title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: jaart, nummer van de bitterverga verga, rs nseeji. Dett fiioijft Imid men tmer de beJL, detect genomen toera t de ranken, die een viger dik zjn, lengte de grond Itsn, en bitter en daar geborst zpt. Theb ik beb betor, den, dat te aan de dunne ranittnivel vn goed U ais zwn de dikke; dear zy de aarde raken, evoritten zj met tangen draden in, en vormetren aldair tot der cen matcvn fruit. De stertel zetfr ws den prinsvilla Jam, leyd boten de aarde in vtele laMen verdeeld, vtcral uitjebietende lange, ronde, en hartbe Clordulsm, daar aan wemgt bladten flaun, en zj boven in de boeboomin vajl maitn met -I? verMOtadtrin met, tsu zy daar ionwn. Het bloei ztl bet jefiar te quam xourt in Maart, docb de t rwUen wierdea toi gtaxm ryp. Narim In t laxtjn Puinflar uim. Maleytse Pulartari, mei tt-riir OMISI Ul dvr geieeJ InJten bnetiu u, uls t/ men spteeryaebtige Pulc zyde. O ne jlmbrineun en Ceram ietermini nog geen menoti trooyd Puafnoe. # PLats ile: Wiffel in de KCllde boBleun, daar vstinlg gang t un menjebr, is, ot een vette kleigrond, ut bet bingen dtr betgen, daar ut t -d gebomte is tondrr unetis /miidaicr bMpfccie, en m Jertelver taiken lig vltcbt. In t.nbuina leef t men t niet, bebattven aan de N. O. boei Lien, een vstinig vstld ep kleat Ceram onlrtnt Ueh, Combe/Sa, en klei Hasuaba, daar mrd meer daar tan de st dide Kerebtejlen opgegeten en verlrapt. M erder vald tigen over op Caybium, daar bet bejle komt -. in OejI-Cr/aiit, ATejr, /Iru, en andtre 7.. O. Eylan. Den, van tan fot in botjes gebonden naar Java verbannen, vertrek, hoeveel aldaar aan "hu (l. Een kwaad lach, de scheur en kleermakers fot van de tuin is schier allertoon in gehuik, gelegten barren, lijken reuk, en werd daar gebracht Indien vervoerd werd de uroverf die de bondgeleiden bij de ketters uitgeleerd, een afstammeling reuk te geven, die werd ze met tabak, tan onder zelfverstaan, bout en bloemen in de rit en zilver geserveerd, toen uit voorzichtigheid gewankt, de rest van de vrouwen gebroken in het veld, twaalf van het liggende boom, niet nuchter om het zeven een aangenaam reek te geven, maar ook om te verkansen, en de beroemde te leren, geringen onder het gewatteerde ooglapje in het gewatteerde hoedje, rechts, een luchtje op de reis, kortom, twintig of eenentwintig paar, ten gunstige reek te geven. Nog steeds een groene reek uit de keurmer, een soort mede te berijven. Niet twee mensen vergaan den reek voel 't meerjedeel, niet al mijn dier, de nasmeur die begon tot de vervolgende poos, om het liefste deel te nemen. De ontwikkeling van de AVONED, gedroogd, en in haar kruid-dozen verkocht, om dat men gebruikte gebracht tot papieren ten aantena, men de beste acht zyn. Riman, tyfs, een verf die de fot, gemengd onder Mediryn, die uit verbiedt niesingen te tegen het beleefde en. Hij ene onder de Pukafari jotpt een audit i.ru‘ ui, uit Pukafari zetr gelyk, dxb onnui, ets tanlfeb niet Jpetc- ryaebtig. Dit blitsd Pukafari beeft ronder tn co ener iottwn, ‘wiUtchtlg, Mj*r puntjes (j Stratjes boet, mrsr de fleetiHier en ruigte niet hebben je altde regte Pukifari. Zy beest ‘l tuiffe velk, en febitr diergdykt fmaak, mxsf gen reuk. Ik gelate, dat ze de Inlanderr stiltxils onder mslyansier skppen, bet zy uit omgeeten bruid bet xv wvt unnzugt, tumert ik bsdde motyle die beyde te onder febtiden, u*u dat zy htntden onder stUander lo- pen, en kw oj> df boogt bsouun kan men de biaderen niet btkemen. Die de regte Pukfari terfen, msset zicb ernstige Jhtklen vtm de rabiet u Inrtn bresgfn, daar aan ax Inw- Jlen-tn vnrttUJet zyn, Tsimsn met dt kleygrond, voannecr zy mcb in 't groeyrn zyn, venar d#r zy andert Ikbt uit gim. De opeyfcbottne moet men op Pstrrt Parn leggen, za wordtn alie de bladeren fprcrryacblig, en bequoam in ce mond u knouwtn, boew:l tMt Ulter. Het descriptum quodammodo convenit cum Pulsifario nostro quoad folia, spissum ipius lac, et crescenti modum, sic enim planta funicularis, tenuis, et lignulum, scu funis, qui se ad arbori Casiam adeo circumvolvit, atque ipsi tam firmiter ineret, ut folia, flores, et fructus usurpique intricati quam maxime lineam de coacte-fcant: de ipius autem gratuim odorem nil ibi commemoratur, soluiamodo autem de ipius foliis adnotatur, aquae incoda ab demino curent pedes, quos natio putat ex magorum incantamentis oriri, idem quoque Ozilabit eius cortex cum Oryza contritus et infinitus. Tabula vigesima Rhetor exhibet Pulafarum verissimum. Het bout vati Pulassari, daar de afgrimm it, beest so kn nxb eenig gebtyk, een pipect uit bet gtvvr veoef, et witwri, veaar mede tutu kierrfigt mntjen, zonder btid kindm befnuerd, em matig te verkxlen. Cannellii in Omni fretu Hort. Malari. part. to. fig. y. tbcven, berst eerge gtljienis met ont Pulassari, ojs-g uinde dt H-tderen, de diale me IA, en de minier van grovyen, -urant bet sui em dume bnUocttige piant zyn f/ louw, die tig em den boom Casiam zoo danig fingert, tn daarm u vjJI grceyt, det Uadtrm, biormen, en vruchten wi btyde atar m clhtnder staan, tgter tiiin zyn goeden rtuk veri niet vrmtil, atieenhk dt u z yne bh-dertst insc ater gkookt gmcun de gtjwdte t-eeten, vreike dxe Natis zegt oen tooverze btlezmg tekomen bet ztide Sai oat dotn dt fcbvjfe met ryfl gtvrtev en tn