title: Mechanices morborum desumptae a motu sanguinis [-solidorum, -febrium] ... pars prima [-tertia]
creator: Mazzini, Giovanni Battista, 1677-1743
text: v" • ■•■■■ , ■ i - . i» ' '■ *- N' • ■ . • .i- • i .. * . • jfe • 1 . -St" ■ : ■ ■ ■ .t: ' ' - * V i & .1 N - 'TV» * 1 f/ ' t S •- '<• : -v ./ / a* -'44. I 1 \ ’ • V ■ 'V ■ S % \ , ^ •*. ' :i~ ■. 'V ‘V > : * ". ‘ '•* s* .v ■.. r' . * A i 1 ) . v • * 't, '. A I ■ % , ' • ; > ■ + *• \ - -- V 1 T KT. V t a"',‘ Sfea issa/j/ ■■* x ' • • , - ■ vv ;;.V, *. ■ • , •. v .. . '-V . 6 „ . . • fV *’ A. ■ ■ ' sC ■. • ■ • * / . i . * X' - - ' * A 4 * VfT ■ • J • • • V ^ - < < >■ ■ it. ■ ' •*. ; . fc- » ■ . • V . •“ - s * ■ / ' * ' t. . < i v •. -v. ‘,,l * <•. \ • { ‘ \ a' v; " A f ^ MECHANICA MORBORUM fy-c y i t MECHANICES MORBORU M Dciuniptc AMOTU SANGUINIS ^AUCTORE JOANNE BAPTISTA M A Z I N O Philofopho , & Medico Brixiano Pars Prima. BRIX1JE, MPCCXXIII. Ex Typographia Joannis Mariae Ricciardi , S V V E R 1 0 RV M villCTORIT.dTt. , - ' r\ ' . ■ v , i J. Univerfum motus est fi s. Aliud præter motum nihil; motus vero species duarum et multitudine quidem utraque infinita: potentia autem altera in agendo, altera in patiendo verus fiutur ex harum congressu et compulsfue mutuo effactus eveniunt numero infiniti. Plato, in Thaeteto vel de scientia, dixit: Qua moventur aut natura moveri omnia aut vi aut voluntate. Cicero, de natura Deorum lib, 2, dixit: Mari virgini Deipara. O Anna Bassi, Mazinus D. D. D. Iu 'multumque mihi in vis, fuit MATER VIRGO DEI. SARDA opusculum aliquod, licet exiguum. /T' /T - h v gm * mjmlld unwi; , mi tibi donare, ut si illud minus pretio, tui certe nominis splendidore et tenebris vindicarem. At licet ad hoc prae-ad fidium comparandum, & ad hanc gratiam animi significationem proflandam voluntas studiorum compelleret, dignitas tua, & amplitudo, & majestas terris, & Coelo veneranda retrahebat, quaquire qua debet necessitas vires, timor adimebat servivendum tamen necessitati putavi, tui que nominis aliqua alteram ex parte augendam gloriam, quo nihil utilius, nihil jucundius, nihilque superis omnibus chartus agi potest. His de causis opus hoc meum de Mechanica morborum desumpta a moto sanguinis, tibi dedico, conjecroque, vel potius ad ferro, quot tuum est, cum revera, quodcumque fit, tibi acceptum referam, tu enim divina tua ope mihi scribenti semper adsistis, tu lucem ingenio, tu intelligendi vim menti addidisti, omnibus illis difficultatibus ademptis, qua ab hoc studio me abducere potuissent. Tuus fretus patronio, non enim video cur etiam tecum loquens, non ea commemora beneficia possim, qua a te accepi, cum praestimmem, memores, gratosque homines esse velis, statuasque festa hac qua scripsi lectiones nonnulli in quorum animos ad Praceptorum meorum memoriam impensae studium revocare tuo inquam fretus patronio me ad Pataviam Accademia totius Italiae nobilissimam contuli, ut ab praestantissimis Magistris ad Medicinam faciendam insituerer; Atque adeo tua mihi favit clementia, ut Celeberrimos illius Lycei Magistros Dominicum Guilielminum, Antonium Vallisnerium, modo Caesari Archiatrum, quo quidem proflantia Mathematicis, Philosophicis, & Medicis, quo edidere operibus longe lateque perspecta est; In Patriam deinde reversus ad Clarissimum virum Cyprianum Benaleam Sanctissimo Castalensi Congregationis Monachum accesi, ab eodemque maxima marum rerum scientia ornato Geometriae principia asiduo labore didici, sed tando viro diu mihi frui non licuit, illum enim sti Patavium Gymnasium tantumquam iure suo popoloaccepit, Legum Interpretem. Postquam vero futurum tanto hoc Triceoptore, & tam subito desitutus, merens qua grebam, quomodo incepta Geometriae studia utiliter prosequi possim, cum tu tum aut AUGUSTISSIMA COEURUM REGI NAO intra illud, quod tuum est, tuoque ab nomine nuncupatur Gratiarum Collegium, Discipulo Magistrum, & Geometriae Alumnus dedisses Triceptorem Geometram Iulianum scilicet Bornatum, integerrimumque ex praclarissima Societate Is ex nobili Bornatoorum familia natus omni prorsus litterarum scientia futi ornatus; nam excellens Philosophice, & Theologice Magister, & bonus Doctus, in obscuris vero & reconditis; & multiplicibus cubibus, subtilissque Mathematicis disciplinis ita perfecte excusit, ut semel nunquam ei scientia studiiuse videretur, quin quod voluerit consequutus sit; Mode slam praeterea ea, animi distractionem, vitam probitatem in illo fuerunt semper, tum a suis, tum a civibus nostra Civitatis ordinibus, tum a me praestimem, qui familiariter cum illa agebam, perspecta, & cognita. BENEVOLIS MEDICINA TIRONIBUS. CLARUM sapientissimum hoc Seculo mira legerim a Celeberrimis Viris elaborata, qua: natura opera Geometrici, & Mechanice agerent, cumque Medicam praxim agens observaverim plurima Morborum Phenomena a Sanguinis moto eruta, sienter explicari non posse, nih Mechanicae leges operam, & manum traderent in propterea studui melioribus, ut puto conjecturis Mechanicas plurium Morborum causas a Sanguinis moto