title: Antverpia Christo nascens et crescens: seu, Acts ecclesiam antverpiensem ejusque apostolos ac ...
creator: Jean Charles Diercxsens
text: Monafterii 10. Inde aengaande die VrouwenKoeriers y futJen monaisterii die moggen hJyven in beure oude postjie ende ghemakelde buit vUn beurs te diensten, goeden ende rs Ecclesiasticii II. Suiten oock aJte de voorst Geslachten perfootie, prominente feen renuncieren aJie aJlantie, die fy moggen gebe, Suiten behoen apart y V zy onderJingbe oft met andere van andere provincien oft vreemden, onttwat decreet dattet zy. Ende fyJen heJoven egbeiden meer te maken, ende niet te doen teggen da ordinantie. CHiLista cXBSCBNs; 3^7 12. EtuU tot vervangingsbeurt van eenen yeghelycken Anno hoven den eedt van wederzijde te zoenen) fyJen i 179. Magistraat ende andere van de Leden der Jun. stad, mitsgaders de Colonnellen, Dekens, Hoofden, Capiteynen, ene Officieren, den eedt doen, dat fyJen zich onderhoudende Vgbene des voorjot. commission, is, volgens fijne Hoogcherheid en, Excellentie, beter clartitude, heel de zaak van der stad en alle hogere en subordinatief gestelde der staven, zo wil CatboUcke, Gheren, formeerde, dit uit de Conventie van August, wanneer in heure sloten en Wachtergarde tegen alle verdruktende en overlast, en tot meerder vervolging, en alle dissidentie weer te nemen en vrij te zin te bouden; volgens voorjydrigde richten twintig van de treffegezondheid per-joonen, die ff volgens respectieve nomineren, den eed doen van mede goede toezicht te dragen, om te onderhouden en te doen onderhouden (dit in hen is) deze Ordonantie. en generale rust van der stad. 13. Eikde tot het verleende van het genevoors en res ontdekt, 11, wanneer, die van de regeling kiezen drie personen vatten. Zij maken Cathedral, en de Catholici drie uit de murerij, ook de Regi, die daar na, zelden Mensen volgen, hun verschillend, drie van der Corde. Dit welke negen personen volgen, het hoofd kehken van de executie en onderhoudt van deze ordonnantie. En zo verre daar in, eenigheid gevonden, die tot de neder, zeggen, ingeval zij kunnen, zo als anders, dat rapport doen aan de voorgestelde Magistraat, Kolonellen en Dekens van der Gulden des stads, om daarop geregordend te worden, als gehoorden. Dit welke, zeer zwaar. Zijne Hoogheid daar toe aanbiedt, midt datzelfde. Aldus gedaan, den 11sten juni, XVIII. Ongeveer getekend: Matthias Guillam de Nassau. Artikel 1. Publicatuur conditio en obligatie voor de Commissie om alle partijen van de vroegere wetten te verzoenen. Dit had in de Calvijnisten, die het bestaan uitgezet hadden, de kerk te volgen en de Archief te verwijderen, Catholieken, maar ook. Acceptatie van de publicatie van Cornelius van Aken, als burgemeester en schepen van de stad, dat de burgerij en de schepenen zich aan de resolutie van de broeders, de civicale wetten en de constitutie van de Unie zullen houden, volgens de resolutie van de vorige januari, hierboven genoemd. Hierbij wordt verwezen naar het stuk van de preambule van de edict van september, maar de Antwerpenaren hebben dat niet zo opgevolgd, maar hebben het uitgevoerd door hun afgevaardigden. Uit de ultramontane kant werd de Unie geaccepteerd, zodat zij hierdoor kon worden verkondigd. Qualitas 3. De publicatie van de Vrede van de Religie wordt beslist tot altijd: omdat, zoals publicatie was gedaan, menigvuldig. Augusti anni praecedentis tantum, sicut providentiae voluit. Vidimus supradictos articulos pro Pace religiosa generali per Archiducem translatae in Siraeum. Status Provinciarum; Status Provinciarum. Hos translatae ad quiditates et civitates eos communicare in membris. Vidimurus membra civitatis Antverpiensium eos examinavit et tandem appropiquavit. Verum publicaniam etiam possumus infeas. Non obtinuerunt Antverpienses, Hinc novi sibi hic occasionis consilium consulerunt Pacem religiosam, quam perpetuam dixerunt, quas adscriptas ei perpetuitati, observemus illius magis adduceret, quam praecedentis praevitatis. Ob servatum haec non magis fut, quam praecedens. Ut inferi videbitur, interimus Pax haec perpetua publicata fuit hoc ipso die. Art. 4. Statuitur, quod catholici possint redire in possessiones ecclesiarum Sancti Jacobi et Sanctae Walburgis, in quibus libere perseverare possunt secundum statuta in Pace religiosa. Per hoc excluuntur aedificia Sancti Georgii et Sanctae Elisabeth, quas hades Antiam cum calvinistis et Lutheranis dividerant. Sit puriter excluduntur ab omnibus capellis. Ut autem in illis ecclesiis peragamur, divina concedit eis eundem articulum 9, quod Presbyteri et Diaconi seculares et beneficiati possint redire in civitates valentes. Tenietur exceptis notatis, quod quidam sodalitas hoc ipsomet die signata, qui hanc senium propter residues et ad majorem quietem remanebunt extra civitatem. Rationes erant suspicio ipsis, sed alia per calvinianos; et quies non tam quærabatur civitatis, quam calvinianorum, qui omnes cleros vociferent exclusus, prout enim machinationibus suis tamen ei obtinuerunt, ut in fine dicetur. Exceptis his, bedella autem illa, contenta nomen quinquaginta-quator ex Actibus, referatur; integrum quidem in Registro Viceritores, ex quo hanc subjungo, addens distinctionis characteribus illorum qualitates, quas assequi possit. Denis Coper, Rogerius de Tassis, Presbiterus ad D. Petri Lovaniensium et Consilium Universitatis et Vicarius generalis. Pardus, Silvester