title: Annales Academici / Hagae-Comitis
creator: Rijksuniversiteit te Leiden
text: Zoo kennen wij dan de stof, waaruit de geschiedenis geweven is: in enkele breede trekken hebben -wij haren omvang, haar wezen geschetst ; wij hebben in haar geëischt volledigheid en waarheid, ten einde haar den 1) B. v. door den hoogleeraar SIEGENBEEK, in zijne Schets der Geschiedenis van den Oud-Ned. Staat, Voorrede, bl. IX: vMen zal in mijne schets weinig of niets, tot de ge- „ schiedenis van wetenschappen, letteren en zeden behoorende, aantreffen, ‘als °t welk ik „meen, dat beter ven de staatkundige geschiedenis wordt afgescheiden.” 2) Histoire de la Civilisatiou en Europe, Ie Leçon: »Ne semble-t-il pas, en effet, que vle fait de la civilisation soit le fait par excellence, le fait général et définitif, auquel tous ~les autres viennent aboutir, dans lequel ils. se résument?” 3) Terecht zegt BILDERDIJK, Geschied. des Vaderlands, I Deel, bl. 2—3 :, v’t Zijn der- zhalve de bloote daden niet slechts, maar het is het verband der daden met de zeer ver- # schillende staatsinrichtingen, algemeene of bijzondere betrekkingen, welke uit den toestand ader tijden en de wijze van beschouwing der zaken, die met dezen verandert, voortvloei- den, die ten grond moet liggen, indien de Geschiedenis niet alleen billijk, maar oọk # wezenlijk nuttig, verlichtend en verstandig zal zijn, en voor hart en gemoed, voor op- sana en piana van oordeel, en tot ware kennis en inzicht der zaken van dienst # worden.” ` 224 W.J. A. JONCKBLOET stempel niet te ontnemen dier eenheid, die juist hare praktische belang- rijkheid uitmaakt. ; De rechtmatigheid, de noodzakelijkheid van dien eisch, de juistheid der gevolgtrekking die wij er uit hebben afgeleid, mogen nader worden in het licht gesteld door de beantwoording der tweede vraag: Waartoe beoefent men de geschiedenis des Vaderlands? Welke is hare strekking ? TI.. Geschiedenis is dan uit den aard der zaak, bij uitnemendheid de we- tenschap der ervaring. Even als van alle voorwerpen, die-het kenmerk der waarheid dragen, moet men ook van haar kunnen getuigen: in haar wezen ligt haar doel. Is zij de ondervinding der volkeren, haar doel kan dan onmogelijk zijn alleen eene ijdele nieuwsgierigheid te bevredigen: zij mag niet verlaagd wor- den tot een schitterenden kaleidoskoop, waarmede volwassen kinderen spelen. Zeer zeker heeft onze historie, meer dan eenige andere, hare dramati- sche aantrekkelijkheid. Wie zou niet gaarne verwijlen bij die bladzijden , die ons verkondigen wat een volk tot eeuwigdurenden roem strekt! Hier staren wij, vol ontzag en bewondering, op dien langdurigen worstelstrijd , waarbij tachtig jaren goed en bloed werd opgezet ter verkrijging van het kostelijkste recht van den zelfbewusten mensch: de vrijheid van geweten. Ginds ķklinkt ons de donder van ’t geschut der TromrEN en DE RUITERS met liefelijken klank in de ooren, daar iedere losbarting ons verkondigt, dat Neêrlands zeeleeuwen zich een nieuwen , onverwelkbren lauwer om dẹ slapen gewonden hebben. Dáár weder staröogen wij die wakkere helden na, die nieuwe werelden aan onze driekleur onderwerpen, en het weelderig Oosten, met zijne rijke bron van schatten, aan ons cijnsbaar maken. Of wel, wij zijn trotsch op den naam van Nederlander, als wij herdenken hoe een hollandsch burger, naauwelijks in de eerste kracht der mannelijke ontwikkeling, de staatkunde van geheel Europa beheerscht; of hoe een hollandsch vorst, nog bijna jongeling, datzelfde Europa doet buigen voor zijn genie, en zich scharen om zijnen veldheersstaf, die den franschen belager van het europisch evenwicht tot slagboom zou strekken. REDEVOERING. 225 Maar waar zouden wij ophouden, als wij den veelzijdigen roem van Nederland, de tallooze waarlijk gulden bladen uit zijne geschiedboeken in het breede wilden uitmeten ! En toch, hoe streelend de gewaarwordingen ook mogen zijn, die deze ` namen bij ons opwekken; hoe gaarne wij bij die herinneringen ook ver- wijlen, de historie heeft hare taak niet volbracht, wanneer zij ons die glorierijke beelden van een.schoon verleden voortoovert, om wellicht alleen onze nationale ijdelheid te prikkelen. Neen, zij heeft een hooger, waar- diger, heiliger roeping. Men heeft haar dikwerf een spiegel genoemd voor het levende geslacht : en terecht, mits wij maar duidelijk beseffen wat wij onder dat beeld te verstaan hebben. - In het algemeen zullen wij bij de beschouwing onzer geschiedanis als vanzelf genoopt worden tot eene vergelijking van het Nederland van thans met dat van vroeger dagen. En als wij dan ontwaren, dat wij eenmaal eene groote rol speelden op het tooneel der wereldhistorie; dat wij eenmaal den toon gaven aan Europa; dat wij in wetenschap en kunst, in glorie en deugd aan de spitse stonden der beschaafde natiën die wij eerbied en ontzag afdwongen; dan zal dat ons geen vrijbrief kunnen schenken om, fier op dien roem, de handen in den schoot te leggen en, in het zalig genòt van dien schoònen voortijd, in te sluimeren op de voorvaderlijke lauwers. — Zij het al ontegenzeggelijk, dat de geschiedenis ons wijst op vervlogen grootheid, gedeeltelijk althans te niet gegaan door omstandighe- den buiten ons, evenmin zal dit ons ten voorwendsel mogen strekken tot eene vadsige berusting in de werkeloosheid van hem, wiens rol is uit- gespeeld. Neen, juist omdat de geschiedenis een spiegel is, zal haar denkende beoefenaar zich geprikkeld voelen dien lauwer, met zooveel zorg gekweekt , met zooveel dierbaar bloed besproeid, op nieuw te doen groenen. Noblesse oblige, is eene spreuk die ook voor natiën beteekenis heeft; en een volk dat zulk een verleden had, is het aan zichzelf, zijnen vaderen en het - nageslacht verplicht, zich eené eervolle toekomst te bereiden. Zoo immer, dan is onze geschiedenis geschikt om eene wankele nationaliteit te schra- gen, om de liefde tot den geboortegrond krachtiger te ontvonken. Maar 29 226 l W. J. A. JONCKBLOET het zij eene welbegrepen, werkdadige