title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Sic illi egregii iuvenes, quoe mihi contigit iam doctores salutare, decua et laudem medicorum et reliquae Academicae iuventutis strenue vindi- caverunt et ineunte aetate ostenderunt bonas artds quas AuguBtissimus Rex regie agnovit ornavitque. Etiam alio modo studiosi adolescentes Academiae gloriam atabilive- runt. In certamine literario Ultraiectino omatisBimus v. Slee in quae- Btione Theologica et om. Bleekrode in Physica secundam palmam repor- taverunt. Haec est nobilis palaestra» in quam Regis munificentia quotannis vo- camini et in quam vos nunc eo acrius et alacrius invito, quia apud nos ipsos de palma contendetur. Accingito se fortissimus quisque ad certamen et circumspecto iudicio et indefessa industria. Quidquid bonum et pulchrum est improbo labore paratur. Sic esto perpetua Academiae nostrae laus et honos, non tantum vestra frequentia, sed vestris optimis artibua moribusque, honestate, assiduitate, Professorum observantia, studiorum amore. Sic meus suc- cessor dabit vobis testimonium, quod ego lubens vobis impertior: Rec- toratum mihi fiicilem fecistis ita ut gravi illo munere essem omatus magis quam oneratus. 4* Digitized by Google 88 R. YAN BONEYAL FAURE ORATIO. lamque rogo clarissimuin Senatus Actuarium ut novi oertaminis literarii programma redtare velit. {Praeleffitur proj/ramma.) Nunc munus Rectorium depono tradoque tibi, cl. Frins, quem Rex AttgustisBimus in sequentem annum Rectorem Magnificum creavit. Itaque, salve Rector Magnifice , iterumque salve I Sit tibi propitius Deus O. M. in munere gravissimo feliciter gerendo. Sic te Rectore floreat Academia Lug- duno Batava! DIXI. Digitized by Google ADNOTATIONES. P* 7 L S^ /esHisimuB ttteB eeMraretur. HaioB festi diei celebrationem descrip- tam vide in AnmiL Acad. L. B. 1816 — 16 p. 11. Of. etiam Si^enbeek, Oeeciied. ier Leideeie HaogeeeAool, L p. 418. P. 7 L 22, praedieai is sqq. Y. Siegenbeek L c. P. 8 L 15, praedieabai — Kemperue. In oratione habita die 6 m. Nov. 1816 qnam vide in Ann. Aead. L c. et in Kemperi Opp. a cL filio editis II. p. 117. P. 8 1. 16, a$Uea — erexerai. Y. c. orat. habita die 26 Sept. 1812 qoae invenitoz in Opp. land. 11. p. 45. P. 9 L 9, aHas KemperuB, in orat. rect. die 8 Febr. 1816 habita. Ann. Acad. L c p. 162. P. 10 L 28, utraque pars sqq. Y. decretum diei 2 m. Aag. 1815 artt. 2; 74, 76, 110; cf. decr. d. 27 Maii 1830, art. 9; d. 28 m. lanii 1830. P. 11 L 28, eordida pareiMonia. Y. art. 183 decreti 1816 abrogatas decreto d. 16 Pebr. 1843; art. 142 decreti 1815 et decretam d. 7 Maii 1837 a. 6. P. 12 L 3, navae eathedrae sqq. Decr. 1816 a. 236. P. 12 L 13, a nostro Halbertsma exopt. Y. eiaa Oratio hab. d. 8 Febr. 1866. L. B. ap. de Break ed. p. 36. P. 12 L 19, non est iUa eulpa Beereto imp. Y. decreti artt.67, 68, 69 coll. 132. P. 13 L 7, promissam — aed. Aead. sqq. Decr. a. 166, 179, 186. cf. deor. d. 3. Nov. 1816, a 3 qaod v. in Kemperi Opp. laad. et in Ann. Aead. cit. p. 34. P. 14 L 18, van Swieten — iecisse Jundamenta. Y. Kink, Oeschiehte der Univ. MU IFien. l. p. 442 sqq. Beil. p. 254 sqq. P. 14 L 28, quae H. edidit. Oratio laad. p. 36. F. 15 L 18, lex Fundamentalis , sqq. Y. art. 194 et art. add. 5. P. 16 L 22, vir potent. — palam pronunt. Y. acta Camerae secandae Ordinam Oeneraliam in Bijblad 1866—66 p. 246>. Digitized by Google 80 R. VAN BONEVAL FAURE ORATIO. P. 17 1. 2j UbelU. Difls. hist. et liteiaria inaag. de Aihenanm condUione eub inyferio triginia ij/rannonm; Diss. iur. inaag. ad tUulum Pandeetarwm de fideietm^ missariis liberiaiibue. Utraque Diss. def. L. B. d. 13 Dec. 18&8. P. 17 1. 7, Quaeeiionei; Eenige aanmerHnffen en vragen naar aanleidmg vam Aei Weib. V. Sira/v. door Jhr. Mr. J. de Bosch Eemper^ door Mr. D. Tieboel Si^n- beek in Jaarb. v. Segteg. en Wetg. I, 421; UI, 453, 649; lY, 400. P.. 18 1. 19, uliimum diem. Obift PeerB^inpias die 2S lCartii 1865. P. 18 1. 24, vir — ex Britiania. Doct. Badham, Platonie Euihgdemue ei Laeiee. Praefixa est epistola ad Senatom Lagd. Bat. Lond. 1865. p. m sq. P. 20. 1. 9, Cl. Booi. Y. 8. Aurelii Properiii Ubri lY elegia XI ree. ei iUueir. P. Hojman Peerliamp, ed. ei prae/. esi 3. C. G. Boot. p. 9. P. 25 1. 25, viia — deseribenda. Y. Nederlamdseh Tijdsehrijt voor Qeneeskumde. Jaai^ang 1866. Digitized by Google SCBIPTl ViRi Cl. halbertsma. Disaertatio liistorico-medica inangaralis de Antonii Leeawenhoekii meritis in qnas- dam partes Anatomiae microscopiae^ def. L. B. d. S m. Nov. 1848. Beschrijying van den nervua interoueus erurii in Maeller^s Areiiv. fwr Anatamie, Jahrgang 1847, S. SOS— 812. Oratio inauffuralia: de Albini amatmiae traetandae metiodo, eomparata eum ea, guam noetra tempora eibi depoeeunt, habita L. B. d. 80 m. Septembris 1847. Bijdrage tot de sfieiteiundige owtleedkunde der tanden. (Verhandelingen aitgegerai door de E.-Akademie t. Wetensch. 11. 38^ bl.) Over EermaphrodUiemue epuriue femininue. (Yerhandelingen enz. III. 18 bl.) Over eene verbinding tueeehen de breede rugepier en de driehoofdige armepier bij den menaeh. (Yerslagen en Mededeelingen der K.-Akademie v. Wetensch. IV. bl. 288 — 246.) Over de verhouding der ondersleutelbeeneslagader tot toevallig aanwegige haleribben bij den menseh. (Verslagen en Mededeelingen enz. IV. bl. 247 — 258.) Anatomieehe en phyeiologieehe beeehouwing der voorhoofdyner. (Ibidem VII. bl. 1 — 9.) Jk eutura imtra-orbitalie. (Ibid. IX. bl 177—184.) De Lamina mediana eartilaginie thjfrecideae. (Ibid. XI. bl. 860—859.) Bydrage tot de gesehiedenis van den canalis Sehlemmii. (Ibid. XI. 860 — 867.) De musculus thoraeieus. (Ibid. XII. 164—180.) OiUleedkundige aanteeieningen. Eerste zestal. (Ibd. Xm. 880—847.) De qfmijHng van het tussehensehot der kamers en der primitieve aorta naar linhs, met hare gevolgen. Bijdrage tot de hennis der onregelmatige ontwikkeling van iet hart. (Ibid. XQL 848—881.) Digitized by Google 82 R. VAN BONEVAL FAURE ORATIO. Normaal en abnarmaal HemapkrodiHmua hy de viMcien, (Ibid. XVI. bl. 166—178.) JDe beieetenie der kleine vleugeU van het wiggdieen. (NederL Tijdschr. v. Gteneeskiuide, VL 65—67.) Ontleedkundige aanteekeningen. Tweede gestal. (Ibid. VII. bL 693—702.) £escArijving van een Ooet-Indieeien IdioteneekedeL (Ibid. Vm. bL 657—661.) De derde gewrichteknchhel (condylas tertius) va% ket acUerioofdAeen. (Ibid. 2 Beds L bL 222—227.) I>e asymmetrie der Javaanecke eciedele, (Ibid. bL 228 — 240.) Oratio B^Horalis de iis qnae Academiae L.B. «• 1864—65 trietiaetlaetaaceidenmi, habita die 8 m. Febr. a. 1865. L. B. ap. de Break et SmitB. (^iifi. Aead. 1864—1865. p. 5.) Digitized by Google ACTA ET GESTA IN SENATU, IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA. A. 1865. Die 6 m. Martii. Recitantur literae a viro Amplissimo rebus intemis Praefecto ad Senatom datae de obitu regis AugustiBsimi matria Annae Faulownae. Consolandi causa legationem ad Regem mittere Senatus decemit. Ad instar eius quod in simili re moris est lega- tionis officium Mandat Rectori Magnifico et Senioribus simulque iubet Actuarium literas mittere ad regis Cubicularium quibus in- quiratur, num hac opportunitate legatio Regi grata sit futura. Die 18 m. Octobris. Senatus luget obitum viri cl. Petri Hoffmanni Feerl- kamp in Fac. Fhil. Theoret. et lit. Human. olim Frof. ordin. Rector ad Senaturn refert, se cum Seiiioribus a Senatu delegatis ad consolandum regem 6b matris obitutai, hoc officio suo functos esse. Rectantur literae Cui^atoilmi d. d. 22 m. lunii, Senatum cer- tiorem facientium, doct. H. Kem, Benari degentem decreto Regis AiigtMriMBiilii d. d. 2 m. lunii, FlxifesBorem ordinarium in facul- tate Riil. ^eori et Lit. Hum^ oreatum » muntts A\n dt^um sus- ce^isso', «peiM|tte cMe foi^ nt mense AugMii' proximo % patriam redituras sit' |MSt atliCiVMr feiias let^tiOtties iuas au^pkatdrub. 