title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: 1. De Umdanaufsicht ist eine groß, übernatürliches Auge, mit der Dicke eines Schopfen, und der Höhe eines Segeltuchballen, mit einem Fichtenholzstück durchsicker, doch ist eine Zerrung in Größe, unter Pijang, tut mir leid, die ist gut geeignet. Ich mag Medizin, die von einer Quelle wirkungsvoll ist, die Zerrung ist viel dicker und furchterregender, die Blätter sind nach dem Abend noch größer, anziehend, größer, und felder. Die Früchte sind alle Pijang, Beta, Bambus, und Ryp, oder etwas mehr, hart, süß, und sehr geschmacklos, doch zierlich im Zugreifen. Die Wildkarte bleibt länger von Jam. 2. Die Sammlungsfähigkeit ist viel Leckerheit und Vielfältigkeit, mehr erzählte in Schritt und Weitem, ist die sich bei dem Ende verliert. Die Früchte sind Jam, Trauer in vier Schichten, zehn mit oben eine Fingerklinge, sehr hart, und innen kaum schmackhaft, aber ryp sind. Naam. In dem lieben Muskat, fünfzig, Maleyt, Pijang Utan, Amboineisch, Kula, Abbas, Trunadanfeb, Fana, nuar in Java, Coffe, gleich gut bitten die Früchte, die davon gemacht werden, mehr werden. Plaats. Op groothoog vindt men op Mindanao: , van Austro-Melanesië, beter bekend van de Filipijnen- Jezelf Eilanden, aan met ene Sangi (een typerend Sangir genaamd), Hij verbleef aldaar gelijk in 't buitenland, zomer arbeid van mensweven , beest egaal zyn onderdeel Eigenaart , die hem noodzakelijk bevarde, en verder in jungle zei mensaanjers roofdieren. Gelijk on ze Ambonezen de Saguier benaderd beter beter , op grote Eiland Gelolo , in dat deel Banda Tijms genaamd, en in Munako, ook in de dorp Saguier-by-ffchen : de meest eet kent zaart vindt men hier in Ambon , hier en daar in de Saguier-by-ffchen , en verder op yocitngt plekken, daar de Rivieren tot jalik Lans affechmerm . aan met in de gevreedreugde Rivieren, en ver- hijnt Rio de Janeiro , of direct gevoel en F.role Latijvsten , en daar bij Ajrdbeven eenig jluDen Londo afgeparden best. De groote zwaar is in Amboina onbekend. Gebruik. De Inwendig kan Afstamming en Sangi, tweeden van de veetjes van de smaak lente dragen te nemen , daar van zomer twintig soort worm is , maar Coffe geroesmodieerd , vriens natuurlijke kleur is vervelend, als ongebiten lach , de tene soort is grootgradijk drugged kleur , rood , en geel geversd zyth , gelijkken Bajlat en Korikams. De andere zijn zoogdiert en giftige aan Armeniërs , die zy of het laten , 0/ met allerhande figuren en bloemen geschilderd , dat ze Portugees gelijkten , die de groote Helden en Edellingen verdeeld in de Mooiwitten tot Paviljoenen, en daar keedjleeden , als joden ^rouwen-keteld- jett gebruken . aangezien het dragten bij beter tijd voegten bare veelsoortig. Van het buitenste dikke schoenen van voeten zy Ankerontwon de veetjes. Op Manado maken ze zouten daar van , daar zy in vissen. S a Digitized b Mo HERBARII AMBOINENSIS Liber VIII, p. VIII. Hac illi conquirunt, quum pelliculas primo levigent, ac deni scucis arundinibus vel cultris illis sclodunt, et tam lubrica fila, quam parva derenderant, ex quibus brevia texunt, segmenta, qui den inferiora jungunt, ita tamen, ut latera distinguant poli. Tenebantur Gelolo in insula texturea nefelii, anem, oculi norunt harum arborum ulmus, qui enim littoralibus vicini funt bellici, nec culturi adesse, et montani savi funi ruflici. Apud Ambonensibus cortex ad Nonay adhibetur, quis fila funt, quibus hamos alligaunt. Hujus frutices odor et fructus dulcis est, et salsus cibum exhibebat, quum maxime hunc expectant, quo capiuntur. Stipitis cortex parum continebat, et per notem in aqua maceratura illis propinatur, qui variolis laborant, quum non ripe provenient, atque albus circa cor fixerat, luce enim aqua vaporarem firnam expellit. Ars texturea ex hujus arboris cortice vestimenta adhibebantur ab his et idem videbatur nota citeri populis; sive Dappere rus in Africa sit Icrebit, Engdraos incolas, qua regio est partis Zephyrae: Nudagascales ex cortice arboris Baium sua ducere, ex quibus vestes texunt. Dit word verkrygen zy, oli zj de vellen etrst piant ren, daar na wj jebstript ritijet tf mei in zj fyne dry de i Jreydtn vy, isaur uji zy dan kartt sukjet verw, die zj dan aan malkander beglen, dai Pten tvrn-<ml de naden merktlyk bokennm itun. De Tenvumen tp GeMo, btbbtn de hrtjl van dit et. wn mtt geleerd , tnn.Mlenbr.rt bvmtn niet te gebruyken, orant de Strand-nxonden zyn oorlogr-luyden , en fet bet arbeiden niet gtwend , en dc Berg-Uyden zyn -ttilde lite* ren. By de AmMntunvDtrd de bajl tot Nonaygtbruykt, dat zyn draden otn de viibueken daar mede te iiindtn. De rettk en fmmk 9m deze vnubt it znct , en de Civti-kotten te ttn zt geern, die voi daar mtde gtvor.g«n tstrden. iitt btrt van den Jiam ioat gehttujl , en ecn rutebe in ovat er geweckt , greft men te arinken die dt ktndtr pMtn heb- hen ,ale deulve niet teviel -mlleo uytflaan , tndtn brand na bet btrt Jiant , icant dit ovat er dryft den brand en pokkn i 1'zamen uyt. Ilei febyni dat de tonfl wb kltedtn te onrer» u>r den bafl dezet tonir, ly amlere Notie «at btkend is. Im utert O. Dapprr in zyn Afrika fcbryft , dat de InWwnders cos Kringdrane { ttn Landfcbap in ‘i Zuydtrd<el ros Madagosciir) uyt de Jibarfft 'af Itant dei faamt Bonam: , dro den trtik.cn , en daar tu» tfitden