title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: FcUa 4cademiae Lugduno-Batavae 35, Soripta A. H. van der Boon Meeeh . . « 41« AUocutio Prorectori» in Senatu 43. Inwijdingarede van den Hoogleeraar I)r, J. M. van Bemmelen 49. Inwijdingsrede van den Boogleeraar Dr. A. P. N. Franehimont . • • • 79« Inufydingerede van den Hoogleeraar Dr. C. IL Hoffmann 107. Acta in Senatu 134, Nomina Profesaorum ab aliia UniversUatUme legatorum ad ferias trisae' cularee eoncelebrandas 141» Programma certanwnis Uterarii 145. Series Leetionum 148. Numerus Studiosorum 158. Docto^es cread 159. Inwijdingsrede van den Hoogleeraar Dr. C. P. TieU 167. AGADEMIA RHENO-TRAIEGTINA. Nomina Professorum^ cet 199. Redevoering van den Bector Magnificus 201. Fata Academiae Rheno^Traieetinae 280. ludida Ordinum 236. Acta in Senatu 239. Inudjdingsrede van den Hoogleeraar N. Beets 243. Series Leetionum 271, Numerus Studiosorum 279. Doctares ereati 280. AGADEHIA GRONINGANA. Nomina Profesaorwn^ eet 287. Fata Academiae Groninganae 289. JRedevoering van den Rector Magnijvcus 297. ludicia Ordinum •»••• •... 325. Ordo Lectionum • * 329^ Numertu Studioaorum • 335, Doctoree ereati 336. ATHENAEUM AUSTELODABIENSE^ Nomina Pro/eseorum^ cei 341. Aeta et geeta in convefUibue , eei, 343. Seriee Lectionum 344« Numeru» Studioeorwn 352. Inwijdingtrede van deti Boogleeraar Mr. C Pijnoeker Hordijk 353« Inwijdingerede van den IJoogleeraar Dr» JB. «/• Slokvis 385. Eede van den HoogUeraar JJr. W. MM 423. ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA. NOMINA PROFESSORUM ET LECTORUM, QDI INDE A D. X FEBIL A. CIOIOCCCLXXIV AD D. VIH FEIBR. A. CIOIOCCCLXXV IN ACADEMIA LUeDUNO-BATAVA OOOENDI HUNU8 OBIEBUNT. RECTOR MAGNIFICUS ADRIANUS HEYNSIUS. SBNATDS ACADEHICI ACTDARIUS MATTHIAS DE VRIES. IN FACULTATE MEDICA. F. W. KBIE6EB, per aetalem immunis. A. HEYNSIUS. A. E. SIMON THOMAS. I. A. BOOGAAED. T. ZAAYER. M. POLANO. D. DOYEB, Prof. extraord. G. D. L. HUET. S. S. BOSENSTEIN. IN FACULTATE lURIDICA. I. DE WAL, ob publica negotia immunis. S. VISSEBING. R. T. H. P. L. A. VAN BONEVAL FAURE. I. E. GOUDSMIT. I. T. BUYS. A. E. I. MODDEBMAN. IN PACULTATE THEOLOGICA. L H. SCHOLTBN. A. KUB^N. L L PBINS. L. W. B. BAUWBNHOFF. ,. r i .. •. IN PACULTATB DISCIPLINARUMMATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. A. H. VAN DBR BOON MESCU , ob ?aletudinem immuDiB, obiitd. 12 Aug. P. L. RIJKE. W. F. R. SURINGAB. l» NOMINA PROFESSORUH ET LECTORUH. D. BIERENS D£ HAAN. P. VAN GBER, Prof. extraord. E. SELENKA (muDUB deposuit mense Aprili). H. G. VAN DE SANDE BAKHUYZEN. L M. VAN BEMMELEN, a d. 25 April. A. P. N. FBANOHIMONT, a d. 2 Maii. C. K. HOFFMANN, a d. 14 lan. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORBTICAE ET LITBRARUM HUMANIORUM. I. H. STUFFKEN, per aetatem immunis. A. RUTGEBS. C. G. COBET. R. P. A. DOZY. M. DE VKIES. R. FRUIN. W. G. PLUYGEKS. H. KEKN. M. L DE GOEJE. L P. N. LAND. H. SCHLEGEL, titulo Prof. ornatus. I. I. P. HOFFMANN, titulo Prof. ornatus. C. A. X. G. P. SICHERER, Lector Litt. Germ. C. L E. BRUTEL DE LA RlYlfeKE, in Museo physico Adiutor. C. C. I. TEERLINK, in Museo chemico Adiutor, F. KESSEL, ibid. G. VALENTINEK, Observator astron. E. F. VAN DB SANDE BAKHUYZEN, Observator astron. alter. I. G. VAN DER SLUYS , Prosector in Theatro anatomico. C. A. PEKELHARING, Adiutor in Museo physiologico. L E. VAN ITERSON. Adiutor in Institutione clinica. A. I3EBREE MOENS, Adiutor in Inst. path. anat. M. TRBUB, Adiutor in Museo Botanico. P. P, C. HOEK, Adiutor in Mufceo Zootomico. FEE8TREDE BIJ HET DERDE EEUWFEE8T DER LEID8CHE H00GE8CH00L, DEN 8'«« FEBRUABI 1875 IN DE FIETEBSEERK UITGE8PB0KEN 000« VKH RECTOR MAomncus A. H E Y N S I U S. \ ,EveDwel zal het steeds noodig ziJD, dat de Universiteit zelve hare roeping diep gCToele ,en haar Btandpunt handhave: allermeest is het te wensohen, dat de Kegering begrijpe, wat ,eigenlijke wetenschap is, hoe belangrijk de bloei van zulke studien voor de eer van eene ,natie is, hoe noodlottig daarentegen de gevolgen moeten zijn, wanneer zij alles naar een rpractischen maatstaf wil inrigten". Mr. <r. Bake, Over de VeTtegenwoardiging der Weiemckap, 1846. GEEERBIEDIQDB KONING EN KONINGIN, IXX)ELUOHTIGE PEIN8EN VAN HET KONINKLIJK HUI8, HOOFDEN EN LEDEN DBR EEGBEEING VAN 8TAAT, GEWE8T EN GBMEENTE, AFGEVAAEDIGDEN DBE BUITBN- BN BINNENLAND8CHB HOOGE- SOHOLBN EN VAN HBT ATHENABUM VAN AM8TEEDAM, EN VBEDBBB GEBBEDB GASTBN DBE LBIDSCHB HOOGESOHOOL, CUEATOEEN, HOOGLEBEAEBN , OUD-STUDBNTBN BNSTUDBNTBN DEZEE HOOGBSOHOOL, AANZIBNLIJKB VBEGADBEING, GBEEEDB FEBSTGBNOOTEN. De nationale gedenkditgen zijn voor de voiken, wat de lierinneringen van het leven zijn voor het individu. Zij verhoogen de veerkracht van een volk in het voibrengea zijner roeping, zooals onze herinneringen onzen moed versterken in den strijd van het leven. Ongelukkig de natie, die geen geestdrift gevoelt bij de herdenking van de waarlijk groote daden harer voorvaderen. Maar voor zalk een ramp behoeven wij, Nederlan- ders, Goddank, nog niet te vreezen. De nationale gedenkdagen, zoovele wij er in de laatste jaren mochten vieren, zij getuigea^ dat wij de roem- rijke herioneringen onzer historie in eere houden. Het waren feestdagen voor geheel ons volk , en heden is het zulk een feestdag bij uitnemendheid. De stichting der Leidsche Hoogeschool, te midden van den strijd om vrijheid of dwang, is de schoonste herinnering van ons volk en een onster- felijke eere voor het Huis van Oranje. Ja , bij allen , die op ontwikkeling en beschaving prijs stellen, vindt onze feestvreugde warme sympathie , en ook buiten de grenzen van ons vaderland wordt deze dag met geestdrift gevierd. 