title: Annales Academici
creator: None
text: lOANNES CORNELIUS GERARDUS BOOT privatim Historiam Veterem explicabit diebus Martis , Mercurii, lovis, Ve- neris, hora XII; Literaa Latinaa tractabit enarrans Terentii Jdelphoa et Oiceroim de Oratore librorum partes, iisdem diebus hora I; In Literis Graecis explicabit JSuripidis Phoenissas, Lemosthenis Philippicam I et Olgnthiacas, capita selecta ex Herodoti libris ultimis, iisdem diebus hora IL GBRABDUS VROLIK privatim docebit Obstetriciam theoreticam, diebus Mercurii et Veneris, hora II. GUILIELMUS VROLIK privatim demonstrationes anatomicaa habebit, temp(Hre hiemaii, diebus Lu- nae, Martis, Mercurii, lovis, Veneris et Satumi, horap. ml; docebit tempore vemali Zootomiam, diebus lovis, Veneris et Satumi, hora matutina X; Oateologiam, tempore autumnali, iisdem diebus et horis; Hietiologiam et Phyeiologiam , iisdem diebus, hora IX et XI; Methodum-eecandi, tempore hiemali quotidie. CHRISTIANUS BERNARDUS TILANUS privatim docebit Pathologiam et I^erapiam Chirurgicam, ter quavis heb- domade, hora XII; Digitized by Google SERIES LECTIONDM. * 211 Artem obstetfidam, tribas reliquis diebus, hora XII; Examini aegrotantium et artis ewercitio in Nosooomio Scholae Clinicae praeerit diebus singulis, hora IX; Enchiresea medicaa in cadaoere demonstrabit , diebus et horis indicandis. PETRUS HENRICUS SURINGAR privatim Pathologiam et T/ierapiam generalem docebit, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora p. m. III; Doctrinam morborum eingularium interpretabitur, iisdem diel)us, hora p. m. II ; Prawin medicam ad lectulos aegrotantium moderabitur, diebus singulis, hora matutina VIII. lOANNES VAN GEUNS privatim PatAologiam ffeneralem docebit diebus Lunae^ Martis, Mercurii et lovis, hora X; Morborum eigna indagandi methodum exponet, una cum exercita- tionibus cKnicis, quotidie, hora XI — I; Medicinam /oreneem tradet bis quavis hebdomade. GUSTAVUS EDUARDUS VOORHELM SCHNEEVOOGT privatim Neuropathologiam docebit et ad lectulos aegrotwtium exponet, die Satumi, hora XI — I. Elementa psgchiatriae exponet hora dein indicanda. FREDERICUS ANTONIUS GUILIELMUS MIQUEL publice tradet Geologiae et Palaeontologiae fundamenta , horis auditoribus commodis; 27* Digitized by Google 212 SERIES LEGTIONUM. privatim Phafmacologiam generalem et epecialem, diebos Lmiae, Martis, Mercurii et lovis, hora XI; Botanices Elementa^ iisdem diebus, hora X; Stirpium medicinalium, venenatarum et oeconamicarum- Aiatoriam ter per dierum hebdomadem; Excureionibua botanids praeerit; VegetabUia cryptogamica et Oeconomiae ruralia elementa explicare paratus erit. CAROLUS lOANNES MATTHES privatim docebit Planimetriam et Trigonometriam rectilineam, diebus Mar- tis, Mercurii, lovis et Veneris, hora IX matutina; Phymam ewperimentts illuetratam, iisdem diebus, hora XI; JStereometriam, inclusa Trigonometria ephaerica, in commodum Medicinae et Literarum studiosorum, diebus lovis et Veneris, hora I; Calculi differentialie et integralia elementa , horis cum auditoribus constituendis. N EDUARDUS HENRICUS VON BAUMHAUER privatim Chemiam anorganicam docebit, die Lunae, hora XII — II et diebus Martis et Mercurii, hora XII; Chemiam organicam et Phyeiologicam, diebus Martis et Mercurii, hora IX et hora I; Chemiam pharmaceuticam die Lunae hora IX — ^XII; Chemiam analyticflm diebus Lunae , Mercurii et Veneris, hora II — ^IV; Chemiam practicam quotidie in laboratorio chemico. GUILIELMUS MOLL privatim tradet Uxegeein Novi Foederie, interpretanda JEpistola I Pauli Apost. ad Thessalonicenses , diebus Martis et Mercurii, horaX; Digitized by Google SERIES LEGTIONUM. 213 Historiam universalem Beligionis et JEcclesiae C/ir. , diebus Martis , Mercurii, lovis et Veniris, hora XI; Theologiam dogmaticam, iisdem diebus, hora IX; Studia ad Introductionem in Tlieoloffiam et ad Historiam Ecclesiae Neerlandiae pertinentia, et EwercitaHones HomUeticas modera- bitur diebus et horis vespertinis deinceps indicandis. MARTINUS DES AMORIE VAN DER HOEVEN privatim Di^estorum selecta capita tractabit, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris hora IX matutina; Instituiimes Imp. ltistinianiin\^TpTe\xh^^^ iisdem diebus , horaX; lus civUe HoUandicum docebit, iisdem diebus, hora.XL Methodum procedendi in causis civiUbus tradet, iisdem diebus, hora Xn. HIERONYMUS DE BOSCH KEMPBR privatim tradet Encyclopaediam luris, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora IX; lus Publicum, iisdem diebus, hora X; lus igentium, diebus Martis et Mercurii, hora XI; Methodum procedendi in causis Criminglibus , diebus lovis et Veneris, hora XI;. Statisticam patriae, die Veneris, hora IX et X. FERDIN. lACOB. DOMELA NIEUWENHUIS, Theol. Fiofessor in Sem. EvangeLrLather. , Theologiam practicam tradet, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora X; PMlosophiam de Deo et reliffione, diebus lovis, hora X, et Ve- neris, hora IX— XI; Theohgiam Bogmaticam , diebus Martis , Meicurii et lovis, hora IX. Digitized by Google 214 SERIES LEGTIONCB. Swerdtiia Oratoriia vacabit die lovis, hora III, Catecheticis , die Martis, hora XI — ^I, CoUoquio Aomiletico, die Martis, hora VI— VIII p. m. Discipulis provectioribus Oratioiies sacras habentibus praeses aderit die Veneris, hora II. SAMUEL MULLER, Theol. Professor in Semin. Teleiobapt, Lectiones de Theohgia CAristiana doffmatica habebit diebus Mar« tis, Mercurii, lovis et Veneris, hora IX; Hietoriam fatorum Teleioiaptistarum Neerlandiae tradet die lovis , hora X; Exercitationes homileticaa moderabitnr die Veneris, hora X — XII; Ewerdtiis oratoriis vacabit die Lmiae, hora III~JV. Studiosis, Orationes sacras habentibus, praeses aderit die Lunae, hora II dim. lANUS VAN GILSE, Theol. Frofessof in Semin. Teleiobapt., Novi Foederis JSweffesin tradet explicanda Epistola ad Hebraeos, . diebus Martis et Mercurii, hora I — II; Tniroductionem, quam diount, in librosN. Foederis, iisdem diebus hora II— III; Historiam Fcclesiae recentiorem , inde ab instauratis Sacris , saec. XVI, ad nostram aetatem, diebus Martis , ^Mercurii et lovis, hora III— IV; Doctrinam morum Christianam, diebus lovis et Veneris, hora II— III; Historiam. Israelitarum enarrare pei^t, die Veneris, hora III — ^IV; Privatim cum discipulis leget librum Vet. Foed. apocryphum, qui Sdpieniia Saionumis inscribitUr , nec non e Patrum Apostolico- rum scriptis Barnahae et Clementis Bomani epistolas, horis v^spertinis^deinceps indicandis. Digitized by Google SERIES LECTIONUM. 