imken. C A P U T OCTAVII M. Folium menfarium: Kokin. Foliam butcinolum. Hiati. MU Ia fpuriam quandam habet fpedem feu dege- nerationem , qu:c bini» exhibet pbneas fibi ad* fines, A'Am nempe , & Armi. Kmhi frutex cft ab otio ad decem pedem altus, eju* vero Lippes non ultra binos resve pedes altus cell, herbaceus, planus, palmam latus, binos crassus digitos, ex Arabis coraposita caulibus, fibi ambientibus, interne penitus fungitum, perforatus, & aqua solus. Supra hanc altitudinem fese dividit hic III* pes in quinque vel sex longa folia, forma cum digitus convenientia, sed plurimque minora, firmiora, ac superius rameis acuminata, nec tam scilicet siffuras patientia. Albi speciei folia quatuor pedes longa funt, quatuorque palmus latus, sed ita, ut una folii pars, dextra nempe, binis digitis fit latior altera, ubi & prope petiolum latius excurrit, coloris lawe virentis. In superna parte multi transversales colli maxime protuberant ad digitum latitudinem difflantes, in infuma vero fulcus formant. Quodvis folium peculiari infert petiolo, binos circa pedes longo, rotundo, ultra digitum crassum, et perforatum. Ex uno mediorum & crammorum petiolorum ad statuas erumpit brachyrhynus, ex quo fructus exCREMENTUM miri sonoris. Dividit enim fese in quinque vel octo cornua transversale & alternarim locata. Ac quodvis iterum cornu fese in superiore aperit parte, ac furcula formam exhibet, in quo duodecim vel quatuordecim breves locantur fructus, ex longis floribus progenimientes. per viridia foliola distincti. Frustrus vix digiti articulum longe functus, primo aurantius, deinde sicut, trigoni solutor germinum Musici, arste sibi adunatis, quivis vero florem procreat triplo longiorem, qui ex firmo & vi re incete constat Cornicolo, quod ad latus ac superius apertum est similis cymbalo ad alterum latus, verum quili locatur calopodium, quod lex crafta continent fossae flamma; hisce fionbus incercenibus frutefcunt, minimum digitum crusta, ac semidigitum longius, odoris inspar viridis Musici, qui tamen cibo inceptus funt, ac tandem emacidi decidunt. Radix craftum est tuber intrans Cepa, ex innumeris craftis & mollibus constans sibilia, intrans illarum ac circa hoc novi undique exstant surculus, qui in limitem expressus stipites unde quam maximum sparsescunt, itaque ut ingentem oceupet locum, denotas formet silvulam. Huius nigra faciet haud multum ab priore differt quoad formans, sed ejus folia, petioli, ac ripes, maxime viridem habent colorem. Fructus tarde excrebunt, ac virides fuat, similis producens flores. Folia. daante de Piffang bladeren gebroedert getykt, doch doorgaand klemd, kleding, en voorzien van natuur, zo lief niet hevige klanten. Aan de verste zwaartepunt, zijn de bladeren, 4 meerlingen lang, 4 palmen breed, met aanvallig, dat de een belft van het blad (dus de rechterde) zestig vijfentwintig breed, en aan januari, onder en boven veel meer, zo ook bij de kleine voordeur van het huis. Aan de voorkant, tijdens de dag, ziet men een terrein die met een dichte vegetatie is omgeven, meer uitgepoot, breed dan hoog, en aan de achterkant maken ze grote plannen. Het huis heeft een groot, bijzonder gevoel, beide voeten lang, breed, ruim, en een ingebouwde dienst, binnenin met een groot en een kleine kamer, ook een berging, vooraan en aan de achterkant. Uit de verte, van de derde en de dikste leden, komt terzijde uitgebroken rennen, aan de kert bij de tuijn, daar aan de kruising van de weg. Vooruit, vooruit, vijf in het bavianenhuis, meer aan de verste kant, de taak is om het land te scheiden; elke boom, savanne, tuin, de kroontjes, zeiden, en de maan, de gedaante van een schotel, daar in gelegd, is een brug, voorzien van lange bloemen, en daar groen. Uit de verte, een gebouwencomplex. De vruchtboom zyn in familie, een lid van de eenvingerige, lange, eervoor-oranje-gestreept, daar na bruit, driezinnig, als jezepert-soort, bekend als Pisiang, die digitaal in nul onderdeel van de trojenbomen; iedere drager een blad met een driehoekige stam, schildpaddenkleurig, getaakt met een jaagdier en groenachtig boorendje, ter zijkant uitgevonden en bovenaf een stokje achter; aan de rand van het blad zijn regels van ze, dikke, vleesachtige draad. Dit bloei zeurt verdorzend, zwart de vrucht groeit, uit vlammen 'dik, tot een bolvormige tinget van gom, vervolgens verandert in groene Pisiang, die aan plantquamen en takken staat, en volledig ten laatste veraged of. De vrucht is een dikke, rode bol, als een avocado, met onzichtbare, vlezige, passend ronde doos, rondom de beoogde lepel, niet minder dan vijf centimeter hoog, die dierlijke vlammen uitstraalt, verkoolt door de oorzaak van uiteindelijk vergaan, dat het een grotere plek van groeien, is te bezoeken, en volledig ten laatste verdwijnt of. De bladeren zijn een dikkere blad, als een pui, rondom de Pisiang, rondom de beoogde lepel, niet minder dan vijf centimeter hoog, die dierlijke vlammen uitstraalt, verkoolt door de oorzaak van uiteindelijk vergaan, dat het een grotere plek van groeien, is te bezoeken, en volledig ten laatste verdwijnt of. De orde van de rode, groene, bladeren, is langverwesterd, de Pisiang, met dierlijke bloei. Sciendum porro est, quosdam hic subjungere tertiam speciem alterium Altorum rubrum dictum, sed merum, ex rubro colore