liefdè:. zij wekke ons op om -:vóor onzen tijd te zijn wat de vaderen voor den hunnen waren; want die niet streeft. naar het ideaal zal in middelmatigheid vergaan. En zoo wij al zien, dat de omstandigheden veranderd zijn, en de be- trekkingen der volken gewijzigd, laat vooral de geschiedenis ons leeren , dat die omstandigheden alleen ons niet gemaakt hebben hetgeen wij een- maal waren; dat Nederland geen loutere speelbal is geweest in de hand der fortuin. De omstandigheden kunnen de grootheid eens volks wijzigen , maar die grootheid zelf wordt geboren uit de kracht, de degelijkheid, den moed en de voortvarendheid eener natie. De geschiedenis is daar, om ons te toonen hoe het nederlandsche volk zich die omstandigheden heeft ten nutte gemaakt, of ze beheerscht. Aan ons de taak om het geheim dier kracht uit te vorschen. En hebben wij dat gevonden in die volle- overtuiging van eene zelfstandige, onafhankelijke natie te zijn; in den vasten wil dat te blijven; in die zedelijke kracht, die geboren wordt uit het besef van hetgeen men aan God, zichzelven en zijn naasten verschyl-. digd is; in die opoffering voor een beginsel, die geene zelfzucht kent; in die standvastigheid, die zich niet laat afschrikken door beproeving of tegenstand; in die degelijkheid en dien eenvoud, die zich niet laat ver- schalken door klinkklank en klatergoud; in die energie, te koste gelegd aan wat men waar, goed of schoon achtte; in dat vaste vertrouwen ein- delijk op Gods voorzienigheid, dat pal doet staan te midden van de woeste baren; — welnu, dan er naar gestreefd om in onzen kring dat voorbeeld te volgen, die deugden te verlevendigen en in praktijk te brengen. Maar het leven eens volks is geene aaneenschakeling van louter glorie- rijke dagen, en niet elk bedrijf verdient ons ter navolging te worden voorgesteld. Ook menige zwarte bladzijde bezoedelt onze geschiedboeken , zoo dikwerf hartstochten of verkeerde begrippen de feiten beheerschten. - Het is een poëtische wensch die bladen uit onze historie te willen scheu- ren, die sombere tooneelen der vergetelheid -te wijden; de geschiedvor- scher die waarlijk beoogt, dat de geschiedenis hem ten spiegel strekken zal, kan aan dien wensch niet toegeven. Zij immèrs leeren hem zich te wachten voor de feilen die zoo treurige gevolgen hebben. Of zouden er leerrijker gebeurtenissen zijn dan ‘die, welke uit de bloedige dagen van REDEVOERING. 227 1618 en 1672 ons tegengrijnzen? Zullen zij niet een vlammend schrik- beeld zijn tegen godsdienstigen en` staatkundigen partijhaat? En die treu- rige verdeeldheid , die partijschap van twee eeuwen, die den staat gemar- . teld heeft om hem eindelijk ten grave te doen slepen, bevat zij voor de naneven. dier Loevesteiners of Oranjėmannen geene belangrijke les? En zou het voor de praktijk geene leerzame ooióebioaíne zijn, als wij, bij het onderzoek dier partijschappen, opklimmende tot hare bron, op oorzaken stieten die dagelijks kunnen worden herboren ? Wie haar eenigsins van nabij beschouwt komt immers tot de overtui- ging dat zij deels voortsproten uit de zelfzucht eener zich vergodende oligarchische faktie. Maar in beginsel ligt haar grond dieper, en moet gezocht worden in die staatkundige tweeslachtigheid, geboren uit de ver- menging van oude overleveringen met nieuwe begrippen; van- vervlogen toestanden met de eischen van het oogenblik; in één woord, van. stel- selloosheid bij de inrichting van den staatsvorm. Hadden de leden der Staten van Holland niet te sterk vastgehouden aan eene, uit vroeger staatsgesteldheid afgeleide, volstrekte zelfstandig- heid, die onvereenigbaar is met het eenkbeeld van staatseenheid ; en ware daar niet uit voortgevlocid het beginsel van niet-overstemming, dat het algemeen dikwerf afhankelijk stelde van het inzicht of den nuk van één enkel stedelijk regent, en dat de macht der stedelijke aristokratie .tot in het ongerijmde deed stijgen; welligt ware deze nimmer een vloek voor het land geworden; wellicht besmette de gruwel der zelfzucht niet zoo dikwerf onze geschiedbladen 1). Maar ook de betrekking des Stadhouders gaf aanleiding tot velerlei moeyelijkheden, omdat zij onoplosbare tegenstrijdigheden bevatte. Hadde met Wittem I eene reeks van konstitutionele graven een aanvang geno- men, die bezwaren hadden zich niet opgedaan. Maar toen de Staten zich sterk genoeg voelden’ om zelf als soeverein op te treden, toen zij zijne opvolgers benoemden, en hen in menig opzicht tot hunne ambtenaren 1) SirxerLanpr erkent volmondig, Staatk. Geschriften, I Deel, bl. 118, dat door de nadeelige bepalingen omtrent het niet overstemmen, de deur geopend is ~vooral mede om „de belangen der bysondere Leeden te doen prevaleeren boven die van het gemeene lichaam.” . 99% 228 W. J. À. JONCKBLOET maakten, moest er wel strijd- ontstaan, daar van den anderen kant de Stadhouder grootendeels de betrekking vervulde en de voorrechten genoot, die eenmaal hadden toebehoord aan den plaatsvervanger van een soeverein buiten en boven de Staten. Die tegenstrijdigheid moest uit den aard der zaak een kamp uitlokken. Niet alleen uit eigenbelang, maar ook om de dreigendė anarchie te breidelen, en het, door de regenten met voeten ge- treden volk te beschermen, waren de Stadhouders gedrongen, de oplos- sing dier tegenstrijdigheid te zoeken in de meerdere onafhankelijkheid van een werkelijk Eminent Hoofd. De aristokratische richting daarentegen , strevende. naar volkomen ontwikkeling, moest wel zoeken de voorrechten van hem, die deels aan de Staten ondergeschikt, deels boven hen verheven was, in te toomen, en zich des noods van den Stadhouder te ontdoen. — En ziedaar de dubbele oorzaak onzer treurige binnenlandsche twisten. Had men ,: zoodra zich de gelegenheid daartoe aanbood, met terzijdestelling van alle persooùlijke bijoogmerken, met bewustheid, en naar vaste en eerlijke beginsels, den staat hervormd, hetzij dan op aristokratischen grondslag , of, hetgeen wenschelijker ware geweest, onder