title: C. Cornelii Taciti Opera quae exstant omnia ex recensione Ier. Iac. Oberlini. Tomus primus quintus
creator: None
text: i? Jy % i ^rv ,-' ' n«, -4 • > •^PL-. .’» , MK . , w < ■• «f "3%* - aSwSP^l?! C. CORNELII TACITI OPERA QVAE EXSTANT OMNIA i EX RECENSIONE IER. IAC. OBERLITsL TOMVS QVARTVS, AVGVSTAE TAVRINORVM EX TYPIS VIDVAE POMBA ET F1LIOKVM. AXXO HBCr.CXXl. N. Ante postumas Oberlini adnotationes hoc signum * appositum est. C. CORNELII TACITf D E S1TV, MORIBVS, ET POPVL1S GERMANIAE LIBELLUS. BKEVIAIUVM. Cap. i . Germaniae situs , a. incolae indigenae : auctores gentis : nominis origo. Hercules : 3. barritus : ara Ulixis. 4- Ger- mani , gens sincera : habitus corporum. 5. Terrae natura : non aurum , non argentum , nec aestimatum. 6. Germano- rum arma , equitatus , peditatus , ordo militiae : 7. reges , duces , sacerdotes : 8 , feminarum virtus et veneratio. Veleda. Aurinia. 9 .Dii, sacra , simulacra nulla. 10. Auspicia , sor- tes ; ex aquis , e captivo praesagia. 1 4. Consultationes pu- blicae et conventus. 1 a. Accusationes , poenae , ius redditum. 1 3. Scuto frameaque ornati iuvenes, principum comites : eorum virius et fama. 1 4- Gentis bellica studia, lS. In pace venatio , otium. Collata principibus munera. 16. Urbes nullae: vici, do- mus, specus suffugium hiemi, et receptaculum frugibus. 17. Ve- stitus hominum , feminarum. 18. Matrimonia severa. Dos a marito oblata. 19. Pudicitia. Adulterii poena. Monogamia. Liberorum numerus non finitus. 20. Liberorum educatio. Successionis leges, 21. Patris, propinqui, amicitiae inimici- tiaeque susceptae: homicidii pretium. Hospitalitas. a3. Lotio, victus, ebriorum rixae: consultatio in conviviis. a3. Potus, cibus. 24- Spectacula: aleae furor. a5 .Servi, libertini. 26. Fe- nus ignotum. Agricultura. Anni tempora. 37. Funera, se- pulcra , luctus. Haec hactenus in commune. 28. Singularum gentium instituta. Galli , olim valida gens , in Germaniam transgressi , Helvetii , Boii. Aravisci , Osi , 4 DE MOR1BVS incertum genus. Germanicae originis populi Treveri , Nervii , Vangiones , Triboci , Nemetes , Ubii. 29. Batavi, Cattorum proles. Mattiaci . Decumales agri. 3o , 3 1 . Cattorum regio , habitus , disciplina militaris ; vota, virtutis incentiva. 32. tfci- Tencteri , equitatu praestantes. 33. Bructerorum sedes, a Chamavis et Angrivariis occupatae. 34- Dulgibini. Ckasvart. Frisii. 35. Chauci, pacis studio, iustitia et virtute nobiles. 36. Cherusci el Fosi , a Cattis victi . 37. Cimbrorum parvii civitas , gloria ingens. Romanorum clades. Germani triumphati magis quam victi. 38. Suevorum numerus , mores. 39. Semno- num religio , victimae humanae. 4°* Longobardi. Reudigni. Aviones.Angli. Varini. Eudoses. Suardones. Nuithones. Herthae cultus communis. 4 1 • Hermunduri . 42* Nar i sci. Marcomanni. Quadi . 43. Marsigni. Gothi ni. Osi. Burii. Lygiorttm civitates ; Arii , Helvecones , Manimi , Elysii , Naharvali ; horum numen Alcis. Gothones. Rugii. Lemovii. 44» Suiones , classibus va- lentes. 43. Mare pigrum. Acstj i , matris deum cultores, suc- tinum legunt. Silonibus femina imperat. 4 6* Peucini, Venedi, Fenni , Germani an Sarmatae ? Eorum feritas , paupertas. Hominum monstra , Hellusii , Oxiones. 1. Germania omnis a Gallis Raetisque et Panno- niis, Rheno et Danubio fluminibus, a Sarmatis Dacis- que , mutuo metu, aut montibus, separatur. Cetera coamuTAiiT). Ordinem scriptionis si sequimur, aute Hi>torias ct Annales sibi locum ▼indicet hic libellus. Scriptos enim est Traiano secundum consule, id est Nerva adhuc vivo. Ipse ostendit c. 37 : Caecilio Metello ac Papirio Carbone coss. Ex quo si ad alterum Tratani consulatum computemus , du- centi fere et decem anni colliguntur. At Historiae coeptae Nerva iam mor- tuo et inter divos, ut docui. -Lips. A Galliis Rhaetiisque. MSS. et cdd. Vett. (etiam Romana Ioh. Gensbcrg'i et Norirobergensis Frid. Crcussneri) a Gallis Rhaetiisque. Lipsius editione sexta dedit a Galliis , unde in cetera* fluxit. Restituimus veterem lectio- nem, itemque cum Brotcrio Rhartis , quia et in altero membro non regio- num , sed populorum , nomina. De- cepit editores, ut videtur, nomen Pannoniis , itemque rccentior adpel- latio Rbaeliarum. Sed Rhaetiae et Pannoniae sunt inferiores Taciti ae- tate, ut monuit dudum Cellarius. Ebn. Editiones a morte Lipsii cum eius notis curatae fol. Paris 1608, et Antw. 1627, habent a Gallis Rhae- tiisque. Mutuo metu , aut montibus. Vitiat / GEllMANIAE, 5 Oceanus ambit , latos sinus et immensa spatia com- plectens, nuper cognitis quibusdam gentibus ac re- gibus, quos bellum aperuit. Rhenus, Raeticarum Al- pium inaccesso ac praecipiti vertice ortus , modico flexu in Occidentem versus, Septentrionali Oceano miscetur. Danubius, molli et clementer edito montis Abnobae acutam sententiam Bambcrgensc exemplar, mutuo victu. Imnio vero metu : qui inter aeque potentes pro termino et repagulo. Thucydides 3, ii, bene et apposite: Ti ii ivrieu- ii o( , ftivgv Kicziv i( (uftfixj^isv. Lips. Nuper cognitis. Domitiani impe- rio , opinor; cui btlla cum Cattis, Suevis , Sarmatis , et ea occasione illustratae magis vicinae gentes. Lips. Colerus potius de Drusi Germ. bellis accipit, testibus Strabone, I.7, p. 291; Plinio 2, 67; Suetonio Claudi. Egre- gie rem illuslrut monumentum Plau- tii Silvani Aeliani apud Grut. p. 453. In Occidentem versus. Pleonas- mus elegans, Ciceroni aliisque usur- patus. V. Clav. Cic. in versus. Adde Manut. ad Cic. Epist. 8. 