petiolorum, et inferioris foliorum panis, cum vero ex modo eius eruciendi compertam magis convenire cum lubricum quid, inde hic tub rubra specie illud desertum ibat. Nomen plantae Folium Aspergerium juxta Malaise run Aspergi, quod in solo folium denotat, aliisque Larente vocatur. Arbor amurens, et que inde prima speciei cognominatur Putei leuis alba, et alia stigmata levis nigra, rubra enim speciei mox sub rudem deferibetur. Balen cinerescit dicitur Putents Stallayitck, hic Mufa Glevstris. In insulis Amboinae insulis cordium, postimum vero ipsas in Amboina ad montium pedes, ubi in vivis luteae frigidae de umbrello. Ob ejusculum circa idem quoque plantatur, ubi intru in breve spatium magnum obexpedivir locum, ni aliquando amputetur vel extrahetur, quumque ejus folia spurius decerpantur. ibi humilis est frutex, raro fructus producens. Mauri prope tempora hoc quoque plantant. Usum: Harum in insulis omnes incolis huiusmodi totum utuntur foliis loco mapparum, mantilium, quae linguas renovant convivia, uti supra. Ubr. i. cap. 24. de Socis foliis diximus, atque hinc ridicula Amboina gloria orta est, sive quovis convivio novas sentis per adhibere mappas & mantilia, quod ipsi neque Rex Europae suum imitari valens. Ad domum unguendum, ac fructus foliis involvendos rudus folium optime conducit, quum firmum sit nec filum, Kokios autem folia plerumque etiam integra sunt, quandiu nondum sunt vetusta vel vim patiambur. Eadem quoque fecundum & politum ad volvulum Tabacarios adhibentur, uti Mufae folia. Filia /fuccinaium, Rud feu Rud mtilis cfl planta, ac proinde cum pricedemi feprus confunditur, pectulicarem vero dabitus de fe optionem, atque metres dividemus specie, primo latifolia, seu Rud Mera Secur de albam, seu Rud Pueli, qui femina constitutur; Tertio peram, seu Rud Lacii Lacii, h. c. mas. Primo Folium Bucinatum latifolium, seu Rud Asperum, et quibus in pro Kokin Alira habitum, cum Kokin potissimum convenit quoad foliorum formam, non autem quoad modum crescenti. Rud itaque limitem gerit tenuiorem, planiorem, et in plures dolores vel petiolos dilunium Kokin, qui et altiores exerecunt, ejus folia vexo sursum breviora, et supenus rotundiora, qui in apicem convolutum excurrunt, binos tresve pedes longa, novem et decem pollices in, taque folii pars latior est altera, ipsorum in folio trans versis per digiti minimi spatium didant, atque ad oras magnos formant arcus, funtque superius protuberantes et collina inferius amplissimes formantes unus. Folia supernet glauca furunt, inferne pallide fusca, seu purpurascens, et firiora illis in albis, nec sinuntur, licet ab vento agitentur, ita ut plerumque sint integra, ipsum in petiolo rotundicum, rubrum, minimum diditum eradi, binos cum dimidio pedes longi, et quid infra prope stipitem parum hirti in pillo, tres quatuorque simul planum qualis formant stipitem, qui tenuis est, et Occis curvatus durespins in folio obvolatus, vaginam formantibus, et aurem vix pollicem crustas, sed plerumque durioris et solidioris substantiae quam Accium; quod hoc genus adolescit, nec multum vexetur, caudice formatum inferius in digi crassum, et binos latus, qui porro in binos restos divisus est caudices, novem pedes altos, quorum quivis incipit suffit folium, ultra quatuor pedes longum. Supra petiolorum divaricationam seu divisionem longus cernescit corymbus, ex quo flores excrescunt, & dependenter cum longis tubis indusia illorum Cannacori. Flores ipsi albigant formam habentes Globoc. Ad bladeren tyn voorat smaliter, in Lebbum ut zethe mete teken ais betvomge. Desiam is nuart je it weggersber ei '19 et n dit sym dii, tn digter van Jubilantie. Ais dtu pltutte vooruit tn 't trjab aon Jebadaioogtigt jaalzen, n vierden de stelen vxi negen weten Istvg, en aor mm cet blad nog vyf voelett lang. Zc moff iwrn iveetm, dat uele bier by votgen ten darte zoorte, bygenuam folium Menfarium rubrum, Kin mera, a de roode kleur der stam, en onderstel zyde der bladeren, deg dt-wyl ik uit zy ne ttanur rubrum, UjptuTt-, diti tet meer Tvmenimt mei btt twi-gcitde Riud, zal ik btt alder onder de raaut zorte U/cLryven. Njum. In 't Idtyn Folium Menfarium, na 't Ala-leys Daun Medji e/ Tafrt-bhJ, by andert verdt Ut Larip genum. In 't Ambotns Kin, en daar con de errjie zoorte bygenasmd Foes, >/ de witte, en de andere lum es sorte, zal hiers na on der Riui bescheiding ixxrdcn. De Baller t noemen bet Fiffang Biokaykcck, dat is wilde Piilang. Plaats. Hie is icsll meejl tn alie de Amkanfc EyUnden, ioeb nuejl up AmUtna zel/s, in 't bangrn der bergen, daar kcude en fibadutcagtige bofieben zjn. Liets veri w*, c^grnr zyn gebruyk om t tegenwoordig omtrent de cuyzen gepiant, daar Ut in 't Kurte een gmttn plauti besiaut, iudunme btt zomtyds niet uyltap, en m dat mrn UtdikwHivca bladeren Uwft, Njft ssa-uret, ijugen firyk, endringt zelden vrauchten ixxrt. De Moortn piamen bet 't by bure TempeUt. Gebrouken. Met olle de Concordia dezer Eilanden Gebrouken de bladeren, lot Tafellakens, Servetten, en andere, deze zijn bij iedere maaltijd ververven, gelijk te zien. Op de Sijn bladeren gezegd, beabsijken Uter van komen bet behalve glorie der Ambroisijn, dat is bij hier gewenst tisent uUuwe Servetten met Tafelkleden geput, 't 10 eilacht butten geen Koning in Europa kan na dat. Ga naar de dag, aan truebten klare in te gaan ustriden diend Let Riud best, als die je leven zyn, en ongecheurt, omdat Kakins bladeren blijven ook zitten beter, wat hangt er met oud worden, of geteeld lijden. Deze gedroogd en geposteerd, werd de Tabaksbon afgegeven, zo veel als de Pijnga- bladeren. Rund ook een der geheimzinnige planten, en werd door geen van de voorgenoemde diverse geloofsbrieven, doch te zullen bemensen ten biezonder bezichtiging gebracht, en in drie soorten verdeeld: Eerste bet een kruisbladig, of Rund Afera. Het tweede wijn, van Rund Poeten, gebouwd voor de 'tegenwoordigen. Het derde rug, Rund Lacki, dat is een mannetje. 