epgejmetrd. De twijnigje Pulassari Verroont een van de wsaro Pulestle Stryk. In Ausuario Funis Pulsifarius scu Cajus In het Ausuarium victus Pulsifarius Tow-Pulse sequens declerbicur modo, genas aldus beschreven. Cajus Pult seu Lignum sclarum, h. e. Pute libr. 3. descriptum ad finem libi liobet funem sylvicicum Tu-1 i distum. Pulassolution præcerca aromaticum libr. 7. de specem Givectum quoque babee speciem. Saltem hic funis, quem nunc deferemus, utrisque adfinis est. Non clut tunis cralTui, sed fese dividit et extendit in plumos graciles laterales ramos, atque his iterum in alios minores, in quibus folia libi funi opposita, illi Puiajfarii similiter, seu paulo latiora, crassia, glabra, et firma; nullis notabilibus cortis donata: Ex abrupto uri de ex fauclato cortex alburni viseofum exhililat lac, sed pauca copia. Nullus aromaticus odor vel sapor, uri in vero Pulassulio, detegitur in hujus corace, vel foliis. Flores ignoti funt. Frusus oblongus est, utrimque acuminatus, minimum digitum circa 1 longus, ac digitum crassus, externe virens, ad latera fulctu seu canali distinctus, juxta quem maturi decidunt. Sub herbaceo cortice cavitas reperitur, atque in hac latera undique repleta granis, in starr illorum frumenti Turcici Luc Mays Indici, coloris obscurus in starr Caffe, quas per albam venam cortici adneshmir. Quodvis iterum granulum interiore sua parte granulatum est granulis Sinapios femina mencicemibus, coloris aurantii, atque præterea in frusto centro cavum super est, uti in Papaya fructibus. Ex frusto aperto et scilto viseofum etiam exsudat lac. Nomen. Malaice vocatur in Tali Pula. Latine Funii Puiajfarii. Lectus. Ad silvarum oras obcurrir. Ut in in vallibus, sed non copiosus, unde nec ejus peculiaris innotuit usus. Nili quod ejus flagella adhibentur ob tenacitatem ut necandus Ambomenfium nafias Bobbers didas. Tabula Vigeftma Prima Celleberrimis Funis Puiajfariis. Caïbu Pulc of bti Lignum scholerici, sat it Pule libr. 3 beschrijving, beest in zyn maagdeschap em bosektoeas af Tali: of bet spteeriaching Pulafri libr. 7. beschrijving, beest vroeg in de valt zeer zeldzaam. Imbuus ait tot in dat vaj na beteigen, beest groenlap met die zijd: Htl U gaten die tjuw, maar dat ag in vette ranculi en zijdetoekiet vardtelt, en dat zit vederom in andere, door aan plan de bladertn sagram maalander, die van Pulafrus is egaal of wat broeder, dist, glas, in stijf zon der kennelijk ribben; uit de spteeriaching, ah mede uit de geroostde schorl, laat pt een witte regenveegje moet die naar jaren. Na in de schors, noch in de bladeren it de gewone spteeriachingbud uit Pulafrus. Het bladertje it onbeïnd. De vrucht is langwerpig, grijs en wanneer toegezet, omringt een pinc Lng, en een dikkere dik, van buikten groot, en ter andere zijde met een naad of gaat, lengde de wette de rijpe comburen. Onder het kruidachtige schors vindt men een boeiing, en daarin in de zijden rondom bezaan met horreis zeeden, te Turiae tanu, met een Co/syraJrnr, maar een vette ader aan de schors valt. Onderkrold aan de binnenste zijde it wederom bezaan met kleen kortejet, ah moederaad zaad, rest oranje-gel, en dan klier (in it moedertaal) in de vrucht noch een boeiing, gelijk in de vrucht er van Papaja. Uit de opgezette vrucht komt nude ten ile unge meel. Naam. In 't Muleyit, memt tntn bet Tali Pulc, ra 't Latyn Funis Pulaflarius. Piaats. Men vied bet aan de randen van de boeken, en in de Wailtytn, doch niet ver. Door van het ooggetuinde vermenging gebruitk zijend als dat men zyn fyne tot juiste afstelende bius taaiigleid gebruikt tot beter vlegten van de schildkogige Fyken of Bovbtr. De een- en twintigste Paat Vertoont een Tak van het Publiekelijke Tew gexas. CAPUT VII. Boek. XVIII. Hoofdstuk. AMBOINSCH KRUILBOEK. CAPUT DECIM. OCTAVUM. XVIII. HOOFDSTUK. Tuba Socier ti. Coculi Injici, Iibo BiJji. ATAl/ta nobis in India illos exhibet coculas, quibus z pifces fic aves enecantur. Hujus tres obcurrunt Ipccics preece r aliam minorem speciem, quae ad peculiare refercurgenus: Primo nempe Tuba baccifera. Secundo Tuba radicum. Tertio Tuba flava. Quarto Folium lunatum minuum: Cuivis autem lingulare tribue- mus caput. Primo Tuba baccifera funis est ingens, silvestris, fic regulaire, plerumque brachium cratus, aliquando pedem, corticem gerens cradura, laceratum, fit: maxime rugosum, laterales rami seu flagella, plerumque quinque sex immo plurces orchides longa, in firmas delineunt claviculas quae fese aliis innectunt ramis, illis folia insidens per ordines, sed alternata, foliorum fic vaga, ingentia, fic inhumans chartas firma, cordiformis, in obtusum apicem exeuntia. Palmum vel siphonium longa, novem digitos lata, superne intense viridia, inferne maxime flava, sit quodammodo lanuginosum, longis insidentibus petiolis, qui prope ortum inflexi seu sinuosus funt, unde plurima folia retroflexa fune Ex crassioribus flagellis longi excursunt racemi, fesqui pedem longi, multo plurimos laterales divis, in quibus primo conspicuiur capitulum illis acutum in milia, quae fese aperientia floscula exhibent ex sex alii & retroflexis petalis conflatum, in horum centro capitulum locatur, cui tria quattuorve granula infarctum arenae: insident, quae in fructu excursent. Flores ingratum spirat odorem, uti Paelui Damurm, vel