title: Horti medici Amstelodamensis rariorum tam Orientalis, quam Occidentalis Indiæ, aliarumque peregrinarum plantarum ... descriptio et icones ad vivum æri incisæ auctore Joanne Commelino opus posthumum latinitate donatum, notisque & observ. illustr. aÌ€ Frederico Ruyschio ... & Francisco Kiggelario [volume 2]
creator: Commelin, Casparus
text: Early European Books, Copyright© 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Koninklijke Bibliotheek, Den Haag. 1 77 A 3 vol. 2 i EX LlBRIS GEl^ ANTH. SIXII DON. I>AT. KE(;. II Ad. 1S%. l^ii triiui Inhnr triiiiis nt iinii gloriii. Rariorum PLANTARUM HORTI MEDICI AMSTELODAMENSIS DESCRIPTIO ICONES ^^"Srapkia P et 1 liLAKV. Pro Aant apud Viduam Avaii SOMEREN. ijoi. 17 7A-3 HORTI MEDICl AMSTEL^DAMENSIS R ARIORUM Tam Africanarum, quam Utriufque India^ ^ aliarUmque Peregrinarum PLANTARUM Magnoftudio ac labore, fumptibusCivitatis Amliel^damenfis longa annomm Serie Golledarum , DESCRIPTIO BT ICONES Ad vivutti a^ri irlcifae* A U C T O R E CASPARO COMMELINO M. D. £t horti Medici BotanicO- PARS ALTERA. AMSTEL^DAMI, Apud P. & J. BLAEu.necnon Viduam Abrahami i Somerek. M. Dccr. BESCHRYVINGE En Curieufe AFBEELDINGEN Van rare vreemde Africaanfche, Ooft-Weft-Indifche en andere GEWASSEN Vertoont in den AMSTERDAMSCHE KRUYD-HOF. Met groote moeyte en arbeid op Stads-Koften in vele jaren aangewend , en by een vcifameld door CASPARUS COMMELIN M. D. En Botanicus horti Medici. T'A M S T E R D A M, By P. en J. Blaeu, en de Weduwe van Abraham van Someren. M. DCCL Early European Books, Copyright © 20H ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Konlnkllike Bibliotheek, Den Hc 1 77 A 3 vol. 2 NOBILISSIMIS AMPLISSIMIS ET GRAVISSIMIS VIRIS, DJOANNI HUDDE, D JOANNI CORVER,JUD D FRANCISCOo. VICQ; D THEODORO MUNTER. J U D AMSTEL^DAMENSIS REIPUBLICA CONSULIBUS ET SENATORIBUS. N E C N O N NOBILISSIMIS AMPLISSIMIS ET PRUDENTISSIMIS VIRIS D FRANCISCOdeVROEDE, JU D PR^TORI ET SENATORI. D JOANNI HUYDECOOPER a MAARSEVEEN, J.U.D. SCABINO. D GERBRANDO PANCRAS. J UD SCABINO PR2ESIDI HORTI MEDICI A M S T E L i£ D A M E N S I S CURATORIBUS, pOMINIS SUIS ET M^CENATIBUS PERPETUUM VENERANDIS. EJUSDEM HORTI MEDICI PARTEM ALTERAM. EA, QUA DECET, REVERENTIA D. D. D. Casparus Commelin. D FraNCISCUS VliOEDE I I V.D.KEIPUBLICA AMSTEIJ$J)AME]>fSIS PRATOU KT SX:NAT0R, HOKTI HUJUS URBIS CURAlOR. Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Imoges reproduced by courtesy of Konlnklijke Bibliottieek, Den Hacg. 1 77 A 3 vol. 2 ^D. Gerbrandus Pan^cras tVB. IX REPTJBUCA AMSTELM)AMi::NrSI ^SCABINOHUM PRASES.ETHOIiTl MEDICI EJUSDEM KEIPUBUCA. CUKATOR AM5Ti:Lift.BAjyii:XSIS 3CABINUS, HORTIQUB lBIDmMia)ICI CURATOR. CASPARUS COMMELIN AEN DEN L E E S E R. Athet getalder gewajjen groot en meemgniuldigh is getumen de Kruyd-boecken , bejde -uan Ouden en fonge Kxujd-befchrjvers ■ clat gyoot en menighvddigh het getal dergewajjen, dievante-voo ren nojtgefien ofte bekent ^jn geweeft , tegenmordigb is , beveftigen beyde publique en private hooven, die verfiep ^yn van een groote overvtoetvan ujtlandfche gewaften, bujtenen behalve de hoven van Engeland , Duyfland , en die van anderen volcken , foo fal l,nf.,.n ^ n J '''*'"y»fi^g''>"^f''foo-veelhoovenvan HoUand den pubtiLe hofvan Amfterdam alleen be^aarheeden , die foo een groot getat gev,ajjen , dievan XeTnfH ^t" tru V«f «'^^/^ . H» . 'i^t ,foo mdienimand defel -v^ejten foude mllen befihrjven , hy daar i„ fyn gantfche leeven foude moeten beflee- Het is nu het vierde jaar dat de Eerftelingen van deefe hof door mjn OomZatr- le/c re^en,door de Heeren Fredericus Ruyfch en Francifcus Ksggelaaride tattlbe taaleovergefet, en met aanteeckenmgen verrjckt, het licht faagen. Het isnu het-vier de jaar , dat mj door de gunjle van haar Edele Groot Achtbaarheeden de Heeren frtT''^'''^'^l^"'^^'"'r,''f',^'''^'^^"-*''^^ '^^^^^'"oolen , federt ^etcke tyd Z ten Z7n\7n^^^^^^^ '" l^^fondJmooMaZM u: de InZn s en Tfrr/Jf i ' /'""^'^* meede/oorten van Aloc uyt hejde ae if^tensen ^frtca oorfproncketjci voorkpomen , van wetcle twintizh meedefoorten Ij deKrujd befchryversbeloalve een encketde benaamingh geen ofu Z fnJ^^^^^^^^ Medicyn-hof, en daar fat u aanftonds den oprechte Aloe AmprJ!! welcke gifte "van deeje Aloe dtes te aangenaamer en aan de oeffeniiige der KfuydJ^mide boven anderen gewajjen te nuttiger is , om dat fj ^vegens den oprechte Aloe Americana minor Muntingii alle reeden van fiPjffelen wegh neemt. Gy :^ult door den gantfche hof 'vmden aangeteeckent , op mlck.tjd ider gewas hloem geeft , en hoe defelve iverd 'vermeenighvuldight j 'veel der ^fricaanfche gewaffen fuL len te kennen geeven , op ^vat tyd fy in ^frica bloem draagen , op wat grond Jy aL daar wajsen , en wat gebrujckfy in de Adedicyne hy de Imvoonders hehbefu Gaat een <)yynigh ^oort , Goedgunjlige leejer , en gy :^ult gewaar 'werden , dat den Tulipa Capenfis Stapelii bloem draagt , dewelcke oock^ 'veel met my dit jaar hebbenjien bloem dragen. Gy :^ult fien dat alle de gewajjen indien hof uyt :^aad ^jw uogrtgekpmen , ten /5 des geuers naam aanwyfen , of dat alfoo aan ider ^jw iof en eere werde ge- geven , en op dat deefen hof niet fouden fcheynen te mllen proncken met een anders ^jrucht , de hier nochtans befchreuojen :^yn alle gequeeckt in denhof^ en ^yn na^)et leeven met deffelfs 'verwe geteeckent , die met een groot getal afteeckeningen van ande^ ren ge^ivafjen in den hof bewaard werden , "welcke ^erjaamelmgh 'van gefchilderde ge~ 'ivaffen^ door dien de Edele Achtbaare Heeren Commijfarijen 'vandeefen hof, als^voor- Jlanders ^van de Kruyd-kunde^ inhet afteeckenen 'van het groot getal der uytlandtfche gewafjen , die in defehe ^erden gequeeckp en gequeeckt :^ullen ^verden , 'volharden , een Konincklyck 'iverck. Staat te Tverden. De naamen , 'waar meede deefe gewaffen Tverden aangeweejen , :^yn 'van haar fja^ tuurlycke kentHeeckenen , dat :^yn bloemen , :^aaden en :^aad-huyjen , onleend , en dierhaahe :^yn deffelfs naamen , myns oordeels , Joodaanigh , als met deffelfs eygen- fchappen bejl :^yn overeenkpomende j ^vat anderen 'van deefen gewaj^en gevoeleny ovat naam fy hebben verkooren , fult gy by ider