1. Folium baccinarum latifolium, of Riud Mera, by comvinct voor Kokin Mera gebied, onttrokken aan Kokin Mera overeenkomstig, in rodeante der blitem, maar niet in Riud duin is tan fiam dunner, plaster, en in meer vleien verdedeld dan Kokin, devuekse boogdod opgehouden, maar de bladeren zyn torter, noordelijk retter in de gemeente, rest een gekrolde spijl, ter zijkant van twee tot drie volle lengte, negen en tien centimeter breed, aan een uitgebroken tak van een blaadje breder dan de andere, boven met drie- tot vierrietben aan de rand, bovenmede uitgevuld en onderste groeven rand. De bladeren zyn boven zeer groot, breed en liggend, of peertvormig, en fijner dan die van Kokin, en velden niet, als verwezen doordat de onderkant gedreven is, zodat men er met enige gevoel ziet, baar zijn ze met baar vielen zyn gemakkelijk, rond, ten punt dik, raf en een uitgeklonken lang, een geborstene tak van drie tot vier maanden lengte, onderen boord drie tot vier maanden breed, groen met onderste droog bladeren als scheidden, kwalijk een duijn, breed, blauwgroen en dikker dan Kokin; Als al gestage oud en niet veel gebruikt van, zo geworden bij een hoofd aan onderen een tong diep, en tekst breed, die voorts in totale reegens viel verdelend is, met negen hoornbloei, dragend elk ten grootste blad, ruim aan vier voeten lang. Boven de schepwing van de bladeren komt een lange rechte tak, daar de hoeven aantasting hebben, gebruik lange bladeren. De bloemen, zelfs zyn volwassen, geprikkelde als die van Globba. Ad ipsum corymbum multa locantur acuta folia, ex quorum sis flores excrescuot: Teucerum folium nondum apertum tubam icserit, ffl cucullum longum, supra planum & apertum, infra ingutum, lesquipejem longum. Frutus mihi huc usque ignoti funt, quum in hortis plantatum fere nunquam hos producat, & in sibula tanquam excipit, quadam specie, quae in umbrits crescit locis, & petiolos & folia qua in qua Horam germina longos exhibebant apices ut in lubrica spei, piorum vero apices fere digiti longitudinem tabebant, atque selem aperiebat in varias vannas, quas florem emittebat Longotubo donatum, his apices angulis inflatabant calicibus, ex quibus cohchangi sensin ulcus eminesse froxtus, quales in binis subsequtibus observatur speciebus. Secundo. Folium Buceinatum album, Riuad Perti quod femina c(on)struetur, multos emittit cholas ex fibro radice, qui infra ad interiorem partem furcat, ac praeter ca firmi funt, quidam vero rotundi, quidem ex rotundo plani, glabri, ex viridi flavescens, penitus emersi, quatuor circiter pedes alti, & inferius tres quatuorve funul planum formant stipitem. Quivis porro folium gerit sesquis pedem, ac binos pedes tumulum, octo ac novem pollices latum, hujus autem una pars semper latior quam altera. In superiori folii parte ostiles conspicui sumus costis, vel cancellat modo protuberantes, per semel digitum spatium distantes, eque ad modum, ac inuvis ad summam excurrentes folii pannem, quam in inferiore ipsius parte Iuleos formant; Quodvis porro folium prope ostium humum effumatum, sive nemine ita incurvum quam in subsequente... Et uno altero vel caule medio, qui ab Mitchell firmus est, nec falcatus, sed paulo infra, ubi corymbus flores excitat, nodum vel tuberculum gerrit, super quod transversalis ex sic caule cymo, quid sit pululat, corymbum producens flores excitat, qui in plurimos ramulos divisus est, pelliculis diffundi, histic mulatra inflexa acuminata capitula subulas referentia, culmum crassim digi articulum longa, alba, circa funi manu partem sela aperientia, & ad latus emittentia floreum album, longo cubo donatum, florem Globulum illimitatum, sed minorem, quique ex tribus floribus componitur, petalis cum sic medio. Corymbus lucus florifer in quibusdam caucibus humilis, in alitis altior excitat. Ex floribus porro porro centro in subula illa latitante frutuosus procedit, parvus, oblongus, planus, in medio falcatus, in binas distinctus cellulas, in quibus bina dura & oblonga reconduntur oolium. Tertio. Folium Buceinatum Afptrvm, scu Riud Lic-ii Lwkit, quod mas habetur, caules gerit plerumque rugofoS, pellis Lamii piscis, si tangantur, atque ubi frui tus exercscit, sufliant, et superusquam maxime sinuoG, unde folia introrsum neiluntur, qui binos pedes, & ultra longa funt, ab orlo ad decem pollices lata, unaque folii pars latior quoque et altera, superne locabilis gerunt collas, qua inferne fulcos formant, juxta quas facile finduntur, unde mantilibus non tam apta funt quam priorum. Fruktus provenit ex uno mediorum caulium ex pesculiori ortu ad palmi latitudinem supra nodum, unde & peculiaris formatur pediculus, palmam longus, qui in varios distinguunt laterales