title: Annales Academici
creator: None
text: die volgens hem meer dan die van HN.T. ter hand genomen zon zijn) niet slechta billijken maar zelfs in onze dagen nog wel willen doen hooren. Zij 't ook, dat er zich meer levensteekenen op dit arbeidsveld beginnen te vertoonen^ men moet toch erkennen^ dat er niet genoeg gedaan wordt om den corropten tekst van 'tO. T. te herstellen. Deze nn heeft er even dringeude, neen grooter behoefte aan, dan die van het N. T., omdat hij zooveel vroeger is vastgesteld. De meest-conservative exe- gese kan hiertegen geen bezwaar hebbeuy want zij zelfs moet zich immers telkens met conjecturen behelpen. Ook voor haar zon zoodanige kritische correctie en restau- ratie van den traditioneelen O. T>s«l^«>i tekst een weldaad zijn. Dit zag Biickersfelder reeds in en slaat daarom handen aan *t werk. Hij waardeert zeer^ wat door Honbi- gant en Kennicot verrigt was, doch de eerste was naar zijn inzien te stout en te roekeloos. Alleen de laatste verdient met belangstelling en vertronwen gevolgd te worden. Daarom heeft hij diens boek over den toestand van den gedrukten hebreeuw- schen tekst goed gelezen, er veel nieuws in gevonden, maar ook veel, waarop hij met aanmerkingen^ dubia en tegenspraak antwoorden moet. Dit nu doet hij in voor- meld ^Specimen". *^) Behalve de redevoeringen en verhandelingen, door hem geleverd^ gaf de La- tijnsche Maze hem een lied in de pen, toegewijd aan de nagedachtenis van Anna van Engeland, de moeder van Willem Y^ die tijdens diens meerderjarigheid 't land bestuurd had^ getiteld: EJiog B. M. celsissimae ac clementissimae Dominae Annae principis regiae Britanniamm viduae Arausio-Nassavicae^ Matris Belgamm Optimae, piae, felicisy augustae, consecratum ab A. F. Blickersfdder, S. Th. D. dusd. et L.L.O.O.P.P. Davcntr. 4*^ 1759 (P) Cat. Bibl. Dav. N^ 1846. Digitized by Google R E D E. 458 ^*) %9eemen ob$ervaiionim piilolcffieanm ad quaedam loea Saeri Codiete veierie ineirumenii, qnod Deo 0. Jf. iene /avenie e» anioriiaie reeioris magnifiei, enb prae- eidio A. F. Backenfelder 8. 8. Tk. D. Mnedem ei L. L. 0. 0. P. P. placidae amieornm disqnieiiioni eaponei J. H. van Heolen, Medioburgo^Zelandue , anior ei defendens ad diem XVII Maii kora deeima ioeo eoliio, Daventriae, ex typographeo Joannis de Lange, 1775. 4^, waarachter XIY theses miscellaneae gevoegd zijn, die ons de questions brftlantes dier dagen voor den geest brengen. Yan dit specimen bezit onze Boekerij snb N^ 1656 een exemplaar. ^7) Men zie over E. J. Oreve, Bonman: O. d. O. H. en de bronnen, daar aan- gehaald, — voorts B. Olasins: Oodgel. Nederl. bij den naam, — en eindelijk ook Sepp: Oesch. der Theol. inNederl., bU 80, verg. met Bonman: De Oodgel. en hare beoefen. bl. 281. Yerbnrg: Oratio de frnctibas, qnos hac asqae protalit literaram orientaliam caltura (Ann. Acad. Oron. 1818—1819 p. 82) noemt hem onder degenen, die de Oostersche stndievakken in ons vaderland met voorliefde en vracht hebben beoefend. Hij spreekt over Oreve het navolgend oordeel nit: ^(^xadi tandem Oreviam nostram memorem, intentatam fere antea viam ingressam, atqae immeDS& su& doc- trinft eo consilio usum, ut collatis Prosodia Arabicft et Syriaci metri reliqaiis, de- perditum metrnm Hebraeum restitueret, adeoque novum Critices subsidium investi- garet. Quod utrum bene snccesserity nondum satis exploratum mihi videtur. Ardna enim res est et nova. Nec cuique eios eiplorandae aut facultas aut voluntas. At vero, quum ad restituendnm metrum Hebraeum, totum, qu& late patet, apparatum Criticom diligeutissime in suos usus converterit, scripta eius, ob stupendam doctri- nam clarissima, de quibos alia occasione copiosius disserui^ innumeras magni momenti observationes Criticas, atque usitati textus Hebraei emendationes continent, quarum cum veritas, tum utilitas» etiam metri non habit& ratione, harum rerum peritis iudi- dbus, splendide elucent. At virum ipsum rarumque eius ingenium, haud vulgari doctrinae copi& instructum, nonnulli vestrum, Auditoresl melius quam ego, per- spectnm habent. Quidquid autem sentiatis de variis viri placitis, mecum, profectol doletis iacturam forte irreparabilem , quam Orevio occidente, posteritati demum recte cognoscendo, fecerit, ot literatura Orientalis ita et Critica sacra, et sacrornm libro- mm, solid^ doctrina, explicandomm nobile studium.^' Over Oreve's vert. van Micha, door B. Busborg, pred. bij de Doopsg. gem. te Kampen achter zijn: ^Micha vertaald en opgehelderdy benevens eene korte tijdrekenkundige Opgave der Twaalf (zoogenoemde) kleine Frofeten'' gevoegd zie men Boekz. der Oel.^Wereld^ October 1838, bl. 415 en vooral de opmerkingen U. 426 en 427. *8) Door «Bosscha {Feesiv. bL 118) wordt ^Prankfort a/M." als de geboorteplaats Tan B. opgegeven. Saxe vergist zich, door als zoodanig /^Bremen'' aan te wijzen, want nit de disputaties, te Bremen en te Oron. uitgegeven, (zie aantt. 89 en 40) blijkt, dat B. zich i^Moeno-Francofortanas'' heet. HIs evenwel niet ondenk- Digitized by Google 454 W. B. ). VAH KYK boar, dat bij, na in '87 sicb i» Fr. ayM* g^veatigd te hjobbfSQ^ latcs* S^cwen, — de stad, dif zoo vjifindelijke hejdnneiMJgep vopr bem bad — weer opgexfl^ (^i •kiaaT eijne laatete di^cn dporgehragt beeft, Zoowd Saie ala Herii^ {Jrci. v, JH Geni. IF, bl. 268) laten hem iik altfaan« atorven en wij Foodep fjpcM eMk reden^ om in on^ oratie (bl. ^6) hiervan af te wjyken. ^) Even ak Bein. Vogelaangh in 167S werd twi9e eeuwen later J. H. Pare^ii tegelijkertijd tot pred. en prof. benoemd, xnet dit onderacheid eveawel, 4at de 46r9t€ als zoodanig bij de Ned. Herv., de tweede bij de Waalyche gemeente optrad. ^) Den 13^ liaart 1780 werd te Pranekeri ondc^ praesidiam van ToUius aene Jkclamaiie door hem nitgeaproken, waarin hjj de poesgr der Qriekache en Bm- lclaesieken veigeleek mei die der Hebreen en Ararbierenj ^ en deze vergeljjking toeliohtte met de overzetting van eenige pkatsen uit Job, de Psalmen en den Hiaa. Zie Heringa'8 levensberigt van J. H. Pareau in bet 4^ek^f van XerJt, Getci. lY, U. 259. ") Hij aanvaardde baar met 't houden eener i^aAgm^e rede, den 19^» ^qf. 1789: De conaiibue increduiorum rei ciriafianae plue molnmenti quam detri$nenii ^erentibus. Qaventr. 