title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: 2. A F- DEELI» Gewoonte maakt den Zangkoning vlug, 1906 RICHTLYNS LIJHT, YLEST dagte, en dat 'er geen het minste overleg es prij, Tederenering tussen den opzicht van *t Oog 7 en de Uitspraak plaats geveld ? Daar heeft tussen beide egter weldegelijk een Werking der Zij plaats ; een Oordeel, op de welonderzogene gedaante en stand van ieder Zangkunstenaar gegromd : een oordeel zoo vlug wel ogenblikkelijk opgemaakt, dat de oordeeler zelf het niet eens gewaar wordt, en weet dat hij *t doet , maar dat egter ook Zoo vlug niet geworden is, dan na dat het eerst een langen tijd traag geworst was, en zich bijna tot vervelen toe had doen gewaar worden. Zie je geen ik vaneen Zangboek gezegd heb; dus - kom men op alle andere Voorwerpen met gelijk en ongelijk toepassen. De Zeeman die op het laatste ogenblik en zeer wel over de grootte van een Schip, dat hij vijf of twaalf Mylen ver in Lee ziet, oordeelt, heeft altijd den opzicht van 't Oog zoo vaardig, zoo just en was niet gehad. Die ver zich heden nog in bedrijf zal mogelijk, na langen tijd kwalijk gezien, te hebben; om dat hij, enkel vezel op de Gezichtshokken lette, of 'erig te volop verliet, eerlang bedreevener en vaardiger worden door 'er dikwijls acht op te geven, en door 't verkrijgen van kundigheden, die zonder dat hij 'er om denkt merkbaar invloed zullen hebben, op *t wel beoordelen van dergelyke Voorwerpen. :. Opi de andere zwaarigheid, in de zelfde tegenwerping begreepen, heb ik dit alleen ZGRar &$n te merken. Ik ftem gaarne toe, indien men over de Dieren uit bet geen men hén.ziet doen zal oordeelen, dat men zeg- gen zou, dat zy op de zelfde wys als wy "7ied,.en dat zy. zomtyds een gehecl ander beflnit weeten te.neemen, dan zy moeíten doeny zo zy enkel en alleen naar de groot- te ,. naar de gedaante of naar den ítand der. Voorwerpen , wier Beelteniffen zig in hun oogen tekenen , te werk gingen. Maar of 'er. zxogelyk in de, Dieren niet het een of 't an« der verftandelyk Begrip. of Werkzaamheid yan geheugenfchuilt , diede Indrukken, door "er .iets toe of af. te doen, in een eenigziris andere zoort van vorm íchikken kan, om N'3 de rv. LES. DIL. De Dieren fchynen Op onze manier te zien. XV. LES. 2. AT- DERL. Een Blindge- boorene kent de gzootte niet, om dat hy de Affan- den niet kent. R. $mitb Gezigt- kunde Jl Deci. bladz.. 89. 198 REGTLYNSCH LrÓhrT, de :dasdéri? die ei uit'mobten voorbyloejen ; tot zekere einden bek'wsarn te msakenenee be« ftieren,, ismy onbekéiid; Ditis eenzwmrnGe- fcliilftuic, in welks oriderzóekdk. ni& trees den zal; gelyk ik reeds. voorheent, ében ik vdi de-Zinnen in 't. Algenieen fpik, vis klaasd heb. Uc Uu 3 Een jong Estelik Tear ;:dertieb jiien oud , :veckreeg liec Gesigr:door de'bekwsagw beid en:vlyt vah .den -FieerChefeMi 5e» roémd Eleeltnéefter. te Lobdrm. ^ die-hetn.hly Staar ftreck ;:en de Heer Smith: erhásltiri zyn- "Getigtkunde; : latcdeeze: jonge- Bieb man, die voor de eerftertiaal : vin ym Late: vén didelyk z3g., "ón "tiebift: tiet over de gfootte; Tog over de gedinte: der Volte. werpen: wist te oordeel zijn; en hét qua daar na verloop van een pen te leeren dit Dog bewijlt dit; gelijk het in vijftig besprekingen, dat de Gezichtshoeken zijn ingevulden van geen meer zyn en Bergen toe dichtens. Kan zulks betrouwbaar gedaven; Te al wat mogen dit voorbeeld; vijf na gesproken; zo Kurinen fijne, is dat uit de drie. COERZATTEUNDES. 199 Ae Gezichtshoeken, de draaiing van 't Voorwerp 15. LES; meer kennen is voor iemand die niet weet hoe een voorwerp van zijn grootte en vorm is, gelijk ik ook reeds voorheen getoond. De taak om de afstand van een voorwerp te kennen, verkrijgt men niet dan door ondervinding en gewoonte: daar wordt tijd toe verpest; en de jonge edelman, aan wie ik vanaf het eerste oogwenk af eveneens als een ander: Mensch gezaan hebben, en verschillende grootte en vormen hebben waarbij hij een der gewone had gehad van de afstanden, en daarbij de orde rechthoekig, 40 4e Gezichtshoeken ons in z'n zien van geen der minstens dienstzijnd, en flets aangetrokken omstandigheden die het versieren, maar die als in zichzelf en zelf onvergelijkelijk, niets tot de zaak gelijk is voorbeeld, Wilde ik aan sounieipia als ik als ik die. De Gezichtshoeken, door Konst vergroot, doen de Voorwerpen ook groter, schijnene. Een Glas van iets dergelijks, grooter mag ik ook het voorwerp onfeilbaar: altijd groter zie? Wanneer ik een Kind voor de eerste maal een Viool door een Microscoop laat zien, en zelf ook die zo groot vindt als een Kever, kunnen we men zeggen, dat het voorstel ven krijgt, door het vooroordeel van de gewoonte, de orde van den trap: vaker helderheid, door de vergelijking die het er van maakt met de rondomgelegen Voorwerpen; en dergelijke beginselen meer? Is het in tegendeel niet onverwachts geluk, dat de Vlo in dat kind zo groot voorkomt, om dat derzelfde Beeld ten op den bodem van het kindse Oog groter uitgebreidheid van omtrek bevat, of hetgeen volkomen hetzelfde is: om dat het kind de Vlo ziet onder een groter Zicht-breedte? Laaten we ons dan liever houden aan 't geen men