eenhoofdig maar beperkt bewind, in plaats van voortdurend het uit de omstandigheden geboren stelsel van overpleistering en transaktie te blijven huldigen, en er uit baat- zucht de gebreken van te vermeerderen; het land zou gelukkiger zijn ge- weest, en de bittere geschiedenis der staatkundige partijen in Nederland zou geene boekdeelen vullen. Zoo wij al de vaderen niet hard mogen vallen, dat zij in 1572, onder den druk der omstandigheden, geene ‘stelselmatige nieuwe orde van zaken konden invoeren; zoo wij het betreuren dat men later geéne genoegsame zedelijke kracht had om zich aan verderfelijken sleur te ontrukken ; voor ons mag de les niet verloren gaan, die de gevolgen hunner handeling den onderzoeker geeft. Spiegelen wij ons aan hunne misgrepen, dan zullen wij prijs stellen -op eene staatsinrichting, die op vaste en bewuste begin- selen gegrondvest, zich in volmaakte eenheid kan ontwikkelen; en vooral inziende , dat staatspartijen uit baatzuchtig eigenbelang voortspruitende ten verderve leiden, ook bij verschil van meening, één zijn in oprechte, be- langelóoze liefde tot dat vaderland, waarvan wij allen fier zijn de zonen te heeten. / REDEVOERING. 229 `Ţ` Zoo zijn wij van lieverlede gekomen tot het hoogste doel dat de geschie- denis beoogt, van namelijk, als alle ervaring , eene leidsvrouw te zijn voor het tegenwoordige. En uit hetgeen wij reeds hebben bijgebracht laat zich licht afleiden hoe dit moet worden opgevat. Het kan onmogelijk de strekking der historie zijn om te dienen tot eene. verzamelplaats van voorbeelden, die men in gelijksoortige omstandigheden maar heeft na te volgen. Dit kan in Nederland geen plaats hebben , waar de zee eener omwenteling de oude staatsinstellingen van de nieuweren scheidt. Maar buitendien zal men zelden de gebeurtenissen van vroeger tijd kunnen inroepen ter oplossing van een gelijksoortig vraagstuk van den ‘dag, omdat de wereldgeschiedenis nimmer tweemaal hetzelfde feit onder dezelfde. omstandigheden doet geboren worden. Is de geschiedenis de ervaring der volkeren, welnu, zij strekke dan ook alleen, als alle onder- vinding, om het verband tusschen oorzaak en gevolg te leeren opsporen , en ons zoo te leiden tot de kennis der algemeene wetten volgens welke volkeren en `staten zich ontwikkelen. Zóó wordt, volgens de juiste uit- drukking van SısmonDIı !), de geschiedenis de grondslag voor de weten- ` schappelijke kennis van de inrichting der maatschappij + niet omdat zij eene verzameling is van rechtstitels, dikwerf door geweld en list verkregen , máar omdat zij de bewaarplaats is van al de lessen die de ondervinding kan schenken. Door haar zóo te beschouwen, en daardoor alleen, hebben wij het in onze macht het tegenwoordige vast te knoopen aan het verledene; daar- door alleen kunnen wij den weg vinden dien wij ons voor de toekomst hebben af te bakenen. Zoo predikt ons de geschiedenis , in' hare afwisseling van gebeurtenissen , in hare schakeering van elkander vervangende begrippen op staatkundig gebied, dat ook het maatschappelijk volksleven gebonden is aan, en be- heerscht wordt door de eeuwige wetten van al het geschapene; dat ook hier leven gēlijkluidend is met zich ontwikkelen en vervormen. Zoo zien wij staatsinstellingen groeyen, bloeyen en vergaan, om door anderen te worden vervangen; historische rechten vervallen , in den. strijd tegen feiten 1) Histoire des Français, Introduction. 280 W. J. A. JONCKBLOET waarin zich eene nieuwe maatschappelijke ontwikkeling openbaart; en die feiten, bij langdurige voortzetting, zelve wederom nieuwe rechten vormen. De oorzaak nu waarom voortgezette feiten rechten baren +) ligt dieper dan in een bloot berusten in het fait accompli: °t is omdat die herhaling ge- tuigt dat het feit beantwoordt aan eene behoefte der maatschappij, wier leven en ontwikkelingsgraad er in wordt uitgedrukt. Dat zelfbewuste leven der natiën kan niet gestremd worden: het is het middel waardoor zij voldoen aan de overal ingeschapen wet van beweging en vooruitgang. Maar juist omdat zij tijdelijke uitingen zijn van het volksleven, hebben staatkundige rechten slechts eene betrekkelijke zedelijke waarde: zij missen daardoor het karakter van eeuwigheid en onveranderlijkheid, en derhalve kan het nageslacht niet aansprakelijk zijn voor de begrippen van vroeger tijd, voor de vormen waarin zij zijn verwezenlijkt. Maar de geschiedenis leert ons niet alleen ďáć staatsinstellingen veran- derlijk zijn, zij ontdekt ons tevens de vaste wet volgens welke alleen die verandering met vrucht kan plaats grijpen. De rede zegt ons reeds, dat, zoo staatsinstellingen alleen kracht en beteekenis hebben wanneer zij de uitdrukking zijn van den graad van ontwikkeling eens volks, slechts die hervorming waarborgen van degelijkheid en duurzaamheid oplevert, die in den bodem der. nationale geschiedenis wortelt; dat wil zeggen, die door het volkskarakter bepaald is, en als het ware met en uit het volk is opge- groeid. En de geschiedenis van Euròpa in ’t algemeen, die van onzen staat in het bijzonder , is daar om dit te bevestigen. Axrva wilde met roekelooze hand een greep doen in onze staatsinstellin- gen, en die nederlandsche eenheid onder een volstrekt eenhoofdig bewind tot stand brengen, die tot de schoonste droomen van keizer KareL had | behoord. Hij bekreunde zich om historische vormen noch nationale mee- ning; — maar hij vermocht zelfs niet de eerste schrede te zetten op die antinationale baan: het losgebarsten volksgevoel duldde de vreemde keten niet. Tweemaal zocht de bijna alvermogende staatsche aristokratie haar volledig ontwikkeld stelsel aan de natie op te dringen, door zich vrij te maken 1) Verg. Krurr, Geschiedenis der Staatsregering, IV Deel, bl. 468. REDEVOERING. . 