17^0, (Pev. Bibl. N^ 1573). Over den inboud en het fg^ halte van voormelde oratie zie men Herioga, t. n. p. bl. 262^ ook de iV» Afy. Ffid. Jjeiieroef. van 1790 V^ I: 538 en 309 verv.| waar z,^ om hare vrijainnigheid ge- roemd wordt. (Cf. Bouman : De Godg. en hare beoefen. bi^ 272.) lien 24*t«n Jun^* van dat jaar waa hij door den Academiaeben Seaa^t te Leyden tot tbeoL doctor honori eauBa bevorderd. *') Of zou deze gHreni leremiae pAilolopce ei criiice illuetraii.'* L. BaL ap^d Henricum Mostert. 1790, (Dev. Bibl. N''. lii) na den jongsten arbeid van Thenii^ m Vaihinger overbodig zijn geworden ? • . . De hoogleeraar Kuenen rangachikt j^ in aijn ^Hist. krit. onderzoek'' (III: bl. 3^3 en 355) niet alecbts onder de vppE- naamste commentami^ maar verwijst aelfa ^aar een gedeelte van dit geachrift ^13 een betoog, dat nog steeds j&ijn waarde beait. Dit yegt niet weinig; doch indieii wij al ,de tijdscbriften en schrijversy Z90 van ons land ala van Puitschland wiJden i^noemen, die bf aan de beoordeeling van Fnreau^a ^kkagjiedereiji" eene aansieii- lyke ruimte bebben toegewijd^ ht met den hpogaten lof er over gpfsproken ti^ er de aandacht d«r geleerde werekl op gevestigd hebhen, dan zouden wij inderdaad ^ bca^d regiatQr vao naman en titata hebben op ie maken. Men vergelijke evepwal dc opgave van Heringa t. a. p. h\. 264« noot en Bouman: Ned>> Godg. bL 1^74. ^>) Hij deed dit met eene redevoering, waarin hij ^ovomg^t wei^niji^ ^t^ed: dat^ namelijk^ de beoefening der Semitiache lettcrkunde, jn t^nMrexatelKng der Qfieksche en Lalijnsche^ als smakeloos onvrucbtbaar «n JuMPgst mpoJjj/B^))^ mpet bo- schouwd wofden. Zij ia getiteld: Johannis Henrici Pareau^ OriUifi ^ Jiterie mri^- ialiitua minime iniucundii. Publice babita D. »vu Maii A.. 1799. Cum Dwreqtmn^ Digitized by Google R E D £. Abi i^Atxx HteHiB otfcfntelibtl^ tA iUttstii (ilttd urbis Athenaeo doeendis st iterum dicafet. Daventriae, apdd J. H. de tMg6, civitatis et niustris Athenaei typographum 1799, 4\ 58 pag. (Dev, BiU. N*. 1574). De«e tedevoering iverd in verscheidene vader- M^^he tijdsiehriften met teel lof vermeld. Eene beknopte inhoudsopgave vinden Wij bij Heringa, t. a. p. bl. 268 en 269. ^*) In dit korte tijdsbestek had hij een nieuw boek voor de pers gereed gemaakt. Toen het iti 1807 hier ter stede het lieht zag, stond men verbaasd (zie Bouman: Ned. Oodg. 273) over den diepen blik, dien hij in HHebr. taaleigen sloeg en over dfe seherpzittiiige voorslagen, die hij ter verbetering van bedorvene en ter ophelde- ring van daistere plaatsen in het naar Job geuoemde geschrift opwierp. *t Deed hem dan ook de streelendste getuigenissen van buitenlandsche tijdschriften verwerven. (Bouman: Ned. Godg. bl. 273, noot en Glasius op deu naam). De titel is: Johannis dettH t^areau eommentaiio de immortaliiatia ac viiae Juiurae noiitiie ab antiquiesimo lobi seriptore in euoe neus adhibiiia. Accedit sermo lobi de sapientia mortuis magis ct^nita quam v.ivis: sive lobeidis caput XXVIII, philologice et critice illustratum. Dav^ntriae ttpud L. A. Karsenbergh, 1807,. 8**; 867 pag. Te betreuren is het, dat Pareau zijn plan niet heeft kunnen ten uitvoer brengen en zijne uitgave van het boek Job slechts tot dit gedeelte bleef beperken. •*) Over E. Kreenen, zie men Bouman: Gesch. d. Qeld. H. S. II: 569, en^ Ned. Godg. bl. ii74, Heringa t. a. p. bl. 274. Hij was een discipel van Fareau te Harderwijk. Enkele beroemde leerlingeu uit zijne school te Utrecht worden door Heringa t. a. p. bl. 305 en verv., opgenoemd en kortelijk besproken. ^^) Men raadplege over zijn verderen levensloop en akademische werkzaambeid vboi^al Heringa t. a. p. bl. 269 verv. en Olasius Godg. Ned. Niet zoo gunstiglaat Sepp zich over hem en zijn onderwijs uit in zijne Gesch. der Th. bl. 78 en 79 eu vooral bl. 234, die van oordeel is, ^^dat Pareau in zijne Inetituiio interp. V. 1. (Trai. a/B*. 1822) met zoo groote behoedzaamheid over 'i nut der kritiek gesproken hikd, dat men het wel in twijfel mogt trekken, of iu zijn school veel beoefenaars voor haar aangekweekt zouden worden.^' Wij kunnen niet begrijpen, hoe Sepp, dic toch zeker van Pareau^s Threni en Comm. lobaea kennis genomen heeft, tot zulk min-gunstig oordeel komen kon en vragen met Bouman (de Godgeleerdheid en hare beoefenaars, bl. 273): ^/was hij het dan niet, wiens academisch onderwijs aan de studenten een aantal eritische gissingen of coniecturen, ter verbetering van bedorvene plaatden, aanbood? £n onder die gissingen waren niet weinige, waarin scherpzinnig vernuft zieh paarde met diepe taalkennis en onbekrompene vrijmoedigheid'' enz. ^ht Voorts het gevonnisde boek betreft, men vergete niet, dat Engeland het zeer gtttistig ontvangen heeffc en zelfs vertaald. Verg. Bouman : Gesch. d. 0. H. S. II 542 ntyot, die hem dan ook bL 606 en 6J0 onder het voorireffelijk driemanschap rangschikt, hetwelk op den semitischen katheder der Harderw. school heeft geschitterd. Digitized by Google 456 W, B. J. VAN BYK *7) Het zij ons vergand hier een kort oTeisigt te laten volgen van Parean^s ver- deren arbeid. Uitvoeriger beschouwing vindt men bij Heringa t. a. p. 1804—1810. Prof. te Harderwijk, in plaats van Willmet. 1805 — IS Janij. Otatio inaug. gde ingenuo poeseoi Ilebraieae ehidio noetrie iem- poribue magnopere eommendanJo" Hardervici apud Everardum Tijhoff Ac Typ. 1805. Dev. Bibl. N*. 1629 T. V. 1807. Commeniatio lobaea. Zie uitvoeriger opgave bl. 455. Dev. Bibl. N"*. 121. Ook in de Utr. en Tjeids. Bibl. 1808 21 Junij. Oraiio de amieo aifue uiili Oraeeorum Laiinarumque liierarum cum Orienialibue coneoriio. Hardervici. Typis Ev. Tyhoff Ac. ^l^rpogr. (Dev. BibL N'. 1629 T. V.) 1810. Prof. te Utrecht, in plaats van Bau. De S oraties van 1805, 1808 en 1810 bevinden zich in de Utr. Bibl. {ZiU. Orieni. Quart. N\ IS). 27 Sept. Oraiio de conaianii ac non muiabili orienialium ingenio^ eacrarum 100- rarum culioribue suos in ueue diligenier obeervando Trai. a/&. apud O. J. van Pad- denburg et J. van Schoonhoven. Ac. Typ. 1810. Hij werd in Nov. door Teyler bekroond. (Vei^. Verh. v. d. genootschap. DL XXV. 1812. Predikant te Utrecht tot 1826. 