, ob aetateui septuagenariam rude donatus, quantum per vires licebit, Literarum Humaniorum studiosis prodesse cooabitur. Logicam docebit c. o. opzoomer, diebus lovis, Veneris et Saturui, hora II, ad librum suum, cui titulus: het toezen der kennis, iterum editum Amste- lodami a bibliopola I. H. Gebhard, anao 1867. Metaphysicam docebit c. o. opzoombr, diebus lovis, Veneris et Satami, hora I, Historiam Philosophiae explioabit c. o. opzoomer, horis auditoiibus commodis. Bationem Linguae Patriae et Literarum Patriarum tradet o. o. brill, die Lunae, hora I, die Martis, hora II, die Saturni, hora XI. Historiam Patriae enarrabit o. o. brill, diebus Lunae, Martis et Mer- curii, hora X. LectioneB de Literis Graecia habebit h. van herwerobn, die Lunae, hora XII, die Mercurii, hora II, die Veneris, hora XI, interpretaturus Homeri atque Herodoti partem , Demosthenis orationea Olynthiacas et exeerpta e poetie Graecis a se edita apud Kemink et fil. 187S. Literas Latinas docebit h. van HERWEiiDEN, die Lunae, hora XI, die Mercurii, hora I, die lovis, hora Xll, legendo Oiceronis orationem pro Seslio, Plauti MosteUariam et locos selectos ex Horatio et Tibutlo. Jntiquitates Graecas tradet, et privatim provectiorcs discipulos Litera- rum studiosos docebit h. van herwerden, horis sibi iili^que commodis. Lileras Hebraicas docebit p. de jono, tum Grammatica explicanda, tum II libro Samuelis inde a Cap. XVIII legendo, die Martis, hora Xil, die lovis et Veueris, hora I. Literas Chaldaicas docebit p. de jong, die Mercurii, hora XII. Literas Arabicas docebit p, de jonq, die Veneris, hora XII. Antiquitates Israelitarum expiicabit p. de jono, diebus Martis, Mer- curii et lovis, hora IX. Locos iselectos Scriptorum Arabicorum cum provectioribus leget p. de jono , die lovis, hora VI. SERIES LECTIONUM. 275 JnHfuUates Bmanas exponet i. a. wijnne, diebus Martis et Mercurii, hora IX , die lovis, hora X, die Veneris, hora IX. Historiam Gentium enarrabit i. a. wijnnb, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora XI, die Veneris, hora X. Historiographiam veterem tradet i. a. wijnne, die Martis, hora I, die Saturniy hora IX. IN FACULTATE MEDICA. FAarmacoffnosin et naturalem medicaminum historiam cum eorum virtuti- bus et usu docebit o. i. loncq, die Lunae, hora III dimidiata, diebus Mercurii et Veneris, hora IX. Pathologiam et Tkerapiam spedalem tradet o. i. LONca, diebus Martis et lovis, hora X, die Veneris, hora VII vespertina. JSaercitationes clinicas in arte medica quotidie moderabitur g. i. loncq, hora XI, in Nosocomio Academico. PolicUnico medieo praeerit g. i. loncq, alternis diebus. Physiologiam docebit f. c. donders, diebus Lunae, Martis, lovis et Veneris, hora X. Anthropologiam, in communem studiosorum usum, exponet p. c. dondbrs, diebus Lunae et Mercurii, hora III. JEwperimentis et indagationibus physiologicis et microscqpicis in Laboratorio phjsiologico quotidie praeerunt f. c. donders et th. w. bngelhann. In Nosocomio ophthalmologico lectiones ophthalmologicas ^ cum exerci^ tationibus clinicis, habebit f. c. donders, diebus Martis et lovis, bora 111. l^heoriam artis chirurgicae tradet l. c. van ooudobver, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora Vlll, JSxercitationes policlinieas in arte chirurgica diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora IX, clinicas quotidie moderabitur l. c. van goddoever, in Nosocomio Academico. Operationibus chirurgicis, in cadavere instituendis , qualibet oblata occa- sione, praeerit l. c. van goudoever. Deligandi ewercitationes moderabitipr l. c. van goudoevbr, die Saturni, hora Vlll. 85« 276 SERIES LECTIONUM. Operandi methodoa exponet l, c. van goudokvbr, diebus Martis etlovis, hora VIII. Jnatmen patholofficam docebit diebus Lunae et