Pardus Sancti Theodori Lecturus et post redutam civitatem Vicarius generalis, qui hunc munus sine obium obiit anno 1594 et 1605 anno et librorum Centenus. Henricus Verdonck, Sacerdos et Canonicus. Jacobus de Campo, J.C.L. Archidioecesis. Magparte, Adolphus Simonis, S.T.B. et Canonicus. Jacobus Rutthonis, S.T.B. Canonicus et Thebamus. Henricus Humbertus, Sacerdos et Professor. Simonus Moon, S.T.L. Canonicus Officialis et post edictum Civitatis Vicarius generalis. Anno Renierus Brakman, S.T.L. et Candidatus, 1579. Catulus, doctor Iuris, Canonicus et Thebannus. Blanckus, Walterus Virgesthen, S.T.L. et Candidatus. Voefels, Godefridus Veufels, J.U.D. Canonicus et Scholasticus, Judex synodalis. An fit filius Philippi Veufels, de quo legi in opere Bibliorum belgicus, saginatus anno 1594. Molenaar, Bartholomeus Canonicus. Johannes de Afsop. Emanuel Philips Tornefius Manrius Hes. Michaël Godefridus Petrus Coolemans. Johannes Vlerkelten. Bertus Soetens. Carolus de Sorcq Cornelius Clens. Jacobus Deemus Seegeris Malepas Antonius de Compofitibus Bruyninck. Jacoba van Ghelst Theodorus Borchasels Didonck De Schel Molms Nagele Henricus der Kinderen Heer Segber Capellat van de Throothjeer Den opper-Parochiaen vat d'Beghin bof. Joannis Fredericus Lum Den opper-Parochiaen van S. Jactus. Quintus Carrus Gregorius Rubens Joannes Coeln Christianus Michaël Lips in de Berchtoldkirk. Anno Gregorius Rubbens erat ab anno 1577. Pastor in 1579 in S. Walburgis. in cujus register nominatur Jun. Rheins non Rubens. De Prochiana van onser Fremond gescommen van Harlem (hic intelligendus Plebis) qui erat Jacobus 't Santels sed unus ex duobus subdiacris ejus qui vocabantur Pastores seu Parochii Den Prochiana van onser Fremond herc Cif dictus et licet van den peles Jacta (Deputatus hic tempore erat unus in cathedrali qui solis ipsi serviret peste infectis in quia sum pluribus annis morbus iste hac gratiavatur. ) Den opper-Prochiana van sinoris. ( Antonius Gaspardus Launius qui (eoipore exilii domicilium Coloniam fixit.) Non videmus hic exclufum Pastorem S. Andreas qui erat Laurentius Heymans. Onderheer: hic dobbel van der Liefken in excelsis Exclusus, Burgerschaftssecretaris end Scheepen van der stad van Antwerpen overgegaan in end van ghene, daar af van de perclca tot in heden den twaalfden julius es in menti mathematica indicatum kind end bereed onder den Secretaris De Moy ter ordonnantia van de vooraf Nehoudert in Colonia, geleert. Ondersteenemaand Maius. Sic et la 9 de qua fit mentionem in art. 4.9 rel. Q^^|ji,eriijo fertur in Registro Vico-maestro, cum revocatio pledbens quadraginta quatuor ecclesiasticos se uno ,€ulares qui hōminent excludebantur in civitate. Honeste autem ulla illorum hereditas restituebatur, unde verosimile est, omnes exules usque ad l-edudam ad 1585. civitatem, et in compertis non fuifè in generali condonatione per ]|p.licata articulum primo. Aktu: Aimo Art. 2 • Aufertur a revocatis ecclesiasticis 1579* nix exemptio realis; de personali non fit mentionem Jun. action. Aufertur ab eis omnis iurisdictio in lait- Aufc b politicis subjectumur Magistratium técisque Saclis. Hinc in Registro Adorum Vicariatus, nulla omnis ;uiiL Ada notantur i 24. maii usque ad 9. aug. anni comptio^**' 1580. : quando iterum ada incipiunt notari > Quon sub nomine Vicariatus qui exulabat > ied sub nomine Vice-Decani et Capituli; qui eo nomine supplēbant vices Vicariatus, Quando •^* Decernitur, quod praedicantes s non. admittendis tantum Calvinistarum & Lutheranorum sed pacem rebus catholicis, antequam admittantur. debeant praesentari Magistratu & novedus - Vice- ris deputatos ad observantiam hujus Edicti & trasstrate conveniens juramentum. Quale site erit occurrentur nullibi invenitur; vero similiter autem concernebat observantia hujus Edicti & Pacis religiosa. Art. 7. & 8. restinguuntur exercenda Religione catholicorum intrare parietes ecclesiarum; interdicitur publice Processionis & delatio Viatici & extremis Uniorum ad infirmos. Sic restinguuntur Catholicici, qui jam forte quod sicimus a mille annis suae publicae & liberrimae petiverant. Art. 9. Quotidie in civitate mensibus Mendicantes dicentures Ordines, nempe Praedicatores, disoluturi. Minoritates & Carmelitas, ac etiam Beghardus Sicut autem illud haerentus pro exclusis ecclesiasticis secularibus fuit perpetuum, sic et his. Norbertinis S. Michaelis & Petropoli permittitur regresus, led malevolus aperiuntur portae; eis enim qui nolant redire ad sua Monasterium, addicitur rationabilis subsistenta. & Petropoli. insuper restinguuntur in receptione Novitiorum, utinuerunt quod facere non poterunt sine consensu superioris, qui fusa ceperint praedicta hujus Edicti Christi ecclesiae; In Façons, Glariftarum et Tertiariarum: acti nec his diis potest has tantas in civitate manifestas. Art. II decernitur, quod admissi ecclesiastici renunciabunt omni particulari foedere cum Ecclesia et quocumque inito et quocumque pretextu; et omni promittent, se deinde nullum inituros et observandia vahetur hoc Edictum. Articulus hic certe non parum arfibat ecclesiasticos, quia detorqueret poterat ad futuram Hierarchiam Superiores ecclesiasticos. Art. 12, decernitur omnia civitatis membra, tantum in jura, debere praestare juramentum, quod summi nobiles cum Archiduce et Orangio in protectionem civium pro sapiente non tantum sedarios, et etiam catholicos. Id autem etiam decretum siverat