1814. Sermone. Utrecht chez J. Altheer. (Utr. BibL TheoL Oct. N^ 5.) Zit Bouman: N. Oodg. 273 nota, die verklaart ,dat in deze Sermons bijzonder Pareau^a bedrevenheid doorstraalt in Oostersche talen, zeden en gewoonten.'' ' 1S15. Hersteld als Hoogl in de Oost. Lett. Honoris causa doctor in de letteren. 1817. Aniiquiias Hebraica breviier deecripia. TraL a/B. 1817. £d. altera Ibid. 1823, Typis Joannis Altheer, waarvan een ex. in de Utr., Oron. en Leid. Bibl. 1818. Commeniaiio de Indole nobiliiiimi poemaiii Arabiei Kaeida^al Maleoura, guod Ibn. Doreidum habei aueiorem, Amst. 4^ (Kon. Inst.). 1822. Inetituiio interpreiie V. T. Trai. a/B. 1822. Tjpis Joannis Altheer. (Gf. Sepp. 234. Glasius 76), in 'tEngclsch vert. Zie Bouman II: 542 noot en N. O. 273. Utr. Bibl. (BibL en Interpp. Oct. N^ 252). 1823. Oraiio de honorie Hudio Orienialium. (Bectorale Oratie.) 1824. Diapuiaiio de myihica Saeri Cod. inierpreiaiione £d. Altera. Trai. a/B. 1824 y (Kon. Inst.), waarover men desverkiezende kan nalezen: Van Oost N. jaarb. IV: 210, — Glasius op den naam, — Bouman: Ned« Godgel. 185 — 187. Op de Bibl. te Leiden^ Franeker, Utrecht (Bibl. en interpr. Oct. N«. 322) te vinden. 1827. Ckmmeniatio de Amralkeiei Moallaiah rell. Trai. a/B. (Kon. Inst.). Te vinden in de Bibl. te Leiden en Utr. — In hetzelfde jaar hield hij eene Oraiio de impeneo religionis apud prieeae geniee eiudio, de eiueque indole ei cauaa probabili. Digitized by Google R E D E. 457 ^^) Hij deed dit 19 Oct. met eene oratio de hotpiialUaU Aeiraea ei arabiea masrime laudanda. Pablice habita a. d. X Octobris, anno 1805, qanm in illastri Athenaeo Daventriensi ordinariam lingaaram orientaliam et antiqaitatam hebraearam professionem aaspicaretar. Dav. apad J. H. de Lange, 111. Ath. Typ. 1806. 4*. 60 pag. (Dev. Bibl. N^. 1577). XJitgaande van de stelling, dat de deagden eener natie bij ons de begeerte wekken, om ook van hanne litterataar, zeden en gewoonten kennis te nemen, begreep hij teregt, de stadie der Hebr. taal en oadheden niet beter te kannen aanbevelen; dan door op de nationale hospitaliteit der HebreSn en Arabieren te wijzen. Hij deed dit dan ook vrij aitvoerig, terwijl hij al de tijdvak- ken der Israelitische geschiedenis doorliep en telkens welgekozene voorbeelden bijbragt. Voor de prijzenswaardige gastvrijheid der Arabieren beriep hij zich ook op Hgetai- genis van onderscheidene reizigers en de aitspraken van Arabische schrijvers, terwijl li^ de bedenkingen, die men mogt kannen inbrengen, overtaigend weerlegde. ^ ^*) Zie Sepp, Pragm. Oesch. bl. 79 en tegenover dezen: Boaman: de Oodgeleerd- heid, bl. 280 en 218, Oesch. d. O. H. S. II: 292, en Olasias: Oodg. Ned. III, 682 vs. ^) Slechts een enkele maal trad hij als officieel spreker op. Zoo hield hij in 1819 bij de overdragt van 't rektoraat eene redevoering over de vrueUen, die de ieoefening der Ooei. leiieri. iad opgeleverd, hierboven in Aant. 47 reeds vermeld. Deze oratie is evenwel niet z66 gehonden, als zij in de Ann. Acad, Oron. 1818 — 1819, waar zij in haar geheel is opgeuomen, voorkomt. De reden hiervan wordt blootge- legd in eene i^ Admonitio'', v66r 't opstel zelf geplaatst. Moeijelijk zoa het ons vallen in weinige woorden de vele en belangrijke hoofdzaken zaam te vatten, die in deze oratie voorkomen. Haar doel was: aan te toonen, dat de Oost. stadievakken in ons vaderland niet zonder rijke vruchten ook voor de Orieksche en Lat. letteren zijn beoefend, weshalve aan den Oost. leerstoel dan ook teregt voortdarend eene vaste plaats aan ons Athenaeum is verzekerd geworden. Dit doel heeft hij door zijn vol- dingend betoog volkomen bereikt en er tevens de overtuigendste proeven van den wijden omvang zijner kennis door geleverd. — Weinig tijds later, den 26sten Mei 1824, werd Verburg door *t Zeeuwsch genootschap der wetenschappen met goad bekroond voor eene verhandeling over hei gezag der MozaiaeAe weiien in eene Maai- eehappij van Chrieienen/' Te Middelbarg bij de gebr. Abrahams 1838. 8*. Deze prijsvraag schijnt een en andermaal — en laatstelijk voor het jaar 1831 — opge^ geven geweest te zijn.' In dit antwoord op een door voormeld Oen. gestelde vraag, (Dev. Bibl., N*. 1880) legt hij zijne denkbeelden over de Mozidsche wetten en hare blijvende waarde aan den dag. Hoezeer wij op menig punt heden anders denken dan toen, toch zouden wij onbillijk zijn j^ens den schrijver, indien wij hem niet den hoogsten lof toekenden voor zijn veelzijdigen blik, helder oordeel en naauwkeorige behandeUng. 58 Digitized by Google 458 W. B. J. VAN EYK Mm Dtft im einMijk toe, te dem gelegenheid bieeder uiteen te «ettcm wirt wij iii onze onlie (bl. £9) •slechts 'met eeu edikei woOfd londeii t^ermeldeii ^mer de HNb- 'iltilBdigti^edeii , die ttattleiding jgavm , ^t bm 4kn Heogleemar Vvfbcng «het osdMr^s in de godgeleerdheid werd opgedn^en. Seti Mdtti M»irt nl. werd ons A'thenaemn in diepen roaw gedonpeld. firaiMMKi V. Bck, (aie over hem Verbni^B cfratio ffde ^et. nexu rall" H. *) die 'de dnbhde 'betrekking van hMgl. in de Ned. Letterk. m Godgel. op Qitstekeode 'Wffse ibe- Uee&de, werd door den dood aan de wetenechap en eehool^ aan kieiic en mmt- 0efaappij, vriend^n en bloedverwanten ontrakt. Tben begrepen Tenovgen der boImI teragt, dart gescheiden moeet worden, w&t in bem seo Toovtieffelijk veteenigd wae. Kij gaven in overweging, (Not. 18 April 1830), om voor de vidcken^ die v. Sek had onderWeeen, twee hoogleeraren te benoemen. £n nadat het gemeeniiebeiittrar zich bij ibeftlait van 8 Mei daarmede vereenigd had, werd twee dagen kter Terborg %1b hoogleemar in de 6odg. voorgedfagen, welke voordragt *kort dacmi deor eene •benoeming gevolgd en 'besegeld werd. Bij besluit van 5 Mei 1830, werd verder door Curatoren van het Atli. besloten, voor het professoraat in de Nederd. Iietter- ^kande en Yaderl. Geschiedenifi aan te bevelen: a, De Heeren Halbertsma en ^. 'Berwerden, predikanten bij de Doopeg. en Herv. gemeenten te Deventer. d. !Bn verder ie noemen de Eeeren: Hngo Beijerman, hoogl. bij het hntit. der 'mnriiie ^ Medemblik, Mr. 8. de Wind, snbst.