15. Cautio est, ne eum iis locis quaeramus, ubi versus participium est, ut bene mo- netDukerus, exquisitae vir doclriuae, ad Liv.38, ai. Hoc loco participium agnoscere non licet, RUm copula de- beret esse post ortus , sic : et modico flexu etc. Modico jl. i. O. v. est : ubi modice versus Occidentem se flexit. Mox molli et clementer edito iugo synonymicc: uc Tacitum, brevitati» auctorem, talia refugere putes, ubi exquisita verba in promptu sunt. Elis. Montis Abnobae. Plinius nominat 4» 12, (24,) sed ibi quoque iniida scriptura. Alii enim libri, Arnobae. Bambcrgeusis hic: Anribae. Komau. Arbonae. Ptolemaeo sunt A montes. Lips. Arnobae cod. Kapj>. Arbonae. Pogg. Rhag. Putcol. celeri ante Kheu. At MS. Aruudcl. Arni • bae , ut Bamb. nam iu eo sic, non Anribae, credo fuisse. Rhenuuus ex ed. ab Artolpho, medico, secum communicata prodidit Abnobae et quidem in ed. i533: uam in ed. 1319 huius libelli adhuc est Arbonae. Ex quibus patet, Icctiouein Abnobae h. 1. nili sola illa editione vetere, quam Artolphi librum vocat Rhenanus. Si cod. Artolphi est idem , quem nos Kapp. vocamus, ut mihi visum e»t propter summum cousensum in ce- teris lectionibus iude prolatis , aliud hic egit Rhenanus. In Plinio 4, 12, (24)9 lectionem Abnoba non ccitam esse, Lipsius monuit. Ego Arnvba reperi in edd. primis omnibus , quas habeo e sec. XV. In ed. a. 1 437- 1U margine primum Abnoba , sc. « con- icctura Hermolai Barb. e cuius ca- stigatione est illa eri. In textu primum reperi in edd. Benedici, ut i5o7 : sed post eam, ttiam in Germanicis, et Paris. 1626. in textu Arnoba, inter- dum in margine Abnoba esi. 111. ta- men Rezzonico in MS. reperi t Ab- nova , ciusdemque lectionis vestigia in alio r quaui lectionem veram pu- tat. Sed nil interest inter Abnobam et Abnobam: sicut Ptolemaeus habet A uvt,2. cuius etiam testimonium fir- mat lectionem Abnoba apud Plinium et nostrum. Ern. Apud Plol. 2, 11, dicuntur A pvtiSxix isr, , item A3vs3k vel Ayv»t3«. Ed. Rom. babet Arnobe , Noriuib. editio, quae dicitur codsx 6 VE M0R1BVS iuj^o effusus, plures populos adit, donec in Ponticum mare sex meatibus erumpit : septimum enim os palu- dibus hauritur. 2. Ipsos Germanos indigenas crediderim, minimeque aliarum gentium adventibus et hospitiis mixtos: quia nec terra olim, sed classibus, advehebantur, qui mu- tare sedes quaerebant: et immensus ultra, utque sic dixerim, adversus Oceanus raris ab orbe nostro navibus Kappii, itera Artolphi, ^rno^oc.Rbe- nauus hic in limine statim humani quid pus.iis , qui c sic dicto cudice isto Artolphi profert Abnobae. Eum quippe a. 1 533. nola fugientibus li- teris margini exemplaris adlita dece- pit, ut mouui iit praefatione. Ceterum Abnobae nomen verum esse monu- menta linnl ita pridem reperta abun- de contirmant. Scilicet iu ipsa Nigra silva, sive monte Abnoba rcjierta est n. 1778. ara, inscripta hoc titulo : in H. n. D. DE ANAE ABNOBAE CASSI AN VS CASSATI VS LLNtt ATIANVS FRATER Falcone et claro coss.j quae proiu- de A. U. C. 949. A. C. ijd, posita fuerat. Sistit eam decus, dum vive- ret, eximium S. Bla.i.wiom , Abbas Gcrbcrtus in Uist. silvae nigrae t. f , p. 7. Tum vero a. 1784. Budavillae in iugo cius montis sitae e ruderibus tlicriu irum Romanarum extractu est ara , vel basis columnae, sive statuae inscripta Dianae abnob. de qua vid. laudatus Gerhertus U a , p. 243. ct Aug. Gottl. Preuschen in Denkm. von. ait. phjrs.u. polit. Revnlutionen in Deutichland , bes. in den Rhein- gegeuden 8. Frf. 1787. Erumpit. Cod. K.q»j». (s. ed. No- rimh. itera Roin.) erumpat, ilemque edd. Rben. stqq. ante Picheuam , qui ex ed. Put. edidit erumpit , quo«l ct ceteri mei veteres habent. Ceterum utrum que ictura. Eon» Utque sic dixerim, adversus. Haud satis capio. An adversum dicit oppo- situm et contrarium ? An obversus verius sit legi, idque ex situ ipso? An vox aliqua durior, aut remotior fuit, praesertim quam praefatione ca leniit? Tamen haud male adversum ceperis, quasi mari Italico et Tyr- rheno oppositum: eoJeinque sensu etiam diversus. Sic in Agricola scri- psit c. a3 : Glota et Rodutria di • versi maris aestu in immensum re- vecti, angusto terrarum spatio di- rimuntur. LipS. Quomodo adversus Oceanus ? na mqu id aliter quum se- cundum et adversum mare 2, 58: Mare quoque Etesiarum flatu in orientem naviga. ilibus secundum , inde adversum , erat. Sumptum inde, quod secundo flumine , amni secundo, ct vicissim adverso flumine vel flu- vio, adversa aqua per flumen dixere. Sic etiam, qui ex Italia Oceanum, per Germaniam proprie dictam, in- greditur, adversa aqua videtur vehi, sive aestu contrario: praecipue versus septemtrioues : ibi enim consurgere mundum , qui iu austros Libyae pre- meretur ; ibi erectum borean , ex 'op- posito notum iacentem credebant. Plinius 2,70: Navigantium hac ma- xime cursus deprehendant , iu alia adverso , in alia pruno mari , subi- toqtie conspicuis , at pie ut e freto emergentibus , quae in arnjraciu pi- 1 / GERMANIAE. 7 aditur. Quis porro, praeter periculum horridi et ignoti maris, Asia, aut Africa, aut Italia relicta, Germaniam peteret? Informem terris, asperam caelo, tristem cultu adspectuque, nisi si patria sit. Celebrant carminibus antiquis (quod unum apud illosmemoriae et annalium genus est ) Tuisconem Deum, terra editum, et filium lae latuere , sideribus. Gro». Alii aversus: facit hac lucas Cicfronis Somn. Scip. c. fi, quein Pichw» ad- duxit; ubi aversa pars terrae inha- bitabili* : ignotum mare infra c. 17, hoc est aversum . Vide quae ad Flo- rum noto %, is. Vellejus i, 106 , classis , qua Oceani circum naviga- verat sinus , ab inaudito atque in- cognito ante mari flumine Albi sub- vecta: sed neutrum satisfacit. Forte inapertus Oceanus. V a lerius FI. 1 f 169. quantos pelagus aperimus in usus. Ann. 16, 16, /tortum aperire : aperire saltum in Annotatis supra: aperire Oceanum Curtius 9, 4 : ut sanguine suo aperirent ei Oceanum , Possis etiam inaccessus, rei avius, Heins. Nil opus Acidalii aversus. Improbabile prorsus Crusii abstr usus in Prob. erit. p. 33. Nisi si patria sit . MS. Turre, nisi eibi p. e. Eri». Nisi si cd. Roru. et Nor. Sic ct alibi. V. Dukerus ad Flor. 4, 7, i5. In depingenda ima- gine terrae consentit Scncca de Pro- ▼id. c. 4* Quod unum apud illos. Uti apud barbaros fere omnes et rudes litera- rum. Nec Hispani aliter comperere apud novos Indo*. EginharUis in Vita Caro 1 i Magni c. 39. Barbara et anti- quissima carmina, quibus veterum regum actus et bella canebantur , scripsit, memoriae que mandavit, lor- nandes de Gutbis c. .5 , in priscis eorum carminibus paene historico ri- tu recolitur , etc. At proprie de Ger- manis, noster A. 3, 88. de Artuiuio: Canitur que adhuc barbatas apud gentes, fuliamt* egregie iti Antio- cliico ah init , qui haec , i//u* piis VOCat Kxpueiritx r «(( tuv r/sec/Jj ^:uivruiv oevibtiM : agrestia ca. - mina , similia clangoribus avium at - pere clamantium. Lars. Io hoc loco alii legunt r*?