6 Digitized by Google 34 ACTA ET GESTA IN SENATU. Habetur deinde Senatus Amplissimus Praeside viro Amplisaimo, van der Heim van Duivendyke. Doctisaimus H. Kem, munus auspicatur habita oratione cuius argumentum : Het aandeel van Indie in de geschiedems der beechaving en den invloed van de studie van het Sansirit op de taahoetenschap. 1866. Die 18 m. lanuarii. Redtantur literae datae die 2 m. Deoembris 1865 quibus vidua viri cL Halbertsma in hac Acad. Prot ordinarii^ de obitu coniugis viri clarissimi Senatum certiorem &cit. Luget Senatus obitum viri amplissimi van Tieboel Siegenbedc, Academiae Curatoris. Candidati quatuor e quibus in proximum annum Academicum Rect. Magnif. a rege constituatur, designati sunt: I. I. Prins, 0. F. R. Suringar, R. P. A. Doay, 1. C. Q. Evers. Candidati autem, e quibus eligatur Actuarius designantur: I. C. G. Bvers, L. G. E. Rauwenhoff, G. P. R. Suringar, R. P. A. Dozy. Recitantur literae Curatorum d. d. 17 m. Novembris Senatum Certiorem fadentium decreto regis Aug. die 2 m. Nov. in Facult. . Theolog. Professorem ordinarium esse creatum L. O. E. Rauwen- hoff, in eadem Facultate Prof. extraordinarium. Digitized by Google ACTA ET GESTA IN SENATD. 85 Die 8 m. Februarii. Becitatur decretam Regium , d. d. 29 m. lanuarii , quo in annum Academicum ineuntem Rector Magnificus creatur cl. I. I. Prins, in Facultate Theologica Prof. ordinarius. Refert Rector Magnificus in conventu Rectoris et Assessorum cum Curatoribus habito, in proximum annum actuarium esse creatum virum clar. Evers in Facultate Medica Prof. ordinarium. Recitantur literae Curatorum d. d. 29 m. lanuarii quibus Se- natui communicant decreto Regis diei 20 m. lanuarii in ordine Medicorum Professores esse creatos: I. Ordinarium, vir. cl. A. Heyn- sium, Med. Professorem in Athenaeo Amstelodamensi. II. Extra- ordinarum simulque Musaei Anatomici Praefectum, cl. I. A. Boo- gaard, Prof. Honorarium et Musaei Conservatorem. III. Itidem Prof. Extraordinarium , doct. T. Zaajer, Prosectorem in Musaeo Anatomico eodemque decreto statutum ut viris cl. Boogaard en Zaajer, cum in Senatu tum in facultate Medica suffiragii latio esset. Rector Magnificus cum Senatu et reliquis Professoribus in Au- ditorium maius descendit et ex cathedra orationem habet: De iis quae anno 1865 — 1866, Jcademiae laeta ac iristia acciderunt. Deinde soiemnibus verbis deposito magistratu e cathedra descendit Digitized by Google P R G B A M M A GJSBTAMINIS LITEBABII BECTOBE ST SENATU AGADEMIAE LUGIHINO*BATAYAE DI£ Vni MBNBIS FEBBUABH ANNI ClOiOGCGlXn I N O I C T I, Sx Regis Augastiasimi Guillielxni III, liberalitate et munifioentia, Rector et Senatus Academiae Lugduno-^tavae omnes Academiaram huius Regni oives et Athenaeorum alumnos, in proximum annom ad oertamen literarium ijivitwt, et quaestiones a singulis Ordinibus Academicifi positas promul- gaoli hasce: A Facultate Theologica: Enarretur Historia JEcclediae Christianae, quae Bomae fuit ad medium Msque seculum tertium. Ad hanc quaestionem patrio sermone respondere Ucebit. A Facultate Disciplinarum Mathematicarum et Fhysicarum: I. Eayponatw dilucide et ad criticam rationem , theoria mathematica ef phjf^ sica de effluvio fluidi elastici e vaaia, quo continetur, orificio eaiffuo et ienuimmo. Digitized by Google PROftRAHHA CERTAHINIS LITERARIL 87 II. Quaeritur accurata et omnibus numeris absoluta ewpositio UHus quam Cfymid typorum vocant theoriae. Ad has quaestiones patrio sermone respondere licebit. A Facultate Phil. Theon et lit. HumaDiamm: I. Fontibua antea ewpositis atque emminatis populi ludaei Historia et Chas^ monaeorum res gestae inde ab Antiocho JSpiphane usgue ad Pompeii in ludaeam adventum, accurate et eleganter enarrentur. De dubiis, quorum disquisitio ordinem narrationis turbare possit, separa^ tim in adfiotationibus (Rsputetur. II. Horum, quos Demosthenes habuit in rep. adversarios, vita et res ffestae enarrentur, ingenium et mores describantur , deque eorum ratianibus et con- siiiis iudicium feratur. Ad haa quaestiones latine respondeatur. A Facttltate Medica: Quaerifur, quale, sensu medico, statuendum sit pretium prophylacticis quae ad areendoe morbos epidemicos subinde adhibentur, praesidiis, tum navium ew infectis locis venientium moram, tum limites speetantibus , qui hominum commercio ponuntur atque neffotiis. Quam quidem quaestionem ad quam patrio potius quam latino sermone respbndendum est, his verbis indicari posse censet Medioorum ordo: Digitized by Google 88 PROGRAHMA GERTAMINIS UTERARII. Welke foaarde moet, uit een geneeehmdig oqgpunt aan zoogenaamde qua« rantaine maatregelen en oordons ter toering van epidemiacie eieiten toege- kend toorden? A Facultate luridica: I. ITet regtmiddel van Bevieie in strafzaken. In toelke gevaUen behoort het te worden toegelaten? Welke pligten rusten op den staat tegenover hem , die het slagtoffer van dtoaHng des Begters is geworden ? n. Hoe heeft het regt der vertegenmofdiging, om aan de Begering de geld' middelen te onthouden tot bestuur van den staat noodig, stich historisch ont* wikkeld, en in hoeverre is het bestaanbaar zoowel met de modeme opvat' ting van de Constitutionele Monarchie als met het positieve Staatsregt, meer bijzonder van Nederland, Belgie, Groot-Brittannie , Frankrijk en Pruissen? Ad atramque quaestionem nonnisi patrio sermone respondeatur. Ciommentationes, aliena manu describendae, ante diem 1 m. Decembris buius anni, mittuntor ad Virum Clarissimum L C. O. Evers, Academiae Actuarium. Singulae lemmate inscribuntor adiunguntorque schedulae ob- signatae, scriptorum nomina et praenomina int^ra oontinentes, eodemque lemmate extrinsecus distinctae. Ordinum de Commentationibus iudicia pronuntiabuntur, optimarumque commentationttm scriptoribus, disquisitione ante instituta, praemir tribuen- tur ipso die Academiae nataU a. oioiococLXvn. Digitized by Google HBT AANDEEL VAN INDEl IN DB GESCHIEDBNIS DBR BBSCHAVING EN DE mVlOED DBR STUDIB VAN HET 8ANSKRIT OP DB TAALWETBN8CHAP. REDEVOERING TER AANYAARDING YAN HET 6EW00N H006LEERAARSAHBT AAN DB LBiDSGHE H006ESCH00L , DEN isaen OCTOB^SR 1866, UITGESPEOKEN DOOB D*. H. K E R N. Digitized by Google Digitized by Google INDEX OPEMM PFTROliOPlPAir PBBKLKAMP OONSCEIPTOEUM ET EDITOEUM. Peiri ffo/mdnni feert^tdnip, 6jmn. lioecilni'. Ifect. Dli^ertAtid dfe SariEoimin' mtiKi- ramqne institaUone. Groningae, G. Kan^eilihg', 1806. 