Veneria, hora II, die Saturni, hora I; indagationibus pathologicis et cadaverum sectionibus in laboratorio pathologico nosocomii quotidie praeerit g. koster. Pathologiam generalem docebit 6. kostkr, die Lunae, hora I, die Mercurii, hora X — XII. Medicinam politicam et forensem exponet o. koster, diebua Martis et lovis, hora II. Ewercitationea anatomicas practicae quotidie moderabitur hiberno tempore 0. kostkr, una cum viro doct. o. h. van dbr hbijdbn, in laboratorio anatomico adiutore. JSxerdtationes clinicaa in gynaeeologia moderabitur t. halbbrtsma , die- bua Lunae et Mercurii, hora I. Capita selecta gynaecolqpiae tradet t. halbertsma , die Martis , hora I. Doctrinam operationum tradet et operationidue obstetriciis , in pelvi factitia et in cadavere instituendis , praeerit t. halbbrtsma, diebus lovis et Ve- neris, hora I. PoHclinico gynaecologico praeerit t. halbbrtsma, die Saturni, hora I. Praain obstetriciam in Nosocomio academiae et in policlinico obstetricio moderabitur t. halbertsma. Histiologiam et physiologiam generalem exponet th. w. bnoblmann , die- bus Martis et lovis, hora L Doctrinam de circulatione et respiratione exponet th. vir. engblmann, die Saturniy hora X — XTI. Jrtem diagnosticam physicam tradet p. a. brondgbbst, Medicinae Lectori die Martisy hora VI, die Mercurii, die Saturni, hora IL Physiologiam chemicam tradet p. q. brondgbbst, diebus Lunae et lovis, hora XI. Jrtis diagnosticae propaedeutica exponet p. q. brondgbest, die Martis, hora XI. I. p. T. VAN DBR LiTH, iu Nosocomio psychiatrico medicua primarius, Professoris titulo ornatus. exercitationes clinicas psychiatricas moderabitur horis postea indicandis. SERIES LEGTIONUM. 277 Jnatomen, tum aysiemaiicam, tam topoyrapMcam docebit o. h. van dbr HKiJDBN, Med. Doctor, in laboratorio anatomico adiutor, diebaa Lunae, Martis et lovis, hora IX , die Veneris, hora XI. IN FACULTATE THEOLOQICA. Historiam librorum Novi Foederis sive Introitum in Nooum Testamentum tradet b. tkb haab, diebus Martis, Mercurii et Veneris, hora X. Historiam Bcclesiae Christianae enarrabit b. tkr haar, diebus Martis et Veneris, hora XI. Historiam dogmatum exponet b. tkr haar, die lovis, hora X. Ethicen Christianam docebit b. tbr haar, diebus Mercurii et lovis, hora XI. Haercitationes oratorias moderabitur b. tbr haar, horis et sibi et auditoribus commodis. JSncyclopaediam Theologiae Christianae tractabit i. i. dobdbs , die Lunae , hora II. Doctrinam de Deo {Theologiam naturalem) ad librum suum, cui titulus: Inleiding tot de Leer van God, tradet i. i. dobdbs, diebus Martis et Mer- curii, hora II. Historiam Reliffionum tradet i. i. dobdbs, die lovis, hora VIII. Exegesin librorum Novi Foederis tradet i. i. dobdbs, diebus Lunae, Martis et Mercurii , hora I , legendo lesu sermones , orationes et parabolas. luris FcclesiastidReformati Nederlandici capita seiecta ezponet 1. 1. dobdbs, hora postea indicanda. Ewercitationes catecheticas , duce Bnchiridio Catechetico a se edito, mo- derabitur i. i. dobdbs, die Veneris, hora III. Theologiam Biblicam N. F. , ad Editionem secundam Compendii a se editi exponet i. i. van oostbrzbb, die Martis, hora IX. Dogmatices Christianae Partem Materialem ad librum suam, eui titulos: Christelijie Dogmatiek, \, 2 tradere perget i. i. van oostbrzbb, diebus Lunae, Mercurii et lovis, hora IX. Theologiam practicam , inprimis Liturgicam , Catecheticam et Pastoralem , adiunctis exercitiis Homileticis, docebit i. i. van oostbrzbb, die Lunae hora X, Mercurii et lovis, hora XII. 278 SKRIES LECTIONUM. De IocIb diffidlioribus quarti Euangelii, ad historiam Passionis Domi- nicae pertinentibus, cum provectioribus aget i. i. van oostxrzeb, die VeneriSy bora vespertiDa. deinceps indicauda. Hisioriam Biblicam Feteria ei Novi