« Tuisconem. Iti edidi r MS. Turic. cod. Kapp. ed. Rhag. ut duduro vo- luere viri docti (in his Conriug. ). Ceterae edd. meae inde a pr. Spiren- sis Tuistonem. In vett edd. autem saepe observavi st esse pro sc. S.c woic. 3, in edd. Spir. et Pogg. s tutis pro scutis. In MS. Turic. ante abest etiam est, bene, ut opinor. In ed. Rhag. sit reperi. Post liber Artolph. ei filium : MS. Arund. eius f. M . o. j g. conditoremque : qnud favet con- ieclurac Rhenani 1 Ei J. M. o. g. con- ditoremque : Manno ires Jihos ad - signant. Ed. Pogg. conditor isq ue , item Spirem. En». Ed. Rom. et Nor* Tuisconem... ei filium. ...conditoris- que. Wachterus volebat Tutisconem ; Cluveriut Tuitonem, quod et place- bat Pcrizonio. Scheidius in praef. ad Eccardum de Orig. Gerra, p. a3, suadet legendum Thiudant dutque ct terra editum. Ceterum hic non quae- ritur , quod nomen hominis verum fuerit , sed quale a Tacito scriptum , quod dubium esse nemo non sentit Gebauerum si audias in Vcslig. iuris Germ. autiq. p. 9 16 , Tacitus scri- pserit Tuti >coUe/n Deum, terra uli- by Google 8 DE MORIBVS Mannum , originem gentis conditoresque. Manno tris fiiios adsignant , e quorum nominibus jiroxinii Oceano Ingaevones, medii Hermiones, ceteri Istaevones vocen- tur. Quidam autem, licentia vetustatis, plures Deo ortos pluresque gentis adpellationes , Marsos Gambri- vios, Suevos, Vandalios adfirmant : eaque vera et anti- qua nomina. Ceterum Germaniae vocabulum recens, et nuper additum ; quoniam, qui primi Rhenum trans- gressi Gallos expulerint, ac nunc Tungri, tunc Ger- mani vocati sint : ita nationis nomen in nomen gentis tiun ei ( vel et ) filium Mannum. Derivat scii, vocem a thiud , gens, et eott sive Gott, Deus , ut sit gentis Deus. Herminones. Cod. Vat. Kapp. cdd. Puteol. Rbag. Hermiones , ut fere ia libris Plinii scribuntur. Mox ed. Aie. vitiose Deos. Ea*. Ed. Rom. et Nor. Hermiones. Recepere et Bipontini, qui pro Deo ortos mallent de eo (Manno) ortos. Licentia vetustatis. Cod. Kapp. ut in licentia vet. plane ut e cod. Art. laudat Rhenanus , et est in duobus Vatie, ap. Broterium. Er*. Sic et ed. Nor. qui est iste cod. Kappii et Ar- tolphi , sed omisso autem. Sic porro et ed. Rom. Eam lectionem probat Zinierling. in Crit. iuv.proua. c. Si. Vandalios. Cod. Kapp. ( s. No- rimb. ed.) Vandilios. (Sic et ed. Rom. ) MS. Arund. edd. Rhag. Ber. Pandatos. Ergo vulg. non ita fir- mum , ut Harduino visum adPlin. 4> 14, (18). Et*. Recens , et nuper additum. Nos au- ditum maluimus legi (ut c. 41.) quam additum. Quod ait, nuper , non Her- cules ita nuper, quippe quum ab aevo Iulii Caesaris, quo constat Ger- manos Galliam irrupisse. LiPs. Multo magis additum demulcet quam «u- ditum. Intellige, datum, inditum, impositum. Virgilius 1 , 267. Puer Ascanius , cui nunc cognomen Iulo Additur. Seneca Here. Fur. 1267. Quis nomen unquam sceleris errori addidit? ut ex Flor, restituimus. Claudianus Cons. Olyhrii et Probini v. 9 , nam saepe soles ductoribus illis Instaurare vias , et cursibus addere nomen. Grok. Nuper de satis longo tempore uno alterove etiam saeculo dici, hodie satis constat inter latina doctos. V. dicta in Clave Cicer, in h. v. Auditum placebat etiam Pighio in Hercule Prod. p. m. 9. Et*. Ger- manorum numen iu Fastis Capito- linis iam occurrit ad a. U. bi 1. Eos scite aeri incisos dedit Piranesius. NuncTungriynunc GermaniN aide amplector Bambergcn.se m scriptu- ram, quam ct Pichena reperit iu veteri editione Bononiensi: ac nunc Tungri, tunc Germani: atque iU evolvam me ex obscura origiue no- minis, quod hodieqoe haeret in paca ct bello optima gente. Sententiam enim hanc reor(quidquid dissertum aliis) eos qui trausgressi primitus Rhenum sint, esse eum ipsum popu- lum, qui nunc Tungri appellentur, at tunc Germani: quod tamen unius nationis peculiare nomen , paulUUm GERMANIAE. 9 evaluisse paullatim, ut omnes , primum a vietore ot* metum, mox a seipsis invenio nomine, Germani voca- transfusura ad oiunes. Lip*. Tunc MS. Tiiric. edd. Bonon. 1472. apud Pichcnain, Spircnsis, Pogg. Ceteri edd. mei note l*ich. bis nunc. Cod. Kapp. (s. ed. Noriuib.) iu verse ac tunc Tungri y nunc G. ut Acidalio jdacebat. Sunt edd. Rliag. Blicn. 1319. Post pro non gentis Acidalius malebat in nomen gentis evaluisse z quod non displicet. Est euim haec legitima verbi evalescere constructio, ut H. t , 80, et alibi. Ern. Recipio cum Bip. Ea hoc loco patet, editio- nem veterem , qua usus 1. E. Eap- pius , non esso Romanam j haec enim habet ac nunc Tungeri , tunc Ger- mani. lob. Kappius m «ditione sua Germaniae a, 1788, secutus alteram editionem istam, reposuit ac tunc Tungri, nunc G. Ita quoque visum fuerat Acidalio. Leugolius ri ac re- cidendum putabat. Ceterum Bono- niensis editio a. 1472, est eadem , quae Poggii , quod et alibi monitum. In sequentibus YVachterus in alia omnia abit. Servat vulgatum non gentis et nomen natiouis intelligit Germanorum ; gentis, 7 heotisco- rum ; istud , non boc , praevaluisse paullatim censet. A victore ob metum. \ox Ger- mani eidem Bumbcrg. recte abest. I»ta ipsa euim noviter interpretari posse videor, et praeter mentem ©- inuium, etsi non praeter verum. Cen- seo