8"*. Vitae aliqaot excelHentiam Batavorain. llaHemi, A. Loosj^ P.f. 1806. 8*. Carmina qainque, pertinentia ad calamitatem Leidensem. Ija^ani-Battav.' P. ^an Leeuwen, 18tJ7. 8*. Oratio de XeiiopKoiite l!pliesr6. icceilit ih euhdem Ob^erVatibnam criHdmuii S^ cimen. Harlemi, A. Loosjes P.f. 1807. 8**. ,^ thitia lectibnuni Graecarum ih' u^isuhi Gymnasii ])occan^eiirisJ Grbningsfe, W. Wouttiift^^ IBtJS: i\ Epistolae excelientium BaCavorum', conflcriptae a P.' Hofman P^lhmp^ Gymnto. Docc. Eect. Harlemi, A. Loosjes i.t 1808. 8i^. Peiri Hofikdnni Peerltamp Carmina quinqae dicata honori aiB itt^tis NapbleohtOi' magni. Ed. alt. Groningae, M. J. van Bolhuis, 1814; ^\ Pnmum' edita* sub fihem superioris ahhi, in^cripta noxsAnt' ArUtoSitonU Friiiu Consi. Hkgenii de vita propria Serihohuih inier* liberos lifairt duo. Primum edidit et annotatione illustravit P. Hofman Peertiainp^ Gymntisii Harlemensis flector. Belgicisvereibus aaiimbravit Ad!r. Looijth P.f. Harlimi, A. Lobsjes' P.f. 1817. S". Annotatio postea demum prodiit dum' effigie ftugenii et liberdrum ejus s(4re exj^fessa , adjuncta editiohi mere Latihae. JenopJlonlii Ilpbesii de Anthia et Habrocotne Eplieisiacbrum itbri Y. Graece et Iiatine recensuit, adhotationibus aliorum et shis illcfstravit' P^^r i^ ffofman Peertiamp, Gymnasii Harleihensi^ Sectbr. H&rlenli, {(pud Vidu&m A. Lobsjes P.f; 1818. 4^ Opdragt aan Abr. en Jeron. de' Vries en Voorberi^t aan dcn Lezer, voor : Lier- zangen vah Q. Soratiui Pladciu in NederduiUbhe verin^n g^bragt dodr H. G. Odsierdiji, m leveh li^ed. Dr. te AmsterdaihJ fiaeirlem, Wed; A. Loosjes P.z. 1819. kl. 8*. Digitized by Google 82** R. VAN BONEVAL FAURE Onttio de vita Eliae Annei f. Borgeri^ habita in teriia Glasae Inatitnti Belgamm Begii a. d. xxyi Martii V 1821. 4^ In Commentationum Latinamm Vol. III. Ezpositio Quaestionis ab Academia Bruxellensi propoaitae (a. 1818): De vita ac doctrina omnium Belgarnm qui Latina carmina composuerunt, serrato temporis ordine, additoque de facultate singulorum poetica judicio; auctore Petro Hojmmno Peerlkamp, quem nummo aureo propterea omandum esse Academia censuit. Bmz. P. J. de Mat, 1822. 4% In M^moires sur les Qnesiions etc. Vol. II. Oratio de praecipua lege Providentiae divinae ab historico doctore obserranda, habita Leidae a. d. xv Junii 1822, ad auspicandam Philosophiae theoreticae et Literamm humaniorum professionem ordinariam. 4"*. In Annalibus Academiae Lugduno-Bat. 1822 — 1823. Carmen recitatum anno a condita Leidensi Academia quinquagesimo et ducentesimo. Lugduni Batav. S. et J. Luchtmans, 18^6. 4^. In Actis Saecul. Acad. — In patriam linguam convertit J. E. van Varelen. Harlemij eodem anno. C. Cdmelii Taciti de vita et moribns Cn. Julii Agricolae liber. Edidit et annota- tione illustravit Petrua Hojman Peerlkamp. Lugduni Batavorum, S. et J. Luchtmans, 1827. 8^ Carmen elegiacum dicatum Collegio Spei Nauticae Amstelodamensi. In stipem Turri Speykauae. Amstelodami, apud G. J. A. Beijeriuck, 1831. — Novum Carmen Latinum dicatum CoUegio Spei Nauticae Amsielodamensi. Ibid. 1832. 8\ Prodiit utmmque suppresso auctoris nomine. Oratio habita Leidae auspicandis lectionibus, mense Octobri 1831. Leidae, H. W. Hazenbe^ Jr. 18 U. 8^ Q. Uoratii Flaeei Carmina. Becensuit P. Hojman PeerHamp^ Phil. theor. Mag. Lit. hum. Doctor efc Professor ordin. in Academia Leidensi, Instituti Begii Neder- landici Sodalis. Harlemi^ Vinc. Loosjes, 18*34. 8^ Liber de vita, doctrina et facultate Nederlandorum, qui carmina Latina composue- runt. £d. alt. emendata et aucta. Hariemi, Vinc. Loosjes, 1838. 8**. Oratio de perpetua, quae Academiae Leidensi cum genie Arausiaca intercessit, ne- cessitudine, speciata praecipue in studiis Principum, habiia Leidae a. d. vin Februarii mensis a. mdcccxxxix, quo die Magistratum academicum deposuit. Accessit Annotaiio historica. Leidae, H. W. Hazenberg et Soc. 1840. S"". Becusa a. 1841 in Annalibus Acad. 1838—1839. Oraiio Prorectoris magnifici P. Hojman Peerlkamp, publice habita a. d. 21 Sep- tembris 1839, quo die Vexillum militum academicomm in Senaculo repositum est. 4\ In Annalibus Academicis 1839 — 1840. Digitized by Google R A T f O. 82*** P. Firpiii Marcmi^ Aeneidos libri i— vi, vn— xii. Edidit et annotatione iDastnnt P. Eo/man Peerliamp. Leidae, H. W. Hazenberg et Soo. 1843. 2 toI. 8*. Q. Boraiii Flacei Epistola ad Pisones. Edidit et annotatione iUustrayit P. Eo/kam Peerlkamp. Leidae, H. W. Hazenberg et Soc. 1845. 8\ De vita et moribas B. J. Scbimmelpennincki libellaa. Hagae Comitam et Amatdo- dami, apad fratres van Cleef, 18^8. 8^ Opmerkingen betreffende de Staten-Overzetting van de Evangdien en de Handelin- gen der Apostelen. Amsterdam, P. N. van Kampen, 1855. 8^ Nameloos aitgegeven. Q. Horatii Flaeei Carmina. Becensait P. Hojman Peerlkamp. Ed. alt. emendata et aucte. Amstelodami, Fred. Muller, 1862. 8^ Q. Horaiii Flaeei Satirae. Becensuit P. Hofman Peerliamp. Amstdodami, Fred. Muller, 1868. 8% C. Comelii Taeiii Agricola. Becensuit P. Hojman Peerliamp. Ed. alt. emendata et aucta. Leidae, E. J. Brill, 1864. 8% Defuncto demum auctore prodierunt: 8. Jttrelii Properiii libri iy elegia xi. Becensuit et illustraTit P. Hq/man Peerliamp. Edidit et praefatus est /. C. O.Booi. Amstelodami, C. O.van derPost, 1865. 8^. Eoriensiue over de opkomst en ondergaug van Naarden, met Tcrtaling en aantee- keningen van Prof. Peerlkamp, eu Nalezingen en Bijvoegids van A. Peri. Utrecht, Kemink en Zoon, 1866. 8^ Werken van het Historisch Oenoot«chap te Utrecht, Nieawe reeks, N^. 