Foederis tradent p. de jong et I. I. YAN 008TEBZBX, horis postca indicandis. Commilitonibus orationes sacras habentibus praesides aderunt atque/^i^Mm disputandi ewereitationibus praeesse parati sunt Theologiae Professores. Historiam religionis Israeliticae exponet p. de jono, die Saturni, hora XII. Bwegesin Feteris Foederis tradet p. de jong , interpretandis libris Eccle- siastae die Martis , hora Vill , et lesaiae inde a Cap. XL die Veneris, hora IX. I. H. HiSGXN, literarum Germanicarum Lector, diebus et horis postea indicandis, selecta quaedam praecipuorum scriptorum opera interpretabitur, Literarum Germamcarum Aistoriam, imprimis inde a saeculo XVIII, exponet. M. A. X. BOBXRTi, Literarum Francicarum Lector, praecipuorum scripto- rum saeculi XVII seleeta opera enarrabit, Literarum Frandcarum his- toriam saeculorum XVII et XVIII tractabit, diebus et horis postea indi- candis. I. 8. ROBiNsoN, Literarum Anglicarum Lector, diebus et horis postea indicandis , Siaiespearii selecta interpretabitur opera , et Literarum Jnffli- earum exponet Aistoriamj imprimis XVI saeculi. Bibliotheca Academica diebus Lunae , Martis, Mercurii, lotis , Veneris et Satumi ab hora XI ad IV, feriarum autem tempore iisdem diebus ab hora I ad III unicuigue patebit. Musea Academica, nec non Hortus Academicus guotidie mtebunt. NUMERUS 8TUDI0S0RUM. IN AGADEHIA RHENO-TBAIEGTINA, DIB XXXI DECBMBRIS CIOIOCCCLXXIV. Iq Facultate luridica 159. II n Matb. et Phys. Nat 60. w 9 Phil. Theor. et litt. Httm. . . ^8. « n Medica 87. u it Theologica 207. 531. DOCTORES CREATI IN ACADEMIi RHENO-TRAIECTINA, A D. XXVI M. MARTn A. CIOIOCCCLXXIV AD D. XVIII M. MARTII A. CIOIOCCCLXXV. IN PACULTATE lURIDICA. D. 27 Martii. Carolus petrus iohannes bosch van dbakestbin , Rheno- Traiectinas, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 20 Maii. Auqustus anne piLBRiN , Mosa-Traiectinus , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 19 lunii. Davidbs raoat, Rheno-Traiectinus , privatim defensis the- sibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Cornblius sbbastianus buts ballot, Rheno-Traiectinus , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 23 lunii. Ioachimus fbrdinandus db beaufort, e pago Leusden , pri- vatim defenso specimine, cui titulus: De cof^icten van Attributie, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 26 lunii. Arbntius franciscus rooseboom, Vianensis, privatim de- fensis thesibus» lur. Rom. Doctor. Eodem die. Christianus uenricus van meurs, Harlemensis^ privatim defenso specimine, cui titulus: Bijdraye tot de geechiedenis der regtepleging in fiecale etrafzaken^ lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Samuel iohannes laqerwey, Woerdanus» privatim defenso specimine, cui titulus: De gecontinueerde gemeenechap volgens Art. 182 Burg. Weth. in het voormalige en hedendaageche recht^ lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. DOCTORES CREATI. 281 D. 29 lunii. Alexander iacobxjs marinus bake, Indo-Batavus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 25 Septembris. Iacobus lion, Amstelodamensis, privatim defensis tbesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Guilielmus alsxandbr paulus frbdericus ludovicus winckel» Mosa-Traiectinus , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 2 Octobris. Carolus hbnricus iohannbs quiliblmus rink, Tie- lanus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Iacobus post van everdingbn, Tielanus> privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Petrus rink, privatim defenso specimine, cui titulus: JSi/- drat/ie tot de leer der Noodweer ^ volgen^ den Code Penal, lur. Rora. et Hod. Doctor, magna cum laudc. D. 6 Octobris. Iohannes marius schout velthuys, Slusa-Zelandus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 