altyd gezegd heeft, dat de denkbeelden van Grootte, van Stand, van Vorm, door de Beelden van Voorwerpen in ons verwekt, in grootte afhangen van de Zicht-breedte, en van de Gezichtskundige van het onderling beloop der Straalen, waardoorzelf gevormd worden; en dat er Gevallen zijn, waar in vooroordeel, voor een verkrijgen kundigheden, de trap van helderheid, en dergelijke omstandigheden meer, in samenspraak komen, die denkbeelden een min of meer andere vorm geven, en ons beletten de Voorwerpen zo te zien als ze door die Zicht-breedte vertoond zoude, het niet anders zijn dan uitzonderingen van de algemene Regel; van welke uitzonderingen men derhalve ook een algemene Regel maken moet. Dus, de Voorwerpen zich doorgang zieend veel beter en beter verlicht als onze Oogen vertonen, naar mate: dat ze nader bij ons komen, doet de gewoonte van ze op die wijse te zien ons denken, daar diezelfde Voorwerpen. Pen twee ver van ons afzijn, als ze duisterder; doffer, vergezellen, minder verlicht zyn dan we ze gewoon waren te zien. Een herdacht Schrijver, die over de Gezichtskunde zeer wel geïntereveerd heeft, besefte met veel waarschijnlijkheid, dat dit de N 5, re- XV.LES. 2. ANDERE Zon en Maan schijnen by haar opgang grooter. Gevoelen van zomer, Gezicht- kunde. Deel. baden 15 84 XVI. LES 3. DEEL, 204. REG. THEE LY NIEUWSCH LEZEND: loffen, denk ik echter niet dat men daarop die van Vader MATERNITY behoefte te verwerpen, die de Schijnbare grootte van de Maan bij de Gezichtsindringers in de tussen beiden leggende Aardse Voorwerpen pen toetschreef, Want het is een vaste waar- heid, dat de Afstand van een Voorwerp, hoe het liggende of achterliggende van alle anderen is die we ontdekken kunnen, ons altijd veel grooter voorkomt dan hetzelfde, tamelijkt groote menigte van andere Voorwerpen tussen ons en dat Voorwerp inget; en dat dit hier geen samenklaring moet komen blijkt daaruit, dat de komende volle Maan of Zon door een Buis, en bijgevolg als een afzonderlijk en alleen op zich staand Lichaam, gezien, merkbaar van die Schijnbare grootte verlies in inzichtelijkheid als men er de proef van neemt, voor dat men er nog met het bloote Oog gezien heeft; want anders zou villig. Door beide in al- het vooroordeel, die Schijnvertooning nog doet (stand houden. "Mensen, moet echter bekennen dat de Vlakte..." "Mensen, moet echter bekennen dat de Vlakte, ons zomerse bijna ongekende genoegzaamheid." GEGARANTEERDE EPILOO: "Wat een groot verschil, vloeit de Geniale maar zeer weinige uitgebreidheid heeft; gelijk, als men haar ziet, tuinen de takken door van een grooten Boom, pas boven een Huis, of achter een nabuurige Berg. Daarbuiten is het ook waar, dat als men haar op die of dergelijke wijze onverwacht in het Oog, krijgt, men dikwijks over haar grootte verbaasd staat; eer men bedenkt, dat het misschien de Man zal zijn. En eindelijk gebeurt het ook, dat dit VerSchijnseel, (choon op dezelfde plaat en met hetzelfde Oog, op den eenen tijd veel aanmerkelijker is dan op den anderen. De vergelijking van den Heer SWIFT, en die van Madame MALEBRANCHE, hierbij gevoegd, komen niet tot oplossing van deze Waarnemingen niet voldoende voor, waaruit ik befluit dat het Uitwerkingsresultaat, dat wij hier van spreeken, niet van éne enkele oorzaak alleen afhangt, maar van verschillende tenslotte, die men, om tot een volledige verklaring van de zaak te komen, met elkaar moet trachten te vereenigen. Waarom, als dit VerSchijnseel niet volgens..." Kring, door de men vi de Mémoires Dere voorwerpen zien plaats groepen; inzomen. REGTLYNSCH Gen zeggen, dat de gedeelte pen; die vijal in is een uitwerking althans; wellicht vijande deheids als ze, of zelve lichtgevende sterk verlicht, zich in donkere tijden Macht per zie. Op den eene manier te dien, men dir zeggen verklaar door de Hooghe S. DUNN in T d A Yol Lill: waar uit het gebrabbel, uit het Engels DZEL, dan een dutsche PES UMECKOMeny Bue de A SUC T ed 1e 10. erc E "P "c 9 METEOR, LEMUR en | qupEw rout The! AaTOfR, LEMUR en - Fini ^L E. Lijp cab - Lijp cab -- - * - * Lijp cab -- - * Lijp cab - - * DE NATUURKUNDIGE LESSEN. Van de HEER "WO LIFEE—: T. ZESTIENDE LES. Over het Licht, VERVOLG van het TWEEDE AFDEELING. TWEDE LES Van het Waterzeekaat Licht, of Beginfelen van de Spiegelbrand. GRON van het begin van deze Afdeeling; LES In de Vloote van de Streeklijnen van de Kuip, waar de Lichtfaan zich in Regendenkbeek verschijnt; Lijpdaadzijden, 100-langpoot zich in Lichtgaaiafdelingen; Middelstof die loopt overal van en tot zelfde hoge breedte; bij de breekingen Het is de breeking van 6995 algemeen. LES. AF- DEEL. Beschrijving. Onderzoek naar het licht; algemene wet van alle enkele bewegingen; die men al overhoop vond niet meer dan eens éene Neiging en Streekbepaling te hebben. Maar deze zelfde lichtstraal, altijd aan de algemene Regels der Natuur onderworpen; gebeurt het ook niet zelden, dat zij van hun eerlijke en originele Streeklijn afwijken? 