aqua pura, quos plurimi sequuntur fructus inflores Uvarum collecti, sed paulo minor his, divalbentes, den rubricantes, et tandem ex purpureo nigricantes, plerumque bini tres vel, rarius quatuor simut cinereo indigent pedunculo crustulscuJo, pyramidali, fit rugosus. Sub externa molli came nucleus locatur rotundus, Cerasi officuli formam habens, sed paulo maior, rugosus sic granulosus, qui ex duriusculo componitur putamine sed fragili, quique ad unum latus surdurae seu aperturam habet, intus medullam continet albam bifidam. Hujus fumum lignum lentum et porosum, quod in flagellis fere diffingi nequit, odoris ingrati sic nausaeo. Nomen. Sunt Tuba Baca ser in Pharmacopaeas Cucculi seu Coculi ludi. Malacte Tuba Bidens. Ambonice Tuba d: Tubus, peculiariter vero haec species vocatur Tuba Tuni. In Sunda Camulu 1 Libera, in Lombok Mebus Iti. Ternatensis proprie dicitur Bri, praecedens enim Bori libra 6 caput 45, descriptum ipsis vocatur Bori uro. Banding Tuba sic Tubi. Javanice. De besproegende Tuba-Struik. Bovaran. Balauwice Buyprodn. N.B. Tuba Mulaice quarvis denotamur res, femina nempe, fructus, sic folia, quibus pisces et aves enchaintur. Per Ternacensium vero Bori seu Boruro significantur quasvis res, quas iogentem excitant vomitum. Locus. Circa oras maritimas crebescit, ubi ingentes rupes sic fixae reperiuntur, sub altorum arborum umbris. In Ambona raro observarii, copiosus in parva Ceramos circa Combellum sic Lutrea veterem, ubi ejus funus vidi pede crassores, arboresque adfrequentem, quorum racemi frugiferi juxta crassos floribus pendebant funi. In Bandung insula Javanior didor idem crebescit, copiosus tunc in Celebes, quae mater est omnium toxicorum, praefertim in provinciis juxta Borgensem floruit. Ulfus. Haec hujus plantae solummodo in usu funt, quibus putes capiuntur et enecantur; semina maturae hujus eliguntur et sementes eam semine grana, quam sine externa ipsarum semina, tam recentes quam licet, qui conteruntur cum cancellis Limacum cochleis reperiuntur, quidam etiam portiunculam excrementi humani, atque in hac massa pilulas formant magnitudine Ceratorum, quas chin in igelen ut rogative testa van oorten, brbalvton nog eenstandig, du mutton voor bezondig gaat, boude it veelen Tuben boet iterum, 2. Tuba radicum. 3. Tuba flava. 4. Folum lunatum minus solende iterum zyn byzonder gipuitl ubben. I. Tuba baccifera in te grote avilde ranker, in grmten ten am du, komijdt ook te bten dii, met te groote gjecUurd, tu utruygt Jebvrffe; de tyJe-takktn ofranktn gemeenlyk j, 6 en meer u uiemtn lang zyn) indigen in byvi Clavieren, dit tub on aruUrt takken vaf naktn, daar aan Jlaan dit biadertn metjl in rytn tegeti nulkandtren, dotb vermengd, enktld,tnin vrydl tuffcbtn plaatsen. Deville zyn grote, Jly f ah pergamini, birlftrmig, met te slokpe spijen, te band of reen spa n lang, g vingtrs brttd, boven toetgert, btneden soogttt, en umc uxlocbtir. Zj jlaan op lange Jlyve slitten, by baren ar,proM ten hgt tebbende, mus door it metjl te bladeren aglerwaarti tbogtn Jlaan. Aon dt dikkr ranken groeyen longe trajfen , «vi if usti lang , en in wr/cbeide ierit taDcen tenletld , d aar eu n men voor terjl kmpjts ali fptldt-baofdjer titt , dt* vcelkt boor optnendt vtnvnrn bloempjts in tet wihubligt biudjtr ve rdteid , die agterwaarti omgebogen zyn, in dt midden met etn knepje , tvaar op 3 a 4 zandktrrtltjts jlaan , ouwr uyt dt vruebten vuerden. Het bWryzefit «ni «an nui, gthk Phallus Dimo- hum , of /p-xlwaitr , lier op voigen veele vrvcbten druyft • grwyt by eliander tangende , uat kieender dan clmyven, tangen tyd uit , iaar ha rtid , ten laaifien uyt dtn pur • peren /wariaeitig , gemtenljk Jlaan 2 m 3, zelden 4 by maHitndtr , op een gramma vottjt , ‘t wtt dii i t , pyra* mid.ul , en geritnpeui. Onder bet buyunjlt wteie vieefcb vinJ men ten ronde iorl, in de groote tva n een kerjfe • Jietn , of tuar grottr , rtmpelig of gegranulterd , btjlaan- de uyt een bjrdacbuge fctcul , doti die x icb Ugt breeitn h at i en aan de tene zyde een opening of febeur bteft , binnen mei een witte btefi , dtvxlie zig in tvottn hut deltn. lies Uut van ‘t louw ii taay e» poreu/,aau de rafiien febier onverbrtebelyk. Reuk enfmaai van de gt- ■wrrvent befitn ir onli/fhk , viti, tn tvalgtlyi, Xaam- ia 'e-l+tyn Tuba Baccifera, in de Apotbf ktn Cucculi of Coculi Indi. Op Staleyu Tuba Bidjl. Ambroinsch Tuba, ten Tuhc, een bijzonder soort van Tuba Tutu. Op Hilo, Camulu, hahua, en op Lotbot, Mebu, hoera. Door de Ternatanen, bij deze zogenoemde lichte zegenschappen, Bori, gebracht in het algemene Bori, in het 6de Boek, hoofdstuk 49, beschreven evenement Bornro, noordvorm. Bandiets, Tube, en Tuhc. Javamse provincie, Lioprodn. Baleiets, Bunprodn. NB. Tuba in Maleisis zyn al gaa afgebroken dingen, zodan als vrutten, en bladten, vandaar ook men het Vogelen en Vogels vrageft. Maur, uit de Ternataanse Bori, is een dingen die Vlekken braken maken. Plaats, Hilo, veerlijk meerentje de Zetkart, daar betekenis veel aan groote schepen, vandaar beschermd van boogen boomen. In Ambina vind men meestal niet meer dan een paar kleine schepen. Ceram, ongeveer Combui, en oud Loeboe, falmiar, ik ti. Verder, uit met een behoefte: men es in Celebes, de Afeder van alle eilanden, prijzige in de Provincie, lang de