venari: Precipuum itaque hujus operis officium est multorum morborum causas querere tantummodo a moto sanguinis, posterum daturus operam, ut reliqua etiam morborum species a Mechanico Solidorum moto quoad poteroervantur; Ibi tamen monendum est, me non ubique morborum causas mechanicis legibus acturum, cum non ubique apte possint convenire; Haec fiquidem non coacte vocanda sunt, sed solum, quas naturalis ratio loci commode posulaverit. Quamobrem laborem hunc, quamvis laconico termine exaratum, tres in partes, claritatis gratia dividendum putavi, in quarum prima, praecipuos malus sanguinis motus indicandos aggredior; in secunda Pulmonum morbos; in tertia aestimat extra Regionem Pectoris a vitiato moto sanguinis oriuras rapidim otsiendo: Hac methodo sperandum credidi, me si non vera alter quid sit posse, saltem in tam arduis naturae phenomenis probabiliora assequuturum: Inserim Tirones Benevoli hanc quamvis plana & Tironibus accommodata, patienti animo excipite, qua vendanda enim veritas est. NOI REFORMATORI DELLO STUDIO DI PADOVA Avendo veduto per la Fede di revisione, ed approvazione dei P. Tommaso Maria Gennari Inquisitore, nel Libro intitolato: MECHANICA MORBORUM DESUMPTA A MOTU SANGUINIS, AUCTORE JOANNE BAPTISTA MAZINO PHILOSOFHO, MEDICO BRIXIANO, non vi è posto cosa alcuna contro la Santa Fede Cattolica, ed parimenti per Attestato dei Segretario in nulla contro Principi, e buoni costumi. Concediamo Licenza a Gio: Maria Rizzardi Stampatore in Brescia, che possa esser stampato, osservando gli ordini in materia di Stampe, e presentando le sole copie alle Pubbliche Librarie di Venezia, e di Padova. Data, 30. Marzo 1723. CARLO RUGGIERI ALVISE PIETRANI GIUSEPPE PASQUALEGO AGOSTINO GADALDINI Segretario. MECHANICA MORBORUM DESUMPTA A MOTU SANGUINIS DELL’AUTORE JOANNE BAPTISTA MAZINO PHILOSOPHO, MEDICO BRIXIANO. SERIA PRIMA. Ulgiare, actritum adagium est apud Philosophos, quod ignoro mota ignoravi naturam necesse est; propterea cum Mechanicam Morborum Theoriam, quantum pollibile est eruere a natura decreverim, consilium fuit primo, hanc ab sanguinis motu venari; Et enim cum massa sanguinis quorumque humorum origo fit, ac basi, ex qua actiones omnes emergunt, sive fanae, sive aegrae, procul dubio ex aequa, aut mala ratione motus masse sanguinis, quoquecumque pari ter humores, aut aequo, aut iniquo motu moveri necesse est; junctis itaque motuum viribus, qua ratione natura, aut pati, aut feliciter sustineri debet, juvat inquirere; quare ibi visa est mihi congruere Platonis sententia in Timeo Oportet mentis, sient qui amantores principales sapientis natura et fas quaerere, eas quas necessario ab aegis quidem moventur, alia vero movent. De Universali itaque motu masse sanguinis per arterias, ac venas actuarius, quantum rationalis conjectura docuerat, necessarium putavi sedulo studium agere ut primo in intestinus particularam, seu elementorum sanguinis motus inquiratur; hoc enim cognito quid boni, quidve malum ferendum sit, quoties, aut naturalis motus, aut preternaturalis extiterit, licebit facile invenire; intento juvenit habitu sanguinei fluidi analysis, cum autem injuria tentaverint Philosophi texturam sanguinis vocare ad scrutinium, adhuc per vasa circulantis, oportuit Celeberimo Levvenochio sanguinem mox ab vena extrarium curioso Microscopio rimari; Sanguis itaque duas in partes separari visus est, quarum una fluida est, concreta altera; pars concreta duplice videtur parte componi, quarum una albescente est, aut subalba, quae ex fibris invicem compilatis rebus in modum stringitur, et reticulare sanguinis framework constituuit, hoc ipsum observarunt Celeberimi Viri Boileus, Bonius, et Malpigius: ex fibris autem reticulariter politis efformentur areae, seu interstices, per quae serum sanguinis, et globuli rubri decurrunt; altera pars concreti sanguinis rubicunda est, quae tota ex minimis globulis determinato ordine commixtis constituitur; hujusmodi autem rubentes globuli exalials globulis coagmentantur invicem supra stratis qui docete Levvenochio a propria figura plano-ovales appellantur; isti natura sua albescentes funt, et diamine Altera pars fanguinis, quae fluida est et serum appellatur, quod, et ipsum duas in partes dividitur, una quidem concrescibilis est, et serum concrescibile a Medicis appellatur, eo quia igni expolitum post integram fieri evaporationem relinquit gelatinosam substantiam, quae continuato calore in oleas, et similis lamellas densatur. Hujusmodi autem serius concretus fibra portio juxta nonnullos nondiffinguida videtur a fibra reticulari caereminenti sanguinei superexpoliti; alia vero pars fluida limpida est tenuissima aqua; similima, quotiesque eumque jure se habeat, aliquando vero turbida est, aliquando flavefactens, cum ab naturali flatu recepit, aliquando autem latitescens, quoties chilo nondum subjugato misceatur. Serum hoc languinis observante Malpighio, si suprahvitrum exsiccatur, donat in eum suum perfide, & vitriolica, & aluminosa, & tartarica, & nitrosa, & salso-muriatica, aliorumque