't is dat zij in hun weg een Lichaam ontmoeten, 't welk hun den doorgang weigerende en dwingt om te rug te keren; 't is dat zij in een Stof vallen, die zich of gemakkelijker of bezwaarder dan die waar in zich begonnen te bewegen, van hun laatende doordringt, hun sanleiiding geeft om zich naar deze of gene kant te buigen. De eerlijkheid van die twee soorten van afwijkingen der licht- straal, is men geen directe of indirecte kaatsing van 't Licht noemt, de tweede draagt den naam van Graadmperking, het ontmoeten van Onderschijnende lichamen, is het inzonderheid waar de Verkaging van 't Licht plaats heeft. Lichamen, die het allerbedst, die het dichtst in z'n enge. drongen zijn, die zich volkomen en zuiverer dan anderen gladwrijven en polygonen laten, en wier kleur de witste naakt komt, worden in 't algemeen voor de bekwaamheid erkend om het Licht weer van zich te doen afstralen, Ik heb over dit stuk niets bijzonders te zeggen, dan wat iedereen genoegzaam bekend is. De blinkende helderheid der Sneeuw, de glanzende glans der Metalen, zijn gemeen, zoo wel als kostbare bewijzen van deze waarheid. Maar wat geen ongetwijfeld verstrengeling van mijn Lezers zouredelijk zal voorkomen, is dat men thans, indien wel met zeer veel ernst, onder de. Natuurkundigen met twiften bezig is , of het de eigen. deeltjes van: die oppervlakten XVI. LES, àSATe€ D&EL. van New- ton. Opeqxes zyn of niet, die het Licht doen te rug fprine - — gen. . Zedert de íchrandere. navorfchingen en verwonderenswaardige ontdekkingen, wel- ke de Heer Newron in dit ftuk gedaan heeft, vindt men "er zeer veelen, die het ronduit ontkennen, en beweeren dat de. Lichtítraa-- len teruggeftooten of weeromgekaatít wor« &en; voor dat zy nog eens de Qppervlakte »WaDzzu 9 ' van . hd s rd on —.- A : : UL , — ^, o. - - . led Pac cepta etr p —üa— an XVI.LES. 3. AY- DEEL. Zwaarig- heden. $1jl0 WEERGERAATST LicnuTc van een Lighaam geraakt hebben , en dat zulks gefchiedt door een zeker Vermogem, "t welk men niet bepaalt of zegt wat het eigenlyk is, waar meé de Oppervlakten , naar wier gedaante, vorm, het zig fchikt , om zoo te fpreeken als bepleifterd en over- ftrecken zyn. | De Duifterheid van de' uitdrukking, en de zonderlinge Gevolgen,, die men uit dee- ze nieuwe Leer kan afleiden, maaken dezel- ve verdagt zelfs by de Redelykfte en Befchei-. Deze natuurkundigen, die geen neiging hebben tot de wereld, om met een zorgvuldigheid alles wat de wetenschap filosofie bij - zonder eigen is te verwerpen. Hoe, zegt men, is het dan het mengsel van kwikzilver en tin, dat van achteren op het glas van mijn spiegel gelegd is, niet hetgene dat er mijn beeld in doet zien? Zonder hetzelfde zie ik er onder te strepen voor niets in; en wat plaats, wat richting blijft er toch tussen dat metaal en het glas over, daar zit dat genoemde verbrandend vermogen zich te kunnen nestelen? Of heeft het niet meer, zo weinig plaats maar noodzakelijk, hoe weet ik dan dat het op een zekeren afstand van de oppervlakte van lichamen zijn werking doet? Is het daarom dat metaal niet meer met zo veel kwaliteit bereid, met zo veel verdieping en oplettendheid gepolijst, dat door zijn eigen kracht en maaksel mijn verbazingende uitwerking doet gewaar worden, welke mij mijn telescoop vertoont? En waarom doet het mij in het geheel niets meer zien, als het alleen maar bedekt is? Wat kan de zuiverheid van het metaal aan dat vermogen doen, dat er geen verband nog iets gemeen is meer, terwijl het buiten hetzelfde een werking doet? Eindelijk, het is denk ik, als ik iets vrees, welk het ook is, het voorwerp dat ik zie, maar iets dat aan 'tzelfde is, dewijl dezelfde stralen, waar die stralen naar mij toekomen, tot het voorwerp niet behoren, en geen deel van deszelfde lichaam of oppervlakte uitmaken. Meer dan hierover, wat er ook is, een spiegels kunst. Zeer gevoelig begreep pen voor den. Gelijkheid. VERGELIJKING Licitatie. Een tamelijk reeks van min of meer beladen vragen zou kunnen doen, en het zou vallen om dit te bevredigen, daar men de Wetten de beweging der Lichtstraalen als toe te passen, zelfs maskens te maken aan iemand die zegt ten vaste Wet gevoeld te hebben, geen oorzaak in de Natuurkunde te kennen, die niet anders dan in het afgetrokken beschouwd kan worden, en welke men niet duidelijk begrijpt, dat volgens de Regel der Bewegingswet, te werk gaat. Maar in die zin dit duister Woord, daar men ongetwijfeld alleen maar de zaak die men deels gebeuren ziet, het Uitwerkelijk zelf, door heeft willen te kennen geven, en dat veelen zo sterkt tegen de borst staat, om dat het een zweem velt heeft, alsof men er weerom de een of de ander. Verborgen Hoedanigheden meer wilde invoeren: indien dit Woord, zeg ik, inderdaad waarlijk Natuurkundigen wil, als was het maar door middel van een waarachtig onderzoek, verklaard zou worden, zou het misschien gebeuren kunnen, dat men den weerzin, die men er tegen opgevat heeft, te boven kwam, en alleskens met den tijd gemeenzaamer begonnen te worden met die Wonderfpreuken, daar het aanleiding toe geeft, en die in den eersten opzicht zoo belachelijk schijnen. Met dit oogmerk zal ik de vrijheid nemen om den Lezer voor te stellen, wat ik met sommige Natuurkundigen van deze laatste tijden denk, wegen de onmiddellijke oorzaak van de Verborgenheid van het Licht. Indien ik mij zo