8 A. HEYNSIUS Wij allen , Zonen van Nederland , hebben den indruk nog niet vergeten , dien *t eenvoudig schoolverhaal van den bloedigen strijd onzer Vaderen tegen den maehtigsten monarch der wereld op ons jeugdig gemoed teweeg- bracht, en door onze kinderen wordt die indruk nog dagelijks verfrischt. Zij, zooals wij, verhelen den diepen wrevel niet, dien 't onrecht, dat aan onze Vaderen werd gepleegd, opwekt in het kinderlijk gemoed, even- min als de innige voldoening, dat aan dat onrecht ten alotte paal en perk wordt gesteid en de rechtvaardige zaak zegeviert. Wij kweeken die vader- landsche gevoelens in 't ontvankelijk jeugdig gemoed gaarne aan, omdat zoodoende de kiem wordt gelegd voor het nationaal karakter van ons volk , dat gewetensdwang schuwt en de vrijheid op godsdienstig en politiek ge- bied als den grootsten schat waardeert, dieu onze Vaderen ons hebben nagelaten. Maar in onze jeugd hebben wij niet begrepen — en onze kinderen beseffen dat ook niet — hoe moeilijk de strijd is geweest en welke bui- tengewone krachtsinspanning er werd vereischt om tot de overwinning te geraken. Dat het onrecht wordt gewroken en het recht zegeviert, vindt het kinderlijk verstand hoogst natuurlijk. Maar wij, die den strijd des levens gedurende korteren of langeren tijd hebben meegestreden , wij weten maar al te goed — niet dat het onrecht zegeviert, gelukkig niet — « maar dat zelfs op meer beperkt gebied groot talent en buitengewone veerkracht worden gevorderd om de goede zaak te doen triompheeren. En sedert wij de omstandigheden hebben leeren begrijpen, waaronder de strijd voor hunne privilegien door onze voorouders werd aanvaard en tot den einde toe werd volgehouden, is onze waardeering van hun moed niet weinig gestegen en schatten wij hun stalen volharding een onvergankelijken roem voor Nederland. De reuzenstrijd door onze voorouders met een handvol volks en beperkte geldmiddelen tegen den beheerscher van het machtige Spanje ondernomen, moest , zou men meeuen , alle welvaart in deze landen hebben vernietigd en in politieken zin althans hunne bewoners tot ondergang hebben ge- doemd. En ziet , het tegendeel gebeurt« Niet hij , die de meeste materieele hulpmiddelen bezit, maar de meest energieke strijder blijft ten slotte overwinnaar. tfVit dien handbreed gronds verrijst een macht , die tachtig FEESTR EDE. 9 jaar krijg voert met het machtigste rijk der wereld, en onder dien strijd verrijst een krachtvolle staat, die om hare tengere gestalte een gordel slaat van de rijkste beaittingen der aarde, en eindelijk zelfs aan KareFs rijk de wet voorschrijft." En niet slechts op de stoffelijke belangen der burgers is het oog gericht^ maar onder de leiding van den grooten Willem van Oranje wordt ook reeds terstond aan de godsdienstige en politieke be- hoeften gedacht, die de zelfstandigheid en onafhankelijkheid van den staat ook in de toekomst zuUen waarborgen. Nauwelijks is het eerste beslis- sende voordeel behaald en Leiden op 8 October ontzet, of reeds op 28 December zendt Frins WiUem van Oranje uit Zeeland een zijner ver- trouwde vrienden naar de Staten van HoUand om de noodzakelijkheid te betoogen, dat onverWijld eene nationale Hoogeschooi binnen Leiden worde opgericht. Op den 2^ Januari wordt te Delft het besluit genomen, dat aan 'sPrinsen voorstel zal worden gevolg gegeven en zelfs op ruimer schaal dan door hem aanvankelijk was bedoeld. Overwegende redenen van staat dringen tot spoed en op 8 Februari wordt de Leidsche Hoogeschool , waarin vde scientien der Godtheydt, de Rechten ende de Medicijnen, midtsgaders de Fhilosophie ende andere vrye Konsten , oock de Talen , Latijn , Grieksche ende Hebreeuwsche , viyebjck ende openbaerlijck" zuUen worden i^gekun- dight, gelesen en geleert", plechtig ingewijd. Door de stichting der Leidsche Hoogeschool werd, hoewel zij irmet bijtende ironie" in naam van FhiUps geschiedde» de grondslag gelegd van ons zelfstandig volksbestaan i dat wij in onzen tijd meer dan ooit op prijs stelien. In moreelen zin vieren wij het geboortefeest van ons dierbaar Nederland. Bij zulk een feest treedt al wat ons verdeelt op den achter- grond; want hoezeer onze meeningen op godsdienstig gebied ook uiteen- loopen en hoe verschiUend onze levensbeschouwing ook zij, ^n hoofdbe- gmsel houdt ons, Nederlanders, toch altijd vereenigd, en op dezen dag beseffen wij dat levendiger dan ooit. Onze Vaderen hebben voor hunne privilegien en voor de vrijheid van geweten een zwaren kamp gestreden en door hunne energie de zege behaald. Zij waren sterker dan 't machtige Spanje met al zijne hulpbronnen. In hnnne strijdleus lag eene kracht, die onverwinlijk bleek te zijn. Die leuze is ook nog in onze dagen het symbool van beschaving en ontwikkeUng. AUe voUcen rondom ons getui- S 10 A. HETNSIU8 gen het. Nog steeds is Nederland het land der bnrgerlijke m goda- dienstige vrijheid bij nitnemendheid , ja in onsen tijd meer dan ooit te voren. Wij sijn in dit opzicht nog altijd vele andere natien vooruit. Onae voorspoed is daarmede ten nauwste verbonden; ook de bloei onzer Hooge- BchooL — Op ons rust de dure verpUchting die leuze te handhaven. En terwijl in dit plechtig uur uit ons aller hart een dankgebed oprijst tot Ood , dat Hij ons het voorrecht schenkt het derde eeuwfeest van Leiden'8 Hoogeschool onder zoo gelukkige omstandigheden te vieren als ons dit heden te beurt valt, vloeit gelijktijdig de heilige gelofte van onze lippen, dat wij de leuze der Vaderen zuUen handhaven in geest en in waarheid en de vrijheid trouw zuUen blijven tot in den dood. Die gedachte bezielt zonder twijfel ook U , Geeerbiedigde Koning , op dezen voor U en Uw geslacht in de eerste plaats onvergetelijken dag. Brengen wij hulde aan de geestkracht der Vaderen , die hulde komt in de aUereerste plaats, ja boven alle anderen toe aan Uwen grooten Voorvader, Prins WiUem van