13 Octobris. GuiLiBLMUs carolus bbrkhout Jr., Amstelodamensis, publice defenso specimine^ cui titulus: Eenige opmerkingen omtrent de wet van 4i JuliJ 1874 (Staatsbl. n^ 89), lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 5 Decembris. Gswaldus franciscub orbvbn, Zwollanus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod« Doctor, cum laude. D. 16 Decembris. Gbrhardub hbrmannus bverwyn, e pago Dalem, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 19 Decembris. Danibl iacobus van hbusdb, Harlemo-Batavus , pri- vatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Franciscus nicolaus van dbr bilt, e pago Kapelle, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 21 Decembris. Guiliblmus marcus van wbbde, Amstelodamensis , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 22 Deoembris. Ioost bbrnardus solner, ex oppido Lochem» priva- tim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. 30 282 DOGTORES GREATI. D. 18 Februarii 1875. Titus antonius i/lcobvb van asch van wtck, Rheno-Traiectinus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 17 Martii/ Otto ferdinanous wixrcx van rbyn, e castello Bath Zelandus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Hxnricus hauritius ianus van asch van wyck, Rheno- Traiectinus, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. IN FACULTATE MATHE8E0S ET PHILOSOPHIAB NATURALIS. D. 18 Aprilis 1874. Iohannss lbonardus andrsae, Snecanus, privatim defenso specimine, cui titulus: Over disaociatie en haren invloed op de digtheid van ga^vormig azijnzuur, Math. Magister et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. Eodem die. Iohannrs paulus van dbr stok, e pago Zuilen, privatim defenso specimine, cui titulus: Ovsr energie bij eieiiriciieit j Math. Magister et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 21 Octobris. Ambrosius guiliblmus hubrbcht, Roterodamensis, pri- vatim defenso speciniine.cui titulus: Janteeieningen aver de Jnatomie, Hiatologie , ontunikelinge-geschiedenis van eenige Nemertinen , Matb. Magister et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 18 Decembris. Abrahamus iohannbs vbrwbt, Daventriensis , privatim defenso specimine, cui titulus: De waamemingen der bevolHnge* atalistiei, Math. Magister et Phil. Nat. Doctor, cum laude. D. 22 Decembris. Iacobus hbnricus van 'thoff, Roterodamensis , pu- blice defenso specimine, cui titulus: Bijdrage tot de iennie van cganazijnzuur en matenzuur, Math. Magister et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 2 Februarii 1875. Jbllb albbrtus roorda smit^ e pago Bussum, publicc defenso specimine» cui titulus: Bijdrage tot de iennis der amiden der zwaveharen en kunne sudetitutie-producten , Math. Magister et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. DOCTORES CREATI. 288 IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAB ET LITBRARUM HUMANIORUM. D. 21 Novembris 1874. Guiuelm us gerhardus van dsr wberd , Cam- penais, privatim defenso specimine: de Aeachyli Choephom et Saphodis ISuripidMque Eleetria ad elegantiae rationes inter se com- paratis, Phil. Tbeor. Magister, Lit. Hum. Doctor, cum laude. IN FACULTATE MEDICA. D. 22 Aprilis 1874. Sbvbrinus ftan, e pago Bergschenhoek , privatim derenso specimine» cui titulua: Eenige waarnemingen gedaan op de polikliniek voor keelziekte te Am%terdam ^ Medicinae Doctor , cum laude. Eodeni die. Antonius herm annus de lang , e pago Zuidland , privatim defenso specimine, cui titulus: Ovcr de gevolgen der onderbinding van de arteria carotie communia, Medicinae Doctor. D. 18 Maii. Danibl ludovicus van wely, Haganus, privatim defenso specimine, cui titulus: De ovariotomie, in het bijzonder in Neder- land, Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 