281 van dien stadhouderlijken hinderpaal, die in weêrspraak was`met haar beginsel; — tweemaal moest ook het schijnbaar reeds voor goed geves- tigde stelsel wijken voor den gloed der nationale herinnering , die in de Oranjevorsten het palladium van Neêrlands roem, de beschermers der onderdrukte gemeente zag. Eindelijk sloopte de opeenhooping van organische gebreken in de in- richting van den staat, geholpen door de veldwinnende theoriën van alge- meen staatsrecht, na de weifelende houding door WısLem IV aangenomen, het` wrakke gebouw det Nederlandsche Republiek; maar de hervormingen van 1801 en 1805 doen zien, dat, ook zonder NaroLron, der Bataafsche Republiek, reeds zoo spoedig in hare grondvesten geschud, geene toekomst te wachten stond, omdat hare beginsels, hoe waar ook in vele opzichten , te veel in het afgetrokkene wortelden, en onvoorzichtig de hand hadden geslagen aan dat historische element, zonder hetwelk eene staatsregeling voor het volk een zinledige klank blijft zonder beteekenis, omdat het volks- ' leven niet slechts in het hoofd troont, maar ook in het hart tintelt. Vandaar dan ook die algemeene jubelkreet van alle partijen, toen in 1813 de nationale band tusschen Nederland œn Oranje werd hersteld. Geene verandering dus zonder historischen grondslag. Maar de geschiedkundige ervaring leert ons tevens het noodzakelijke - historische element in elke staatsontwikkeling te bepalen tot den eisch, om geene nieuwe instellingen te bouwen op eene theoretische bespiegeling , die niet de uitkomst is van de verstandelijke en maatschappelijke ontwikke- ling der natie zelf, zichtbaar in het leven des volks, gelijk het zich af- spiegelt in zijne historie. Zóó leert de geschiedenis ons staatkundige wijsheid, als wij er de wet uit opdelven, dat wat geweest is niet wederkeert, wat komen żal zich uit het bestaande moet ontwikkelen. En als zij ons doet opmerken dat de menschelijke lotgevallen zich aaneenschakelen en ontwikkelen volgens eeu- wige, hoogstwijze wetten, die ons duidelijker worden, naarmate wij dieper indringen in het wezen der historie, dan leert zij ons tevens berusten in den wil Gods, dan dwingt zij ons te vertrouwen en te aanbidden. Zoo bemoedigt zij in dagen van algemeenen kommer, zoo beneemt zij-allen twijfel aan de toekomst, zoo ademt ons uit haar de geest Gods tegen, wiens 232 WoA JONCKBLOET onstrembare werking ons ten waarborg strekt dat wij zijn bestemd om te streven naar waarheid: en licht, TIT, Er blijft ons nog over te spreken over de vereischten_ter juiste beoefe- ning der vaderlandsche geschiedenis. Bij eene wetenschap zoo groot van omvang en van zoo dadelijken invloed op volksgeest,` nationaliteit en staatkunde, is het van belang met juist- heid en behoedzaamhėid ‘den weg af te bakenen dien wij moeten inslaan om het onmetelijke veld met héldarón; onbevooroordeelden-blik te kunnen overzien. Is dan, vraagt men wellicht, die weg nog niet gevonden , of heeft die niet tot het doel geleid? Is bij het tal van schrijvers van vroeger en later tijd, dat de pen wijdde aan de geheele of gedeeltelijke optockenini der lotgevallen van het nederlandsche volk, de-klacht werkelijk gegrond, dat wij nog geene geschiedenis des vaderlands bezitten? Staan wij nog steeds ‘aan den ingang van het pad, dat wij ons zelf hebben te ‘banen? - Helaas! M. H., dat wij op die vraag een bevredigend antwoord konden geven! Veel, zoo niet alles rest nog te doen. De grondstof, waaruit het gebouw onzer geschiedenis moet worden opgetrokken, moge al zijn op- gedolven , zij moet, wil ze bruikbaar zijn, gereinigd worden van de smet- ten waarmede zij is bezoedeld door nagenoeg allen die haar hanteerden. Niets dan de jaartallen onzer geschiedenis staat vast: al het overige moet worden herzien; en wij moeten thans nog, met het oog op`onze historie, de klacht herhalen voor vele jaren door Mirrinit geslaakt 1): „Er bestaan „op historisch gebied onnaauwkeurigheden van verschillenden aard; en zoo nde uitkomst van den arbeid der tijdrekenkundigen`ons al voor grove n stoffelijke dwalingen behoedt, er wordt een nieuwe arbeid gevorderd „nom de valsche kleur en karakterschildering uit de geschiedenis weg te „n wisschen. Men stelle zich toch niet voor, dat ons niets te doen over- n blijft dan een zedelijk oordeel uit te spreken over historische personen 1) Lettres sur VHistoire de France, Lettre V, in fine. REDEVOERING. 233 „of gebeurtenissen: wij behooren eerst toe te zien, of menschen en „zaken werkelijk zóó zijn als men ze ons voorstelt; of het wezen dat men „hun toekent inderdaad het hunne is, dan of het niet ten onrechte uit nhet tegenwoordige op het verledène is overgebracht, of ten minste aan „jonger tijdperken ontleend dan waarin zij voorkomen. Dit is het moeye- n lijkste gedeelte van den arbeid die ons rest.” Dat die uitspraak, ook in onzen tijd, geheel van toepassing is op den staat waarin onze geschiedenis verkeert, getuigen allen die zich harer hebben aangetrokken !), en °t zal ons straks duidelijk worden. Behoort de gemoedelijke geschiedvorscher in de eerste plaats naar waar- heid te streven, gelijk algemeen erkend wordt; en wil hij de geheele waarheid, de kennis der stoffelijke eri zedelijke feiten, de. kennis van hun wezenlijk karakter, van hunne echt historische kleur, — ijzeren vlijt*alleen kan hem die verschaffen ; want de eenige weg die hem daartoe openstaat, al is die lang en moeyelijk, is de volgehouden ernstige studie der his- torische bronnen. Hij verwachte niet, dat hij een voldoend, geheel met de geschiedkundige waarheid overeenkomstig antwoord zou ontvan- gen uit den mond zelfs van onze meestgevierde historieschrijvers.. De werken van WacENaar en BILDERDIJK, om ons tot de afgestorvenen te bepalen, hoe verdienstelijk ook in menig opzìcht, zullen hem niet ont- slaan van de noodzake om uit eigen oogen te zien, als hij prijs stelt, niet slechts op de waarheid, maar de geheele waarheid; want zij hebben haar herhaaldelijk te kort gedaan: soms:door eene minjuiste of onvolledige mededeeling der feiten zelf, maar veelvuldiger door met bevooroordeelde hand de gebeurtenissen in een: verkeerd licht te schilderen. Wie hunner heeft duidelijk en plastisch den toestand des lands geschetst bij den aanvang der grafelijke regering? Wie ons een helder denkbeeld gegeven, van het wezen van het ambt der-graven in het oudste tijdperk; van de-wijze waarop zij hier zijn aangesteld, van hunne betrekking tot den vorst, en het gebied dat zij bestuurden? Wie heeft aangetoond hoe, en onder welke omstandigheden zij zich onafhankelijk maakten? Wie dui- delijk de werking van het leenstelsel, in de verschillende tijdperken van 1). Verg. vooral Mr. GROEN VAN PRINSTERER, Archives, Tom, I, Prolégom. pag. 26—29. 