weet uit te drukken, dat men mij verstaat, durf ik mij vleigen, dat men vrij klaar kan begrijpen, hoever het mogelijk is. dat de Lichtstralen bij het ontmoeten van een ondoorzichtig Lichaam zich vangt en stuipt, zonder dat zij de eigen deeltjes van deszelfs Oppervlakte geraakt hebben. Men herinnert zich hier dan, wat ik voren, toen ik van de Natuur van het Licht en van de wijze waarop hetzelfde bepaald, in de eerste Afdeeling gezegd heb. Ik heb daar, door bewijzen, uit onderzoek voorgesteld. Alle Lichtbollen en Oppervlaktens zijn vol Lichtbolletjes. Ik herhaal bovenstaand, en volgende. Opgelost Lichts, hoe verweven en Proefnemend ontleend, schijnlijk doen blijkken dat deze Vloeistoffen, die ons de Voorwerpen doen zien, overal door het gehele Heel-Al verspreid is, dat zij zo wel van binnen in de Lichamen als van buiten op en om diezelfde te ontvouwen zijn, dat zij alle ledige ruimten en openingen, die niet door enige andere Stof ingenomen zijn, vervullen; en dat er niets is in de gansde Natuur, wat wel niet eens, tot in een van zijn binnenste, tot zelden in zijn kleur of Stofdeeltjes tot, van doordrongen is, evenzo, doch op een nog ongelijk veel fierder wijze; als een natte Spons doortrokken is met water. Volgens dit eerste algemeen denkbeeld, nu, hoeden en kunnen wij begrijpen, dat de aaneengeslotenheid en het onderhouden verband van de eigen deeltjes van een Lichaam, van welken soort het ook zij, onopgehouden wordt door de Bollen van het Licht, die alle ledige plaatsen en tuimten van het Lichaam vervullen. volgen; en dat men allerhande Opperbijkomstigten kan aanmerken als een soort van Weefsel, wiens maazen alle met diezelfde lichtbolletjes bezet zijn. Indien men nu verder op de ongekende diepte van de lichamen acht, die van de natuurkundigen zo welbekend, en geschat wordt 200 groot te zijn, dat, volgens de meningen van hen, zelfs in de allerfijnste en meeste in een gedrongen metaal meer lege ruimten dan met vaste stofgevulde plekken gevonden worden: indien men daarboven de verbaasende deelbaarheid van de lichthamburgedeeltjes in aanmerking neemt, die ons naadloos de vrijheid overlaat om te zeggen, dat er ook deelen kunnen zijn: en indien men, eindelijk, daarbij in gedachten houdt, dat de stoffen des lichts een vloeiende soort zijn van een onbevattelijke fijnheid, — Zal men misschien begrijpen kunnen, dat de maazen van het gewefsel, daar ik zo aanvankelijk van sprak, zeer klein en klein moeten zijn, en dat ze, terwijl ieder van deze met zijn lichtbolletjes die er in zitten, als of ze in een doosje gegrepen en vastgezet waren, voorzien is, Opper-vlaktes meer -plaats bezinnen dan de lichthamburgestof. NUL LES. Artes -EEL. Jezelf uitentuiten, het licht terug. 4316 WREGEENBERGKAATST LICHT: alle met elkanderen een Oppervlakte moeten uitmaken, waar aan de Lichttoffe meerke- lijk grooter deel heeft, dan de eigen Stoffe .Zelf der Lichamen, die de Lichtbolletjes, om zoo te spreken, vleugels als tot een Lift vertekt. - | | Het is dan inzonderheid op deze ingekafte Lichtbolletjes dat de Stralen vallen: en terwijl deze invallende Stralen zelf niets anders zijn dan Lijnregel lopende Rijen van Bolletjes van dezelfde soort, en met een trillende beweging bezeld, begrijp ik gelijk, dat de deeltjes, daar ze hun werking op doen, terwijl deze juist een gelijkende trap van Veerkragt bezitten, hen terug zullen stuiven, en weer doen afstuiten; beter dan de eigen Stoffe van de Oppervlakte, daar ze toe behoort, ooit zou hebben kunnen doen. Want, alhoewel men al eensonder- stelde dat die ook Veerkragt bezat, is het egter wel waarzekerlijk dat ze er in zo sterke en zo juiste gepaste maat mee bezeld zou zijn, dat ze zich met hetzelfde geval van lagen in een bepaalden tijd schudde, dat ze net even ras trilde, en, met één woord, vingering deed tegen vingering. Dit is echter iets dat onvermijdelijk bijhakt, verweist te worden, om de teruggekaatste Stralen dezelfde kracht van Beweging of Werk, als ze bij 't invallen hadden, te doen behouden; ten minsten zolang men het Gevoel van hun verlies te volgen, met welken ik van gedachten ben, dat de Voortstraaling des Lichts niet bij verplaatsing geschiedt, maar bij manier van drukking. Eene enkele Oppervlakte zonder enige merkelijke diepte, of, liever, een oneindig dun Laapje van Stof, op die wijze, als ik zoo aanstonds beschreven heb, begrepen, zou het Licht niet terug kaatsen; om dat de Lichtbolletjes, in derzelver gaanderijen als in een zeer dun van weerszijden open Ringetje gevat, de gehele kracht van Werk, die ze ontvingen, aanstonds zouden mededeelen aan de andere rijen van Bolletjes, die zich onmiddelijk achter hen bevonden; en zich daar 'ecoonfeilbaar wel bevinden zouden, dewijl toch alles met dezelfde vervuld is; Juist het O5 zelf- Denk. beeld van doorlopende lijnen, haakjes. WEERGEKAATST Licht. XVI. LES. 2. AFDEEL Zelfde uitwerkelijkheid zou men ook gebeuren zien; als de Lichtstraalkwatten op een Lichaam vielen, dat uit volkomen gelijke vormige Lagen bestond, en alle zo geplaatst dat Maat vlak op Maat kwam; oft geen 't zelfde is, een Lichaam welks openingen en velden alle Diaphane