215 lOANNES TIDEMAN, Theol. in Semin. Eemonstr. Befonn. Frofessor., Introductionem in Theologiam Christianam tradet, diebus lovis et Veneris, hora IX; Theologiam Christianam Dogmaticam docebit diebus Martis, Mer- eurii, lovis, Veneris, hora XII; De Euangelii Ministerio aget, diebus Martis et Mercurii, hora I; Discipulis, Orationes eacraSy habentibus praeses aderit, die Mar- tis, hora II; De Historia Biblica cum discipulis privatim aget, die Mercurii horis vespertinis VIII — ^X ; Digitized by Google ^ NUMERUS STUDIOSORUM m ILLUSTRl ATHENAE» AHSTELODAHENSI GONmTISOUE GUH KO SENINARIIS DIE XXXI M. DECEMBEIS CIOIOCCCLVI. In facultate Theologiae 74. // // lurisprudentiae 52. // // literarom 2. // if Medicinae 18. // /y Fhilosophiae 2. 148. Digitized by Google FEESTREDE TER GELEGENHEID VAN HET 225 JARIG BESTAAN VAM BET ATHENAEUM ILLUSTRE TE AISTERDAI IN DE OBOOTE GEHOOSZAAL ALDAAR OP DEN 8»«» JAOTARU 1857 VTtoxsmotss M*. HUGO BEIJERMAN. 28 Digitized by Google Digitized by Google EDSL ACHTBABE HEEBEN BUB6SMEESTEB, WETHOUDEBS EN^ LEDEN VAN DEN BAAD DEZEB STADI ED^L ACHTBABE HEEBEN CUBATOBEN! AANZIENLUKE BN ACHTBABE LEDEN VAN BEGTEBLIJKE COL- LEGIEN HIEB GEVESTIOD! HEEBEN PBOFESSOBEN, GEACHTB AMBTGENOOTEN! WELEEBWAABDE HEEBEN BEDIENAABS VAN DE GODSDIENST! ZEBB GELEEBDE HEEBEN DOCTOBEN IN HET BEGT, IN D£ GENEESKUDn)E» £N IN DE LETTEBEN EN WUSBEGEEBTE! HEEBEN OUD^TUDENTEN EN STUDENTEN^ KWEBKELINGEN VAN DEZE D00BLUCHTI6E SCHOOL! ZEEB GEBBBDB TOEHOOBDEBS VAN ALLEN BANG EN STAND! Het is vijfentwintig jaren geleden , dat hier ter stede een groot feest gevierd werd. Het was ter gelegenheid van den tweehonderdsten ver- jaardag van ons Athenaeum Illastre. Uit onderscheiden gedeelten van ons Vaderland waren genoodigden, en daaronder zeer aanzienlijken en hoog- geplaatsten, herwaarts bijeen gekomen» en zij vonden alles voorbereid, om hen op eene waardige en aan het doel van' het feest beantwoordende vnjze te ontvangen. Caratoren, Professoren, Stadenten, allen wedijverden met tffkander om te toonen , hoeveel prijs zij op den bloei van de Doorlachtige School stelden. Niet maar de Regering van Amsterdam alleen, ook de Koning door het Athenaeum met een geschenk te vereeren, ook onder- scheiden Maatschappijen en Genootschappen die de stad tot sieraad ver- strekken , ook velen der voomaamste ingezetenen hadden blijk van bereid- vaardigheid gegeven om het te helpen opluisteren. Nationale vlaggen wapperden uit de openbare gebouwen en uit vele huizen» om ook hen niet 28* Digitized by Google 220 HU60 BEIJERMAN koel te laten die zich geen of naauwelijks eenig denkbeeld van een Athe- naeum kunnen maken, en z66 werd de vreugde zelfs op de straten over- gebracht. Op aller aangezigt stonden deelnemende blijdachap en opge- wondenheid te lezen. Alles had aan de hooggespannen verwachting voldaan. In niets te leur gesteld keerde elk huiswaarts. — Yan dat feest gewaagden Stad en Land: het werd bezongen tot in Parijs toel Dat, en meer dan ik nu zeide, zuUen velen hier aanwezig zich met mij herinneren : en zij die het niet bijwoonden zullen toch weten , hoe die twee- honderdste verjaardag gevierd werd : een welgeschreven Gedenkboek heeft het voor later geslachten bewaard. Vraagt men mij nu: waartoe die herinnering hier thans al is het ook in weinige losse trekken verlevendigd , thans nu men van al dien toestel, van al die pracht en praal niets ontwaart? Waant men die herinnering hier wel zeer onhandig bijgebracht , daar zij immers alleen schijnt te strek- ken , om het thans te vieren feest bij dat van achttienhonderdtweeendertig te doen afsteken — dan antwoord ik , dat het velen ook hier tegenwoordig Digitized by Google REDEYOERING. 221 nog als voor oogen staat, en dat zij, ook al sweeg- ik er van, mijne her- innering niet behoeven , en dat het bet^ is niet te verbergen , maar zelf vrijuit te zeggen, wat toch niet verborgen kan zijn. — * Maar ik antvroord ook, dat het onze bedoeling thans noch kan noch moet wezen, om nu weder eeni feest te vieren gelijk dat feest was. Niemand legge ons op wat wij niet knnnen ondemeiiien. En dit geeft mij als van zelf aanleiding bm eene bedenking uit den weg te ruimen , die zeker bij menig een dezer dagen is opgekomen: of een feest ter eere van ons Athenaeum nu zoo kort na het vorige wel gepast isP Gij zult 11 te binnen brengen , dat van Lennsp in de Redevoering waar- van zoo even sprake was niet naliet, ons opmerkzaam te maken op het uitstekende van die feesten , die , zeide hij , slechts om de hondeid jaren gevierd worilen. En zeker, voor menschen moge het al gepast, ja noodig zijn f 't geen hun merkwattrdigs gebeurde in kort op elkander volgende tijdperken te herdenken*. want kort is het leven der menschen en als bla- deren vallen de geslachten af; eigenaardig is het, slechts eeuwfeesten te vieren daar, waary't den bloei en de lotgevallen van belangrijke instellingen betreft. Zeer te regt wijst van Lxnnep daarop, hoe de stichting van Rome met bijzonderen toestel en plegtigheid maar eens in elke eeuw herdacht werd. Opmerkelijk en veelbeteekenend waren de woorden waar- mede de burgers , als dat feest op handen was , tot de viering er van werden genoodigd en opgewekt. Elk gevoelt» hoe het jnist de zeldzaamheid is die aan feesten als dit, grootendeels aithttis', hunne waarde