title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Ditzelfde geldt eveDzeer vaD haDdel, iDdustrie en schooDe kuDstcD, met name muziek eu architectuur, maar iuzoDderheid vaD de wereldgeschie- deDis. De middeleeuweD kaD mcD Diet daD zeer oDvoIIedig leereu kcDDCD zoDder de hulp der Arabische litteratuur. Voor de Oostersche geschiedeuis vaD dicD tijd heeft mcD bijkaDS geeo aDdere broDDCD; doch ook voor die laDdeD, zooals SpaDJe en Sicilie^ voor welker geschiedeois wij Europeesche geschrifteu kuDDCD raadpIegcD, is de kcDDis der Arabische boekcD ODODt- beerlijk. Ed dit geeD oppervlakkige keDDisDemiDg a la CoDde, maar zulk eeu diepe en Dauwgezette studie als door de voorgaugers der Leidsche Oostersche school tot du toe is gepredikt en tcD groDdslag gelegd. Doch met de positieve kcDDis, die wij uit Arabische werkeu kuDDCD verkrijgeD, bedoelde ik iets aDders. Het oDtzetteDd groote rijk door de ArabiereD gesticht koD als politieke ecDbeid gecD eeuweu dureu. Eeue werkelijke fusie vaD al de verschilleDde voIkeD door de veroveriDg oDder eeDCD schepter verecDigd^ was ODdeDkbaar cd is ook Dimmer beproefd. LaDgzamerhaDd herDamcD dezcD, het ecD voor, het aDder Da, ecDe miD of meer ODafhaDkelijke stelliDg, eerst ODder Arabische regcDteD, daarDa oDder vorstcD vaD DatioDale afkomst. Doch iD eeD ziD had de fusie plaats gehad. Alle of bijua alle ODderdaDCD vaD het khalifaat wareD Moslims gewordcD, de Arabische taal werd vaD dcD AtlaDtischea OceaaD af tot ChiDa toe cd vaa het laDd der Negers tot iD Siberie verstaaD. Daardoor was gecD Arabier, gecD Moslim. vreemdeliDg iD eeDig deel vaD het ODme- telijk gebied. ZiJD godsdieDst en zijDe taal strekteD hem tot het uitue- meDdste paspoort, dat ooit reiziger zou kuDDCD verlaDgeD. Uit alle laDdeu der MosliDusche wereld stroomdcD ieder jaar tahrijke scharcD Daar het gemeeDschappelijk heiligdom, heerlijke gelegeDheid voor deD toekomstigcD reiziger om tot iD de verst verwijderde strekcD betrekkiDgcD aaD te kDOO- peD of reisgezelschap te viudeD. Zoowel voor dcD pelgrimstocht als voor het geregeld postverkeer tusscheo de hoofdstad eu de proviDcieD, dat zich nog eeuweu voortzette ook uadat zij iD wezcDlijkheid oDafhaDkelijk warcD gewordeD'/ wareD overal heerwegCD aaDgelegd» die goed werdcD oDderhou- 134 M. J. DE 60t;Jt detr. Wat eeti tmrh veld voor den Arabier, bandekar in Kijn hart ev^nali Btl zijne Semietische hroederen, die door het volbrengen van eijd g(Kls«- dienstplicht , den tocht naar Mekka, reeds smaak in het reizen had ge^' kregen! De handel verhief zich in de tvireede etl volgende eeuwen der Hidsjra tot eene hoogte, die Ktj nooit vroeger bereikt had. Een reeks vaa fiactortjen verbond Spanje en West-Africa aan het verre Oosten, a»n Chin^ en de eilanden van Obst-Indie. De Russische petterijen vonden hafen weg langs Wolga en Kaspische zee rechtstreeks naar Bagdad; de producten van Nigritie kwamen langs verschillende wegen op de Noord-Afrikaafische markten om van daar de reis oostwaarts te aanvaarden. Een levendigver- keei^ bestond vooral door bemiddeling der Joden tuBschen het laiid def Franken en 't Byzantijnsche rijk en de zeehavens van Noord-AfHca m Syrie. Voeg daarbij, dat de bloei der hoogescholen , in 't cetitrum vttil het groote gebied van heinde en \et jeugdige geleerden aantrok, dat de Spanjaard en TransoxaniSr op dezelfde schoolbank te Bagdad onderricht ontvingen, om dan weder in de verstafgelegen provincien schoien te stich- teH, wier roem op hare beurt van alle kanten leerlingen tot zich trok; dafi kan men zich een denkbeeld vormen van den omvang des verkeers, vaa het levenen de beweging in de Moslimische wereld. Zou het noodig zijn , M. T. , na het gezegde nog toe te lichten , wat voor ons uit die boeken te Iea*en is? Van hoeveel nut de kennis, die de Ara'- bieren van Noord-Africa, van de Sahara en het land der Negers hadden, «iEDEyOERlNG. 