title: Horti medici amstelodamensis rariorum tam Orientalis ?qua?m Occidentalis India, aliarumque peregrinarum plantarum, magno studio ac labore, sumptibus Civitatis amstelodamensis, longa? annorum serie collectarum, descriptio et icones ad vivum ari incisa /auctore Joanne Commelino. Opus posthumum, latinitate donatum, notisque & observationibus illustratum, a? Frederico Ruyschio & Francisco Kiggelario.
creator: Blaeu, P. & J. | Commelin, Caspar, | Commelin, Johannes, | Kiggelaer, Franz, | Moninckx, Johan. | Moninckx, Maria. | Ruysch, Frederik, | Someren, Abraham.
text: Germ. Au. vx. defen Boom beschreven, bevonden, best 5 voet, beter dan nogtans goed gedacht, zelfde, in den Amstel. Hof vigoureuselijk groeiende, hier inten voegen. Dit Boomtey nu tot maximaal boogte gekomen zijnde, is ons toegevonden in het Jaar 1687 in de Maand van September, door de Heer van Andreas. Cleyer, Med. Dot. en Raad op de Kaap de Goede Hoop. Het is een opmerkelijke wortel, helemaal de Kamerwijkeende. De vlam die figuur en breed in takken komt, verdeelt zich in 15 rondjes, vegt op gaande, en omvloegt met een lagere licht-groene, en blauwe schors, smaak een boom ouderdom. Gebaamd zijnde, werd zelfde droog, ongelijk, egaal grijs, vervochten. Dit is de kaap V. S. De bladeren komen afgeleid van de van de Camferboom, wat overeenkomt met de term 'Caffa Ligua', een uitgevonden soort. De barbentrekken, welke zijn afgeleid van de bladeren van de Camferboom, prevalen drie keer zo veel als de overige bladeren, loopen in de lengte van de boom en worden sindsdien meer als een zenuw gevonden, dewelke door de lengte van de barbe trekt. Indien dit in tegengelied komt te gebeuren, dat eenige Camferbladeren gevonden werden met drie maal de lengte van de barbe. Dergelijke aanvullingen, begaand van de jonge boom, vortbomende bladeren zijn wel bezaaid geobserveerd, vooralsjeblieft volledig gevallen, of de speling van de natuur toe te schrijven. www.in utroque extremo anguilla, superne intentia, hilarior ex luteo virente colore praedita, quae contrita, odorem sparn validum, Camphora non similime; quae tota quoque est imbata planta. Quamvis flores nunquam in conspectu, Gum, neque eorum descriptiones ad meae venerint manus, attamen haud dubitandum existimo, quin ob fructus analogiam, arboris Canelliferae & Lauri generi sit accensenda, cui opinioni quoque suffragator D. Jac. Breyntus in Appendice Centuriae primus fol. 1. his verbis: ex quibus patet variegatum banc arborem, (loquitur de Camphorifera) quam Dochoris ten Rhytus opera cognoscendum Europae primus obtuli, ad Glandiferas, vel si mavis. Baccaeferas Aromaticas nucleum in binas partes secum continentur, et pertinere, & arbori Canellifere, vel Lauro veluti affine, proxime jungenda esse. Perpetua fronde virens, culturam facile patitur, sub nobile climate boreali, modo solo laudabili decenteque irrigato, envitiat, & tempore activo, loco ventis vehementioribus minus perflato, soloque bene illustrato, hyeme vero in hybernaculum commodum locetur, in tantum enim a frigore geluque offenditur, utilem pereat. Gaudet hanc arbor in justam proceritatem adolefaciens, cujus ramulum floridum ex India Orientali transmissum possidemus, floribus albicantibus hexapetalis, in racemos expansis, albis, Higicedibul, non raro quoque longioribus, ex alis foliorum originem ducentibus: Unt autem floresculi minimi, quorum singuli pedicelli brevioribus fulciuntur, funtque magnitudine & forma Ziziphus sative similes, horum petala minus cornuata, quorum inter meditullium stamina ludunt nuberra, brevia, apiculata. Ven: Desse bladervan deze censam boven malkauderen, fleunende op lange, dunne, vosagtige-bruine voetjens, deselve zijn een band-breed lang, twee vingeren breed, ongefchaald, fits, soo veel aan haar begin als aan haar eind, bovenop blauwend, blauw- en geelgroen van vorm, dewelke, tuffchen de vingertoppen gevreven zindende, een sterke Kamfer veugel van haar geven, met de welke den gehele Boom ook begaaft is. Hoewel de bloemen, nog ook hier beschreven, tijdelijk nooit voorgekomen zijn, soo en twijfel ik eiger, dat deze Boom moet geschaad worden, onder het gejaag van de Canefelle Laurier-bomen, en dat om de grote overeenkomst hierin haar vrugten; van zelf gevoelen met is de Heer Tac. Breyne in /Append. Cent. v. fol. 1. aldaar byle, sprekende van de Kamfer-boom, dat deze. Woorden komt te gebruiken: WO aart uit het bijlt, dat de feeste rare Boom, dewelke ik door het toedoen van Dr. ten Rhijn aan Europa het eerst bekend heb gemaakt, onder de Ekkel of Aromatische en harde Beifedrapende Bomen moet gerekend worden, welkers harde en riekende Beifens in tussen open gaan, en met de Cannele ofte Laurier-Boom een heel groote overeenkomst heeft. Deze Boom altofs gooi flauwe, wil onder ons chmaal wel aarden, indien men dezelve maar goede zorg geeft, bevoordeeld, bevogtigt, en des zomers mogen staan op een diepe, maar warme plaats: des wijzers vereist is een bequaam Oranje-buis, maar in het niet en vrijwel, want de infuus zou daar wegnemen. AANTEKENINGEN. Deze Boom, zwaar van wegen een takje, met bloemen verfijn, wit. Ook- Indien gekregen hebben, groeit tot een bequaat Boom: boogte 5. wiens bloemen wit, en gesbladerig zgn, de hele flauwe op twee duim lange, doch, tot langere oranje trossen, deszelfde uit de