Oranje. Het onpartijdig onderzoek van zijn leven en werken heeft in onzen tijd duidelijker dan te voren in het Ucht gesteld, weUce zeldzame talenten in hem vereenigd waren , welke groote deugden hem versierden. «^Hij, die gedurende zijn leven de zorgen der regeering droeg met een gUmlach op 't gelaat/' stond in de ure des gevaars aan het hoofd van zijn volk en in den strijd tegen willekeur en dwang was hij het| die zijn voUc steunde ea leidde op den weg der beschaving en onaf- hankelijkheid. Door zijn initiatief kwam onze Hoogeschool tot stand. Hij was zijne tijdgenooten verre vooruit. Het moderne begrip van de vrijheid van godsdienst zou hij volkomen hebben verstaan. Hij zou zich gelukkig hebben gevoeld, als hij het in toepassing had kunnen brengen. Hij knoopte den onverbreekbaren band, die er sedert drie eeuwen tusschen het Huis van Oranje en het Nederlandsche volk bestaat» onzen roem en den waarborg onzer onafhankelijkheid. Zijn leven was zijn voUc ten zegen en zijn nagedachtenis is dat nog altijd , — hij , de Vader des Vaderlands. — O I Gij gevoelt voorzeker in dit plechtig uur, dat ook op U en Uw Huis dezelfde verpUchtingen rusten als op Uw volk, dat Oranje en Nederland nog altijd dezeUde roeping hebben als weleer. Uwe tegenwoordigheid is er het bewijs van. Gij hebt op dezen dag U met ons wiUen vereenigen FEESTREDE. 11 en ook Uwe halde wiUen brengen aan de nagedacbtenis van den grooten Sticbter onzer Hoogescbool. Wij zijn er U innig dankbaar ?oor. Uw bijsijn scbenkt aan deze plecbtigbeid een booger karakter. Uit naam der Hoogeacbool breng ik Uwe Majesteit, met onze eerbiedige bulde, een bartelijken welkomstgroet. Nadat Uw Koninklijk woord bij een vroeger Vaderlandscb feest ons bet vooroitzicht had geopend, dat wij bet voorrecht bebben zouden U beden in ons midden te zien, besloot de Academiscbe Senaat met eenparige stemmen, dat wij niet, zooals vroeger gebruikelijk was bij dergelijke gele- genbeden, zouden spreken in de latijnscbe taal, boe scboon die ook klinke, maar in de taal van bet land, welks roemrijkste herinnering wij vieren. Wij meenden bet verpUcht te zijn» zoowisl aan onzen Geeerbiedigden Eoning als aan bel Vaderland, omdat ons feest in de eerste plaats een Vaderlandscb feest is en wij dit karakter ook in de taal wUden buldigen. Zoo beet ik U dan aUen weUcom in dit tempelgebouw. Ik reken mij gelukkig bet woord tot U te mogen voeren bij dit feest onzer HoogescbooL Geen jubii^ werd onder gelukkiger omstandigbeden gevierd. Onze Hoo- gescbooi verkeert in bloeienden staat. Zij geniet de sympatbie van bet inteUigente deel van het Nederlandscbe voik, met Oranje aan bet hoofd. Zij ontving bewijzen van waardeering niet minder dan weleer van Regee- ring en VoULSvertegenwoordiging , en baar naam wordt nog altijd met eere genoemd onder de volken , die ontwikkeling en bescbaving op prijs steUen. Maar boe groote eer ik bet mij ook reken in deze aanzienHjke vergadering het woord te voeren, ik zou daartoe den moed niet bebben gebad» indien de wet onzer Hoogescbool mij niet als baren tolk bad aangewezen. Evenmin als mijne geneeskundige voorgangers beb ik mij aan de taak wiUen ont- trekken, die mij door de wet en 'sKonings Besluit werd opgedragen, boewel ik levendig besef , dat mijne krachten weinig in overeenstemming zijn met het gewicbt van bet onderwerp, dat ik te bebandelen beb. Gelukkig is die taak eenigszins verUcht geworden door mijn geachten ambtsvoorganger, die ons met de bem eigene warmte een jaar geleden en bepaaldebjk als inleiding tot onze feestviering van beden beeft gescbetst, hoe onze Hoogeschool ten aUen tijde is geweest het bolwerk der vrijheid, en ten bewijze van deze stelUng de geschiedenis onzer Academie beeft 2* 12 A. HETNSIUS doorloopen van hare stichtiiig af tot op den tegeDwoordigen tijd. Dankbaar ben ik hem, omdat ik mij daardoor nu voomamelijk tot den actueelen toe- atand mag bepalen. Mocht ik U de overtoiging verschaffen, dat ook de tegenwoordige ataat onsser Hoogeschool Nederland nog tot eer verstrekt en haar geest en haar streven onze feestvreugde wettigen op het jabii^, dat wij vieren! In strijd met het stelUge voorschrift der grondwet, wier zilveren feest wij reeds hebben gevierd» wordt ons Hooger Onderwijs nog altijd beheerscht door het Organiek Besiuit van 1816. De drang der volksvertegenwoordi* ging, de bede der Hoogeseholen , de verzuchtingen der Athenaea, niets heeft kunnen baten. En zulks in weerwil van den licht verklaarbaren ijver der opvoigende Ministers van Binnenlandsche Zaken om deze belangrijke materie te regelen. Aan ontwerpen heeft het niet ontbroken , maar geen daarvan werd tot wet verheven. Moeten wij die vruchtelooze pogingen betreuren en klagen over den politieken strijd onzer dagen en de onmacht onzer Volksvertegenwoordiging op wetgevend gebiedP Er zijn er die zoo oordeelen , maar ik ben niet van hunne meening. De reden , waarom de regeling van het Hooger Onderwijs nog niet tot stand kwam, mag, dunkt mij, daaraan niet worden toegeschreven. Zij is eene andere, naar het mij voorkomt. De denkbeelden omtrent den aard en de beteekenis van dat onderwijs waren in 1849 en ook later nog volstrekt niet gevestigd. De beginselen , waarop de wet zou moeten rusten , waren altbans nog niet tot eene volksovertuigiog geworden. Z66 lang kon er natuurlijk van eene wettelijke regeling geen sprake zijn. Maar daarin is allengs verandering gekomen. De wetten op lager en middelbaar onderwijs, die tot staud kwamen en toch ook werkelijk moesten voorgaan, hebben een gunstigen invloed uitgeoefend. De geneeskundige wetten evenzeer. Indirect heeft het Hooger Onderwijs daarvan belangrijk voordeel getrokken. Bovendien zijn ook de pogingen om dat onderwijs zelf te regelen, hoewel vruchteloos, niet geheel