geefk. Hier komt nog iets anders bij : kortlevende menschen zijn de auteur^ van eeuwen verdurende InsteUingen. Digitized by Google 222 HUGO BEIJERMAN Ewe mengeling van gewaarwordingen , H voorbijgaande en het blijvende^ is bij uitstek geschikt om den gevoeligen en nadenkenden feestvierdm^ bij zolke eeuwfeesten in eene eigenaardige fitemming te brragen en als in 't gevoel van nederigheid te verheffen. Maar als er dan zooveel voor pleit om slechta eenen eeuwdag tot den veijaardag van ons Athenaeam te maken, laden wij dan nu de blaam niet op ons van moedwiilige voorbarigheid en setten wij het Athenaeom nu niet op een lager standpontP Zoo soa het kannen sdujnen. Om echter dien schijn gehe^l en al te doen vjBrdwijnen en bhiam in lof , of ware dit pQ veel » in regtvaardiging te doen verkeeien , ga ik mededeelen wat aanleiding gaf, om thans hier samen te komen en het vijfentwintig jarig bestaan boven dat van twee eeuwen nu te gedenken, maar aoo als wij het wenschen te gedenken eenvoudig, zoo men wii huiaelijk maar har- teUjk: huiselijk, althans in vergelijking met het feest van tweeendertig. Zeer onlangs ontving ik als tijdelijk voorzitter van de orde der Frofes- soren uit naam van het meerendeel der Studenten alhier voor het eerst de mededeeling» dat zij besloten hadden dezen dag te vieren. Wel begrepen zij , dat er thans niet kon gedacht worden aan een eeuwfeest als dat van aohttienhonderdtweeendertig , maar zij stelden toch belang, hoog belang in het Athenaeum; zij wilden die belangstelling niet tot onderlinge betui- gingen binnens kamers beperkw; zij wenschten die met eenig uiterlijk vertoon te doen verzeld gaan; zij wilden van hunne achting voor zuiken al^ met onze Instelling in meer onmiddelijk v^band staan doen blijken door serenade en plegtstatig bezoek — aan maskerade, zoo als eiders kan voegen» is in deze volkrijke Stad om den oploop niet te denken — zij wilden ook.die toepasselijke tooneelvoorsteliing jEen Jmterdamicie Win- tetavond in 1682 genieten en doen genieten; en nog boven dit alles de eddb toonkunst te hulp roepen om aan de schoone sekse geleg^eid te geven, in hunne vreugde te deelen. Maar zelfB bij dit alles wildm zij het niet laten b^ usten. Zij wensditen een feest ter eere van eaie weten- schappelijke Inrigting ook nog iets bij te z^ra dat het als zoodanig eenigsdns zou keomerken; zij verzochten mij ais t^elijken voondtter van Profes8(«en ter gelegeaheid van dezen dag eenige toepasBelijke wooiden in deze gehoorzaal te spreken. Digitized by Google REDEVOBRING. 228 Dat was eene nobele gedachte, edelaardige JoDgelingschapl 6ij toondet door dien laatsten wensch pr^'8 te stellen op dat waartoe het Athraaeum lUustre is opgerigt. Niet slechts 't geen de zinnen door kunstgenot kan streelen, maar ook 't geen tot verstandelijk nadenken kan opwekkeni dat begeerdet gij ter eere van het Athenaeum te doen plaats hebben , dat was in uwen geest ten innigste met dat Athenaeum verbonden. — Billijk, gepast» u tot eere strekkende kwam uw wensch ons» mijne ambtgenooten en mij voor, want in die zaak meende ik met hen te moeten raadplegen alvorens u een beslissend antwoord te geven. De Frofessoren waren een- stemmig van meening, dat ik mij aan uwe uitnoodiging niet moest ont- trekken. Wij allen wilden, dat gij in uw betoon van gehechtheid aan het Athenaeum althans van onze zijde geen belemmering zoudt ondervin- den. Al worden dan vijfentwintig jaren doorgaans niet als een toereikend tijdvak ter plegtstatige viering van 't bestaan van Universiteiten of Athe- naeen beschouwd : waarom toch zou elk daaromtrent niet wetgever in den zijne mc^n wezenP Yraagt liefde wel aan onverschillige, aan koele vreem- den: of zij zich uiten magp Gij, Studenten! hebt in het Athenaeum de wetenschap lief , en wij weten dat naar waaxde te schatten. Zietdaar mij dan thans als spreker hier opgetreden. Zeker niet ongeroe- pen, Geeerde Hoorders! maar toch diep overtuigd, dat die taak door anderen ligt beter dan door mq zou kunnen volbracht worden. £venwel« betrekkingen leggen verpligtingen op; zich naar vermogen van de laatste kwijten geeft aanspraak op toegevendheid, zich daarvan verschoonen ge- gronde reden tot berisping. Daarom deinsde ik niet terug en hoop thans op uwe welwillendheid. Zij zal mij nog te meer geschonken worden, daar mijne stemming om hmselijk verlies geen opgeruimde, geen ieestelijke wezen kan. Eindelijk hoop ik op uwe toegevendheid omdat de taak die ik op mij nam van bijzonderen aard is en niet tot de gemakkelijke behoort. Waarom behoort zij niet tot de gcmakkelijke P Brj feestredevoeringen als deze moet men — 't ligt in den aard der zaak — over het verledene en over het toekomende spreken. Men moet een . blik slaan op ^t geen was en op 't geen gijn zal. Z66 althans heeft men het tot nu toe altijd bij eeuwfeesten b^repen. Men verhaalt dan, hoedanig de toestand van de Instelling was gedurende de a%eIoopene Digitized by Google 224 HUGO tiEIJERHAN eeuw. Men voorspelt haar op beter of minder goede gronden, maar altijd aannemelijk voor hoorders die helpen hopeu omdat zij helpen wenschen* eene laisterrijke toekomst, dat is zulk eene waarin zij krachtig zal werken en al gedorig nuttiger zal zijn. Dat noemt men eene feestrede. Maar hier verkeer ik zoowel wat het verledene als wat de toekomst betreft in een toestand van oitzondering. Terug komen op het lang verledenei nog eens zeggen wat van Lsnnep en Rooi JSNS zoo goed gezegd en uitgeput hadden , er viel niet aan te den- ken. De laatste vijfentwintig jaren dus. Maar in 't korte van dat tijdvak stak de groote zwarigheid. Wat is 't verledene van eene Universiteit of van een AthenaeumP wat kunnen er in den regel de heugelijke lotgevallen van zijn? Yootemt, dat er een buiten verhouding groot aantal bekwame mannen in de leerstoelen geplaatst waren en dat zij hun licht er iteten schijnen. Ten tweede , dat er uit hunne school