der felve fien aangeteecl^ent. Ick hadde wel gewenji , Goedgunjiige leefer , als dat de ivercl{en 'van die tivee ^ver^ maarde Kruyd-kenders De Heeren Tournefort en f^olckamerus vroeger hadde hetlicht gefien , en ick, defelve eerder hadde ontfangen , dewyl in die beyde 'van eenige gewaf^ fen , dte m dit werck^ befchreven :^yn , gewach gemaackt werd. F orders <wat tk in dee- Je befchreyvingh heb gedaan , fal aan den aandachtige leefer licht hlycken , en foo indien tk^gewaar mrden , dat deefe myne befchreyvingen en afbeeldfels aan de liefhebbers der Kruyd-kunde niet onaangenaam :^yn geweeji , foo :^al ik^ my oock. niet onttrecken , om , naa dat ik,een generale regijier 'van den hoff :^al hehben uytgegeven^ een derde gedeel- te 'van deefe hof te hefchreyven. f^aart ml , GoedgunJiige leejer , en gebruyckt onfen arbeyd, Amfterdai-p, I January 1701. C AP. LECTORI BOTANOPHILO S: 2): T: CASPARUS COMMELIN. jAgnam efTe & ingentem pkntarum copiam " & Veterum & Recentiorum Botanicorum opera te ftantur : quantus fit hoc tempore plantarum antea |nec vilarum nec cognitarum numerus , cujufcum' ^que Regionis Horti cum privati tum publici iifdem rnm ^°P^°^fime inftrudi confirmant , prster Anglo- rum , Germanorum aliarumque Gentium hortos inter tot Blta vorum unicus Amftel^damenfium publicus fidem ^dis facTe qm harum tantam copiam poffidet , ut in hifce defcribendfs om nibus facile quis atatem confumeret ucicriDenais om- me?Scrr/^^l"^r"R ' ^""^"^^ ^"'"^ - P^truo gturannus ,uoNobrnm„,orumTAt;^^^^ Con u um favore hujus horti medici cura culturaque r^Sk T manda a . ab hoc tempore illud mearum effe partmm putav nar col^ ~ZZ^ 'T"^^"^'" t,cum,^edor Cvol " luptate & fru6tu ftirnp. .^tI « r \ ' ^ ^^^^^^ «^"m vo- hortiingrefru & AfdS C"''^ intueri queas : in ipfius quarumV.terfoi;4':oJ^^^^^^^^ tanicos fit mentio , harurauaS; fl """""^"^ '^'S^a apud Bo- bus onuftas , alias & flore ^ (1' ^°T'' ^"'"^"i" nonnulIorumopinioneiW f^/t^^^^^^ "^/^ '^«^^'^^ d.verfam , &Pex coSa uSq^^^ verfitatis certus evades & 2 te cr^S l fr^°"'' '^^- cum hortum Amftd.dan^enL . ^^^^^^^^^^ ' P"Wi- nesHudde, hu.us ^^^^^^^^^^ non non Societatis Indi^ Orientalis Prsfeaus &c. , quod donum hu- jus Aloes hoc ipfo gratius & pr^ter aUas ftkpes Botanices ftudio utiiius , quod omncm de vera Aloe Americana mmore Mmnngu du- bitandi anfam toUat.. Per hortum univcrfum omnium & fmgularum ftirpium , qu^e in hifceRegionibus folent florere, florendi tempus, & propagan- dimethodum (qualem propria obfervatione expertus fum)notatam videbis ; Africanarum plurimas , quo tempore m Afriga florent, quod amant folum , qualem apud Jncolas in medicma habent u- fum , ipfas indicare experieris. Progrederetantifper, Ledor Benevole , & florentem videbis Tuhpam Capenfem Stapelii, quam iterum etiam hoc anno ttoren- tem in horto medico mecum viderunt plurimi. Has fere omnes ftirpes e Semine in horto enatas videbis , illis autem plantis , quas aiii horto donarunt , largitorum nomma ad- iunda videbis , fore ut & unicuique fua tribuatur laus & honos, & ne alterius fruc^u gloriari hortus nofter videatur defcnpt^ tamen in horto medico creverunt omnes , & in eodem naturah vivoquecolore nitidiflGme depidx cum magna aharum depidarum copia fervantur , qua oper^ , caeteras, quas aht Hortus fere innu- meras , aut alet exoticas , depingi curant , 8c curabunt ftudus hifce faventes Nobiliffimi & Ampliffimi Domini Curatores , quod bre- vi futurum eft opus Caefareum. c -ci Nomina ,- quibus ftirpes notantur , a fine ultimo frutificatione videlicet defumpta, & quae meo judicio convenientiffima Imguhs addidi; quidaliideiisfentiant, quod elegermt nomen , ubique notatum videbis. Optaffen equidem , L : B : , Clariffimorum Bo- tanicorumTournefortii Inftitutiones rei Herbaris , 8c Volckame- ri Floram Norinbergenfem citius fuifle editas , & ad manus meas pervenifle , cum in Utriufque operibus plants nonnulk, m hoc ooere defcripts , etiam recenfentur. Csterum , quid m hilce de- fcribendis egerim , ex attenti ledione facile ledori apparebit , &: fi has defcriptiones & jcones Botanophilis non mgratas fuiile m- tellexero edito totius horti catalogo, tertiam quoque partem non denegabo , Vale L : B : , &: noftris fruere labonbus. Dabam Amftelaedami ipfis Kalendis Januarii MDCCI. C A- Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuestLLC. Images reproduced by courtesy of Konlnklijke Bibliotheek, Den Haag. 177A3vol. 2 (I) C A P. I. ALATERNOIDES AFRICANA ERIC^ FOLIIS FLORIBUS ALBICANTIBUS ET MUSCOSIS. l Lantas fmdluni ferentes tri- ] coccum , & hadenus notae, ' vel Tithymdus , Ricinus \ aut Chamalea tricoccos vocantur j Tithjmali fpe- i cies omnes Ladefcunt, flo- rem habent plerumque vel tetra vel pen- tapetaloideum , cui folia circumftant pe- rianthii loco gemina j Ricini florem ha- bent ftaminofum , & non laaefcunt ; ChameUa tricoccos tripetaloideum florem poffidet : quum plantas h^ defcribendse, etiamfi tricoccae , his notis deftituantur, ^laternoides vocare malui , fronde enim virent perpetua , & florem cum Alaterno pentapetaloideum proferunt , femina terna fmgulos fequuntur flores tribus inclufa lo- Gulamentis, tria etiam in Alaterni baccis continentur femina, illaitaque cumhafce Africanas inter & Alaternum prxcipua exi- ^^^M^^mM.Alaternoides vocavij funt enim hujus generis plurimae plantae Afri- can^, funtetiam Afiatic^e, Kaka-Todda^ ^t . Karetta Amelfodi, 8c Katou Belutta^ ^"^'^Todi Malabarenfium parte quint^ Horti Malabarici defcript^ , fub hac etiam tamiha numerandae veniunt. Radicem habet hxc planta Ligneam & fufcam, tLle de hekende gewajfenj I die een rugt geven be- ^ftaande uyt drie hollighee- ^^den, in fich drie ^aaden be- I fltiytende, deefen alle :^yn s met de naam -van Tithy- malus , Ricinus , ofte Cham.