6 lunii. Carolus andreas lamfino, e vico Lobith-Gelrus , privatim defenso specimine, cui titulus: Over carcinoma ventriculi , Medicinae Doctor, cum laude. D. 24 lunii. Gerardu& andrbas harbmaker, ex oppido Nieuwe Diep, privatim defenso specimine , cui titulus : JEen geval van chronische lever-atrqphie , Medicinae Doctor, cum laude. D. 1 lulii. Franoiscus petrus hubertus van hetst, Sylva-Ducensis > privatim defenso specimine, cui titulus: JSenige geregtelifk-genees- kundige opmerkingen omtrent venoondingen , Medicinae Doctor. D. 4 lulii. Ferdinandus daniels, e pago Alphen a/d Rijn, privatim defenso specimine , cui titulus : 2\oee chirurgische gevallen , voorge^ komen op de Ameterdamsche kliniek, Medicinae Doctor, cum laude. Eodem die. Cornelius alers , e pago Hillegersberg . privatim defenso specimine , cui titulua : Eene bijdrage tot de gcschiedenis der steen- snijding in ons land, Medicinae Doctor. 30» 284 DOGTORES GREATl. D. 21 Octobris. FRANCiscua danibl aoathus catharinus van moll, Sylva-Ducensis, privatim defeDSO specioiine, cuititulus: Overdenar- male incongruentie der netvliezen, Medicinae Doctor, maffna eum laude. D. 16 Noveoibris. Paulus guilixlmus onnsn, Dordracenus, privatim defenso specimine , cui titulus : JEen antwoord op de vraag : Hoe bekoort een geneeekundige piaatebescAriJving bewerit te worden? Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 22 Decembris. Martinus bdsqk muldsr, e pago Hoogesand, privatim defenso specimine, cui titulus: Over paraUelle rolbewegingen der oogen^ Mediciuae Doctor, magna cum laude. D. 30 lanuarii 1876. Gsrardus van brakbl, Dordracenus, privatioi defenso specimine, cui tituks: Bet coloetrum en zijn ontwiiieling, Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 15 Vebruarii. Iacobus van gbuns, Amstelodamensis, privatim defenso specimine^ cui titulus: Over de verhouding tueecken de opgenomen zuuratof en ket uilgeeckeiden ioolzuur by de zoogdieren, Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 9 Martii. Stbpuanus pbtrus van wkbzbl, Mediciaae Doctor, e pago Maasbommel, privatim defensis thesibus, Chirurgiae Doctor. IN FACULTATE THEOLOGICA. D. 25 lunii 1S74. Iohannbs arius binnbwbo, e pago Westkapelle, pu- blice defenso specimine , cui titulus : De ieer van Paulue aangaande den Doop^ Theoiogiae Doctor, magna eum laude. D. IS.Decembris. Antonius adrianus van ottbrloo, Amstelodamensis, publice defenso specimine, cui titulus: Jokannes Buyebroeci, een bijdrage tot de kennie van den ontuniielinys^gang der mgatiek , Theologiae Doctor, magna cum laude. ACADEMIA GRONINGANA. NOMINA PROFESSORUM. ani INDE A D. Vin OCTOBBIS CIOIOCCCLXXIV AD D. XIV OOTOBBIB CIOIDCGCLXXV IN AOADEMIA eRONIKeANA OOOKNDI MDNUS OBIERUNT. fiECTOR MAGIOFICUS WIARDUS MODDERMAN, SENATUS ACADEMIAE AGTUARIUS BERNARDUS DOMINICUS HUBERTUS TELLEGEN. IN FACULTATB lURIDICA. l. H. FUILIFSE (rude donatas). B. D. H. TELLEOBN. B. L 6BATAMA. W. MODDEBMAN. G. DIEPHUIS. IN FACULTATE MEDIOA. L H. lANSEN. H. O. MIDDBNDORP. G. M. H. SANGEK. U. A. KOOTKEB. D. HUIZINGA. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. G. A. ENSCHED^. P. DE BOEB. R. A. MEES. H. L VAN ANKUM. K. S. TJADEN MODDERMAN. 888 NOMINA PROFESSORUM. IN FACULTATB THEOLOGICA. P.HOFSTEDEDBGBOOT(rQdedoDatus). F. G. B. VAN BELL. B. L DIB8T'LOBGION. 0. H. LAMBBS. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITTERARUM HUMANIORUM. L L P. VALEtON. B. H. C. C. VAN DEB WIJCK. G. HBCKBB. H. B. MOLTZEB. C. M. FBANCKEN. ORATIO qVAlC HAJIUII WIARDUS MODDERMAN, DIE XIV OCTOBRIS A. dOIOOOCLXXy, QUUM ACADEMIAB GBONIMaANAB BEGUNDAB HXJNUS DBPONESET. 