eum hoc dicere. Factum, ut omnes, qui Rhenum accolerent, no- men ab ista victrice natione inve- nirent, ob metum scilicet recentem Gallorum: qui, quoties de trans- gressu , vel adventu Transrhenanae nationis audirent, aiebant trepidi adventare Germanos : at isti proprie Tacit. Oper. Tom. IV. Germani , novum nomen inveuirent a se ipsis, discriminandi nimirum caussA, et dicerent se Tungros. Pos- sim vulgatam tueri et explicare: sed cur nuger? haec mera veritas. Lips. Vir dectus (de la Bletteric ) apud Brotcrium corrigit ad metum , quod est facilius, sed ob m. idem signifi- care posset. Ean. Mox a se ipsis. Mox pro postea est etap. Flor. 3, 10, 8. ubi vid. DuLc- rus. — A sc ipsis inv. nom. Germani • Si mordicus hanc retines , legam , a re ipsa invento. Germani enim etymo pri*co bellaces viri sunt. Gerra , b«l- Imn: iuvttucre ergo id uoincu , ah ipsa re, quia tales. Vulgatam quo- modo expedies? aut qui a seipsis nomen hoc invenere, quod antea m Tungris? sane interpretes hic Ru- ctuant, et fluctuabunt aeternum. Lips. Locus ex illis, in quibus maiora cum fiducia destruas aliena, quain inuliaiis et struas tua. Utcumque au- tem defendi possit a victore , malim tamen a victrice , ut referatur ad na- tionem. Deinde utrobique admitto scripturam Bambcrgensem. Sensus : ut Trausrheuana* gentes, inter Gal- los, et ab his ad Romanos Graecosque potissimum per Massilienses propa- gata communi appellatione, a vi- ctrice natione, metu dictante, omnes Geivnani (qaod primis experimentis virtutis apjkdlahantur , qui postea 7'ungri dici maluere) mox, post- quam uou metus, sed ratio, valuit, elinterius eae Transrhenanae gentes sunt cognitae, proprio ct a seipsis invenio nomine , vclut Saevi , Catti, Sicambri, Cherusci, Usipetes ctc. vocarentur. Gaon. MS. AruniL mox et a st i . »• Eui*. Quaeritur hic: quis B IO DE MORIBVS rentur. Fuisse apud eos et Herculem memorant , pri- mumque omnium virorum fortium ituri in proelia .canunt. 3. Sunt illis liaec quoque carmina, quorum relatu , quem barritum vocant, accendunt animos , futuraeque pugnae fortunam ipso cantu augurantur: terrent enim, trepidantve , prout sonuit acies ; nec tam vocis ille victor sit intelligendus ? Tungros vulgo putaut, quorum pristinum no- men ob metum aliis quoque sit da- tum, ut Germani dicerentur. Lon- golio, quem cum Kappio Hi ponti ni sequuntur, secus videtur. His victor est populus Romanus, qui, etsi non domitos a se Germanos , victos ta- men , crepabant , ut Florus habet 4 , 12. Metuisse vero, satis constat. Alii, Muretus , Cluverius, Harlacus , et nuper Lallem, coniiciebant legen- dum a victis , quod bonum sensum fundit ; verum , rc fraga n l ibus codi- cibus, haud admittendum. Pirorum Jortium. Ituri etc. Recte distinxi. Non enim ea mens, quod Herculem canant; sed quod alacres et cum cantu incipiant pugnas. Taci- tus H. 2 , 22 : Temere subeuntes co- hortes Germanorum , cantu truci et more patrio nudis corporibus. Lib. 4, *8: Ut virorum cantu, J eminarum ululatu sonuit acies. Noto autem, etiam Hispanos proeliis praecinuisse, ex Silio 10, 23o.... ritu iam moris Jberi Carmina pulsata fundentem barbara cetra. Diodorus Siculus , de Lusitanis 5, 34 • Ev r *i( eois ftvhusv 'pfiocivcvei , x*/ « xti-jxf «jyjft-j , •ratv ixiurri uvririTer/prvtu. Simi- lia iu Tbracibus aliisque barbaris fuisse, notavi ad A. 4, 47. Lips. Antiquam distinctionem revocavit Pichcna. Ehn. Barditum vocant. Ita Farnes. et scio, Bardos Gallos dictos cantores , sive poetas. Placet tamen nunc ma- gis baritum : quae mera vox nostras, quibus beren aut baeren , clamare , vocem tollere. Errabit enim , qui ab elephantis barritu deducet, Germa- nis tunc ignoti. Althainerus blaritum vellet, Germanico item verbo. Quid- quid de nomine sit, Ammianus hunc describit 16, 12. (3o) clamorem fuisse maximum , qui ipso fervore certaminum exoriens identidem , paullatimque adolescens, ritu extol- litur fluctuum cautibus illisorum. LiPS. Barditum etiam MS. Arund. cod. Kapp. (s. ed. Nor.) Celeri libri mei omnes baritum. Relatum vocat ipsum cautum , ut poetae referre dc quocumque genere orationis dicunt. Elix. Barditum et liber Artolphi s. ed. Nor. item ed. Rom. Ammianus barritum 26, 7. et 3i, 7. et Veget. 3, 18. habent. Yerosimilius etiam apud Tacitum sic fuisse scriptum. Etymon incertum. Car. GotlJ. Anton. notis ad vers. Germ. Taciti libelli ducit ex IVar-licd , quod belli can- tum significat. Pcrizonius legit ba- ritum , quasi a baer , baar , urso- rum murmur. — * Ca morar. baritum. cod. Arund. blandicum. V. Burm. ad Authol. 4 , 145 , 440. Nec tam vdees illae. Sic MS. Tur. ct cod. Kapp. cdd. Spirensis, Pogg. Rhag. Put. Houon. Bcr. Rbcn. 1519. al post edidit : nec tam vocis ille : GERMANIAE, I I quam virtutis, concentus videtur: adfectatur praecip.ue asperitas soni et fractum murmur, obiectis ad os scutis, quo plenior et gravior vox repercussu intumescat. Cete- rum et Ulixem, quidam opinantur, longo illo et fabuloso errore in hunc Oceanum delatum, adisse Germaniae terras, Asciburgiumque, quod in ripa Rheni situm ho- dieque incolitur, ab illo constitutum nominatumque: quod omnes ante Pichenam edd. ser- vant: idque praeferrem, si a libris firmaretur. Era. Ed. Rum. et Nor. voces ille. Veram mire blanditur lectio ista Rhenani vocis ille , quae et Heinsio placuit, qui tameu per- peram ad vetustiores editiones pro- vocat , cL recepta est a Bip. quos sequor'. Quam virtutis concentus videtur. Bnmbcrg. quam mentis concentus : quod haud praeferam vulgatae. LiPs. Alentis etiam MS. Arund. quae vox sane bonum sensum facit: sed et virtutis concentus bene habet. Etiam Cicero virtutum concentum dixit, sed alio sensu, ut concentum doctri- nae , naturae ctc. Eax. Alentis pro- bat Colerus. Ulixem quidam. Interque cos Stra- bo, magni ct directi iudicii scriptor, lib. 3, p. 149» qui affirmate tradit, Ulysscara Lusitaniae (Ulyssipouom aliter dicimus ) Homerici Ulyssis mo- numentum esse. Sed et in Britan- niam eum veuissc, cx ara graecis literis' iuscripta collegit Soliuus c. a5.' itcmquc Mela. Cui mirae et blan- dienli opiuioni si indulgcutus , quid- ni Ulissitiga nostra in Zelandi» , ab eodem sit? quidui Circzca a Circe ? Sed vani et lascivi, vereor, lusus isti ingeniorum surit: quibus tamen liodie nonnemo se ostentat et su- perbit. Io. Brodaeus haec de Ulys- sis errore in Miscellaneis 3,4, Mite coarguit j Brodaeus, vir, sire ado- lescens potius, acris ingenii, probi iudicii , lectionis diffusae , quem non magis in ore famae e9se miror, im- mo indignor. Lirs. Mox adisse vclt. edd. non atliisse. Eam. Mela male hic citatur. Hodiequc incolitur. MS. Turic. edd. Spir. Putcol. Rhag. hodie. Ern. Ed. Rom. et Nor. item Rhen. ho- dieque. Meminit Asciburgii Marcia- nus Heracleota , item Ptolemaeus , licet loco alieno. Contra iu Tabula Thcod. occurrit ad Rhenum inter Novesium ct Vetera, eique respon- det hodie vicus Asburg. Sic Cel- larius , DiAnville , alii. Contra 1. II. M. Er nesti in hodierno Essenberg prope Mors rectius quaeri autumat* Nominatumque. hnaejpptv. Vel, ut Rhenanus , «*rv*v/yt«v '• etsi abes- se vox ea potest, iucolumi sensu; praecessit enim. At libri quidam ma- gis hic diversi, qui icxfiuixpm refe- rant: ex quo placet quibusdam «x«e- wj/irsv, a Nerito, ut volunt, lllia- cao monte: locus quidem hic ipse, quem iudicari putamus, clivosus est, haud procul Veteribus vicus, As- chelburg nunc dictus. Lips. MS. Arund. «rri/r <«/!« v. Cod. Artolphi Kapji. (s. ed. Nor.) ed. Rben. 1S19. Acriniprton. A ceteris meis ante Rhen. abest : sed in quibusdam , velut .Spir. Put. Ber. ut lacuna sit, signum vocis graecac, quam expri- mere typis non possent. Rhcuani lectio seivala est in ouiuibus ante \2 DE M01UBV5 aram quin etiam Ulixi consecratam , aJieclo Laertae patris nomine , eodem loco olim repertam , monumen- taque et tumulos quosdam , graecis literis inscriptos , in confinio Germaniae Raetiaeque adhuc exstare. Quae reque confirmare argumentis, neque refellere in animo est : ex ingenio suo quisque demat , vel addat fidem. 4. Ipse eorum opinionibus accedo , qui Germaniae populos nullis aliis aliarum nationum connubiis infectos, propriam et sinceram et tantum sui similem, gentem Lipsium, qui recte delevit, scripse- rat aliquis graece nomen in mar- gine: inde corrupte in textum ve- nit. Restituit in textum icxtei/rftr* Brotier : quod forma orationis non sinit imitari. Si pro Asciburgium esset nppidumt locum haberet no- men graecum. Ebk. Expungunt ite- ratum nomen Pichena, Colerus, alii. Contra, servandum altero loco ct graeca scribendum A w«iif/uvi Alt- mannus iudicaU Hagenbucbius inde exsculpsit Aextvcx-Vfpyrj, quasi Asca- nii arcem , in quo sibi mire placet. Biponliui spatium vacuum reliquere. Ceterum hoc loco Rhenanus in no- lis abusu vocum turbat lectorem. In exemplari, quocum a. 1619. con- tulerat codicem suum, adserit scri- ptum fuisse acriniprion : ubi per exemplar iutelligit codicem , quem vocare solet, Artolphi sive editio- nem Noribcrgensem '■> contra codex hic ei est editio Beroaldina, in qua , ut in editione Romana, lacuna est relicta. Ulixi consecratam. Intelligo, ab Ulixe , ut ap. Sueton. Aug. s , ara Octat/to consecrata , accipiunt qui- dam viri docti. Tacit. Anu. i5 , 41* aedes Statoris lovis vola Romulo. JhlH. Graecis literis. Literis fortasse , vix credo lingua. Quid autem mi- rum de illis, quum eliam Helvetii et. Galli literatura graeca usi sint , romanis characteribus iuxta cum imperio ignotis? Lips. Graecarum li te rarum nsum etiam Gallis tribuit Caesar B. G. 6, 14, ubi v. Da vies et Oudcnd. lectionem vulgatam recte defendentes. Enx. Neque conjirmare argumenti». Scriptus olim BiL Pircbcimcri ad- f innare % ut monuimus ad Liv. 21 , i3. Gaocc. Libri mei omnes vulga- tum habent. Sed non modo adfir- mare probo, verum et argumentis suspectum habeo, quorsum addat scriptor brevitatis amans, quum non addat copiosus ille Livius, a quo etiam totum hoc sumptum est , e pracf. ea nec adjirmare , nec refel- lere in animo est. Etiam sequentia e Livio sumpta. Enx. Ipse accedo. Livium si se- qui voluisset, dixisset accedam. En*. Altis. Redundat. Lips. Recte. Pi- ebena coniicit nullis alienigenarum • Ekx. Propriam et sinceram. Bambcrg- perpetuam et sinceram. LtPS. T $ per- futuam huic rei accommodatum non videtur. Triaeaim, quae ponit liic Tacitus , nihil aliud sunt, quam idem alio modo, maioris aiiirosaliouis, et Ipjxot** yifii*. Ha et proprius suus, moi{ cum pluribus non communi» itized by Google GERMANIAE 1 3 exstitisse arbitrantur : unde habitus quoque corpo- rum, quamquam in tanto hominum numero, idem o- coque impermixtas , sincerus et tan- tum sui similis. Gno>. MS. AruncL propter ea , male. Sed mihi Ltntutn suspectum esi: n«qn« enim iatel- ligi potest tantum sui similem esse: quis sic dixit unquam ? scripserim totam. Error forte naius est e mox sequentibus, et tuntum ad impetum valida. Er». Perpetuans placebat Ccnriugio el Coiero ; proplerea Bi- ponlinis. Rutilae comae. Sive flavae et co- lore auri. Ideo auricomi Batavi Si- lio 3, 6o8. At puer auricomo iam formidate Batavo. Wandali yfiveeu- •V« Procopio dicti. Rulutn Seneca dixit 3 , 26 , dc Ira : 2V«n est Aethio- pis inter suos insignitus color , nec rujus crinis ei coactus in nodum apud Germanos. Et Martialis Rttf- fum ca imule Batavum Epigr. 176, Sum Jiguli lusus , ruffi persona Ha- taai. Graeci plerumque £xv£«v ver- teruut : elsi Galenus , Commentario ad Polybum De victu c. 6, velit. Germanos magis proprie avpUuf dici, quam tuAsvi- Calpurnius Flaccus Declamat. 