zijn. Geen Oppervlakte kaatst alles en ook geen niets weerom. Regulier loopen. Dit is ook het denkbeeld dat men zich van Doorlopende Lichamen, en de aard van hun inwendig gevoel, moet maken. Het Licht wordt derhalve niet teruggekaatst, dan wanneer het valt op Bolletjes van zyn eigen soort, die in een Oppervlakte op zulk een wijze geplaatst en ingeplant zijn, dat de Werking, die hun meegegeven wordt, niet verder voortgaan en doorloopen kan, noch door de een of de andere bijzondere zaak, uit den eigen aard van het Lichaam, dat ze bevat, of uit zijn gevoelens op die tijd opflikkerlijk, gedoofd en tot niets gebracht worden. En omdat hier het Geval, daar of alles of niets in plaats heeft, nimmermeer gebeurt; mag men met recht zeggen, dat er geen Oppervlakte is, die volmaakt al het Licht, dat ze ontvangt, terugkaatst, gelijk er ook geen te vinden is, die niet een weinig, min of meer, van weer kan doen afstuiten. SPIEGELKUNDE 219 Als men de oorzaak der terugwegstuiting, de beweging van het Licht op deze wijze begrijpt, is dat weerkaatsing verwogen, dat men aan de Oppervlakte, als ware het iets van dezelfde onderzcheiden en een wezen op zichzelf toeëigen, geen geheim meer. Het is dus niets anders dan een gedoofd Licht, dat zich aan den mond van alle openingen en vliege ruimten van 't Lichaam onthoudende, door de werking der Straalen, die er tegen stuiten bezield en verlevendigd wordt; en wiens wederwerking zich doet zien, als de beweging die het ontvangt, niet verder kan doorgang hebben. Mag men deze manier van het licht te bevatten, niet wel voor waarlijk, en meer zelfs dan waarachtig houden; daar wij zien dat een groot getal lichamen, na een geruimen tijd aan het Daglicht blootgesteld geweest te zijn, in het donker licht van zich blijven geven; en - zowel j - ook onze ogen, na een geruimen tijd in het licht van een kaars gehouden, zullen in het donker niet lang schrikbarend wit schijnen, maar zullen 't eerder roodachtig doen zien, totdat zij aan een nieuw licht gewend zijn. 2302 VERGEKAATSTLICH XVII. LES, in sommige gevallen het Licht teruggekaatst wordt, eer dat het, en zelfs zonder dat het de Oppervlakten der Lichtamers eens gerakt heeft : dit Vergevingsbel zal ook nog wel op te lopen zyn, zolang dat men tot afgetrokken en verborgen hoedanigheden zyn toevlucht zal behoeven te nemen. Men zou zich ten dien einde verbeelden kunnen, dat de Lichtbolletjes, die in de Oppervlakte van een Lichtlam zitten ingepants en vastgezet hebben, als tot Steunpunten vertrouwen, voor tenige andere die buitenwaarts uit, en een weinig boven die Oppervlakte op hun rusten, en dat deze, door de Straalen die op vatten gedrukt, hun weerwerking tegen die Straalen oefenen, op zulk een wijze dat alle de punten van Weerkaatzing op een klein peninsula boven de Oppervlakte van 't Lichtlam, daar de Straalen op toebescheiden, verheven zyn. Wij zullen bekennen, dat, als men dit Gevoclen om het halve, SPIEGELKUNDE, 23 hele, men zich gedwongen ziet, om de algemeenste en overal aangenomen denkbeelden te verzaiken, en zich te verzetten tegen vooroordeelen die van ieder voor echt erkend zijn, en niet dan zeer bezwaarlijk te boven komen zullen kunnen worden. Zal men zich, bij voorbeeld, wel geraakelijk willen laten zien, dat de Lichtamers uit zichzelf XVI. LES, DEEL. derhalve de Lijnen zichzelf niet, zien en door hun eigen vaite Stof voor ons. —— niet zichtbaar zijn, maar alleen door de Stralen puntjes van het Licht, daar hun Oppervlakten mee bezaaide en doorweven Zijn; en dat wij, eigenlijk gefprochen, nooit iets gezien hebben van alles wat wij ooit aanraakten ? nogthans, Wat zij men ander van moeten denken, indien wij, gelijk zekerlijk waar is, niets kunnen zien dan 't geen waarnaar ons te rug kant; en indien de Stralen, die de Beelden van de Voorwerpen in onze oogen tekenen, niet maar onze ogen terug gekant kan Woten, dan door de Bolletjes van die voor ons ontelbaarbare Stof, die zich met de eigen deeltjes van het Licht aan een en dezelfde Op: Lood. We zien niet langer alleen het Laat, maar de Verfdeeltjes. Wanneer men een kleurige laken niet meer ziet, maar de Verfdeeltjes, wat kan dat nu zijn? Een tweede object dat men ziet, is een oppervlakte. Laat ons tot eenige begrijpelijke en gemeenzame vergelijkenissen ons toevlucht nemen, om de hardheid van deze gevolgen een weinig te verzachten, en de gemoederen, waren 't mogelijk, ten hunnen voordeel in te nemen. Als je het oog vlat op een laken dat is geverfd in rood, is dan je eerste gedachte, die je aanstonds invalt, niet, dat je een weefsel ziet van wollen stof? En denk je je in de eerste opga niet verzetten tegen iemand, die je aandeed wilde houden, dat je geheel iets anders zag? Nog zeker zo ga je maar een weinig nader op de zaak letten, en met enige orde redeneren, zult je je welhaaft genoodzaakt vinden te bekennen, dat je niets anders ziet dan een laken van cochenille, die aan de stoff van het laken kleeft; dan kleurdeeltjes van de verf, die zich in alle ophepingen van de wit gevestigd hebben; en het is één woord, niets dan een zeefwandigheid, die het voorwerp, dat je in gedachten hebt, te éénmaal