30 234 W. J. A. JONCKBLOET zijne ontwikkeling in deze landen , blootgelegd? Voorzeker niet WAGENAAR, wien het betrekkelijk het frankisch en middeneeuwsch staatsrecht zelfs aan de eerste gronden van kennis ontbrak, en die, in onwetendenden een- voud, soms aan de ongerijmdste voorstelling eenér zaak het belagchelijkste oordeel daarover paart. Maar ook zelfs BruperDisę niet, die -op al de aangestipte punten zich-aan geen diep opzettelijk onderzoek gewaagd heeft; enkelen ter vlucht of in ’t geheel:niet, anderen oppervlakkig en onvolledig behandelt, gelijk b. v. zijne breede uitwijding over het leenstelsel leert 1), waarin hij wel een overzicht geeft van de hierarchie van het stelsel, maar geen enkel woord rept over zijne eigenlijke natuur of den invloed dien het op het grondbezit uitoefende. En daarbij geraakt hij in zoo zonderling eenė ‘ stemming, dat hij er zelfs niet voor terugdeinst om de onderdruk- king bijna te verheerlijken, en de 10łe eeuw als den gelukkigsten tijd te prijzen, sedert welken »nooit rechtschapener denkbeelden , nooit: braver gevoelens” gekweekt zijn ?). En wanneer men zoo de achttien eeuwen onzer geschiedenis doorloopt , is er geene enkele, die- niet meer of min onvolledig is voorgesteld , tot op de omwenteling van 1795 toe. De eerste oorzaak daarvan ligt hierin, dat men, of van de noodige bronnen verstokėn was, die gedeeltelijk on- toegankelijk waren; of dat men de diepere studie van vroegere toestanden verwaarloosde, hetzij: doordien men geen vermoeden had van de karakte- ristieke eigenaardigheid die hen noodwendig van latere inrichtingen moest onderscheiden , hetzij, : dat men zich liet verleiden om te berusten bij de min grondige algemeene gezichtspunten van het genie, dat in zijne hooge vlucht vergat zich te verdiepen in die schijnbare kleinigheden , die echter zoo dikwerf tot goed verstand der historische gebeurtenissen onmisbaar zijn. Maar de- groote: feil onzer historieschrijvers ligt niet in hunne onvolle- digheid.. Wat het wezen onzer geschiedenis op veel gevaarlijker wijze verkracht; is de: bekrompen eenzijdigheid, die bij sommige schrijvers alle karakteristieke :ondersċheid der: eeuwen oplost in de lokale kleur van hun eigen tijd. ; 1) Gesch, des Vaderlands, 1 D., bl. 112—125, en 298—338. 2) TA a plep b23. i REDEVOERING 235 Dit is de feil van WAGENAAR bij voorbeeld, dien wij bij voorkeur tot het voorwerp onzer kritiek kiezen, daar zijn werk, volgens het eenparig getuigenis van `alle schrijvers, bij de booefening onzer geschiedenis nog altijd onmisbaar is. Hijzelf waarschuwt, wel is waar, tegen v’t vooroordeel van toėlėhisto- „rieschrijvers voor de Regeeringe, onder welke zij leven, die hun de Ge- „ schiedenissen der vorige tijden, ongevoelig, heeft doen'plooijen en her- „vormen naar de hunnen; even of een land juist altoos op cenerlei wijze. „moest geregeerd zijn geweest 1). Hoe weinig hij intusschen zijne les in praktijk brengt, zal ons een enkel, maar zeer merkwaardig voorbeeld doen zien. Na verhaald te hebben ;“dat ten jare 440 de Armoriken het romeinsche juk hadden afgeschud, en wat hij noemt ~eene vrije Staatsregering” tot stand gebracht, laat hij er deze beschouwing op volgen ?): n Doch op welk eene‘ wijze zij hun nieuw Gemeenebest geschikt hebben ; „nof de byzondere Landschappen der Armorichen ieder de oppermagt in „zig zelf behouden, dan of zy dezelve aan eene algemeene Vergadering n opgedragen ‘hebben; of hun verbond slegts een verbond van onderlinge n bescherming geweest zy, dan of de verscheiden’ -Landschappen des ver- n bonds, gelyk als één Landschap, onder ééne opperste Regeering staande , „geworden zyn; op welk eene wyze, de onderlinge‘ geschillen tusschen „deze Landschappen werden afgedaan, en hoe zij, in °t maaken van vrede men oorlog te werk gingen; van ‘dit alles is ons niets, in de oude Ge- u denkschriften nagelaaten.”? Men ziet, er ontbreekt niets aan om ons te verplaatsen in de Republiek der Vereenigde Nederlanden, volgens:de Unie van Utrecht zoo naauw ver- bonden ~in alle forme ende maniere als off siluyden maar één Provincie n waeren 3)”; en waar het netelige vraagstuk der submissie altijd eene bron van ongelegenheid is geweest 4). 1) Vaderl. Historie, I Deel; Voorrede, bl. XXXV. 2) Vaderl. Historie, I Deel, bl. 218—279. 3) Unie van Utrecht, Art. 1l. 4) Zie b. v. PrerER PAuLUs, op het XVe Artikel der Unie; n N enz., II Deel, bl. 160 vigg. 30* 236 W. J. A. JONCKBLOEF En zoo stelde men den loop der gebeurtenissen voor van den jare 410! Behoeft het nog gezegd, dat het een vereischte is, zich voor die feil te vrijwaren? Dergelijke verwarde voorstelling verminkt hoofdzakelijk; maar niet uit- sluitend, de vroegere tijdvakken. Ook betrekkelijk later tijd heeft eene gruwelijke misvorming in de teekening der gebeurtenissen plaats gehad. Ten opzichte van het tijdvak der Republiek lag de oorzaak daarvan in de heerschende denkbeelden der staatspartijen, die de geschiedenis deden misbruiken tot een wapenhuis ter verdediging harer stellingen, en in de | beschouwing van de historische feiten zich geheel en al door hare eenzij- dige begrippen lieten beheerschen. Niets heeft der geschiedschrijving in ons vaderland meer geschaad, dan hèt bevooroordeelde standpunt, waarop de schrijvers, onder den invloed der omstandigheden, geplaatst waren. En ook dit strekke ons tot eene waarschuwende les. Wacexaars werk, b. v., gedeeltelijk onder toezicht der Amsterdamsche burgemeesteren geschreven 1, draagt