Bugisten, vroeger gegeten. Coenbruyk. Alleen drie soorten planten zijn in de Grottk, om de Juffers daar mee te doden; men neemt de balsteen, vrije bron, met een zweet onder de buitenclear vloeistof, zorgt voor een vloeibere verhouding met het gedroogd materiaal, vermengt deze met de kleine cancellen van de Krabbetjes, Koeman geroosterd, in de vervelde slechte buiken, zo blijkt opgebouwen; zorgt voor een klantje excrementum humanum daarbij, maakt daarvan een pikkeltjes in de grote kan, die zorgt voor een grotere afvoer. HERBARIUM AMBOINSCH, Enslib, Liber VII. quaqua aqua, vijver of zoete water, niet minder dan lekker, een natuurlijk product, prefertim voor gebruik in stagnant water, dat een uitstekende product is. Die avulieme hank past de vissen, zodat alle dieren die dit water hebben gegeten, vroeger of later sterven aan de vergiftiging. Daarom circuleert de water, zodat het makkelijker is voor katten en honden, die makkelijk van de dieren afvallen, en als ze niet meer hebben gegeten, kunnen alle dieren die van dit water hebben gegeten, doodgaan van het gif. Velen die in de rivier wonen, zouden de aqua, die voorzichtig over de grond gaat, gemakkelijker en makkelijker kunnen ontsluiten, omdat de kolen en vlees van de vogels niet meer aanwezig zijn in het water, en bovendien zorgen voor een betere afwatering van de lucht. Voor dierbare mensen, die een sterke constipatie hebben, is dit een uitstekend middel, om het lichaam te ontleden en schoon te maken, een gemakkelijke en efficiënte manier om de dorste en zwaarlijdende mensen schoon te houden, die van stenen afzweren kunnen, zodat het lichaam schoon wordt gebrast. Dit zuur, dat in de buik van de vis zit, verdient geen twijfel, het is een uitstekend middel om de verse stelen van de vruchten te reinigen, die met een kleiner soort vlees, zoals kreeftjes en krabben, verwerkt zijn, en een vermenging van zeven tot tien delen kan worden gebruikt, om de giftige ingrediënten uit het water te verwijderen, zodat het water makkelijker en veiliger is om te drinken. Bovendien kan dit ook gebruikt worden voor mensen met een zwakke, gewelddadige of operatieve constipatie, omdat het voorzichtig werkt op zwaarlijdende mensen, die geen afzweer van stenen kunnen verdragen, en zorgt ervoor dat het lichaam door de giftige stoffen wordt gezuiverd. Macer tenests ac Bergenstens ai bea et omanras tvas baccas, fed fumo induratas secum (cercaune, quum trans marealim petant peregrinas terrae, ut citu pifsces capi possint, quem inquibusdam morentur loci?. Cannabis isti ab Aethiopia Parte depromptur, vocantu t quae in Bambusa in Mesopotamia. Hic phantasm in Zelandia et idem ac Malabaracrescer, ob incolarum filveilres vaccas & hirsutae capiunt, confusos fomentes ejus nucleos, quos insiliunt frutibus laxis & secalis apertis, quorum recenti pulpae inspeguntur, quosque vacca illi avidissime expetunt, unde vertiginis evadunt, iti ut farinulas capi vel transfodio possint. Javanici furant nucleos, comederunt quecumque cum Pipere, allo, At & lumbricis, palumque hanc torrent, atque ex hac globulos formant, quos aquarum fundo inponunt, mox ad hosce pifces tendunt allicti penetrantem illo odore, quique hosce comedunt vertigine superrament, ut capi possint. In India, Malabarice vocatur Matsya, Hircania Garundo Pala, Ponugallice Friato Macto, Periappe Bambusa, ubi descriptio cum nostra latis quadrat, sed icon differt, ex quam vero causa me latet. Aadmotore vero D. (W wtJtoi/ in istud adnotat caput, eosdem hosce nucleos in Pharmacopoeam vocari Cacator salivae. Itala Cocco d'Intruder in St Gallus et in Levante, non autem adsentiri possunt, reducendo ad Sylvani sernsis speciem, quum nulla inter has plantas fit convenientia,quin ad Solana et quoque referantur plantas, quas furiores ac pifces caecandi possunt qualitatem. Dan t p 'i -Wiiftr Ilrvyen, zo ne l tjhI oh zovtiouur, d‘,:b iuzanderbeii in Auvlen «wi lel lurdte ue-mUf. Di yijfebm da» JMttt u gr mg na Jit , er, 4iJJ> die 'er van ettn , jirrvnt 0 f jtryvcu dnytctig bu-vtn up bel ■uvakr, ii.n mtr, ze ge,itakittyk vngrn Aii ti , xjnde met te m:n imjckidriy< tt ttm , wat.i alie iotrten z -m TniJ avo getn di ieiy< vtrgif^, rmur jjcgtt teu duy- ttlbeg m rfr fwitk.it berffitte» tuo it i^ifjebrn en vt- gtkn , en H gehxe , ~y rue» Jeze duyteVge gajUn flrax 1 n vtefeb a.i er fmttt ,dn 1 zy vuderot» Mmrea zmiitn, gclyk ik ero noder fhwt arfnbeert kbbe , ieg iie Jaffitr xun vieriing xcat ujh de regie Tuba. Op / litet ii Ut tok g/prebttrdj dat Carfuieate tatn» fcitn 2 tau dne korit woiet febadt kanden itmemtn , oot ten purgatu da-ir van te brbUu. Mei drzt ieris Mitti» de JmmvnJtrr van de Papetze Eyiatiden de PiLtadyi vegrh , Sofiu genaami , zynde kltender tnfieg- ur «an tuitur dan de Amaanic. LKze f rfe/r vittgtn met iriK-pen , rti ko me» joarlyks </p luar btfumden tyd gexi.gcH in de PiPoezt kyianden , en (.p Ut /.uyitr-dtei tmn iiiloi», Wcda seruunti. Hirta drani zct.irn zy M j« kmyitits tiifj it Ix,agt boomtn , uaar bet rtgtv witlcr Jh jm Uyfl, duae bet» zenden a y een uyt bj,:r aiim om le pfitve «, die dan ivederirrendt , M gten lettel gevr* »- lende, drngebeel/n trvup bsvxtgt o;n daar uyt te drin- ken. Dxb ondertujjcbea kiimrm u de Pap<*ztn uerdtg h de boimex , ea vtrgex en dat wilt r 1 net drzt