een buiten verhouding groot aantal bekwame leerlingen te voorschijn traden die het Vaderland, ja zelfs de menschheid aan zich verpligtten. * Heeft nu de Redenaar een tijdvak van honderd jaren achter zich, groot is zijn voorregt» gemakkelijk, vergelijkender wijze gesproken, zijne taak. Ongetwijfeld er is takt en talent toe noodig om sedert lang overledenen in hun eigenaardigheid te kenschetsen, hun invloed op al wat goed en nuttig is te bepalen ; maar vleijerij of onregtvaardigheid zijn hierbij weinig te duchten. Men behoeft ook niet allen die den Hoogleeraars-titei voerden te noemen, of kan met een enkel woord volstaan. Niet prijzen is nog niet hetzelfde ab berispeni niet met name noemen sluit nog geenszins het vonnis der veroordeeling in. Z66, waar het sedert lang overledenen betreft en — om dat in 't voorbijgaan op te merken — bedient de Redenaar zich van de Latijnsche taal, dan is er voorraad van prijzende superlativen die de volzinnen fraai doen klinken en afronden, zonder dat hij» die ze bezigt, er voor de beteekenis bij behaald is. De eeuwfeestredenaar dan kan het zoo schikken, dat hij zijne tijdgenooten ongemoeid laat, en dit wil ik hier verstaan hebben — niet van afkeuring, daaraan is in 't geheel nooit te denken — maar van lof die in het aangezigt toegezwaaid den waarlijk verdienstelijke als een stiklucht toewahnt. Digitized by Google REDEVOERING. 225 Het moge eene vraag siJD : of de tijdgenoot dan wel de naneef geschikter zij om de Oeschiedenis te schrijven ? — • eene vraag met vele andere niet wel in 't algemeen te beantwoorden — wat de geschiedenis van een Athe- naeum betreft houd ik het met den naneef. Maar nog uit hoctfde van iets anders is de feestredenaar om de eeuw er beter aan dan die om de vijfentwintig jaren. De eerste behoeft slechts te gewagen van zulken die lang geleden leefden: niemand voor wien hij spreekt^heeft ze persoonlijk gekend» sommigen zijner hoorders kennen ze zelfs bij name niet. Nu mag er bij een eeuwfeest wel iets emstigs wezen, iets dat de gemoedsstemming der feestvierenden verhoogt — bij voorbeeld dat ffnoait gezien hehhen en noait meer zuUen zien": dat geeft iets zacht weemoedigs, maar het smart niet: en alle genot bij den mensch is immers van gemengden aard? — het gevoel van ellende kan alieen onver- mengd zijn. Hoe geheel anders in beide opzigten voor hem die slechts te herdenken heeft aan een tijdvak van vijfentwintig jarent Hij moet wel bij een histo^ risch overzigt spreken van tijdgenooten , van zuiken die 6f nog leven df kort geleden ons ontvielen; van zulken die btj niemand bijna zijner hoorders onbekend zijn en wier beeld nog als voor hen staat Zal hij zich op den regterstoel plaatsen en over de verdiensten van tijdgenooten , grootendeels aanwezigen , uitspraak doen ? Of zal hij slechts sommigen voor dien reg- terstoel oproepen en door 't voorbijgaan van anderen hun vonnia geveld hebben? Heeft de nakomelingschap hem voimagt gegeven om eeh oordeel uit te spreken over de blijvende verdienste van den eenen^ en over den roem» door een ander nu, jal wel ingeoogst, maar die voorbijgaande en van korten duur zal zijn? Maar ook, die lof is soms niet van het slechtste gehalte die eerst later wordt to^kend. Neenl De nakomelingschap houdt de uitspraak aan zich: dat is kaar regt en^Ai; maakte zieh ligfc bekchelijk in hare oogen, die zich dat r^ aanmatigde. Maar gesteld ik durfde hier bepalen , wat in de laatstyerfoopen vijfen- twintig jareh door mijne ambtsbroeders ten behoeve der wetenschap is verrigt, en van de waarde van hun onderWijs sprekm waarvan veei nog niet eens tot rijpheid kon komen; gesteld ik dui£de namitomoemen — en gelooft mij het kost veel ze iliet te noemen -t- onddr dib is it ineer dan 29 Digitized by Googk 226 HUGO BEIJERMAN een , wien de dood ons nog kort geleden ontrukte. Bij verlieasen gedeel- telijk nog zoo verach stilstaan , seou onae stemniing bederven ; 't zou niet zijn een enkele drup in den zoeten beker der feestvreugde , 't zou den ganschen kelk bitter maken. Mijneheerenl Ik heb de eer gehad gednrende een groot gedeelte van deze vijfentwintig jaren tot het Athenaeum Illustre in betrekking te staan. Mijne levensgeschiedmis is gedurende die jaren in de geachiedenis van het Athenaeum gedeeltelijk ingevlochten. Het zou mij weinig moeite kosten hreedsprakig te zijn over de velen die kwamen, en over hen die gingen om elders werkzaam te zijn, &i over hen die oaB wel anders ontrukt wer- den om hier op aarde niet meer weriLzaam te zijn. Maar ik kan hier niet in bijzbnderheden treden. Waarom niet, dat heb ik gezegd. AUeen dit kan ik nog verzekeren , dat de pogingen van elk gestrekt hebben om den goeden naam van ons Athenaeum Illustre sedert achttienhonderdtweeendertig niet te bevlekken , en dat die pc^ingen onder den goddelijken zegen niet vruchteloos schijnen geweest te zijn. > — Uit de vrucht kent men den boom. Wat is Jiier meer afddende dan het aantal Oudstudenten » die sedert vijf- entwintig jaren uit deze Boorluchte School de maatschappij zijn ingetreden als nuttig werkende leden. Wij hebben het geluk daaronder sieraden van den kansel en de balie, redders van kranken en verminkten te mogen telien en zulken , die thans in het Hooger Onderwijs aan Universiteit en Altfaen^eum met eere werkzaam zijn. — Ook dit kan ik nog aeggeu, dat het getal Studenten gansch niet afiiam : en vooral is 't van groote betee* kenis/ dat zij.over 't algemeen zich met vUjt op de studien toeleggen. En hiear dringt mij de etlcentelijkh^id om U te danken, Heeren Curato- reo/ en in U tevehs de Stedelijke Regering die U den last opdroeg om de belangenvan ons Athenaeum te behartigen. Beperkt, zeesr beperkt waren de>inid&jeil waurovor gij te beschikken hadt, en dc: omstandig^eden lieten U, zoo wij vertrouwen, niet toe die. te yergrooten. Maar wat gij vermogt ^ . hebt ^ gij' gedaah; Getiiige de.uitbreiditig van het kabinet fysische instruinenten. eB;.!de verbeteiing van de' plMtSy wa^r zij ten dienste van deshideienden dooreene bekfviiimd haoA fcuQnen gebruikt.worden; getuige uwe^-wdgeriaBgdBi:.pogiDg'in.;helt tot stwdibceiigw yan een fysiologisch- pathotegisriicljabbnitdrttim; getoige.de: tDCiveggiilgtnQg maar aeer weinige Digitized by Google REDEV0ERIN6. 