-dfficier bij de regtbmk te Middelbnig, Mr. J. van Lennep, ndvokaat te Amsterdam , G.H.vanSenden^pred. teMiddelbert, J. Muntendam, •pred. te Nijnegen, O. H. Hein, pred. te Kampen en yan Heyst, pi^. te Mniderberg. Ret is bekend, dat hieruit Mr. H. Beijerman gekozen werd, dte den 4^«» Mei 1631, een dag na de dratie van prof. Yerburg, inangimerde met eene redevoering, 'wdke in 8e Annalen der Gron. Hoogeschool 1890*-^! voctkomrt;. £r verliep tron- irens een rond jaar, ^r Yerburg in het openbaar zijne nieuwe betrekking aanraardde. l>it geechiedde den d^enMei met het uitspreken eener Tede, waarvan het onderwerp, •fMr gelukkig gekot^en, zicfa bijzonder leende tot de eigenaardige ta«k, die hij te vervuHen had. 'tOepaste en doelmatige der oombinatie van het Hebr. -met faet Theol. profiessoraat te deien tiiiikomen , nras doel en dtrekking zijner toespraak. Ztj liep dn ook ffOver Hnaimwe f^erbmd^^dat er ttmeim de beoefening der Oott, Lett. enQoig, leeteneeAap lewtaaty {Ordtio ^ aretimmo 'nexu, qui inter iitetaturae orienUMe et iheoiogiae etudia mtercedit, Dav. ap. J. de Lange, III. Ath. I^p. Derv. ^ibl. N^ 1578 6n Ann. Gron. 1839/61. (£n de qnarto-edilie staHt: ^II Maji" ab ^ dagteekening van zijn optreden. Dit is denkeli|k een dnikfout.) — £n wftt men ook t^^en sotomige steHingen in faeteeiste gedeelte van zijn h^Stoog ^r^at 'de H. 8. als de hoofdbron voor de kennis Tan God en Godsdienst besehouwt/' hebbe in te brengen, in deze eenrte helft zijn %ladzijden, die edfe geen theoloog Tan verkkarden raomit- gang aaizelen zou over te nemen. Tooral het tweede gedeelte zal men, van weHte Digitized by Google H B » E* 4»d rigtBig iDen ook wwm aioge, Mg steods met aooveeL iugteiming lezen^ dai) het pleifcgedmg Ttilig afei voldoiigeii kao woiden aan^geifteikt. Nog- eens, -*- bat was hekaal voor de laatete maal^ — zoa hij dit ipreeli^gestoelte be- kfimBttn* Het gesebiedde den 22 Oct. 1840^ toea hiji de lectoxale waardigjieid , tnsseheatijds van aijn ambtgenoot Beijermaai overgenomenj aan Vorssehnan de Heer opdroeg. Wat h^ toea sprak ffde reliffimU Ciriitiamae Jknctidu$ ad veram iominum eruditianem uberrime redundantibwf' bevatte wel geen £onkQkiieQwe gedachten of enr bekende waarheden, in een venwesenden ^. schitteienden vorm vooigedragenj maar vrachten van langdnrig ondevaoek en rijp nadeaken, op zalk eenvondige wijze SAn- gehoden e& ia zoo helder licht gepUatst, dat wij^ den tijd ^n het standpont des syeekeis in aanmerkiBg nemende, ze zelfs heden ten dage nog soharen onder de degeKjke voortbvengselm van etn r^ken ff^i en een vioom gemoed. Yeertisn jarai latei kwam de vraag ter sprake (aia Not. v. 14 Febi* 64): o{ het Athenaenm eene iniigiing van hoegei ondevwija behoorde te bl\]ven? Op grond van vde ledenflA, weid deze viaag beveatigend beantwoord^ doch tevena voorgesteld, om het tot eene dnsgenaamde propaedeutische iniigtiog te reorganii^ren. In verband hiennede weid dan ook bepaald^ dat de Theol. leecstoel zou woiden opgeheven* DienleBgevolge werd bij beslQit van 24 Jnl^ 18<S4 de hoogleeraax Yerbaxg van zijn ondorwqs in de God^eleeidheid ontslagen, terwijl de leesen ic^ de Hebr* taal en oodheden hem bij voovtdttriBg Uevw toeveitiouwd. (Not. 17 Juljj 5^4.) Zijn hooge lceflijd vergunde hem dat evenwel niet lang. Nog geen 2 jaTen (26 Mei 1856 ^ N«t« 27 Mei) latcc wecd hi^ op sjjn vevzoek ook uit deze faetiekking eeivol ontsla- geii^ met dukbetiiiging voor zijne veeljaiige diensten» ala hoogl. bewejBeD. (Not* 1% Netv. M, N*. 9.) Bn inderdaad: indien ooit ofte imnvBr de gsdachte kon wor- den gekwsekt, dat deae dankbetuiguig sleohts een gebruikelfke term ware en een ledige vo», ~ neenl een ollcieaL eoeapliment waa dit tegenovei Kim niet^ die mer dan eea halve eenw voor dea bbei oazei Dooih School en de voorming haier diaeipden had f^leefil en geavbeid, Takqk waien aijne coUegien, groot waa zijne diemtvaardigheid jegmt stndeAteda, niets waa bem te veel of te ssw^r. Tijd en moeite had hii veil^ en wai al wat in hem wae, wijdde hij zioh aan de belangen van onze SchDOol. Hierin ligt vermoedelQk de ooraaakA dat hij nieta mear dan vooimelde prijsvraag en oraties in 't licht gaf. Wij weten immerai, dat ei een meHigte uitgebveide aanteaheningen bestaat, door hem gemaakt op verschiUende hoe- ke» i^an het O. T., alamede op den Keean en den Tahnnd, welhe allen onder het berit der lamilie benaten. Iula a iih ep beritten w$ nog van egne hand: In de WMd9rL LeMeroe/Mittfem vaa 1^18 (Mengelw* bl. 49) aene vethandelipg aatgetpiokett in 't Depveatencfa Defnitemeni dei MMtsohapp^ tot Nnt vajiii 't Algemeen ,aver de wmi^el^hkmd dm Selbmdmie hUerhmder 58* Digitized by Google 460 W. B. J. VAK EYK In hetzelfde tijdscliriffc van 1823 de voorlesEing, waarvan wij boven (bL 68) spraken, imer den alauden roem der itad Seventer, aU hweeieciool der ecJUe ffeeetietcAavitt^ , gehoaden in het Dev. Dep. der Maatsch. tot Nnt van ^t Alg. in het jaar 1818. Bovendien weten wij nit Sepp (2^^ dr., bl. 81), dat hij het voomemen gehad heeft , om eene nitgave van Greve^s nagelaten arbeid tot stand te brengen. De wdi- nige deebeming evenwel, die hem bij de nitvoering van dit plan te gemoet kwam, deed hem van dit voomemen afzien. ^i) Ter toelichting van hetgeen in den tekst onzer rede gezegd is, worde hier opgemerkt, dat Metzlar, na het voorbereidend onderwgs in de Hebr. spraakk. en ondh. en in de Literatunr van het Oosten, benevens het Arabisch, van den hoogl. O. Wolters genoten te hebben, zijne theol. stadien heeft voortgezet onder leiding van de hoc^leeraren: Eelco Tinga in (zoover ik kan nagaan) D(^matiek, Moraal, Pastoraal; A. Ypey in Dogmatiek, Hermeneutiek , Homil. en Tbeol. Natur. (wijsbeg. der gods- dienst); Theod. Adr. Glarisse in Kerkgesch., doch vooral in Kritiek en £xq;ese van 't O. T. ^Dit toen reeds zoo hagchelijk veld van onderzoek doorwandelde Glarisse met zijne leerlingen, — zoo lees ik — aan de hand van vele groote en dik- wijls stonte critici van het nieuwere Dnitschland; maar onafhankelijk en geniaal in zijne oordeelvelling, kwam hij niet zelden tot ver van dezen afwijkende resnlta- ten, die zijne hoorders verbaasden, schoon zij veelal hunne goedkenring w^droegen. Onverpligt wijdde hij ook aan Gbrysostomus' de eacerdotio en een gedeelte van Fhilo Jadaeus met hen eenige uren.