oxeleu der. Bijden baron. Hooruit nemen: de bloemhazen fijn. Het klein, waar, van iedere, op een karmelijterfje staan, van grote en maar een der van de zijrand gejokt 33, maar de elf zijn niet zoo puntig van bloem-bladeren, zit het midden derzelfde komen velen bloed-drader te voorzien, aan veel kerker klemmen bosjes gevoegd. STAPHYLODENDRON AFRICANUM SEMPER VIRENS, FOLIIS: SPLENDENTIBUS. Cat. Hort. Med. Amst. Emina fructibus inclufa ex Promontorio Boni Spei mihi transmissa, Bux; Carenfi nomine, quorum nonnulla progerminabant. Frucibus feminibusque ipsi perfecuta, Staphylodendri speciem egesta comperisse, hic arbucula, quator pedum altitudinem affecta, circumdimentis fere uncis, materiam solida, cortice cinereco-obtusa, et alga, multis luxuriat ramis, quibus adnascuntur folia incondita, duas uncias longa, unam lata, rigida, in mucronem deducta, margine nonnulli undulata, superne obtusa virore, inferne autem dilutiora viriditate nitentia, non decidua, saporem affringentem praedixi. Floribus, quos nunquam conspexi, delapidis, succedunt fructus rotundi, membranacei, fulcato, tumido; gracilo-suffusco coloratu involucro, in quibus quatuor nuclei oblongi, confertim junci, hospitantur: Horum singuli, peculiari membranula alba, formam habent triangularem, substantiam intus albidam, extus sufformam, callosam, cornu instar perquam duram, officioli Daturorum subsidium. ALTISSIMUM GROEN-STAANDE AFRICANSCHE PIMPERNATEN, MET BLINKENDE BLADEREN. Zaden in barre vrugten beslooten, zijn mij toegestopt van de Kaap de Goede Hoop, onder de benaming van Kaapische Palm-boom, waarvan ik hebben eenige opgekomen zijn. De vruchten en zaden zelf onderzocht zijnde, bevond ikzelf een soorte van Pimpermenten te zijn. Dit boekje nu vier voeten boog opgezogen, zijnde een droom dienbaar van bout, omvangen van een brug, grauw of geborsteld, verdeeld fig in veel takken, waar aan de bladeren gesorbeekt zyn volgens orde, twee duim lang, een breed, spit aan bar, uitgevende, aan de kanten wat gegroefd, van boven donkergroen, en blinkend, van onderen lichtgroen, Pflammend aan smaak, en vallen des winters niet af. Na de bloemen (die ib. mokr. gevoerd) volgen ronde dubbele en barbeplooide vruchten, (omvangen van een oosteblaadje, gevredig, valegig, bruin-grauw bekleedvleugel;) waar in vier langwerpig, dicht bij een gevoegde pitjesgeplaatje zyn, jeder der zelf is drieboekig, van buiten vossenpels, van binnen witvleugel, eeltvleugel en boordebar, gelijk de Dadel-soepen. OBSERVATIES. Folia ab undique parte, pilis brevissimis rubris funi observata, praetervis corum costas, ut & pediculi. Juniores rami, observatio, & tenaces, pilisque quoque observata, sed NUNC TENENT. AANTEKENINGEN. De bladeren zijn van boven en van onderen, als van buiten met korte vosse borstjes beset, voornamelijk aan de rand van de bladeren en het steltje. De jonge scheuten, evenals de oude, zijn klein en buyzichtig, als smeedijzelen met dezelfde borstjes verschenen. Arbor Virginiana, Citrus, Limonile Folia, Benzoinum Fundens. Arbor Benzoinalis: Breyn. "Prod. 2." Radix fusca, lignea, sapore aromatico, furbigo caudex rectus, cortice fusco amico. AES XCVI. Benzoinum Boorum. E wortel van dit gewas is boutazerug, bruus en aromatisch van smaak: De flamme regt op schietende, is omvatten van een bruine schors. Ramuli juniores virescunt, quibus folia alternatim infcient, Limonium aut Citrus formula, tenuiora subsidiant, Limoni autem molliora, substania tenuiora, margine non crenata, adversa parte hilari viriditate, aversa vero albidore prædicta, in utroque extremo angulata & mucronata, pediculis uncialibus fulta, tres digitos transversos lata, flequipalmam longa, quae manibus contrita, odorem spiritant ingratum, & mastigata, saporem praebent Ribesiorum nigrorum foliis non admodum diffimilem, at remiffior, per quorum medium nervus modice crustus porrigitur. Flos exiguus, luteo-herbaceus, pentapetalus, brevi deciduus, qui Menis emicat Februario. Perpetua fronde haud viret; hyemali enim tempore decidunt folia. De fructu, numquam a me vissus, alius sileo, D^*, Grim in Miscellaneis Cur. Anni 1t. fol. 570. figuram hujus exhibet. De jonze takskens. Form. groen, en befet. met een faam | fladderende blaadjes, die van de Limoen of Citroen-Boom niet qua- | gek gelijkende, edelijk lag ter im |t aam-zaflen, ook dunder, en aan de zijdelen uitgeschaard, blij-groen van veverwe, van onderen witachtig-groen, klein aan baar begin, ook puntig aan het eind, vleunende op veestjes, die onverdeel een duimbreed | lang zijn; deszelfde zo drie vingers breed, anderhalf vingers breed lank, deweke in de banden gevreten zijnde, geen onaangename gevoel van baar gevez, de smaak komt met die van de lente, Aalbeeren overeen, bovendien minder brak, en vallen des winters af; door het mudden derzelfde (opt een tamen dik) zuur. De bloem, dewelke niet lang in wezen blijft, en in Februari voorafkomt, is been, vist bladerig, geel-groen van kleur. De Boom is althans niet groen, want des winters vallen de bladeren af. Van de vruchten en kan ik niets zeggen, dewijl ik die nooit gezien heb, maar werd deszelfs figuur gevonden in de Muscell. Cur. van de Heer Gyim. Eri- | Frigoris quidem satis patiens, attamen aut gelu caute perservanda, vis verdragen kan, zo moet men bet uog- | zalous voor de vorst omziqui