ijdel geweest. Ziet, hierover zijn wij 't nu schier allen eens en dat is een belangrijke vooroitgang. De tijd schijnt thans werkelijk rijp om tot eene goede regeling van het Hooger Onderwijs te geraken. Dat was hij niet te voren. Ware het voor- schrift der grondwet letterlijk vervuld , dan zoaden bijna zeker de behoefte aan bezainiging en de, onverstandig op den voorgrond gesteide, eischen van het maatschappelijk leven een onherstelbaren slag aan dat onderwijs hebben toegebracht. Daarvoor zijn wij gelakkig bewaard gebleven. De milde bepalingcn van 1815, hoe gebrekkig ook in vele opzichten, gaven ons» Hoogleeraren , de gelegenheid om de beoefening der weten- schap in de eerste plaats te behartigen en zij waarborgden eene volkomene leervrijheid. Twee onschatbare voorrechten voor den bloei van het Hooger Onderwijs. De geschiedenis toont het overtaigend aan; ook die van onze Hoogeschool. Nadat de knellende kloisters der Kerk waren verbroken en de vrijma- kende beginselen der hervorming ook in ons Vaderland waren doorgedron- gen, riep de ontwaakte zucht naar kennis en wetenschap hier, zooals elders^ waar diezelfde beginselen zegevierden, instellingen tot hoogere vorming in het leven. De oude scholen^ aan het gezag der Kerk onder- worpen, beantwoordden niet meer aan de behoefte. Het maatschappelijk belang was daarmede in overeenstemming. Er waren rechtsgeleerden en geneeskandigen , maar ook, en dit woog wel het zwaarst, leeraars noodig om de jeugd in de i/zuivere religie" op te voeden. Onze Academie was, zooals bijna alle andere, de eenziidige dochter der theologie en overeeu- komstig daarmede werd, — - jammer genoeg, zooals de ervaring maar al te spoedig bewees, «— aan deze faculteit de eerste rang toegekend. Zij werd nu drie eeuwen geleden in ditzelfde kerkgebouw met eene rede de SS. Theologiae laudibus door den eerwaarden Casper Jansz. Coolhaas ingewijd. 14 A. HEYNSIUS Opmerkelijke omkeer van eaken I irZij , die eenmaal ak vorstin onder hare zusteren gevierd werd en heerschte /' heeft in onze dagen niet slechts haar troon zien ineenstorten , maar loopt zelfs groot gevaar eerlang ^ab een onnutte dienstmaagd ter deur te worden uitgezet." In de oude huia- houding wordt zij nog geduid, maar zoodra die wordt opgeruimd, schijnt haar lot niet twijfelachtig. Het groote beginsel van i^scheiding van Eerk en Staat/' dat in onzen tijd in ons Vaderland tot volkomen rijpheid kwam, eischt haar val met onverbiddelijke gestrengheid. En wij betreuren dit niet. Geen van allen. De band, die Kerk en Staat vroeger vereenigde, heeft in ons Vaderland veel onheil gesticht en onze Hoogeschool meermalen op hare grondslagen doen wankelen. Kerkelijke dwang^ door het staats- gezag gesteund, slaagde maar al te goed om de wetenschap opnieuw in dezeUde boeien te slaan, die weinige jaren te voren met opoffering van goed en bloed verbroken waren. In den naam van hen» die als //kamp- vechters voor het subjectieve geweten" waren opgetreden, die den eisch hadden gesteld, //dat de mensch voortaan vrij tegenover zijn evenmensch en zijn God den gang zijner ontwikkeling zou volgen/' werd de denkende geest opnieuw door dogmatisch-kerkelijken dwang aan banden geiegd en de vrije mededeeling der resultaten van het wetenschappelijk onderzoek belemmerd, ja een tijdlang geheel belet, ook aan onze Hoogeschool, in het vrije Nederlandl Heerlijk blinkt in dit opzicht de 19^® eeuw boven de vroegere uit, in ons Vaderland althans. Wij bezitten een vrijheid van denken en gelooven, van woord en schrift, als nooit te voren bestondi en er is niemand onder ons, die zelfs aan de mogelijkheid denkt om die vrijheid te beperken. De grootsche beginselen der hervorming, die onze voorouders slechts ten halve hebben verstaan, kwamen in onzen tijd volkomen tot hun recht. De zucht tot waarheid is de grondtoon van deze eeuw. Zij eischt dat er overeenstemming zij tusschen ons geloof en onze wetenschap — en aan de theologische faculteit van onze Hoogeschool, met haren Scholten aan het hoofd, komt de eer toe, dat zij meer en meer heeft getracht dien disch tot richtsnoer van haar streven te maken. De theologie werd onder het gemeene recht gebracht en dezelfde methode van onderzoek, die in andere analoge wetenschappen wordt gevolgd, ook op haar toegepast. Bij de FEESTREDE. 15 bijbelsche ezegeae werd, evenais bij die der philologie, de heerachappij der grammatioa erkend en de historische critiek op de bijbelverhalen , als op alle andere geschriften van vroegeren of lateren tijd, toegepast. De gevolgen bleven niet nit. De gronden, die in vroegeren tijd ten bewijze eener rechtstreeksche openbaring hadden gegolden, bleken onvoldoende en ^voor den christen als voor den wijsgeer werden natuur en geschie* denis ala de bronnen der godskennis erkend, waaraan door Jezus' verschij* ning de schoonste biadzijde is toegevoegd/' Uit een practisch oogpunt was het streven onzer theologische faculteit allemoodlottigst. De Hervormde Kerk, hoezeer ook deze te midden der IQde eeuw niet onveranderd bleef, heeft, zooals licht begrijpelijk is> haar ontwikkelingsgang niet gevolgd. Het zeer gedunde aantal studenten in de godgeleerdheid toont het overtuigend genoeg aan, indien wij het ook overigens al niet mochten weten. Maar door haar zuiver wetenschappeiijk atreven heeft zij, naar het schijnt» het behoud der godsdienstwetenschappen aan onze Academie verzekerd. Wij zouden haar met zulk een overwinning van iiarte geluk wenschen en ons met haar verheugen. Op haar vroeger standpunt behoorde zij onder ons niet tehuis^ hoewei zij den eersten rang innam. Nu zij ais geiijke met ons wii verkeeren en aan de nieuwe we- reldbeschouwing zich met hart en ziei aansioot; nu zij gezameniijk met de andere wetenschappen aan de ^sdentie der