brh gt- UfrHB. JllU dr Itoith da», die daar uyt arinim , twr- den duyitlig en zalun ter aarJe , S*J dii nun ze genak- kebti vangta ian. i)t Moetpfftrm t» Dotgit zwen deze korli rtxb urit of wryp gepfukt in in den reni gedrugd , bybtm , ais IT ij> nj vreemie piikUten vare» , om metter baajl Pi**» tt vangeatdaar zy pleyftmn. De vwrrmtnsde Cancelli z tn <ti* krabbetfe/ fdnnlie by Ambrofiua i’arde afgejcbildtrd , en gvuuru xcerdeh licinhard rilcrcraite. Deze plani veajl mede ot> Ceylm en Molitur, ahvaar dt Iwwwnders de wilde Kaebreftat ea Bokkm xtxten tt vangen , timende de gefi&icne haris en Jmcrtn dtzelve op dt vrucblrn Jocas af SoorzaJJten , tt vsettn cpre/nedtn, e 1» op dtrztlvtr xkejcb gejmeerd , «.iwr m de koebeeften iter gretig , en daar vm duyubg xurden, dat mtn ze grtnahjeljk vangtn of Jcbieten Aon. Dt Jovanen ntmen deze ierit, voryKm ze met ptptr , hok , en pire , braien bet , en rmien 'bolleties daar vm , en Irggrnze in waitr op de grond , zoo febieten ftrax de 1'ifjcben daar «4, d»,r den Jlerien rtuk ajngdoit , en tcvrden duyzelig, dat mtn u tangen ion. In Horto Malab. Tom. 7. fij. t. wrtar in ’ tMa ■ libaars Macsbiram, in ‘t Bramitua Garundo Pala, in Portugeejib rfuiu Matta Pcvrc, in ‘1 Nmlerduytjcb Water kwaat ntHIOtj •aaor in de befcbr/ving met de t me redeiyk W/ ovtrcenkmt,docb dtafttkening verfebilt , uyt iMi oorMaf . «fer ii niet. Den Mantator Com- me linus op 't «it* Capiittl, merht dal bet deztht hor- reis zy n, die men in de Apotbektn Cocolu» indi wewf. In "Italiarico" Codulo d'Indiano in Galizia de Levanese, dopo che ha anticamente esportato tutto il suo bestiame, tra cui cani e bovini, questa terra tiene anche un registro dei prodotti farmaceutici, tra cui il Solanum furiosum, un albero che porta frutti rossi e viene utilizzato per curare le malattie cutanee. Questo albero, inoltre, è conosciuto per le sue proprietà sedative, antispasmodiche e rilassanti, così come per il suo uso nella cura dei reumatismi e degli attacchi di panico. La Tabula Viggima Seconda elenca altri due tipi di pianta: la prima è il cactus ferocco, con i fiori rosa e i frutti rosso scuro, con cui si può curare mal di testa, stanchezza e nausea; la seconda è il frutto rosa dell'albero della piuma, con cui si può curare mal di gola e tosse secca. La parte finale della tabella elenca 40 diverse piante, tra cui il Cocco delle Indie e l'afrikaner, conosciuti per i loro usi medicinali. L'autore, un medico olandese, osserva che queste piante vengono utilizzate in molte parti del mondo per curare una varietà di condizioni, dalla gotta alle febbre. Il testo conclude con un'osservazione sulle autorità mediche dei tempi e sulla loro abilità nel descrivere e utilizzare le piante medicinali. L'autore sottolinea l'importanza di un'approccio scientifico nella cura delle malattie, in contrappunto con le pratiche folkloriche. By de naefste Stryvers tamen dexet vTiidren voor onder de wet timm van Cutu/tu Mi, waar van de meeste uitgehaalt werden bij. Da'e in xjrn Pharmat. in 4 /$. />.34 5. en bij /..Um, in de zithi. fi»pt. referm. p. 334. en in de Indilbeen stroom van de Coculi van de Apotheken verandering, van in in nietum uitgeput p. 45. zit (.. m<n /7. Mulab. p. 34. ziter ook de gezondheidsbevordering op het zevende deel van de Hort Malui, p. s. Wvlkv ptestt allostr aalibec.Jt, eger gebeld en als variaties de oorzaak vertoont liende schvnt te rijnen. getyfc ook de Coculi der Apotheker van de Natuurland in de Hortus Malah. voorkomende van Piabit. in M bh/Mf. p 53. grilcc.1 verseri^crilegeuotUi-e:; wert, trelke bij eter in tyen Jinag. p.349 met de 'zaincnvuegC bij de Lijkachtige of komend 11 disebe Solaunm tn' rondv bladeren, en ren harde rottebrijte vntcht; de Natuurland van de Hortus Alab. bij de eike van hem geparticipeert **ert de Alabakaarsche Syrup, in ee*i vyfMadigc uiin-tn, kiiminsende en vruchten 10 cresem voorzien, welke rio de Chloris Mt en Cacai* in de Apotheek. Zie verder van derzelde gebruk en van de verschil van de gevolgtroepen der Schrijver hier over Id. Baub. Htji. p/ barde Azi sep. 155. CAPUT DECIMUM NONUM. Tuba Radicum. Tuba Ackar. Secunda Tubas species in binas dividitur, species, in altitude et nigrum: Alba vulgatissima est, et possit minimas partis gestare radices, de longa Scala, quo; ni i mitte sulta producunt: Radices rotundifolia, digitum circa ceras, partit in Cupra, parum infra nigrum et ernotum prorepentes terram, li-solofe, attamen intus aquosa medulla repletae, ex suo nigricantes, ubique fibrillas emittentes, quarum quis in binas alias minores subdividitur. Eandem fieri substantiam ac formam habent flagella, quae hinc inde tres quatuorve laterales emittunt rami, qui prope omnis co onerant de geniculati funt. Quivis ramulus quatuor ac quinque foliorum partis gerit fibiferoxposita, brevibusque petioli indoluit cum impari extremo, Langus foliis simus, sed angustiora a flaccidiora, ad summum lacerima, septemtralis politices longa, tres digitorum lata, subcus albicantia scu pallide cinerea. Radicem fibrillis pendentes plurimos nodi (eo baculum quas) glandulas mentientes, quarum quidem maiores, alii minores funt in simus letaminum Catnng, aqua sic Ac. acuminata, intus plerumque concavis scu carrots: Alii flores fructusque numquam in hac