anno precedenti in Pago religiosa provisionali; sed dum exigebatur, recurunt illud praestare, ut supradictum vidimus. Sive autem juramentum, quod hic decernitur, praestitum sit, sive non protectionem illam non dum senescit catholicus. Art. 13, Instituitur novum Concilium seu instituitur Camera novem virorum, qui procurent omni novum concervantiam huius Edicti; ita tamen, ut si difficultates occurrentes componere non possint Edictum lent, res disjudicandas deferri debent ad civitatis concilium. Utum, Concilium illi Judicii constabat ex tribus calvinisticis, tribus catholicis. Anno et tribus Lutheranas: electione autem illorum 157513, attribuitur solis calvinisticis et catholicis, non Lutheranis tantum. Ius lutheranis tamquam minoris consideratio, ita ut calvinistas eligere tres ex catholicis, Ottobechi tres ex calvinisticis, et reliqui sedeant tres ex lutheranis. In isto Concilio ternium tantum pacem habebant catholicus duae alias partes aeque inimicas erant catholicis, sed concludere possumus, quod favorabilis corpus hoc futurum esse rebus catholicorum. Pax Religiosa, de qua sic mentio Art. 3. Edict, dat op dit moment openbaar is, werd ook al op de vorige dag door de Archiduct Mattheus overhandigd aan de afgevaardigden van de Provincies met bijpassende wijzigingen, die door mijn geheime raad werden aangebracht. Het edict is al uitgegeven door de plaatselijke drukkers en ik voeg het hieronder als aanhang bij dit document toe. DE RELIGIE REDE, gehackt en geordend per edict De edict is op de 11e juni 1679 openbaar gemaakt en bevat verschillende punten, waaronder de wijziging van de wetten op religie en de verbanning van sommige personen. Het edict is een poging om de relaties tussen de verschillende provincies in Nederland te verbeteren, die sinds de pacificatie van 1648 veel problemen hebben gehad vanwege misverstanden, tweedracht en onzekerheid. De edict streeft naar een algemene rust en vrede in de Nederlanden, met name inzondering van de religieuze kwestie. Het edict beveelt ook de herstel van de oude rechtvaardige handelspraktijken, commercie, manufaktuur, militaire disciplijn en andere goederen. Niet alle provincies hebben dit edict aanvaard en er zijn nog steeds onenigheid en onzekerheid over de religieuze wetten. Daarom is er nog steeds een behoefte aan een duidelijke en gelijktrekende politiek, zodat alle Nederlandse provincies in harmonie kunnen leven. Dit edict is een belangrijke stap naar herstel en verzoening in de Nederlandse geschiedenis. S. ING. want men bevonden heeft dat de voorpac van Ghent door expressie toedoen van de Spangaarders, vijanden van die Landen en haar aanhangers, is geviolsd en in diverse punten gebrochen. Hierdoor is de dissidentie en twijfelachtigheid die van de Katholieke Roomse en hereformeerde religie met enige andere beginnen wederom te rijzen en op te flammen, en in sommige streken van de verenigde provincie ook te vermeerderen, dat apparenlijk en definitief daardoor geschapen waren op te blazen, grote verbetseringen, diversiteit en meerderende conflicten die niet alleen zonder groot bloedvergieten niet te verhelpen zijn, niet te remediëren, ook had ikzelf inzelf te verhoeden en de voorafgaande twee drachten, twijfelen en verzoeningswijzen te nemen, en alle bloedvloediging te verhoeden, zijn Hoogeweerde en Excellentie bij advies van de Raad van Staten, volgens het hieruit voordien bepaald, te doen conceptueren en vaststellen. Alle welke punten, al zodanig adviesd en geschoten, ook bij brieven van zolder Hoogheid van den 15 juli, werden gedenken aan alle verenigde Provincies om op die admiffie en onderhoud van die te hebben hun advies en toestemming. Ende dienvolghende zjjn de felve poinSien ende artvfclen van Religions^vrede oockgcfonden aen de Wethouders defer fiadt van Antwerpen : de welckc 9 pm dacr inne pertinentdjjck te befoingneren 9 gheiijck men y ^66 A li f V B if i^ i X Aono men in alfulcke ghewichtighe fak^fi behoort iitdi i S79« fchuldich te doene y hebhen tot dien eynde doen ver^ Jufli gaderen alle de Leden der Jelver ftadt j ende den felven ghecommHniceert de voorf brievefi inde intentie t mitfgaders ghedden UElH^e ende vijie van de voorf. artyclen vati Religlons-vre- de ; ende is nae rype ende Idnghe deliheratie ^ daer op ooek ghehadt d*advys van de Colon" nellen » Dekens van de (jHlden ende Cdpitey* hen defer ftadt i eynteltjck ghirefolveert ende fhefloten 9 dat men binnen defer fiadt foude pti'- liceren dt vodrf. Religions-vrede > ende deik felven v>el firi6lelijck onderhouden i tpelckeri^ achtervolghendi wordt van s'Iteerefi tnde dt Jladt iveghen bevolen ende gheordonneert » dai eenyeghelyck vdn de ihghefetene defer fladt hun voortane regnleren fal volghende de voorf. Re- ligions*vrede op deh voet ende vneghen na be* Jchreven^ Declaratur '• ^T^^f^ ^'/^^ ^^^^^^ ^%^*^ ^^* ghei^eit ofi lib^xtaitriu wdpenen en can ofi en ntach onderhonden nocb jreligiottom. ingedruckt worden y mcttr dat de felve als een funderlinge gave van Godt almachtlch tnoet verwacht worden y ende dat het betdemt j dai dllc Chrijlelycke menfchen j vatt u>at religit die tyn 9 onderlinghe leven eendrachtelyck ende pey^ felijck f hun regulertnde nae de lojfelycke pofir ticqne ordonnancie van' heare Overheyt ; Soo ijl goet ghevonden 9 dat die van de voorf Cathb* lycke Roomfche ende gereformeerde religie > mits* gaders ' die vin \de Confeffie van Aufhorch ^ tlck in de Jijne vry ende vranck C^len moghen blyven y foo fy voor Godt tot falicheyt van heurder Jlelen fullen tvil/en ende in meynin^ ghen z.yn 9 naer elcks verjlant ten vuyterjlen V^'^u^^^ ^^gf^^ f^ verantwoorden. Exécution de l'article 25 tempé dat ter faisance van de diversité Sur le vœu religieux, de leur denier autrement CHAPITRE 15 Si l'on peut stormer, hindrer ou laisser faire. Au milieu des cérémonies, prédications, écoles ou autres exercices et œuvements, ou d'autres sujets attentifs, à l'intérieur ou à l'extérieur des lieux habilités ou désignés pour leur religion, en toutes manières, mènager leur vie avec tranquillité et répit, et aussi laisser leurs biens, espérer, conserver et utiliser, autant que possible et tant que l'advise de l'État général, ou au minimum avec un National conseil (un être semblable à une assemblée) en quoi d'autres ne sont pas devenus, et de pénalités comme exemplaires, comme effarées de l'ordre et du bien et de toutes perturbations de la paix publique, sans préjudice. Et pour que dans un moyen temps, bonne politique et ordre règnent, il est ordonné que de l'avis des prêtres avec les autorités, et que ceux qui osent faire trouble ou désordre, soient punis. Et pour que dans un moyen temps, bonne politique et ordre règnent, il est ordonné que de l'avis des prêtres avec les autorités, et que ceux qui osent faire trouble ou désordre, soient punis. Et pour ce faire, les prêtres et autres personnes tenus de respecter et de observer, dans les villes et territoires, toutes les limites, conditions, et obligations de leur charge et fonction, afin de sauver et maintenir la paix et république, et d'empêcher toute sédition ou confusion, sont expressément commandés et ordonnés de s'y conformer. Et en outre, pour le salut public, et afin que la paix et la liberté de tous puissent en être assurés, et que les biens et droits de chacun puissent être conservés et employés légitimement, ainsi que possible, et tant que l'avis de l'État général, ou au minimum avec un Conseil national (un assemblée semblable à une assemblée) en quoi d'autres ne sont pas devenus, et de pénalités comme exemplaires, comme effarées de l'ordre et du bien et de toutes perturbations de la paix publique, sans préjudice. Suppoften van elke religie daar toe gebragt, mogen de kerken en kerkhoven daar zyes hunne religie uitoefenen en dat elk volgend hunne ceremonie, gehalven zo verre de uiteindelijke afstand, niet gebragt wordt door enigheidsgevoel of afstand van elkaar. Voorstel om te voorkomen dat verschillende religies begeren te gebruiken elke kerk. 1579- onderschrift kerkhof dat voor respective zelf, ondanks eenige vermaaningen daar te doen of te nemen of andere ceremonie te gebruiken. En om te schuiven de inconveniën van in elk land te zijn, moet men denken aan petulantie en broedertevijandelijkheden, het schenden van eer, het sedities en tuistigheid, en op die manier een gemeenschap bijeenhouden, anders, niet stekend maar al het beste voor de staat, de ordonnantie onder de voeten te trekken, is geordonneerd dat elk hem afstammend en verdraagzaam te copieren of hem te wijzen op de plaatsen dat men andere religie dan de zijne is uitoefenend; ten weerde kijkt hij naar de regels na de gewoonte en exercitie van alle kerken of tempels daar hij hem inheeft, zonder als voorbeeld. 5. Infgelycks oM alU irrttatie^ j, tUterheden enie ftohahepim ^efiien ie fihouwen y ende te cobiberen. de licentienf (c^iioiiiibcl ^n^ ^g^^ eenigbe worden vodrtgbeftelt , eonirarie ^ Jiverfcbe gbehden U meer teyfen ghedaen ende gepubliceert : fob veriiedt men te maecken > finghen f printen , vercoopen oft inH openbaer- te hrenghen eenighe fcbampere , afdraghende dft injUrieufe Uede^ kens f halladen f refereyneh y paftiuiJlen y ghejchrif* ttn f figUiren dft fcbildcryen y daer doore d^een oft d^ander religie oft Oock yemant it^t partictdier en* de generael Joude worden gbediffdmeerP ende gefcbari* dalifeert > 6p pene ende cdrre^ie als imren, Concionato- 6. Voofts dM die vari de '^o*9rf religien ghehdttden d? "crwa"*-^*^'^^" j&jfn beure Fredieanten ende Minffters te fre^ ^ftiTiam. * fenteren in perfoone acn den Schoutet ende den Wit» bouders defer fiadt > om fijnen name opgheteekevt zynde met vporgaende deltberatie by Aen- voorf, Soboutet ende Weihouders geadmitteert ends ontfangen te loor- dene > ende daer, nae ie doefie eedt vah getrowffigbeye tnde onderdnnicbeyt m alle politicque fdecken > fonder ^ anderjfms oft voerder te ufurperen oft te. doene eenige * aSe van jurifdiHie o/t hun nnpende fmihoriieyt van de h . Mngijtrait U nlogben moeyen direSdycl oft sndt* AfiiJB tettel^k > in ioat manierenH fehe filuJbf inoihen 'tS7)^« v>ifen. . ^ JutJ; 7; yi¥Uedehdle de itoorf F^edicUnhn enie Mihif" teire ^ in der manieten als vQor gfieprefehiem entit ?*'^J*?*^^ gheadmitUert "xynde , ehde m»ii anleren ihH ^tien- »«• »*<»*»*^**. haer pfi inH ' beymeljjck ti ^reHh 6fit prekih ofi ^ sndirjlnt te gehriiycken fropofteh oft wooVden Htentn* ;. de tdt tweedracbt , optoer $nde feHitte , mae¥beh .:> \e leeren j injlrileireh ehdi Jprelen iot tt^i Ueflijt tnde eendrdchtigheyt vah ie gemeyHU* " iii h r 8. Dat'nimant en fa mdgben drdgiteH ienS^ SLfc^IS herclen oft teecken > daer Adot z>y eifik andeiren foU* 4en irriteren oji ierweckeh t6t ahfjie y tVbieSdcbi %ndi (jfufiiu 9. Diit de fupoJteH vdh M Af ifborf. rettgien iy i^^^t provl/ieh ehde tbt dat daei' naerde¥ oft andirffint hy nia tiium re^ de gbehnieerde provihcien ih fat' wefen terjien i ligionuBu ftdlen mogben bbuwelyckeh' contriiilerih elck op den voA van Jijhe irBligie : ehde rutiefftte iindereH aijboghe^ procreert ftdeh lot Jlicce0 y Uck 6p gbeden ve^or* ven dcbiet perfooheh van %eh andet reitgie. 