Godheid" wii arbeiden, zouden wij haar niet gaame missen. In het beiang der Hoogeschooi en ook in dat der maatschappij steiien wij prijs op haar behoud. In de letterkundige facuiteit stond uit den aard der zaak de zelfstandige beoefening der wetenschap reeds van den aanvang af op den voorgrond. Zij ondervond natuuriijk van de zijde van Kerk noch Staat eenige beiem- mering en zij is daarbij weigevaren. Maar zij hiseft daardoor ook groot nut gesticht. Door hare methode is zij ai spoedig de roem geworden onzer Hoogeschool en zij handhaafde dien drie eeuwen iang. Zij is ook nog in onze dagen haar giorie ais weieer. Te midden van den strijd op poiitiek en reiigieus gebied heeft zij door de studie der dassieken ten aiien tijde den smaak voor het ware, goede en schoone onderhouden, //door critiek het verstand gevormd en versterkt; 16 A. HETNSIUS schranderheid en scherpte van oordeel aangekweekt. Zij leerde niet alieen de onsterfelijke gedenkteekenen der oudheid bewonderen, maar ook geen leer aan te nemen, zonder haar aan de scherpste critiek te hebben onder- worpen, geen dwaling of valsche sluitrede te laten doorsluipen, in allea de gezonde rede te voigen en niets aan te nemen, dan hetgeen stellig en wel beproefd is, gedachtig aan het voorschrift, dat twijfel de grondslag is van alle kennis/' En dat geldt niet slechts voor de classieke, maar ook voor de semitische talen. Taalkennis en critiek, zij waren de grondslag van den bloei der faculteit in de dagen van Scaliger en Erpenius, zij zijn het nog in den tegenwoordigen tijd van Cobet en Dozy. Sedert hare onaf hankelijkheid in 1815 wettelijk werd verzekerd , hebben wij het gebied harer werkzaamheid belangrijk in uitgebreidheid zien toe- nemen door valken» die eerst nu tot hun recht zijn gekomen of wel op nieuwe grondsiagen werden gevestigd. Onze schoone moedertaal wordt aan onze Hoogeschool meer en degelijker dan ooit beoefend en neemt naast de classieke en oostersche talen, wier strenge methode ook op haar werd toegepast, de plaats in, die haar toekomt. Naar het groote voorbeeld van Ranke wordt de politieke geschiedenis , inzonderheid die des Va- derlands, met kalmte en onpartijdigheid onderzocht. En door de op. richting van een nieuwen leerstoel voor het Sanskrit werd^ voor de versprei- ding van de kennis van het oude Indie en voor veigelijkende taalstudie gelegenheid gegeven. Ook de faculteit der rechtsgeleerdheid wettigt onze feestvreugde op dezen dag. Op het gebied van het positieve recht bleef zij , die eenmaal een Donellus en later een Kemper onder hare leden telde, met eere hare plaats vervullen. Door de uitbreiding, die ook zij in onzen tijd onder- ging, werd de grondigheid der studie van het Romeinsche en Heden- daagsche privaatrecht bevorderd en de zelfstandige beoefening van beide gebaat. Op de ontwikkeling van het strafrecht oefende de modeme levensbeschouwing een beslissenden invloed uit. Meer en meer werd de straf opgevat als het uiterste middel, waardoor de staat de rechtsorde handhaaft, zonder opo£fering van de wezenlijke, zedelijke belangen van het individu. FBESTREDB. 17 Maar vooral op het gebied van het staatsrecht, bepaaldelijk van Neder- land, doorleefde de fSaculteit een tijdperk van ongekenden loister. Het werd als het ware gegrondvest door den man, die op de politieke ont- wikkeling van ons Vaderland in onzen tijd een overwegenden invloed heeft gehad. Sedert is het meer en meer tot ontwikkeling gekomen en in onze dagen wprdt het degelijker beoefend dan ooit te voren. AIs staatsmaa heeft Thorbecke zonder twijfel meer beteekenis dan als geleerde. Maar ook ak leermeester was hij groot. Hij wist zijn leerlingen aan zich te verbinden. Hij bezielde zijn toehoorders. Nog altijd wekt de herinnering aan zijne lessen , aan zijn «rgrondwet", enthousiasme op bij allen , die alhier in dien tijd hunne studien hebben volbracht. Het tijdperk zijner weten- schappelijke werkzaamheid is onzer Hoogeschool tot grooten zegen geweest, meer zelfs dan dat van zijn staatsbestuur. Want voor de ontwikkeling van het Hooger Onderwijs heeft Thorbecke gedurende zijne staatkundige k)opbaan minder gedaan, dan met grond van hem kon worden verwacht. Het belang eener zelfstandige beoefening der wetenschap woog bij hem niet zwaar. Daartoe had hij te veel het oog gericht op de practische behoeften van den staat, — het voorwerp zijner voortdurende zorgen. Dat is een gevaar, waaraan regeeringspersonen van hoogeren en lageren rang ' lichtelijk blootstaan. Des te meer verheugt het mij in Thorbecke^s opvolger, onder wiens invloed de studie der staatshuishoudkunde — de leer der bronnen en voorwaarden van de weivaart en het materieei geluk der maatschappij — tot haar recht is gekomen aan onze Hoogeschool, een man te mogen be- groeten» die het belang der wetenschap tegenover de practijk met warmte en talent verdedigd heeft. Hij smaakt de voldoening, dat velen — en daarcmder uitstekenden in den lande — « hem zijn gevolgd op den weg^ waarop hij is voorgegaan. De faculteit der wis- en natuurkunde, de jongste der zusteren, draagt wel het meest bij tot onze feestvreugde op dezen dag. Meer dan andere getuigt zij van ontwikkeling en vooruitgang. Voor de mathesis en beschrij- vende natuurwetenschappen kan onze Hoogesehool van oudsher op eenige beroemde namen wijaen. Maar in de algemeene schatting bleven zij toch 8 altgd de dieiitre& tm «ndere tekken ?mi wvteMohap. Eetit ia 1816 werd de onafiinkelijklieid der natuursttidie aan deae Hoogesdiool aikend aa wettelijk vanekerd. En sedart dien tijd heeft eij Diet minder beslist, datt hare oudere euetereo , de zelfBtandige beoefening der wetenschap als hoofdv doei Tan haar strevoti op den voorgrond gestald. Onder die ient heefl ■} lich e66 krachtig ontwikkeld, dat