conspiciuntur planta, sed multos per annos in horto meo hanc coluerim, ubi quaqua maxime luxuriosa fese extendebat. Nomen. Latine Tuba Radicum. Malaise Tubaicker. Amboniese tantum Tibba. Tandis Vimmerui. Ternas Tic Botota. Locus. In umbrosis crescit vallibus ad fluminum ripas, et putidissimum ubi aqua et co sumi, viz dulcibus (laenis, circa litus frequentibus in litorea, et cunelis Amboinae insula. Usus Kius tantummodo est ad patescendi: hunc in hunc nigrum eliguntur radices cum curgis fibrillis & adherentibus nodis, quas sumis mutuim contundantur inter binos lapides, atque cum manibus covarantur et commissurunt supra stagnamem quandam aquam, sive in aprico mari circa finum tranquillum, sed in foveis quibusdam post aquarum defluxum; tum pileos ibi degentes vertiginosi funt et semi mortui supernatant, non quia hanc devorant maaram, sed quod in ea siccem inspicunt oculos vellicet, et totam insiccias aquam, uti & inter fricandum radices gravem fundunt odorem: Qua in his humidis & cinnamisco crebent locis, efficaciores funt, quaeque multo graviam fretant odorem illis, quarum in sicca crebent terra: Inlanda tumultu omnis in sicca reperiri Solo, ubi radices huius cum quarillis minoribus & stercore humano contunduntur, & miscentur ad pileos capiendos, qui tamen inde non penitus moriuntur, sed vertigines funt, ut ut manibus capi posint. Leders, taxaten, beflüsternd, vier en zwan ,vleugels, bladeren, schildpadden, te gekleed in mantel, wit, juutjes, juicandei, met rein, rijk, uitgezette lakens, bladeren, geijk, doch verlierd, verlijft, per, reed, verkleed, tot breed, duimen, immo, vingert, bruid, van, fleroren, naachtig, of licht-grammair: oan de, verklaringen van, uit, <s verhouden, bezogen, vette, ketterijen, of beteugelen, alle, creaturen, lammige, grof, zware, last, als, katjang, bakker, of taferdje, zwaar, man, niet, tot, het, water. Andes, wormen, van, tonijn, varden, zorgvuldig, drie, plakken, groene, twijgen, ik, see, vette, jurken, in, mijn, fuiken, gezogen, tube, 1 voor, ze, baar, zwaar, weelderig, uitbreiden. Nasm, aan 't, Latijn, Tuba, Radicum, 0 f, Halent, t, Tuba, ackar, Amboinch, orgel, Talia, Studemee/, Docomurt, Ternaten/, Bobata. Hlaats. Het in vochtvrije bodem waarbinnen de kannen van de rivieren, doch liefst daar een kring rond is. Aan zodanig in Istrië, die in trent van de grand zyn, gerust op Hium, en al in de Ammende Evolutie. Gebruik. Zijn gebruik is alleen in de Pravchen door mede het gegeven; Onder toe neemt men de soort wanneer men al het baart aan lenguages en kasten, stoof of lamp die klanten tefen, en verkrijgt ze met de banken van de terugzenden landen stroom, het zit in de pentecote een schijf, of in allerlei kuipen bij afgespenen vijver, komt den de Pravchen door in vijverdicht, en rivieren bij deel voor, niet om dat ze van de aard god 'eten, maar dat de sap in de Tuba een in de tegen bij en bet zijn gelijke venter infecteerd, gelyk ze ook in de Vrijdag een soort reus een baar geeft. Die in woedende en minder directe grand tuin, boud naar niet voor krachtig, gelyk zit ook langer rukt dan die indirecte landbouw. In banden wagen echter niet de Tuba of Djmurid meest op bel droog, waar van men de verlichting met de in Garamsol stap, men neemt menstappen vermogelijk om de Pravchen te vergeven, deed echter niet gebeid noodzakelijk van blijven, maar in de naar aan gene raad, toe dat zeggen ze nu de banden zijn vergen. Tuberculum radicum terræ ferens fecum nigra ditia in sic et ego in vallibus nemo sie ad montium pepet. Ut in opera, vestigia in hunc penitentiam audeo. Des, quas longa iteridem flagella pollicem castri, der bergsn, host metus longe totum, ten deter. Externe ex futuro nigricantia, teneris maculis nota van buiten bruin fouten, met gyaawwe phkken bezet, en ta parum novum rufum. Iphone forum lignum interrum cilia ruat ruyg. Het tuut wv idumen ii boni, doch pol ga-sadurum, sed porrum, lique faciendum, pauca ex uts. Ait men bet a/kapt, loopt tretn iveinig zater uit, stillat limpha, lignum quid exsiccatur pallide flave Ut bot beijerst utek-geel. Het rijk zo ilit nitt icens. Non tam tortem spirat odorem, quam qua dedit dat in de litoral woff, multum bykans ait bet wel-ad paludes crescit, sed et set in stater odorati siri Ut an. Nectande siri luptade' btvmen op uit zyn tafel. Arbores descendit per funes fingentis, cum quibus incurvos secti, in secolar doar krvmv in terrores ohtetoejlen ac breves emittit ramulos nodosos, articulum circi-uit, vourent em in lituice tng, daar aan 4 en 5 dunum rystere longos, e quibus tempor quinque via cre-scunt in alun op in viyyt knitljei, en daar aan 3,4, euj poaren necthdw nodosa; quoque, quibus, tria, quattuor, fit quinque bladeren, regt tegen elkaar. Zomer zyn vier duidelijk qua foliorum paria infusione direste glinobpouta, quae vi longa, a vinger breod, tootmge 7, en 5 duimen rum quadam quatuor pollices longa sunt, binos diametro, en 4 vinger breit, zolmal niet naar ageren al titos lata, quae vi specera fie ocio pollices longa, de virginea, vuur door gaans breder, van midden klauwvoet & quatuor digitorum lata, non ita inferior angustata quam grata, procedentia, sed plerumque latiora, soetus eliuca. Tenera foliola flavescens, menfes Orobans Lancea. De jinge bladjes zyn groot, in de maand