136 .voor de Eivopaescha raizigers reedB geweest is en nog is? Welkea steun bwne ervariog ^al kunnen geven, als Europa zijn besohavenden invloed tot diep in A^ie en Afrioa sal villen doen doordringenP Yan geheel wdereq aiurd is het punt, waaropik thans de aandacbt wensch t^ vQ^tigen. De verwapt^chap tueschen de verschillende Semietische talen i9 zoo innig en fm in 't oog loopend , dat men reeds eeuwen voordat men (^p het denkbeeld van vergelijking der Indogermaansche talen was geko- man, bij de beoefenuig der Semietische, met name van het Hebreeuwsch, d^ hulp der znstertajien heeft ingeroepen. Een grondige kennis van het Arabiscb is be^taanbaar zonder voorafgaande beoefening der andere talen. Hier hebbeQ wij eepe rijke letterkunde, overvloed van voorapbeid door de Arabisqhe philologQn, eene doorloopende traditie, die wij in staat zijB bslken^ aau de bron te verfrisschen , daar de taal nog leeft. Hier hebben Wjy de hulp der verwante talen sleohts rechtetreeks noodig, om een enke| verouderd woord io een pud gedioht volkomener te ieeren verstaan, dan w]\j uit de omsQbrijving der scholiasteQ vermogen; of om die woorden en uitdrukkingeo te verklaren. die van het noorden door de Joden, van het zuiden dopr de Aethiopiers, van het oosten door de Arameers in de taal zijq ingevoerd, Maar overigens/ eveaals men een uitstekend kenner der Grieksche taal kan zijn, zonder S^nakriet, Gothisoh en Latijn, is ook de kennis vau het Arabiscfa onaf hankelijk van die der andere Semietische talen. Ppcb gebeQl anders is het geval met de laatstgenoemde. Van de hoogst* waaraqh^jnUjk eenmaal uitgebreide litteratuur der Israalieten, hebben wij nlechts een klein getal geschrtften over , vol van duisterheden , van anaS Uyofieya , voor welke binnen het gebied der taal zelve geene verklaring meer te vinden is. Wel zijn wij niet zonder eene traditie ; wij hebben de oa/de vertalingen, en de Joodsche geschriften vau lateren tijd bewijzen (aenigen goeden dienst. Maar de oirerlevering is in zeer vele gevallen niet ^rloopmd; de vertolingen bevatten bewijzen in overvloed, dat men, toen zij vervaardigd werden, vele woorden niet meer verstond en gedwon- gen was naar de beteekenis te raden. De verklaringen der Joodsche ge* leerden zijn dikwijls de vrucht van apitsvondigheid en missen elken solieden grondslag. Hier is de hulp d«r v^wante talen, en wel in de eerste plaats Yfui de Arabiachie» als ver de rijkste, onontbeeriijk. Dit hebben reeds de 136 H. J. DE 60EJE Joodsche taalbeoefeDaars der 10« en 11« eeuw begrepen, dit werd door de geleerden onzer hoogescbolen in de 17e eeuw steeds in het oog gehouden, en in de volgende eeuw door onzen Albert Schuitens en zijne leerlingen tot overdrijvens toe uitgebreid. Het Hebreeuwsche lexicon heeft daardoor veel gewonnen, maar aan cl^n anderen kant ook veel verkeerds en veel ballast opgenomen. Het beginsel van de school van Schultens was deug- delijk, hare methode niet eveneens. Men miste vaste regelen omtrent den vorin , waarin zich hetzelfde woord in de verschillende talen moest vertoo- nen, en vergeleek daardoor soms oorspronkelijk onderscheidene vormen; maar bovendien ontbrak te dikwijls een voorafgaand nauwkeurig onderzoek naar de grondbeteekenis van het woord» zoodat men eene afgeleide betee- kenis als 't grondbegrip van den wortel aanmerkte, en hieruit door rede- neering die verklaring van het Hebreeuwsche woord uitspon , die scheen te passen, maar in werkelijkheid de bedoeling des schrijvers niet teruggaf. Nu was Albert Schultens zelf met eene vrij goede kennis der Arabische taal toegerust, maar onder zijne navolgers was menigeen, die nauwelijks genoeg wist om in 't Arabische woordenboek te bladeren en er het cor- respondeerende woord in op te zoeken, waarbij hij herhaalde malen mis- tastte en verklaringen te berde