87 AGADEMIAS GBONINGAI^AB CUSATOBES, FROFESSOBES, dVESI QUOTQnOT AD HAEG SOLLEMNIA GELEBRANDA OONYENISTIS, AITDITOBBS HUMANISSIMII Bz jmaioripto lq[i» iam dttdum obadetae, aed eheai hoc anno nooduoi abfogatae, abeuntem Rectorem de rebas academicis referre. oportet, el qnae laeta ac tristia aoddenmt, in meaioriam revocare! Saot ea aatem namefo pauca; itaqae paacis absolvam. Gam vestram ofdinem intoemar, viri amplissimi^ salvos vos CMe gao- demoa et vobis gratalamor. Gaademas in primis qaod ta, vir nobiiia- iime Gr^ryl gravissimam manas, qaod is finitima provinoia gessisti, deponens, caram habere nostrae academiae pergera velisl Sit otiam tibi iooandissimam et sanitati salatarel Gaademas etiam merita taa rarsus iusto pretio aestimata esse, vir nobi* Uisinie van Heidenl cam a Magno Duce Oldenburgeosi cum maioris crucis insigiiibus, domestici meritorum ordinis Praefectoa creatus es! Yos omnes, viri amplissimi, qoanti Academiam curae vestrae commi»- sam faoeretist eum aliis multis ostendistis» ium rogatione qoa delegatorum Qffdinaai akerain adiiatis, at omnium vota pro incolumitate Academiaa suscepta, rata fierent! Fortitar enim et graviter oontendistis ut hoo nostrae reguNiis decus atque omamentum integrum servaretur. Quod si vestra eonamina adbuc frustni fneraot, metamqae oahaiitatis impendentis avertere. dob potuerunt, atinam in poatemm oerte id ^eiant, at ez ea eonditione in qua nunc quasi capite damnati versamur, quantooius liberemurl 87* S92 W. MODDBRMAN In professorum ordine Deminem desideramus. Tamen hio doos ooUegas abesse video, quoram alterum paene convalaisse gaudemus e morbo gravi et diuturno , alter etiam nunc aegrotans lectulo tenetur. Brevi ut reddatur caris propinquis, amicis, studiis, nemo nostrum est quin ardenter cupiat. Mox adsit hora qua uterque, amicissimi Francken et Teliegen, scholas Academicas rursus habere possit. Utinam metus, quem de tertio ooliega, dilectissimo Lorgion, soscepi- mus, eventu vanus appareat! Gaudio nobis est non exiguo, quod tu^ coniunctissime Hecker^ etiamsinon prorsus convalueris, diuturnis gravibusque doloribus magna ex parte levatos es. Utinam proximus annus plenam tibi integramque sanitatem afferatl Gratum mibi accidit, quod quaedam etiamminus tristia possum oommemorare. Clarissimus de Boer ab augustissimo rege Italiae Eques ordinis Coronae dictus est , unde clare perspicitur esse certe aliquos Uitramontanos , quorum meritis Rex ille favere velit. Hoc honoris signum saepe tibi revooet in memoriam iter incundum cuius fructus ad omnem doctrinam uberrimi non desiderabontnr. Publica liberalitas effecit nt clarissimus van Anknm antiqui aevi memo- riae consecratum solum Italiae invisere posset. Imo studia eios non con- tinebantur littoribus sed maria etiam regionem llam circomfluentia marisque incolas, eius industria exploravit. Non dubitamus quin largos fructaa institutioni sit iter illud laturum! lam nunc museum iocupletavit pretiosa coUectione piadum in mari Mediterraneo captorum I Doctissimus Huizinga in tertiis saecularibus Academiae Lugduno-Batavae a Senatu illius academiae creatus est honoris causa doctor in facaltate medica. Iterum ei gratulamur iure partum honorem I Aestumatissimus lanssen hoc anno quintum inter nos absolvit lustrum et clarissimus Enscbed^ paucis ante diebus memoriam renovavit diei qoo ante quadraginta annos professoris munus suscepit. Plures absolvant annos et quamdiu per legem iicet ex eoram institutione fructus percipiantur uberrimil Utinam aestumatissimus coUega Ensched^, diu etiam vires soas oonse^ crare possit bibliothecae Academicae, cui per viginti quinque paene annoa, magna cum laude praeest. R A T I 0. S93 Yaiia piorsus tam laeta qaam tristia aliis nostmm accideraDt, sed non eftt hoius loci de domesticis rebus loqui; nec iuvat renovare doloresl Optamus ut omnibos diu sua feiicitate frui concedatur et cladiom expers vita iis oontingat! Gaudemus