generum salia, praeter ea ex Boilei experimentis judicandam putet. Do we Gustavus petum serofam, seu fluidam esse ad partem consistentem sanguinis in ratione tripla, seu ut 3. ad 1. Ulterius ab instituto descererem, si neglegerem globulos rubros elaterio donatos esse, observante enim Leevnchoe sanguinis globuli transeuntes per quaslibet locorum angustias pressione patiuntur ut figuram pristinam mutent, ovales enim sunt, & cuicumque pressione se elegenter accomodant, tandem posse pristinae figurae restituuntur, quoties superatis angustiis ampliori in spatio devoluantur. Cum itaque animal aere, & chilo indigeat, ut vivat, & in aere, & chilo cujusque generis corpus salinum, fulureum, terream, aqueum etc. reconditur, jure optimo credendum est massa sanguinis ex aere, & chilo composita, ab aere, & cibo cujusque generis corpora mutuari; haec autem sua habent moles, & figuras, & unicuique concepala est peculiaris ratio motus, & situs, juxta naturalem molis, figurae, & gravitatis proprietatem exigentiam. Haec omnia Philosophis, & Medicis communia. Vide Leevnchoe, & Gulielminus de natura, & constitutione sanguinis. Morborum. 5 Munia funt, & pro ut a Boilei experimentis confirmata tuto omnes excepterunt s Verum cum particulae sanguinis tribus precipue motivis naturae litera affici mihi semper vis fit, quibus animales Economia continuo, & mirum in modum volutatur, & sustinetur; quorum primus motus praessionis est, seu impulfus; secundus sep arationis s motus tertius vero assimilationis: propterea praecipua horum motuum, tum naturalia, cum preternaturalia phenomena inquirere prius neesse est; Itaque quod ad praestationis, seu impulfus motum pertinet, quem in canalibus sanguiferis alte sustinet maßla sanguinis tria conspirant; motus nempe cordis; arteriarum stoles seu constricção; & vis elasticæ elasticarum particularum maßla ejusdem. Itaque apertum est omnibus Cor ab fibris variis generis undequaque circumseptum quacumque fistola urgere sanguinem in arterias, qua alternatim recurrente impulfus sanguis antecedentem premitt homologo impetu, dummodo omnia naturaliter se habent; quare successiva actio sanguinis impellentis, & reactio ejusdem impulsi componitur quaedam ratio motus, quae universa elementa sanguinis quacumque premens arterias concitae euntes extrorsus aperit: Licet vero momentum cordis aestimare posse non solum arduum sit, verum etiam pene impossibile, ut inferius num. 15.) patebit nihilominus certum esse fore validdiffimum: etenim cor non solum folum fanguinis quantitatem certam cum velocitate debet expellere, verum etiam superare debet resistentiam, quam fanguis procedens per omnes arterias fluens sequuturo opponit; ulterius adest resistentia atrium maliliarum fanguinis cum internis parietibus, curvaturis, & angulosis inclinationibus valorum, & resistentia tenacitatis massae fanguinis, ex quibus omnibus necessario componitur ea ratio rationis contra vim cordis, quae nisi ab validissima actione, aut validissimo momento cordis vincenda est: Impellitur itaque fanguis a validissimo motu cordis, & impulfus fanguis tot resistentias inveniens elasticas arterias necessario extrorsum urget; quoties vero arteriarum dilatatio eo devenerit, ut dilatari naturaliter arteriae ultro non posent, cogentur lege elasticoorum corporum ea ratione contrahi, qua antea fuere dilatatae; post dilatationem itaque contrahuntur arteriae, a qua contrastrictione novam sufficit precessionem massae fanguinis, urgenturque versus axem canalium arteriorum contenta elementa massae eisdem: ibi tamen animadvertendum est, quod sicut majores arteriae cordi viciniores, tum ratione maioris impetus, quem a proximo corde excipiunt, cum ratione majoris quantitatis fanguinis, quam ceteris paribus majores arteriarum sectiones amplentur, quacumque Systole majori momento dilatantes. 4. Hujusmodi motus precessionis valde necessarius est in arteriis, ut debita fiat corporum continentum in massa sanguinis resolutio; enim verum cum sanguis fit fluidum viscids, ex coherentibus solidis, fluidisque particulis in data quantitate. Fecundus ratione compoptum, certe filamenta sanguinis, cum per minimas canalium sectiones usui naturae tragici facile debent, reducenda procul dubio prius sub dimensionibus quodamodo infinite parvis: hic autem operi appellime conducit iste precessionis motus; etenim mafulae corporum, aut similium, aut difsimilium undequaque impulsa a se invicem paulatim se jungi conantur, sine rumpuntur enim continuo motu precessionis nexus earundem inter se, & quae primo compofitae fuerant minus compofitas paulatim fieri neccesse est; verum cum mafulae quelibet magis magisque minuantur, quam earundem superficies, & mafulae ceteris paribus sunt ut pondera, colligi potest hujusmodi solida sub minori mole reddita, & sub minori pondere a sero sanguinis circumambiente ob majores mafularum residua superficies faciliter sustineri; deinde motus precessionis concrescibilibus seris