title: Annales Academici
creator: None
text: '*) Het zal nu juist twee eeuwen geleden zijn, dat hij, die den ^^^^ Augustus 1654 uit Utrechtsche burgers geboren werd^ (zie Utr. Yolks-AIm. v. 1868 bl. 159 verv.) de Hieronymus-school bezocht, welke toen ten tijde, hoezeer ^^van outst af Digitized by Google R E D E. 487 Temaart dooi wakkere loeesters''^ niet op dien hoogen trap van bloei stond^ als ▼roeger en later liet ge?al is geweest. Besionden er allerlei bijkomende oorzaken, waardoor het getal scholieren van 340 tot 270 was teraggeloopen , de mindere geschiktheid Tan sommigen der toenmalige docenten schijnt hiervan ook een deel der schuld te moeten dragen. Ik zeg jyschijnt"; want dit is zeker^ dat er toen twee mannen aan deze school waren verbonden^ op wie dit min-gunstig oordeel niet mag worden toegepast, nam. op den toenmaligen rector Henric van Batingen en den geleerden praeceptor Jacobas Emmenes, later opvolger van eerstgenoemde. Aan het onderwijs en de leiding van dit kandige tweetal vooral had de jonge Bjnaeas het te dauken, dat hij, na de zes klassen der school afgeloopen te heb- ben, wMtoegerust de lessender nog jeugdige Stichtsche Akademie kon bijwonen. Hier vondfc hij, — zegt v. Uoogstraten, — ^onder anderen den groten Graevins.^' In een opdragt van zijn i,de Calceis Hehry aan zijn akademievriend, E. A. Baron van Beede, noemt hij Joh. Georg. Graevias, onder wiens leiding hij studeerde, een //viram optimum, atque inter prima seculi ornamenta namerandum^^, aan wien hij tevens zijn ffSomnium" opdroeg. ^Welke Graevias^ zoo gaat v. Hoogstraten voorty behalven zyne grote geleertheit, de hoedanigheit bezat, dat hij niet alleen van de beqaaamheit der jongelingen , die zich onder hem oeifenden , zeer naaakearig wist te oordeelen, maar ook eene zeer weergaloze vriendelykheit by zich hadt, om de zelve tot de letteroefeningen aan te moedigen cn hen daarenboven met getroawen raadt en daadt aan de handt te gaan. Deze grote man, bespeurende de goede hoedanigheden en den ongemeenen- vljt van Bynaeas, kreeg liefde voor hem en nam hem in 'fcbyzonder onder zyn opzichfc, hem getrouwelyk den weg aanwijzende, om de vrye wetenschappen uit den grondt te leeren. Ook bragt hij hem al vroeg in de kennisse en tot den omgang met de geleerdste mannen van dien tydfc, als yan Nicolaus Heinsius en anderen.^' Nic. Chalmofc noemt Dan. Heinsius, die evenwel hoogl. te Leiden was. Yreemd was het niet, dat Bynaeus zich in zulk een atmosfeer van geleerdheid zeer gelukkig ontwikkelde en vooral van zijne litteraii^che bekwaamheid al spoedig de schitterendste bewijzen gaf. Het geschiedde trouwens den 11 December van Hjaar 1670, dat de groote gehoorzaal der Akademie een zeldzaam schouwspel op-- leverde. De zestienjarige student was daar voor een kring van geleerden opgetre- den, om de regten en den lof der kritiek te bepleiten. Hij deed dit op zoo geniale en afdoende vijze, dat hem niet slechts de bewon- dering van allen, maar ook de nijd van sommigen, die hem den bevochten lauwer misgunden, ten deel viel. Zijn stuk is uitgegeven onder den titel: Somnium de laudibue eriticee, recitatum Traiecti ad Rhenum in acroaterio maiore Xt Dec. cio lo CLXxrv. (Glasius brengt het bij vergissing tot 1670.) Dit opstel uit zijn studententijd maakte zoo grooten opgang, dat het na le75 nog tweemalen herdrukt is, in 1682 Digitized by Google 438 W. B. J. VAW EYK eu 1696. V6<5r ous ligt het ez. r. 1696 «it de Utr. Kbl. (Miic Theol. Q* N^ 260> te Dordt bq Theod. OofiB Terscheneii. Paqaot geeft in z^ mteoivas I: 309 den inhoud dezer verbandeliDg beknopl terag. Van Hoogetraten doet dit uiUoeiig et. Intaeechen : niet de letterkandige maar de godgeleerde wetenBchap was het meegt « geliefkoosde vak zijner studie. Ook op dit gebied Yond U} leiddieden en leer- meeBters^ die grooten naam hadden. Wij behoeren niet meer te Bggen, dai» dal hij zich onder den voortreffeUjken Joh. Leaaden op de Ooetendie talen en oudbedeii toegelegd en voor de theologie voorbeteid had. (Men aie over sgne atodie ondee Leosden^s leiding: Hoogstr. bl. 467 en over Lensden zelven: G. Bnrman: Trai. eraditam .rell. Tr. a/B* 17S8, p. 186 sqq.^ Hevinga, de andit. p. 187 aq. es OksiQs: 6odg. Ned. op deu naam.) Zoo kwam hij onder handeii van Pruiciscoa Burman, /^dasr hy een Godgeleerden aan vondt^ die hem mei liefde bejq|8nde, en cmder welken hy niet alleen met vrucht ia die {loge wetenschap koB vorderen, maar ook te gelyk zyne liefhebbery voortaetten, om tot die hoge wetenediap »9 veel te beter in te dringen.'' Zijn akademische loopbaan werd waardiglijk met een loffdqk proponenta-eiamQn beiloten en dit op zijne beart achtervolgd door een beroep als piedikant te Pierekil. Hier schreef hij zijn archaeologische verhandeling cifer de ickoemem Jkr Heireem, waarvan achtereenvolgens vier aitgaven het licht zagen: 1. een in dnodecimo te Dordt bq de wed. Oaep. en Theod. Ooris in 1682; £. een te Amiterdam in 1684; S. een in kwarto, eene zeer vermeerderde editie bij de wed. Oasp. en Theod* Goria in 1696; en 4. een in kwarto bij l%eod. Goris te Dordt in 1716. Eene korte inhondsopgave van dit werk kan men vinden bij Paqvot I: 369, en b^ Qialmot een nitvoerig verslag er van. Uok Willmet noemt haar in zijne /^Sehete enz.'' U. 212. Bynaens' bovenbeaprokene redevoeving, die in 1676 te Utr. 