ramuli. Fruktus paulo aliter selae habent, quam in prioribus speciebus, ut utrongi nempe, ac majores illis Gittaputi, insulari Ceras, ferme, externe tribus fulcis diluncli, virides, ac superne plani, & umbilicati, superiores autem non utrongi sunt, sed plani, atque in tribus illis cellulis utrongi reconduntur oolcula nigra, & externe granulosa, quodvis porro granulum forrum continet nucleum, ex multis tegmentis camquam arcui granulis compactum. Usque ipse usque tenerum folium inferius convolutum est, & superius apertum, buccinam replet, scu uti incolis placet, infundibulum, unde & nomen obtinuit. Radix eius breve gerit & transversale tuber infra Galanga, sed mox se dividit in plures cratias fitaillas, plerumque perpendiculares, infra quoque caulina nodus in mare pallide sic Icus est. Nomen Latinum Fulium Buceinatum, quod dividitur in latifolium, scu rutrum, album, & sperum. De vruchten zyn in het nog ongemengd, waar ik beter in de boem geplant, febier nooit bruikbaar, dragen, hierzelden in 't veld, beïnvloed door de nacht, lichter zorgt, dat de lente aanwijst, groot, rood van fallen, en blaaderm, voor aan de Lente tevredenstelling van bloemen in lange spitzen kronen, als aan de volgende, doordat de spikken omvatten febier tot vinger lang, droogte bar, hangen in de verstrooiing scheedt, tot uitvallen een lange onverwachte blad, doordat diese spikken ponden, zwaar uit ik gis met 'er bij aan de vruchten te groeiend, als naar de woorden volgt: 1. Folium Bucidanum album, Rund Poets, is een gericht voor beter uitgeven geven, veel spijkers. Uit het verweven van veel soorten, dringt de benaming aan de binnenkant van de gevel, en voorzichtig, zorgen ze zijn, veelsoortige rood, suikergewrichten, uit den ronden uit plat, glad, geelgroen, een feestelijk dik, ongeveer vier voetenlengte, bescheiden met hun dit of vier een platte ham aanziend. Ieder droeg een krans van anderhalf tot twee voud, lengte, en acht en negertuinen breed, dat een stok als breed was, dan de hoogte. Zij in de zijde toegepast, zien men subtiele ribben of rijnen, welke effen uithangen, een boven vinger breed, keer omwonden, zebra zijn, en haveloos naar het oor gedraaid, en moe van de benaming zijde groeven onafhankelijk; Terwijl de bal boven zorgt, zijn oorpronk beesten in het bested, doordat ze aan de een niet als aan het vervolg. Uit een of twee van de oudste bloemen, devachen van zijn begin af, maakt u, zonder gus, doch in de bijnaam heden, een tak van de boom-tros uitkomt, met een knoopknie, en een iets boven de knop drie uit van u 'en voornotterlijk gevoel, uit een kruikje schuift rond de bloesdros, in onze takjes verdeelt, en met vleugels achterhoofdje, hier aan klaar veelept, knoppen als elften, enzovoort, een lid aan een vinger lang, wijkt, ongeveer het verhoudingsgewicht of vijf keer zo breed, en aan de zijkant uitgevoerd, een hambalkje, wit uit de tempel, het bladje lijkt, een globaalbeeld, doch kun je voorzichtig, gemaakt van drie lagen klaarzet, indemiddelpje met een stokje leiden. Deze bloem-tros aan tussenliggende stammen, zomerijke stammen, laag, aan zomerijke tot op de dag. Uit de vust van de bloem nog al in de gewone stijlend, de onder de crucifix, klut, intkewarp, en pis, in de winter met er na voort gedenken, in de moest gedenken, daar in men niet gaat barsten, en de snavelvliegen vindt. Folium Buceinatum, Afpeurum, of Rund Lackie Ladik, een ordel voor het naderen, het bovenste deel, beeft vleugels doorgaand rug, in het begin als een boei vervat, en daar de vrucht uitkomt, zijn ze bruin, en de boor bovenstks bekleed, een merkwaardige boeh, deweige de bladeren invloeiing, boogt, dezelfde zijn twee vellen en meer, een acht tot twee duimen breed, en de rassen zelfstandig breder dan de andere, aan de bovenkant bevattende vijertjes, de randen van orden kleine stukken, en hing de deze vijf ledematen tot Zervetten zo boekaam met zorg het voorbeeld. De vruchten, gevat van voorde, rassen, een rietje de middenstelen, uit een bijzondere soort, een band breed, zweet een knop aan dezelfde, en doe mokend een bijzondere vleugel, een band leng, en in twee verschillende takken verdeelt. De vruchten zijn een aantal onder, dan aan de twee gaande zweet, aan bovenliggend, groter dan die van Catalpa, te creten, als een Kers, van huizen met drie kepers afgeveld, gemeen, en bruin plat, met een kuilje, doch de voorzijde zijn niet dertig, maar plat, binnen in drie cellen vindt men een aantal boeiige korrels, zeturt, en van bruin korreig, een ieder keper tel in zich een andere barde beef, van vele kleine sluitjes als zaad-korrels gemaakt. Hierbij jonge zaad tran vleugel in zich onderstroom van telgemen geregeld, en boven in openheid, getekend een Trompet, of gelijk de Julius vissen een trager, daarvan besproken van de uitkomst beef. De verse beef een korrel doorsnijving, gelijk Galanga, doch verdaald zichmaken invloedrijvende cilinder, ga aan, en de onderste knop van de stelen aan een heel mannetje is tegelijk bruin. Nu in het Latijn Folium Bucephalum, verdeelt in latifolium, rubrum, album, en apertum. In Amboina cruijboek, 143, Mahinfibus nullum obtinuit nomen. Amboina dicitur Rud, Run, Rurin, ob tenerorum foliorum formam, ud diQum ed, ab infundibulo desumptam. In Amboina is het veelvoudig, potentiek, ad montium pedes