algemeen den stempel dier paii begrippen. Hoewel hij beweert eri van alle vooroordeelen te hebben ontdaan, ~en „den staat des Lands en der Regeeringe opgenomen , zoo als hy legt, niet. - „zo als wy hem gaarne zouden hebben” ?); heeft het staatsch-aristokratische prisma voortdurend zijn oog beneveld. Hij meent overal te zien hoe onze „Vryheid, van vroeg af aan, belaagd geworden is” 3), vooral door ~onze „Graven, die zo zeer den meester gespeeld, en °’s Lands Vryheid verkragt nhebben” 4). Vandaar dan ook, dat in zijn oog onze geheele geschiedenis niet anders dan vals eene Historie der getergde, verdrukte, herleevende en „zegepraalende Vryheid des Vaderlands kan aangemerkt worden ” 5). Die zegepraal is hem natuurlijk de volledige triumf van het staatsch- aristokratische bewind, met terzijdestelling der stadhouders, die de achter- gebleven schaduw waren dier graven, die steeds ’slands vrijheid hebben 1) Zie Prof. TYDEMAN in BILDERDIJK’S Gesch. des Vaderlands, XIII D., 1° St., bl. 18. 2) Vaderl. Historie, I Deel, Voorrede, bl. XXXVI. a e E E F E E &): Tiai phy bL -AV 5): T. mph DELNI S esal APO aE TE r e x Biar cara aeii i REDEVOERING. 237 verkracht; gelijk Sımon vaN SurnerLanpT niet lang te voren zeî: »dat de - „naam van Vryheid hedendaags in veeler mond beduid eene Staatsregee- n ring sonder Stadhouders, eene independentie van de Provinciën van . n malkander , soo niet een volslagen anarchie” 1). Uit dat oogpunt, zoo óenžijdig als anti-nationaal, is bt geheele tijdvak der Republiek bij Wacrnaar behandeld. BıuperDiK is niet minder, hoezeer dan ook in tegenovergestelde rich- ting eenzijdig. Vooreerst is hij dikwerf meer rechtsgeleerde dan geschiedvorscher ?); dat wil zeggen , hij houdt soms te veel het geschreven recht op het oog; zonder in zijne beschouwingen genoegsame plaats te gunnen aan de voranderiogan of wijzigingen daarin feitelijk door den tijd en de gewoonte gemaakt. Bovendien , zeer uitsluitend monarchaal en Oranjegezind , anti-Wagenáarsch , en brandend ván ijver om de verkeerde richting van diens Historie te be- strijden , verleidt hem dit maar al te dikwėèrf tot uitspraken en oordeelvel- lingen , die der historische onpartijdigheid te kort doer. Hij mist die kalmte . die mede eene vereischte is bij den navorscher eener objektive wetenschap. Zijne warmste vrienden erkennen dan ook, niet slechts, dat zija werk | niet voldoet aan ~den vollen eisch der geschiedkunde als wetenschap” 3); „maar ook dat hij wel eens opzettelijk in zija kamplust zich tot overdrijving laat verleiden 4). Zeer juist is hij in dit opzicht door den heer GRroEN VAN PRINSTERER geteekend. Bij al den verdienden lof, dien hij BILDERDIJK ivegiraiit:; vooral wegens de opwekking van meer historischen zin, die niet berust in hetgeen men een tijdläng als het zec plus ultra van alle geschiedkundige wetenschap had = beschouwd; bij al den lof dien hij hem niet kan onthouden als geniaal geschiedvorscher, doet hij hem kennen als te zeer beheerscht ~door dat „zelfvertrouwen, dat zich overgeeft aan de verleidelijke inblazingen van „eene soort van historischen orakelzin ; door die“overmaat van kracht, die „zelfs in het min juiste geene middelmaat veroorlooft; door dien branden- i) Staatkundige Geschriften, IL Deel, bl. 107 en 4. Ea 2) Verg. de noot op het II Deel zijner Geschiedenis, bl. 40. - 2) Prof. TypeEMaN ïn het XIII D. l° Stuk van BırperDisg’s Geschiedenis, bl. 46. *) T. a pl, bl 55. 288 W. J. A. JONCKBLOET „den ijver, die vervoert, in steê. van te leiden, dien onbuigsamen zin, „waarnaar de feiten zich plooyen liever dan er mede in botsing te komen. „n Terwijl hij, zoo ten goede als ten kwade, de voorwerpen van zijne voor- nliefde of zijnen afkeer idealizeert, doet zijn ijver om de dwaling te be- „kampen hem de grenzen der waarheid overschrijden; — en in de hitte „van den strijd laat hij zich herhaaldelijk verleiden om. veeleer met: kracht „dan met juistheid zijne slagen toe te brengen” 1). 7 De feiten en dwalingen- van historieschrijvers als Wacenaar en Bri- DERDIJK zijn, meer dan eene dorre opsomming van regels, geschikt om ons de eischen eener ware en grondige studie der geschiedenis te ontvou- wen. - Die dwalingenñ dwingen ons, en` wij kunnen het niet- genoeg her- halen, terug te keeren tot de studie der bronnen, om: ons eene heldere en juiste voorstelling van de geschiedenis des Vaderlands te. vormen. Wij leven daartoe in een gelukkigen tijd, M. H.; want de. overtuiging hier door ons uitgesproken, heeft zich in- de: laatste jaren zoo levendig doen ‘gevoelen, dat men allerwege de handen ineengeslagen heeft ọom-die bronnen milder te doen vloeyen. -Er is geen belangrijk tijdperk uit onze geschiedenis, waarover niet door nieuw uitgegeven geschriften een helder- der licht is verspreid. De middeneeuwen, het tijdvak der Republiek , de omwenteling van 1795, vooral het belangrijke tijdperk van den To strijd met Spanje, alles heeft ten voorwerp van nader onderzoek:,. dieper studie gestrekt; en monografiën, oorspronkelijke a i brieven die ons het karakter èn de inzichten der handelende personen blootleggen; de voortbrengselen van den geest en den kunstzin des voor- geslachts; alles is aan het licht gebracht, en kan door ons cijnsbaar ge- maakt worden aan de tot-stand-brenging van dat algemeene tafereel onzer geschiedenis, waarvoor men niet mag verzuimen partij te trekken van. elke vordering die de wetenschap gemaakt heeft ?). Is. evenwel -de tijd reeds aangebroken om die: van zoovele zijden bijai: vergaderde. stof te verwerken? Die bedenking mag niet onbeantwoord 1) Archives, Tom I, Prolégor., pag. 82 et 38. - 2) Mr. G. GROEN VAN PRINSTERER, Archives, Tom I, Prolég. pag. 47: ~Une histoire générale doit constater les conquêtes que l'étude a faites.” REDEVOERING.. 