^Iea tricoc- cos bekent \ alle de foorten van Tithyma- lus geven mell^, en hebben gemeenlj]^ een eenbladerige hloem , deweU^e in vier ofte vjf/neden gefneden is , en in flaetfe van een bloemkpoker twee bladen heeft ; de foorten van Kicinus geeven geen melk , en des felfs bloemen beftaan ujt veel bloem- draaden; den Chamelaea tricoccos heeft een eenbladerige hloem , die in drien gefne- denis: Deopyl deefe Planten, demlke nu befchreeven :^ullen werden.die Kenteekenen niet en hebhen , alhoewel ook. drie ;^aa- den in drie holligheden hebben, foo heb defehen liever mllen de naam geven van Alaternoides , want fj ^^ijn altjd groen^ en hhbben een eenbladenge bloem , die in vjf fneden verdeelt is gelyk^ den Alaternus, drie^aaden elk^in een befonder ;^aad-hujs volgen na ider bloem ; drie :^aaden 'iverden ook^inde befien vanden Alaternus ^^-z;^- den, deivytder dandit onderfcheid is tuffen defe Africaanfche Planten ende den Ala^ ternus , fooheb il^defehe Alaternoides^^-- naamd ; ivant van dit geflacht ;^ijn veel Africaanfche en Aftatifche ge^vaffen , den Kaka-ToddaH , Karetta Amelpodi , en Katou Belutta-Amclpodi van de Mala^ haren , en in het vjfde deel vanden Hor- tus Malabaricus befchreven , ;^ijn onder dit ge/lacht te reekenen. Defe Plant heefteen hrujneen houtach" tige JVortel. A -De (2) Caulem habet rotundum , fefqui peda- lem , & fufcum , cui nullo habito ordine plurima adftant folia parva , angufta, mu- cronata , & rigida , quse parte fuperiore viridia , inferiore alba, cui etiam plurimi ad- nafcuntur ramuli , digiti longitudinem raro fuperantes , cjuorum cacumina flofculis exornantur plurimis , albis , mufcolis pen- tapetaloideis , quorum quemque fequitur capfula feminalis caftanei coloris , quse tribus fuis fulcis totidem intus defignat cavitates, quarum integumentum interius fubflavum feraen continet nigrum trique- trum , quod ab una parte convexum , a duabus alteris planum hilo albicante no- tatur. Semina hujus anno 1(^97. recens ex Africa milTa dono dedit vir ampIiiHmus Dominus Joannes Huydecoper a Maarfe- veen, in hac civitate Scabinus, & Horti Medici Curator , qu^e anno fequente fata hunc fuppeditarunt fruticem , qui floruit in hypocauftis vitreis per integram nuperri- mam hyemem , fed femina produxit nulla. T>e fteel njan defe flant is rond , an^ derhalf^oet hoogh , en bruyn, waar aan veel k^lyne fmalle hladen fonder de min- fte order ftaan , dewelken ftyf ;^ijnde en /pitsujtlopende ^an boven groen^ en van onder mt ^ijn, 'ivaar aanookjveeltaxkens groeijen , felden langer als een 'vinger , w/- l<ers toppen verciert <werden door 'veel mt- te en mofcachtige bloemen , die in 'vyf fne^ den njerdeelt ^ijn , na <ivelke bloemen een caftanje-bruyn ^aad-huysvolgt.^tgeen door ;^ijn drie -veuren deplfs drie holligheden kpmt aante^wyfen, het binnenfte bekleetfel ^an deefe drie holligheden is uyt den gee-- len, en houd in Jig een driekantig :^aady 'tgeen aan de eene :^ijde 'verheven , aan bejde de andere ;^ijden plat is , en geteekent mrd met een mt 'vlak^je. Het Zaad van deefe Plant in 't faar 1697. 'versuyt^fricagefonden, heeft-ver^ eert den Achtbaere Eeer foan Hujdecoo^ per^van Maarfeveen, Schepen, enCom- miffaris van den Medicjn^Hof ^ w/^ :^aad het jaar daar aanvolgende ge:^aayt :^ijnde , heeft dit heefter voortgebracht , het geen de laatfte JVinter door in de glaafe^ kaften Bloem gedraagen heeft y maar geen :^aadm. xi:gitimt Imperati 01.10, txore virtdi (3) C A R II ALATERNOIDES AFRICANA TELEPHII LEGITIMI IMPERATI FOLIO FLORE VIRIDI. SEmina hujus fruticis fub nomine Ru cmt frutefcentts florevindi Anno 1695 mifla funt ex Africa. Radix ei Lignofa eft. Caulem habet bipedalem , rotundum, Lignofum, fufcum, qui varios emittit ra- mulcs pedales , & minores , qui virides primo, fed deinde cum caule concolores folia ferunt nullo fuffulta pediculo cralTa ' fucculenta , inftar foliis Telefmi legitimi jmperati, fed anguftioribus paulo , qu^ laporemhabent nonnihiladftringentem ; e toliorum alis parvi exoriuntur viridcs pe- diculi cjui h perianthio quinquifido flo- res fuftinent pentapetaloideos, & virid-s flores pr^eter ftannina apicibus luteis pr^! ditaftylos habent nutritivos , quorumfum-. mitates quina lutea poffident filamenta. Floresjfequuntur frudlus rotundi fufci, tna intus femina nigricantia, &fplenden- tia continentes , magnitudine & figura fi'uticis jam defcripti Seminibus non diffi- milia. HEt :^aad van dit Heefler is in het faar 1696 uyt ^frica gefonden, op de naam ^an Ricinus frutefccns flore viridi. J^e JVortel is houtachtig. De ftam is houtachtig , rond , Iruyn^ en anderhalf ^oet hoog, de^velke^eel taL ken uan ftch geeft, fomw^U een^voetlang^ eerfl groen en kr%t naderhand defehe c^- leur alsde fiam , de hladen, die fy -uoort^ hrengen , :^yj fonder fleelkens ,. dich^ enfav^ achtig, getycl^als de hladen ^anden Te- lephium legitimum Imperati , 7naar wat fmalder , de fmaak der fehen is tfa^ mentreckende ; ujt de oxelen der hladen kpmen kljne groene ^eelkens ^oort , de^veU ken uyt een vjfbladerige hloemkooker hloe^ men ^oorthrengen , die groen en in ^yf fneden ^erdeelt ^j^ , de hloemen hehhen behaluen haare hloemdraden, die metgee- te ioppen ^erfien :^n , hloem-ftylen , weL kers toppen vjf geele draaden hefttten. Na de hloemen foo ^olgen ronde en hrw^. ne -vruchten, in ftchhefluytende drie fwar^ teen hhnkende ^aaden, -vangroote enge^ daayite als de ;^aaden ^van het ^oorgaan- de heefter. Bet (4) Floret fingulishybernismenfibus iixhy- Bet draagt alle de Wtnter-maanden pocauftis vitueis , fed femina hadenus pro- door Uoemen in de glafe IVinter-kaJJen ^ duxit nulla. ^^ar heeft tot noch toe geen ^aaden ge- ge^ven. (5) C A P. III. ALOE AFRICANA ARBORESCENS MONTANA NON SPINOSA, FOLIO LONGISSIMO PLICATILI, FLORE RQBRO PLantas , qux flore gaudent monope- talo in fex rariffime quinque profundas Lacinias divifo , nunc pendulo nunc eredo, eoque velin ramulis vel infpica nafcente, capfulam gerunt feminalem tribus locula- mentis diltindam plurima intus femina, ut plurimum femilunaria , duplici ferie con- tinentibus, (qux Loculamenta vel una cum flonbus prodeunt , & quibus flores in- fident, vel qu^ ex ipfo ftylo nutritivo in iioris medio, poft ejus exanthefin , oriun- tur jradice nutriuntur velfibrosa, vel tu- berosa, folia fucculenta plerumque (cum dentur foliis non fucculentis) producunt, hx omnes, inquam aioes nomine indi^i- tantur. ^ iternm duplici modo nafcuntur quarundam enim folia explicantur fuccef- ve e medio veluti cornu abfcedentia, auf^f dffi^^^^^^^ -^^^- nunquam aut rai