bewaren. Poffidemus hanc arbolesculam munere Het is ons toegevonden door de Well-Ed. Nobilissimi & Reverendiffimi Domini My- | zeer Eerwaardigen Heer Mytord Com- | lord Compton, Aartsbisschop tot London. | STYRAX ARBOR VIRGINIANA ACERIS FOLIO, potus PLATANUS VIRGINIANA STYRACEM FUNDENS. Ray. Hifl."Plant. Arbor à Recchio, lib. 50. cap. 8. no- mine Rochiorotzo, Quabuili, — fey Arboris Liquidambari. Indict, defcripta, maximum habet confortium cum ea hic re- census, sicut ex defcriptione liquet. Radice figitur lignosum, fibris capillitum. Caudex cortice griseo alitus, superiori parte ramosus; Ramuli per primam adolescentiam rubicundi. Folia incondita pediculis teretibus, rubentibus, caudice & ramis annuum, divisa quinque partita, per ambitum profundus ferrata, foliis Aceris similia, superne caustarum viridia, inferne incana, nervis purpurascens ad oras excurrentibus, horum sapor amarissimus, cum aliquantula adustione. Flores, nec ciorum unquam vidi. Rayo referente, similes sunt pilula rotunda, Platani pilulis similes, cui generi proinde hac planta foret accensenda. VIRGINIAANSCHE STYRAX-BOOM, JAMBERT BOOG-HOUTS-BLADEREN. En Boom, dewelke van Recchio lib. 30. cap. 8. beschreven is, onder de benaming "van Rochiocotzo, Quabuili, of Indiaanse Liquidambar Boom, Pees? een zeer grote gemeenschap met die soort, welke wij hier te Handelen, gelijk uit de beschrijving is te begrijpen. De felle wortel is boutagtig, niet vondert zingend. De schors, met een grijsachtige veler omvat, verteelt zich bovenaan in vele takken. De jonge scheuten zijn oogkleurig. De bladeren vallen onordentelijk aan de flamme en takken, flauwend op ronde lange, voedzame bladeren: deze zijn in vijven gescheiden, aan de kanten daar en boven diep geschaafd, die van het Boog-bout gelijkende, van boven boog-vorm, van ouderen langwerzig. De hoorns van de bladeren loopen door de uiteinden der bladeren lopende, purpurijn-vet zijn; de kleur van de bladeren is wat bitteragtig en met eeuige jammertreklingen verfijn. De bloemen, nog ook bare vruchten, zijn 9 jaar voorkomend. Na het lezen van Rajus, zou de zelfde planten-pil en rond zijn, gelijk die van de Plantaan, waarbij deze plant dan tot dat gelagte gebracht moeten worden. Perpetueel groen, vallen de bladeren in de winter, rood van kleur geworden zind en vallen. Dit gewas is niet altijd groen, maar laat zijn bladeren tegen de winter, rood van kleur geworden zind en vallen. Deszelfde vruchten zijn geen fijne pillen-vis, maar komen met die van het Boog-hout beter over een: (doet dat deze plant aan ongevoeglijk van de Heer Pluknet geheeten is Virginiaans Booghout, met grote bladeren, dewelke van onderen zilververweld, en van boven blinkend groen zijn. À " "Y " , N Y NNNM M ES NS F Zl zu (fl Zi / " N ! (m — BN N SS ; A 7 7 7 -— 27 — /), AU d I. p r1] A emu ( 193) | Q' AP XC APOCYNUM AFFINIS PORTORIENSIS , FOLIO HASTIE CU: , SPIDI SIMILI Sed hec planta visa fuit Clarissimo Herranno Tithymali species , qui illam donavit nomine Tithymali Portoricensis , folio hastie , bassi cuspidi simili. Par. Bat. Prod.: verum Tithymali species haud esset accentendam puto, quandoquidem hoc nobis nata semine lanugine obitum; cujus nos participes fecit. Nobilissimus D. Simon à Beaumont, cui semine istud ex Americana. Insula, Porto Rico datus, trasmissum. - Caudex in nullos divaricatur ramos , materia ligneus ; molli praeeditus , qui in duorum pedum altitudinem attollitur ; pollicem crasus, cortice griseo-albus amictus , fucco luteo, nonadmodum acri ; turgens. Caudicis apice annuum conspicimus folia crasus, parte superiore obscurius virentia versus latere viriditate perfusa, exsanguasto principio lata, cuspida , nervo crasso, secundum longitudinem decurrente, praeditus, hasti cuspide referentia , quae masticata, saporem primum dulcem, posthaec nonnihil acrem emittunt. Flores nunquam me conspexi memini. : Summa indicanda à Bruns injuriis conservanda, propterea quod admodum tenera planta. OBSERVATIONES. Fruticosis stipibus accentenda planta isti lactescens, qua perpetui viroris non est; folia enim certo Voor een voorstel van Wolfs-melk, hetzelfde de naam gevend, "van Wolfs-melk van Porto Rico, met dikke bladeren, de punt van een spriet gelijkende. Par. Bat. Prod.: edog, mus duncteus, en is dat geen voorstel van Wolfs-melk, nadat het opgekregen been uit een zaadje welb met een donkergrijn beset kast, en is 15 ons? zelf medegedeeld van de Wel-Edel. Heer. Simon van jeseront; aan wie het zaad uit Porto Rico overgevonden is. — De vrucht is lang-boutig, en werd ook in geen takken verdeeld: deze zelfs schiet twee voeten boog opzij en een duim diepte, werd omgevagen van een hoog asgrauw-vervulde schors, vervuld van een wit, melktig en met veel scherp sap. De bladeren vallen af bij het uiterste van de tak, deze zijn dit, bovenop donkergroen, van onderem blauw- en liggroen, van een small begin baar meer en meer verbredende, oompuntig, en begaafd met een dikke een of andere die na de lengte der bladeren loopt, deze bladeren vormen de figure van een punt eener spriet, en gekauwd uiteindelijk geven ze een eivorm, maar na een aantal scheuren smaak van een appels, maar na een enkele fijne smaak van een appel. Niet zijnd mij dezezelfde bloemen voorgekomen. — Men moet dit gewas voorzichtig voor de koude des winters