6. Nec silentio praetereundae sunt complurium librorum Censurae aut relationes breviores a Peerlkampio proditae in Biblioiheea eriiiea nova, quam sociis Bakio, Oedio et Hamakero, Lugduni Batavorum apud Luchtmansios, annis deinceps 1825 ad ,1831 quinque Toluminibus edidit: neque etiam ipsius ad VirgUH EclogaM ei Georgieorum libroe antmadvenionee eriiieae, proditae in Mnemcej/ne sive Biblioiieea piiiologica Baiava Bakii et Cobetii, yol. X. id est Novae Seriei Vol. I. 1861. Nec denique fratris Jaceti Veniuizen Peerliamp Memoria, in Actis Societatis Literarum Neerlandicarum Leidensis {Handelingen van de Maaieciappif der Nederlandeeie Leiieriunde ie Zeiden, 1896, LeventAerieiien bl. 17 — 23), qaae scriptio, data die 6 Januarii, feie postrema fuit ab ipsius manu profecta. Digitized by Google Digitized by Google BDELGROOT.ACHTBAKE HEEBEN CUBATOBEN DEB LEIDSCHE HOOGESCHOOLj WBLED^L 0E8TBEN0E HEEB SECBETABIS YAN HET COLLEGIB VAN CUBATOBEN; HOOGGELEEBDE HEEBEN, BECTOB MAGNIFICUS, BN VEBDEBB HOOGLEBBABEN IN DB YEESCHILLBNDE VAKKBN VAN WB- TBN8CHAP, ZEEB QEACHTE AMBTGBNOOTBNj EDBL-ACHTBABE HEBBBN, AAN WIE HET BBSTUUB DBZEB STAD BN DE HANDHAVING DBS BBCHTS 18 TOEVEBTBOUWDj WEL.EEBWAABDE HEEBEN, LBEBABBN VAN DBN OODSDIENST; WBL-BDELB ZEEB OELEBBDE HEEBEN» DOCTOBBN IN DE VBB- SCHILLBNDE FACULTEITEN; AANZIBNLIJKE SCHABE VAN JONGBLINGEN, DIE U AAN DEZB HOOGESCHOOL OP DB WBTENSCHAPPEN TOELEGTj GIJ ALLEN VOOBTS, VAN WELKEN BANG OP STAND. DIE DEZB PLECHTIGHEID MET UWE TEGENWOOBDIGHEID VEBEEBT} ZEEB GEEBBDB TOEHOOBDEBSI Als wij een blik om ons heen slaan, een vluchtigen blik slechte, dan moet zich, dunkt me, de overtaiging bij ons opdringen, dat de mensche- lijke geest in onze eeuw werkzaam is geweest met eenen ijver, waarvan men vrachteloos de wedergade zoa zoeken in eenig ander tijdperk der geschiedeniB. Wie behoeft hier herinnerd te worden aan de grootsche ontdekkingen der natuurwetenschap en hun toepasaingen op de middelen van verkeer tusschen steden en landen, tusschen volken en werelddeelen ! Wie bespeurt niet dagelijks den invloed dier uitvindingen op de voort- brengselen der nijverheid, op de gemakken van ons huiselijk leven! Waarlijk men mag er zich niet over verwonderen, dat de vooruitgang op het gebied van studien welke geen onmiddellijk zichtbare wijziging bren- 6 Digitized by Google 43 IL K E R N gen in den toestand der maatschappij , hoezeer ze ook een ganschen om* mekeer in de denk- en zienswijzen der menachen ten gevolge hebben en daardoor gewisse omwentelingen voorbereiden , men mag er zich niet over verwonderen , zeg ik , dat de stille vooruitgang in zulke vakken als ge- achied- en taalkunde» alleen door een betrekkelijk klein getal wordt ge- kend of gewaardeerd. Men zou verkeerd doen zalks te wraken, doch men handelt^ mijns inziena» evenzeer verkeerd, wanoeer man het doet voorkomen alsof de geest van het natuurkundig ondenoek een geheel an- dere is dan die^ welke ixk geachied- eo taalkunde thana hemcht Want de ontdekkingan op het ecne gebied hangen ten nanwste samen met die op het andere, ze zijn al te gader oitvloeisels van denzelfden rusteloos onderzoekenden geezfc, die der natuur zoowel als der oudheid hare gehei- men poogt te entwriBgen. De macht en heerlijkheid vaa Ninive en BabylQn is ona a«nchoiiwelqk geworden in hun reuaacfatigQ gebouwen eft beeldhouwweiken, en in de ontraadselde inscripties» waaria de keerac^ers van Aasyiie iian hmai^ etter* winningen gewagen«. Wij. Umk de edicten wdke de koniag der kontngeD voor zijne volkon op de rotawandea van Behistiin hMft laften. uitbBiteteD, en verplaatsen ons in het bloeitijdperk vaa bet PMnrisohe lijL. Veider nog, ten zuidoosten van. Feiaio, aan gindscbe aijde vai^ deo HimAkjra, zijn ook opachrifiea ontdei;t» opaebffiften waacia een Bnddfaiiiiisc^ kcming Digitized by Google REDByOIRI]!tG. M wwMt WBi, hq tot wehiln van ^ijn ieiKl verridit heeft, en iMarin hij •i a^ ondevdanen, van welk geloof ook, tot ondwlinge verdmagnambeid aamnfaant. Hoe <9merkenswaar£g deze hiatste gedBnkteekenen ook op rieh aehpe sijn , hon belangrijkheid beeft op den achtergrond moaten ti» dett bfj de& rijken scbat, dien Eoropeacbe weetlnat in datselfde hnid ^ ik bedoel natucnriijk Indie — sedert ongeve^ tachtig jaron heeft opge^ gaaffd, Nadat de Eaiopeaoen gednrende een drietal eenwen in Indie g^ vestigd waren geweeat, waa de keDnis die men van de Indiscbe besdiaviitg had opgedaan, nog z66 gering, dat allerlei wonderverhalen nit de Middel«> eeuwen in Europa nog gereedehjk ingang vonden. Van de Brabmanen, waarmed vooral de Jezaieten-zendelingen gedorig in aanraking kwamen, faad men vemomen dat de Hindus een gewijde en ongewijde letterkunde beaaten, en dat die opgesteld was in eene oude taal, Sanskrita genoemd. Wat van de Oud-Indische literatuiir verder bekend was , d. i. nagenoeg nietB , wist men ook uit den mond der Brahmanen of uit ovensettingen in de hedendaagsche landtalen. Zoo was het tot 1783, toen fcwee Engel- scfaen, Jokn Wilkins en Sir William Jones, den Europeanen den weg baanden tot de beoefening van het Sanskrit. Het veelzijdig talent van faMtstgenoemde , en de opriditing van het Aziatisch genootschap te Cal- entta, geheel door zijn toedoen, hebben de verspreiding der studie van ket Saoskrit buiten Indie zooeeer bevorderd, dat het niemand onbillijk ia vaorgekomen , wanne^ men hem als den vader -dier studie besdiouwt, msder da»rom bet aandeel van Wilkins te vwgeten. Beider verdienste nu bestond niet daarin , dat zij een vergeten letterschrift ontcijferden , of een verferen letterkunde opspoordiMi -^ want het Sanskrit werd nog steeds be- oefend door iederen Brahmaan, die zi}nen stand geen oneer wilde aan- doen, — hun verdienste was, dsa^t zij, ver van die onverschilligheid, wdka het kenmerk is van bekrompenheid, niet sohroomden te midden van hun beroepabengheden eene zware taak te ondmiemen, en dat aij ten einde toe in die taak volhardden. Aan een hart, dat even ootvankeKjk was voor de indrnk^ van alle dichterlijke sohoonheid, als dat bet warm klopta van liefde voor zijne medemenschen , paarde Sir WiUam Jonea den i^erea wil en de verbazende werickracht, zqn landaard eigen, en daarom, al waa kat teven en werfcen van den begaafden recfatsgdeerde kortstondig vsai 6* Digitized by Google 44 H. K E R N duar, de zaden door hem gestrooid hebben welig vruchten gedragen, en zijn naam wordt met eere herdacht. Het werk door hem aangevangen is hoe langer zoo vlijtiger voortgezet, eerst in Engeland, daama op het vaste- land van Europa en in Amerika, ja het heeft teruggewerkt onder de afstam- melingen dierzelfde Brahmanen , van wie Sir William Jones zijne eerste lea- sen in het Sanskrit ontving. En als wij thans, na den arbeid van tachtig jaren, eens opnemen wat er verricht is, dan zien wij wel is waar, dat er nog zoo oneindig veel te doen overbUjft, maar kunnen we toch ook zonder overdrijving zeggen, dat er eene lezenswaardige bladzijde gevoegd is bij de ontwikkelingsgeschiedenis van het menschdom. Is nu de taal, met wier hulp wij zijn doorgedrongen tot het in mist gehulde verleden van Hindustan , reeds als zoodanig der beoefening overwaar- dig, zij mag in een ander opzicht evenveel, misschien nog meer, aan- spraak maken op onze hartelijke belangstelling. Want zij is het, die den geleerde ten baken gestrekt heeft bij het onderzoek naar de onderlinge verwantschap der talen ; zij , de oudste zuster in de Indo-Germaansche taal- familie, heeft nog zooveel overleveringen uit den voortijd van ons ras be- waard, dat men bij voorkeur met haar te rade gaat, als men een bUk