^' (Jonckbloet: Gedenkb. Bijlagen bl. 136. In gelijken geest laat Olasius zich over hem uit; zie diens artikel op zijn naam bL 265.) Hoe- zeer deze uitstekende geleerde slechts kort (1823 — 1828) als hoogl. werkzaam was^ heeft Metzlar toch het voorregt gehad^ hem gedurende geheel zijn akademietijd ab leermeester te mogen bezitten. Hierbij komt, dat hij ook nog in de gelegenheid is geweest, om gedurende eenigen tijd de lessen van Muntinghe bij te wonen^ die wel wegens het bereiken van diens 70-jarigen leeftijd emeritns was verklaard, doch niettemin tot aan zijn dood toe voortging, om der studerende jongeUngschap den weg der we- tenschap te wijzen. Wie de verdiensten van Muntinghe omtrent dc Oost. Letterk. wil kennen^ raadplege de Oratie van JuynboII de Hamadekero. {Ann, Aead. Gron. a. 1885—1886) p. 57. Zie verder: Bouman: Gesch. d. Geld. H. S. II: 380 e» 501 en Glasins op zijn naam^ vooral bl. 653. ^') Oratio inauguralis de N, et F. F. uno et vario, qnam habnit I. I. Metzlar, Litt. et Antiq. Hebr. Prof. extraord.^ quum publice munus susceperit in Athenaeo Daventriensi. (Annal. Acad. 1857 — 1858.) Om de overeenkomst en het verschil van O. en N. Y. te doen uitkomen bepaalt hij zich bij drie tijdperken der geschiedenis van 't Israelitische volk: het Patriarchale^ het Mozaische en Frofetische en legt zich achtereenvolgens deze drie vragen voor: Wie waren de dragersP •— wat was de inhoudP — en welke de vorm der godsdienstige openbaring dier tijdenP Digitized by Google R E D E. 461 OYereenkomst en verschil tusschen vroegere en latere Christologische Ansichten aal men bij M. op vele pnnten gereedelijk ontdekken, indien men zich de moeite wil getroosten^ om hetgeen hij te dezen opzigte in zijne oratie hier en daar zegt te yergelijken met de navolgende verhandelingen , die van zijne hand en met zijn naam voorkomen in het Godg. Tijdschrift: WaarAeid in iMfde. Jaarg. 1887. IVd« stok, bl. 753: een onderzoek^ in welken zin het gebod der liefde, Joh. XIII: 34, een nieuw gebod zij. Jaaig. 1839. Il^e stuk, bl. 280: eene voorstelling van hetgeen bij Jezus Christus het eenwige leven beteekent. Jaarg. 1840. l«tostuk, bl. 84: onderzoek, wat Jezus Matth.IX: 15 — 17bedoelde, en IVde stuk, bl. 766: Paulus' blik in de toekomst 1 Cor.III. 11—13, door de Ge- schiedenis der Christelijke kerk bevestigd. Jaarg. 1841. Ill^e stnk, bl. 505: onderzoek, of het met r^ zij, dat men zich, ter aanbeveling van gemeenschap der goederen onder Christenen beroept op hetvoor- beeld der eerste Jeruzalemsche gemeenteP Jaarg. 1842. Il^e stuk, U. 224: verbindt Jezus Matth, XXIV en XXV de verwoesting van Jeruzalem en het einde der wereld aan elkanderP en zoo ja, om welke redenenp Bovendien leverde hij in Jaarg. 1837, II<le stuk, bl. 412 eene beoordeelende aan- kondiging van L. Egeling^s Leerredenen, in het Il^e stuk v. Jaarg. 1840 een verslag ^Eirchengeschichte^' van Dr. Karl Huse en in Jaarg. 1847, II. bl. 337 een overzigt van UUmann^s ^Reformatoren vor der Seformation.'^ Vraagt men of deze opgave volledig is, dan betwijfelen wij dit. Wij hebben zel& reden, om te vermoeden, dat M. nu en dan ook wel als anonym of pseudonym au- teur optrad, niet om — gelijk soms geschiedt — achter dit gesloten vizier verbor- gen, dezen of genen een slag toe te brengen, maar omdat hij in zijne bescheiden zedigheid te weinig waarde aan zijn werk plag te hechten. Bij ervaring is ons dit nog in 1865 gebleken, toen wij van hem een beoordeelende aankondiging van de hebreeuwsche rudimenta door L. de Leeuw Jr. vroegen. Slechts noode stond hij ons toe, die recensie, met zijn naam onderteekend, op te nemen. Het was het laatste opstel, dat door hem voor de pers werd bewerkt; maar verraadt niettemin geheel \ eigenaardige van zijn individualiteit. (Verg. Tad. Leiteroefenvngen voor 1866. BibUogr. bl. 226.) Wij hebben hier nog eene herinneringsgave bij te voegen — zeggen wij met de Kerk. Cour. van 21 Dec. '67, N". 51. — De H. H. ten Cate Hoedemaker en Knappert hebben zich met de taak belast der uitgave van een bundel Leerredenen en een bundel Voorlezingen , door Metzlar vroeger gehouden. (Deventer, A. ter Ounne.) Al de eigenaardigheid van den uitmuntenden man spreekt uit die beide bnndels, terwijl een woord, bij de ter aarde bestelling gesproken door zijn vroegeren ambtge- noot Anspach, aan den eerste is toegevoegd. Wie zich Metzlar herinnert, zal met Digitized by Google 462 W. B. J. VAN EYK blijdtchap deze bnndeb ontyangen. De tiOQwhartige Tfiend qpreekt er in, gdijk kij in vder haizen sprak.... Men Tergelijke OTer beiden de Vad. LMero$f., Bibliogr. bl. 202 verv. en de Oodg. Bijdr. van 1868, bl. 183. ^') In een onzer dagbladen las men onder dagteekening van den 28«^i^ Janiiadjj 1867: Gister avond ontsliep te Deventer, op den leeftijd van 63 jaar, zacht tn kalm de heer J. J. Metzlar, buitengewoon hoogleeraar in de hebreeuwsche taal en oadheden aan 't Athenaeum en em. pred. bij de herv. gemeente aldaar. Zijn dood wordt idge- meen betreurd. De overledene was een man , wien men om de rijke gftven van geest en gemoed hoog waardeerde en om zijn edel en voortreffelijk karakter iimig lief had. ligchamelijke ongesteldheid noopte hem zijn dienstwerk in de gemeente te staken en zijn emeritaat^ hetwelk hij tegen 1 Eebr. 1866 verkreeg, aaa te vmgeB. Sleekts noode nam hij afscheid van zijn betrekking tot gemeente en kerk, die hij te Eelde, Norg en Deventer bijna 40 jaren vervuld had. Zoowel in Drentbe ab Overijesd was hij langen tijd lid van 'tProv. Eerkbestuur en van laatstgenoemd koUegie selfe voorzitter tot aan den dag, waarop hij zich gedwongen zag, sijn bediening neder te leggen. Ook in de vergaderingen der Synode besloeg h\j meer dan eemnaal een waardige plaats. Overal stelde men zijn ruimen blik, fijn oorded, ichcrpicinnigen geest en echt christelijken zin op zeer hoogen prijs. En hoezeer sijn alrterven niet zonder diepe smart zal vemomen worden door ieder, die ien waard^n aatt ateeUs eenmaal heeft ontmoet, zal in zijn naaste omgeving vooral dii vedies nog lang ala een treifende slag worden gevoeld en betreurd. Menschen, als Metalax was, laten bij hun verscheiden m^^r dan een oogenblikkelijke, voorbijgaande droefheid achter. Hot vele goede, dat hij door zijn leven getUcht heeft, sal ook na sqn dood niet stervcn. Zijn nagedachtenis moet velen tot aegening verstrekken. ^) Zie Sepp: Pragm. gesch,, 2de dr. bl« 64 vv.