2, de hoc Germanorum connato habitu : Miramur hanc le- gem esse naturae, ut in subolem transeant formae , quas quasi de- scriptas spectes custodiant ? Sua cui- que genti etiam facies manet. Ru- tili sunt Germaniae vultus , el flava proceritas Hispaniae : non eodem ' omnes colore tinguntur. . . . Diversa sunt mortalium genera , nemo ta- men est suo generi dissimilis. Quem obiter emendo: et flava proceritas: (apuge cima hoc de Hispanis )• Hi- spani an non eodem omnes colore tinguntur? Nec a natura solum ru- Ulus hic criuis, etiam ab arte ; la- vabant enim crebro et medicamen- to rutilabant. Ammianus : Videbat (Gerinauos) lavantes alios , quos- dam conias rutilantes ex more. Me- dicamentum, sapo. Martialis 14, 26. Caustica Theutonicos accendit spuma capillos. Plinius 28, 12. (5i). Prodest et sa/m. Galliarum hoc in- ventum rutilandis capillis , ex sevo et cinere. Ita Caligula procerissimum quemque e Gallis ad germanicum triumphum legit; eoegitque rutilare et submittere comam ; ut Germani scilicet germani viderentur. Suet, narrat cap. 47. Herodianus item dc Antonino Germanos aemulante 4 > 12: Kipxf es r_ i ***cca_i (KiTtStra £xv- £fcr$* xx i ilf ssvpmv Yi/suxviuv c7X|/urvttf. Caussam huic coloris studio adsi- gnat Clemens Paed. 3, 3, p. 98, terrorem. T«iw , inquit , ei Kii- 7 ti sati el 2*-J $xi xapfavxf «h ei xtem pa&iTsu* i%u t l xsfitpevy te tZtpiyr» tsv jtxpftipsi , xul r» pvf;y o tursi c i- "hp rt etxsiitt , esrflrxit 1 1 ypibpx ri «tf- pxtu ( Cf. porro Diod. Sic. S , 28. ) Romanae etiam matronae veteres amavere hunc colorem , et summa diligentia capillus cinere rutilabant ait Valerius 2 , 1 , 5. Posteriores magis avide, quuc capillitium ipsum emebant a Germanis, et pro comis suis supponebant. Ovidius ad puel- lam Ani. I, 14, 4!»: Iam tibi ca- ptivos mittet Germania crines , Culta triumphatae munere gentis eris. Quamquam Servium notare video in 4. VirgUii 698. matronis nigram comam , meretricibus flavam proba- tam fuisse. Quo videatur Sutyricus respexisse de Messallina matronam sedulo dissimulante (luven. 6 , 120). Et nigrum flavo crinem abscondente DE MORIBVS *4 mnibus: truces et caerulei oculi, rutilae comae, maena corpora et tantum ad impetum valida: laboris atque operum non eadem patientia; minimeque sitim aestum- que tolerare, frigora atque inediam caelo solove ad- sueverunt. 5. terra , etsi aliquanto specie differt, in universum tamen aut silvis horrida, aut paludibus foeda : hurni- dwr, qua Gallias; ventosior, qua Noricum ac Panno- galero. De hac ipsa re doctissimus Tertullianus de Cultu a, 6: Video quasdam et capillum croco vertere : pudet eas etiam nationis suae , quod non Germanae aut Gallae procrea- tae sint: ita patriam capillo trans - Jerunt. Male ac pessime sibi au- spicantur Jlammeo capite. Nam quod mali auspicii ait ll.unmeura caput , intelligil omen ad dammas aeter- nas. Lips. Magna corpora cl tantum. Mu- tilus , me iudicc, Bambergensis, qui *preta priori vocc scrihit: corpora tantum impetu valida. Nam proce- ritas etiam inter Germanorum pro- prias notas. Lips. Et accipe dicluin pro sed, ut saepe: uc teutes cum Acidalio corrigere sed. Bambcrgcnsi consentit MS. Arunti. Res ipsa mul- lis Taciti, Livii, Caesaris aliorum - que testimoniis nota. Ern. Adde *»ipra A. a, »4. et Piut. in Mario, c. 1 4 , p. 4 1 1. Minimeque. .. . caelo soloque as- suerunt. Ultima litcra proxime prae- cedentis vocabuli inediam est ite- randa, ex qua ni facio, minimeque sitim aestumque tolerare , frigora- que ct inediam , ni caelo solove as- sueverint : tum deinde pro satis sa - tjerax , frugiferarum arborum im- jxiliens : ut inter sata et frugiferas arbores distinguat: quamquam et arbores seri dicebantur: vide 26: Arva per annos muta/it et superat ager : nec enim cum ubertate et am- plitudine soli labore contendunt , ut ftomaria conserant , et prata se- parent , et hortos rigent , sola terrae seges imperatur: quibo» haec mire illustrantur. Heiks. Pcriion. mallet soloque. ' ht si aliquanto specie differt. Nc- scio , quid idem liber sibi velit, etsi aliquando specie aret. An va- riet Lips. Aliquanto , i. e. non parum. V. ad Sueton. Caes. 86 , etsi debebat esse aliquantum. Eas. Bip. es aret explicant per arefit calore solis superdeies soli. V entosior, qua Noricum. Vix fi- des. Loca certe, quae humida ct ad inare, magis obnoxia ventis, quam sicca et mediterranea, quod omni Germaniae isto tractu , qui ad fieptemtrionem. Sed ncc vento- rum proprie hic res est: de humore agitur, aut siccitate. Anne vertico- sior ausim legere ? id est magis al- ia ct montana? Mela quidem ita disparat > in hac ipsa terra descri- benda 3, 3. Terra multis irn/tedita J luminibus , multis montibus aspe- ra , et magna ex paris silvis, aut lapiilibus invia. An fruslra angi- mur? et ventosam uccipi , pro sicca atque aerea, simplicius ct verius sit? Lips. Colcrus non inale defen- dit vulgatum, ventosum, pro sil- Digilized by Google GERMANIAE, I J niam ailspicit: satis ferax; frugiferarum arborum im- patiens; pecorum fecunda, sed plerumque improcera: ne armentis quidem suus honor , aut gloria frontis: numero gaudent; eaeque solae et gratissimae opes sunt. Argentum et aurum propitii an irati Dii negaverint , dubito. Nec tamen adfirmaverim , nullam Germaniae venam argentum aurumve gignere: quis enim scruta- tus est? possessione et usu haud perinde adficiuntur. Est videre apud illos argentea vasa, legatis et principi- bus eorum muneri data, non in alia vilitate, quam quae humo finguntur : quamquam proximi, ob usum com vestri , pro montano dictum dicens. Er.rr. Scii. Alpibus connexum. Saris ferax. Sive segetibus. Clu- ▼cr. ct Omring. mallent sali. Plerumque improcera. Malo ple- raque. Dc rcipsa autem, ita hodie contra est, ut 'armenta nostra Ba- taviae , aut Frisiae, palmam poscere audeant contra omnia Europae. Lips. Sed »d armenta non videtur per- tinere, quae satis clare Excipit Ta- citus : ne armentis quidem : in qui- bus solum nitorem ct cornuum ma- gnitudinem desiderat. Ern. Suus honor , aut gloria frontis. JIonor est pulchritudo e pinguedine et nitore. Gloriam Jronlis poetice rornua vocavit. En». j\ Juliam Germ. venam. Rcspicc tamen A. 1 1 , 20. Possessione et usu haud perinde adficiuntur . Subaudienda particula, quasi esset : sed possessione haud perinde , puta, ar nos Humani, ct omnes fere aliae nationes. . Gno». Ceterum veteres quidam libri ut MS. Tnr. cod. Kapp. (s. ed. No- rimb. ) etc. proinde: cuius confu- sionis iam supra exempla vidimus. E«t. Edit. Roni. perinde. Rhen. pe- rinde e Bcroaldina. Sed Put. proinde Non in alia vilitate , quam quae humo finguntur. 