iffime obliterandis , ac fi de induftria pida effent, quarun. flores apparent nun quam , nifi omnibus explicatis foliis & qu^ una cum floris exanthefi , aut per- f edis feminibus arefcunt fenfim & pereunt ut obfervare licuit in ^he americanli fo- lio in lo?igum aculeum abeunte C: B- quae , poftquam anno 1698. in Horto' Academico Lugduno-Batavo floruerii:, fenfim aruit &periit j quxdamvero, cum' foha habeant vel in orbem vel ex adver- io pofita , continuo nova folia e medio producuntur, &quxfpecies, certam nac^ tae altitudinem, fingulis annis caulem uni- cum vel plures ferunt fuftinentem flores iuxfpecieiconvenientes, utin uiiloeFuL Dlep anten, dewelken een hloem ujt J^riblad beftaande en in fes felden -^yffnefnedengefned^ ^^lk^ bloem ofnederwaarts bangende of terecht ofjiaande aan tacken ofte aan een fpdgroeyd, nawelke hloemeen Zaad-hu^s ^oigt, dat tn drie onderfcheyde hollighee den rveel ^aaden^van gedaante gemeenU als een hahe maan op een dubbelde regel tnfich hefluyt ; ( w% ^aad-hujfen of met de bloemengelyi te ^oorfchjn komen , en ^aar opdehloemenvaft/itten, oftewelken yt de bl oemftyl tn 't midde ^van de bloem, na dat dte ts 'vergaan.^oortkpmen ) wel^e plan^ tengevoed werden ofte door een ^efelachtige ofte knohhelachtige mrteljdewelke gemeene^ lykfapachtige hladen (door dien ooifoorten gevondenwerden met bladen, die ^een of te wymchfap in fich beflujten) te voorfchL brengen; deefen allen,/eg ik, werden met de naam 'van Aloe genoemt. 'Deefe planten mderom , die groeijen op tmederhande manieren, wantvanfommi gefoortenfoo ontvouwen fich de hladen den een na den anderen uyt het midde geUh a svaneen hoorn, laatende naa fich altyd blyvende ofte ten minften niet fchielyk mt^ gaande Lttteekenen ftaan , als of defehe voorbedachtelyi gefchtldert waren , r^an 'iveike planten de hloemen nimmer te 'voor^ fchyn koomen, ten alle de bladen ont^ ^out :^yn , en mlke planten , <ivanneer A bloemen hehben gedraagen ofte rype Ja dengegeven , altenxkens uytdroogen en%er gaan gelyi tk heh kpnnen befpeuren in den Aloe Amencana folio in longum aculeum "^/^i^^^^^k^-^datfyin^tjaar 1^98 tn den hofvan de ^cademte tot Ley^ denhloem gedraagen had , allenxkens is verdroogt en vergaan ; Sommige daar en tegen , de^i^ylfy bladen hehben die in de ronte ^ r (6) gari^C: B: Sc plerifquc africanis fpecie- bus'videre eft. Alocs fpccics divcrfjE a divcrfis proponuntur auc-' toribus, pluresalias non defcriptas cxAfrica & A- merica miflas exiftere,breviori eaque accuratiori de- fcriptione & iconibus Ledori in fequentibus often- dam , quarum fi quem auftorem mentioncm fcciflc vidcam , quid de iisdidum , apud quamque fpc- eiem Ledori patebit. ^ Per plurimos annos planta hxc venuftiflima viguit in Iiorto Mcdlco AmftelaEdamcnfi , qui unicus , & primus , quod fcio , hujus planta; pofleflbr liadc- nus cxftitit. Radicemhabet fibrofam& albicantem. Trunco fuftentatur duas uncias craflb , pcdali , fufco , & poft foliorum deccftlim annularium circu- lorum ftygmata per aiiquod tempus rcfervante, quumquo magis adolcfcnt , hoc ipfo magis riiagif- que obliterantur 5c cvanefcunt 5 dcin in quatuor fe cxpandit ramulos , ( dc hac iconc loquor , cum & plantam unicaulcm alathortus) qui a principio ad finem ufquc ex mcris foUis eundemadmodum am- pledentibus , ut nullus videri qucat , conftare vi- dentur. Polia funt unciam lata , fefquipcdem nonnum- quamionga , (inferiora intcllige, quum quo funt fuperiora , quo breviora ) craffa , fuccum vifcofum & amarum continentia , caefia , & rore albo quafi obduda, adco uttangentis digiti vcftigia diurcfer- vent, non rigida (de vetuftioribus loquor) ut in- plcrifque aloes fpcciebus, fed facile plicantur, & ■ circamargincs nonnihil rubcnt. Hadenus in horto medico florcs produxit nullos. Florcshic appidos & capfulam fcminalcm addidi ma joris pcrfedionis crgo cx codice viri nobiHfllmi & amphfllmi Domini Nicolai Witfen , hujus urbis Confulis & Scnatoris , qui cundcm omnigenis iifque elcganrioribus plantis in Africa ad vivum delinea- tis refcrtum mecum communicavit , cui itaque foli pro his & fequentibus gratcs debentur. riores, ut patct ex icone , in fpica nafcunturru- bri, monopetah, in fex lacinias divifi, quos fe- quitur capfula fcminalis triquctra , tribus diftinfta ^oculamentis femina plana & fufca continentibus. In altis iifque faxofis Promontorii Bonx Spci mon- tibus ad trcdccim pcdum altitudinem , & fcfquipe- dis caflTitiem nafcitur haec planta , & florct Odobri. of tegen den Anderen overflaan ,geven fonder ophouden nieuive bUden uyt het midden , tot een fekere groote. gekoomen x^ynde ^ hrengen jaarlyks eenfleel oft meer- der te voorfchyn y dragende bloemen^ elk aan fyn foort eygen , gelyk als te fien is in den Aloe Vulgaris C. B. en meeflen Africaanfe foorten. Verfcheyde foorten van i^loe leerden van ver- fcheyde i^uteuren voorgeflelt ^ dat daarnoch ande- re onbefchrevene K^fricaanfche en K^mertcaanfche foorten z>yn , fal ik met een korte en nette hefchryvin. ge en afbeeldfel den Leefer in 't vervolg vertoonen , van loelken fo ik bevinde dat eenig Auteur geivachge- maaktheeft , foo faVtgeene van de fclve gefeyd isy hy ider foort den Leefer blyken. Beefe feer fchoone flant heeft veel jaarengegroeyt in den Amfierdamfche Medicyn-Hof, deivelke tot noch toe den eerfie en eenige befitter is , dat ik T»eet , van de felve. De ifiortel van defe plant is vefelachtig 'en Tifit. Deefe plantfvert onderfieunt door een fiam^ de^Veel- ke t^vee duymen dik , een voet hoog , en bruyn is , en del^elke eenigen tyd na dat de bladen z.yn afgevallen Litteeken als ronde ringen behoud , delvyl hoe ouder dat deplantiverd , hoe meerder defelve komen te ver- gaan 5 daar na fo breyd fy haar uyt in vier tacken , {ikfpreeke vandit afbeeldfel, delvyl in den hofook een gequeekt laerd , delpelke maar een enkelde fieel heeft ) "^elke tacken van het hegin tot haar eynde toe fchynen te hefiaan uyt bladen , die defelve foodanig komen te omhelfen , dat geen tacken konnen gefien Iverden. Be bladen zyn een duym hreet , anderhalf voet lang ( verfiaat hier door de onderfien , leant hoe hooger fy fiaan , hoe klynder defelve zyn ) dik , in fich