bewaren, aangezien hetzelfde veer teder is. AANTEKENINGEN. Dit gewas moet onder die bevergroegte planten gerekend worden, dewelke melk van geven, deze enzovoorts vallen maar nieuw groeiende; vestigingen interim post caestum relinquunt. In quatuor seres pedum proceritatem adolescit in Horto Medico Amtelodamenti , an proceriorem adipiscatur altitudinem in solo natali , nos latet. In Catalogo Horti Beaumontiani proponitur nomine "Apocyni. Portoricensis frutescens, folus crus, basale cuspida similis etque semina ex Insula, Portorico dicta, Nobilissimo Domino Beaumontio, Botanophilorum omnium sessori & Patrono multum venerando, per hortulanum suum, conquirendis & colligendis plantis rarioribus in Americam ablegatum, primo allegata fuit, qua (utrique ab Auctore observatum) plana & lanuginosi crus erant, an vero silicifera: inclusa fuerint, nos latet, nec ex praedicto Hortulano haure potuimus, quippe ex cujus memoria exciderat, qualique plantas fuerint collecta. Caudex ramis orba dicitur non meretur, nec caudicis materiam lignosa, qua potius fungosa, reliqua satis acurata ab Authore Clauss prolata. In den eften, waarin de plant groeit, is den eften Hof bijna vier voeten boog, en of zij in barische natuurlijke groei-plaats boog, quis est satis incognita ons. In den Beaumontsche Catalogus, waar de selectie voorgelegd onder de benaming van Heestergroeiende Portoricaanse Apocynum, met dikke bladeren, dewelke het puntige eind van een spiets gelyken en zijn deszelfde zaden uit het eiland Porto Rico eerst aan den Wel-Edel Heer Simon van Beaumont, die een zeer eerbewijand en gunstig Patroon der Botanisten te bouden is, overhanden gedoneerd door zijn Tutor, de welke bij tot het opvoojen en verzamelen van rare gewassen, in eene Amerikaanse reis had gebracht. Deze zaden, waren (gelijk onze Auteur wel waargenomen heeft,) plat en met een zwaveldikkte basis, begaaft, edoch is ons bekend, of deze in een haag geplante zin gevast, ?t welk kwart ook uit den bovengemelde tutor niet en hebben kunnen gewaar worden, aangetoond door een fm herinnering gegeven, van wat voor gewas dit zaad van hen vergaard. 7/45. EE Ius De flamme des gewassen en de boord niet geheel en takloos gehouden te verdedigen, nog ook bontig, maar veel eerder vorkens beter voor de verdere is vanden Ed. Auteur wel in acht genomen en beschreven. CAP (195). CA Y (Q- LAURIFOLIA AFRICAANA. Inter alia plantas arboreas, & hace quae ad nos pervenit ex oris extremis Meridionalibus Africis; ubi Promontorium Boni Spei est, nomine Swarte Baaf. Radices observamus rubicundas, lineares, & qua caudex affurget resum, duro constans ligno, cortice nigro amicutus, parte superiore in ramos brachiatus. Folia alterne situ, pediculis brevioribus. Fulta, ramis adnecuntur tres, quatuorve digitos, tranversos longa, sessunciam lata, imo non raro quoque latiora, Lauris Nobili non dissimilia, margine paululum undulata, cuspidata, inferius dilutiore, superius intensiore viridis praedita. Virtutibus adstringentibus & excicantibus pollent folia. Flores, frutuque mihi ignoti. AFRICAANS LAURIER-BLAADERIG GEWAS. Sy andere Boomgewassen, bestaan deze ook uit de soort uit de kant van Afrika gebregen, namentlijk van de Kaap de Goede Hoop, onder de naam Swarte Baaf. Dit Boomgewas bestaat uit een voedzame, bontige wortel, uit welke een hard-boutige, en rechtop vlam voortkomt, omringd van een felle baaf, van boven uit zijde takken verdwijnt. De bladeren eenmaal boven de andere vlam, vallen op korte voetjes, drie vingeren breed lang, anderhalve duim breed, soms ook wel breder, die van de Laurus Nobilis, of Edele Laurier, niet ongelijk aan dezelfde kant een vijig op naar beneden geboord, zijnde, lopen. De hele tijd toe, en zwellen onderweg met een lichte, en van boven uit met een donkere groene beiding begaan. Defend bladeren sign verdrogende, en fragmentenbende. — De bloemen en vruchten zijn onbekend. SIDEROXYLUM AFRICANUM CERASII FOLIO. Adipe sufflaminatum, caudex prudus, duro ligno constans, cortice surdus, insipidus, tectus in ramos flexuosus, satis numerossim divaricatur. Folia uncialia & longiora, ad Cerasium folia accedentia, brevibus pedicellis, suctios, alternativement ramulis infracta, margine nonnulli crenata, splendentia, in mucronem abeuntia, hilarior viriditate praedita, saporem subamarum. Hic planta frigoris modice patiens, vivoris est perpetuum, folia per totum annum retinens. Nec flores nec fructus unquam in meum conspectum venere. Africanus saporis est haec planta, cuius fumi participes cura & opera Stratum Viri D. Simonis van der Stel, Governor ad Promontorium Bonum Spei, dignissimi. AFRICAANS TSER-HOUT MET KERS-SE BLADEREN. Heeft een hout baard wortel, deszelfde smaak met een soortgave, smakeloos schorfi bekroond zijnde, verdeeld in vele bruine takken. De bladeren, eenzaam staande, komen voor na die van de Dassen-kerst (Cerastium Nivale) en vallen op boste, bruin-voodkleur voetjes; deszelfde zijm aan de randen gekarteld, een duijs breed lang, ook wel langer, blonkend, bleekgroen van verward, voorzien toepasselijker, en bitteragtig van smaak. Dit gewas kan veder gebleekt worden, en behoudt zijn bladeren het hele jaar door. Nog niet is mijzelf van dit zelf bloemen of vruchten voorgekomen. Door de liberaalbeid en goede voorzorg van den Wel-Edele en Gewaardeerde