10. Ende om Hver hl te boiiden equiditejfi y Jbo ^iii^ dlftine* eh fdi tet borjaken vUh de diierjiteyi vah de voorf ^^^^^xIlT reigieh egbUn regard gbehbmeH wbrdeh iiPt diif- scbdiity^Hoi; fangbeh i)dn eihi^e fcbbMin , fiecken bft armen pttaiibus 6cci in eehigbe Scholen p gajl^bu^n ^ gbdk^hiiyfin ^ tbjpitaeleh ofi Jieck bil^eh ,: iat bock alh aiP- moejhh ehde grdtieh vdn deti gbideh lieden fiilUn' vetgddiri i gbecoUi^eirt tiide * ^ediflr&ueert worden hai den vbet dlreede daer iHhe gbehoMen ehde te^ gbinwoordicb daer ihhi gehruyckt. \ 11. ItefH ddt eehyegbetycke fdi gbehbuden zyh QubUbi' fbnderboudih di ghewoonelycke feeftilycke dAgben bieir icrvationem hatr gbefpecijiceeti ^ te weteH deh Soendach , 'KerJ* ^«ftO'w«-dacbf ApoJte}ddgen 9 OhferUeHer. yirbiewen , Soot' fcbap f Hemehaett indi Lichtniijji j ende infuU len opdifelviddghen niei mbgbe^ Qpen^aerlysk werc^ ken i hifbihgneten , vetcobpen , nbcb winckeU bf* ioen. ' *' ■ . * / ' Antv. Chr^ C. Tm. Fe Z ^ iiiDae J70 A,N T T B K P .I>\ Aimo ^ 12. PiU 0^1 ip al/uTcki dagen' ,' als van oitfi IS79» i^rhoJen jt lieejch r< verco9pen cnde te gten , ^lf Juiu vleefcbuyfen fidUn -giejliten htyven , ende sal heni akk draghen poUticquilfck nae d^ordonnanck defir ttjeifmodi, jadti , l3.,Foorti dat (ii '| confercren van eemghe o/p- Sine aiftme. f^'^ * ir M^Ji*fi^^i^ , *»fe aniw p^ityckc lafien fioiiciciiipo- cgheinregard efk fat gheHorheh iimden op eenighe ''"d**^"* ffi t<i(5l^ff • ff^aer . ^cjl jW penjieghelyci fteqiialipceerl da&Magin ^*": f4f ^omeh ,^' kiefen ende doen hediincn al^ iranittiiu fidcki officie ^ dfier toe hy fal hequaem ghevondeH u tppfden. Dies fal ^aJjulcle genomineerde ende gheco^ ^ ''JcM fApldich. ^n te doen den eedt va» oudts tot ^nen^ 'dienfle flaende ,, . ende dder en hoven Jvneren v)el /otemhel^ck Vonderhouden defeH Keligions^vrede , ' V fonder ^ndere eer^monien daer toe te ghehruyckene^ ; £nde foo vsrse i^ eenighe eedeH > V ^ vaH Afa- \i ^Ardtefi oft andere pukJic^ dienfien ende officier i a^nigbe. claujulen iegvepen zyn > afiringerende . tot objervantie ojl cpnfervatien van eetdghi fekere reli» gte p JnUen de Jelve.gbeomitteert worden* 14. SaJ voorts^ efnyegbelyck ghebouden zyn tOver'- Q^i^t^ heyt ende Magifiraei van dejti.r fiadt alle h^hooreJyd' ^ciidum.; is rcv^entie enie ohediintU. te draghen , M Jelve ' * 'allej/insje ajftsiere^e inh vangben ende fraffen vah \ fildfrbande oproifigie ^ sediiuje , eiide JUnderlingbe van de ovcrtredefs^ mn defsf Ordonnancie. Deputatiedecij ijj^ £^^ oft„gbcviele' (d'we*ck Qqdt verhoede) tium hiiic dc^ wAt^r jemant .vsAise ^..dte contratte van defe Ordonnance acto. nancU dede 9 oftj^rjeli^r inH gebeele ojt deele te- jS^en qifdme 9, oft ymBfaen eef^ighe stoorthijse, quet' tinghe oft schanddle nen, dede ,,. foo.is gbeordonnceri jMn Wghen als voor ,, dat men van sionden aene ftd . frocederen iot ^apprjehinfis' pan den . ovettredere naer ouder 'gh^woonte^ Mnde op dat iTexajninatie ende' injormiiitie Jondet achterjendien p/te Vsantrouwe gbem fchiede 4 Joo Jden.^die vak devoort religie ^rejpehiu moihen committerer^, twee notahle. verfav^ighe mannen t liefhefbefs van de ghetneyne rvfle » o^.Jn hennen presenlje de vooirf. hformatie hy den Heere ende h da Christo eilBscMv ^yi ^ piorti^gkeprQceikert ende gheordonneirt te worden i;<179 narr Mocfifii. » ^. ,. , , , , ,. w Jud. ,. Onder ftondt gefcfireven ! X^efe, Ordonnancie m de Hfi^t^cfunero d^r Wephouderen^ der fa^t vai ^ntweffcn gfjifje^ sy/ndi y Js hr aen filvin gbeor' donneert.^ ^dat men dte fal pmiceten» ASum is* Junii anno xsip. Tnd,prx[eme Mahifss ^ .. . '. ^ ^ • *. ^ P^x.^ha^P. fetjgiofi^ refertur etiani in r^^imo Diftnhsrc yico.i'?gii^orup pfig. 3?, pro^t, cbinnianicata JuVcoMdL, ^t ineaibris . c|yi,tatis ;^ sed dinert^in aliquibu$ nicata fyk ab qa .j qiuc proelo vulgata fuit t ut ^atebit ««**«*«**» ex (ubjungepclis. ;, '; ^ ,;,; -. ^ ^rticql<Q| . 3« decernitur > , quaxnque religio^ Labeitat fec^ ©em^iiebcre.elre cpntentam cum ecclefiis,, quas ^Ji^**i^ pbilidiet, s. ..Ain..i9c^ calviniftarpm 8c iutberano* n$ ecdcLs. rqni ^rent. juft(|l m;iiQra ^ .quando Senatus Ip-; fis^ ^llignabi^ alia ,tenipla aut loca opportuna. j:>atui: liip itaque i^dariis ansa petendi plures ecclefias i ^u» aui^rri ^eSerent ii catIio« ^.Quantuxzi .ad ,fepulturas A^tuitur quidem i AitscQlas. guod lJn|uU ;in tuis eqclefiis . 