227 dagen geleden gedaan, toen gij het voorregt hadt blijde te mogen zijn met den blijde; getuige de groote som, die gij hebt weten te doen a&on* deren om een diemisch laboratorinm in te rigten Amsterdam waardig; getuige eindelijk wat gij ten behoeve van (mze Bibliotheek gedaan hebt. Er is nog veel te doen: wenschen die hunne vervulling verwachten van de billijkheid bleven nog steeds onvervuld ; maar uw ijver is bekend. Hoe vele bladzijden in onze Notuien diagen niet de blijken van uwe zucht, om zelfs de kleinste aangelegenheden die het Athenaeum betreffen te regelen. Maar wat is voor den wijze kleinP Dank voor alles wat gij met zuivere bedoelingen hebt gedaan of hebt. willen doen. Zietdaar, mijne Hocnrders, alles wat ik van 't verledene thans alleen meende te kunnen ophalen. Weinig zeker wat het getal volzinnen betreft , maar toch genoeg om ons regt te geven op feestelijke stemmingi voor zooveel dit van een blik in 't verledene af hangt. Hoe staat het met het tweede gedeelte waaruit doorgaans feestredenen zijn samen gesteld: de hoop voor de toekomstP Ook vooral hieromtrent verkeeren wij in deze oogenblikken in een' zeer opmerkelijken toestand. Hoewel de gave der voorspelling altijd hachelijk was voor hen die niet tot de bevoorregte stervelingen behooren , het is toch in gewone gevallen mogelijk en niet volstrekt ongerijmd, uit hetgeen gebeurd is te voorzien wat gebeuren kan en waarschijniijk gebeuren eaL Maar deze grond van voorspelling ontvalt ons hier. Zal ons Athenaeum nog lang zijh leven voortzettenP Hoe zal het dat leven voortzetten: op den voet, waarop het tot nu toe leefde, of gaat het eene grootsche toekomst tegenP Gij zult u immers over deze vragen niet verbazen wanneer gij bedenkt» dat het Hooger Onderwijs hier te lande reeds in achttienhonderdachten- veertig beschouwd werd als eene zaak die ten dringendste eene nieuwe rege- ling vordert , en dat ons die regeling nu weder als zeer kort op handen is aangekondigd. Waar zelfs de Grondwetgever z66 dringend verandering eischt dat het Vaderland bij het uitstel gevaar schijnt te loopen, moeten wij aannemen» dat die noodig is. Nu die noodzakelijkheid den volke is aangekondigd , 29* Digitized by Google S28 HUGO BEIJERMAN na het bestaande als verwerpelijk is uitgemaakt, nu moet het, al ware het daarom alleen» ten minste veranderd worden. Wie sajn goeden naam, zij het ook zonder grond, heeft verloren is reeds daardoor zedehjk verlamd. Menig bloed denkt nu, en ter goeder trouw» dat hij om die ongelokkige thana geldende wet op het Hooger Onderwijs geen feniks is geworden — zeer troostrijk voor de onnoozele eigenliefdel Met dat ai, eene waarheid is het dat er groote verbetering is aan te brengen. Wij zuUen straks zien waar. Welken invloed na die verbetering of verandering op ons Athenaeam zal hebben is geheel onzeker: dat het er invloed op zbl hebben is waarschijn- lijk. Het 18 eene stedelijke Inrigting, maar het onderwijs hier gegeven staat toch in vrij naaaw verband met het stelsel van Hooger Onderwijs in ons Vaderland en moet daarmede wel in verband blijven, of zij sterft of vervalt in kwijnende ziekte, althans als inrigting van Hooger Onderwijs. Ons Athenaeam bevindt zich dus op den rand van eene onzekere toekomst. Maar als die toekomst onzeker is dan, niet meer in staat uit het verle- dene te gissen wat denkelijk het toekomende ons zal aanbrengen, krijgen wij eenig regt om den voet in het rijk der mogelijkheden te zetten. Wij ontsnappen aan de, beschuldiging van dat moedwillig te doen en op 't gevaar af van te verdolen; want wij waren het niet, die de verandering beioofden; zij wordt ons beloofd; wij vinden ons alzoo aangemoedigd om te gissen , wat de toekomst voor ons ian , durfde ik , ik zeide moet zijn. Wij hebben ook gronden voor onze gissing in 't geen werkeUjk bestaat ; zij is niet uit de lucht gegrepen. Bij een feest is men immers wel ge- regtigd bij voorkeur de heldere zijde in het licht te stellen. En hier vooral verzoek ik U, dat gij mij uwe aandacht gelieft te schen- ken en door eigen scherpzinnigheid en nadenken gelieft aan te vuUen, wat ik slechts gebrekkig , zeker gebrekkig in vergeUjking met het gewigt der zaak zal kunnen zeggen. De geschiedenis der Universiteiten of meer algemeen van de Inrigtingen voor Hooger Onderwijs in verband met de veranderingen, met de ont- wikkeUng en beschaving der maatschappij of der menschheid zou een uitnemend behingrijk en nuttig boek zijn, mits uit de pen van een wijsgeer. Digitized by Google REDEVOERINa Elk die zich aan het Hooger Onderwijs heeft toegewijd moet er over hebben nagedacht; hij die geroepen is of wordt om bij ons eene nieuwe wet op dat onderwijs te ontwerpen, zal veeliicht uit zulke historische kennis kunnen halen en dat wat ons Nederland thans behoeft met een ruimen en tevens scherpen blik moeten overzien. Waarlijk, hij kan een weldoener van zijn Vaderland worden! Is toch de regeling van het onderwijs in 't algemeen, en dus ook van het Hooger, overal van het uiterste gewigt, zij is het inzonderheid in een klein, betrekkelijk klein land als het onze. En waarom? De stoffelijke krachten hebben hare noodzakelijke grenzen en zijn bij een klein volk ligter uitgeput dan bij een groot. Daarin zal het dus moeten achterstaan; maar zedelijkheid en verstand zijn onbegrensd. Een klein maar zedelijk, maar verlicht volk staat oneindig hooger dan een zeer groot en tabijk volk maar dat die hoedanigheden mist. De rangbe- paling hangt niet ai van kwadraatmijlen en millioentallen. Eene weinig talrijke natie, die