wil wagen in een ver verleden, aan gindsche zijde der geschiedenis. Ook ons eigen Nederhtndsch — het is waarlijk overbodig U daaraan te herinne- ren — is eene Indo-Germaansche taal; is het noodig te vermelden, welke lessen hare uitstekendste beoefenaars uit de studie van het Sanskrit geput hebben? Voorzeker niet; want zij hebben menigmaal het zelven gedaan met meer bevoegdheid en met grooter welsprekendheid dan de mijne. Het komt mij voor, 6. T., dat het onderwerp eener rede bij de aan- vaarding van het eervolle ambt, waartoe het vertrouwen der Curatoren mij geroepen heeft, mij hier als van zelf is aangewezen. Oij moogt billijker- wijze van mij verwachten , om ^iet te zeggen eischen , dat ik U een overzicht geef van hetgeen door middel van het Sanskrit is aan het licht gebracht. Aangezien nu de uitkomsten zich in twee hoofdrichtingen laten splitsen, al naarmate men zich tot Indie bepaalt, of de gevolgen der studie in een wijder kring overziet , zal ik trachten U een schets voor te leggen, vooreerst van het aandeel, hetwelk Indie gedragen heeft in de geschiedenis der beschaving, om daarna te spreken over den invloed der Digitized by Google REDEV0ERIN6. * 45 stadie van het Sanskrit op de taalwetenschap in het algemeen. Verleent mij daarvoor Uwe welwillende aandacht; vergeeft mij, als ik hier en daar ter wille der volledigheid in eene dorre opsomniing vervallen mocht, en dnidt het mij evenzeer ten goede , wanneer ik uit vrees voor het laatste euvel mij aan het tegenovergestelde schuldig maak. Ten tijde van Koning Salomo, toen Phenicische schepen naar Ophir stevenden en beladen met voortbrengselen Van den Indischen grond huis- waarts keerden, moet de uitgestrektheid lands, welke wij Voor-Indie ple- gen te noemen, reeds bewoond geweest zijn door dezelfde twee hoofdras- sen, die nog heden ten dage de inheemsche bevolking uitmaken. Het sijn de Ariers en de Dravida's. Het zou vermetel wezen de grenzen te wil- len bepalen, die ongeveer dertig eeuwen geleden Ariers en Dravida'8 Bcheidden, doch er zijn ettelijke redenen, die ik hier natuurlijk niet alle kan blootleggen, om te veronderstellen , dat in genoemd tijdsverloop geen verhdzing op groote schaal heeft plaats gehad, althans geen, waarbij het e^ne ras door het andere uit zijn gebied verdrongen is geworden. Ook thans wonen nagenoeg alle Indiers, welke zich van Arische tongvallen bedienen, ten Noorden, de Dravidisch sprekende stammen daarentegen ten Zuiden van het Vindhya-gebergte. Zich uitstrekkende van den Indi« schen Oceaan ten Westen tot aan den Bengaabchen zeeboezem ten Oosten , is de Vindhya bedekt met woeste en ontoegankelijke wouden , die gelief- koosde verblijven zijn van allerlei verscheurend gedierte. De natuurlijke gesteldheid van dezen geduchten scheidsmuur verklaart genoegzaam, hoe de verdeeling van het land onder de twee rassen zoo lang dezelfde is ge- bleven, hoe het eene zich uitgebreid heeft tusschen den Himalaya en den Vindhya , d. i. in het eigenlijke Hindustan , het andere van laatstgenoemd gebergte af tot aan de kusten van het schiereiland , d. i. in het Zuider- land of Dekkhan. Dat het Dravidisch gebied zich eenmaal, in een tijd waarvan geen heugenis meer is, zich veel verder uitstrekte dan waartoe het tegenwoordig beperkt is , valt niet te betwijfelen ; want in de wilder- nissen van Hindustan leven, omringd van Ariers, nog ruwe, Dravidisch sprekende horden, die klaarblijkelijk daarheen een toevlucht hebben ge- zocht tegen den aandrang eener hoogere beschaving. Anders is de oudere bevolking van het Noprdelijk gedeelte verdwenen ; 6f wapengeweld , 6f ver- Digitized by Google 46 H. K (E R N fimeitii^ met de Dteuweie bewoners ha^ aan bun zel&tand^ beetaan eea einde gemaakt, en aelfs in bet ZuideB, waar de Dravida^s in faet onge^- stoord bezit Yan het bnd gebleven zijn, is hun ganaohe beschaTiDg aan hun Noordelijke nabnren ontkwd, met uitzondering van hunne taal, waarvan de literatuur zich wederom gehe^ en al naar bet Yoorfaeeld Yaa Oud-Indifiche werken gevormd heeft. Het volk, waardoor dit g^proken werd, heeft zich dan in ver venrlogen dagen meester gemaakt van het eigenlijke Hindustan, door en naar hen Aryavarta of land der Ariers geheeten. Over de wijze hoe, en den juiateB tijd wanneer, kan men louter gisangen wagen, die wellicht altoos gissin- gen zuUen blijven. Van waar sij gekomen zijn, laat sich evenmin met Yolkomen gewisheid aantoonen , doch uit de verwantschap van het Sanskrit met het Perzisch, Griekseh, en de overige twijgen van den zoogenoemd iBdo-Germaansohen stam, blijkt dat de voorouders der Hindus eenmaal met hun stamgeaooten hebben samengewoond, en verder heefl men in eenige gemeenschappelijke sagen en in woorden voor enkele dieren en pknten het bewijs meenen te zien , dat het stamland aller Indo-^Germaneo in het hoogland van Middei-Azie gelegen was. Hoe dit ook sij , het is seker dat op zijn minst elf eeuwen v66r de Christelijke jaartelling , on nog vroeger, de streek tussc^eo den Indus en de Sarasvati, het zoogenaamde knd der vijf-stroomen of de Ftojab, als het bmndpunt mag bescfaonwd wcHrden der Indische beschaving. Daar en toen was het, dat de oudste gedenkstukken van den Arischen geest, de Veda's, ontstaan zijn, de ge* dichten waarin de rechtgeloovige Hindu eene goddelijke openbering ziet, en die ook voor ons soo hoogst belangwdEkend zijn , omdat daarin , als in een kiem, de geheele ktere ontwikkeling van den Indisohra geest ligt opgesloteu. De eigenlijke Veda's ~* want in verloop van tijd werden vmeheiden werken waardig gekeurd tot de openbaring gerekend te wordea — *• de Digitized by Google REDBYOERING. 47 e^ilijke Veda'8 dao, bevatten niets anders dan eene yerzameling van liedeien» grootendeela, doch geenszins uitsiuitend, van godsdienstigen aard. De meeate er van zijn lo%edichten ter e^e der goden, offerliederen , ge- beden; enkele beheken besweringen en tooverspreuken ; andere zijn strijd- sangen; wedr andere hebben half dichterlijke, half wijsgeerig-godsdienstige mijmeringen ten inhoad. De lezing er van veroorlooft ons een blik ter aiaan op den toeataod van het volk, waaronder ze ontstonden, en toont het bestaan van eene welgeregelde maatschappij en van niet onbeschaafde aedw« Waar landbouw en veeteelt de hoofdbeeigheden des volks zijn, waar sdbeepvaart bestaat» waar ijzerra werktuigen gebruikt worden, waar* heizonnejaar bekend ie, daar moet men reeds menige stappen achter zich hehben op den weg der ontwikkeling. Inderdaad^ de kunst waarmed in de Veda's zoowel taal als versbouw is behandeid , eene kunst des te fijner, omdBt sij niet gebonden is door de stijve regelen van een sehoolsch nage- sbeht, zon op aioh zelf leeds ons kumien overtuigen, dat de Veda's niet de alieroiidi^ aitingen zijn van liet Indisdi: gemoed. In zeker opzicbt Qvenwel mag men^ ze met recht