Heer Simon van der Stel, Gouverneur van de Kaap de Goede Hoop, (dewelke de geboorteplaats de- ges gewas 155). hebben wij een jong plantje gekregen. Phylanthos Americanus Phylanthos Americanus, Plant, Bloemen en Singuliere Foliage Creanus Proferens Par. Bat. Prod. Arbuscula est unciam circa crassam, ligno admodum duro, quod in bipedalem proceritatem in Horto nostro adolescens, in varios disseminatur ramulos, libro gricum amictos. Folia pediculis priva, incondita, spatiaam quam excedunt, longa; dimidiam semel unciam lata, in utroque extremo angustissima, mucronata, rarioribus crenis praedita, nitentia, faturate viridia, Palmam Dasyliera instar rigida; magna ex parte arcuata, & falciformia, sapore non nimlic aromatico, substringente. Horum vera constituio, si microscopii beneficio indagatur, plures vifuntur strigulis, longulis, & albicantibus secundum longitudinem protractas, nec non gemmis oblongis, coloris purpurei ex eorum crenis oriundus, e quorum singulis, unicus emergit floresculus, admodum exilis, pentapetalus, coloris sanguinei, punctis albicantibus notatus. Neque fructus neque femina unquam conspexi. Hanc acceptam referimus Nob. & Stren. D. Simoni à Beaumont, in cujus Horto; plantis rarioribus instructum, quotannis floribus onustam videre licet. Originis est Americanus. OBSERVATIONES. Ex Porto Rico, Insula Americana, herbarum arborumque rariorum feracissima in Hortum Beaumontianum primo demigravit arbuscula haec miranda, quae prater vulgarem naturae ordinem flores suos ex solo- P AMERICANSCHE BLADER-BLOEM GEWAS, BRENGEND HARE BLOEMEN UIT DE KERVEN DER BLADEREN VOORT. T1 It i5 een bartboutig Boomtje ,. een duym dil, en twe voeten boog in onfen Hof groeiende, defelve werd 1n verfcheyde tabken verdeeld, met een grauwe fibor [e omvamgen gynde. —— í De bladeren fleel-loos , en fonder ordre aan de takken gevoegt z9mde , [üm een anne lang , ook wel —€— byua een balve duym breet , aau beyde de eyuden Jfeer fmal , puntig , met. ylflaande kerven ingefneden , blinkend , douker-groen , fff , geljb die van de Dadel-boom , feyfenswis geboogen , aromatic , en wat t'amentrek- keud van fmaah.. Wanueermen met. een. vergroot-gías de ware geffcldbeid defer bladeren befcbotrwt, foo bevintmen veele. lange , witte flrepen naar de lengte der bladeren te loopen, als mede: datter wyt. de berven der bladeren laugwerpige botjeus te. voorfchyn komen , Jder een feer kleen bloemtje voortbrengen-. de, zjnde defelve vifbladerig , bloet-root,. en met witte flipjens befez. De vrugten als mede de zaden fn my oubekent. Het isous toegefouden door den Wel-Ed. Heer Simon vau Beaumont , die ous"t fel- ve uyt fin met veele rare ptanten rgkeljh. verfene Hofywaar in bet alle Taren btoeieud gefen kan sverden , mede gedeeld beeft. Het i5 oorfpronkelgb uyt Ameria. AANTEKENINGE N. "yt het raar Boom- en. Kruyd-rgke. Eyland Porto Rico, heeft dit svonderlijke Boomtje tot baar avoon- en groei-plaats gekregen den Beaumont(chben Hof 5 ?t (elue brengi bare bloc- men veort tegens de gerneene loop der nature , wyt de randen Ddddd rum (200) : rum falcatorum marginibus crenatis , imó ex ipfis foliorum érenis profert , non folitarios , uti vult Author, fed globoíos, id eft plures confertim nafcen- tes, se ec losdcde] coccineos quidem , aft pun&u- lis albis , vel potius ftaminibus perexiguis apiculatis, albis praeditos. Reliqua fatis accuratéab Authore defcripta. bären (evidence bladeren, ja währen der Selbstverwaltung zu flanieren über kerven, en dat niet. eenfaam, gelik on[en. Autheur wil, maar veel bij een, en dat bolsweis 5. deszelfde en «3n miet ten vollen vierbladerige bloemen, aangestoken der Selbstverwaltung inneprojecten (laciniae) miet tot de grond toe en gaan, (Pentapetaloei) cock, [ijmfä wel bloet-rood, | maar met kleine schijfjes, of ever (der kleine witte gehoofde blad-draaiertjes begaan. Het overige is van den Autheur wel beschreven. CAP. ERYTHROXYLUM JAPONICUM J NON SPINOSUM CORONILLA FOLIO. Huisdieren semina accepta rescore D^. Johanni de Jong, . plantarum rariorum inspectori maximo, cui dicta semina ex Japania transmissa sunt, nomine Japonica Bloem-boom. Radix huic lignea, fibris capillata. Caudex cortice griseo tenuis, in Horto nosiro altitudinem quatuor pedum affectus est, nullis spina armatus, qui parte superiore in multos feci spargit ramos, spina quoque privos, quorum ramuli juniores, ut & folia in primo ortu coloris sunt ferrugine, & quasi tomentum obsita, quod in nullis Cristi Pavonis speciebus evenit, vero dum duren non est, temporis enim progressu folia virorem induentia, Cristam Pavonis Breynii simulantur, paulo tamen minora, & purpurinae virore praedita. Neque flores, neque fructus unquam vidi. — edasnit met vefelen befat. SAPAN-HOUT SONDÉR DOOR NEN, BIET BLADEREN VAN CORONILLA. Niet zelden van dit gewas, waarvan de verwerking van zeegeiten door Tobanees de onmisbare is. Jeder - groot - Liefhebbend van vreemde genamen, zal dit Japanse boombakje erkennen als. Verwondering, met de naam van Japanse Kromboom. De wortel van dit Boomtje is boutagtig. De flamme met een grauw en boreal kleur, bekleedt de jonge takken, die gauw doorlopend zijn, de jonge schepen en bladeren snel en in overvloed voortkomen, vervaardigd, een donsgroen bekleed, dat wel in geen voorzorg van de Cris van Pavonis te vinden is, doch