8^^ cemeteriii 2Sm«Su: ^nortuos fuosi fep^Iient ;. fed exceptio.adlund^ tuf. Omdat dit een tekst is die her en daar veel fouten bevat, is het moeilijk een correcte versie te maken. Hier is een poging: Omdat dit een tekst is die her en daar veel fouten bevat, is het moeilijk een correcte versie te maken. Hier is een poging: Gecore (edits): "Omdat dit een tekst is die her en daar veel fouten bevat, is het moeilijk een correcte versie te maken. Hier is een poging:" Anno Art. si Codificatores et ileum catholicum debent presentari 24^ latus & ab eo adroit^ Jun. si ac praestare juramentum fidelitatis & observare dientias, quod ut nullum ducunt exerceant et diaolo abiitum tum judicandum. Art. 8. Interdicimus gestationi igni distinctim, Sic et sicuid, quod in irritare potest quisnam fuerit ista causa limitata. Hujus rei notatum inveniemus. An forte inter ea habitus ecclesiasticorum? Trinitatis Venia, articulus hic alip longe modo referens in actum registo, Nempod: Dat isti... Religio vel Tuism, manifeste symbolum fidei, signum crucis Domini nemo habet utendum ad honorem endebiturdenne die tenenda et sustinentia van de catolica religie, in actio et verba: in facto, van de hottemelyckse gecomraeberie en te contraactor, in respect van de graden van affinitet, consanguinitet en aff consortia, verstan dat gegenagen de hottemelyckse, alle reeege gecontraieert en gedaan in den derde en vierde graat, men aflattig hommage voor goed en, wetelijk, zonder dat door oor en handeling iemande sal transformeren den gemolesterd, noch de valdiam van alfsnckel hottwelyck in tevel ende dispansie gebehrechts worden, et de kinderen van alfsnckel in processu procederent immo decisionem als van andere wetige hottwelycken, Met verstandende, dat de geftevkelike ascitentie geen hottwelyckten ensal teletten. Articulus hic licet conceptus, ratificans reges ecclesiae quoad gradus affinitatis et confanguinitatis, non placebat editoribus. Unde, dum proelio dabatur, ruptus sit. Art. 10. declaratur communia tribus relicta religionibus non tantum electionis, hospitales consolationis et gerontocomia, sed etiam scholas: unde catholici histic restringebantur, ut in scholis fuis exarati. Art. 11. abrogantur plura festa: observanda June, enim tantum declarantur dies Dominica, Nativitatis D.N., festa Apostolorum & tria alias. Art. 12. leges politicae civitatis quoad jejunia declaratur observandae. An. II. Decemviri quod distinctionio religiosa numquam haberi debet in admissione ad officios et Magistratus. Hoc medio inclusebantur catholici ab officiis & Magistratibus, quia apud calvinistas ipsum nomen catholicus fuspiceum erat. Ideo mutanda etiam erant juramenta in quibus mentio fiebat de religione catholica. Art. 14. decernitur, quod homines, adeoque pandem ecclesiae, debeant alligeri Magistratui in apprehendendis & puniendis (seditionis &c.). Cum inter pae dominus religio publicata sit, Articuli foliim de mandato Senatus hujus civitatis sub omni iubebatur per unum Secretarium. Intentio certi alia sit, quod patet ex formula communiciata membris civitatis, res pertinet in actum Registariorum sectio: in ea enim ultimus articulus de quo Bulla fit mentio in impedit, indicat intentionem suisen publicare sub nomine Regis seu sub Motu Magistratuum generalium. Et enim ibat. En acta publica multa mittitur, onus magis circa annos nominis eminus quam alia. Et in albi, te Catania, sic sensenc, quam haram et in ejus hodiernae sabbati. Habet enim vix datum, quemadmodum in statutis ordinatus est, fabri in acta publica mittendis et in contractibus et in albiis mitte. Et quod in hodiernae sabbati, tenebatur Neve et Ertshenoghe Martius, vel in Gouvernement et Capitanie Orlando in et Niederlandia, et in albiis in hanc Neve Princeps van Orania, Gouverneur van Brabant, Borchgrave van Antwerpen, vandemem. Anno kuiiiespen, subhydendus dines Senatus, Botschafter. Postea necque Schepenen inservit urbi. Actum tenpore in horto, verpen, alle qui a voredito trines legis in senatum in hanc cura gardem trassit, consilium deliberatum, et manifestum et testimonium in hanc deliberationem et in eandem scrutinium, relinquendum in publico. Et in eis diebus, quando in senatum volvebatur, si in sollemni sessione vel in secreti concio, nihil in isto corde seu in concio cogitabatur, quam in actis publicis notum faciebat. Item, quod in contractibus, in debitoribus, in testamentis, in donationibus, in albiis, in dictis et factis, sententiam habere et judicium debet, qui in eisdem contractibus, debitoribus, testamentis, donationibus, albiis, dictis et factis sibi commissum aut traditum esse videtur. Et quod si in eisdem contractibus, debitoribus, testamentis, donationibus, albiis, dictis et factis, litem habere et agere non poterat propter aliquam causam, quemadmodum in statutis ordinatum est, eum quidem litigium in curia committitur ad eum judicium, qui in eisdem contractibus, debitoribus, testamentis, donationibus, albiis, dictis et factis sententiam habere et judicium debet. Et quod si in eisdem contractibus, debitoribus, testamentis, donationibus, albiis, dictis et factis, litem habere et agere non poterat propter solvim in eisdem contractibus, debitoribus, testamentis, donationibus, albiis, dictis et factis solvim esse videtur, eum quidem litigium in curia committitur ad eum judicium, qui in eisdem contractibus, debitoribus, testamentis, donationibus, albiis, dictis et factis sententiam habere et judicium debet. Hominem attestatur Senatum publicacionem magnam. Aaao dasse. Videmus non modicam fuisse differentiam inter Pacem religiosam communicanim membris civitatis, & eam quae proelo edita Rit. Sed malevolis hoc tempore licebat quidquid lubebat. Pax haec religiosa placuit Bruxellis, vi et sensibilis. Quisque eam adoptarunt, post tricesimos dies Brusselis, mutatis mutandis in curia publicarunt. 