1. e. pari , non minori. Rhen. 1S19. edidit utilitate , sed post vilitate. Utilitate laincn et Lipsius edidit. Si utilitas pro usu diceretur, et libri faverent, praeferrem: apud nos in alio us« vasa argentea, h. e. diebus fustis, iu epulis utimur, non vulgo : at illi non ita. Ern. Parum laline, si quid video. Scripserat, puto, 'lacii us, non in aha utilitatis : non in alios 11-.US : amat sic loqui passirn noster: tum ct vult argentea vasa in pro- miscuo usu apud alios esse, ac si fictilia forent : liiuc utensilia , uten- silia cibaria; dc quibus Gron. ad Aun. 1, 70. usus et utilitas eadem apud Tacitum, Ann. 3, 70. quod effigiem principis promiscuos ad usus argenti vertisset; sed usus vocabulum iam praecesserat. Forte et scribendum, quam quae limo fin- guntur: limus pro Iulo aut argilla: sed ni» necesse : apud Nasonem Tri sU 2, 489. AUer humum , de qua fin- gantur pocula , monstrat. Heiks. Pe- rizon. particulam quam expungen- dam putabat. Iu cd. Roto, corru- ptus est locus- Ed. Nor. vilitate. Sic et Boroaldi, 1 6 DE M0R1BVS merciorum, aurum et argentum in pretio habent, twr- tnasquc quasdam nostrae pecuniae agnoscunt, atque eligunt : interiores simplicitus et antiquius permutatione mercium utuntur. Pecuniam probant veterem, et diu nolam, serratos bigatosque. Argentum quoque magis quam aurum sequuntur, nulla adfeclione animi, sed quia numerus argenteorum facilior usui est promiscua ac vilia mercantibus. 6. Ne ferrum quidem superest , sicut ex genere te- Serratos , bigatosque. Diu has serratos numos quaero , homo alias non uppetens valde nutuum. Naui vulgo leviter defunguntur. Et ser- rati , inquiunt , nurui , quibus ser- rae foruia impressa , sive incusa , ut bigati , quibus bigatum ; et de his quidein clarum est : oculi me docent quotidie : at de serratis , quis obsecro, in tanta ista copia numo- rum veterum, unum aliquem pro- tulit, aut profert cum serra? Non vidi, non legi. Fulvius sane Ursi- nus in ;gente Manlia nnmurn re- praesentat, cuius in postica patie caput urbis , et inscriptum ROMA sia. quod ipse interpretatur serra- tum: sed quo argumento? Mille uunti cum illo capite, in quibus nihil tale: et potius id refereudum ad Serrani cognomen , quod ex alia gente haerere huic potuit per ado- ptionem. An lectio solicitauda in Tacito? an aeratos , aut ratitos , aut Servianos legendum? De prioribux quid fuerint, clarum: Servianos au- tem interpreter veteres Regios , quos in pretio fuisse, notat Suetonius, Augusto 76. Servius certo primus regum aes signavit. Adde, quod in codice Bambcrgensi servatos. An servamus lectionem, ct capimus ser- ratos eos, quorum ambitus denta- tus atque asp**r sit in modum ser- rae ? quae proba nota, et nihil pe- riisse longo usu , aut resectione. Numos ego quosdam argenteos, ita formatos, usurpasse his oculis sum certus. Spectasse autem id eos in liumis vulgo, ratio ct Tertullianus de Poenit. 6, addocent: Qui tmt- ditant , prius numum , quo paciscun- tur , examinant , ne scalptus , ne ve rasus t ne adulter sit. Sed tu, eru- dite lector, cogita: nam de ine Tul- lianum illud habe. Cedo, eia ma- num tollo. Lii*s. Serratos numos esse denarios, quorum esterior ora iu serrae modum est incisa , docet clare Eckcl , iu D. NN. vet. in pro- legoin. ad NN. fam. §. 1 6. TSulla adfeclione. Cod. Kapp. (s. ed. Norib. ) edd. Rlien. seqq. aute Lipi. ajfeclatione. Erk. Sic ct cd. Rom. 2V umerus arg. facilior usui est. Facilior omnes libri mei praeter cd. Lips. iu qua est faciliori , nescio unde. Illud veruta est. Argentei nuini opportuniores sunt ad usuin eorum hominum, qui res vilfes mer- cantur, quia varia genera, varii pre- tii etiam perparvi numos argeuteos habemus , quod secus est in aurris. Eri». Digitized by Go GERMANIAE, 1 7 lorum colligitur. Rari gladiis , aut maioribus lanceis utuntur : hastas , vel ipsorum vocabulo frameas , ge- runt, angusto et brevi ferro, sed ita acri et ad usum habili, ut eodem telo, prout ratio poscit, vel cominus vel eminus pugnent: et eques quidem scuto frameaque contentus est; pedites et missilia spargunt, plura singuli, atque in immensum vibrant , nudi , aut sagulo leves : Rari gladiis utuntur. linque gran- dibus et oblongis. Plutarcbu» de Cimbris» in Mario c. 41 , p. 420. M/xlxu ixfiiLvro x.xi fia/nitut pxxxi.ixif. Caesar item, Livius, et historici pussim. Illud diguuin nota e YVi- dicbindo, Aunal. I, ab initio: Erat illis diebqs S axonibus longorum cul- tellorum usus , quibus usque hodie Angli utuntur , morem gentis an- tiquae sectantes. . . . Cultelli autem nostra lingua sahs dicuntur : ideo- que 1. i urit quidam Saxone s nuncu- patos. De veritate etymi nescio: illud scio, falces oblongas et gran- des frumentarias eo nomine etiam hodie nobis dici. Lips. De armi» Germanorum veterum fuse egit G. Acheitwall. 