studiosi, iuvenes ornatissimi, ordioem vestrum hoc anno illaesum mansisse. Qnamvis plures quam vulgo hoc anno nomen dede- rant, nimirum sexaginta septem, ex quibus fere quinquaginta studium academicum primum iotrarunt^ numerus vester tamen exiguus est. Muito maior esse possit, nisi multi parentes ex proximis regionibus, mallent filios suos Lugdunum mittere. Non meum est ut de causis quibus moventur meam sententiam pronuntiem; tantum dico: si mox fatale iudicium de nostra Academia forte pronuntietur, abstineant a lamentatione et quereilis qui ostenderunt quanti hoc institutum facerentl Etsi ex nostris civibus Academicis nemo hoc anno in certamine litter^rio praemio decoratus est, non tamen me iudice, deerat industria nec doctrinae studium; casui potius, rebusque fortuitis illud adscripserim. Vos iuvenes ornatissimil iucumbite in studia dum aetas^ dum vires sunt ut spem supe- retis quam nunc de vobis concepit Academia et patria nostral De institutis academicis pauca sunt quae memorem. Pro subsidiis con- cessis qua optime fieri potuic^ sustentata sunt et aucta. Hoc tantum memoretur» novum auditorium Botanicum, quod ut exstrueretur non sine labore impretravit aestumatissimus coUega de Boer, hoc annq instaura^ tum esse et egregie usibus institutionis inservire, simulque praebere opportunitatem musei botanici coliigendi^ cuius rei strenue iam initium factum est. Si quaeritis^ Auditoresl de institutione superiore publice ordinanda^ ego^ nt multi ex decessoribus meis afiirmare possum, per miram ac plane sin- gnlarem industriam Delegatorum nostrorum, qui Hagae prospiciunt com- modis civitatis, nihil adhuc factum omniaque in statu esse quo antCi id est obsoletol Spero fore ut elapso proximo annOi is qui mihi successurus esty memprare possit, tandem adbibitis emendationibas , quas flagitat institutio snpefior, yotis dudum susceptis satisfactum essel Denique non omittendum est Senatum mense Februario iubenter dele« 294 W. MODDERMAN gane quioqae viroB ex oidine suo, qui tertiia aaeculariboA ▲cademiae Lugdooo-Batavae iotereeseat, ipeiuaque noaiioe aeuginta lustFa febciter peraota, gratulareotur. Noa est huius loci copioae festorum deacribere sollemnitateai» aed homa» oitatis deesaem officio, si tacerem quanla comitate, hospitalitate , liberaiitate excepti aimua, quanta cum alacritate delegati uodique afflueotes, ioterfueriot nobili iili et ioolutae celebratiooi ; ibi perapici potuit Nederlaadiam propter iogenii cuitum, doctrinae humaoitatisque atudia, apud ezteroa etiam oooo coli et io hooore easel Transeo ad illam partem officii quae mihi gratiaaima eat, ufc praemia distribuam io certamioe litterario reportata. Reapoosorum numerua aane eziguuB fuit; tres eoim Facultates, medica, philoaophiae oaturalia, theo- logica de quaestiooibua a ae propositia oullaa aoceperunt oommeotatioDea. Pro oumero tameu acceptarum disputatiooum , duarum oempe io iuiidica, duarum io iitteraria facultate, praemia adiudicata non pauca auot; tria eoim respooaa a iudicibua certamioia probata atque laudata auoL lam siaguiarum facultatum actuarioa officiociaaime rogatoa volo, ut aoi quiaque ordiois iudicia reciteot. (BecUantur JudieiaJ Audivisti, oroatiaaime vao Doorol ordinia iudictum. Btai aumma laua tibi cootingere noo potuit, iure tameo mioorem noa sprevistL lo m^;iiia voiuiaae aat est Virea ezpertua ea io quaeatiooe difficiilima , coioa pleaa aolotio ooodum data eat, oeo facile dari poteat. Tameo recta via ioatitiati» dum conatua es ex iure quod est, regulam conatituere, non oontim eK regula iua. £x animo igitur tibi gratulor partum hooorem. Ijaudia teatimonium , quod nuno aooipia, sit tibi incitamcnto ut pergaa in cunicok qood io* trasti, oovoaque tibi io futurum auguretur hoooreal Aceede, ornatiaaiaie vao Leeuweo! iit regium tibi tradam pnemiusL Tibi quoque gratulor de iudicio hooorifioeotiaaimo, ea quo apfNmt te profM>8itam rite iooohaaae et egregie pertezoiaael R A T I 0. 