befiuy- tende een lymachtig en bitter fap , witachtig groen , en gelyk als met een dauln bedekt , foo dat de litte' kenen van de vinger , loanneer men defelve heeft aan- geraakt , Ung daar op blyven fiaan , fy z,yn niet ftyf ( ik fpreeke van de oude bladen ) gelyk als in de meefie foorten van Aloe , maar fy konnen lichtelyk gevou- Ti>en yi^erden^en zyn aan de kanten eenigfints rootachtig. Inden Medicyn-hof en heeft defelve tot noch toe geen bloem gedragen. De bloemen die hier hy gefchildert zjyn , als ook de zaadhuyfen heh ik tot meerder volmaaktheyd hier byge- voegt uyt het boek van den Edelen Grootachtbaren Heer Mr. Nicolaas ivitfen , Burgermeefier en Jiaad van deefe Stad , ivelke my dit boek verciert met alderley foorten van planten na het Leven in ^frica gefchil- dert heeftgeleent , - welke Heer dan alleen voor dit en het volgende te danken is. Ve hloemen , gelyk als uyt deffelfs aftekening hlykt, groeijen aan een fpil , zyn rood , befiaan uyt een blad, datinfes fneden is gefneden, na Ifelke bloemen een driekantig zaad-huys volgt , hefiaande uyt drie holltg-' heden , ivelke in fich befiuyten veel hruyne en pUtte z.aaden. Defe pUnt "^afi aan de Kaap de Goede Hoop op hooge hergen in de klippen dertien voeten hoog , en anderhalf voet dik, en draagt bloemen in de maand O^oher. c A P. AXOI ArRICA^^A AMSCI^fS JLOKIBTIS^^ICANXIBTrS FKAfrRA^TISSIMIS (7) C A P. IV. ALOE AFRICANA ARBORESCENS FLORIBUS ALBICANTIBUS FRAGRANTISSIMIS. Plantam hanc partis primae capite XLIX defcriptam fub nomine^/o« africa. arborefcentis me de novo delcripturum mirabitur forfanLeaor Benevolus, aft fi illam tunc temporis juniorem , minus perfedtam & fpithameam akitudinem non excedentem ; modo autem adultio- rem , quatuor pedes altum, atque fimul florentem confideret , me non abfque omni ratione hujus defcriptionem denuo iulcipere atque iconesexhiberefacile con- Jiciet : Radicem habet hxc planta fibrofam longe lateque per terram difFufara. Caudicem poffidet quatuor pedes al- tum, gryfeum, pollicemcummedio craf lum qui foliorum ftygmata annuli in modum refervans quafi geniculatus appa- Folia caudicis fumraitatem occupant' plur,raa fefqu.pedem longa , tres uncias «^erx^pte Anm nonagefimi ultrrmil!efi,Wex- centefimumfepfmidiemartiiquartoexfo- horura meditul ,0 exortus eft fcapus fp.tha meus , qui conglobatim flores plurimos ante eruptionem involucro membranaceo inclu los producebat, quorum nullus integre ape riebatur.quales figuraprima rcprefentat • aft anni nonagefimi ultra miliefimum fbxcente fimum noni die februarii vigefimo fexto no- vusapparuitfcapus.quidecimo fexto raartii lelqui pedis altitudinem nadus exornaba- tur floribus innumeris, nunc e longiori pedi- culo conglobatim jundis , modo ardius ipli kapo adhsrentibus , albicantibus , monopetalis tubulofis , & in fcx profun- DEn goedgunfligen Leferfal mogeUck Jtoh 'verwonderen.dat t{ op nieuw on. derneeme deefe pUnt te befchryven , de. ^4defeheof het XLIX captll -vL het eerjtedeelonder denaam -van Aloeafrica na aiborefcens is befchreven.maar indien h] herdenkf dat defehe toen ter tjd jong , min der volmaakt^en niet grooter was als een fpan;maar dat nu ouder ^mer njoeten hoos en bloemdraagende is, fio fal hy lichteljl konnen befeffen, datdes/eljfs befchryvime metfonderreden onderneme , en des felfs af. beeldfels hier bjvoegen. Deefeplant heeft een vefelachtige Wortel fvyden^ydftchdoorde aarde uytfprjende. Deffelfsfiammeis-vier meten hoog, an~ derhalfduym dick, en grauwachtigh , de- we kedekttekenen der blaaden behoudende gelykals in leeden verdeelt fchjnt. Bovenaandentop ■vandeftammeftaan feerveel bladen ander half-voet lang en dne duymen hreed , fpits uytlopnde endon- ker groen , doorwelkers middetot aandef Jelfs ujteynde een dic^e fenuw aande buy. tenjte x^jde ujtpujlende doorloop. Of den -vierden maart des jaars 1607 is uyt het midde tujfen de bladeneen fteng ofgefchooteeen fpanhoog,dewelkewelbloe. men tfamen bj den anderen voortbracht pnde defeheeerfj voortkoomen in een vties befloote», van welkenallen niet een geheel opengtng ; geljk als het eerfie afheeldftl ver- toont : maarop den z6 februarius desiaars 1699 tseenmeuweftengh te voorfchyn gekoo- men dewelkeop den 16 maart de hoogte hebbende van anderhalf voet, m,as verciert '«'tveel^Mtekelkachtigen, eenbladrigen ,. fnm fes dtepe omgekrulde fneden verdeelde bloemen hebbende ftreepenujt denroode, loopende over de langhte der fehen , welken ^ allen (8 das lacinias reflexas divifis , qui lineolis fubrubris fecundum laciniarum longitu- dinem produdis exornantur ; florum me- ditullium occupant ftamina fex albicantia , apicibus tranfverfim incumbentibus luteis prsedita , una cumftylo nutritivo albican- te , cujus fummitatem occupat capitu- lum triquetrum , quafi ex tribus pilulis jux- ta fe invicem arde jundtis conflatum j qua- les flores^exhibet figura fecunda. Flores odorem fpirant fragrantiffimum infizv hyacinthi indicituberofa radiceClu- pi , fore ut integrum hypocauftum vi- treum odore fuo fragrantiffimo impleantj guttas etiam fundunt vifcidas , diaphanas, & mellis inftar dulces ; quae autem fic- catx colorem, odorem, & faporemman- nx calabrin32 exhibent. Semina haaenus produxit nulla , quae an unquam in hifce terris produdura fit, dubito , prsefertim cum vix ineunte vere floresappareant, quotemporefol inperfi- ciendis feminibus minus favet , omnisque calor artificialis huic operi minus eft ido- neus. Non fingulis , fed alternis annis in horto medico floret. Folia ficcata faporem paulo adftringen- tem habent. Frigoris impatientiffima , ( cum ejus A- fricae partis , quae Guinea audit , fit inco- la) atque hinc in vitreis hypocauftis per totam hyemem cum modic^ aquae exhibi- tione fervanda venit. Plantam hanc venuftam ex liberalita- te nobiliffimi viri Domini Simonis a Beau- mont Nobiliffimis & Praepotentibus Hol- landiie WeftfrifiasqueOrdinibus a Secretis, &;c. a longo tempore poffidet hortus Am- ftelaedamenfis. allen of of een lange fteel {famen hy den an- deren ftonden , of dicht aan de flenggehecht waaren , in'tmidden der bloemen ;^yn fes mfte Uoem-draden met geele toffen daar divaars overleggende , de