evenmin is het bevend, maar in de bouterij verloopt zijn vervaardigde donsgroenheid, vergaan, waar de bladeren groen worden en die van de Cris van Pavonis van de Heer Breyer te evenmogigen uitslijpen, dat deze wat groen en boogergroen zijn. Niet zelden de bloemen hier van voorafgebomen, zodan en bevende het daar felver peuljesschijf gefaen, fijn. Eceece. Frigoris patientior est externis specie. Dit Boomtje, tot nu toe van niemand bekend, zodan onder onze klimaat duurzaam te conserveren is. Genus describt. X ander ons koud klimaat te conserveren is. CAP CORALLINUM LIGNUM. Par. Dat. Prod. SEU ERYTHROXYLUM AMERICANUM, GLYZYRRHIZA FOLIUM, FLORIBUS EX LUTEO EITO RUBRO VARIEGATIS, SILIQUA LATISSIMA. Ujus arboris Lignum, Corallinum Lignum vulgus dicitur, a duritia & corio intrinseco, qui fature rubicundus est. Radice fundatur lagenus intus alba. Caudex cortice rufo amicus, tres pedes altus, femunciam grassuus (nempe litus arbustula, quae tres ante annos emersit nobis nata,) superiore parte ramosus. Folia ramosa in longo pediculo utrinque fita semper inter se petiolis besito imis numeroque paria, cohaerent, sicunciam nonnumquam quoque duas uncias longa, in mucronem decurientia, per ambitum integra, ocona, vel dena ad unam costum, superne saturatiore; inferne dilutiore viriditate perfusa; sapote subdulcis. Flores Breynii referente ex luteo & tubero variegati Prog.2. p.53. —— Silique compressae, & pediculis longissimus pendentes, quatuor digitos transversos longus, plus quam unciam latus: foliola quarum valvula tenues, plana, quae exsiccat, colorum griscum induunt. particularia autem foliola, contrariis. COR ALLAH OUT. HZ lot wm d? Jé Bons di in't ge- "een Vergi ren gebeten, tegens des zelfs barbigeid. en imvendige couleur, dewelke boog rood is. Het beest eem butragtige wortel di: van binnen wit is. De flamme met een roffe schorfte bekleed uinde, in onsen. Hof (alwaar bet nu drie jaar geleden, gesagt is) drie voeten boog opgesteld, en een balve duim dit zijnde, in defelve van boven in takken verdeeld. De lange en getauste bladeren vliegen wederzijds over elkaar, maar de particuliere bladeren, aan haar voetje zittend, vliegen twee aan twee dwars over den anderen, anderzijde onder wereldduim lang zijnde, defelve blij puntig, ongevaarlijk, waar van dat ter agt, onder wereld wel Zen aan een gemeene vibbe gebeten zijn, van boven donker, van ouderen half-groen, en zoetagtig van formaat. De bloemen zijn geel en voord gemarmert, volgens de ontdekkingen en beschrijving van de Heer Jacobus Breyne, Product 2, fol.53. De peulen, die na de bloemen volgen, zijn plat, meterwaarts hangende aanlangsgewijs fleeltjens, vier vingeren breed lang, vijf een vinger breed; deze peulen zijn dun, plat, en gedroogd zijdene aan de van couleur. Singula femina in separatis cellulis locata, rotunda, plana, dura, mucrone exiguo praedita, colore externo distinctus padiceus, intus subiantialbus, insipidus, repleta. Het zaadje, dat in de peulen gelegen is, in een apartje, is vond, plat, hard, beverend aan de buitenkant een klein gaatje, van binnen ligt een bruine castanie, en is makkeloos te pellen. Originis est Americana in Insula Aruba creans; frigus perferre nequit, solem auramque calidiorem amans, artificioque conservanda in nostra solo, coeloque. OBSERVATIONES. Tussen veel rare soorten, planten en bomen, eveneens heeft deze in Aruba-Insula; materia ligni foliosa & rubicunda (unde Belgis Coraal-hout, id est, Lignum Coralli sam, vulgo dicitur, & in usu tinctorum cet) in mediocris magnitudinis arboren excretes, cortex scabrus, folia pinnata, sed nullo certo ordine determinata, novem, decem, & pluribus pediculus communis adnexa, impari ala rarissime claudente. Flores ramulorum fastidiously spicatim exiscuintur, papillonacei, luteo-rubicundi, quibus defluxis, succedunt filiqus oblongi, coloris cinerei, cum phaeolorum filique convenientes, sed latiores, quorum aliquot in mucronem definunt, aliquot vero non, in his femina plana, compressa, partim rotunda, partim cordiformis, non apiculata. Het is afgestorven van het Laudfchap Aruba, gelegen in Amerika, en kan geen koude verdragen, maar vereist een warme lucht: zo dat het bier in Laude door kou blijft bewaard moet worden. AANTEKENINGEN. Onder de vele soorten fruit bomen en planten die het eiland Aruba voortbrengt, is deze boom ook gerekend, omdat het verhard en rootagtig is (15, waarom het ook van de Hollanders Co-rabou genoemd is (14), en van de Verwers gebruid wordt) de vele groeit tot de hoogte van een smeedmateriaal boom, de bladeren zijn gevedert, maar zonder orde negen, tien, ook wel meer op een gemeen soortje bladje aan bar weefgetten met een ongepaard blaadje vervangen zindend. De bloemen van deze boom (twee per twee) komen uit de smeerwortel (papilioens-wortel) stammen, die geel verhard en rootagtig is, dewelke vervaatzindend, volgend pentandere bloem die lang en asgraauw van kleur is, overeenkomend met die van de Boon, maar deze hebben breedere bladeren, waarvan sommige puntig zijn, andere niet, hier in leggen ten blik op de ronde, ten deel baarszweefplak flauw en geen spits puntige. Aden. Femine favanic mihi transfundo, nomen Durii-Springer ricatum, natus hic. Arbuscula; quae protruditur ex radice lignea, numerosis fibris capillata. Caudex ab imo ad summum usque