25. eisdem mensis, et preclo vulgarunt Brux. typis Michand. Sed sic et Antwerpia sic et Brusselis vulgata fuit in nemine subiignata. Secretarius universitis tantum testatur publicationem factam. An autem haec illi alibi adoptata et publicata fuerit, non liquet. Publicatis duobus his editis, tum pro reparatio patratorum in tumultu, et in pro pace civitate, sequenti die 1. juni, quas licit. Crat vitae via, Trinitatis 9 liberatis sivist edudi * Seclesiastici 9 cum iam sederet diebus in novis gerens carceribus aeternas suadent fluens quaestiones in actum: notat, id audito Registri FPredicatorum 9 qui de humero acti dijudicaverunt capitulorum adfines se ct cooperatoribus eo die nobilem adventis 9 ibi denique 9 cum nonnulli recesserunt reversi essent in humero i; vixisse usque ad auguri 9 quo recessi 9 inquit 9 Lp vium, Amoris doctrina. FF. Carm. notat Caput-1)itas varietate diipersos siffe. Sic indubitanter clarius Minoz;it 1c Beggardi ad varia monasteria cohaerentur quinquaginta qui inops ecclesiasticus 9 qui exulare debebant 9 singuli sibi legis quaesium Rogerius de Tauis Decanus Caput decui Lotharium a Praepositione ibidemque sedeni fixit. Plures Canonici decuiunt Coloniam aut ad alia neutri loca * Ecclesiae. Anno ecclesiastico, semel seculares 9 quibus ipsi sacerdotum Religiosi SS. Michaelis et Petropoolitani redierunt in Diavolium: et licet dies sequentes in sollemnis illa. Artes. Futuri SS. Trinitatis ecclesia unimene neque. Aliter, litium aperturum fierent: statandum enim prius erat quod dominus per ecclesiasticos juramentum de quo in praemissis actis; quod quidem exadus in sequel quibus Notat Auditorium FMs. Quod istic ecclesiasticos recusatas praebere eis juramentum; at in tota addit 9 quid illis inde sibi venerit: indubitanter statuendum et reliquis exulibus deburunt. Tandem post praecessit quod juramentum apertum in ecclesia die Ommatum 20, junii et animatum in oratorio sacrum in cathedrale; apud sic perpeterrunt patholici in summa silentio; et quod praesens fursum, donec tandem tota religio catholica exerceri ut pro voto lectorum interdiceretur. Papable Amulius Mss. dicit: stet Campeitis tropaeus. Nostre, At desuper nihil intervenit addit aspera inde sic decuit qua domum iteratis sufficere expulsi Uldid usus similis non est. Ecclesiam qua heri patrata in tumultus sunt reparata et ecclesiam qualiter civitas papillata; ecco qualiter civitas proveniendo, summis tumulis. Suko. Kulli: iuunt xiin patriciis. Convincit; tumulustum concitavere qon^ laccunti respomseps. Provisionale indicia Puniceli requiquae caerolico rum impedimentum; aliquis et tumultus trucidebant; tum puer Arcidioecuria et Concilium ecclesiae apte declines; et tandem ecclesiastica urbana participavere; et Davidus captivus deeret; et ecce ipso evadunt, et in ipsum solum & rorem publici catechismi sublimitatem invecti. Christi cascensis. 377 tutionibus seminum amem hac patronimia. Non putantur Italo Calabriani, quin potius ex nobis 1579 tumulis premunt saepissime reportant antea habere libertatem religionis, et tantum provisionale; occasione his tumultuosa obtinebant perpetuam: antea habebant limitatum numerum ecclesiarum; jam declaratur, quod possint petere plures: desiderabant expulsionem ecclesiasticorum, et obtinebant exilium Praedicatorum, Minorum, Carmelitarum, Begardi dorum, quadraginta quattuor Presbyterorum secularium: invitum habebant exercitium religionis catholicae, quod ut ipsi satis agissent, recanduitur intra parietes, et prohibebatur Processions ac publica delatio Viatici & extremus Inductionis. Haec hi favores solita tumultuationis cive in gubernatione Oraniae. Sic enim anno 1566 ex lingulis tumultus profecerant, et superiores reportant, duo concinnos sequente, amittente Orangio gubernationem. Tum libertas omnis ablata sit: et anno elapsus Judaeitas et Minoritas eduxerunt, et exilium eorum obtinebant. Sic autem per continuos favores pastorales dabatur ipsis ante ad concitanda tumultus et vexanda catholica, quorum securitatem in decem mensibus tam solemniter promiserant. Et neque etiam sive audaciores vexarunt eos, donec tandem eliminaretur omne exercitium religionis catholicae. Optime itaque postquam hic tumultus cessuerunt catholici, fecerunt contra leges et jura, causae protelones impeditae tota reparatio gubernationis ex parte illorum esse constitutur. Pacificatio inritatas et Pax religiosa rehabilitur ad ens sololim catholicaorum: persuadentur in numeris ecclesiasticis, persrvinguntur in exercitio religionis, quod recanduitur intra parietes; persrvinguntur in numero et in actu ecclesiastico, quod ab ipsis major longa pars exsulare cogitabit, et ab illis sine tempore, quibus pertinet redire, exigitur nulsum iuramentum. Ita sic tamquam haeres tumultus et quemadmodum patratorum in eodem; et haec erat lustitia, quae servabatur tempore gubernationis, Praepisitus Anglii, quid legem omni sive fraudaret. Si fidem multum Inusta autem non paucos etiam in Se civitatis qua auctor ad relinquendias partes civitatum xelin. In jura dicetur. Et non tantum in hac civitate sed et alibi hoc Antverpias satis plurimorum animos movit: inde Malecontentorum causa promovebatur; pluresque se iis exinde junguerunt ut Gomes Egmundanus, Fresinius, Bourgfs, & alii, ut siet Harasus. Valuit igitur Stradavia, indignum facinus tum ad invidiam odiumque Ordinibus creandum, quibus ipedantibus annuentes impune quoque cotidie peccaretur adversus ejus cultum religionis, cui tam magnifici in Gandaviensis foedere ipsi cavient: tum etiam ad Malecontentorum et Wallonum causam magis magisque apud multos Nobilium probandum ac promovendam. Ceri Gomes Philippus Egmontius Lamoralii filius & Carolus