'tficht had gezien, komt als een aanhangsd in deze monographie voor. ~ Een jaar latsr verscheen een geschrift van zijne hand, waardoor hij zieh ak ezegeet ondereckeidde, ja! een onsterfelijken naam verwierf. £n te regl: want zijn: nGekrmi^ Cirieine, ofU verilarinffe over ie p^iieiemisee vam het Jjifdem, Stervem em Befravem amm Eeerem emde Sidigmaiere Jeem Cirieii, mfi Joeieehe, Momeimeeie emdt amdere Omd- iedem te Docdreeht bij Lirk Oerie 1683, 1686 en 16S8, 4«, (of de Bev. BiS£ is ook een ex* van het jaar 1693 , een 4« drak) get«igde van groote beleBenbeid en uitgebreide kennis. In 'i laatstgenoemde jaac ia er zel£i te Caseel eeiie imkeke ovcraetting van verschenea, onder den tkd: ifOeiremmgi drietm oier BrilSrimg der ZeidemegeeeUcile ame Jmd., rom. m. amd. Amiiguiidiem geeegen, nu Kpl. 4, «« teBwql hij-zelf in 1691 het eente, tn 1696 bet tweede, in 1698 het devde boek van dezen Gonunentaar in *tla4ifm hq Oerard Boteiios te AnsteidaM «itgal D^ titd heet: JDe Morie Jeem Cirieti, liber primaa. Oomm. ampliesimae in Ifatlh. XXVI: 1—80, Maic XIV: 1—26, Luc. XXII: 1—24, Joh. XII: 1~», XIH: Digitized by Google R £ D E. 439 ftl**^L Awt. Gkraid BoniiiiB K91. 4f p. 665. liber seciuidas. Coninu ampl. iiMattluXIVIraO— 7B, MarcXIV: 26-^72 en XV: 1, LucXXH: 81—71 ea XXm: 1, Joh. XVni: 1— 2& Ibidem 1696. i^ p. 480. Liber tertius. Comm. ampl. in Matth. XXVH: 11—57, Marc. XV: 2—42, LucXXra: 2—50, Joh. XVIII: 88 — XIX: 1—88. In het l»*» en 2dc deei beijvert Bynaeus zich zeer, om te bewijsen, dat JezQB bet Fascha op denzelfden dag als de Joden g^eten heeft. In het 3^^ deel ver- zamelt hij alle curiosa omtrent Jezus kruisiging en geeft ook zijn gOToelen, doorondei- sdMidene getuigenissen der Ouden gesteand , op. Een ez. der Amst. editie kan men •. ». op de BibL der Utr. (Theol. Qnarto N^ 312—814), der Leidsche- en Gron. hooge- fcholen en den hoofdinhoud van dit werk bij Paquot en Chalmot opgegeven vinden. Uit al dflGEe heidnikktn en vertalingen springt het duidelijk in 'toog, op hoe hoogen frija, nowel hierte lande als in den vreemde, deze letterarbeid van Bynaeus gesteldis. Te Piershil was h^ slechts kort werkzaam. Na een verbHjf van drie jaren reeda ymktdk hij naar de gemeente te Naarden, alwaar hij den 2deii Dec. 1683 zijne be- dwBing aanvaardde. Het eerste, dat van hem in druk verscheen, was eene leer- rede, waarvan wij een ex. aantroffen in de uitgezochte boekerij van den heer dr. A. M. Ledeboer alhier. Zolk een exemplaar schijnt eene groote zddzaamheid geworden. Om deze reden getroosten wij ons dan ook gaarne de moeite, den tiid van 't boeksken in zijn gehed over te schrijven. Deze luidt: ifNaarieiu Bmrper-fnoort , Door de SpaanseAe legaan, op den ^j Dec. 1572. Onder een neriandeUnpe van diergelyke wreeiheit, door Jacobe Sonen bedreven aan de inmonderen van Siehem Oen. XXXIV. 25, 26, 27, 28, 29. Fertoont op den Jaarlijkeehen Oedenk-dagh in den jare 1686 door Antoniue Bj/naeui Predikani M Naarden. (Boekverkoopers-teeken van Borstius volgt hier.) ^i Amiterdam Bj/ Oerardm Boretiw, 1637, kl. 8«. Het bevat 118 bladz. met opdracht aan Schout, Burgemeesteren enz. en Toespraak „aan den Zeier" Voorts gaf hij tijdens zijne werkzaamheid te Naarden /^eene kenrige verzameling^', zegt Chabnot, jfVan al het merkwaardigste , dat door de geleerdste schriftverklaar* ders over de omstandigheden , welke Jezus' geboorte eu besnijdenis verzelden, ia opgeteekend.'' Dit boek is getiteld: pDe NataU Jeen CAristi, libri dua, Aceedit dieeeriatio de Jeeu Ckrieti eircumeieiane'' en verscheen in 1689 in 4* bij Geraid Borstius te Amsterdam. Hier zag tot tweemalen toe. in 1729 en 17*7, eveneeiMi cen hpHandsche vertaling van dit werk het licht. Het tweede deel is voomamelijk Digitized by Google 440 W. B. J. VAN KYK beatemd, om de lasteringen, dooi Jodeu en Heidenen tegen Jezns' geboorte nitge- strooid, te bestrijden, terwijl hij in zijn onderzoek over Jezns' circnmcisie (tegen- over Marsham en Spencer) bewijst, dat de besnijdenis om redenen, die bij Joden en Egyptenaren niets met elkander gemeen hadden^ is ingesteld, en de Joden haar evenmin vau de Egyptenaren als dezen van genen hebben overgenomen. In de Utr. Bibl. (Theol. Quarto N^. 315) en in die van de Leidsche hoogeachool vindt men dezelfde uitgave. j^Maar, — en wie stemt het v. Hoogstraten niet gaame toe, als wij Bynaens te midden zijner ambtsbezigheden in Naarden^s gemeente zoo onvermoeid werkzaam zien? — jrzyn roem kon in deze plaats niet besloten blijven. Deventer, de eerste stadt van Overyssel^ van outs af vermaart van wegens hare liefde en aanqueekinge van geleertbeit, viel hem tot een standplaats te beurt, wordende aldaar tot predibmt beroepen, en den 6. May des jaars 1604 bevestigt. Zyne byzondere geleertheit aan de regeerders van die stadt, onder welke de grote Gysbert Gnper geen der minsten waa, gebleken zynde, wierdt hy doorde zelve den 1. Juny des jaars 1604 tot hoogleeraar in de Godgeleertheit en in de Oostersche talen in hunne doorlnchte schole aangestelt.'' Met Autonius Bynaeus stonden op de voordragt (zie Not v. 31 Mei 1604): Samuel Andr^ te Marpurg, Joau Lenthe te Harborn, Gutlerus te Hanau, AmolduB Moonen en Hieron. Guilielmns Snabelius te Deventer. Bynaeus was toen in de kracht van zijn leven. Groote verwachtingen werden van hem gekoesterd. Zijne inwijdiogsrede : de paee tn Seelesia eiusjue couservandae ration^' gaf daartoe almede genoegzamen grond. Doch vooral waren het zijne col* legien^ die een goed gerucht van hem deden uitgaan. Hij maakte voor 'tminst zdtfveel stndie van zijne lessen, dat zij hem aauleiding gaven, om eenige geleerde verhandelingen op te stellen over de onderwerpeUy met zijn auditorium besproken. Te betreuren is het iutusschen^ dat al die stukken ongedrukt en na zijn vroeg- tijdigen dood, — want hij bekleedde slechts vier jareu den hoogleeraarsstoel^ — in handen zijn gebleven van den Amsterdamschen predikant Herm. van de Wall. **) gJDe CX Psalm verhlaari en op Jezus Christus ioegepast, in 12'^ en in 1604: Silo of Verhlaring over de Profsiie vam Jaeob. Gen. XLIX: vs. 10, in 12*. Zelfii de redevoering, waarmei hij zijn