latus, dimidiam unciam crassus, cortice griseo vestitus, sentibusque aduncis pronitus, quibus ramuli inordinatenodepositi, ut et foliorum nervi pediculi etiam armantur. Folia ramulosa (seu frondes) inordinata, pinnata, septem, et overal suffragine ordines utrinque habentia, quae suffragines ex duodecim, quatuordecim, ima sedecim lobulorum oblongorum paribus constans: funi tamen lobuli seu foliola, Acanthi Aldini haud diffimiles, dilute virides, gustu substringentes, sole occidente, qua tristitia afficit, se se complicantes, mane illicese fonde, se explicantes, quod multis quoque aliis plantis familiare. Constellationem florum, a me nunquam viorum, ex alitis explicatus sum, qui me certiorem fecit, flores esse niveos, in capitulum congestos; quibus evanidis succedunt folia, compressa, dura, colore dilute spadicea, in utroque extremo micronata, quatuor uncias longus, unam sere latus. Semina singula in ipso loco sunt, quaeque dura, teretia, plana, in GEVEURDE 9AVAANSCHE AKA. CIA, IWIE NS STAMME EN. RIBBENS DER BLADEREN MET DOORNEN BESET ZYN. DURI-SPINGE RICAT iz; gavaans. IX Boomtje is uit Tavaans zaad opgekomen? Het welt in zoge fonden is met de naam van Durii-Spinge ricat; bez dit een boomachtige wortel, van veel soorten. De flame, van boven tot beneden geveld zijnde, is een basilisk dit, omgeven van een grauwgebruind hout, met nederwaarts belendend doorntje beset, en met ook de gewoonlijke blaadjes, gewapen zyn. De getakte en overlopende vlinderblaadje, vijn met zeven of acht gepaarde vleugels verdeeld, waarvan yder twaalf, veertien, of wel een paar zijn, die van de Acacia, Aldina niet qua-gelijke, ligt-groen van verwe, en een weinig pijnlijk van smaak; wanneer de Zon ondergaat, zoodat ze als met een droevig beid aangedaan, baar tot een andere worden en vloeien des morgen als de Zon wederom opgaat, zoodanig dat ze verrijden en baar weer van den anderen, het wel menin meer en andere gewassen komt te bespeuren. De gezaagde beid der bloemen bevat nooit gaten, hoewel ze van andere verflansen bevat, zijn dezelfde feest-wit van kleur, en bovendien in de route bij een Nederlandse de bloemen vergaan, zoodanig dat baar platte barrière moet. De zaadjes liggen yder apart in een afgeschaafde plaat, dezelfde zijn baar, smaller dan de vrucht, en uitwendig uitgetrokken maar wittend binnen, met een basis van peuk en een tortuose voedsel. Of hetzelfde is, wat de auteurs van Hortus Malabaricus part. 6. hebben afgesteld, te ontkennen, want de vrouwelijke planten zijn zacht en saprijk, van amandelen; van deze vrouwelijke planten vormen ze een verschillende conjunctie. De plant is ook heel teder, en niet best voor winderig weer, vrije luchten en zuren, maar wel voor een warme, vochtige, beschutte omgeving. ; ) JN OE [oW los, rond enlang , piat , aan beyde bare zjden met een kuyltje wat ingedrukt ,, van buiten fiart«veruig , eu. blinbend , van binuen wit, bebbende aan baar grond een gekrult voetfel-toebrengend ffeeitye. Of dit uu de Yotfia zs , 2n "2 fefde dee vau den Hort. Mal. befcbreven , en derve 1b niet verfekeren , om dat de zaden vau de Intfía fagz eu bitter van fmaak zijn, defe in tegendeel [makeloos zijude , geven eenige onder[cbeid 1e beunen. | Dit boomtje , feer teder zijude , en tan zegeus geen koude, wwesbalven bet forgvul- dig daar voor bewaart tioet werden. C A F. / / "7 A 77 ^ WÉP LA Os. 106. E. ( ACACIA IAVANICANON SPINOSA FOLIIS MAXIMIS SPLENDENTIBVS. "g«— A2AS— »2 Ji Ww B zz 192). E ode EVI. ACACIA JAVANICA NON SPI- NOSA, FOLIIS MAXIMIS SPLENDENTIBUS. à Nno M DC LXXXVIII Batavià mihi tranfmifit hujus plantz femina D Cleyerus , nomine Javanico Kzduwang, quz , ( ni fallor) Acaciz fpecies nondum defcripta. Ex hifce telluri commiffis , variz mihi prognatz funt arbuífcule , quarum hanc, in ufüm Botanologorum , dclineandam cu- ravi. Radix eialbicans, furculofa, multis fi- bris capillata. Caudex articulatus, grifeus, parte fü- periore ramofus , nullis fentibus armatus. Frondes pedis longitudinem adxquan- tes, fuffraginibus quatuor, quinque , pau- cioribus pluribufve in quolibet latere, di- tatx funt: In harum fuffraginum unaqua- que foliola adeó numerofa, ut duo fupra feptuaginta numeraverim , pari femper nu- mero fibi mutuo oppofita : funt autem hxc foliola adversà parte faturé viridia, aversà veró dilutiore virore przdita , niten- tia, Acaciz Indicx fimilia, aft majora. Semina, quorum filiquas nunquam of- fendi, funt plana, oblongo-rotunda, ad DOORNLOOSE JAVAANSCHE ACACIA, MET SEER -GROOTE EN BLINKENDE |. BLADEREN. Niet aar 1688. Beste vriend, de Heer Cloeyer de zaden van dit gewas van Batavia overgefonden, met de benaming van Kaduwang, zul je, misschien, een tot dan toe onbekend soort van Acacia. Uit deze zaden heb ik verscheidene Boon-, tijens opgekregen, waarvan ik dit heb uitgezetten ten dienste van de Leifbeellers van de gewassen. Het heeft een witte, verdeelde en zaadrijke wortel. Dit vlamme ken is grofw, doornloos, in ledematen, egaal van boven tot onder de takken verspreid. Het groene loof is een voet lang, en aan iedere zijde in vier, vijf, ook wel minder gebladerde, kleine vertakkingen verdeeld, wetenschappelijk getal van bladeren zo groot is, dat er aan een vertakking tweehonderdtweëntig paar geteld moet worden. Deze zijn aan de barrière zijde boog-groen, en aan de verkeerde