filamentis utissimus est; motu enim precessionis atteruntur, & scinduntur filamenta sanguinis, minuscisque resistentiae sunt, ut a ceteris particulis hinc inde agitatis faciliter traiciantur, unde serum fluidius redditum opportunae mixture suspensorum corporum apte conducit: licet autem fluidiori in sero suspensa invicem miscentur, nihilominus hujusmodi mixtio non prohibet, quin data loci oportunitate a se invicem separari faciliter possint, etenim solida, & visa corpora taliter resoluta sub minori mole, ac pondere, quaquamversus prompta ad motum facile sunt, quemobrem taliter disposita corpora non solum separationi exequendae facilius accomodantur, verum etiam una cum sero per angustissima, tum vastacolorum, cum glandularum foraminula permeare liberius, commodius quidque polliunt; Porro talis resolutionis opere dementa sanguinis una cum sero ad quamdam aequilibri rationem acquirendam disposita sunt: Verum cum tota naturalis aequilibri proportio in proportionali numero, pondere, mole, ac motu corporum cum debita partier seri quantitate in qua libere innatare debent experimentis, ac rationibus niti videatur, ideo praestat ibi primo animadvertere, quod si fulsureae, salinae, aut alterius generis, seu consistens portio sanguinis fuerit ad partem serofam, seu fluidam in ratione 1. ad 3. 'Morborum' i i lege i ac proportionem continent, miffionis, ac ponderis cum aquae particulis Aut aquea portio ad solidas, seu consistentes particulas lit semper in ratio tripla, aut quasi tripla ita ut remaneat quantitatis aquae ad quantitates solidas aut consistentes haec determinata ratio majoris inequalitatis, quae est inter 3. ad 1. Non solum autem necessaria est hujusmodi ratio inter fluida, & solida seu consistentes corpora, verum etiam necessaria proportio est debet inter solida corpora missi generis, & solida corpora alterius, vide licet inter salina & sulfurea, & alterius cujuscumque generis inter se, quae ratio licet determinari nullatenus potest, nihilominus certum est tantorum corporum proportionem inter se admitte nemus debuisse, ut natura motus suos aequabiliter regat, sic enim inter aggregatum horum corporum fit quodammodo proportionis aequilibrium, quo in flatu naturali serum cum aliis corporibus, & haec cum sero, & inter se metipsa solida, & constientia corpora determinatam corporum, & momentorum numero, pondere, & mensura proportionem fusilineant; Ceterum si corpora sulfurea, salina, & alterius generis tali numero excedant, ut supra serum expolitam proportionem superent? tunc hujusmodi corpora serum undequeque tali amplexu nimis stringent, ut tandem quodammodo obruant, sic massa sanguinis excepta partium numero denfiore faciendus, & cum censendi. factus, fit, ponderibus proportionales gravius quidque reddita a debito momentorum aequilibrio recedet, et talis propterea vitio corruptus sanguis tardior pede fluet, et consequenter facile deponet corpora, obstrucentes in glandulis, & finitimis vesibus oculis inflammationes paratura, et Ultimus Cor altus laborat sanguinem gravium expulflurum, & musculi inerti motu peristaltico progredientes trahunt temporis innumera mala parturient. Ita etiam li hujusmodi corpora non solum numero, sed etiam dissimili mole, & figura peccaverint, nec per excretorias glandulas, quantum par est a mappa sanguinis separatur, tunc cum ista ad cetera corpora numero, mole, & figura naturaliter se habentia majorem rationem habeant, necessario est tot dissimilibus corporum momentis auferetur debita aequilibrio ratio, quae justam sanguinis temperamentum, & debium motum constituuit, unde febriles motus procul dubio emergent, eroniei, ut plurimum, & intermittentes. Ita gravius fasti vitium aliquando fuerit, li solidas corpora salina precipue numero minora fuerint, quam par est; tunc enim mappa sanguinis levior, mobiliorque factsa, magnisque promptus ad motum, & supra modum exaltato ulterius suffire ruet in rapidos motus citissimos, nullaque lege mota continuas febres erit allatura. 5. Qua- I 'Mechanica Morborum 13 Quamobrem necessaria supramodum est proportio motus corporum etenim corpora contenta in sero fatiguingo tali ratione, ac lege moveri debent, ut ceteris paribus motus corporum in uno spatio variorum sit proportionalis motui corporum in alio spatio eorundem, et sic successive, quare quilibet motus corporum in uno spatio variorum limitem rationem habere debet ad quemlibet motum corporum in alio spatio, ut omnes motus corporum limitem sumpsit in uno spatio variorum sint homologii omnibus motibus corporum limitem sumpsit in alio spatio eorundem, Aequi cum particulae aquae corporibus quibusque circumpositae sunt, haec proportionaliter impetu impulfae proportionaliibus quoque momentis movebuntur, ut tota malla sanguinis ceteris paribus homologo semper pede decurrat aequo naturae beneficio: Ultrius ut habeatur proportionalis ratio motuum necessae est corpora specifica leviora, eo quantitate, ac numero gravioribus minora esse, quo leviora ceteris paribus velociora