apricos, ubique rarus; obcurrant arbores, per radicem tamen in hortis coli & propagari potest. Usus. Folia mentibus inferviunt, uti de folio vestuario suit dictum, sed putiffimum primi vel secundi speciei, quae non tam facile sutilissima patiuntur quam maris. In colis ex his foliis volvulos Tabacaricum, quoque formant, qua prius in aqua infilient, ac inde in calida arena excipiant, vel perarum in botniculum explicant, donec sicca sint, qui tandem cornu quodam porcicano lividant ac posuit. Tabula Sexagesima Secunda Ad Figuram Primum, Fidus exhibet Men servient. Figura Secunda, Filium denotat Succinatum afferunt, seu Ruid Latii Lacus, quod majus habetur. CAPUT NONI M. Galanga major & minor. Lanequas. Galanga historia in Kuropiorum libris adaptata est, ut neopialem, cuius fides sibi habenda. Utile itaque ducor Galagana Indii Orientalis, uti eam oculis observavi, describere; Hujusque differentiam, quod apud alios obscurum inactum praeteriori, vel regionum varietati tribuo & adsenbo. Vulgarem itaque sequens methodum, Galangam quoque divido in majorem de fistulosa. Primum Galanga major sine dubio est illa, qui in India Lanequas vocatur, ac plana est in Indiae Occidentalis stipitibus non bene nota, quumque norma sit seu regula multarum subsequentium plantarum, uti de adfinis quodammodo est procedentibus. Hinc ejus descriptionem ample ac ditissime proponemus. Eli, itaque, planta reptem in odio pedes alta, multis longis, retiis, rotundis, & firmis caulibus una ex radice propulbans, quam primo describemus, quum aromaticus de primaria si; planta pars. In tempore fericicri itaque sub terra crescunt indar radicis arundinis, similique modo in breves articulos dissecta est, qui non penetrant, sed externe tantum selem exhibent concipien-dos; edoque porro sequi pollicem, vel binos digitos Cufia, solidissima, dura, eradis ex fibris constituta, & lenti subdantia, inque breves sumus concordit, semper autem oblique proferpit, multas emittens castras & fibras, quas profunde in terram penetrant, ita ut cum labore effodiatur. Unicus ejus hanc species, qui eandem habent formam, rubra nempe, & alba. Rubra externe obdulsa et tenuibus suffetesque pelliculis, estque rubra circa inferiora caulium tuberculam, qui sepius bulbum hinc referunt. Interne fortiter albicat seu pullēcit, Alba externe pallida et maculam rubram, seu purpuream circa caulem tuberosa, interne alba, adeoque densa, ac sordida, ut frangi nequeat. Utrisque odor est aromaticus, nares paulo velicants indar suitspios. Sapor ejus est penetrans, fervens, & calorem induam mordens, ita ut pauca tantum ejus quantitas simul ore contineri possit, sine amaritiae, sed adustione. Ob fibras eradas difficile quoque di abeantur, ungue siccati interne cinerei funi coloris, circa oras vero su superne sunt, de qua maxime corrugamur, recentes enim facts funi succus, praestimine si in hortis fuerint culti. Ilic itaque radium undique selem Jaspergeni fixum format dolorem id est unius vel binorum pedum latitudinem, undique & ubique fere rubra producens tubercula seu bulbula indar anthracum vel Ceparum, qui longum emittunt caulem iostur fabulam ex. In de Mijnvliete betekent naam. In 't Ambon Ruim, Ruim, en Ruim, na dat gedaan ir der jonge Madere, aan gezegd, twintig jaar treger. Plaats, Mens vijftig betekent in Ambon in het wild, gemengd in 't bos van de bergen, dat door de blik weg, in wijde ruimte, dan men dat bos oog met de wereld in het tuin, of verplicht. Gebruik. De bladeren van den Zervetten gebraikt, gelijkt een soort men voorhamer, gezien, doch meer van de terug of zeventig soort, de welke zacht, aan feesters-arn aan dat van 't kommetje. De landtrossen gebruiken dit, de bladeren mede om Tabak-Tabak te spelen, daar eveneens te gebruiken, de welke in de aarde steken, die door de kuipen, in besproken te kunnen, de zand droogend, of met gespleten Bamboe en hout spaan nend, tot dat ze droog werden, enzovoort in Portegaal, boorn groeiend. De twee en vijfde Plaat Voorzichtig in de Eerste Figuur, de plant het Tofcasteel. Meteen. De zeven velden Figuur, witte uit de lange Tempo-Hat, of het Rud Lacii lucii, het manueel. IX. HOOFDSTUK IX. De grote en kleine Galanga. DE bijbel is ten Galanga, het in de Oost-Indische boeken, donker en vervat, dat men niet ziet, maar het men zich reguleren tal. Ik vond dat drie velden, naar het Oost-Indische Galanga, na mijn oogopleiding, te beschrijven, latende het verzekerd, niet uitstaande, maar ander Oost-Indische avoorde, verkregen, ter ontdubbelende, of de verzekerdheid der landen, loog te beschrijven. Degelijkheid, de vijfde vlag, verdeelt, vertegenwoordigd, de Galanga in grote en kleine. Galanga major. De groote giste twijfel te kennen, een plant in Indië, Lanequas genoemd, toe te pas komen in de medicijnen, niet te verdenken, bekend en aan dat beter een regel te volgen, gemeen gezaagd met de vaarende pijngaar, zo zullen we onze reis naar de vierentwintigbarellen, heel gemakkelijk hebben. Het is een klein platsje zeven en acht roetes boog, met een kastanje hing, restite,ruitde, en lavende jallen uit de vierkante, de wissel tussen eerstelijns en secundaire levende planten zullen, om dat ze aromatische en het principaal delten van de plant is. Ze groeien ters en daarvan de narde, gelijk de sauer van Riet, ook op de