professoraat aanvaardde, schijnt onder voormelde manuscripten verscholen te zijn gebleven. Behalve al het genoemde^ heeft hij (zie redev. bl. 17) op nitnoodiging eener boekverkoopers-maatschappij een Grieksche vertaling van het O. T. geleverd, voor- zien van ophelderingen en aanteekeningen , die den verbazenden omvang zijner litte- rarische kennis aan het nageslacht verkondigen. Eindelijk heeft hij ook nog de nitgaven bezorgd : 1* van iwee oude handschriften j^behelzende de ^ier EvangeHaten/' waarvan het eene met een kapitale letter geschreven en de latijnsche overzettiii^ ter zijde hebbende — en het andere in de uitgave van Mil door Kuater, onder Digitized by Google R E D E. U\ den naam van de handiehriftm va» Oraevius bekend is, — £• van bet Jf«e. Bor- nerianm, bebelzende de sendbrieTen van Panlos. Deze baudschriften werden door bem met de editie van Oxfort van 1676 vergeleken en de varianten in margine aangeteekend. — Maar genoeg over den veelvuldigen en veelzijdigen arbeid van dezen* merkwaardigen man. Geen wonder voorwaar, dat bij in de scbatting der wetenscbappelijke wereld dier dagen zeer boog stond aangescbreven. Tot een sprekend bewijs biervan moge strekken, dat de TJtrecbtscbe en Gelderscbe Akademien van elkanders pknnen onkandig, wedijverden (zie redev. bl. 16)^ om Bynaens een blijk van booge onderscbeiding en van waardeering zijner verdiensten te geven. En bij al die verdiensten bleef Bjnaens een beminnelijk menscb^ aangenaam en vriendelijk in den omgang, nederig en opregt, van een vromen en zacbtmoedigen geest» Algemeen was dan ook de verslagenbeid ^ niet slecbts te Deventer, dat ved in bem verlbor, maar ook in gebeel ons vaderland, toen de dood bem den 8*^ Nov. van 'tjaar 1698 nit zijn onvermoeid werkzaam leven wegnam. Hijgingbeen, betrenrd door ieder^ die bem gekend had, want allen, die met bem in aanraking kwamen, wist bij tot zicb te trekken en aan zicb te binden. In een aandoenlijken lijkzang werd zijne nagedacbtenis door zijn ambtgenoot, den dicbter Moonen (zie diens latere gedicbten bl. 24) gebaldigd. Bebalve dit lied^ le! Moonen^s Maze /rder gemeente van Deventer'' ook nog eene /^klagbte'' op de lippen ^^over de ontydige doodt van baeren berder, den beere Antonius Bynaeus, ook leeraar der beilige Godtgeleertbeit in de Stads Hooge Scboole.^' (Zie Moonen^s Poezy I. UL 367.) Dezelfde bezong ook nog in 15 coupletten van 6 regels den lof van Bynaeufl' boeksken over den CX Psalm Poezy bl. 358. (Uitg. te Amit. en te V^., bij Fran^oifl Halma en Willem van de Water in 1700.) Beeds vier dagen na zijn dood werd in de beboefte aan onderrigt in zijne leer- vakken die zicb kennelijk gevoelen deed, navolgenderwijs voorzien: op verzoek van eenige stndenten bad de rector Maevius Fallias zicb niet ongenegen betoond, /ysig de moeyte niet te onttrekken van sodanige coUegien, als de selve onder wijlen Professor Bjnaeus gefrequenteert bebben en waarvan door desselfs scbielijk overlijden zijn ontset, wederom op te vatten en ten diente van die studenten te volvoeren, docb alles met voorkennisse, approbatie en consent van de beeren Oaratores Scbolae of daar en soo bet beboord.'' Nadat over dit voorstel was be- soigneerd^ werd /^goedgevonden desselfs genegentbeidt t' amplecteren en 'taelve in soverre te kunnen consenteren en approberen. En is sulz van Scbep». en Baed provisionelijk ook geratifioeert en gelaudeert.'' (Zie Besolutien van den Scboolr. 13 Nov. 1698.) Het waa vermoeddijk ter ooizaak dezer tijdelijke waameming der lessen, dat er tienmaanden verliepen^ eer men besloot eene nominatie ter vervulling der bestaande vacatare zamen te stellen. (Zie Bes. v. d. Scboolr. 14 Aug. 1699.) 56 Digitized by Google 44« W. B. J. VAN EYK Den «omiiiiilie^ den &Q^^ Angastm opgQimaskt^ bestond wi: Otiitienu te Bre- neii, HiilnQB te Daisborg^ CrameniB en Offerhtiis in den Ham, allen tkedogvie pKoAsflwrea en Tja Moragere, predikant te Waasenaar; ^waaraii bg Scbepn. en Saad op den aelve daio'' is geeligeerd en angesteld de persoon Taa Nicolaas OnrOeras, Jk. en Theol. professor tot Bremen. Tei aanaien van hem troSen wij in de Acten van den Schoohaad niets aBdere aftn^ dan dat hij 27 April 1701 Joan Bouwers als Bector Magn. Terving en Mt tot 17 April 170S gebleven is. Karakteristiek is de volgende aanteekening van 11 Aog. 1706: i^Ter vergaderinge voorgebragt zijnde een missive van Prof. Nie. Gartlems van Leawaarden toegesonden en door syn Eerw. an de Heeren van de Sdioolraad gecommaniceerd , hoadende advertentie hoe dat syn Eerw. b^ de Ststen van Friesland tot Ptofessor Theologiae tot Eraneqaer ware beroepen^ £n dat syn Eerw. hadde verklaard, dat wel genegen zoude zijn glte: beioep niet te acoepterai maar alhier te blijven^ in hope^ dat de Schoolraad salx an H. WelEd.Agtb. voor- farengende, Haar WelEd. H. A. dese syne daarbij gedaqe openhartige verklaringe op •de eene of de andere maniere sallen believen te erkennen.'' ^) 't Is zeer ligt mogelijk , dat hij deze heeft ne^rgelegd in zijn : i, Voeum tj/fieO' propietiearum brevis ea^plieatio*' en in zijn Syttema iheoL propietieae, eerst zeor on- langs door de Dev. BibU aangeworven. Bij gebreke v{in beide boeken, die, zoovtr ik weet, in geen onzer Akademische bibliotheken worden aangetroffen, kon ik in imjne rede niets bepaalds eeggen omtrent han inhoud of waardij. ^) Kicolaas OartleroSy geb. 166S ie Basel^ /r^eol* Calvinianos, bistoricus et philologus, 2egt Saxe Y: t96. In 1669 studeerde hij aan 'tLyceum te Basel in talen, philoaophie, matiiesM.et geschiedenis, In 1672 werd hij Lib. artium ]4!agister. Hiema was hij te Basel — 4 jaar lang — onder Joh. Ba. Wetsteiny JoL Za- ringer^ Petr. Werenfels en Luc. Oerler student in de godgeleerdheid. Den 