^ S^ dr. bL 121^ die een Toor- stander is van het centralisatie-sjsteem. Wie er van kennis neflMs wil, wat tegen dtt gevoden kan worden ingebragt, leze vooral de oratie van prof. Jk. A. J. Yitrinfa gde Daveniria^ vel invitis iemparibui btmarum atium Hberalienma famkriee" (Dav. typis vidnae P. de Lange 1865) p. 17, die het gevoelen voorstaat, dat — mogt ook idne nniversiteit welligt dienstbaar zyn vooir de wetenschap als soodattig — onderscheidene inrigtingen van hoc^r onderwijs daarentegen zonder tw^fel onmisbaar zqn voor eene meer-algemeene verspreiding van degelyke kennis en beschaviBg. t Is zeker in onze dagen niet van belang ontbloot, zijne gronden met aandaebt na te gam en met emst te overwc|^ **) Behslve de namen vaa hen, die reeds door piof. J. Vetboig wl vffod rede- voering i,At fimctibos, quos hucusqne protidit literarasa orientaUiiB enltara'' (Ann. Aead. Oron. 1818—1819, p. 84 en 36) en door ^tol. O* Fransan vaa Eck ia flJHis fsestrede bl. £6 verv. genoemd zqn, mogeii wi) nog spreksn van maimen ak H. O. Digitized by Google R E D E. 463 ilfydeman, die imr ^tmfkvt, J. fi. de Biiieys, doe jmar Utiedit^ A. €. Holtiv, die naar "Gtoiui^ii^ J. NieairEBliQis, ^die nMnr Leyden, H. Ooek, die naar IieTdeii^ H. Bejermaiiy die naar Amsterdam, O. Mees, die naar Botterdam, C. J. MaiilMB, •die Baar Aneterdam^ W. J. A. JaBokUoei, die naar Ghroningen >en Y« S. M. van der WiUigen^ die naar 'Haariem «uettrok, om niet stil i» etaan bij P. 0. •€• ^oioel- ^man de Heer en J. H. Hofinon, beiden als hoogl. ami {liet Deyenter Ath. oveiieden oi vttn zoovele «nderen^ die naarr eldera «vettrokken. ^) En hieidoor beaatiroordde idj tvolkomen aan bare oorspnmkelijke bestemmingy mo ak deae daidelijk en stellig aangewezen ie in Art. 86 vau het Organiek Bealait >van 2 Aug. 1816. ^Hier wordt/' — leegt prof. Ykaering in de 6id$ (Septenber 1867 , bl. 400) — in de ^rste plaais als het doel der Athenaea geneemd : ^zoowqbI mogelijk algemeene verspieiding van amaak, beschaving, geleerdheid, enz.^' en vootts irapaald^ dat zij zallen zijn hulpinrichfeingen van akademisch onderwijs i^ien behfme van die jongelieim, welke doar Awime onuiandigieden veriiuderd worden, den tjfd, ioi eene ahademieehe loophaan noodzahelijk y geheel acm eene der Hoogeeeholen door ie irengen,^^ Beeds in de Angustas^ifl. M. IW bad de geleerde steiler van hetbelang- Ti}k opstel over i/Hooger onderwije" op dst doel der Athenaea geweaen^ nadat de opmerking door hem gemaakt was^ die ook wij met eenigen nadruk van faam over- nemen: dat door de vrijheid en aaneqporing^ weike de organiaatie van 1815 verleeDde, om in elke provineie stedelijke aihenaea op te rigten^ tegelijk eene con- ourrentie tegen de rijks-instellingen werd in het leven geroepeu. Op de vo^end bladzijde resomeert hij zijne beschouwing met deze verklaring: ^En niet alleen is op deze w^ze de weg opengelaten^ tot eene, ik aarzel niet te zeggen, heilzame con- currentie; maar ook^ wat meer we^gt^ kon er in het belang der we.ten- scfaap partij getrokken worden van plaatselijke omstandighedeny die faier of daar bijzonder werkzaam konden zijn tot bevordexing der studiSn.^' HBefaoeft niet gezegd^ dat wij dit getuigenis van zulk een bevo^d deskundige met ingenomenheid ovememen^ omdat wij daarin een krachtigen steun voor ons gevoden begroeten. Doch zelfs a^ezien van de bijzondere omstandigheden , waarop wij doelden^liebfaen wij regt om van vele voortrefielijke leerhngen, die aan onze school faunne opleidiiig ontvingen, te gewagen. Yerg. de feestrede van G. Eransen v. Eck, bl. 28. Ook ontt)reekt ons de vrijmoedigfaeid niet^ om in 1867 nog te faerfaalen, wat Mr. H. W. Jordens met r^tmatige blijdsdiap in 1865 uitsprak: //de kweekeiingen van ons Atfaenaeum • — gelukkig mogen wij dit met fierheid verklaren — blijven aan de hoogescfaolen gewenscfate faoorders der faoogleeraren. Zij mogen zicfa daar altijd op eene welwiUende opname beroemen; want zij onderscheiden zich door edelen ijver voor weteiMGhap en kennis .... Zouden wij wel te veel zeggen, wanneer wij be- weien, dat bij het betrekkeUjk kleine gelal van kweekelingen^ Deventers AtfaeDMum Digitized by Google 464 W. B. J. VAN BYK zich ganstig onder de inrigtingen vopr hooger onderwijs in ons vaderland onder- scheidtP' «... ToeiprcuJt bif de vereeniging van ond-9tudenten van het Deventer-AHe- naeum 1855, bl. 18 en 19. '7) In het rapport door de commiflsie, belast met het onderzoek van het Terslag nopens den staat der hooge, middelbare en lagere scholeny in de zitting van de Tweede Eamen der Staten-Generaal van den llden Sept. 1849 nitgebragt, werd een min-gunstig oordeel geveld over het Athenaenm te Deventer. Teregt begrepen de toenmalige Coratoren (de Heeren M. E. Honck, Besier, v. Delden, v. Mnnster Jordens en Cost Jordens) hiertegen in verzet te moeten komen. In hnnne vergade- ring van 5 Nov. 49 stelden zij dan ook eene nota vast, die geplaatst werd in de Prov. Overijsselsche en Zwolsche, in de Haarlemsche en Deventer Couranten. In dit stnk treffen wij o. a. deze beteekenisvolle verzekering, waarop wij zinspeelden, aan: ^hare verzorgers hebben steeds getoond, dat zij op de hoogte van han tijd waren en dat zij de vrachten van het Athenaeam niet kleingeestig beperkten tot datgene, wat de oorspronkelijke inrigting medebragt/' ^) Dit is geschied, toen zij voor eenige jaren aan de verbetering en aitbreiding van het propaedeatisch onderwijs de meeste zorg besteedden, en bij de bestaande professoraten a&onderlijke leerstoelen voor de Tad. Oesch. eii Letterk., zoowel als voor Kruid- en Scheikande oprigtten. (Not. 5 Nov. 49.) Dit is wederom geschied, toen het Athenaeum zijne gehoorzalen opende voor hen, die tot verschillende takken van handel en nijverheid bestemd waren of voor hen, die zonder de akademische sfudien te willen volgen, eene hoogere wetenschappelijke opleiding verlangden, — toen men bovendien aan hen, die de 2^« afd. van het Oymn. hadden a^eloopen, de gelegenheid aanbood, om dien cursas nog twee jaren voort te zetten en dan onderwijs te ontvangen in Ned. taal en Letterk.