Octopus planta flores profert, ex illis nodis progerminantes, ber gevonden di jeugd bladeren, veertemnde uit de qui raccomoda longis infistuoc pedunculis. Vvgemencm&c kmeflen, op longe folium mei ir .JJen. Flores hi magnitudine fit forma conveniunt cura De bladeren zelfs zyn vangrooie enfatvzen botanische floribus, Fabarum, amplum nempe petalum feci veersal- gelyk, te toeten ten bruit blauwkl agtervMStrtr gurum retro fleurs, cui subponitur alterum minus p- keert, en nan endtrtn ten andtr blaadje, ob ten lebu- talum carinum forrae, in quo cornu continetur sirt forma, daar in ten lyf boorentjelet, van vera mum, horum color est late purpureus, odoris grav- ligt-purper, van reuk heilly, ais Ungaolloemen, dosb ti, lnftar florum Lingox, sed paulo debilioris, spoor icar papper, deri fmaai it ait Eerze tengaan. Violarum adcedic lapori, anccqmm lelc aperiant hi zyn ze bloet-groen, en vstg in t oontajtm agier utgrotne floret, colorem habent pallide viridem, atque ad Luytktnt staande. taftum mollefcunt, viridibus infidentes calicibus. Hic Ipecacuana vocatur, Tuia fadricum nigrum, Amor Deserti, zilverne noemde men Tualia Radicum nigrum, in bono Tuba Afte, quum ejus folia ab inferiore Antennae Tualia Mette, in dat de onderen soorten aan de en part non alba sed cinerea sive pracedens derisle zyth, zive of licht-primair niet zynd gekruid aan tir: item Tualia oblonga sive lenticularis Tuba, quum prior de voorgaande. Item Tualia abbas of wilde Tuba, immo aliunde colarum ad plices capiendos: Sileium verdat de voorgaande zameerhaven in ro hac species non est efficax est, nec ad pilocos in wier tot de yicb-vangst. Deze omstandigheid eegt tegen de fidendos adhibetur. Verre zoolt kragtig niet, en keer tot beter yicb-vangst. Tabula Vigesima Tertia De drie- en twintigste Plaat toont het radicum albem, quod ad plantas filiqnoscas monte de teiste Tuba scortei, wegens tot de penselvlekte pilipandaceis, foliisque compotitius pertinet. Jende plant roeijt, met kapelvoorlagen bloemen, en takken van bladeren. CAPUT Vigesimum. XX. HOOFDSTUK. Tuba flava. Daun Bulan fete Tali Coengi. Tertia seu flava Tuba, species cum prima magis convenit, ejus enim inferior funis brachium seu pedem crassus est, rugoso foliolo obdurus cortice, subsequentium vero ramorum, binos tantum digitos crassum rotundum et glabrum, seu parum barbatus: Crassus iste fleus funis ad magnam proportione differt diametrum, antequam in alios minores et tenuiores se dividunt funes, qui mox se dividunt in alias tenues rachides, penni seu culmi crassitium habentes, aeque ubique se ad lnterstices inplicant arboreum ac berbium per extremitates, quae in har clavicularum insertuntur. Folia ejus folicaria funt, petiolo, qui inferius nodofus assassinus est, atque in custodis Tubis speciebus observatur, funt avicularia, sed inferius non excavata, candida que serie latitudinem quam longitudinem habent, a serra ad oello noveroque poli ices, inferius prope petioli ortum quinque concurrunt colla, ac superius in brevem sic obtusum deslinunt apicem: Tenera folia rotundiora sunt sere iolar plena luna, albicantia sed mollia, licet iam viridia sunt, quandque leviter fricentur vel compressa nigras supermanent residua vestigia, tenebrosa folia siccatu nigrescunt. Ex ipite ac crassiissmis flagellis simplices excercent petioli, sesquipedem circiter longi, qui in breves ac flaccidos laterales dividuntur racemos, digitulum circiter longos. Hic in gelee Tubo-Struvx. De geele van de orde van Tubo, beter met de crassisima et anderehandaanvergelijking, waar beter met de andere toewijs, een arm van de been, dik met een ruwge scheurende schub, mummie op de volgende wijze te zien: die mars ter vingertippen dik zyn, rond en evenwijdig, of een verscheidenheid aan groepen. Het uiteindelijke grootste eind is sterk, beter zit in de onderlaag ter verweering, maar de andere verdelen boord dan fijn, in de dikte van een tenbaft of zomaar een kalend, die zich overal aan de majoor ruwgeind aan de boor vingertippen met boorden rond, die zich af fiere Clavicornu omvormt. De bladeren staan aan een tak, onder een lange, dunne, vijf blad, achter met een rood blokje, gelijk aan een tuba gebracht; zij zijn ver vormig, doch achter zonder uitvryk, omringd door breedte, als een long. Het geheel bevat vijf duimen, als een klokkenspel bij de overvloed van het vijf ribbentekens samenstelling, voorin een eet tijdens en zwaar opgaand. De jonge bladeren zijn roomkleurig, bijna als een volle maan, witvlekig, en vetig, evenzo als een reen geworden zijn, als men met een nagel zoete sap over drukt, ooit, ongeordend, fuutje, lijkenscheidingen, die echter zo blijven, en eindelijk de jonge bladeren gedroogd zijn, vonden zij een verandering. Uit de vijf heiligdommen komen enkelde bladjes, omtrent een enkel rechtopgaand, van de welke de lengte in korte cycloopje zit, takjes verdelend, omtrent een ledemde van een vinger lang. Frutuarii referunt Prunot rotundos minimum, qui ex rocundo parum plani et complices funt infarminores illi. Kau, qui copioli, unum potir alterum nempete dependent longiflimo ex racemo orchitram longo. Et rutius hi externe foedus luteoli punctuli, quibusdam notarii sed non coronati, interne carnem gerunt muciolam, in qua ingens reconditur officiolum, ex