zich groote inspanning van krachten moet en ook wil getroosten om het tegen veel talrijker naburige volken vol te houden en een eigen gouvemement te doen in stand blijven, mag met dubbel regt van dat gouvemement de beste wetten vorderen. Wij mogen dus verwachten, dat de wetgever ook en mede in de eerste plaats voor het zoo belangrijk» voor ons volk inzonderheid zoo belangrijk Hooger Onderwijs — altijd met eerbiediging van bestaande regten — goed zal zorgen, dat hij een onpartijdig, onbeneveld eu welwillend oog op 'sLands behoeften zal slaan en gebroik zal durven en ook willen maken van bestaande hulpmiddelen om bestaande leemten aan te vullen. AI meer en meer heeft men in die landen, die op verlichting, bescha- ving en vooruitgang van kennis, wetenschap en smaak prijs stellen, be- gonnen in te zien, dat wrijving van denkbeelden, dat het bijeenbrengen van kundige mannen ter onderlinge opscherping den heilrijksten invioed heeft. De steekspelen en toumojen der middeleeuwsche ridders hebben plaats gemaakt voor wijd en zijd aangekondigde samenkomsten van geleer- den. Men denke aan de Congressen over allerlei maatschappelijke belan- gen, aan Instituten en Academien. Zijn tijdelijke bijeenkomsten van groot nut, meer bUjvende gelegenheid tot wisseling van denkbeelden zal wel niet schadelijk zijn en vooral daar Digitized by Google S80 HU60 BEUBRHAN niet waar het van allerlei hulpmiddelen overvloeit om aUerlei stadiSn te bevorderen. Ik beroep mij op de bloeijende Universiteiten in de aanzien- lijkste hoofd*- of groote Bteden van Europa, op die te Parijs, Weenen, Berlijn, Eoppenhagen, Petersborg, Ghskoa, Edinboig en andere: brand- punten voor geleerden en niet minder brandpunten voor de leergierige jongelingschap ! Vroeger waren de geleerden meestal kamergeleerden » en zij maakten eene soort van kaste uit; thans leven en bewegen zij sich meer in den hellen dag van den gezelligen omgang: de geleerdheid is meer praktisch, de praktijk is geleerder geworden. En waar biedt het maatschappelijk leven meer, waar beter gelegenheid aan om tot praktiBche werkzaamheid op te wekken, dan in groote steden? Waar zijn uit den aard der zaak meer hulpmiddelen voorhande om theorie en praktijk te vereenigen en beide gemakkelijker te maken dan daarP — Heerlijke vruchten voor de menschheid heeft het nadenken in het stille boekvertrek opgeleverd, wie zal het ontkennen, maar de groote steden ontzeggen hem, die daaraan behoefte gevoelt» het genot en het nut van het stiile, kalme studeervertrek niet. Groote steden bieden hem des b^eerende nog iets bij zijn studeer- kamer aan, want deze en de wereld zijn thans meer met elkander in harmonie gekomen. Gij gevoelt/ M. M. H.H., waar ik heen wil. Dankbaar erkennende de groote, de oneindige verpligting, die weten- schap en kunst aan onze vaderlandsche Universiteiten heeft, durf ik toch staande houden, dat Nederland tot nog toe niet alle mogelijk voordeel trok van een oentraal punt als Amsterdam oplevert; want waarom zou ik het nu niet met name noemenP — Ztetdaar de hoop voor onze toekomst. Hier opent zich een ruim veld, waarop ik U zou kunnen rondleiden. Maar hoe uitlokkend ook, ik vrees onder een niet aangenamer gids» dan ik U helaas ! in mijzelven slechts kan aanbieden , zoudt gij u ligt vermoeid gevoelen wanneer ik U al het opmerkenswaardige wilde toonen. Ik zai dus veel met stilzwijgen voorbij gaan en van veel maar met een enkel woord spreken. Wat ware er anders niet te zeggen van de hulpmiddekn , die hier ter stede, en ook hier alleen, den toekomstigen godgeleerde » regts- geleerde, geneesheer ten dienste staan. Een enkel woord over ieder hunner. Digitized by Google REDEVOERING. 231 Wat de Theologanten betreft: Waar vindt de toekomstige protestantsche godgeleerde eene gelegenheid 200 als hier» om de verschillende rigtingen in de kerk te leeren kennen en wel uit de eerste hand? Calvinisten^ Lutheranen, Remonstranten , Doopsgedndeni hebben ssij niet elk hunne hooggeleerde vert^enwoordigers hier, en waar elders? Deze zijn hier in Christelijke iiefde vereenigd, en Goddank dat het zoo is, en daarom ook durf ik er op wijzen: stonden zij scherp tegen elkander over, werd hier een haard van twistvuur gestookt, beter ware het voor aanstaande verkondigers van genade en liefde» zich elders en vooral niet hier te vormen. Maar als toch elk godgeleerde van professie zich behoorlijk rekenschap moet weten te geven , waarom hij liever ter staving van het ^ne dogma dan van het andere als leeraar optreedt, dan moet die rekenschap gegrondvest zijn in naauwkeurige en onpartijdige kennis van die Bijbelplaatsen , waarop zijne afscheidingsformulen steunen in verband met geheel Gods Woord. Waar nu is de verklaring en verdedi* ging van elke opvatting zuiverder en grondiger, waar onpartijdiger te ver* wachten dan waar elk voor zich mag spreken? De mensch komt er vaak zoo geheei ter goeder trouw en zonder zich des bewust te zijn zoo ligt toe, anderen gaame voor waar te doen houden» wat hij zelf voor waar houdt , vooral wanneer hij die waarheid zeer gewigtig acht en hartelijk hem toegenegen k, wien hij tot zijne meening wil overhalen of daarin bevesti- gen. Gewigtig toch zal elk zijne waarheid achten, want ware zij elk niet gewigtig waarom dan de Gemeenten van verschillenden naam niet tot eene groote kudde verzameld daar allen toch slechts eenen Herder moeten en willen hooren. De eerlijkste man zou dus weleens niet zoo volkomen regt kunnen doen wedervaren aan opvattingen> die van de zijne afmjken: in een woord, elk is de beste uitlegger van eigen meening, althans in den regel. In het dagelijksch leven zou het , en waar het minder zwaarwigtige belangen geldt, niet ligt iemand in het hoofd komen, zijne zaak door partij te laten bepleiten. Wat de Juristen aangaat: Nergens in ons iand, waar de theorie v^ het regt en de kennis der wetten onderwezen wordt^ zulk eene