zijde liggend-groen, blinkend, die van de Indiaanse Acacia gelijkende, boven groot. Nog zo, mijn peul-vruchten hier van voorgekomen, maar wel de zaden, de "corculum, ubi gemma enascitur, non nim inusta, perdura, nigricans, Frigoris impatiens, caute ab acris injurious conservanda." - 3 Welke langwerpig-vorm, hard plat, hard, en wat uitgeboekt zeggen, ter plaatse daarvoor bezaaid moet worden. Dit gewas is niet tegen koude, weliswaar kan het voorbesteld worden dat voor bewaart moet worden. - - CAP L7 ANNIVERSARIO 2772 7, AA NS ii ORNAMENTA MEXICOANA. KNIFE 4. ACACIA SPINA SIMILIS, CORNIFORMES MEXICOANA. Breyne. Prod. 2. Inter admiranda Divini Numinis opera, haud infimum hoc cum occupat arbor hac, quae patriam agnostipat Mexicum, ut & Insulam Cubam, inde femina in Belgium transvecta funt, quibus terrae commissis, nobis nata dicta planta. Radix numerosa brachia, scu ramos laterales sub terram diffundit, fibris tunicata. Hujus caudex craffitiem in nostro Horto obtinet unius unciae, cortice grlico amaro, quus & spinis craffis, concavis, acutis, cornuum bovinorum emulibus, bicompofitis, in sum ad basinetum conjungendis, extrorsum reflexis, armatus: quarum ex connectione folia, ramose prolascuntur pinnata; pediculis longioribus fulta; horum lobuli pari semper numero mutuo sibi oppositi sunt, Acacie Americanae Aldini similes, majores autem. Foliola partitalia bina ac bina ad exortum angustia, inextremo rotunda, vesperaícente sole clauduntur, matutino tempore, sole lucente, promptissime seerufus expandunt; sunt autem aversa parte lutea, virentia, versa vero purpureo-perija, saporem fere sattum, cum levissima aestiatione. Flores lutei, numerati, in globulum, Acacia supracitata similem, congelata excipiant silicis supervenientes, fragiles, iniquibus semina, ut incongeneribus Acaciarum speciebus, majores tamen & suculentiores. MEXICANSCHE ACACIA GELYKEND BOOM, MET HOORNS-WYSE DOORNEN. Onder de wonderen van de Almelo's Boombakken, eus is den Boom geen zoot van de minse, dewelke Mexico wel meest zoot haar woonplaats heeft; maar werd ook op het Eiland Cuba gevonden, vanwaar het zaad hier te Laude overgebracht. Zonder, van 24 in de Hortus Medicus tot een Doomtje voortgezeild is. De wortel verdeeld fig vervolgens door de aarde, vele zaailingen van bar. geven. De flamme is onbeschrijflijk, het een duim geworden en omvangen zijnde van een grauwe schors. Hetzelfde werst van ditte, gepaardde bolle, scherpe doornen, die wel aan haar grond vereugt zond, maar aan de andere kant van den anderen af wijven, en van gedaante der. Offen-boomen gaan uit haar bar vereugeningen komen de gepluken of gevederde bladeren voort, schaand op lange voetjes, welke vederen zich aan twee gepaard zynde, en tegen over den ander flaaudeflaaf die van de Acacia Americana Aldinuiet quaalsbengelgken,boewel groter zeg. De verdeelde twee aan twee blaadjes Meene bladerkens zin. donker-groen van verwe, van onderen licht-groen, bijna glad, met eeuige Pamentrekkingen: dezelfde zijn qua bar grond smal, en lopen rond toe, quet bet valen van den avond fluitend baar twee aan twee toe, quet bet opgaan van de Zon weer van den anderen af wijvende. De bloemen van vele teer kleine bloem- peus bolwies te samen gefust zinde, gelijken die van de bovengemelde Acacia, en fruit geel van kleur: va de bloemen volgen de zaad-peulen, die teer broos zijn, waar in bruine zaden gevat zitten, die van de andere Acacia gelijken, doch at groter. Lic — Hanc Hanc Arboiculture Acaciarum effe adjungendam , notus characteristicae fatis super- que indicant. Nardus Antonius Recchus, Hist. Med. Lib.3. cap. 53. Hujus arbustculae speciem describit, nomine Hostmannamaxal, de cujus foliis ipse testaculorum, quod venenis adversum est, venenaque Serpentium ills, tusa, ad vulnus prius scarificatis admota, sed borealium, plus minuscule spatium, vel venenum omne inbibere aut, et extrahere, et interim nigrum contrahent colorem, & quod praeterea intra corniculas formicarum quaedam tenues, migrantes generebus, quarum morbus noxious est, doloremque integrum diem durentem excitatus. Harum quoque ova vermiculorum figuram vescerentur, in pulverem redenda, et auribus insula, instillatuse foliorum succus, dolorem earum sedare. Tenera admodum frigori et impatiens, quapropter in repositorios conservanda, quas sensu vitreis undique sunt instructae. Dat defecto Boom tot bet geslagen van Acacia beboort, geven baar natuurlijke merk tekenen gegaan faam te kennen. Nardus Antonius Recchus in bet $3. cap. vant 3. boek van fructu Hist. verum Med. verbale van een soort van defecte Boom, onder de benaming van Hostmannamaxalli, of Hoorn-dragende Boom, en zee daarvan, datzelfde bladeren gesneukt en gelegd zijnde op de quarterback, door het bijten der Slangen veroorzaakt; het verijdelen, in onderhoud wanneer eerst de gesneden plaats wat geofficeerd; en zodanig dat in de hoorns of hoornwisse doornen van dit gewas, een soort van kleine zwarte Mieren komen te groeien; welker beeten de mens een pijn toebrengt, die een geheelen dag lang duurt, waar toe diensug zijn de oortjes van die dierentjes, welke van gedaante kleine wormen representeren; deze tot een poeder gemaakt zijnde; brengt men in de oren van de gebeten, tot vermindering van de pijnen. Ook druppelt men 'sap der bladeren van dit gewas in d'oren. 