de oadste Tndisehe poezie noemen , op de« zelfde wijze ds men^ de zangen van Homerus de oodste GrieksGhe gedich- ten: heet. Imaiet9, wat bnden is vocmfgegsan, is verloren, is vergeten, en^ gelijk in Homenis de Grieksehe geest die eigenaardige trekken heeft aattgenamea, welke. altijd sinds de keomerkea er van gebleven zijn, zoa vertocHit zich in dea Veda het ladiscfa karakter met den eamk% tot al de deagden: ett.al de gefarekeo, welke kter daaraan steeds eigen zijn geweest. Tet wijt in den Veda nactt de groole meepderheid van lefliederen ook enkele atrijdzaiigen voorkmoeav nemen in de echotting' der Hellenen de hymnen, dki a^. aon hannea Hbmeras toesohrijvea, eene ondeigesohikte plaats ia \ny de heldBadiohtan ; het liet zicb vooroitzien^ dat de Hiodccs, aan zidi zeken overgehiten, br| voorkeur eea volk zoaAen worden van pviestera ea godgdeesden, de Gridoen daarenti^n eene.natie van helden enstaatslieden. De zudit aaer waarheid wb8> btj den Griek even levendig aia bij zijn stam^ geaoot in het verre Oosttn, maar hij traehtte keBma en waarhdd meer cbmBlfaaac te maken aaa de behngea der mastsehii^j, aan het vaderHiad» kwtom aan het aardaeke leveo ; de andere daaiwtegen' zoeht bovenal aaar die vtaariiflidl, weil&e' faeni de: zaligheid mmst versekeieD in^ het \&9m bierminaals. Digitized by Google 48 H. R E R N Langen tijd werden Ariere van alle standen in de kennis van den Veda ingewijd ; de kennis van de daarin vervatte gebeden en liederen , ten minste van een gedeelte er van, was daarom een vereischte, omdat elk huisvader zijn eigen priester was, dagelijks het vuur aan zijn haard, het middelpunt van het huisgezin , moest ontsteken , en daarbij de weldadige goden prij- zen. Dat nu eenmaal de studie der heilige oorkonden, in stede van alge- meen te zijn, in het uitsluitend bezit kwam van weinigen, dat de leden van een der drie Arische standen, de eenigste beoefenaars en ivtleggers der Veda's geworden zijn, is een feit, dat gewichtige gevolgen gehad heeft voor de vorming der Hindusche maatschappij. Om dat verschijnsel te verklaren behooren wij na te gaan, welke aanleiding er reeds bestond in den aard der gewijde boeken , dat de oude gewoonte in onbruik moest geraken. In de eerste plaats ging het met de taal der Veda'8 als met alle talen: ze verouderde. Woorden^ spraakkunstige vormen, gansche uitdrukkingen CQ zegswijzen gingen verloren , d. i. leefden niet meer in het spraakgevoei van het algemeen. Om misverstand te voorkomen maakte men lijsten van dergelijke woorden en vormen , en daaruit ontstonden aliengskens eene vol- ledige verzameling van glossen en eene grammatica. Ook kon het niet missen, of de uitspraak moest zich gaandeweg wijzigen^ terwijl de voor* dracht of het zingen der verzen niet altijd naar de regelen geschiedde. Om nu beide zuiver te bewaren^ werden eenige korte voorschriften opgesteld, die later aangroeiden tot voUedige werken over uitspraakleer, over versbouw en zangkunst. Voorts stelde men er den hoogsten prijs op, dat de ver- schillende offers gebracht werden op den juisten , daarvoor bepaalden tijd , en daartoe behoefde men natuurlijk tijdrekenkunde ; met de uiterst ge- brekkige, ofschoon niet geheel nieuwe^ kennis, die men toen had van sterrekunde, kostte het de grootste inspanning om het kalenderjaar te laten overeenkomen met het werkelijke zonnejaar^ om het aantai van schrik- keldagen gedurende eene zekere periode, alsmede het tijdstip waarop de invoeging moest plaats hebben, te bepalen. Dit was nog niet alles: bij het verrichten der onderscheiden offers, vooral der grootere, waren zooveel plechtigheden in acht te nemen, kwamen zoo veel handgrepen te pas, dat men door langdurige oefening alleen zich die kon eigen maken. Bestond Digitized by Google REDEVOERING. 49 de offerande in een dier, dan werd vaardigheid in de snijkunst onmisbaar geacht: aldos leerde men de beginseien der ontleedkunde. En dan^ in hoeveel fijne bijzonderheden moest men nog treden om te weten, welke der goden, of onder welken naam een en dezelfde godheid, bij deze of die vrome handeling moest aangeroepen wordenl Zoo moest wei de studie der Veda's« hoe langer zoo omslachtiger en moeilijker geworden , ophouden het gemeenschappelijk eigendom der Arische natie te wezen; zoo kwam het er toe, dat slechts weinigen, lieden door de omstandigheden bijzonder begunstigd , of met buitengewone gaven toe- gerust, zich geheel en al konden wijden aan de instandhouding der over- levering. Die lieden waren de Brahmanen. Brahmaan , d. i. bidder , is gedurende het Vedisch tijdvak de naam eener soort van priesters; niet allen droegen dien naam, want — zoo als ter loops is aangevoerd — ook ieder huisvader was priester in zijn huisgezin. Zij vormden een stand, maar geen aaneengesioten kaste, en waren vooral werkzaam als huispriesters en geestelijke raadgevers bij de talrijke vorsten en grooten van den lande. Als geleerden van vak, ais vaardige uitleggers van den Veda,. verwierven zij zich aan de hoven een invloed, die niet merkbaar geschokt werd als nu en dan een koning door meerder wijsheid en minder gekunstelde, doch zniverder, kennis der Veda's de Brahmanen beschaamd zette. Zulke gevallen waren nogtans zeldzaam, en indien een vorst hardnekkig genoeg was hun de eereplaats te betwisten , zochten zij het volk tot hunne zijde over te halen. Oedeeltelijk bestond dit uit Ariers» uit menschen dus^ voor wie de gewijde overlevering evenzeer een erfdeel was als voor de twee hoogere standen; voor een ander gedeelte echter, en gewoonlijk voor het grootste, uit niet-Ariers, de zoogenaamde <2Mra's. Deze laatsten, afgesloten van de godsdienstige gemeensehap tusschen de leden van het heerschende ras, ontvingen gretig den geestelijken bijstand, dien de Brahmaan hun beloofde; al mochten zij nimmer hopen op een aandeel in de heilige boeken en plechtigheden , zij konden ook daarbuiten zalig worden, mits zij hnn geestelijken beschermer onvoorwaardelijk ge« hoorzaamden. Voorts wisten de Brahmanen, ten einde de eenmaal ver- kregen macht te bestendigen , wettelijke bepalingen te maken om den over- gang van een lageren tot een hoogeren stand onmogelijk te maken : kinderen 7 Digitized by Google ftO H. R E H H mt gemengde hvwelijkeo gesproten daalden af tot een lageren sang dan waartoe een der beide ouders beboorde. Al waren ziifiDa veioidieningen in den Veda niet te vinden, het priestorlijk gesag wat vaUoende om er eene godsdienstige wijding aan te geven. Zoodoende is het den Brahmanen gehikt hon stand, dia tegeli|k priea- terlijk en adellijk was, tot de onbetwiftbaar hoogste kaate nm Indie te verheffen ; aoodoende zijn eij er in geskagd een geboaw op te trekken , dat bk)otge8teld aan menigen storm, na bijna dertig eenweii nog niet m pnin is gestort. Het is waar, thans aou het scb^^nen, dat de val na