239 . : i blijven; Nog voor weinige jaren verklaarde een onzer uitmuntendste histo- riekenners; „Er bestaat nog geene geschiedenis der Nederlanden, en zij nkan nog niet tot stand komen; ter naauwernood hebben 'de voorbereidende n werkzaamheden een aanvang genomen !).” j Een twaalftal jaren is sedert die uitspraak verloopen: zou zij thans nog onvoorwaardelijk gehoor verdienen? Wij twijfelen er aan; en bij den rus- teloozen arbeid, waarvan „juist die jaren getuigen waren, komt het ons = voor, dat er geen geschikter tijd is dan de-onze, en die meer kansen van welslagen oplevert voor het tot-stand-brengen cener algemeene geschiedenis des. Vaderlands. Het. eerste, ruwste werk is giitandebila volbracht: de stof is ruimschoots vergaderd; vele vroeger niet- gekende en hoogstmerkwaardige bronnen zijn algemeen toegankelijk, en daaronder de zoodanigen, die ons veroorloven een diepen blik te slaan in het karakter van tijden en personen. De vereischten ter behandeling dier stof staan ons levendig voor den geest, en de zoo-even aangehaalde voortrėffelijke schrijver heeft zelf ons den weg dien wij te volgen hebben afgebakend , als hij ons ten plicht = stelt: »met grooten ijver te onderzoeken ; alle voorbarigheid te schuwen, „n waar- het-op oordeelen aankomt; ieder bijoogmerk te laten varen, ieder „nevendoel, dat onze zucht naar waarheid zou kunnen doen betwijfelen” ?). Welnu, onze tijd levert: waarborgen op voor de vervulling van die plich- ten. - Den ijver in het onderzoek zal niemand betwisten, die de werkzaam- heid der laatste: jaren heeft gade geslagen. Ook`aan de overige vereischten kunnen wij. voldoen. Wij kennen de gebreken onzėr voorgangers, en voor sommigen hunner feilen zijn wij door de omstandigheden behoed. Zin! voor, ja behoefte aari wat men lokale kleur noemt, gen gevolg van meerder waarheidszin en grondiger studie, behooren te zeer tot de eigen- aardigheden van onzen tijd, dan dat wij zouden behoeven te vreezen, dat wij in dit opzicht ons niet zouden spiegelen aan wat wij laken bij hen die ons voorgingen. 1) Mr. GROEN VAN OEREN Archives, Tom I, Progél., pag. 28. 2) Dezelfde, t. a. pl, bl. 29. 240 W. J. A. JONCKBLOET + De sluyer die de middeneeuwen omhulde is nagenoeg geheet wegge- vaagd. Hief Kuvrr er den eenen slip van op, om het eerste licht te doen stralen op het middeneeuwsche recht; ons is het gegeven het deksel geheel te doen wegvallen, daar wij, toegerust met eene vroeger naauwelijks mo- gelijk gewaande kennis van oudheden, kunst en letteren, de inwendige beweging van dat tijdperk kunnen begrijpen en blootleggen, en zoodoende eerst aan het tafreel gloed en leven bijzetten. De dagen der Republiek zijn voorbijgegaan, en met hen de oorzaak en aanleiding tot de verdeeldheden, die met haar wezen schenen verweven. De drang van het oogenblik kan ons niet meer dwingen partij te kiezen voor Staats- noch Stadhoudersgezinden. Hunne daden en beginselen kun- nen wij dagen voor de hooge vierschaar van waarheid en zedelijkheid, zonder dat wij behoeven te vreezen, dat ons oordeel door partijdige voor- of tegeningenomenheid zal worden beneveld. Ook de latere veelbewogen jaren der geschiedenis zullen wij met kalmte kunnén beschouwen, als de geest van het nederlandsche volk werkelijk tot' ons gesproken heeft uit de yroegere bladen zijner historie; als wij ons niet blind gestaard hebben aan de letter der geschiedenis, maar uit haar de algemeene wet van volksleven en `volksontwikkeling hebben opgespoord. En, hoe hebben de laatste 6Q, wat zeg ik! de laatste 25 jaren zelfs, onzen historischen blik verhelderd! Die rijkdom aan gebeurtenissen, die wisseling van lotgevallen van staten en vorsten in zoo kort een tijdsbestek saamgedrongen, hoe hebben zij, het oordeel van den opmerkzamen be- schouwer doen rijpen. Wij hebben kunnen zien hoe groote gebeurtenissen zich vormen, en wat daarop van invloed kan zijn; wij hebben de staat- kunde der europésche kabinetten` in hare wederkeerige werking bespied ; en voor wie oogen had om te zien, en helderheid van geest om te oor- deelen, voor wie geen vreemdeling was in zijn eigen tijđ, is door die ondervinding een nieuw licht opgegaan over de woelingen en worstelingen van vroeger eeuw. Zijn wij intusschen vrij van hartstochten en vooroordeelen, en kent ook onze tijd geen partijen, wier hand de tooverroede zwaait, die de kleuren der geschiedenis doet veranderen en de feiten zich schikken naar haren willekeur ? REDEVOERING. ' 941 > ’t Zou dwaasheid zijn er aan te twijfelen, M. H. Maar tegen het gevaar om daardoor vervoerd te worden, hebben wij'een waarborg in- dien- zin voor echte, objektive wetenschap, die onzen tijd boven de vorige eeuw kenschetst. Een hoogst merkwaardig voorbeeld van dien invloed van de liefde tot de wetenschap, levert ons een der voortreffelijkste geschiedvorschers van den jongeren tijd, Aveustın TurerrRY. Toen hij de eerste schreden zette op -het veld, waarop hij zoo menigen lauwer zou plukken, was het met het doel om wapenen te zoeken ter bestrijding van politieke tegenstanders. Allengs dringt hij dieper door in het voorwerp zijner studie, en na weinige jaren is het doel waarom hij de wetenschap beoefent, de wetenschap zelve geworden. Hooren wij hemzelf, als hij getuigt 1): v Naarmate ik dieper „doordrong in het onderzoek, hetzij van de richting door onze geschied- v schrijvers gevolgd, hetzij van de grondstof zelf onzer historie, naar die „mate verbleekte de politieke tint mijner schriften; de wetenschap trad „meer zonder bijoogmerken op den voorgrond; belangrijk werden mijne „mopstellen alleen voor den kleiner kring van hen, die de wetenschap op „prijs stellen.” En wie onzer, die de hand in den boezem steekt, zal niet moeten be- kennen, dat het hem min of meer eveneens gegaan is; dat van den eenen kant bijoogmerken, van de andere zijde historische vooroordeelen. en valsche begrippen vanzelf zijn weggevaagd door waarachtigen zin voor de wetenschap, die hij bij grondiger en gezetter LRE om haarzelve lief kreeg. Twijfelen wij daarom ook niet langer, M. H. of het tijdstip aangebroken is, waarop eene volledige, onpartijdige geschiedenis van het nederlandsche volk, eene geschiedenis voldoende aan de