gelegenheid om tevens al vroeg door de belangrijkste regtsgedingen de praktijk en vooral de baliewelsprekend- Digitized by Google 238 UUGO BEIJERMAN heid te leeren« De belangrijkBte regtagedingen zijn daar het menigvuldigst te verwachten, waar de veelheid en het malkaar kroisen van belmgen tot de meeste botsing en allerlei ingewikkelde vragen over het mijn en dijn aanleiding geeft, zooals dat in groote handelsteden altijd maar ook daar alleen het geval is. Sedert wij het tweehonderdjarig feest van het Athe- naeum vierden is Amsterdam in 't bezit geraakt van een Oeregtslof , en daardoor is de praktijk ook in die huivering wekk«nde zaken, waarin het over leven en dood gaat» hier te leeren. Nu weetik wel, dat de gele- genheid om de geregtszalen te bezoeken en daar de praktijk te zien oefe- nen en modelpleiters te hooren doorgaans uitgesteld wordt tot na het ver- krijgen van den titel van Meester; ik weet ook» dat sommige jonge regts- geieerden zich van de Universiteiten naar de Residentie begeven om vooraf zich in eene uitmuntende school van praktiserende advokaten te vormen, — in die Universiteits-steden bieden de gelegenheden zich daartoe minder gunstig aan — maar ik zeide sommigen , want de Fortuin laat dit niet aan aUen, laat het zelfs aan niet velen toe. Hun wie die Godin minder vriendelijk toelachte en die haar dus in 't bedrijvig leven het meest zullen moeten vieren om begunstigd te worden — wat is hun lot? Zij zijn verpligt zich overal het land door de een hier de ander' daar te vestigen en eene praktijk te beginnen zonder praktijk-kennis , en te pleiten zonder uit- muntende pleiters gehoord te hebben. Zou het hun niet goed geweest zijn, reeds gedurende hunne laatste studentenjaren bij gewigtige geiegen- heden de geregtszalen bezocht , arideren gehoord te hebben aleer zij zelven optreden om gehoord te worden? Missen zij niet aldus dat uitnemende voorregt ter ontwikkeling» l^et voorbeeld? Hier ter stede kunnen Studen- ten in de meest ingewikkelde zaken uitnemende pleiters elkander den palm der overwinning hooren betwisten. Openbaarheid in de bedeeling van het regt is een beginsel van het uiterste gewigt in den Staat. Zonder openbaarheid zwakke waarborg voor geregtigheid 1 Maar tasschen eene doode letter en een in 't aanzijn geroe- pen heiizaam werkend feit, welk een verschil! Wel nu! de goede pleiter trekt hoorders naar de geregtzaai; de gebrekkige pleiter drijft hen er uit: hij is een dooder van den publieken geest op dat punt terwiji de goede pleiter dien publieken geest levendig maakt ten algemeenen nutte. Over het goed pleiten als middel om hen , wie dat schikt , in de pleit- zaal te lokken, beschouwd uit het oogpunt van maatschappelijk welzijn, zou nog wel meer te zeggen vallen. De Staat , b. v. , neemt aan , dat elk met de wet bekend is. Onderstelling meer gewaagd, ja op erkende on- waarheid gebouwd is er wel niet uit te denken; en toch de kan Staat haar niet opgeven: haar iaten varen is alle bevoegdheid tot straffen opge- ven. Maar dan is toch ook elk middel op prijs te stellen en aan te be- velen, dat die valsche onderstelling althans iets van hare onwaarachtigheid zou kunnen ontnemen. Onder de zeer weinige middelen, die 't publiek ten dienste staan, om eenig begrip van regt en wet te verkrijgen, behoort zeker het bijwonen der audientien en het hooren pleiten. Maar nu verwerft de pleiter zich op die wijze dan ook het karakter eens open- baren leeraars van zijne medeburgers. Ontoereikend zal dat onderwijs in wetkennis wel blijven, maar, nog eens, al wat die even onwaarachtige als dikwijls wreede onderstelling slechts eenigzins minder onwaarachtig en wreed zou kunnen maken verdient aanprijzing: beter iets dan niets. ' Men klaagt over het misbruik , dat er van de bfekendheid met wetsbepa- lingen , vooral in 't correctionele , door de smalle gemeente gemaakt wordt. Zou men de klagt niet moeten omkeeren en haar den wetgever voor de voeten werpen? Die wetten moeten wel slecht zijn, waarvan de kennis schade doet aan de maatschappij I Zoo is dan ook van die zijde het voor de onpariijdige regtsbedeeling zoo hoogst gewigtige beginsel van openbaarheid gered. 80 Digitized by Google 234 HUGO BEIJERMAN Wij zijn gekomen tot de Studenten in de Genees- en Heelkunde. Hun tak van wetenschap staat met de kennis der natuur in onafscheidelijk ver- band: het is de kennis der natuur maar in eene bepaalde rigting. Het onderwijs in deze vakken onderscheidt zich van dat in andere: Godge- ieerdheid, Regtsgeleerdheid , Letterkunde vorderen niet zoo zeer stoffelijke hulpmiddelen als wel werkzaamheid van 't bespiegelend verstand; zij zijn uit boeken en mondelijke mededeeling, de Genees- en Heelkunde zijn niet uit boeken of mondelijk onderwijs alleen, hoe voortreffelijk ook, te leeren: het vorderen behalve dat ook nog stoffelijke voorwerpen, die onder het oog van den Student moeten gebracht, die soms niet maar gezien, die ook betast» in een woord binnen het bereik der zintuigen moeten geplaatst worden. Daartoe is veel toestel noodig. Noemt mij eene stad in ons Yaderland waar gevonden wordt wat hier, en hier alleen , reeds voorhande is of met weinig moeite en koste kan aangeschaft worden» om de studie der Medicijnen en der Chirurgie tot hooge volkomenheid te brengen? Gedeeitelijk , jal wordt dat alles reeds aangewendy maar ook slechts gedeeltelijk , terwijl het bij eenige begunsti- ging van het Gouvemement nog oneindig meer nut zou doen, en zelfs het geheele Vaderland zou baten; want waarlijk, al de hulpmiddelen , waar- van sommige eenig in hunne soort> mogen, moeten niet langer slechts ^ gedeeltelijk en onder ongunstige omstandigheden slechts voor weinigen , zij moeten in hunnen voUen omvang zonder belemmering voor zeer velen ge- bruikt worden. Men kan ze niet scheppen^ niet van de eene plaats naar de andere overbrengen , zij zijn de noodwendige gevolgen van zekere stedetijke omstandigheden. Elders in ons land moge al het een of ander beter en meer voUedig te vinden zijn , z66 bijeen vindt men het aUeen te Amsterdam. En wilt gij nu , dat ik in bijzonderheden trede om die verzekenng waar te maken? Spreken wij het eerst van de Genees- en Heelkunde: Moet ik U wijzen op die uitgestrekte ziekenzalen in onze gasthuizen? Nergens dan waar zoovele duizenden de bevoUcing uitmaken kunnen zoo- vele en zoo onderscheidene ziekten en gebreken voorkomen. Teit men niet in onze gasthuizen ten minsten zes honderd, soms tot zestien honderd Ujders dai^s? Digitized by Google REDEVOERING. 