9^n Maart 1676 werd hij, na openbare veidediging eener dispntatie: de Ordime Aetuum Deeretormm Dei, tot de Evangeliebediening toegelaten. Hij werd evenwel nergens beroepen en wierp zich das in 1678 weer op de ki- terknndige studien — eerst een half jaar te Genhe, waar hij Pranc. Tarretiiios hoorde^ — toen te Saumur, waar hij Haatecour en Steph. de Brais volgde. Qe- duxende IJ jaar bleef hij toen door Frankrijk op reis. Hiema ging hij «aar BeaA iemg, waar hij privaat-onderwijs gaf in theoL, philologie en historie. Zijn naam heeft hij hierdoor gemaakt. Dientengevolge werd hij in 1685 benoemd tot piof. in phil. en welspiekendheid te Herborn. Zijn inaogur. oratie handelde ^de FaU philaeopkieo in Eceleeia dristiaua/* Zijn lust bleef theologie. Bij 't derde eeuwfeest der Heiddbei^he Academie is Digitized by Google B E D S. H9 h^ Da 't hoQden eenei dupitatie: ^d$ mundre Chriiii fegixf^ tot theoL doctor be- ▼ordeid. Hij werd een vriend van den Paltzischen theoloog Joh. Lndov. I^ricijif, die hem tot coUega begaerde* Zqn profesaoiaat in de theol. te Hanau (in de jyEeeatviering'' van van £ck en Boaicha ataat hij vergiasing ^SanQ^ef^') vooral ook philosophie, hist ea welspre- kendheid aanvaardde hq met eene oratie : ^de migratUme Doelerum et Sdm^tiafum et BeligianUf*. /yQnam et docendo et varii g^^is scxiptif , com hiatoricia^ tnoi theolQgicia, in lacem mittendis egregie ornansj eam sibi ezistimationem per Oer- maniam et Belgiam nostrum peperit, nt an. 1691 de ipso ad soam AoadAmiam evocaudo cogitare iam coeperint Groningani/' (Yriemoet: 746«) In 1696 werd hij tbeoL prof. ozd., rector scholarum perpetaos te Bremen. De iovigdings-oKatie: ^de adventu et iaHiatione /. Cirieti in plaga Brem/enei," die h^ den 18^«» Janij daaraanvolgende uitsprak, is te vinden in de ifMieeeUanea Orani^ gana" (Tom* L Fasc lY) vao Qerdes. In 1699 kwam h\j te Deventer. Bijj de aanvaarding van zijn ambt Bjiak hij den Stten Nov. ffde Filio Dei Doetore et Dieeipulo abaeiemo et tempore/' Dav. 1699 (Utr. Bibl. Thcol. Quarto, N°. 881.) /rlnter praecipoa Theologarum lomina laodari merait'' (Vriemoet). In 1701 vertrok BoeU van Fianeker naar Utrecfat. — Daar trachtte men toen dm BaseUohen theoloog Sam. Weienfeb te krijgen. Deze bedankte ia 1706, docb be- val Qortler aan, die benoemd w^, dooh evenzeer bedankte. Men verhoogde toen het saiaris. Uit syn schrijven aan d^ Schoolraad (zie bl. 73) moeten w^' opma^ ken, dat^ indien dit voorbeeld door Deventer gevolgd ware, hij vennoedelijk voor ona Athenaeam behooden zoa gebleven aijn. Toen men dit, hDtzij op grond vaa Qurtfer^a gezondheid of om andere xedenen minder laadzaam oordeelde, gaf h|j aan de KMqpstem der Staten van Frieeland gehoor en v^ok naar Franeker. Den 6^ Oct. 1707 hield hij aijn inw^ngarede aldaar: de tili contemtoque etaiu Jeeu Cktieti paet ipeiue introitum in gloriam" te Franeker aitgegev^ 1707. fol. Zq komt voor iA Oratt. Framef. VoL II in folio, nog eens in Orait. Franeq. Inaug^ Fol. I. QfiBehoon nog in de krackt zijns levens — hij was toen 64 jaar oud •— had hq JAci eene goknttkte geaondhmd te kampen. Nog vier jaren bleef hij onvemoeii werkzaam, doch bezweek eindelijk onder het schrijven van zijn boeksken: ^da idea deetrinae de oon^eientia/* Werkea. (Vriemoet 749.) 1. Lemeon Lat. Or. Oerm, Ouilieum. Basileae 1680, nec non 1715. 8^ 2. SSatoria Tmplafiorum, oieem. eeel. aueta. Amst. 1691. S^ Altera editio aootior. IVd. 170&. S\ S» InetHutimee naologieae. Amat. 1694. 4^. (Hiervan vmcbenen on^rBoheiAane I.) 56* Digitized by Google 444 W B. J. VAN EYK 4. Foeum Tgpieo-Prophetiearum brevii ExplieaUo. Bremae 1698. Alt Ed. Tni. a/B. 1716. 4^ 5. IHalogi Euehariitici , de eeu ult. Pasciatii Ckrieti, Bremae 1699. 4^ 6. S^itema Tkeologiae Prophetieae. Amst. 1702. 4^ Edit. Alteia Tnd. a/B. 1724. 4''. 7. Origene» Mundi. Amst. 1708. 4°. (De Gron. Bibl. bezit hiervan een exemplaar.) 8. Forma Sanorum Sermonum, in usam scholarum privataram. Amst. 1709. 8^. £t titolo: Syuopsii Theol. Reformatae. Amst. 1716. 8*". 9. Diseertationee de J. Chrieto in glariam eveeto, fatieque Populli ymue, ex hiet. et vatieiniie repetita. Franeq. 1711. 4"". (Franeker Bibl. F. III. Yol. m.) 10. Orationee Inaugurales, vroeger vermeld en anderen. 11. Praefationes: ad „Critieorum Sacrorum Opera in 8. Seript. Vet, et N. Tiit." editionis Francofartanae 1696, fol. ad ^Forbesii opera, 170S, foL^' (Franeker Bibl. E. \III: 66.) Zonder zijn naam gaf hij uit: 1. Hiet. Ecel. Oallieae, lingua Oermaniea. 2. Diaert. ad defemionem Cateehcieoi Palatinae, op veizoek van de Faltzische Theoll. Fabricius en Miegius geschreven. « S. Idea doetrinae de eonicientia. V*. De Cat. der Utr. Bibl. maakt nog gewag van eene Disa. de hereditaU JUiorum Sei iub N. 7. quam, praee. Pungeler, examini iubmittit. Serbom 1720. (Theol. Qoarto iN^ S80), vermoedelijk behoorende tot de Dissertationes sub 9 door ons genoemd. '') Men raadplege over hem: v. Eck en Bosscha, Feestv. bl. 106. Boekz. der Gel. Wercld. 