strengste eischen der wetenschap, _ mogelijk is geworden, gelijk zij reeds sedert jaren noodzakelijk werd ge- keurd. Waar eene zoo diep gevoelde behoefte bestaat, kan het tijdstip niet verre meer verwijderd zijn dat aan die behoefte zal worden voldaan. Is eenmaal de geschiedenis des vaderlands overeenkomstig de eischen van den tijd naar waarheid voorgesteld, de sympathie er voor zal algemee- 1) Dis ans d'Etudes Historiques, Préface. ; 3l 242 W. J. A. JONCKBLOET ner worden, en eindelijk zullen Neêrlands zonen Nederland ook kunnen liefhebben omdat zij het kennen. Onze roeping is het intusschen den historischen zin aan te kweken, en grondige kennis van de ontwikkeling des nederlandschen volks tot op on- zen tijd te prenten in hoofden en harten van heņ, die bestemd zijn om die ontwikkeling een stap verder te brengen. Die gemeenschappelijke be- oefening der wetenschap, -die vóór alle anderen den Nederlander moet ter. harte gaan, moge hun een helder inzicht geven in het historische leven onzes volks, en daardoor de eischen van het heden en der toekomst ver- duidelijken; zij moge vooral medewerken om dien nationalen zin aan te kweken , zonder welken eene zelfstandige toekomst voor het Vaderland eene onmogelijkheid is; maar die wel begrepen en innig gevoeld, de beste waarborg is voor Neêrlands eer. Dat ik tot die verheven taak, op ruimer schaal dan vroeger, gerechtigd ben, heb ik aan U te danken, Edelgrootachtbare Heeren, Kuratoren de- zer Hoogeschool, die door uwe vereerende keuze, door onzen geëerbiedigden Koning welwillend bekrachtigd, mij geroepen hebt om in Gruno’s veste die wetenschap, die bij uitnemendheid de vaderlandsche is, te handhaven - en voort te planten. Ik weet het, gij verlangt geene hoogklinkende dank- betuiging in weidschen woordenpraal: gij eischt slechts, dat ik door voort- gezette studie en ijverige plichtsbetrachting zal toonen , dat Gij- u in uwe keuze niet bedrogen hebt. Maar wat uwe zedigheid u verbiedt te vorde- ren mag ik U niet onthouden; en ik zou het gevoel van geluk, dat in dit plechtig uur mijn hart vervult, bederven , wanneer ik mij moest weêr- houden uit te spreken wat in mijn binnenste gloeit. Openlijk wil ik het dan ook erkennen, met hart en mond, Įhoe diep ik gevoel wat ik U ver- schuldigd ben. Ontvangt daarvoor de hulde mijner erkentelijkheid; en weest verzekerd, dat zoo ik nog een spoorslag behoefde om mijne beste E E T E E e a a S a REDEVOERING. ; 243 levenskrachten te blijven wijden aan de wetenschap, die ik lief kreeg naarmate ik nader met haar vertrouwd werd, weest verzekerd, dat uwe eervolle onderscheiding, uw mannelijk vertrouwen daartoe de beste prik- ‘kel zou wezen. Als ik mij vleyen durf dat mijn streven tot op dezen dag uwe goedkeu- ring heeft weggedragen, en dat het U eene aanleiding was mij herwaarts te roepen , dan wijst mij dit ook den weg dien ik voortaan te volgen heb. Dat streven, waarop Gij uw zegel gedrukt hebt, wat was het anders dan met ijver: de wetenschap om haarszelfs wille te beoefenen, en alle krach- ten, hoe gering dan ook, in te spannen om voor haar de harten te ont- gloeyen! Dat zal ook hier mijn ideaal zijn; en plechtig verbind ik mij heden om jegens die wetenschap, jegens- deze Hoogeschool, jegens U, mijn plicht te vervullen, den plicht die overeenstemt met de neiging van mijn hart. Ik ontveins mij niet hoe zwaar die plicht is: eene aiionndins van zes jaren heeft mij met zijnen omvang bekend gemaakt; en zoo de opkk dien ik verlaat mij eene gewenschte oefenschool werd, dagelijks bood hij mij de gelegenheid mij te overtuigen, dat alleen onverflaauwde ijver en voortgezette inspanning in staat stelt zonder oneer den driedubbelen last te torschen aan dien plicht verbonden. Mòge ik al, zonder der zedigheid te kort te doen, van mijzelven dur- ven getuigen, dat het mij aan ijver ten minste niet ontbreken zal; bij de intrede in mijne nieuwe loopbaan wordt mijn vertrouwen heftig geschokt, als ik bedenk wien ik te vervangen heb. Hoe brandend ook de i ijver zij waarmede ik mij bezield voel; hoe innig ook het voornemen bij mij vast sta in gemoede mijne piidhies te verval- len, ik weet maar al te zeer, pe Vries wordt U niet licht vergoed. Eene veeljarige vriendschap heeft mij het voorrecht geschonken dat hart en dat hoofd te leeren kennen: ik weet wat schat van geleerdheid in dat brein klaar geordend ligt; ik weet wat edele aandoeningen dien . boezem doen zwellen; en ik voel dubbel wat mij ontbreekt: nu ik de plaats ga inne- men waarvan hij het cieraad was. - Intusschen, met zijn beeld voor oogen, zal ik er mijn roem in stellen hem na te treden op de baan die hij hier met eere bewandelde. 244 W. J. A JONCKBLOET Zoo zal ik zeker aan uwe bedoeling beantwoorden, uw vertrouwen be- loonen , Edelgrootachtbare Heeren; œn zoo zal ik eenmaal recht verkrijgen op uwe achting, en op die verlichte en krachtige ondersteuning, die uwe zucht voor wetenschap en Hoogeschool u niet doet onthouden aan wie zich harer waardig maakt. P ae Hooggeleerde Heeren, die ik heden voor het eerst als mijne ambtge- nooten mag begroeten, ik sta thans aan den drempel van het perk, waar- in gij reeds zooveel lauwers en zelfvoldoening hebt mogen oogsten. Be- hoef in U te zeggen dat het voor mij een even aangenaam als plechtig uur is, waarop ik word ingeleid in uwen kring? Misduid mij echter niet, wanneer ik, alvorens U de broôdóhind te reiken, een oogenblik in. gedachten verwijle bij hen die ik verlaat. Eene betrekking van zes jaren tot Deventers Doorluchtige School, heeft mij veel stof gegeven tot dankbare herinnering. Nimmer zullen de jaren dáár doorleefd, uit mijn geheugen gewischt worden. Dáár trad ik voor het eerst de praktische loopbaan iin; dáár heb ik mij grootendeels gevormd; dáár heeft onvergetelijk lief en leed mijne borst bewogen; dáár was ik geluk- kig in de achting en liefde van .zoovelen , waaraan ik mij niet kan ont- rukken, zonder dat een alsemdruppel zich omipigt in- den vreugdebeker van het oogenblik. 