vreemd, en van een geheel andere aard is, en die er je niets van laat zien dan de grootte, den stand, de gedaante, maar geenszinszelfs eigen stoff. Wanneer geen stuk nat gemaakt papier ziet, en 't zelf donkerer en bruiner van kleur, dan naar gewoonte voorkomt, weet je zeer wel, dat de oorzaak daarvan de verantwoordelijkheid is. verring toegebracht moet worden aan het water, daar het meer doortrokken is: maar zou je wel met punt van de allerfijnste Naald een eenig Stipje op de ganzelige Oppervlakte kunnen treffen, daar geen water en het Papier droog was: ja, wat zeg ik, zou het allerbeste Microscoop wel in staat Zijn, ons de Plakken daar het Water zit te doen onderscheiden van de vaste delen, daar het in doorgedrongen is; en ons dus waarlijk Papier te doen zien. Zie, daar dan twee Gevallen, en ik zou er een ontelbare menigte van andere kunnen bybrengen; waar in de Lichamen, gelijk je met mij zult moeten erkennen, niet zigtbaar zijn uit zichzelf en door hun eigen Stof. ABDEL DEEL. Van een nat Papier geen droogedeeltjes. Wij zie alleen de Lichtstof, maar enkel en alleen. AFDELING. De zelfstandigheid, die zich in zijn Libelle: en Openingen gehuisvest heeft, Indiânu de Konijn zulke Uitwerkselen heeft kunnen voortbrengen, door middel van Verf. Voorzien van een raam van licht, welke de vorm volgt van de plaats waarin ze onophoudelijk van alle kanten gedompeld zijn, altijd op de oppervlakte voorzien zijn van een laag van lichtvlekken, welke de kleur hebben van hun omgeving, zo verbluffend groot en bar, evenaar; en zulks niet alleen de voornaamste, maar zelfs ook de wagrendrang en de eenige oorzaak is, die hen zichtbaar doen worden, en maakt dat wij ze zien kunnen. Ik weet wat je hier op zeggen zult: namelijk, dat het licht, op zichzelf en alle genomen, geen voorwerp is voor ons gezicht, daar het tegengesteld de kleurdeelpjes, of die van enige vogel, met 'er daad kleine lichtpuntjes zijn; en dat derhalve, wanneer die vreemde en toevallige stoffen zich onmiddellijk aan mijn gezicht vertonen, terwijl ze het geen ik gaarne zien wilde, of me verbeeldde te zien, voor mijn oog verbergen, dit soort van masker of dekkleed, ten minste een waar en eigenlijk genoemd lichaam is, en zeer verschillend van het licht, dat er mij de beeldenis van aftekent. Met deze voorbeelden, die ik bijbracht, had ik geen ander oogmerk dan om te doen begrijpen, hoe het mogelijk zou kunnen zijn, dat de openingen in een oppervlakte, die er altijd merkbaar talrijker zijn, en veel meer plaats belegen dan de vaste delen zelf, vervuld waren met een vreemde stof, aan welke men geen de minste zwaarheid zou maken om de weerkaatsing der stralen toe te schrijven, welke die oppervlakte, Tigbaar maken en dat oogmerk verbeeldde ik mij met die Voorbeelden genoegzaam te hebben. Wat de natuur verder van de Deeltjes aangaat, die de Kleur geeven, zie zelfs ook de Verf-deeltjes zelf niet, die door wier uitstoten achterblijft het licht geschieden, die van een geheel verfchillenden aart zijn, en zonder diezelfde nooit zouden zijn gebeurd; die Deeltjes stel ik toe, dat kleine Lichtpompjes zijn, die geen overeenkomst hebben met de Lichtklompjes, welke wij veronderstellen, dat zich aan de monden der Openingen onthouden: echter durf ik beweren, en zal ter gevoeglijke plaatzen bewijzen, dat het de Kohinoor, die zich in haar openingen en gaatjes van het Wol vaafgezet heeft, uit zichzelf noch door haar eigen vaafte deeltjes niet is, dat ons de rode kleur van het Laken doet zien; zij het feit dat de gevallige, de tweede of middeloorzaak van, en zonder een aart van Licht; dat haar eigen is, en daar zij als eerst Spons mee bevogtigd en doortrokken is, zot nog zij, noch de Wol die ze dekt, die schoon. ne en heldere 'kleur bezitten, waar meé z« in onze oogen fchittert. Even weinig i ookhet Water , dat de witheid van 't Papieg verbaftert, en "t zelve bruiner en donkerer maakt, de ommiddelyk oirzaak van die ver- an- SSPIEGELKUNDE 227 andering. Dat ik overal Waterdeeltjes zie , met de eigen deeltjes van "t Papier door één gemengd en naauw onderling vereenigd , is de reden niet, wàarom dat Papier my min- der blank dan naar gewoonte voorkomt ; maar de reden is veeleer deeze; dat een ge- deelte van het Licht, 't welk op dit Blad valt, de openingen met een doorfchynende Stoffe vervuld vindende, zig 'er van laat epilurpen, in de dikte ván 't Papier door- dringt , en 'er door heen fchiet. Zoo vecl minder overvloed van Licht komt "er der- halven door Weerkaatzing van *t Papier te rug, en men weet dat een Lighaam donke- rer en bruiner van Kleur fchynt, naar maa- te dat het minder Lichtftraalen te rug kaatft; lk ftatóe, dat men bezwaarlyk zou kun- nen begrypen, hoe het Licht door zig zel- ve , afzonderlyk , en zonder dat men 'er eenige omítandigheden by in aanmerking nam, een zigtbaar Voorwerp zou kunnen uitmaaken, De kleine Lichtklompjes, die wy aan den mond der Openingen zien. blin- ken; moeten wy als zoo veele Spiegeltjes ii P a . o0 8A 2l XVLL ES. 2. A X- DEXELe De Opper: vlakten geeven min of meer Licht naete hun ver«- fchillena den aart XVI.LES. 2» À T- DEEL. 228 WEERGEEKAATST