^ Fransche, Hoogd. eu Eng. Letterk^, de hoogere Wisk., Sterrek., Nataurk., Scheik., Kraidk., Nat. Historie, 't Handelsregt en Yolkshuishoudkande. Dit is op uieuw geschied, toen de behoefte zich in 1854 deed gevoelen aan eene gelegenheid, waar toekomstige artsen de eerste gronden hunner wetenschap konden opdoen, (Not. 14 Febr. 1854, 14 Aug. 1854, 6 Aug. 1856, N*. 8) en waar onderwijs verstrekt werd aan hen, die zich op fabriekwezen , handel, indastrie en landbouw wilden toeleggen. Aanzienlijke offers werden toen gebragt. 'tChemisch laboratorium werd verbeterd en niets werd ontzien om aan de inrigting eene aan- merkelijke nitbreiding te geven , haar met nieuwe levenskrachten te voorzien , en een bloeijend bestaan te verzekeren. Men wane evenwel niet, dat hierdoor het Athe- naeum als inrigting voor hooger onderwijs werd opgeheven. AI ging men te rade met de behoefte van den tijd aan grondig onderrigt in de natuurkundige wetenschap op ruimer schaal, daarom werd het Athenaeum nog niet totaal herschapen in eene school of inrigting voor industrie, landbouw, handel en nijverheid. Yerviel ook al Digitized by Google R E D E. 465 de theoL leerstoel en al werd de krisg van bet hooger onderwijs tot de voorbe- reidende lessen Toor verschillende vakken van studie beperkt^ joist daardoor kwam haar eigenaardig karakter als propaedeutische school te sterker uit. Dit is eindeUjk geschied^ toen in 1864 door de wet op het middelbaar onderwijs de oprigting van Hoogere .Burgerscholen werd gevorderd. /rTerwijl op vele plaatsen de Lat. scholen in haren werkkring toen zoozeer besnoeid werden, dat zij nietmeer aan de eischen eener beschaafde opvoeding konden voldoen, of terwijl zij op vreemd- Boortige wijze met het middelbaar onderwijs gecombineerd werden^ heeft Deventer niet geaaraeld om den vijfjarigem cursus iu overeenstemming te brengen met de eischen des tijds en door toevo^ing van leeraren in de wiskunde en NederL talen^ aan deze inrigting een zelfstandig bestaan verzekerd.^' Zoo oordeelt prof. Dr. Yitringa te r^. 'tWas ook niet langer noodig, dat het Athenaeum in eene be- hoefte voorzag^ die algemeen erkend, doch thans op de ruimste wijze vervuld werd. Onze school had in dit opzigt hare taak voltooid en kon dit deel van het onder- wijs gerustelijk aan hare zusters overdragen. Zij trad dus van dit gebied tot haar eigenaardig terrein^ het elementair hooger onderwijs, de propaedeutica^ terug. Eere zij der commissie^ die dit begreep en teregt van oordeel was^ dat het Athenaeum niet slechts behouden moest blijven, maar ook in dien zin gereorganiseerd en ge- wijzigd tot eene zelfstandige inrigting, waaraan alleen de voorbereidende vakken tot de vijf faculteiten onderwezen werden. Aan haar dankt het Athenaeum zijn tegen- woordige inrigting. Te regt heeft zij ingezien^ dat^ wilde men niet tot oppervlakkig- heid of gebrekkig onderwijs vervallen, men zich tot de propaedeusis had tebeperken; maar dat van den anderen kant tevens niets billijker was, dan zulke lessen in de voorbereidende vakken in naauwer verband te brengen met de eerste afdeeling van het Gymnasium of de Latijnsche schooL ~ Deze commissie^ benoemd bij besluit van den Baad van 21 Maart 1864, om te onderzoeken: of het Athenaeum nog naast eene hoogere burgerschool, althans voozloopig, zoude te behouden zijn, niet aUeen met het oog op de financien, maar ook zonder nadeel te doen aan de op te rigten hoogere burgerschoolP bestond uit de H.H. leden van den gemeenteraad Mr. A. F. Yos de Wael^ 6. J. Lugard, L. Hulscher^ Mr. H. W. J. van Marle en Mr. J. H. van Delden. Den SO>teii Mei van dat jaar bragt zij een rapport uit, dat op de volgende beginselen steunde. Zij meende, dat Deventer^s lllustre School, naar de omstandigheden gewijzigd, behouden kon blijven, wanneer men eene vereeniging beproefde van de Eerste Afdeeling van het Gymnasium met het Athenaeum, voor zoover daar onderwijs gegeven werd in de vakken, behoorende tot de zoogenaamde propaedeutische studien voor de God- en Begtsgeleerdheid, eene inrigting welke hoogst waarschijnlijk wel zou valien in den geest der aanstaande regeling van het Hooger onderwijs. Hierbij kon geschikt gevoegd worden: 1® verder onderwijs in de^ Oude Letteren, waardoor studenten in dat vak aan het Athenaeum zouden 59 Digitized by Google m W. B. J. VAN EYK buitMO. Uijvea toi hBli aS^fgen Ym him esunen als lamdidatA, a» ft^ de oolfagieii ia bet S(0ra«in8ohe Begt §»&., noodig om dea graed wm kHididaai in da Begtag^ leerdheid te kuimeii veriaqgeD. Se stodeatoii ia. de LBtteatiL aoadan als tnha«i> dm hfit^ (H[iddiiing|i> io de Vhjaica aan de boogere ba i gerachoo t konaea fai|wonen om hot ¥oor heoi ia dat; vak noodige teatimoniiun ie ▼effaijgefty waaaiooi hei aiaod» aakeUjk waa^ dat de* Uoogleeraar, die de Natanrkande aaa die aehool ondeiwi|siy tfiiv#aa deft iitel vaa Hoc^eeiaar in, de Wi»* en NalnaEkaiidie aan hei AAenaeoaa dsQsg» Zij zoaden daarbq nog de Yoor hen noodige getuigschiiften knnnen bekomenr ini de< NederhmdBche Lstterknnde, Yadedaadache Geachiedems , InatitiUein en Qe- schiedenia van het lomeinache Begt« Pe hQQgle«raar Dr. Vitringa laai sich oiMideze ^Bcambineerde inrigtaog na^gen- derwij^.ttit» (Zie Tijdapiegel: 1867. IL. U. 2£7.) 