sunt, magis ad motum dispositionis sic enim data tali ratione reciproca quantitatis corporum cum eorundem velocitatis Angulorum corporum momenta, ac viribus debita ratione aequabuntur, quibus momentis malla sanguinis quilibiliter aequabiliter motus suos exercerebit cum actionibus, & reactionibus inter se aequabiliter proportionali: Verum si aliqua corpora quantitate, & moto majorem rationem habeant ad alia? Manifeftum est, quam facile momentorum rationes inter se differere debent, quamobrem malla sanguinis multiplicibus momentorum legibus inequaliter agitata febriliter moveri conabitur: Serum quoque non leve vitium affert, quotiesque aut deficiat, aut excedat; sero enim deficiente cetera corpora fortiter nimis conlidu, ac amplexu inter se stringuntur, ut motus suos exerceri libere quaquiversus inepta sint, adepto ex majori corporum contactu, majori pariter momento deficitatis, & gravitatis; si vero excedat! Contenta corpora majoribus in spatiis natant, nec eam legem oportunitatis contactus inter se servare apta sunt, quae naturali fluido sanguineo necessaria est, laxata propter causam sanguinis in excedenti serio copia salina corpora sub minimis dimensionibus reddita nimium exfolvuntur, & fulviceae in flatu inertiae reddita inepte pigrescunt innumeris naturae periculis, sanguinefcunt enim fluida omnia, & solida quaelibet enervantur: super omnia laedunt naturalem proportionem motus sanguinis fulviceae putridae, quoties harum excedit momentum fulvirii momento serii majus fuerit; tunc enim fulviceae malla sero copulatae compositionem efficient majore superfacie circumscriptum, quam serum ipsi corporibus aequiponderans, & consequenter ex Per proprietà della motivazione interna fluido. Hermann Phoronti. Mechanica. L'effetto di un fluido sottile, estendendosi, è chiaro quanto il fluido si estende e quanto maggiori volumi devono essere dilatati, planocavallo particolare, quanto le particelle del sangue alte agitati, e precisamente quanto le calde masse di zolfo in espolita razionalmente urge. Da queste vizi ardenti, e acute febbre supermodulmente al freddo, così tanto poco influenzano, tanto quanto dura l'assunzione di zolfo, quando il zolfo si separa dalle locali escretorie o è stato espulso dalla transpirazione, fino a quando rimane una tale quantità di zolfo, quanto, controposto, alla naturale equilibrio iniziale proporzionale: è facile vedere che i principi, che inizialmente vengono erroneamente esaltati, non sono zolfurei, ma salini, o di altro genere, la cui naturale disposizione al movimento è minore della velocità delle particelle di zolfo; allora, quando il sangue, con altro paragiacco, è più pesante dei fluidi zolfurei, le figure, con cui sono circondati, nitrofisi, precisamente o nitro analoghi alle membrane di ogni genere, irritandole dal freddo, e le sue affezioni iniziali, afferrano le arterie, e le vene, le membrane irritate spasmoidicamente contrattuali, fino a quando, minori, le funzioni sono; stringono perciò la massa del sangue, così che l'espulsione di quel tempo sembra soffocare, fino a quando, gradualmente, alzato il zolfo, e sali al livello dello zolfo. Morborum. 17 Fis, aut volatilitatis elevata una cum ceteris particulis immodice moveantur: Ulterius sic lympha, aut aqua sanguinis quantitate peccaverit, ut ratio feri ad alia solida, & confirmantia corpora major fit quam 3. ad 1.; tunc depremissa suffire, & enervatis sabis sanguinis aequilibrium tollitur sine magno impetu tumultus; inde lenis calor, tenuis frequentia pulsum sine fit, ut plurimum sequi confuebant, inde lymphaticae fibres exoriuntur. Ex his colligendum putaverim quocunque loco, ac litu vaforum, aut glandularum basi, aut sedem paroxysmi febrilis locari posse; enim vero si quolibet loco vaforum, aut glandularum per aliquos canales, ut per chiliferous, aut lymphaticos, aut ab aere per pulmones tramittantur corpora in vasa sanguifera, quae sanguini associa mutent senfibiliter proportionem corporum inter se, aut debitam rationem motus eorumundem? tunc necessario vitiosi moveri malum sanguinis necessse est, ut tota mala ad majus volumen extensa innumeris affimetricis motibus febriliter agitetur. Ex his quae die die funt aperta conssistare poteest haec omnia facile convenire posse cum iis, quae de motu agitationis in sanguinea mala Celeberimi Viri Gulielmi nonpe de natura, & constitutione sanguinis, & Michellotus de separatione fluidorum in corpore Animali sapientissime docuerunt. In mechanica, ibi Ibi redeundo aliquantum per ad motum preferentis difsimulare non possit, quae dum suspicatus sum quarens motum sanguinis in arteriis stetit enim anceps animus, num massa sanguinis a corde impulsa in arterias lineam quamdam spiralatem deferberet, querendo ulterius, cuius generis futura est effectus haec Curva spiralalis? Ad hac meditationem nonnulla movebant animum, & primo motus cordis se torquentis, cum enim Corpus precipuo fibrarum spiralium momento sanguinem urgeat, & motus impulsi sanguinis dirigere