235 Bij de vele en soms vreemdsoortige ziekten^ kwalen en gebreken waarvan het menschelijk geslacht de gedwongen erfgenaam is, blijft dat althans nog een troost, een kleine vergoeding» dat zij kunnen strek- ken om den leergierigen Student te onderwijzen hoe die te genezen. Zoo betaamt het den mensch, uit het onvermijdbare kwaad nog al dat goede te puren, wat in zijne magt staat. Die lange reijen van legersteden, elk de getuige van menschelijk lijden, zij leveren de meest geschikte gelegenheid aan den hoogleeraar of kundigen arts, om kweeke- lingen op de verschillende ziekteverschijnselen opmerkzaam en hen met de middelen bekend te maken, waardoor dat lijden kan verdreven» waardoor het althans misschien kan gelenigd worden. Zoovele ziektegevallen ^ wel vierhonderd verlossingen 'sjaars, chirurgicale operatien in overgrooten ge- tale, en waaronder altijd zeer merkwaardige moeten voorkomen, zijn even zoovele gelegenheden om bekwame artsen , verloskundigen en heelmeesters te vormen. Het ziekbed toch is hun de ware school na en met voorberei- dende en theoretische studien. Maar ook zelfs als menschelijke kunst te kort schoot » als de dood heeft gezegevierd» ook dan nog kan het slagtoffer hoogst nuttig zijn voor de wetenschap. Lang waren hier de voorwerpen tahijk genoeg om zelfs zon- der anatomisch kabinet in het onderwijs der ontleedkunde te voorzien. Wat in weerwil daarvan altijd nog ontbrak, er zal voor gezorgd worden. En zoo kwam ook in 't afgeloopen jaar tot stand een fysiologisch-pathologisch laboratorium. Daar kuonen de Studenten overvloedig gelegenheid vinden om te zien waamemen en zelven te leeren waamemen: de grondslag van alle echte geneeskunst. Het pathologisch-anatomisch kabinet bij de klini- sche school toont zonneklaar de voUedigheid, waartoe zulk eene verzame- ling hier ter stede zou kunnen geraken, had zij maar over eenige meer- dere gelden te beschikken. Maar ook die studien verdienen onze aandacht, die, behalve hare hulp der geneeskunde verleend , ook nog een ander doel hebben. In bijzonder- heden kan ik hier niet treden, maar toch een enkel woord. Yan het kabinet voor fysika sprak ik reeds. Het bevat de kem van een goed kabinet voor het onderwijs, en zou daartoe gemakkelijk te maken zijn. Van iets anders dus. 80* Digitized by Google 236 HU60 BEIJERMAN Wanneer de Stedelijke Regering bij den toestand van eene schatkist als die van Amsterdam thans is, het vierde van een ton gouds niet slecht besteed , ja zich geregtigd acht om die toe te wijzen ten einde een chemisch laboratorium te stichten, dat nog in dit jaar gereed met de beste zelfs buitenlandsche zal kunnen wedijveren — en elk, die de behoeften van onzen tijd kent^ noemt dien schat goed besteed en prijst de Stedelijke Regering deswegen — dan zeker laat onze stad in dat opzigt niet te wenschen overig. Waar zulk eene som eenmaal, en dan nog jaarlijks geld voor alierlei benoodigdheden klinkt, waar eene gehoorzaal wordt gereed ge- maakt om anderhalf honderd belangstelienden te ontvangen — en zij zal niet te ruim zijn — daar mag ik zwijgen. En is de scheikunde niet, behalve voor Studenten als voorbereidende wetenschap , dagelijks meer en meer de vraagbaak van fabrikant en koopman? De industne zoekt bij haar verbeteringen , de waarde en zuiverheid der koopwaren helpt zij be« oordeelen. Zal dan zulk eene ruime gehoorzaal op den duur wel ruim genoeg zijn? Maar dat chemisch laboratorium helpt ook geregtigheid bevorderen. Themis roept zijnen raad in om daar, waar vermoeden van misdrijf bestaat, den schuldige voor de maatschappij onschadelijk te maken, en even zoo — heerlijke taakl — den onschuldige, den ten onregte verdachte voor niet verdiende straf te vrijwaren. Ik hoor zeggen, dat men buiten 'slands de Geregtelijke Geneeskunde op hooger prijs stelt dan in Nederland. Dat ligt niet aan de mannen van de wetenschap hier, en in onze regtspleging zal men er meer en meer het belangrijke van leeren inzien, als maar, zoo als nu te Amsterdam, de geschikte gelegenheden tot onderzoek bestaan. Dat onderzoek komt hier ook het meest voor. Zoo biedt de scheikunde aan de geregtigheid vriendelijk de hand; de aanstaande regter en geneesheer zijn elkander niet meer vreemd bij de uitoefening elk van zijn pligt. Maar ik mag niet onbescheiden zijn en had nog zoo veel te noemen en roemen ; Onzen hortus, zoo rijk gesto£feerd» vooral eenig in 't geen zuidelijk Afrika oplevert. Zeldzame planten , kruiden uit allerlei hemelstreek wach- ten daar den leergierige, Hij mag daar ook bespieden — en raenig leergierige bespiedt er werkelijk — de diepe geheimen van de wording Digitized by Google REDEVOERING. 237 onzes aardbols» en welke veranderingea deze wereld onderging voor zij werd^ wat zij ons thans is. Uit liefde tot de wetenschap wordt hij daarin voortgeholpen en stoffelijke voorwerpen maken hem alles aanschouwelijk. En hier kan ik niet geheel zwijgen van die met smaak aangelegde toi- nen, waarvan het moeijelijk zou zijn te beslissen, of zij meer tot nut dan tot vermaak dienen. Terwijl men elders slechts het doode dier opgezet te aanschouwen krijgt, kan hij» die zich op dierenkennis toelegt, er velen dagelijks zien^ niet maar alleen in een kabinet, neen, levend, elk zich in zijne eigenaardigheden vertoonende. 