0'i Ib du een paar jaien geleden^ dat hei Athenaenm te DeventciE hervoivid aicid» Waa het viaegei, ida aUe inrigtingen' van dien aard^ eene akademaa in^ hei. kleu»^ kiuwloBen en gemeentobeetnar oordeelden^ dai aulke uni^wffiteiten in miaiatunr haar tijd gehad hebben, dat aij, mei hare geringe hulpmiddelen , niei hmgeB aatt de eiachen der weienBchap knnnen vddoMk en dat a\i weinig kans hebben om goede Tiochten vooi de atuderende jongelingaelmp af ie werpen. ia phats echicr van* heataaade halpmiddelm en eenmaal v^regen en gehaadhaafda ngten roekelooa weg ie werpen, bealooi men de aanwezige kiaohten^ liovec te bcataden tot eena doortaaiende verbetering in die stad van het voorbereidend hooger onderwija^ eene diingend noodaakeUjke bdioefte, op welks 's laada legeriog het eene jaar voor het andere n& hiat wachton. Verder veiwachtte men zeei heilzame gevo^n van eene uaaowere aanaluiting ^m het v^fde aindiejaar der gymnaeioma aan de letisikandige atudiln der propae- deu^tici. Men aag wijaelijk in, dat de geheele leBicuiaaa eeaa jongdtmga van zijn komat op da ktynache school tot zijn. piopaedeutiadl^^umeB. eigenlqk ^ gehael ia;. dat eeiat na dai exanian een nieaw tijdvak in aqa weieaaahappdiike opleiding ber boort te beg^nnen; dat^ daarentegen, do<» den gewonea oveq;aag van da laiiynacha school tot de univeraitaii da vooibereidende epleidiag op eena. hoogsi nadaelige w^ wordt a%ebrokan«.'' Naai dit pbn ea in/ dien geeai hebben Caiaborea bai. hervoarmingswerk toi nu Digitized by Google R E D E. 467 toe t?oofftg«et^ door -de iHtgeflpTokttD' eeoheid van jALihQiuieiua en ▼oorbemdenden caraas ona^ebroken te verwezenlijken ^ en, waar oude banden lioii loewonden, se laei nienwe ie be^esligen. Immers ioen in het laatst van ^64 de grieksahe en iatijnsche leenttael openviel^ wecd deae toieohen den reetor der ilatijnedie eobool, «ip Imn -vooidragt to£ hoogleezaar benoemd , em ^een ambtgeBooi, idAd bcM weldxa >werd toegei^oegd^ (prdf. Dr. J. J. Oomelisaen) ^verdeeld. ^S66 ^erbond men per- floneii aan deze inEEigtiiiig^ die genegen 'waren om ha coUegien aan de propaedeotiei 4e gemi hn ^baig vak van ondei^js in >de SMgenaamde rectoirsklasse op zioh te Mlienu Met mlk ^eme schikking werd veel gewonnen. Terwi^ woeger tooh^ mo ak het aan .dergelijke Atiienaea ging, 6(aa. persoon al de vricken moest doceren^ die met de tgiiekach-roia. ondheden in veiband staan^ konden nn twee personen^ Meds .ntan de hoogste khnBe van het gymnasinm af, zic)i ieder eveneeBs geheel :aan «en onderdeel er van wijden.'' (¥itnnga). De ondervinding, een piosf v«n bijnadrie ijaren, heefl; bewezen, dat deze niaatrsgel met geen enkel faezwaar te kampen hafl^ imaar «p vele en groo4e voordeelen te roemen beeft. ^) Deze eomrnisBie, benoemd bij laadsbesluit van 11 Februarij 1867 en bestaande ntt ;den baigenieester Mr. H. B. van JCarle als vooizitter, Mr. H. vnn Loghem^ -ale lid van den gemeenteonnd, Mr. fi. W« Jordens, ak lid van het coUegie van om- ^tnten, Mr. H. W. J, van Marle, ak lid van de eommissie van toesdgt op de «oho- len vaoi imiddeUbaar onderwije, lCr. J. 'H. van Delden, als lid van xle plaatselqke floheolcottniinie, den veotor magnificns van het Athenaanm Dr. A. J. Titringa, den directenr der hoc^ere burgerschool Dr. L. A. J. Burgersdijk en den hoofdonder- wijzer H. Levenkan\p, had te onderzoeken: a. op welke w^ze de aansluiting van het lager-^, middelbaar- en hooger onderwije in deze gemeente op de beste wijze Jkon worden geregeldP en b, de mogelijkheid, om de bestaanfle dnrigtingen of aomnrige 'dsatvM zoodimig te combinercn, dat verbetcring, vereemnoudiging of 1)eztriiriging ftaarvan te wachten was? Zij leverde den Sl»*^^ Aug. 67 een uitvoerig en belang- ]^k verslag van hare werkzaamheden. Toen zy met cle 'haar gestelde vragen tot iiet (pro&ssoraat 'in de Gesahiedenis, Ned. taal en letterea genaderd was^ heefk 2y miet goaitrzeld *dan^wensdh uit te spieken, dat de werkkring ook van dezen hoog- ^eelttnr tot den toorbereidenden corsus mogt uitgestrekt worden. Zij oordeelde het "fe^lnr^ig, ftsm te 'benoemen hoogleeraar^ behalve de collegien aan de studenten, odk eenige uren onderwjjs aan de zoqgenaamde rectorsklasse toe te kenneuj -^ vooits .bjy eane* eventueele ^benoeming van een hoogleeraar in de .natUQirkuade^k ite wmnien in >tdit onderwijs aan de ileeilingen dimelfde klasse, •^en eindeii^ den 'hd^eeiasfr ^tritiga hd; -ontterwija in de logica aan H.H. studenten op te dragen, in pla&ts van dat 4n de algemeene geschiedenis aan de leerlingen van den voorhe- reidenden cursus. Dit voorstel werd door den gemeenteraad in.zgne vergadeEing van 3 Sept, j.l. aaiigenomen en de heer J. Joogeneel 10 Esbr. 68 tot .haogL.in 59» Digitized by Google 468 W. B. J. VAN EYK de Gesch.^ Ned. taal en letteren benoemdy staat reeds gereed, zijne betrekking ak zoodanig te aanvaarden ^). 70) In het jaar 1849 had de hoogleeraar Opzoomer reeds de klagt doen hooien: ffdsi er aan onze hooge scholen slecht gestndeerd en slecht geleefd werd.^^ Yan dit treurig verschijnsel de oorzaak opsporende^ verklaart hij: ^dat zij niet gelegen is in den verkeerden zin der stndenten zelven, niet in het pUchtverznim b^ de hoogleeraren , niet in het onvoldoend onderwijs en de gebrekkige tncht, niet in slapheid bij de examens en gnnstbetoon bij de toekenning der graden, maar in de terordeningen van het reglement^ dat den stndent aan den eenen kant als wezenlijk, ik mag wel zeggen, als eenig doel voorstelt het verwerven van een graad, die hem eene maatschappelijke positie verschaft^ maar aan de andere zijde hem eischen doet, waartegen zijn gezond verstand zich verzet; dat hem^ met het oog op dat wezent- lijke doel van zijn verblijf aan de hoogeschool, nuttelooze Uuten oplegi, waarvan hij zich op alle wijzen tracht te ontslaan; dat hem dwingt, een groot gedeeUe vam zijnen tijd, zoo als hij denken moet^ te verinoeien aan zaken^ waarvan hij het nnt niet inziet, en hem alzoo verleidt (hoe gemakkelijk deze overgang is, bevroedt ieder) dien tijd liever te verknoeien met pleizieriger tijdverdrijf** Zie verder Gid*, Sept. 1867, bl. 414. Yooral wat de hoogleeraar S. Yissering er op de volgende bladzijde bijvoegt, is allezins der bchartiging waard. De loopbaan van een student aan de akademie nagaande — en hij put hier zeer zeker nit den schat zijner erva- ring, — hangt hij deze donkere schilderij op van den noodlottigen toestand, waarin >) Tot aanvuUing der reorganisatie-geschiedenis ran het Athenaeom te Deventer £ij nog Yermeldj dat door Cnratoren bij missive van 16 September 1871, het Toorstel aan den Gemeen- teraad gedaan is tot . . . ophefiKng Tan het Athenaenm. 