rotundo planum & obliquum indentum burfa: repleta durum, sic ruffum. Crasli rami, quum dissectantur, interne eleganter texta indentum Curcuma, funt autem fungoli & lenti, atque ex his exsiccati paucalac flavescens amara lympa; totusque frutex ingratum virorumque furnit odorem, cum alia quavis re haud facile comparandum, qui infruatus tamen minimus percipitur: Bacii hx curtis crassiorque infidene pedunculi, uti in prima Tube, diuque superlunt haud facile decidentes, qui in Octobri observantur. Vetorum ramosorum lignum transversaler disdiffum Oum volvulos exhibet liliu quasi inpustos, qui tamen non arsiti lili iacumbunt, sed interstitia quaedam habent foraminuli distincti, aesiculis distincti sunt, quales in dum medicipes conspiciuntur. Quum juniores incidentur rami, ipsa forum lignum nigrum facit, uti & omnes res ipsaturas succo inbutae; Quum lignum hoc senelescit, ejus odor ingratus maxima ex parte disperietur, ipsius tamen decostum haud facile potest epotari, quum nimis ingratum & amarissimum sit, qualis 5t luccus est ex amputatis detilhns ramis. Bmfat zyn betet nut veitaebtige k/tvpjo , indegrure vm Mejir.nt-zaad , die bun openen in utr kletne en 9ds hrnmiji» ifoempjes, imj r mm r,w» tfnt vyf vuyt-wtt* blaadjes bttenwi ito, «i«t ur geoptni » en van ten xab- Uit , rioeb flippen reuk. In de tnidien iitt mn tdt grtl zandig beuveltjc, vocor i tyc de vnubt wrd, Jocd Ut nvr]!* W»r-f- ri ‘Mi viwr rirt ms.' ui af . -uo ut menam ititer zydr takjt Sin aert ei-in evn vrackt ari bangen. Dit biocyrei komt voort in 'f loalfl MS September. Dt vrucbten zyn alf kkeae rottdt Prvymee^ of uyt den r n tvi 'W:nn'a fit griruis ,«ii an litent Rw Rau, vtde nj een anatr aan Unge uvjjtn buneende , die wei etn tUf Lng tyn, tua buyten zyn ze vu y* getl mei eenige puntitj , zonder iwntje, M* binntn bebbenze erit J!ymer:£ -I ac) , m -ij.ir- in etn grati jiter,, vyi dm runden piat en jcbtrf, uls an gevuUe Uurzt , bard , en res. De dikit takken , ait wun daar in kapt , zyn /cbocn- gnl , ait Curcuma, dteb esor en t*aj, daar uyt Iwpt ten weinig Neek gtel voiter, bitler tun fmaak, en bet gtbetl gemas bttft etn Jterken tmlieflyken rnk , dit raro nitf ligt met iets under t vergelyken kan , daebindt vruebt wlt men kem minfi. De befien fiam ap ktrlt dMufietl - tjet , gelyk de eerjle Tuba , tn blyven langen lyi daar aan zilten, nitt ligt afvailtr.de, fa men c itui zein Ocio* ber. Hij beat de tuin door de rode takken, gekapt, ziet al of bet met roodie over de maaiveld geveld, tuurdoc zit, liggen niet dicht bij elkaar, maar wel tegenover, tufen-palmetto, man eenige gaanderie, zit met veel groei in de tuin, gelijk verhaal was om den Pietsang te zetten. Als je in de janeetakkens kapte, zeg je begerst de uitboort van je port, als je met die ook al uit geeft, dat daar de zap aanraakt. Als je beter bekijkt, is die tak legen, oud, je ziet vergaten demonetiseert rekenmachine, die de toekomst aankondigd, maar dit uit de takken vloei. Nomen. Latijn Tu in flava, & folium lunatum majus. Malaise Daun Bulang, h. c. folium Iunae ex rotunda wncrorum foliotum forma, de Tali Commum h. e. funus flavus a flavo ligni colore. Amboinaanse Wari fcu Walen, Huizen, quidam etiam hanc vocant Amber, quum eodem modo, quo Trucutengaum Soldumus furpetur. Truciaanse Cajus Bebato. Lotus. In taxofis crescit litoribus, vel locis haud longe inde diditis, in Hitea in lieorc Wacas Notuba-tot, item in lusba. Vestius. De hoc usu planius fruticibus incoluis vindere fideli male narrarunt, Histones enim dicunt, his frudibus pacis a que infici potest quam aliis Borii, uti quoque ex grave et sulphuricum ramorum odore quis colligeret, noxiam nempe ex ea fleem plantam; contra alii Ambonenses, Bangayenses, et Ternatenses concedunt hoc cum fructibus peragi posse, sed lignum erat forum et verus florum funius peculiarem tribuum virtutem medicam, exhibentque interne sine metu, ex radice proxima, quod interne lignocostum dilectum decoctum praeparatur cum dimidio Lysmachivangi, quod propinatur hominibus ictericis, flaccidis, et icucophlegmaticis, immo ipsi pueris exhibetur stygolo matutino tempore eius cyathus, quo tempore gravilibus quam maxime caveant a pinguis cibis, comprobatum est medicamentum est contra quaevis abdomina stomachorumque vitia, ex vicosis et depravatis humoribus obdurus, uti et contra Caduciliam. vermus in parva scinditur hoc lignum fruticis, coquiturque cum fructu Sryi et illo Lysmachium in olla cum aqua ad dimidium. Hujus decoctum cyathus matutino in tempore, quod ingentem abdominis causa commotionem sed absque dolore, hanc ob causam ab Ambonenses pro ipso forum Soulamu habetur, h. e. Pharmaca magnus, quum adeo amarum fit, codemque usurnetur modo, quo Ternatense Soulamu, et quo orevl post agetur; quod notandum est ad confusionem vitandam, dum Ambonenses hoc in Tali Coengi pro Soulamu femina habent, uti subsequenter amarum Silium pro mare. Namen. hic in Latine Tuba flava, et folium lunaria majus. Arabice Daun Huiang, das ist Mainblatt, da ronde goldene van de jonge bladeren, en in Tali Coengi, drt ist geel touw, van vergeten couleur dus liputus. Ambonensibus Varii et Vallis Hulani, in omni numero Ut in Soulamu Ambon, ora dat beter op de manier van beter Ternatense Soulamu effectu word. Ternatenses Cajus Bobatus. 