LicHT| aanmerken, die de Oppervlakten, doorhet 3 Licht dat hazr befchynt; weer naar onst0€ te kaatzen , voor ons Zzigtbaar doen wüt« den: maar wy moeten ondertuflchen nit. vergeet, dat de Spiegeltjes, om zoveel te spreken, in Lijsten staan, en binnen in veel verschillende soorten van Omtrekken begrepen zyn, naar de verchillende vormen, grootte, en gesteltenis der platsen, bad. Hierdoor moet er zoveel een verlichte verschillenheid van Uitwerksels plaats hebben, als er na volgende de Vijten van allerhande soorten van Lichamen gevonden wordt: een werkstil dat tot in 't oneindige loopt. Vogt, hier nu nog daarenboven alle de werkelijkheden bij, die uit den bijzonderen stand der Oppervlakten zije, van welke de een altyd minder of meer regelmaatiger dan de ander ontstaan kunnen, en gy zult ligtelijk vinden, waarom ze niet allen even hard zijn, niet allen met even sterke Licht en klaarheid in onze oogen schijnen; schoon bet... SPiegeltjes - 229. Tijd een en dezelfde zaak is, die haar alleen voor onze oogen zigtbaar is, Men zou mij hier nog kunnen tegenwerpen, dat, volgens mijn beginfels, de allerbeste Lichamen, die de meeste openingen, lege ruimten, en losheid van Stof bezaten, ook het allerge vestste Licht moesten afgieten; en ons glansryker, blanker en blinkender dan andere voorkomen: iets, 't welk echter zigtbaar is tegen alle Ondervinding, dewyl de Lichamen van die soort, vry algemeen, de allerdoffste en donkerste zijn. - Dog dat een Libelde is en openingen heeft, is de oorzaak alleen niet, die het Licht te rug kaatst, maar voornaamelijk, dat die openingen en lichtpunten vervuld zijn met Lichtbolletjes, en op zulk een wijze, dat ze de beweging, die hun door de van buiten opvallende Straalen ingedrukt wordt, niet verder binnenwaarts in het Lichaam op, nog door hetzelfde heen naar elders kunnen voortzetten. In die die openingen en ledematen wel wijd zijn, dat ze niet de Lichte veelvouden het minste. 230. WEERGERAATST Licht. VLIES niet alleen de Licht-Stof, maar ook een andere soort van Vlekvlekken, gelijk de van den Dampkring, bijvoorbeeld, laten: indien die openingen met zure Streeklijnen het Lichaam doorkruisen, de Lichtbolletjes, die er zich in onthouden de vrijheid hebben om de Werking, die ontvingen, aan anderen mee te delen, verder te doen doorlopen; in zulke gevallen die meerdere maat van Lichteid, wel van de Oppervlakte van 't Lichaam aan de Kijker en Lichter te doen worden, het tegendeel uitwerken, Dit is zoo duidelijk, dat het geen nader verklaaring van den heeft. Onder- Vraagt men mij nu verder de reden, waarom de grootste menigte der Oppervlakten de invallend Licht naar ons toe de Dikte van te rug kaatst, haar eigen Beeld te leven maar in onze ogen doen gebooren; terwijl andere onderdassen, waarom men daarom de naam geeft van Spiegels, de Beeltenissen in afbeelden van alle soorten Voorwerpen, die men op boord ziet. SPIEGELKUNDE, 231. Ke worstel onder hun bereik, brengt hun voorhoudt; dit komt hier van, dat deze laatste Oppervlakten veel regelmatiger, veel gladder en effener, blinkender en glanziger dan de andere, een veel grootere menigte van Straalen te rug kaatzen, en door Zelven hun Loop en Streklynen laten behouden, die een zekere bepaalde en altyd bestendige evenredigheid hebben met die van de invallende Straalen, die van het Voorwerp komen. Ik zal me hier thans niet op houden met dit stuk verder uit te breiden, en nader op te helderen: het is het voorwerp zelf van dit tweede Lid, van onze tweede Afdeling, "het welke geschikt is, om de Uitwerkelijkheid aan te toonen van het Wergekaat-Licht; terwijl we altijd blijven veronderstellen, dat de Wergekaatende Oppervlakten Regelmaatig zijn, volmaakt Glad. Als het Licht op een ondoorzichtige Vloeistof valt, wordt het verdeeld, kan men in drie verschillende Declens, Een, Twee, en Drie, van de Wergekaatzeing gespuid, drie verfijnde soorten van Oppervlakken, die voor respectievelijk een vaak Licht, of een Vloeistof, of een Harige Deel worden aangenomen. Een gedeelte wordt Regelmaatig aangetast; een ander gedeelte spreekt op een zeer onregelmatige wijze, en verspreidt zich in alle richtingen uit, door de oneffenheden, die het onvermijdelijk op de Oppervlakte ontmoet, daarheen tegengeenst; terwijl een Oppervlakte altijd last heeft. Van bevrijd en volmaakt glad en effen is; het derde gedeelte, eindelijk, wordt in de Aanraking gedoofd; 't zy dat de cigendelen van het Lichaam, die ver door geraspt Worden, niet in staat zijn om het gebrand, die het verloren heeft, met'er tegen te staan, weer te geven, of weerom te lesseneren; 't zy dat de werking van het Licht tot binnen in de openingen in het Lichaam doordringt, en zich daar dood loopt, Naar mate; niet dat deze drie gedeelen van het Licht elkanderen, bij de Werf eens; 'to bovengaan in hoeveelheid, niet minder dan de Oppervlakten, waarop de Straalen vallen, ver uitsprekende Naam aan, en brengen ook diverse effecten voort. Zulke Lichamen, die veel Licht in nemen en weinig van het geen er op hun vallen terugkaatsen, geeft men naam van Duf en Donker: Helder en Blinkende, noemt men die het Licht van alle kanten en in groote