andere manier, ingewikkeld verdeeld, die niet ingekorrd moet zijn, al te veel gevraagd baar te vertonen, andralbalaxtuigen, of zijn ce wijn dikkere, zet ze vast, bar, grootkruidig, eenzaamstaand, met korte boegen, en uiteindelijk malalderdivarende, doch altyd duidelijk ontlopend met de vaartlijnen, dit in de aanloop dringend, zo dat ze moeilijk is in totale gravure. Meer beter voor de tuin, zorg ervoor dat ze groeien, vees, gerijpt, en wit. De roodt is tussenvoeten beladen met juniper, kruiden, vallen, en roodt vermengd met de onderste lagen van de kleding, moet een fiootsverbetering zijn. Deze soort van voet bekleedingsmateriaal is vaak te vinden bij de juistest. Het zorgt voor een heel fijne indruk, en is een heerlijke toevocht aan de kleding. Het is een van de meest gewilde soorten van voet bekleedingsmateriaal, en kan worden aangetroffen in alle soorten van kleding. Het is een uitstekende keuze voor mensen die graag een comfortabele en stijlvolle look hebben. De voeten zullen hierdoor een prettige en gezonde sfeer hebben, en de kleding zal een fris en rein voetgevoel geven. Deze soort van voet bekleedingsmateriaal is ook ideaal voor mensen met gevoelige voeten, omdat het een soeuvreke en soeuvreke is die helpt bij het verminderen van irritaties en schurend gevoel. De kleding zal een heerlijke vochtigheidsbalans hebben, en de voeten zullen een diepgaande ontspanning ervaren. Deze soort van voet bekleedingsmateriaal is verkrijgbaar in verschillende soorten en prijzen, zodat iedereen een passend product kan vinden. Dus, als u op zoek bent naar een manier om de schoonheid en comfort van uw voeten te verbeteren, is deze soort van voet bekleedingsmateriaal een uitstekende keuze. Sunt autem rotundi, virides, digitum cuncta, herbas, attamen firmi, et compofici ex sotorumi involucris, sursumque minius aliut in trium quatuorve pedum nudi, antequam sucte progerminent, quae per binos ordines alternata funt, ita ut inferius folium temper minimum sit, vix spithamen longum, palmam latum, et fere littic cauli incumbat. Ad bina palmarum alutiolecta ad alteram partem separato Oblique secundum locatur folium, binas spitham latit; atque iterum ad palmam; altitudinem ad oppositam palmam tertiam locatur folium, octodecim die viginti pollices Ionium, ultra quatuor lacu, et sic porro, quemadmodum in summo, eo artiom sunt posita folia, in ventre autem tria quatuorve anguina minoris cacta, quum reliqua oblique obgesta. Folia lucens comparantur cum illis Orchidaceis, ab aliis cum illis Iris lutea, multo altera sunt majora et latiora uteisque, nec superius adeo acuta funi, tam magnitudinis, quam supra memorata fuit, glabra, et cuncta lenta, ut compilari et convolvit pellis, cum nervo tamen firmo medio, sed nullas habent collas transversales, exceptis innumeris subtibus lineolis et venulis, quam oblique decurrentibus. Juxta quas folium findi et dividi qualis potest. Narro nos fructus et pungens proferit, quum radices in minimum exstirpantur, et qualiter inde certa sua regula cunctas aromaticas et edules radices excellentes suas amicter vires, et lignositas qualis edendum, quum planta flores et fructus producat. Stipitum suo genio inde naturae conmixtum medius in futurun vertice corymbum proserit, spithamen circa longum, cui flores infidunt crenna, qui primo sunt oblonga et virentia capitula, albis contenta callibus, et eul e Iule astringentia magis albent. Flos in ples ex quatuor confiat ad Gullis, Calillis, & fortasse albetentibus petalis, quorum tria inferiora retroflexa fabant, quartum creteum sic iactu ostentat, quod maius albet reliquis, in floris centro filus erigitur cum capitulo flavo, ipsoorum odor gravis sic, nec gratus, sapore acris, ad Sinapi adsensus. Postquam per unam alternavne septicinus hi flores viguerunt, plurimi inertes deciderunt, exceptis paucis quibusdam, qui quosdam aliquando formant fructus; qui funt rotundum-oblongum, seu ovales baccae, majores quam baccae Juniperi, divi virentes, denique luteus, ac denum ruber, intusque compositus bina ternique cordis fibrum, dura, oblonga seu rotunda, coriacea et coriacea, sapore acris et inde gratius, quam femina sunt, sed non in usum adhibemur ad propagationem, quem tantummodo sic, per radices cementa, quibus incidit rubra sic tubercula seu bulbi. Secundo Galinii Minor ab Aureulis magis obscurandescit, atque quantum detegere polium, plautae itaque, quae in Europa exhibentur pro Galerna Minoris, differunt a illis, qua hic in India pro Metallo minori habentur, quod itaque primum deleri nam, ac denique quosdam adlegabo locos ex aliis Auctoribus. Planta luce cum majore in omnibus quadrat partibus, sed his omnes funt minores, nec ultra quatuor vocibus opponebant, sed si in follis, tum in fructu. Zie zyn rend, gras groen, ten vingertje dik, buidengrof, nui en minlyftig ten gemoedlijk, tam en de wondervlede buidenn, van onderen afgevelde, driehoekig aan een vork van vloeistof en bloed, ter bescherming begonnen, verloren van voorzichtigheid, voorts in tuinen rijnen, tegen malkander jagen, zo danig, dat het onderste blad verboden kletste. Scharp ten schild, lang ten band bracht, ten bier een onderfit tegen de stam, zittend. Een paar banden bracht, beschermd ten asjewel, koos het koos ten maakbare, net zo ten lengte, een band bracht, hoger