1769. Janaarij, Bouman, Qesch. d. Q. H. I: 242, II. 147 en de bronnen daar aangehaald. Weinig of niets kunnen wij voegen bij hetgeen daar is opgeteekend, of het zou dit moeten zijn, dat Offerhaus, behalve Boell en Yitringa ook J. Bhenferdius tot leermeesters in de Oost. talen en letterkunde gehad heeft, terwijl hij van J. Perizonius onderwijs ontving in de welsprekendheid en geschiedenis. In de Schoolraads-Acten van 23 Januarij 1708 lezen wij, dat tot /rwedervervuUinge'' van het professoraat de volgende nominatie ter fine van electie aan Schepenen ende Baad is gepresenteerd : Arnoldus Moonen, predicant alhier, N. Offerhaus, gewezen prd. Phil. en extraord. Theol. Prof. in den Ham, N. Kuine, Theol. en Phil. Dr., tegenwoordig tot Dorth, Justus Christophorus Ditmai Hassus, tot Leiden, Otto Verbruggen, Prof. tot Lingen. Offerhaus draagt hier bij vergissing, gelijk nit de Notulen van 18 April 1709 en 11 Mei 1722, die zijne benoeming tot Bector Magn. vermelden, ten overvloede blijken kan, den voomaam van N. '') Alligt zou men hieruit opmaken, dat Offerhaus eene onbeduidende fignnr moet geweest zijn, — of voor 'tminst iemand van zeer middelmatige bekwaamheid. Toch zou men zich hierin, geloof ik, kunnen bedri^n. Wij houden het er veel- eer voor, dat uit de school van zoo-veelzijdig ontwikkelde mannen en zoo uitste- Digitized by Google R B D E. 445 kende docenten, als Boell en Campegios 'Vitringa waien^ goede discipelen moeten zijn Yooitgekomen en dat zij althans hnnne voortdaiende gunflt niet hebben kannen schenken aan leerlingen, die zich deze niet waardig maAkten door naaawgezetten ijver en degelijke atadie. ^) Deze akademische verhandeling is in 1695 bij den drukker van bet Franeker Athenaeam Johannes Gijzelaar aitgekomen en getiteld: uIHtputatio Theologica de Vatieinio Noetieo, qaam triano favente Deo, praeside viro celeberrimo D. Hermanno A]6x. Aoell, S. S. Theol. en verae Philos. Doct. ac. Frofessore acutissimo^ publice ventilandam proponit Christianas Gerhardus Offerhaus, Hammona-Westphalus^ aactor et respondens.'' Door de welwillende tusschenkomt van een vriend uit Leeuwarden mogt ik het exemplaar, dat ait de Franeker Bibliotheek (zie Catologus F. III. Misc. libri Theol. Op. Acad. "Vol. "VII) naar de Frovinciale Boekerij is verhuisd, ter inzage ontvangen. Men vergunne mij, er het een en ander kortelijk van me£ te deelen. Wat de Schr. met het gVat. Noet" bedoelt^ is naauwelijks noodig te zeggen. Het is de vloek^ dien Noach over Canaan — en den zegen, dien hij over Sem uitspreekt, — de slavemij, die voor het nageslacht van genen en het heil, dat voor de naneven van dezen was weggelegd, — zoo als wij dit vinden, Gen. IX: vs. 25 verv. Een belangrijk maar moeijelijk onderwerp , met name het genealogisch register der stamvaders van de voornaamste volken zoowel van West-Azie (tot den Tiger), als van N.-Afrika en Europa. Hoe hij dit onderwerp behandeld en al die stof beheerscht heeftP Yoor hem, bij wien deze vraag der belangstelling oprijst, zijn wij bereid een kort begrip van het boek uit te trekken. Na eene voorrede en inleiding, waaruit de bescheidenheid van den student ons op het vriendelijkst toespreekt^ schetst hij de gelegenheid, waarbij deze woorden zijn uitgesproken en het beruchte feit^ dat er aanleiding toe gafy § ni en IV. Toorts handelt hij over den auctor primus et genuinus van dit vaticinium — en kent haar op zijn standpunt van mecbanische inspiratie aan de onmiddelijke inwerking Gods toe (§ Y — VII). Eindelijk doet hij onderzoek naar de oorzaak van het ontzettend vonnis, over Cham^s onschuldig uageslacht uitge- sproken en vraagt, hoe dit met Gods regtvaardigheid overeen te brengen is. Met zijn calvinistisch /^decretum horribiie'^ is hij natuurlijk spoedig tot eene oplossing gekomen. Door een beroep op een paar bijbelplaatsen (Jes. 56: 8 en 9 en Bom. 9: 18) heeft hq de knoop eenvoudig doorgesneden en is deze netelige kwestie in ^ne paragraaf afgehandeld (§ VIII). Ten slotte omschrijft hij de methode^ die bij de verklaring van Noach^s voorspelling dient gevolgd te wordeui en geeft hij hierbij tevens eenige hermeneutische regelen ten beste, waarmefi de steilste orthodoxist onzer dagen vermoedelijk zich kwaUjk in allen deele vereenigen kan. Hiema gaat hij er toe over, om den waren zin der Noach^s-profetie te omschrij- Digitized by Google 446 W, B. J. VAM EYK veD en hare volkomene verwezenlijking te doen opmerkeD in de geichiedeDis ¥aa Cham's^ Sem'8 en Japhefs naneven* Met het register der nanen, die in hek X^^ Hoofdat. voorkomen, in de hand doorloopt bij den geheelen genealogiBchea catalogas — zonder ^n enkel takje van dezen stamboom der sonen NoacVs on* aaogeroerd voorbij te gaan. Men begrijpt, dat het voor hem geen gemakkelgke taak was, om deze volkentafel goed te ontcfjferen en haar met de bistorische waar- heid overeen te brengen. Uit dit oogpnnt beschoowd, is dan ook aijnQ elhnogEa- phifiche studie niet van belang ontbloot. Thaaa is zij door de moBographie£n vaa FeldhofiF (tl846)^ ^yDie Volkertafel der Genesia in ihrer nniveraalhist Bedeotang/' (laberfeld 1837), van Ki;ucke (Pfarrer in Lippe-Detmolt t Sl Mai 1857), ,Erkla- rii^g der Volkertafeln im ersten B. MoseV^ (Bomi 1837), doch vooral van Knobd /yOber die Yolkertafel der Qenesis'^ (Qieseen 1860) tot «enige heldeilieid gebragt. Ook hebben voor een eeuw J. D. Micbaelis en later nog BosenmuUer, niet weinig bijgedragen, om dit bistorisch monument te ontcijferen. Doch toen Qfferhaus optmd, had hij dechts ^n voorganger, namel^k ; Samuel Bochart, die in sf|ne bijbekehe geographie (1646), jyPhaleg te Canaan'' getiteld, waarvan de 4 eerate boeken (Phaleg) ifie divisione gentinm^' handelen, dit genealogiach gedenkstuk oit ondsr- scheidene antiquarische berigten had zoeken toe te lichten. Cf. Delitsch: die Qe- nesis s. 288). Dit aUes in aanmerking nemende, hebben wij aan dezen arbeid van den nog zeer jeugdigen geleerde in onee redevoering niet te groote lofrpraak toe- gezwaaid. Uit de beknc^te inhoudsopgave dczer verhandding ia, naar one voorkomt, zyne rigting genoegeaam gebleken. Tocli konnen wij niet nalaten, ter kenachetsing van aqu standpunt een der theses af te schrqven, die door hem achter deze diaputatie gevo^ zijn. Zij luidt: /rTentationem , qnam Ohristus Matth. IV k Diabolo pasaus eat, non imaginariam sed proprie dictam statuimus.'' Ik betwijfel het of er nog vele zoogenaamd-kerkel^jk-iegtzinnigen TOuden te vin- den zijn, die de verdediging dezer steUing op zich eoaden darven nemen. ^) Christiani Qerhardi Offerhaos, S. S. Theol. et lii^ Hebneae Profesa. in illastri Dsventriensium Athenaeo ordinacii, aerciiatio philoli^ca exhibens Sjfnop- ilicKMi deieriptianm VeterU Hieroiolymae^ Dwentritte^ ex Officina Tiduae Enochi de Yries, Qjmnasii Typographi. Ann. 1718. 