wij haar mi reede in volten waadoaa aanachouwen mogen. Him vaderen van hat jaar 15 zouden haar nial meer herkennen. ZiJ is veel echooner en degelijker opgegioeid, dan daie lieh ooit hebben voorgesteld. Zij is sich bewuat van haar levenBkiaGht en fier op hetgeen sij veeds deed. Gelijk elk onoer dankt sij » wat nj ia« nm eigen aanleg en eigen enei^e. Maar, aooaia 't aen reehtgeaard en verstandig kind betaamt, vergeet sij daarom hare varplichtingen jqgens haar ouders niet en legt zij op desen dag een hiuwerkraas op het gmf van Johan Melchior Kemper en zijne medeledeB, wier werkehjk weteoi- eehappdijke zin haar de gelegenheid hebben gegeven zich ook aaa onae Hoogeschool eoo kraehtig te ontwikkelen. De Batunrwetenschap beeft — iedereen zal dat toestammen «^ in da batste vijftig jaren groote weldaden rondom zich verspreid, aoowel op wetenschappelijk als op sociaal gebied. Mill's uitspraak» dal zij reeds m meer voordeel — in den edeien zin van het woord — aan hat meo^ehdoai heeft bewezen, dan alie andere wetenschappoi samen, wii ik lie&t in het midden laten^ want er bestaat geen objeetieve maatataf, waaraan de jaistr heid van zulk een bewertng kan worden getoetat. Maar dat aij werkelijk in korten tijd op de ontwikkeling der volken een beslissenden invloed heeft uitgeoefend en de wereld in en nmdom oos heeft hervormd^ wordt gereedelijk door allen toegegeven. Het kenmeikend verschil tusschen de BatuurwateiMchap en de andeiiB takken van kennis is wel hierin gelegen, zooals Helmhoita o»a. opmerkt, dat bij het natuurkundig onderzoek veel gemakkelijker vaste en algemeene regelen kunnen worden gevonden , die de veiachijnaelaift behofirsehen. In de andere wetenschappen wordt eene uitgebreide kenoifi ivan £sitan vereiBoht alvorens eenig verder resuitaat l>ereikt worden kao. Naarmate die fceBDis der feiten groot^r is en het «nderling vertmnd a|i dn aamatthang daarvan door den meoiohelijken geeat dieper doosgrond wordt^ met doi to nie^r VIESTREDEi^ 19 ndifc kamMS oit di» ^etidscfaip condMieD worden opgaboawd. Maat boe Bolide dm beriuiten mk ook gegrood siJDy hoeveel tolent en ijver aan dcf etudie ven dese feiten en van hunncB eatnenhang nu odc besteed XAOgcik woiden y zij drigiBa maav aeldenr het karakier van werkeiijke wettm* Uitaoiideringeft beveskigen de» regel. aeggeoi wij; maav wij aoudeir de uit* Minderingeii tock wel willenr miasett , deok ik. In de natuurwetenschap is de kennis van een betrekketijk klein getal vdraekijnselen voldoeade (te deo regely die deae en nog een veel grooter getal gelijksoortige beheerseht , op te eporen. £n de nattmrwet kent geen ait« aeoderii^en. Waar zij eemnen voor te komen, wordt dikwerf het onder» aoek naor den ooroprong d^ afwijking de aanteidiog tot em nieuwe ont^ dekkingv Voond geklt dit op het gebied der matkematische en expeii- menteele takke» der natiiur8tQdie. Nadat Newton den eenvoudigen regel heeft gevonden , dat alle weegbare itof ia de natuor zich dnderllBg aantrekt met eene kracht» die omgekeerd eveoredig la aao het quadraat van den afstand, is de weft ontdekt, die vao de zeer iogewikkeldo beweging der phineten en van alle hemellichamen rekenschap geeft. Millioenen van vwschijnselen zijn daardoor onder een elikel geziebtsponk gebrochtv De plaats der hemellichamen in het heelal Wordt met slecbta voor den tegenwoordigeD tijd, maar ook voor het verle« den en de vem toekomet liiet volkomen zekerheid aangewezen. Bij de teepassiog der wet ^ de beweging viiii Uranus kwam de rekening niek int:, zooals men weet. De mathematische analyse der stoomis wees het punt aan ii> beti heelal, van waar dte storende krachtiharen invloed moest doen g^lden^ en toen de kijker op dat punt werd gericht^ werd een te voren onbekend hemellichaam : Neptaona, gevonden, aooala de theorie had vooiapelcL ^ Atan dit meest iBdrukwekkende voorbeeld knoc^en aich in onzen tijd honderd andere vast op het gdHod der nataurkunde. Overal ligt daarbij betfeelMo begioiBel ten^ grondslag. Uit de waarneming van edn betrekkelijk Uein getal feiteo wordt eene algemeene wet afgeleidi dio van een grbot getai» geiijksoortigB feiten volkomen en eottder eenige uitzonderittg reken* seiiap geeft.. Be espomnenteele Yakken hebben daarbij nog bet groote vooideel , dat 8» SO A. HETNSinS Bj flich niet tot bloote waarneming onder de door de nataor g^vene omstandigbeden beboeven te bepalen. Zij kunnen foorwaarden stellen aan de nataur, baar ak bet ware ondenrragen en tot een antwoord dwin- gen. Het aantal feiten» waaruit de algemeene regel kan worden afgeieid, wordt loodoende nog meer beperkt Het terrein wordt dan nog gemak- kelijker oversden en bet causaalverband der veraobijnselen alsoo nog ge- makkelijker gevonden. De zekerbeid der resultaten is de boofdoorzaak , waarom de natuurstudie ncb zoozeer ziet geeerd in onzen tijd door de mannen van wetenscbap op elk gebied. Het wantrouwen, dat zij aanvankelijk opwekte, omdat bare resultaten met onze overgeleverde begrippen in strijd waren» is voorbijge- gaan. In steeds uitgebreider kring worden bare uitkomsten geeerbiedigd. Zij roofde menige illusie» die ons lief was, maar zij gaf meer dan sij ontnam. Onder haar invloed wordt meer dan vroeger op elk gebied bet wezen der dingen op den voorgrond gesteld. Zij wekte een algemeen wantrouwen tegen den scbijn, en de diepere zin voor waarheid, waardoor onze eeuw zich van de vioegere onderscbeidt , wordt door velra, en naar ik geloof te recht, vooral van haar afbankelijk geacht Maar ook op maatscbappeiijk gebied beeft zij groote weldaden verspreid. Zij beeft niet slecbts de wereld in ons, maar ook londom ons hervormd. Zij leerde de stof beheerschen en aanwenden tot 'smenscben nut. Zij droeg kracbtig bij tot de stoffelijke welvaart der volken. Gij gevoelty dat