aan de overzijde, klutst het derde had achtgenieten en twaalfduimen ten lengte, ruim vier bracht, ten zover, hoe naderen aan 't eind, bracht digter op manden ten aan de schild, daar vederdrie of vier kwamen, en kinderen plaats, meer aan overtrekken, gelijk de onderkousen. Het vaderland vergeleek bij Orchidee, tannen, en anderen bij dat van Iris lutea, dat in veld grooter, en breder, dat die beide, voorzover mogelijk, toehoorden, rijk aan zulke grof, te as in buit, glad, evert, zo gezaagd, dat men het volgens, en roost in an aan ten vel, aan ten rijk aan ten vlees, zenuw in de midden, voorts ten einde der stammen, bladvellen en talloze, en telbare gebinten lijnen of adertjes, die onderkousen koppen, en longussen zitten, en de lengte vingertje aan de lengte van de etensmekaar. liet draagt zijdens de tijd en de bodem ten onder, om dat men beter leidt, dikwijks van zijn voortelen beroofd, ten bieder bijde. In India t. en ten vaille regel is, dat alles spectaculair en eilandbaar wordt, wooralbare meerjle kracht verlangen, ten bieder boutagtig pe des alta, ell. Caules vix minimum digitum crassi, quibus folia tam regulari ordine non infcient, quae summi una vel sesqui spithama longa sunt, ac tres digitos lata, in notabilem apicem exequuntia, atque cum Orchidis foliis magni convenient quam prioris, funeque porro glabra, nec codis donata, exceptis subtilibus illis lineolis seu venulis, quae magis oblique decurrunt. Flores, fruticus seu ramos producit, qui funt uti in praecipuente. Radix et nodoli quoque ell, foliis lenta, sed multo minor, majorem digitum crassi, nec sucta, nec glabra, per breves lineulas decurrens, decurta in illar Siagiberis, pro qua haberebatur facile ab imperfectis, 6 tenuior nec ita tenuis efficit. Sapor et odor quoque ell uti in majore specie, sed magis aromaticus et magis fervens. Similis quoque fortes gerit fibras, quae nullo vi celandus, quum profunde in terram penetrat, et solidum ibi substantiam quondam formant sollem. Aan de Syvania, die men my recht leidt, brengt den middelstun, of boogschutter op zyn top een tros twaal, om concent eendelijk te spannen. Om de Uyjalaan, aan de laatste beteelt over-eenig, zijnde eerst lankwortige, en groenachtige, unoepenen, in octava oder, die dan eindigt wat uit de orde gaat. De Haembe bevat uit vier kale, duistere, vijftig talloze bladjes, waarvan de drie achterste gekanteeld zijn, betekent dat de vierde laatste overeenkomt met een vaandel, verrijkt met een geel nopje. Het binnenste deel is getoond, en het boekje bevat veel, zeventien tekeningen, verdeeld over de diverse blaadjes, elk met een ander aantal, en de achterkant bevat acht. Het doosje is met een rode draad dichtgelegd, waaraan een geel nopje is gebeeld. Het boekje is oorspronkelijk uit India afkomstig, en maakt deel uit van een reeks werken die zijn opgenomen in de Bibliotheca Orientalis van Johan Christoph Wolf, een verzameling van meer dan tweeduizend werken uit de 17e en 18e eeuw, onder andere van Nederlanders die in Azië verbleekten, zoals Johan Niebah en Willem Schouteet. De tekst van het boekje is getiteld "Galanga Minor" en bevat beschrijvingen van planten die in India voorkomen, in het bijzonder Galanga, een plant die al sinds oude tijden in Azië wordt gebruikt voor zijn krachtige geur en smaak. De tekst is geschreven in het Latijn, en het boekje bevat veel herhalingen en verwezen naar andere werken over plantkunde, waardoor het niet eenvoudig is om een duidelijke verhaallijn te volgen. De tekeningen zijn vaak klein en vaak meer op makkelijkheid dan op kwaliteit gericht, waardoor ze niet bijdragen aan de tekst. Hoewel het boekje geen grote wetenschappelijke waarde heeft, is het van belang om te tonen hoe plantkundige werken in die tijd in Europa werden verzameld en bestudeerd. Het doosje met het boekje is een fraai exemplaar, dat aantoonbaar is dat de Nederlanders in de 17e eeuw al bekend waren met de plantenwereld van Azië. Dat zijn planten die op grote wijze, toch aan elkaar gelinkt, kleinder, niet boven vier vaten boog. De planten zijn gezwaar op een pink, duur in de bladeren in zure geest, niet op de schaal, op het boogje een of anderhulpspan, dan een drie vaten breed, wijd met een kaninksjachtje, en de eierboei bladeren gelijkert dan de voorige, zwart met gladde ribben, balven de jubelstroom lijnen, die ongebruikt loopt. De hoeden en vruchten brengt hetzelfde voort, doorzien zijn aan 't voorige. De root in mede geknoopt, vast, en taai, doch verik kleinder, een groeten vier dik, zonder enige bruine of rood kleur, met kort bochten meer, en in elkaar loopend, gelijk de kroont in tuf de Gehakte Hiber, vanaf voor in tot z: zouden aanziend, indien z: onder, en zo taai niet en nu. De maak en riek is aan groter, doch effe wat minder, en vel zo beet. Zit best de Drugeleke Kruidigheid voortkomende, die met geten grof afreiken, diep in de aarde gaande, en een vale soort maakende. Car- Het hoofdstuk. AMBOINA'S KRUIDBOEK. Garriaf Utr. i. Aroma, cap. 40. Galangam, meestal beschreven, meestal voorzien, quae ex Sina huc, ad porrum in Portugees Liame wordt overgebracht. Sinentes hanc vocant, lavendulae ejus planta ad binarium spithamaram altitudinem excrefact, en het vruchtje vormt Myrti folia gerentem, nodosum habet radicum, en groeit tot een spies. 