4^ ~ De Bibl. der Utr. Hoogeschool aleUe oos in staat, met dit werk kennia te maken. Met mocite weechouden wg oos, om een ovemigt te leveren vau de bekngrijke biponderhoden, die in dit bodk worden bebandeld. ^) Ofoot Qoiegt «ou men hem evenwel aandoen ,- indien men daaiom «an oordeel was, dat hij zich bierbij bepaalde. Neenl Bebben wij ooit eenag tegt^ om oit den difleipel tot den meerter te beduiten, dan is dit b^ hein Hgei^aL D^t zijn ood^ija Digitized by Google R E D E. 447 ^Vtmm ftOes behalve eenzijdig was, epringt terstond in 't oog, indien wij den fafeedvoerigen brief van Gerh. ten Cate, die hier eerst zijn leerling en daarna (in 17ft8) zqn ccdiega was, raadplegra. Hoezeer deze ten Cate den hoogleeraars- «leel in de wijsbegeerte bekleedde, had hij onder Offerhaus toch zooveel last en liefde voor de Bi«die der Hebr. taal en oudheden opgevat^ dat hij haar voortdu- rend beoefenen bleef en zel& als Fhilos. professor een zoogenaamden //brief — eigenlijk eene tainelijk-Iijvige verhandeling van meer dan 300 bladz. — schreef over de verklaring van eenige duistere plaatsen uit de profetische schriften. Dit bodL levert een webprekend getoigenis, dat Offerhaus de uitstekende lessen en exegetisehe methodei die hem door Roell en Yitringa waren ingeprent, op zijne beart voor zijne eigene toehoorders niet zonder gelukkigen uitslag had voorgedragen. De titel van ^t bedoelde gesohrift luidt: Episiola Viri Clarisiimi Gerhardi teh Cate, Philosophi Daventriensis ad Leonardum Offerhaus, Hist. en Eloq. Profess. QioBingamim (den zoon van Chr. Ger. Offerhaus) in qua dubiorum et difficilium qtiorandam e Prophetis locorum explicatio euangelicae historiae congruens traditur", te vinden in j^Leonardi Offerhaus spicelegiorum historico-chronologicorum libri tres. Gioningae apnd Hajonem Spandaw^ 1739. 4,^. Wij mogten uit de Acad. Bibl. van OroQ. een prachtig exemplaar van dit werk^ blijkens inscriptie van L. Offerhans een gescheuk van den schrijver^ ter inzage ontvangen. Men verg. over ten Cate en zijne betrekking tot Offerhaus ook Boumau , G. d. 6. H. II: 147, 148. •7) Woorden uit de Boekzaal van Januarij 1759, bl. 80. ^) De voordragt, waaruit de benoeming geschied is, bestond, blijkens de Be- solntien van den Schoolraad van 18 Oct. 1753, uit: Bemhardus van Coeverden, predikant te Haerlem, Bemhardus Wesseling, predikant te Yianeu, Emst Maurits Hoack, predikant te Batenburg, Hermaunus van Alphen, predikant te Montfoort, Abiaham Pridericus Biickersfelder, S. M. C. te Groningen, Johannes Pierson, te Hailingra* '^) Disputatio Theologica de Jurihus Satanae veris et praetensia in genue Auma- nam, S. Synaxi a Civibus III. Gymnasii celebrandae praevia, quam favente Deo, praeside Bectore Magnifico Nicolao Nonnen, S. Th. D. et Prof. P. atque coetus Mariani Pastore placido Eruditomm examini submittit Abrahamus Fridericus Buckers- felder, Moeno-FrancofurtensiB S. Theol. cultor die lovis XXVIII Novembris A. 1748. H. et L. Bolitis. Bremae, Typis Tiduae B. Herm. Christ. Jani, quondam Illustris Gjmnasii typographi, 4«. 68 pag. Hoezeer wel hier en daar uit deze monographi ie zien is, dat hij toen reeds zeer goed vertrouwd was met de Hebr. Litteratuur, beweegt hij rach toch hoofdzakelijk op N. Ti^ch gebied. Enkele theses evenwel, :flichier deze disputatie gevoegd^ bewijzen, dat hij reeds als student een meer dan ^woon beoefeoaar was der Hebreenwsche taal en 0. Tuche exegese. Z66 lezen wij Digitized by- Google 448 W. B. J. VAN EYK als 1«^ stelling: i,Lingua Hebraea^ non moffis ae uUa alia, mereiur diei Saneia, praeeipue . eum nuper Cel. Sehultene denumetratum dederit, in kae appellatione laiere virus Judaieum/' en als 2^« kwestie: „Subeidia, quae e^egetieae espUeaiioni Saeri Cddieie F. T. petuntur ex versione eie dicia LXX virorum, paudseima euni. Men beseffc gereedelijk, dat er, om dit toen tegen alle dabia in 't openbaar te verdedi- gen^ m^r noodig was dan eene oppervlakkige kennis. ^) Dispatatio exegetica in Cap, XV. epietolae prioris ad CoriniJUos, qaam sub praesidio rectoris magnifici Danielis Gerdesii, Th. Doct. ejasdemqae &cultati8 et Histor. Eccles. Professoris^ paUice defendet die 21 Martii hora andecima ante meridiem A. F. Riickersfelder^ S. M. C. Moeno-Francofdrtanus. Groningae apud Hajonem Spandaw, 1753, 4% SO pag. Behalve zijne belezenheid in het opstel zelf, merken wij ook hier onder de theses een paar op^ dat ons van zijne yoort- gezette stadien der Joodsche oudheden overtaigt. Eerst ifTradiiionem Judaieam, de defeetu quinque rerum in Templo Zorobabelis, quippe quae nee sibi eonsiai, et alioqui esi /alsissima, tamquam nugaeem repudiamus /' en voorts: gLoeo Areae Jbederis, quae sanetissimum templi Hierosoiymitani erat saerarium, aream quamdam aliam substiiutam Juisse , neees- sariis in Sancto Sanetorum dieaiam usibus, praeier rationem confingunt Viri, eeiero* quin summi, Ligtfootus et Prideauxius. De kritische verhandeling, waarover wij in onze redevoering spraken, was eene dissertatio in Cantieum Deborae ad Judieum Caput F, quam sub praesidio magnifici rectoris Danielis Gerdesii S. S. Th. D. eiusdemque Facult. et Histor. Eccl. P. F. Societatis Begiae Scientiarum Berolin. Membri, placido oommilitonum examini a. d. XX Junii h. 1. q. S. subiicit auctor A. F. Buckersfelder, S. S. M.O. Ghroningae apud Haj. Spandaw 1753.4*. 