wij die materieele voordeelen niet gering scbatten , ook al zijn zij niet bet eigenlijke doel van bet onderzoek, zooals onkundigen dikwerf meenen. Juist bare grootste toepassingen stellen bet belang eener zelfstandige be- oefening der wetenscbap in het belderste licht Honderden voorbeelden zou men ten bewijze kunnen aanvoeren , maar 6en komt mij voldoende voor. Niet onwaarscbijnlijk is het, dat een of ander practiscb burger uit Bologna» Galvani'8 woning voorbijgaande , me- delijdend beeft opgekeken naar de kikvorschen, die aan bet ijzeren hek van 'sprofessors lusthof met koperen draden waren opgehangen. Wat een ijdel spell heeft hij wellicht uitgeroepen. Waartoe kan dat nu bij mogelijkheid dienenP Maar hij zou vreemd opzien en — zoo hij althans niet onverbeterlijk was — zich ergeren over zijn eigen oppervlakkigheid. F E E S T R E D E. 21 als hij de resultateo aaDSchouwde, die nit dat ijdel spel in zijo kortzichtig oog eii de zoiver weteoachappelijke bearbeidiDg vao de leer vao het galva- nisme sijn voortgevloeid. Een draadnet van doizenden mijien lengte over- dekt de landen der beschaafde wereld en doQrklieft de zeeen daartusschen , en de kracht, die Galvani ontdekte, brengt door die draden de volken in onze dagen in schier momentaneel contact, hoe groot de afstand ook is, die hen van elkander scheidt. Ook op het Hooger Onderwijs zelf heeft de natuurstudie gunstig gewerkt. Zij heefk den lust tot eigen onderzoek onder onze studenten opgewekt en meer dan vroeger aangekweekt. Dat getuigen de talrijke schoone inrich- tingen, die vooral in den laatsten tijd aan onze Hoogeschool tot stand kwamen en alle de spreuk: itrzelfstandige beoefening der wetepschap is hoofddoer' in haar gevels voeren. Bij de herdenking van al het goede» dat de fiEtculteit der wis- en natuur- kunde ons heden te aanschouwen geeft, rijst onwillekeurig bij ons het beeld op van den man, die meer dan iemand anders tot de ontwikkeling en den bloei der natuurkundige wetenschap aan deze Hoogeschool in onzen tijd heeft bijgedragen. Ik heb het voorrecht niet gehad zijn leerling te lijn , en ik heb om die reden geen moed hem zelf te schetsen. Ik kies liever de woorden, die aan een zijner uitstekendste leerlingen uit het hart vloeiden , toen hij ons ontvallen was. irWat was het dat ons tot Kaiser trokP" Zoo ongeveer sprak Suringar bij zijn graf) /rzijn groote geleerdheid en grondige kennis, zijn fijn oor- deel, zijn uitstekend talent van mededeelingp Dat was het niet alleen» het was bovenal de zuivere, onbegrensde liefde voor de wetenschap die hem bezielde en die hij in het hart zijner leerlingen wist uit te storten. irBij de waardeering der natuurwetenschappen wordt dikwerf het nut dat zij aanbrengen op den voorgrond gesteld, en de hoogere beteekenis die zij hebben, ter veredeling van den menschelijken geest, te veel voor- bijgezien. Bij Kaiser was dit niet het gevaL De wetenschap doel, niet middel, — dat was de leus^ die hij niet enkel op de lippen» maar ook in het harte droeg. Dat heilig vnur was het^ dat zijne leerlingen, van ver- schillende studievakken , om hem vereenigde^ dat is het^ wat nog steeds in hun hart een gelijkgestemde snaar doet trillen , wanneer lij aan hem denken. S2 A. HETN8IVS ^Moe gestredeD ib hij odb odtvallen. Wi) misMi onmm Kaiaer im silUoi» kem blijvea misoen^ Maar wij anUon hom niot forgeton. De welver* dieiide hulde, hem gebraoht door 'tgeheele NederlandBche volk: de Leid* 8cbo Sterrenwacht, ia met aija naam Toor aitijd torbonden^ Zij sal ai}d beeld ondet ont verlof endigen , on de goeat, die hem beaielde, aal ondef ons blijven voortieveDi dio geest van anivere, bekngelooae toewijding tm de wetenschap". Halp en trooat te brengen aan het aiokbed , dat waa de ioepng vmi den geneeaheer in de dagen van Hippocrates en zij ia het nog in onsen tijd. Om die roeping m waarheid te vervullen moet men aieken hobbod waargenomen, ja zelfs rijpe ervaring aan het ziekbed hebben opgedaan; Wie zou daaraan kunnen Iwijfelen? — Maar die waamoafting, die erv»« ring moet vruchtbaar aijn. Ook aan het ziekbed moet mon bet wesev der dingen onderkennen van den achijn, en dat levert hier niet minder beswaat op» dan op het gebied der auivefo natuurkonde. Men moot dns wol vertrouwd aijn met allo hulpmiddelen van ondersoek om zich bij het vasl> stellen der diagnose aooveel mogelijk voor dwaling to vrijwaren, Joist met betrekking tot het ziekenonderzoek is de geneeskunde in onaen tijd het meest vooruitgegaan, en aij dankt dit vooral aan do toopaasing def natuurkundige methode. Voor de ontwikkeling dex practische goDOeskuBdo t^a dua ioi de eerste plaats aiekeninrichtiagen noodig, waarin alles wordt aangetroffea, vmt bij do behandeling van zieken te pas komt. Een oefonschool voor studenlon , maar ook voor hoogleeraren op h^ gebied der practijk. Mafur dit is niet genoeg* Djen eisch aou mon ook stellen aon oon geaeeskundige achooL Voor do geaoeskundige faculteit eeoer hoogeeohool wordt moer gevorderd. Daar moet niet sleehts op de practisdM^ voraiidg» maar ook op do weteDschappelijko oDtwikkeliug worden gelet« Dat Itf^bod de mannen van het jaar 15 leeds uitstokend bogrepod^ 2ij ochrovod' oon tijdperk van zelfstandige studio in de Datuurkundige en lMologisch& wotOD^ achappen voor aan den aanstaaaden medionsy on moer en moor wotdt do weldadige iAvbod daarvan orkesdv Zooals wjjj xeeds bij do wis* od natuorkoBide opmMkston, stoUon jassb do FEBSTRBDE. SB grootstfi toepBasiQgen op hefc gebied der praotijk cle waarde «mer zel&taA^ dige beoefeniiig der wetensobap in bet beiderste liofat Dit geldt opk <9 bafc gebied der geQeedkonde* Do zuiver wetenscbappelijke bearbeidi&g der pbjsiokgiiobe optiek is der geneeskuiide tot grooten zegen geweest. De opbtbalmologen bebbai in onsen