facile debet juxta directiones impressas fluido ab organo impellente, certe ex corde spiraliter revoluto sanguinem quoque spiraliter movendum esse perfpicebam; inde cum arteriae ipsae a tribus fibrarum ordines vestiantur, quarum primus circularis est, reversus alter, qui circulares fecit ad angulos retroseti, tertius vero spiralif, est, qui referente Diamondicro (cap. de arteriis) tum internam, cum externam tunicam obliquis fibris apte munita qua in re Dominicus quoque Gulielminus sua geometria, & mechanica artificio dudus spirales fibras amplexus est magnis operibus opportunus: Itaque sanguis spiraliter motus a corde suscipitur, videtur eundem, aut similem motum per arteriarum longitudinem sustinere; enim vero relinquo corde occurrunt. Morborum. i g currunt fibrae spirales arteriarum, quae spiralem motum a corde susceptum ulterius conservare apte fiunt, deinde cum sanguis residuo corde variis motibus urgeatur eodem tempore in arterias, whose alter fit ab impetu cordis, quo per longitudinem arteriae continuo impellitur, alter vero fit a motu elasticco arteriarum, quo sanguis precipue in majoribus arteriis a circumferentia versus Axem tranversim impellitur, & cum fiffue motibus accedat eodem tempore peculiaris alter motus, quem fibrae spirales carundem contento sanguini alta donant, idcirco ex his motibus eodem tempore sanguini impressis emergere videtur motus mixtus ex his compositus, qui cum nec totaliter redus fit, nec omnimode circularis, sed utrique simultanei particeps; certe mala sanguinis a spiralibus precipue fibris ultro mota, taliter moveri debet, ut motum mixtum spiralem nempe deliciere debet, aut qualis spiralem juxta quem, per arterias impellerum videtur ire debuisse; Borellus quoque per vertiginosos motus (a) torqueri particulas, ut redeant misceantur inde cava: Verum cum in hac re deficiant experientiae, ac necessaria data, quae meam suspicionem tuto firmarent, reliqui meditationem, contentus haec tantummodo inusta, ut futuri Geometrae, ac Mechanici feliciori ingenio, hujusmo- Precipua prefectionis, & impulbus, quae malas sanguinis accidentes, beneficia, aut damna huc migranta expoliata funt, v modo cum sanguis ab arte separandus in varias viscera glandulas necessario tranfet perticas liquores expectandus, cumque motus corporum continentium contenta corpora tali ratione urgere debent homologa, quodammodo motibus corporum continentium, fuspiciatus sum fum fanguineum laticem in glandulis peculiarem a specifica glandularum structura motum probabile mutuari, ut separanda corpora apte secernantur; Licet vero hanc rem geleberimus Micheli, lotus Doctissimo opere de fluidorum separatione plena manu tranaverit, s nihilominus studia gracia non verebor exponere conjecturas, quae de motu separationis fluidorum per glandulas probabiles quoque mihi visa funt, preter ea, quae summa virtute, et Audio a tot Celeberrimis Viris Leibnitio, Joanne Bernoullio, & Bernardo Condoro felicissime expoliata funt. Antequam autem ulterius prosquear, fateor me pluries studuisse, ut naturalem glandularum structuram a Celeberrimorum Anatomicorum observationibus clare perciperem; verum cum horum observationes ante pede ubique hereant, alii enim vasculares, alii vesiculares, arteriarum quidem evanescere, Morborum. 2.1 tiuni ramuli venulus, nervus, & excretoria canalibus munitas conjurar potius, quam experimento docuere, quamobrem inter conjurationes Malpigii sententiam eligendam putavi, quae glandulam a folliculo membraniffo compostam, varioque modo contextam voluit; huic autem sententiae videtur quoque alientiri Doctissimus Morbignus in Epistola ad super laudatum Micheliottum conscripta; inquit enim: Movent enim me tot par est gravissimi anatomici Malpigii innumerables observationes, movet et haec luculenta Clarissimi Littri confirmatio, qui glandulas sine vesiculis non invenire; has igitur in glandulis reperiri necesse est. An autem membranoli isti folliculi elaborati sunt ad dilationem arteriae evanescents, aut ad membranam quadam vesicula inter arterias evanescentes polita, & vascularum excretorium? Ibij anceps non inquiro, cum instituto meo utraque res faveant; enim vero (liceat in conjecturis coniectari), sit glandulae istae separatrices elaboratae lint ab extensionibus arteriarum ultimarum evanescencium, certe sagax natura ubique provida talibus fibris munire debuerat, quae evanescentes arterias tantum offici opportunus efficeret, a quarum viribus non pressionis tantummodo motus fieret, arteriae ubique communis, verum etiam specifica ratio motuum hisce evanescentibus arteriis doneretur, quae specificae separationi liquidorum apte inferiret. Cur igitur evanescentes quoque arterias non poterit variis fibrarum ordinibus ulterior vestire, quae specificis motibus peculiarium liquorum separationi simularentur? Si vero glandulas membraneis vesiculis elaboratas velis? Haec certe a natura specificis fibrarum ordinibus armandae probabiliter fuerunt, quae peculiaribus quoque motibus peculiarium