40 pag. Dit opstel was eene beredeneerde en gemotiveerde uitwerking der thesis, drie maanden te voren door hem gesteld en verdedigd. Wij getroosten ons gaarne de moeite haar af te schrijven, omdat zij tevens het kort b^ip zijner dissertatie is. Zij luidt als volgt: ^Augustissimam illnd Deborae iTtvlKtov, ludicum Cap. V. iuxta regulas hemeneuticaSi quae ad Pin- dari carmina applicantur, exponendum esse censemus. 1* Quoniam intemus pindaricorum character ex eo relacet. Pindaro nempe, in Odarum suarum compositione , idem subiectum per totum carmen ante oculos ver- satur. Ita, ut primaria Carminis pindarici propositione perspecta, omnia directe ad eam adstrnendam lacere appareat, nec quidquam in carmine l^, quod non tam- quam argumentumy vel illustratioi ad scopum pertineat. Pono dioendi genere magnifico cothurnat et utitur Dircaeus mnlta levatus aura Cicnus. Qnae stili sublimis gravitas cum insigni affectuum magnitndine, in canssa est, nt nezns saepe inter eius cogitata^ non penitus perspiciatur^ quin quaedam plane cobaerero non videantur, quae subiungit sibi vates. Hoc vitinm tum potissimum observamoa^ Digitized by Google R E D E. 449 quam ab uno propositionis orgamento ad aliad^ ab ana obiecti relatione ad aliam citatato gressn pergit. Hancce characterem essentiam pindaricoram efficientem satis manifesie Deborae Canticnm prae se fert. Si enim primariam eias invenerimas propositionem, videbimns totam in illa adstraenda esse divinam vatem. Propositio aatem primario^ totam Cantici efficiens argamentam, haec est: Liberatio Israelis per manam Deborae et Baraki'a Deo Israelis solo est profecta. Hano per integram Canticam hocce argamento corroboratam invenio: Si Israel et om- nia; qaibas Deas ad liberationem hanc asas est instramenta^ ad opus tam insigne, tamqne ardaam minime faeront apta, seqaitar, solias Dei potentia Israelem in libertatem assertem esse. Nihil in toto Carmine legitar, -qaod non ad adstraendam hanc, si velis, propositionem syQo- gismi hypothetici maiorem faciat. Omnia vero tanta stili magnificentia proferri, nt nihil paris, nihilqae secandi amqnam protalerit Graecia; et hinc quoqae non sem- per arctissimam observari vel depreheudi posse cogitaiionnm nexum qailibet perspicit. 2® Exlemum quoque Pindaricorum characterem huic vindicamus Cantico. Est is notissima illa in a^rpo^xg, ivrivrpo^xQ et iwqfiovg divisio. Quam non tam ad chorearum saltationisque directionem, qaam potius, ut facilior sensus perceptio red- datur, k primo inventore adornatam esse censemus, ut nempe illa^ in quibus arctiox deerat nexus, quaeque hanc ob rem intellectu difficiliora erant, planiora redderentur^ si h duobus vel tribus choris semet excipientibus, recitarentur. lam autem in toto Cantico Deborae tot et tantae in nexu occurrunt difficultates, nuUo modo felicius solvendae quam per nostram hypothesin; ut dividendum esse canticum in ^rpocpig^ ivri<rrpG^kg et ifrahvg exinde censeamus. Cui hypothesi magnum inde accrescit robur, quod plura leguntur in illo, minus apte ah una eademque persona profe- renda, quorsum inter alia, varias referimus, ad varias personas Apoetrophes, quas- dam Bepetitiones et id genus plura. Quae omnia nobis suadent: Canticum hoc explanaturam ante omnia de invenienda et constituenda hac divisione soUicitam esse debere.^' — Hieruit kan men genoegzaam opmaken, hoe hij er naar sireefde om 't bekende lied van Debora te verklaren uit het karakter en den vorm der Pindarische poezy. Wij zullen later zien, hoe hij dit ook met andere stukken der O. I^che poezy beproefd heeft. Wij mogen vau deze beide akademische proeven geen afscheid nemen^ zonder eene waardige hulde aan zijn milde verdraagzaamheid en.echte humaniteit ten opzigte Tan andersdenkenden te hebben gebragt. Men vergelijke hiervoor Thesis YI van zijn Disp. de iuribus Satanae rell. en Thesis IV van zijn Diss. in Cant. Deborae^ die, evenals zijne verh. o.ver 1 Cor. XV, in de Bibl. der Utr. Hoogeschool zijn te vinden. (Theol. Quarto, N*. 383, Bibl. et Interpp. Quarto 277 en Theol. Qaarto, N*. 375.) *^) Verg. Gedenkboek der Hoogeschool te Qroningen, ter gelegenheid van haar 57 Digitized by Google m W. B. J. VAN EYK f%fiii hhlSft ^^{mt tfp last Tan dan AkaeteuiiiOtaMi S^naAt «itgegeteii &oot Dv. W^ J. A. JFotiekbltxst, H6h6t! mttgtiificas der lioog«Bcho«I. Gromngeti, J. B. Wtlhm 1864.. >r (bl. 827 en 328, verg. met bl. 320). **) Dat B« itiet ong^toelig Wats v6or die eer, ttiogeti wij opmaken nit Mn gi^^ ftsbttft, door h^ kort hiema (1755) aan den Oron. Sen^at tA in 'tbiJBoiider aan Jftot Dlin. Gerdes, ten blijke zijner erkentelijkheid opgedrapfen. Zoover mj weten, 19 dit 'stuk slecht^ op onze Bibliotheek (N". 10S1) aanweKig. Het is getiteld: jfDUi^rtatio exegetica dd Peaimi LXXIII eommaia XXI, XXII et XXIII, auctore Abrah. rrideric. Etickersifelder, Theol. et Lingg. 00. P. in iliustri, qaod Daventnt# (M, Oymnasia. Daventriae apud Abrahamnm van Wezel, 1755, 4*, 89 pgg.'^ Ilet draagt de kenmerken , dat R. even goed philoloog als theoloog was. Dikwerf wijkt hij van alge- dieen-gevestigde m^ningeu af. Tegenorer erkende autoriteiten toont hij te bezitten wat n&lih noemt : le eourage de son opinion en op een zelfstandig ineigt hoogen prijs te stelJen» **) T^n gevalle v^n onze belangstellende lezers doen wij hier gaarne opgiive van de ondei^werpen , waaroveir die oralies h'«pen en het jaar waarin zij gehouden zijn: 1. De epeciafi divina infentione in tentatume Ckrisli, 1761. Z. Ih pkaeHOinenis reip. literariae et eeelemae primis hujue seeuli anni$ eontinfen' mne, 1764. 3. De superstitionis et inctednlitatis netu, 1770. 4i In nimii rigoris in materiis' ad religionem speetantibus patronos, 1778. 