tijd vele blinden ziende gemaakt , «^ ook ten opzicbte van de beteekenis eener zelfstandige beoefening der natuttr- kunda en der biologie» De iacalteit zag bet getal barer leden bekingrijk toenemen^ eene eerate Toorwaarde voor de deugdelijkheid van bet onderwijs. Maar ook de bulp- midd^o, die dat onderwijs beboeft, aal bet vrucbtbaar zijn, werden uit deo itaat van verval, waarin zij verkeerden, opgebeven en in den laatsteo tijd in uitstekenden toestand gebracbt. Mij dunkt» dat Boerbaave tevredeii 80Q eijn, als hij 't nieuwe Ziekenhuis aanacbouwde, dat door de Regee- ring aan onze Hoogescbool werd gescbonken en met milde band wordt voorzieo van alles wat noodig is. Hij zou daarin een monument erken- nen voor bem zeer aeker van nog hooger waarde , dan 't standbeeld , dat 't dankbare oageslacht in de nabijbeid opricbtte. En diezelfde gevoeleQs zoudca zonder twijfei Albinus en Von Halier bezielen. Albinus als bij de inriobting voor de studie der Anatomie aanscbouwde, die op de Ruine ferreea. Von Haller ak bij met ons in bet daamevens opgetrokken PbT- aiologisch Laboratorium vertoefde, dat in zijn tegenwoordigen staat met de beate inricbtingen van dien aard wedijveren kan. -*- Nog meer zouden zij zicb verbeugen, als zij bunne opvolgers en leerlingen daarin werkzaam zagen; want zij zouden dan gemakkelijk erkennen, dat meer dan ooit ook op geneeskundig gebied de gelegenh^d tot zelfbtandige vorming aan onae Hoogeschool op^staat en ook meer dan odt door de studenten daarvan wordt gebruik gemaakt. Maar indim dit aUes zoo is, bestaat er dan wel beboefte aan eene nieuwe regeliug van bet Hooger OnderwijsP Te ontkennen valt bet niet, dunkt mij, dat men bij bet onderzoek der zaak een grooten omweg beeft gemaakt. Men bad de kwestie reeds terstond eenvoudiger kunnen steUen. Dat bltjkt troQwena meestal a posteriorL Men ziet dan eerst in» dat men veel wegs had kunnen tparen. Toch zijn die omwegen niet gebeel te ver- 24 A. HETNSIUS geefs, al voeren sij tegeu de verwachtiDg bijna terug tot het pant, waar- van wij zijn nitgegaan. — Maar men zou zonder twijfel wijzer hebben gedaan, wanneer nien eenvoadig tot eene partieele wijziging was overge- gaan van die punten, welke voorziening eischen. Want in sommige opzichten is inderdaad eene regeling aedert langen tijd dringend nood- zakelijk. Men vergete niet in de eerste plaats, dat de bepalingen van 1815 met de grootste miidheid op onze Hoogeschool zijn toegepast en vooral in de laatste jaren het getal hoogleeraren en de hulpmiddeien voor het onderwijs aan onze Academie belangrijk zijn uitgebreid. De andere Hoogescholen zijn niet zoo gelukkig geweest. Zij kunnen die dus niet roemen, zooals wij. Maar bovendien zijn er andere punten, die zoowel hier als eiders te lang reeds op regeling hebben gewacht. Ik wil thans niet spreken over onregelmatige verhoudingen der hoogleeraren onderling of onbillijke bepa- lingen der wet tegenover de studenten, over testimonia en andere derge- lijke genoegzaam bekende punten. Zij zijn alle van ondergeschikt belang en doen tot de hoofdzaak weinig af. Ik wil alleen noemen het gymnasiaal onderwijs in Nederland. Hoe is het mogelijk, zal men later zeggen, dat men dit onderwijs zoo lang in dien treurigen toestand heeft gelatenP O! indien iets onze feestvreugde op dezen dag storen kon , zou het de toestand van dit onderwijs zijn. Dat is de kanker, die sedert jaren aan onze hoo- gescholen knaagt. Dringend wordt hier voorziening vereischt en krachtige hulp is noodig. De gymnasien moeten uit den staat van verval worden opgebeurd. Dat zal veel bezwaren ontmoeten en groote krachtsinspanning vorderen. Maar wij hebben goeden moed en zijn ook in dit opzicht met nieuwe en blijde hope vervuld. Aan het hoofd van Binnenlandsche Zaken staat een Minister des Konings, aan wiens groote talenten wij alien recht iaten wedervaren. Hij is een man van wetenschap. Hij heeft gewenscht, dat ook door zija toedoen onze feestvreugde zou worden verhoogd op dezen dag — en hij ziet zijn wensch vervuld. Want ook hij heeft de leus: /rde wetenschap zij doel in de allereerste plaats"' op zijn banier geschreven en den milden geest der bepalingen van 1815 gehandhaafd in het aangeboden wetsontwerp. FEESTREDE. 25 ODder die leos en die voorwaarden is de bloei van het Hooger Onderwijs verzekerd. De belangstelling in dat onderwijs is in den laatsten tijd bij ons volk niet weinig toegenomen. Het gewicht daarvan voor de ontwik- keling en vooruitgang wordt door Regeering en Volksvertegenwoordiging meer dan ooit erkend. Dat zijn goede voorteekenen. Zij voorspellen een blijde toekomst. Onze natie erkenne ten alien tijde de dure verplichting, die op haar rust » om de roemrijke herinDeringen harer historie in eere te houden; de hoogescholen mogen voortaan steeds beseffen, dat zij in geest en in waarheid de groote beginselen hebben te handhaven, waaraan zij haar aanzijn danken. Beide zuUen daarbij welvaren. Nederland zal dan met eere zijne plaats blijven innemen in Europa^s Statenrij , en de Leidsche Hoogeschool zal ook in de toekomst blijven : — de schoonste huide door het dankbare nageslacht gebracht aan de veerkracht der Vaderen en aan de groote beginselen van haren Stichter, Frins Wiliem I^ den Vader des Vaderlands. GBBBRBIBDIGDB K0NIN6, Nauwelijks was de Hoogeschool door Uwen grooten Voorzaat, den onsterfdijken Willem van Oranje, gesticht, of zij ontving van hem het meest overtuigend bewijs zijner warme genegenheid. Hij vertrouwde de opleiding van zijn geliefden zoon aan de jeugdige instelling toe. i/Ik zend mijn zoon Maurits naar Leiden /' zoo schrc^f hij aan den Senaat der Hoo- geschool, iropdat hij daar vorderingen in de letteren moge maken en, zoo het God behaagt, met beschaafder zeden eens tot mij terugkeere. 