op* banden isa ei verdoonen zich reten in de maren, en de grondsli^en lijken wrak te wezen. Binnen 'shuis heerscht er verdeeldheid , en het «m wel kunnen, dat men om het geschil bij te leggen onderling goedvomi het gansche gebouw te sloopen. Eerst dan, ais het eenmaal gevaUen ia, td de gesehiedvorseber een onpartijdig oordeel knnnen uitsprekmi , want geen ontzag voor eerbiedwaardige oodheid zal hem dan de oogen verblindeii, en geen ingenomenheid met het stelsel van den dig sal hem 4d goede zijden doen voOTbij aien. Het is er verre van af, dat de Brahmanen in hmi machtsverheflSng enkel een middel zouden gezocht bebfaen» om een leeawenaandeei te eriMgen in de goederen dezer aarde. In den regel heeft het naji^n daarvan nooit in hun aard gdegen , e» doet het ook nu niet. Wat aij daarentegea in de eerste plaats verlangden, was: dat a^, beschermd door den maohtigeD arm der Vbrsten , en gesteund door den eerbied des volks , vrij van dagelijksche beslommeringen , zich konden overgeven aan een leven van nadesken en bespiegeling. De awleg daartoe vertooot zich al in den Veda onmiekeB- baar, doch zou nimmer tot zulke uitensten geteid hebben, isdien de natunr van Indie de neiging tot gepeins en droomerij niet ruimsekoots voodsel hadde gegeven. In de brandende vlakten van Hiwiust^ heeft de mensch aoo weinig behoefte aan inspanning, zoo weinig lust tot vermoeienis; aoo h^ kan, schuwt hij lichamelijken arbeid, hedOt hij een onverwinneUjken afkeer van elk tobben en zwoegen. Waar men naar vedsngti is de fellB stralen der zon te ontvlieden en een toevlugt te zoeken in de koele seha&nw der bosschages. Daar speelt door de takken een aadite wind, met half bedwelmenden bloesemgeur bevracht, daar zingt de kokila ia het dicht Digitized by Google REDEVOfiRlNG. M gobladnrt; awennQii vaa IrijeD, aaar homDg mekeiidfi io de geopofide keU ken der woudbloeiiieD , vervuUen bL daDBende en goDiende da lueht la ket niet verkkiaifaaar, dat men het zoet vindt daar te mijmeren, dat aien gevoelt hioe weioig de meDsch tot sijn oooddruflt van nooden heeft, over hoe veel inneclilke tevredenheid hij beaohikken kaD, mits hij de <mmatige faegaerteD, die in ziJD biDOieDate woelen, beteugelen wilP In eijn levenB-r onderhoud kan hij voorzitt door de vruohten te plukken , die het woud iii overvbed asabiedt; tot kleedij dient boomsdiors, of de huid eener gaael; want in het zonnige Oosten kan men met zoo weinig voedsel en deksel voIataaD! In Indae zifn dua al de voorwaarden voorhanden^ waaronder een klfdieDaarslevian zich ootwikkeleD kao, eo daarom treffen wij het daar aan op aulk eoDe uitgebreide sehaal, als het Dergeos elders te vioden ia. Menige Biahmaan , aoodra hij zijn plichten jegens de maatschappij vervuld had , d. i. wanneer hjj aijne kinderen volwassen an gdduwd zag , verliet het dorp zijner mwomng en begaf zich naar een der talrijke bosscben, om eieh ongesloord te kuimen verdiqpen in de groote vragen van leven en dood. Ter beveiliging tegen de wilde dieren vormde men doorgaans kolo* nien vaa Uoizenaars; ook jongelingen hielden zioh daar gedurende hun Btudietijd op, om ter schole te gaan bij de rijpere kennis des ouderdoms. In die oorden, in de wouden van Hindastan, heeffc de myatieke wijsheid der Brahmanen een stelsel opgebouwd, dat nu eens meer, dan eens min- der gewijzigd, een beslissenden invbed, in en buiten Indie, heeft uitge- oefend op het godsdienstig leven der grootste heift van het menschelijk geslacht Laten wij trachten, met behuip der Upanishads, de oudste vrerken der esoterische Brahmaansche godsdienstleer, een schets te ontwer* pen van de denkbeelden, welke den Indier bij zijne bespiegelingen ge- leid hebben* Aan den Veda is het geloof aan een eenigen waarachtigen god niet vreemd, al is de vorm waarin het monotheisme zich uit, een andere dan in het ktere Brahmaansohe stelsel. Daarent^en zoekt men in de oode liederen te vergeefs naar eene bepaakle uitdrokking van datgene, wat aedert eeowen de hoekateen geweest ia aller Indische godsdiensten : de nelsverhuizing. Hier meende de wijsbegeerte te mogen aanvallen, wat in de gewijde oorkonden ontbiak, of Uever, zij beschouwde het niet aoozeer 7« - Digitized by Google 52 H. R E R N als eene aaDvuUing , maar als een leentuk dat volkomen stiookte met den geest der overievering. Het geloof aan de zielsverhuiEing was, in Indie, terzelfder tijd een vrucht van eigeui onafhankelijk nadenken en van de zucht om dat in overeenstemming te brengen met de opmbaring. Aan den eenen kant is de Indier omringd door eene natuur, waar alies weliger opschiet, maar ook eerder verwelkt en vergaat; hoe licht kon bij hem de gedachte wortel schieten, welke in een der Upanishads is uitgesproken : j/Gelijk het graan rijpt de mensch, gelijk het graan wordt hij wedr geboren." Anderdeels gaf de Veda er aanleiding toe, ofschoon niet rechtstreelcs, dat men de noodzakelijkheid aannam van eene herhaalde wedergeboorte van den mensch. Immers waar er in de Vedische zangen sprake is van afgestorven zielen, daar worden zij voorgesteld als te wonen in het lacht- ruim, of in een doodenrijk, of in den hemel bij de goden. Het hemelsch leven was, op zijn best, niets anders dan een verheerlijkt aardsch leven; meer en langduriger geDietingen dan het ondermaanscfae geven kon , wacht* ten daar den vrome, die behoorlijk aan de goden offeranden gebracht, en vlijtig zijne gebeden verricht had. Zulk een hemeli oordeelde de naden- kende Indier, heeft zooveel aardsche elementen, dat de hemelvreugde, gelijk alles wat aardsch is, ook vergankelijk moet wezen. Aan het be- staan van zulk een plaats van genot en heerlijkheid mocht men niet twij- felen, want de overlevefing leerde immers geen onwaarheid? Maar het kon ook niet het toppunt zijn van 's menschen verlangen , het was slechts het verblijfoord van zinneiijke stervelingen , die deugdzaam geweest waren aileen om beloond te worden. Het loon kan evenmin eeuwig zijn als het aantal goede werken oneindig kan wezen. Heeft eenmaal de hemeling al de vruchten zijner daden genoten , dan moet hij weder tot deze aarde terug- keeren, nog altijd geboeid in de kluisters der zinnelijkheid. Neen, de Brahmaan verlangde naar iets hoogers, naar een onvergankelijk leven^ naar eene blijvende plaatse. Dat leven, die hoogste zaligheid deelachtig te worden moet het streven zijn van den in waarheid wijzen en vromen mensch. Doch nu de weg ter zaligheid — was die in den Veda a%e- bakend? Niet geheel. Die toch leerde hoe men door offeranden en lof- zangen de gunst der goden kon verwerven, hoe men den hemel verdie- Digitized by Google REDEVOERING. 