5. De ntilitate, quam nostra aetas er eausis impeditiae instaurationis philosopkiae , see. XFI oitinentibus, tapere potest, 1786. Hij aanvaardde aijn ambt met eene Oratio de recentioribus cirea rerum ereatarum tfkiv^sitatem obsen^atis, religioni ehrisiianae haud conirariis, dicta publice in auditorio illustris Oymnasii Daventriensis maiori. A. D. 20 Dec. 1753. Cum decretam Sihi S. 8. Theologiae et Philologiae orientaliB Professionem capesseret. Daventriae apnd J. H. van Wijk. 4\ 46 pag. (Zie Catal. onzer Bibl., N°. 1672 en 3135.) 't Onderwerp , waafover hij te dier gelegenheid sprak , had ia m^rite de Tapropos. B. zocht nam. te bewijzen, dat de toenmalig nieuwste onderzoekingen der natanr- weteAschAp volstrekf niet in onverzoenlijken strijd waren met de leer van het chriB- tendom. Zulk eene apologetiek scheen noodig, waut de morgenstond der kritiek was aangebroken. De onomstooielijke slotsommen der natuurkundige en aanverwante i^etenschappen , die in 'tonderwijs der tegenwoordige schooljeugd eene onvervreemd- baar regt hebben verkregen en het ohs onmogelijk maken, langer aan overgeleverde denkbeeMen vast te houden, beleefden toen pas de ^rste beginselen harer vroegste i^ordingsperiode. Btickersfelder voorzag in die teekenen zijns (ijds de barenswee^n der tb^komst, vreesde intudschen voor de consequentien eti, hoefleiDr hij getoond had een kritischen geest te bezitien, en zelfs de kritiek met voorliefde te beoefenen, ver- heft h^ nieftemin djne stem om deu ^tfijd, dien !&j moet Awtk ontbnnden, te Digitized by Google R E D ^. 45^ ^»PWW> jf^! W W> iftWtmfttigen yifide te v^ykop^ige^ eq di§p sjich zelven eu ^orep ?^u to prijzcn. WJp dij; ^t^revfip j\f^t den m^aj?t»f v^p cle^ tegenf oordigen iii^ beooiijeelt, ^on ef to^ koo^^n^ qiq Ruqkersfel^er te plaaUen onder de vriei^den i^ ti^ Jy^Utselve^k ^^er harQiQni^ti^}^ ^ ^elj^e voqr gpc^d heeft uitgecliend, ^r^ngen Wf ovifi daarentegep t^r^g na^r de boogteji die 4e wetenschap j:\iiifi ^ene ee\iw ge- leden bereikt had^ dan kunnen wij hem gerust onder de meest-ge^y^nceerde thQolpgei) TftH ziji^ tijd stellen, ^) Sylloge comoientaktio^u^i et observ^tionum philologico-e^pgeti^ar^m et criticarum. ^a^qicfilus priof, Agctore A. T. Biickersfelder, S« S. Tht D. eiusdefo et Pbilolo^ia^ Ori^fltaljs P. P. i^ Athen^eo Daveqtr. Sojp, JRe^. Seipnt, flott. Cpftm^ Liteir. Juiiply Daventriae^ Typis J. de Lange^ 1762. 4^ 4^3 B^- Bebalve paze t^ibliotjjie^ (Jli\ liii), ))e2dt ook die der Leidsche hjoogescbpol een exempjt^^r van dit w^rk, " Het bevat : l^ Eene amt^nl^itio , q^aed^m cantieq, aaer» ep fienio f^indarieorum illwfroHS. In p^e flO>^<^ aanteekening maal^ten wy opzettelijk gewag van eene kritische ^isput^tijQ^ j)0 Jnnij 17$3, onder prof. Gerdes v.erdedigd» w^rin BiickQrsfelder het iTrtylKip^ ^^ Debo^ V(it den a^rd en vorin der ^indarische poezj had «ioekep te verklarep. Peze poging schijnt iiiet |nislu]iLt t^ ?i]n. Jlij gaat ip deze commentatie ^ilthans pp jlp^ i^geslagen voetspoor voort, geeft eene karakteristiek van de gehalte en geda^nte 4fiT Pindarisohe pofizy, t»ont a^, 4at 4\qlitatqJHk;ep Jn diensp^lWep W9A fi» twt ^ 4e Hebreen niejt v^eemd zijni en beb^pdelt n^ U^ bewij^ hiervan, bebalve ip^rgeQQem^A^ zeg^^ng van Debora (p. 53-r-123)i ^ok npg den I6S^^ Fs^m (p. 183^06). i. i^ene gl^^ptiQ Qidice$ M. 8. E^raici in bibliotkeea pifMui^, Pl, Ofmng^^i ffav^rieHAif, Prqpielai ci^tinenti», eum indice omnipm, in eo, v^ridr^m iecdoftum/^ Pilg* 907. Opk op 't veld der tekstkritiel^ begon in ^ijn tijd e^nige bef^egiug tq ko- 99en. ^)3oubig^nt (Cf. Willn^et'9 Schets p. 207 ep 208) eo KonnicjC^tt ha(|4en ej^ Sfedf m^t eri^st ^ich op toegelegd, Q19 uit oude pork^meoten de w^e lezing pp tjQ sfH)ren. (,Cf. BQt^ticher p. 61 § 97.) 746 zoc))t oq^ B^ckersfelder^ di^ fi^p ma^ t^q l^n tijd ^iogt Jieeten, uit een onbekend handsohrift eene bloemlezipg v^n yi^i^nten Of^ 4e Projeisf^ bijc}en, Als ter ialeidipg dezex uitgave beschryft hij ^i/l jaiiwpn^i^n vorm van den codex en doet er den hoogen ouderdom van uitkomen, iPaarfAa geeft bij een breedoQ ^talpg^ va^ de y^riApten, ispnder fh fmipn 4oq: d^ Ijilmrii ge- MMHikt, yerscboQQ€^4 voorb^' te gaai^. Doch behajyj^ v^q ^e jPtofetciQ myoe^ ar ook AOg eep n^^QOfcript bo^t^n bebb^pi SW nen 09df^Ue Vft» ^Q P^laUuei 4n 4f F UegHloih, psopiMs ifiickerjsfel^er vo^ ^ ^qJ^} W9fiil^ (p* W9) verssekert. Op de^e perioile beroept zLch (le ^^entpoorfii^e ataat mn Oviry9^ (JJI P^bl 219) pm .AaQ t§ tQPQ^, 494; B^lckerrf^^er y«i plan was, ook dit g^^eelte y;an dien CQj^ex Q>t t^ gPiV^n. Dit; Qcihijnt wfrkflij^ «ijn 57* Digitized by Google 452 W, B. J. VAN EYIt vooniemen geweest te zijn. Indien hij op dezen i^Faseicnlas prior'' van zijne ^SyHogef^' ,een posterior" had laten volgen, dan hadden wij zonder twijfel, neYens andere op- stellen zijner hand, die nu spoorloos zijn verdwenen, ook dit stnk gekregen. Dit is, helaas, niet geschied; en dit gemis is des te meer te betrenren, naardien het bntbrekende deel van den codex veel onder en dns veel moeijelijker, maar ook be- langrijker moet geweest zijn. Ik zcg: j^moet geweest zijn/' want hoewel Siickersfelder verklaart, dat dit hand- schrift op onze' Boekerij berust, schijnt het er sints minstens 80 jaar niet meer bestaan te hebben, misschien wel sints langer. Dit is althans zeker^ dat^ hoezeer UiFenbach^ op zijne reis Deventer doortrekkende, het nog in handen gehad heeft, Wolff er volstrekt geen melding van maakt. S. Specimen striciurarum criticarum in viri doctisrimi Benj. Kennicoti disurtatuh nem priorem; de statu textue Sebraici impressi etc. p. 886. Hij begint dit geschrift met de klagt, dat de tekstcritiek van het O. T. slechts. stiefmoederlijk is bedeeld — eene klagt^ die wij, (w&t Sepp in zijne Gesch. der Theol. bl. 234 ook moge beweren, ten aanzien der kritische behandeling van 'tO.T. 