bloemfiyl is ool^ mt , en des felfs driekantig hooft beflaat als uyt drie ronde ballekens dicht aan den ari^ deren gevoeght ; fodanige bloemen vertoont hettweede afbeeldfel. De bloemen geeven een feer aang&naame reuck^y gelyk.als den Hyacinthus indicus tu- berofa radice Clufii , foo dat defehen met haare aangenaame reuck^ de geheele glaafe mnter-k^s komt te ^ver^vullen^ fy geeven ook^ van fich lymachtige , heldere , en als hoo- ning foete drufpelen j maar "^velke drup- felen uyt gedrooght ;^ynden , van coleur , reuk^ en fmaak^met de manna calabrina over een kpomen. Sy heeft tot noch toe geen :^aaden gege- 'ven , en tiiyffelen of fy defelvervwel immer in defe lande fal geven , 'VOornaamelyk.de' ^vyl Jy in 't aldereerfte begin ^vdn de Lente haar bloemen voortbrenght , op welke tyd de Son minder hulpe in 't volbrengen van de :^aaden toebrenght en dat de ^armte , die door kpnft verweckt 'iverd , tot dit overl^ minder bequaam is. Nietjaarlycks , om het anderejaar geeft fy haar bloemen in den medecyn-hof. De gedrooghde bladen :^yn een mynich famentreckende. Sykan geende minfte kpude verdragen, [dewyl fy uyt datgedeelte van Africa is,dat Guine genaamt werd ) derhahen moet fy de geheele mnter met wynich voght inde glaafe mnter-kaften bewaart werden. Deefe fraeije flant heeft den Jmfter^ damfeHof al lange tyd befeeten , ;^ynde in defehe ge^oomen door de milde gifte ^van den Edelen Heer Mr. Simon 'van Beau^ mont Secretaris van Haer Edele Groot Mogende Heeren Staten njan Holland en JVeftvrie/land , &c. Early European Books, Copyright © 201 ! ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Konlnklijke Bibliottieek, Den Haag. 177A3vol. 2 (9) C A P. V. ALOE AFRICANA CAULESCENS FOLIIS SPINOSIS MACULIS AB UTRAQUE PARTE ALBL CANTIBUS NOTATIS. RAdices habet plurimas calami fcrip- torii craffitudinem sequantes , qux nonnihil ad rubedinem vergentes in fibras exeunt tenuiores 5 quas caulem emittunt (de adultiore loquor planta) pedalem, foliorum ftygmata diu refervantem , ex albo purpureum , crafTum , rotundum, cui plurima innafcuntur folia fucculenta pedalia & fefqui pedalia , in mucronem acutiffimum & fpinofum exeuntia , duas uncias cum medik lata , cpx maculis mnumeris albicantibus ab utr^que parte exornantur, fpinis crebris & redis in utro, que margine armantur. Hadenus in horto medico non floruit. Cum coeteris Aloes fpeciebus caute ab hyemali frigore fervanda venit. Propagatur facillime per plantas junio- i-es circa radicem quot annis pullulan- tes. Succum habet hxc aloe vifcofum nuU hm amaritiem in fe continentem. DEefe flant heeft 'veel mrtelen ter dkkte Dan een fchryffen , demlke eenighfmts rood ;^jnde kljne 'veefelen van fich geven ; uyt mlk^en een fteel uytjchiet een njoet hoogh , ( ik^fpreeke van een ou^ deflant) demlke de litteekenen van de afgevallene hlaeden langs of Jich hehoud, Jy is bleeck p^rper , dick^ en rond , ^aer op njeel fapachtige hladen , een 'voet ofte anderhalflank,in eenfpitfen doorn^yndigen^ den wajjen ,fj twee en een hahe dujm breed , aan heyde de fyden met mtte ^lacken 'verciert , en dejjelfs beyde kanten ^yn met veel doornen ge^ivapent. Tot noch toe heeft fjgeenbloem zedra^ gen. ^ Deefe plant moet met alle de ^loes fior^ ten des mnters van alle kpuwde bewaert werden. . Sy -vermeemghvuUight feer Ikht door jaerljckfenhyde wortel uyt kofender^ jon. ge panten. ^ ■' Deefe flaant heeft flymmerigh fap fon. a«r de mmfte bitterheit. (10) Scmina hujus plantse fub nominc u^loes De :^aaden ^an deefe flant mrden uyt tmoloris flore rubro mittuntur cx africa. Africa gefonden op de naam van Aloe Tri- color flore rubro. AlOI: ATKICA^bfJL Bia:viSSlMO CRASSISSIJyLOqUi: FOLIO rLORE STJBVIRIDI (II) C A P. VL ALOE AFRICANA BREVISSIMO CRASSISSIMOQUE FOLIO FLORE SUBVIRIDL PEr aliquot annos fpeciofiffima hxc planta viguic in horto medico Am^ Itelaedamenfi , qu^ radicem habet fibro- lam, tulcam , in fibras tenuiores excurren- tem, ex quibus aliquot folia viridia enaf. cuntur inter omnes aloes fpecies craffiffi- ma & breviffima, quorum extremitates verlus pofteriora refiexa triangularia eva« dunt , prona parte lineis albicantibus no- tantur, & in mucronem nonnihil aliquan- do rubentem exeunt. Succus hujus plant^faporem habet duU cem & aqueum. Haaenu^ in horto medico nec flores nec lemma produxit. nakmTddidT'" "^P^^^^^ ^^^i" nalem addidi ex codice viri nobiliffimi & amphffimi Domini Nicolai Witfen CoS fuhs &Senatoris, ex quocodice habui L quentia Ex fohorum medio fcapus erim. tur fpithameus rotundus , fubruber qui m funimitateflores gerit tubulofos virides & in fex lacinias divifos. ' ^ In locis apricis & faxofis Promontorii i^onx Spei mcnfe odobri floret. I^acile hxcplanta multiplicatur, fifo- iia avulfa , per diem aut alterum foliex- DEefefchoone flant heeft reets eenu ge jaaren in den Jlmfterdamfche Medicyn-hof geweejl , hebhende een -ve^ felachtige hruyne wortel, waar uyt eenige groene bladen te voorfchyn kpmen , :^nde de ^ortfte en dihsten onder allen de foor^ ten <van Aloes , w%rj topfen achter^ ovaarts gehoogen gelyc^ als driekantig, en 'van boven met mtte ftreepen geteykent ^yn, en ineen funt, die bjwjlen rood is, uyt-ejndigen. Hetfap van deefe flant heeft een foete waterachtige fmaaf^. Sy heeft tot noch toe geen hloemen ofte :^aaden gegeven. Be hloem nochtans met dejjelfs ^aad^ hujs hebbeik,hier bjgevoeght ujt het hoek, ^an den Edelen Groot-^chtbaaren Heer Mr. Nicolaas fVttfen, Burgermeefter en Raad , uyt w/^ boeli^ het volgende heb uytgetroc\en. Djt het midden der hla^ den recht pch een rond en roodachtige fteel, een fj>an hoogh, dewelke bouen aan draaght keikachtige groene bloemen , die gefneden ^yn in fis diepe fneden. Sj bloejt aan de Caap de goede Hoop, Pfefe plant kan lichtelyk 'vermeenizh^ vuldight mrden , foo ^anneer de afge^ fcheurde (12) pofita , atque adeo paululum exficcata Jcheurde bladen , een dagh ofte tme m de telluri mandantur , ex quibus fingulis Son 'iverden gelegt , en een ^jnicb gedroogt planta nova & integra exfiirgit , quod an- ;^y?jde in de aarde gefet , foo kpmt tijt no i6^p expertus fum. ^der blad een nieuwe en geheele plant te ^oorfchyn , geen onderuonden hebbe in den jaare 16^9. C A P. (13) C A P. VII. ALOE AFRICANA FOLIO GLABRO ET RIGIDISSIMO FLORE SUBVIRIDL RAdices huic plantae funt fibrofiefuf. cx , qux folia producunt plurima in orbem pofita craffi, rigida, <jux e ba- li plana & craffi in mucronem exeunttri angulare&fpinofum, quialbusin foliis iu- nionbus, in vetuftioribus ruber eft: linea extuberans & albicans a bafi ad mucro- nem ufque utramque foliorum partem percurnt. Haftenus , etiamfi per plures annos Succus hujus plantae dulcis eft , & aquo- fus. Juxta raontes locisfaxofis odobri men le m Promontorio Bons Spci ftoret hsc planta flores ab utraque parte caulem ampleauntur fubvirides monopetali Z utTv ^''.'