295 Praeditus egregiis quibas vales, animi dotibus facile in posterum diffi- cultates si quae occurrent, superabis. Cura ne frustra optima quaeque doctores et patria de te speraveriat! Te quoque , ornatissime Rossing , ^licem praedico propter honores tibipartos et tibi laudis testimonium trado. Etsi summumr praemium reportare non tibi licuit^ non est tamen quod te poeniteat laboris impensi. Nam secun- dum Facultatis iudicium modo recitatum, commentationis argumentum omnino laude dignum est; forma potissimum improbanda videbatur. In componenda commentatione si tam tibi corpus quam animus favisset, sum- mum praemium tibi fortasse contigisset. Utique non saepe fit ut iuris studiosus praemium auferat in facultate litteraria. Fac ut doctrina magis magisque eluceas , utqui nunc Academiae decus es y aliquando patriae evadas ornamentum I Defunctus sum officio et fasces Academiae tibi trado, clarissimo Sanger a rege augustissimo Rector Magnificus nominatus in proximum annum. Sit munus tibi leve! Sit facile officiuml Sit faustus tuus Magistratus Academiae Groninganae! PBACTIJK EN THEOBIE DEB BECHTSWETENSCHAP. REDEVOERINe DBN 14<»«» OCTOBEE 1876 UITGSSFROKSN BIJ DE OVERDRACHT VAN HET EECTOEAAT DEE HOOGBSOHOOL TB GEONINGEN, M». WIARDUS MODDERMAN. 38 HOOGGSiLGQXB TOEHOOBSEBBI AlgemeeD wordt erkeDd , dal de Romeinaclie iurispradentie salk hoogen trap ftn volkomeDbeid heeftk bereikt, omdat haar de tegenstelliog vaa theorie eo practijk, die de modeme wetenachap drukt, ten eenenmale treemd was. De ak>mt^[eowoordige Romrineche jorist hiald voortdmrend de hand aan de poken van het maatschappdijk leTeo, hij wiat wat het behoefde en waardoor het geholpen kon worden; hij gaf aan de nioawe rechtathaadelingen die het verkeer eiechte, den paasenden vorm; hij begon de jmriditcbe eonatructie niet eerst als het ontwikkdingsprooes was a^go* kx>pen, maar aaet vaste hand weea hij elk institnat van dexi aanvang af de baan die het moest betreden. Zoo hebben mj het maatachappelijk hiven da het ware gediadpliDeerd en tiisachea theoiie en practijk eene innige betiekking aangekweekt» die aan beide^ wetentchap ea verkeer, ten goede is gekomen. Itt htere tijden is dit anders geworden. Sedert de glossatoren optmden ab gdeerde raformatorea en er niet naar streefden, om de door onwetend- beid ea varwarring bedorven practijk te^veredelen en te verheffen, maar haar wildea dwiagen sich te voegen naar honne, grootendeels nit de boe- kea gepatto, betore insichten, ia de tegenstelling tuasehen theorie ea pffactijk, die kter versehillende vormen heeft aangeaomea, ontslaan^ NadsA der wetenachap, tea gevolge van de herleving der oade letteren^ door de hnmanistenschool onder leiding van Cojaciaa en Donellas^ eene nieawe richtii^ was aangeweaen, terwijl de practijk geen lin had voor philologische, critische en historische stadien» maar liever de eode aleor 88» 800 W. HODDBRHAN der BarthoUsteo bleef folgen; nadat io de 18^ eeuw io de practijk een tal van traditiooeele dwaliogeo was vastgeworteld eo bet positief recht tot eeoe greozeolooie verwarriog was gesookeo, Eoodat het privaatrecht, om eeoe vergelijkiog vao Zopfl te gebruikeo, er uitzag als eeo meoscheohoofd op een gevleugelden paardeohals, uitloopeode io eeo vischstaart; coolaog de wijsgeerige school tich oiet aoders uit deo chaos meende te kuoneo reddeo, dan door tich geheel van het verleden en het bestaaode los te maken, terwijl de historische school io har6 overdrijviog eveover vao de werkelijkheid verwijderd bleef , bestood er inderdaad weioig vooruitticht op eeoe voldoeode sameowerkiog der beide factoreo. 