corporum separationi operam oportune darent. Histicc praefuppofitis resert Miceliottus tam Celebres Viros Leibnitium nempe, Bernoullium. Conorum in eam ratiotemet, ut credarant fluidorum separationes in quibuscumque viscera glandulis non ea ratione fieri, ut pororum similitudo sit homologa figuris humorum, seu corporum separandorum, ut usque adhuc ab omni iudicatum est, sed summo concilio arbitrantur universas corporis nostri glandulas a primo stirpe exordio peculiari liquore saturatas suistue, quae post modum toto vita cura suco coguntur secernere similares sucos illis homogeneos, quibus prima jam formatione fuerint saturatae; Hanc separationis methodum nobilissimo, aptissimoque experimento confirmant; enim vero satis perperfectissima mistione aquae, & olei, si velis aquam ab oleo secernere, sufficit cartam emporeticam aqua prius madefacere, cujus una portio postmodum immittatur in vas, tunc enim aqua oleo mixta per poros cartae aqua madefactae paulatim ascendet, & per reliquam cartae portionem extra, vas pendulum erit exterius elapitura: Verum si oleum ab aqua separare placuerit, cartam emporeticam oleo prius immergere, & per poros carte oleo humidos felicissime oleum separabis. Praeter haec, quamvis aureo digna sint voto, peculiarem separationem in peculiaribus viscerum glandulis, alia quoque methodo fieri posse suspicatus sum: Itaque certum est quacumque Animalium Viscera, ut Lien, Hepar, Renes &c., suas habere glandulas peculiares, & specifica textura, ac figura donatas; alia siquidem est figura, & textura glandularum Hepatis, alia Liennis, alia glandularum Renalium figura, & modus, & sic de ceteris: Ulterius haec diversa glandularum modificatio determinatur a diverso ordine, & textura fibrarum musculorum, nervorum, & membranarum; musculares enim fibrae, nerveae, & membranofibrae, quae renales glandulas textunt, diversam habent directionem & vario excurrunt ordine, & fibrae nerveae, musculares, & membranofibrae, quae Hepaticas, & Lieneres glandulas construunt: Haec omnia observante Malpighio aptissime confirmantur (pag. mihi 225.) animadvertit enim in Hepate, quod glandulose ac ine acini, quibus lobulus componitur, cum peculiarem circumscriptionem habeant, hace efficiendo proprietate sua, & ipsa figura, qua ut plurimum Hexagona est, vel plurimorum laterum: Idem de Lien (pag. oftendit, quod minima ha glandula figuram habent ovalem. De Renibus vero, clarum affirmat. In Homine, alijaque similibus levis undequaque ab omnibus licet deficrbatur Ren, atamen aliquando in adultis sappe fiape in fatibus mani - fello ejusdem compositione elueeret cum exiguis portionibus altis rimulis consolidibus conglobetur in adulto etiam perpetuo interius hujus divisionis permanent indicia diligenti etiam indagine aspere ulterius femidivisiam observavi hujus superficie quod tamen ut clarius pateat Animalium nuper imaginatore renes fiunt excudiendi; in his enim lobuli quidem multiplicium laterum emergunt rimulis circumscripti, qua auca proveba Animalis statu, licet fere obliterari videantur, eorum tamen vestigia adhuc suberunt er sunt varioque distinguuntur colore, nam rubedinem vel etiam immissi liquoris per arterias, vel venas colorem referunt, etiam contenti lobuli sive in renum exigua portionis, qua carnis colorem remissiorem retinent ab his circumambibuntur: ha renum subdivisiones non in sola superne excitantur sed intime etiam penetrantes carnem aliqualem distinctionem efficiunt, in bovibus enim, exaratis supertus Brutis, in ipso met Homine colle Bion es illa insignes conspicuae soves in aliquibus. Brutis circumscripta tandem interius peculiarem figurn, ex actam distinctionem habent, videnturque referre plurium laterum Pyramidem, qua praeceteris patet in testudinum Renibus, interius in ipso met homine, &c. Deinde haec diversa fibrarum direcio, diversus ordo, & varius figurae, & texturae modus necessario afferre debet glandulis diversimode elaboratis peculiarem quoque glandularum motum lingulis glandulis proportionalem, peculiari itaque, & specifico motu moveri debet vi fibrarum specifica glandulam componentium Renalis glandula, peculiari quoque vibratione Lienalis, & Hepatica. 10. Hispanice praebitis eligamus ibi glandulas Hepaticus similiter enim ratione de ceteris quoque viscera glandulis proportionaliter licebit philosophari: Cum hujusmodi glandulae biliosa particularum separationi destinatae, in has biliosas particulis serax sanguis ab exvanescentibus Hepaticus arteriae effunditur; ibi tamen cogitur sequi motum specificum glandularum continentium: In his enim exagonis glandularum lacinias biliosae, seu fulureae massulae numero certo, & momento majores ceteris ibi commixtis inter se homogeneae, ejusdemque superficie, & indolis urgentur a specifico, & naturali motu glandularum Hepaticarum, ut opportune separationi accomodentur; verum cum methodus separationis ab ordine, ac lege motuum sanguine glandulam ingredientis habeatur; ideo quod motuum leges apparebunt futuras reparationi