^' ' fequiturcapfu. a feminahs tnquetra totidemque diftinda locuIament,sfemi„a fufca co^tinen bu7 p ffim. v.n Dom,n. Nicolai Witfen Con- lulis & Senatons habui. DEefe flant heeft -vefelachtige en hruynemlen, Mke -vefl dtc ke en Jlyve bladen i„ de ronten by den anderen jiaande -voorthrengen , dewelie onder ain dt^ en plat ^ynde mtloopen tn een drtekantige en doornachtige funt ivelke funt inde jongen hladen wit , en in ■volwafjenen rood is ; langhs bejde :^yden tot dejjelfs funt toeloop een mtte ftreep. _ Tot noch toe ,' alhoewel defelve -veel jaareninden hof gegroeyt heeft, i^yn geen bloemen aan defelve gekpomen. Hetfaf van deefe plant isfoet en wa- terachttgh. Op fteenachtige flaatfen langhs het ze. herghte aan de Caap de Goede-hoop bloeyt dee/e plant tn de maand oBoher de bloemen ftaan aan beyde ;^yden des Lls, ^yn ujt den groenen eenbladerigh en in fis fnedengefneden, naa de bloem -voUt een drtekanttgh ^aad-huy heftaande uyt drte hoUtgheden, waer -van elk ■veele bruyne yaden inftch be/luyten ; hetwel- ks al hebgetrocken ujt het hoekvan den hdelen Groot ^chtbaeren Heer Mr. Ni. colaes IVitfen Burgemeefter en Raad. C A P. ' Aloe atkic: ^loki: rubro (i5) C A R VIIL ALOE AFRICANA FLORE RUBRO^ FOLIO MACULIS AB UTRAQUE PARTE ALBICANTIBUS NOTATO. EX radice fibrofa plurima criguntur folia , plana , craffa , atque in la- tum mucronem albicantem &diaphanum cxeuntia , pedem non nunquam longa , quae ab utraque parte maculis albicanti- bus nuUo habito ordine aut figura exor- nantur , foliorum margines , qux in plant^ juniore xquales albae & diaphana^ , in adultiore inaequales & fcabrae evadunt. Singulis annis modo geminus , modo fimplex e foliorum alis producitur fca- pus , tres quatuorve pedes altus , quem undique e longiore & rubente pediculo flores exornant penduli , monopetali , tu- bulofi , rubri , & in quinque aut fex la- cinias divifi , qui parte extrema virides lineis albicantibus notantur , e quorum medio praeter ftylum nutritivum Itamina oriuntur quatuor apicibus luteis praedita 5 flores fequuntur capfulac feminales trigo- nae , quae tribus loculamentis femina pla- na nigricantia continent. In Horto medico menfibus junio & ju- lio floret , femina augufto perficit : in Promontorio Bonae Spei circa rivulos locis faxofis Odobri floret. Propogatur facillime hxc planta , tum feminibus , quae matura finguhs annis pro- UTt een 'vefilachiige woriel komen 'veel fUtte en dicke blaaden , eyn^ digende in een breede mtte en doorfchj^ nende fmt , i^yn /omwjle een 'voet langh , dewelke aan beyde :^yden met mt^ te ^lacken "van allgrlej figuur hier en daar ^verden "vercierd , de k^nten der bla^ den , de mlke in de jonge planten effen mt , en doorfchynende ;^yn , 'werden in oude flanten oneffen en rownf. yflle jaaren foo kpomen een ofte iwee ftengen iuffen de hlaaden te 'voorfchjny drie en 'vier 'voeten hoogh , dewelcke overal vercierd werden met hangende een^ bladerige en k^lkachtige roode bloemeny die in zyf en fes fneden gefneden :^yn , 0 hangen dan lange en roode fteelkens , de toppen der bloemen :^yn groen en met mt- te ftreepen geteckend , ujt het midden der bloemen kpomen behalve de bloem-ftjl vier btoem-draaden met geele hoofdekens , de bloemen iverden gevolght van driek^nti^ ge :^aad - huyfen , de welke in drie hollig- heden , platte bruyne :^aaden befluy^ ten. Deefe flant draaght jaarlycks in de maanden junius en julius bloemen , en brenght rype ^aaden voort in augufto : aan de Caap de Goede-hoof opde klippen omtrent de riviertjens bloe/yt fy in oBo^ ber. Seer lichtelyck. I^an defe plaant voortge- fet werden , foo door ;^aaden , die fy jaar- H ' lycks (16) fert , tum plantis junioribus circa radi- lycis ryf ^oorthrengen , als door jongen, cem puUuiantibus. de ^veiken omtrent de woortel uytloofen,. Succus hujus plant^ amarorem habet Het Sap ^an deefe flantts feer btttery infignem , & fetidum. enflinkende. AxOi: AmC. ILORK KUBRO, FOL: TRLANCUIAIU XT Ytm^ClS ABJJTRAqUH VARTX ALBICA^NTTIK: ^OTATO. (17) C A P. IX. ALOE AFRICANA FLORE RUBRO, FOLIO TRIANGULARI ET VERRUCIS AB UTRAQUE PARTE ALBL CANTIBUS NOTATO. EX radice albicante folia producuntur plurima femipedalia , duas uncias la- ta , fucculenta , & in mucronem trian- gularemexeuntia, quxabutraque parte, nullo fervato ordine , magnitudine aut figur^, verrucis notantur albis , fuccum- que continent infipidum. Flores , eorumque proventus a prasce- dentinon differunt, eodem temporepro- ducuntnr , maturantur femina , & eadem methodo propagatur hxc planta. Plantam hanc hortus medicus Amfte- laedamenfis e Seminibus ex Afric^ ante an- nos aliquot miflis & fatis poffidet. UTt een mtte 'ivortel kpomen "veel bladen 'voort een half 'voet langh , tme duymen hreed , en fapachtigh , <wel-. kers uyteynde ffits en drjkantig is , /j ^erden aan heyde de :^yden geteekend met mtte matten , deweiken fonder order flaan , "van 'verfchejde groote en gedante , het faf , het geen defehe in fich hefluyten , is fmaakeloos, De hloemen , ds ook^ derfehen ^oort- kpmft, en ^erfcheelen 'vande 'voorige flant ^lg^ , fy dragen hloemen en ge^ven ^^aa-^ den op een en defehe tjd , en werden op gelyke Ti^yfe ^oortgequeeckt. Den ^mfterdamfe Medecyn hof heeft deefe flant uyt ;^aaden , die uyt ^frica ruoor eenige jaaren gefonden ;^yn , 'voort- gequeekt' 1 C A P. (19) C A P. X. ALOE AFRICANA, FOLIO IN SUM- MITATE TRIANGULARI MARGARI- TIFERA, FLORE SUBVIRIDL RAdices huic plant^ funt crafife in lias minores divifae. Folia plurima