58 nen kon. Als voorbereidingsmiddel was dat alles zeer nuttig, het leidde den mensch op tot ontzag voor de machtige goden, het stemde zijn ge- moed tot vroomheid en deemoed, maar 'smenschen hoogste doel kon niet bereikt worden dan door de kennis der hoogste waarheid. De waarheid, zooals de Indier het begreep , was , dat achter de altijd wisselende wereld van verschijnselen een eeuwig, onveranderlijk wezen verborgen is, een wezen, dat zioh aan 'smenschen oog onttrekt, maar aan zijn binnenste zicb openbaart. Dat inwendige licht, die goddelijke sprank, isheteeuwige, onvergankelijke in den mensch, is zijne ziel, die naar hereeniging met den hoogsten geest haakt, doch daarin verhinderd wordt door de banden des lichaams, waarin de ziel als in eene gevangenis is vastgeklonken. Die boeien dus te verbreken» de hinderpalen omver te rukken, die de men- schelijke ziel van God scheiden, om voortaan onafscheideiijk met Hem. verbonden te blijven , //gelijk de rivieren zich naar den oceaan spoeden om nimmer terug te keeren/' dat is 'smenschen waarachtig doel, dat is zijn hoogste goed. Wat ons in den weg staat daartoe te geraken, is de zin- nelijkheid; zij boeit de ziel aan de vdorwerpen der zinnen, zij verlokt ons om het aangename boven het.goede te stellen^ haar moet men overwin- nen, men moet de wereld afsterven. Het zal wel geen betoog behoeven, dat zulk een steisel alieen voor weinigen berekend was , dat de groote menigte van het volk van zulk een weg ter zaligheid bleef afgesloten. Bij menigeen moest derhalve zeker de vraag oprijzen, of eene leer, die op volkomen waarheid aanspraak maakte, ook niet te allen tijden voor alle menschen geschikt moest wezen. leder, zij hij aanzienlijk of gering, Brahmaan of (^Mra, streeft naar geluk, wenscht te midden van de wisselvalligheden des bestaans, naar iets blijvends, iets onvergankelijks; daarom behoorde ook voor een ieder de baan opengesteld Digitized by Google U H. & E R N te zijn. Deae gedaohte vervulde de ziel vao een waar meDscbeiivrieiid, van fiuddha. In de vijfde of vierde eeuw voor onze jaartelling — met volkomen zekerheid is vooralsnog het tijdetip niet te bepaien — stond er een man op« een koningszoons uit het geslacht der (^kya^s, die eigenKfk Sarvd.rthaBiddha heette, doch later meer bekend ia onder zijn bijnaam vra ^dkya-Muni of van Buddha , d. i. de Wijze. Opgevoed in al de wedde van een hof, rijk voorzien van de begoerlijkheden des levens^ vermooht hij niet de oogen te sluiten voor de menscheiijke ellende^ die zoowel in pa* leizen schuilt, als in hutten zetelt, noch wilde hij zijn hart aftrekken van zijn onwetende, hulpbehoevende medemenschen. Overeenkomstig de hoofd- beginselen van Brahmaansche wijsheid nam hij aan, dat de menach naar iets blijvends zoekt, dat teleurstelling en smart het deei is van ieder fichepsel, zoolang hij aan de wedergeboorte onderworpen is, dat de mensch in zich zelven de middelen heeft om zalig te worden; maar bij sloeg daarin een anderen weg in, dat hij al zijne natuurgenooten wilde ver« lossen van hun treurig bestaan. De armzaligheid der wereld kwam bij hem zoozeer op den voorgrond , dat de zaligheid volgens hem , of ten mimte volgens de opvatting zijner leerlingen, een geheel negatief begrip werd, blootelijk bestond in de afwezigheid van smart, in het einde der zielsver* huizing^ in het ophouden van zelfbewustzijn. Dat negatieve hoogste goed, het nirvdna, zoo leerde Buddha, kon ieder en een iegelijk bereiken: men had slechts de zinnelijkheid te onderdrukken , die de oorzaak is dat de mensch wordt wedergeboren ; verder behoorde men zich te oefenen in de deugden van liefde jegens alle schepselen, van ingetogenheid en verdraag* zaamheid. Met deze leer trad Buddha openlijk op toen hij 36 jaar oud was, en tot aan zijn dood toe, in het 85*^«jaar zijns levens, hield hij niet op die den volke te verkondigen, allen aansporende hun dwalingen af te sohud- den, het door hem voorgeschreven pad der gereohtigheid te bewandelen en als broeders eene gemeenschap te vormen. Lieden van alle kasten en standen gaven aan die roepstem gehoor en traden tot de Buddhistisebe gemeente toe. Zij die eene bijzondere roeping gevoelden voor een geeete- lijk leven en afstand wilden doen van de wereld, werden monniken of nonnen, de meesten echter werden opgenomen als teeken. Beide afdeeliu'' Digitized by Google REDEVOSRING. 5j| gen maakten te zamen eene broederachap , de Baddhutisohe kerk uit. Door dese nieuwe inBtalling, die voor ieder toegankelijk was, werd het kaste- QDdersoheid wel is waar niet afgesohaft, doch verloor het elke godadienstige heteekeois. De Buddhisten in Indie bleven het als eene maatschappelijke inrichting erkenneUi maar buiten Indie hebben sij het nooit met hun godadienst ingevoerd. Zij waren vrij van voorooxdeei in dit opzicht, en even vrij waren ze van een kieingeestig gevoel van nationaiiteit daar, waar in hun meening het heil van alles wat mensch heette er mee gemoeid was. Omtrait het midden der derde eeuw v66r Chr. togen zendelingen der nieuwe leer naar den vreemde en predikten die met goed gevoig. Niet weinig dro^ daartoe bij de krachtige ondersteuning , die zij van koning Agoka mochten ondervinden. A^oka namelijk, de kleinzoon van Candra* gupta» of zoQ als de Grieken zeggen: Sandrokoptos , had juist toen het Buddhisme aangenomen en tot den heerschenden godsdieast verheven. Door aijne voorspraak kregen de zendelingen vrijen toegang tot naburige rijken. Geheel Geyhn bekeerde zioh tot den nieuwen godsdienst» en de Grieksch- Bactriflcbe koningen veroorloofden de onbelemmerde prediking er van in hun gebied. Naderfaand^ toen Scythisdie vorsten de Grieken als beheer*» sohers van N. Westelijk Indie opvolgden , werden zij niet alleen gelijk hun voorgangers begonstigers, maar vurige aanhangers van het nieuwe geloof. IntusBchen drong het ook door tot Tbibeti China« van daar later tot Japan* Van Ceylon uit verspreidde het zioh over geheel Achter^Indie. Eindeli}k vond het ingang onder de Mongolen en een deel der Tataarsche horden, Ook op Java heeft het belijders geteld, zoo als nog op het naburige Bali. Kortom , op den huidigen dag wordt het aantal der Bud- dhisten geschat op vijf honderd millioen zielen. Met zulk een getal voor oogen , vraagt men zich onwillekeurig af : wat is het, waaraan het Baddhisme zooveel overwinningen te danken heeft gehad? welke gevoelige snaar van het menschelijk gemoed heeft het zoo oitstekend weten te treffen? Wij aarzelen niet te antwoorden, dat het geheim van zoo groot een bijval ligt in de zuivere menschlievendheid van de leer, in het beginsel, dat alle menschen broeders zijn en elkanders lasten moeteo trachten te verliohten. Anders was er weinig, of niets geschikt in, om de verbeelding te boeien of het gevoel te streelen. Uet hoogste Digitized by Google 56 H. K E R N goed , het einddoel van alle menschelijk streven , werd voorgesteld als te bestaan in volslagen vemietiging; nu mocht dit menigeen voorkomen als iets natuurlijks en onvermijdelijks , maar als ieta aantrekkelijks zeker niet. 