exequendae oportuna; Primo itaque sciendum, quantitatem motus sanguinis exeuntis a corde una siftole (natura bene sese habente) semper futuram esse proportionalem quantitati motus ejusdem per foraminulum arteriale egredientis, & ingredientis glandulam eadem siftole; ut tali ratione semper fiat glandula Diapholis, cordis siftole proportionalis: Ut autem haec obtineri possint, notandum est, quantitates motus liquorum per quaevis foramina erumpentium, quae viribus impellentibus proportionales funt esse in ratione composta ex rationibus duplicata velocitatum, simpla densitatum, & simpla foraminum, ex quibus erumpunt: Itaque cum sanguis sit fluidum in statu naturali ejdem densitatis, ejdemque gravitatis specificae, cuius quantitas proportionaliter a momento cordis semper impellitur, ideo similiter lege futura erit quantitas motus sanguinis, quae per unum foramen effluit quacumque siftole in ratione composta ex ratione quadrati velocitatis, ductus in sanguini densitatem, seu quantitatem, & ductus in foramen, per quod dato tempore erumpit masa sanguinis; quare si quantitas motus masse sanguinis Morbium. 27 Guitis erumpentis dato tempore e foramine trunci arteriae vocetur q 5 foramen vero e quo erumpit vocetur o, quantitas vero, definitas seu malam fanguinis vocetur m, velocitas vero vocetur u, erit lex mixtura. Modo certum est trunci arteriae plurimos in ramulos else divisus, si igitur truncus arteriae supponatur divisus in 20 ramulos, quorum unus in glandulam erumpens fit vigesima pars trunci arteriae majoris; proculdubio motu cordis naturaliter se habente, futura quocumque erit quantitas motus fanguinis exeuntis dato tempore e foraminulo ramus arteriolae in ratione composta ex duplicata velocitatis, simpla massa, et simpla foramina, e quo aequali tempore erumpit, quare erit 2—; et cum ceteris paribus quadrata velocitatum sint similis inter se, futura erit quantitas motus maßae fanguinis exeuntis e foramine trunci arteriae una siphole proportionalis quantitati motus maßae fanguinis exeuntis e foraminulo ramus arteriolae eadem siphole. Quare facio analogismo, sit haec ratio coherens, quod cum sanguis siphole cordis expulsus ingrediens glandulam hanc proportionaliter dilatare debeat? Siphole eme cordis, & glandularum diametrolem else inter se proportionales, quare glandulae quaelibet tanquam parvula corda haberi facile poterunt. Hermannt Phoron. "Morborum". 2 9 Secundo opus est fluidum in glandulas delatum non celeri nimis motu agitari, sed leni, placidoque motu moveri: et enim ut in fluidis similia a diflimilibus separari possunt, requiritur ea ratio temporis tanto operi oportuna: verum fluentes nimio motu sanguine, confusique omnibus auferitur ea ratio determinati temporis, quae proculdubio necessaria est, ut debita methodo secernantur, sic in quibuscumque artis operibus, & in chimicis separationibus debita corporum secretio non ab celeri nimis motu fluidorum, sed ab leno, placidoque motu, statutoque tempore plerumque perficitur, quare supponitis superius cum quadrata decreto in ratione duplicata summarum radicum, constat quadratum velocitatis maße sanguinis e foraminulo rami arteriosi egredientis, & ingredientis glandulam temporis futurum 0 10 esse necessario minimum respectivum ad quadratum velocitatis maße sanguinis e majori arteria egredientis, nempe respectivum ad un 5, quare cum motus sanguinis in glandulis futurus sit minimus, & consequenter lentus, lenis, ac placidus? facile erit similia corpora disponenda esse, ut determinato tempore ab diflimilibus separarentur. Tertio praestat tanto operi separationis, massam sanguinis ingressam glandulam quacumque fistole. Et sic quoque respective minimam, nempe minutimo glandula continentis spatio proportionalem: enim vero si quantitate precipue excedat glandula nimis extenditur, et talis, ac tanta fieri potest contra glandulam resistentia, ut glandula fistolae non ea ratione fieri et perfici possit juxta rationem virium, & numeri vibratio numerum, qualem exigit tantorum corporum separatio; Quamobrem supponimus quoque superius, cum massa sanguinis, quae per ramum arteriolae effluit in glandulam quacumque fistole, sit in ratione simple cum minimo quadrato velocitatis necessale est hac quoque massa quantitate minimam futuram esse, videlicet minimae glandulae continentis spatio proportionalem; Hiscis praesuppositis, cum naturalis fistola, seut vibratio elastica glandulae semper eadem ratione fieri debet quacumque cordis fistola juxta eundem gradum quadrati velocitatis, proculdubio tali quoque ratione urgebit, aut immediato, aut mediato continentia contenta elementa massa sanguinis; cum autem hujusmodi elementa alia similia sint, alia vero dissimilia, similia elemento (bilioso) corpulella utpote homologas habentia superficies excipiente lingulam percussiones, si non semper, saltem ut plurimum supra plana homologa; cum autem corpora similia, ejusdemque generis eadem semper lege motus percussa, superque eadem, aut similes planorum. 