crafla , fucculenta 8c vi- ridia in orbem funt pofita , cpx prona parte glabra verfus extremitatem nonnihil excavantur , fupina parte verrucis fre- quentioribus inftar margaritarum albican- tibus notantur , haec de foliis junioribus di6la funro , quum in adultioribus verru- omnes virides evadant , folia omnia terminantur in mucronem acutum & ru- brum. Ex foliorum alis augufto menfe fcapus erigitur vel fimples vel geminus bipeda-. lis , rotundus , viridis , qui in quatuor quinqueve terminatur ramulos , quorum fummitates exornantur floribus viridibus monopetahs in fex lacinias divifis. Semina hadenus in Horto medico pro- duxit nulla. Succus hujus plant^ dulcis. Locis faxofis in Africa odobri menfe floret. DEfe flant heeft dkke <ivortelen , dle jich m andere klynen verdeelt, De bladen ^yn dtc\, groen en fapach^ tig , en (iaan in de ronten hj den ande^ ren , uan boven ;^n defehe effen , en naa het eynde eemghjtnts uytgeholt , ^an onderen ;^yn defelve getekent met 'veel wratten^ dewelkefoo mt als peerlen ;^yn , ^erfiaat hier door de jonge bladen , de^ <ivyl de matten in de oude bladen groen iverden , de bladen eyndigen alle in een fcherfe en roode punt. In den maand auguflus foo kpomen een ofte tme ronde engroene ftengen tufjende hladen , die fich in 'uier ofte <vyf tacken 'verdeelen ^ mens toppen vercierd iverden met groene eenblaederige en in fes fneden gefneden bloemen. Sy heeft tot noch toe geen i^aaden in den Medecyn-hof 'voortgebracht, Het fap 'van deefe plant is foet. Sydraaght bloemen inden maand oBo- ber , en mrd in Jfrica op fteenachtige flaatfen gevonden. K C A P. (21) C A R XL ALOE AFRICANA MARGARITIFERA MINOR. HAnc fpcciem Aloes anno nonagefi- mo Liltra millefimum fexcentefimura odavo mecum communicavit ac horto donavitvir Ampliffimus Petrus Rans Val- kenier Scabinus &Socetatis Indi.^ orien^ talis afTefTor. .^^f^^'^ h^cfpecies a precedenti, quod foliaduplofuntminora & tenuiora, quod folia verrucis multo minoribus& abutra- que parte notentur , fuccumque habeant fubfalfum. Hadenus nec flores nec femina pro- duxit. Cum priore in Africa locis faxofis 0^0- bri menfe floret. DEefe foort ^an Aloe heeft den Acht-^ bare Heer Petrus Rans rdkenier, Schepen en Bemnthehher der Oofitndifche Compagnie my in het jaar i6p8 medege^ deelt , en den hoof 'verderd. Deefe foort ^erfcheelt 'van de 'voor^ gaande , dat dejjelfs bladen de helfte klyn- der en dunder :^n , dat de bladen aan hyde de :^yden met matten , maer kiyn^ der , ;^yn geteeckend , en dat dejjelfs fap foutachtigh is, Sy heeft tot noch toe in den hoff geen hloem gedraagen , ofte :^aaden ^voortge^ hracht, Sy groeyt in Afrtca met de voorgaan. de op fteenachtige flaetfen , en bloeyt in oBober. C A C A R XIL ALOE AFRICANA FOLIIS GLAUCIS MARGINE ET DORSI PARTE SU^ PERIORE SPINOSIS. RAdice fibrofa folia plurima in orbem pofita fuftentanturvixpedemlonga, crafla , fucculenta , glauca , Sc ex latio- ri bafi in mucronem acutiffimum exeun- tia , utraque foliorum margo & dorfi pars fuperior jpinis fubflavis armantur. Hadenus necflores nec femina in Hor- to medico perfecir. Succus hujus plant^ vifcofus & dulcis eft. Plantam hanc anno millefimo fexcen- tefimo nonagefimo feptimo mecum com- municavit vir Nobiliffimus Wilhehnus A- drianus vander Stel nuper in hac civitate Scabinus , nunc autem in Promontorio Bonas Spei nomine focietatis Indise Guber- nator. DEefe flant heefteen 'vefelachtigemr^ tel , demlke veel hladen in de ron^ ten ftaanden te voorfchyn hrengen , de hlaaden :^yn bjkans een voet groot , dick^, fapachtigh, en mtachtigh-groen , en :^yn tn haar begin breed , en ejndigen in een feer fcharpepmt, bejde de kanten der bladen als ook^het bovenfte gedeelte der rkgh :^yn ge^ ovapent met doornen , die by na geel :^jn, Tot noch toe heeft deefe plant inden Medecyn-hof geen hloemen of :^aden gege^ 'ven. Het fap njan deefe plant is fJjmachtigh en foet. Deefe plant heeft my medegedeelt in 't jaar feftien hondert feven en fiegentigh den JVel Edele heer JVtlhelm Adriaan 'van der Stel , Out-Scheepen defer Stad , en Gou^verneur aan de Caap de Gosde Boop, M C A Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuest LLC. Images reproduced by courtesy of Konlnkllike Bibliotheek, Den Haag. 177A3vol.2 (25) C A R XIII. ALOE AFRICANA FOLIIS GLAUCIS, MARGINE ET DORSO INTEGRO SPINOSIS. J^Adix huic plantx longa 8c alba Folia vix pedem longa funt, duas un- cias cum media lata , glauca , & rore al- bo quafi obduda , adeout , fi digitisat- tingantur , eorum veftigia remaneant, horum utrique margini & dorfo fpinae ad ftant plurimx , primo virides dein , ru- brse. Succum habet hxc planta amarum. Ha6tenus in Horto medicoflores pro- duxit nullos. DEefe plant heeft een lange en mtte worteL De bladen ^jn bykans een ^oet langh twee dujmen en een half breed , mtach- tiggroen , en gelyc^ als met een mtten damv hedeckt , foo dat de uoet ftappen der ^ingeren , daar men deefen hladen mede aanraakt , op de fehen ftaan , de rugh met beyde de ^den ;^yn hefet met doorns , dewelkpn eerft groen , en daar na root ^j^. Deefe flant heeft een hitter fa-p. Tot noch toe en heeft defehe in den Medec^n-hof geen bloemgedragen. N C A P, Early European Books, Copyright © 201 1 ProQuestLLC. Images reproduced by courtesy of Konlnkllike Bibliotheek, Den Haag. 177A3vol.2 Alo£ ajeic: caijij:sci:n.s ^oliis GiAuas catuxm amplectk^itibus - (27) C A P. XIV. ALOE AFRICANA, CAULESCENS FO- LIIS GLAUCIS CAULEM AMPLEC- TENTIBUS. Efeminibus anno i(5p8 ex Africa ac- ceptis & fatis hxc aloe enata eft. Radicem habet fibrofam & fufcam. Caulem habet pedalem pollicem cum medio craflum , quem foliaampleduntur glauca dentata, foliis aloes vulgaris C.B, fimillima, fed breviora, & in mucronem fpinofum & bifidum definentia , quorum juniora eriguntur , adultiora autem ali- quantulum in terram reclinantur , folia inferius ubi caulem ampIeAuntur pallef. cunt & nervis viridibus & crebrioribus no- tantur. Succus e foliis expreffus albus , vifco- lus y amarorem habet non ingratum. DEefe aloe ts -voortgekpomen mt ^aaden de^elken tk tn het jair 1698 ujt Jfnca heh ontfangen en ae faejd, Sy heeft een bruyneen vefelachtigemr^ tel. 