Gaurius Fresinii Dominus & Bourgfs & Villervallius & postremo Comes ipi Legatis sedere coniociavere. Ipson die quod apertae funt ecclesiae, id est, quod Congregatum est latum civitatis Concilium; faciunt in ea quaesiverentur media ad obdurpentem coeli. Amoenam notam funum pecuniarum sive rem publicam. Recordatus in Camstulo anno thesauri quod sic referatur in registro Mercenariorum. Pfär op * van den Borgemeester geannwoordert werp, ie y als dat tly tegengeen hun om di impofteengi^ procedeert had aan en gewonnen als dat z^ tot twee reyfen ietaelt hadden, 600 gulden et^r de 406d* gulden; en dat zy daer pmfhi een hoeve moeten verkoopen had y en dat die iFranchois Schetz, gekocht had * ihdi * z^kir andir laht, dat Jan van Hove gekocht had. En aangaande de secreten, daer hun sommi* fii ^ gefedot hadde geven te wegen ih der kerk in adden de vijf die hun ^gewesen waren, ivel tot vijven ofi tpt feffeh doen opslagen, maar hyet daer inne gevonden; noch ook geen apperentie daer yet in gegeven te hulpmiddel. Sey^ dat den voordeel, dat bij volgende had gevecht, gebeten * aan hem belast was. Is men hier mee gesproken. Avitaos juramentum de offerturad Pace reliftatione Et cum decreta esset iudicium Concilii singulorum In piam Virginem, trines ex singulis reliquit religionibus sunt et catholicis et calvinistis suos jam stipent quilsimul tres ex ultramontanis eligant et serent sed non nisi post praestitum juramentum; Senatus autem mandaret juramentum illud exigere, urget exactionem illius et ut reluctantes cogeret mutus illud obire: sic enim legitur in Registro annuum. Anno rebus intactus, de gooda Aegidan van de 1575, Ambachten en als datter eenige zijn die resuferen June 4en eede te doen voor den Religieuze vrede alhier gepubliceert en onderhost van den; dat mijn Eer, Heeren geloofden de zelfde eede te doen die de welke ingebreken pen in en da tot verzekering van de gemeene rimpel en welvaart van de stad, om alle inconvenience te schonen, die daar uit mochten rijzen, zoo hy met de ede dat niet en krachtige geef en indien ingeval van wygeringen mijn Heeren gelooven die Leden van de stad daar aansluiten te doen, zodat zij met de Eer daar in prompte wijze mogten verzetten. Et in timendo boni homines van den Ambachten vermoedens Concilii flaen, dat er vijf mannen uit de twee religies gekoren zijn, verfoecken aan mijn E. Heeren die feitelijke te doen te doen hoorde; hy sante van wygeringen hen daar te doen bedwingen. Et et allen andere diefst die st doende is: en diezelfde hebben hun eed gedaan, hadden dan hy hom sette de anderen driekwartier te kiezen volgens die. Religieuze vrede. Idem urgerent Vico-magister, ut patet ex registro pag. 52. Vigesima nova mensis, sive Alexander Parisiensis. Quenam Trajedum ad Moiam post longam obam, eamque armata manu superavit. Pro cujus liberae viri ingentes lumas excogerat. Occasione autem capti Trajedum Antverpiensium congregatum est lasum Concilium. 2. julii 9. Haec occasio in eo praesente et propaede Oorangius tradari Antverpia cepit de acceptenda Unione Ultrajetina; quidque in supradictis articulis, editis ad pacipan, civitatem edicta sierat, sed nondum executioni mandata. Histoire des Pays-Bas. Sic autem Pragius persuaadavit Antverpienses, ut tandem juillet, deputarent qui Ultrajetina tendebat Amsdorf in nomine civitatis ibi deni Unionem in l79. Id autem Deputati illi pefkerunt Ultrajetina. A9. Eiusdem mensis, prout respexit P. Bon Lilii, XJIL fol. 88 verso: Ubi legitur: O p historian denotent Magistrat (negem en twintigsten) LHII 1579, qui ghae compareert in de vergadering van de Gebruideerde, die na er ghenoemede Provincien in binnen Utrecht vergaderd zijn, die gecommitteerden van der stad van Intwerpens naementlijk H. Jan van Stralen huytende, Burgemeester, Joncker Philips van Schoonhoven hoven Heer tot Wanroy Schepen, Johan van Brecht oude Schepen, Adam Verhult Colonel, Valerius van Dale en Jan Gysels Deckenier, die verklaren dat zij gevistigeert houwen, die Puncten en artikel van de Xhnie en Zgheen in kennis van dien vorder is gehouden, een, zelfde goed gevonden hebben, de zelfde al om in kracht van hun procuratie in dat den twee en twintigste juli en brief van credentie in datum den zeventiende en twintigste juli 1579, advokaat, geapptofceert en geratificeert. Zij adviseren, approberen en ratificeren mits deze: belastende als andere bondgenoten diezelfde en de andere punten van dien bijzonder gehouden, na toegangen en gevolgd. Des te volgende keven de officieren, de gemeenteraad en de schepenen van de voorzijde stad van Intwerpens hun leden handen hieronder opgesteld ten doode, volgde en maakte als boven, onderteekend door Jan van Stralen, Philips van Schoonhoven, Johan van Streche, Adam Verhult, Valerius van Dale, en Jan Gysels. Augustus. Cum iam aliquis Provincia, receptus sit ad ordinem et restitutum ad obedientiam Renatus et justitiam, recognoverit Alienedrum Pantaleone, et alii, sub iussu. Hodie exemplum imitentur, S. Aug. pro-Julius, lumen scriptum quid ad sodalium quo ediscunt. Ibi et Unipi affirmentedi scriptum illud resumit. P. lotis, XIlis. fcl. 134. In edendo inter alias videtur, sive velficat justificare de tumultu Antverpiensium indeque factis, commemorans juramentum quod fecerat pro protegendo omnes Belgas cujuscumque religionis, sic et fideltatem suam illud conservando. Sic enim agit, sal. 135. vers. "Homo, quid opponis?" 