menigte van zich doen afstralen; en zulken, van welken de invallende Lichtstraalen met een zekere orde en regelmaatigheid weer terug komen, worden Spiegels genoemd. Deze laatste Oppervlakten laten zichzelf en hun eigen Beeld zien; maar vertoonen ons zeer onder verschillende de Voorwerpen, wier Lichtstraalen op hun vallen: die van de tweede soort zijn zeer merkbaar, maar Spiegelen niet, en maken in onze ogen geen andere vertooning dan die van hun eigen Licht: de laatste soort, eindelijk, laat zich even weinig en bezwaarlijk op 't Gezicht onderscheiden als de Spiegels, doch bezitten, gelijk deze, de eigenlijk P; niet. Niet van ons de Bekenden, wspoderverschieden van Voorwerpen, die men aan voorbondt, doen zien, Dewyl wy hier van zulke, uitwerken, die een enge regel voorgeven, achterblijft, zegt zichzelf gelijk bij, verval men ligtelijk, dat het dit bijzonder gedeelte van het licht is, elk zeer gelmaarig te rug geschaaf wordt, dat wy; eigenlijk, op het oog moeten houden: wet dit is het enige van de drie daarbij genomen en streklijnen bij plats hebben, dit men voorzien kan, en op welke men om geregeld samenstel van leerrijzen zou komen gronden, wy zullen derhalve verklaren, dat de weerkaatsende oppervlakte volmaakte spiegels zijn; of liever, dat geen hier tot ons oogwer op hetzelfde uitkomt; wy zullen in het geheugen geen speling op al dat licht, dat door de onregelmatigheden van die oppervlakten wordt gestrooid, of door enige andere gebrek van de zelf gedoofd zou mogen worden. Een lichtstraal kan op de oppervlakte van een spiegel niet vallen dan op tweeërlei manier, te weten loodrecht, gelijk op de lijn AB, of schuin, als, bijvoorbeeld, CD. Wat in beide deze gevallen gebeuren zal, moet ons de onderwijding leeren: gissen en zaden kunnen wij 't niet met enige zekerheid: want, dewyl wij, zonder het beproefd te hebben, den eigenlijke trap van verkrachting niet kennen, daar of de straal die tegen de oppervlakte stoot, of de oppervlakte die van wordt gestooten wordt, meer bezield is, is 't ons onmogelijk te voorzien, (met zekerheid ten minstens,) hoe de weerkaatsing gebeurt zal. I. PROEFNEEMING. Toefel, Fig. 2, vertoont een Cirkel of ronde Schijf, van Hout of eenige andere vaste Stof gemaakt, die 26 duimen Middellyns heeft, Zy is vast Loodrecht met den rand op een Voet, dien men verhoog of verlaag kan, maar welgevallen, Zy draait om haar Midden. XVI. LES. 2. AF-DEEL. 2. Straaien vallen op den Spiegel of Loodrecht of Schuins. Plaat 1, Fig. 1. Werktuig tot de Prismatische over de Weerkaatting der Lichtstraalkanten. Plaat 1, Fig. 26 236 Weergekaatst Licht delpunt, dog zodanig, dat zy van zelve altyd in dien Stand blijft staan, waar in men heeft geplaatst heeft. De Omtrek is verdeeld in vieren, en ieder vierde Deel in 90 Grade, welke men begint te tellen, wederzijds op ieder halfrond, van de Middellyns af, recht tegen elkander over. Deze in Grade afgedeelde Omtrek staat op vier kleine Voetjes, ongeveer drie Lijnen boven het Vlak van de Schijf verheven; en draagt twee Loepjes; aan een van welken een Koperen Plaat van vaste gemaakt is, van vier Duimen in 't vierkant, die Loodrecht op het Vlak van de Schijf staat, en in haar midden een rond gat van twee Duimen Middellyns heeft, met een doosje of Bosje, waarin er Glazen van verschillende soorten, of Middelfchotjes, op verschillende wijzen doorboord, in te plaatsen. De andere Loep draagt een Raampje van drie Duimen breed, en zes Duimen lang, dat met een geoliwd Papier voorzien, en volgens het beloop van den omtrek der grote Schijf gekromd is, waarop verdeelingen enige Lijnen aanwezig zijn, die men op dat doorvlyingend geliid Papier in de breedte getrokken heeft. QSpiegelkunde 237 heeft. En dit zijn twee kleine Pilaartjes, die Loodrecht op het Vlak van de Schijf staan, en met Sleuven voorzien zijn, waarin men beurtelings drie Metaalen Spiegeltjes, ieder zes Duim lang en twee Duim breed, schuift, van welken het een Vlak is, en de twee andere in hun lengte krom loopen met een bocht, die, zo ze tot een volkomen rond getrokken was, den omtrek 201 uitmaakt, of een Cirkel van twee Voeten Middellyns: van deze twee Spiegeltjes, het een op zijn holronde, het andere op zijn verheven ronde Oppervlakte glad gesleepten; en als men de drie op, de plaats gemeten is daar het wezen moet, valt de Lijn ef, die over de Vlakte der Schijf door het Middelpunt getrokken is, Loodrecht op het midden der lengte van den Spiegel. Dit Werktuig op die wijze toegericht, en met een vlakke Spiegel voorzien, plaatst men in een Vertrek, waar, van alle kanten hoogvlootend is; en daar geen ander Licht in komt, dan dat van een Zonnestraal, zo dik ongeveer als een Vinger, die men zet op den Middag, of eenige minuten voor of na, laten vallen door een Gat; dat in een van de Blinden van het Venster aangebracht is. Men zet de Schijf op die wijze, dat de Straal, langs de Schijf's Oppervlakte heen schietende, schuins op het midden van den Spiegel en vlak tegende Lijn ef over, neer valt; vervolgens schuift men den Looper met deszelfs Kopertje A, 200 ver over den omtrek woort, tot dat het den geheelen Straal ontsnelt. 