4, Gott. 1766. Insi-rla est dis». Notitiae Hermundurorum, 8, Norirob. i 7^3. Maioribus lanceis. Mirum , quod hic rarum id telum facit : at in An- nalibus vulgat , ut 1 » 64: dc Che- ruscis : Hastae ingentes , ad vul- nera quamvis procul Jacienda. Et a, 14* universe de Germanis: Im- mensa barbarorum scuta , enormes hastas. Iterumque c. ai. Artis lo- cis praelongas hastas non proten- dere , non colligere. Nusquam de istis brevibus , quas frameas vocat. Lips. Ipsorum vocabulo frameas. Quod genus teli fuerit» quaero, lsidonis vult gladium fuissa. Framea , in- quit, gladius ex utraque parte acu - Tacit, Oper. Tom. IV. tus t quam vulgo spatham vocant. Ipsa est et romphaea. Valde a Ta- cito abit , qui clare appellat hastam : ct addit, eodem telo cominus etni- nusque pugnasse. Non ergo gladius. Numquid romphaea ? na. 11 et hoc addtdtl; pariterquc Glossae veteres. Framea , pepsaia. Ambigo, nec fa- cile inducor credere, si Valerii qui- dem descriptio haec proba: Argn- naut. b , gH. Aequaque , nec ferre brevior , nec rompfiia ligno. ( Uurm. rumpia.) Facit enim genus teli, in q 10 hastile et mucro pari fuerint longitudiuis modo. Tacitus autem aliud fuisse in sua framea docet, quam statuit brevi et angusto ferro. Itaque mugis est, ut ad exemplum hastae sive Spiesse uostiae fuerit, breviore tarneu ligno. Lips. Reperta esi Jramea in thesauro sepulerali Mcrovmgico prope Viroduuiun a. 1740: et iu Museo Schoeptliniuno apud uos servatur. Exhibui totam supellectilem, et, quid framea dif- ferat ah hasta , ostendi in laudat i Musci descriptione p. 146. Piam; ean- dem formam habet cum instrumen- to , quod hodicque Pjricm dicitur. Plura singuli. Sic Mb. Turic. edd. Spir. Pogg. Ber. Puleoi. Rhag. idque melius, quam alioruui plu- raque y ut quivis facile sentiet. Erk. Plura haoet ed. Rom. Pluruque No* ritnb. Atque in immensum vibrant . Vi- c i8 DE MORIBVS nulla cultus iactatio; scuta tantum lectissimis coloribus distinguunt ; paucis loricae ; vix uni alterive cassis, aut galea. Equi non forma , non velocitate conspicui ; sed nec variare gyros, in morem nostrum, docentur. In re- ctum, aut uno flexu dextros agunt, ita coniuncto orbe, ut nemo posterior sit. In universum aestimanti, plus pe- nes peditem roboris : eoque mixti proeliantur, apta et congruente ad equestrem pugnam velocitate peditum, quos ex omni iuventute delectos, ante aciem locant. Definitur et numerus : centeni ex singulis pagis sunt : idque ipsum inter suos vocantur ; et quod primo nu- merus fuit , iam nomen et honor est. Acies per cuneos componitur. Cedere loco, dummodo rursus instes, con- silii quam formidinis arbitrantur. Corpora suorum etiam in dubiis proeliis referunt. Scutum reliquisse , praeci- puum flagilium: nec aut sacris adesse , aut concilium brare telum, est manu concutere. Pogg. Ebn. Item cd. Rom. Norimb. Scribe librant, dirigunt. H. 3, 27. Contra Bcr. Put. Khcu. variare. In Flavianos tela desuper libraban - Ita coniuncto orbe, ut nemo po- tur. Anu. 1, 64* Locus uligine pro- sterior sit . Primum eleganter, pro funda , idem ad gradum instabilis... in orbem , ut orbis fiat. Formula neque librare pila inter undas po- Plinio maioii usurpata. Sed hic sim- terant : apposite vim verbi expres- pliciter orbem coniungere dicit : al- sit, ut et H. 2, 22. Ingerunt de - tcrum per se intclligitur. Nam in super Othoniani pila hbrato magis orbe nihil prius, aut posterius esse, et certo ictu. Hinc libratores Aon. qui* nescit? Ea*. 2 ,20; funditores libratoresque ex- Centeni ex singulis pagis. Cod. eulere tela iubet: rursus i3, 39: Artolph. Kapp.ce/ittim. Ac nescio, an libratoribus funditoribusque attri- sunt melius abesset. Efl.v. Videtur butus locus , unde eminus glandes latere nomen Germanicum. Vide, an torquerent. H. 3, 23, libramenta cx vestigiis Glossarii Boxhorniani tormentorum. Vide Vegetium dc li- pervetusti sic scribendum, centeni Aratoribus. Heins. ex singulis pagis , /uindrique ob idi - Cassis, aut galea. Cod. Kapp. (s. psum vocantur. Glossarium enim: ed. Norib. ) cdd. (Rom.) Spir. ce- centurio praefectus , hundro. Hei.vs. teraeque ante Rheu. ed. (533. ga - Ed. Norimb. centim. Rom. centum, leae. Rhenanus correxit galea ex Put. Rheu. centeni. ingenio , odoratus e adhaesisse e ver- Concilium inire ignominioso fas. bo sequente. MS. Turic. galea. Mox Cod. Kapp. ( ed. Nor. ) Consilium. idem liber varietate , ul cdd. Spir. Vulgatum verum. Iguomioiosut est, GERMANIAE. J9 inire, ignominioso fas ; multique superstites bellorum infamiam laqueo finierunt. 7* Reges ex nobilitate , duces ex virtute sumunt ; nec regibus infinita, aut libera potestas; et duces exem- plo potius, quam imperio; si prompti, si conspicui, si ante aciem agant, admiratione praesunt. Ceterum, neque animadvertere, neque vincire, ne verberare qui- dem , nisi sacerdotibus permissum : non quasi in poe- nam, nec ducis iussu, sed velut Deo imperante , quem adesse bellantibus credunt : effigiesque et signa quae- dam, detracta lucis, in proelium ferunt. Quodque prae- cipuum fortitudinis incitamentum est, non casus, nec fortuita conglobatio, turmam, aut cuneum facit, sed familiae et propinquitates ;<et in proximo pignora, unde feminarum ululatus audiri, unde vagitus infantium: hi cuique sanctissimi testes, hi maximi laudatores. Ad ob fl.igitium bello commissam infa- mis. Ern. Rom. consilium. Aut libera. Edtl. Spir. seqq. ac , usque ad cd. Rhcn. In sequentibus interpunctionem correxi , et colon fcci post imperio. Duces exctnplo po- tius se duces praestant, quam impe- rio. Si prae celeris fortes se probant, cum admiratione ducatum obtinent. Ante colon erat post conspicui. Eait. Ed. Roro. Norirab. Rhen. ia33, 1*44 : aut. Put. Rhen. 1519, ac. Neque animadvertere. Repugnare Caesar videtur 6 , i3: Quum bellum duitas aut illatum defendit, aut in- fert , magistratus , qui ei bello prae- sint , et vitae necisque habeant po- testatem , deliguntur. Sed Caesar de brlli tempore tantum : noster in pace intellexit. Lirs. Sed sequentia ob- stant apud nostrum, ut recte monuit Acidalius. Est vero maior in his Ta- citi, quam Caesaris, auctoritas. Ce- terum vide , quid ad haec moneant Fr. W. Peslel in Adiectis ad NotiU Hcrmundur. t. 1 , p. 37 , et Gebauer in Vestig. iuris Germ. aut. p. 607. Neque verberare quidem. Scribe ne verberare quidem. Gro.v. Ego sic rescripsi , ut alibi. Et sic habet MS. 