bracht even ongegrond als onwaarschijnlijk , terwijl hij immer van het beginsel uitging, dat de eerst opgegeven betee- kenis bij Golius ook de oorspronkelijkste beteekenis van het woord was. Daarom is er in dit opzicht nog veel te doen overig, en het uitgangspunt moet zijn de verbetering van het Arabische lexicon door eene kritische schifting van oorspronkelijke en afgeleide beteekenis, waartoe in het reeds gedeeltelijk verschenen woordenboek van Lane een groote schrede voor- waarts gedaan is. Doch behalve het groote nut , dat men voor de kennis der Hebreeuwsche taal uit de beoefening der Arabische kan trekken, is de bestudeering vau het huiselijk en maatschappelijk leven der Arabieren, van Bedouinen en stedelingen, de kenfils van hun karakter en hunne denkwijze, onmisbaar voor hem die tracht zich een beeld van het oude Israel te vormen. Voor- dat Israel zich in Kanaan vestigde, leidde het een zwervend leven, waar- van, behalve de overlevering , nog vele sporen in taal, zeden en gebruiken over zijn. Willen we ons het volk in dien tijd voorstellen, wij moeten REDEVOERING. 137 het leven der Arabische herderstammen beschouwen, waarmede dat van Israel niet dan gelijkvormig kan geweest zijn. Voor den overgang van dezen toestand tot dien van vaste woonplaatsen en akkerbouw , de vorming van een volk uit de samenkoppeling van stammen, de vestiging en uit- breiding van den Israelietischen staat, voor dat alles vinden wij treffende analogien in de ontwikkelingsgeschiedenis van Islam en Wahhabisme. Dikwijls is het ons, alsof de geschiedenis der Arabieren slechts de repro- dactie en voortzetting is van die van Israel; wij kunnen ons Saul en David denken in de oude hoofdstad der Wahhabieten; Ibrahiem Pasja mocht Salmanassar of Sanherib heeten; terwijl de oude vorst, die thans regeert en in vroegere jaren met zijne ijveraars rondging om tabak en afgoderij te bestrijden en allen eeredienst uit te roeien, die verschilde van den streng-Wahhabietischen , ons levendig aan Josia herinnert^ die alle verfoeiselen wegdeed uit de landpalen der kinderen Israels. Ik mag hier niet langer bij stilstaan, want er zijn nog twee voomame punten ter bespreking over. De beoefening der Arabische letterkunde heeft vooral in onzen tijd eene bijzondere belangrijkheid voor den theoloog en voor den jurist. De Islam bekleedt in de rij der godsdiensten eene zeer gewichtige plaats. Van geen enkelen godsdienst kunnen wij den oorsprong, de ontwikkeling , de verbreiding beter leeren kennen dan van dezen; van geen godsdienststichter is de persoonlijkheid juister te schilde? ren dan van Mohammed. Bijna nergens hebben wij meer gegevens dan hier om de verschillende invloeden te doorgronden, waaraan de leer des profeten van den aanvang af was blootgesteld , de worstelingen , die zij eerst tegen oud- Arabische , Joodsche, Ghristelijke en oud-Perzische begrip- pen had te voeren^ later tegen de philosophen en theosophen, en de ver- vormingen , die zij tdn gevolge daarvan onderging. Er is bouwstof ge- noeg om de geschiedenis der Mohammedaansche kerk met bijna even veel uitvoerigheid te beschrijven als die der Christelijke en dikwijls zal men merkwaardige overeenkomst tusschen beide vinden. De Islam heeft zijn rol nog lang niet uitgespeeld; talloos zijn zijne volgelingen en nog groeit het aantal geloovigen ieder jaar aan; alles leidt ons tot het vermoeden, dat in betrekkelijk korten tijd de geheele bevolking van Africa den Islam zal omhelsd hebben. Wat een terrein voor den beoefenaar der jeugdige , 18 188 M. J. QE GQEJE maar aich krachkig QDtwikkebDde wetenschap, die 9kh ten dbel atelt om dDor waarDemiDg en vergelijking vaD alle godadienBtvotmeii eoi godtdieQr «tige verschiJDselen het wezeD em den oorsproDg van deo godadieDsfc fee leeren keDoeDl Het is waar, niet ieder die aich dit tea doe\ stek, be^ hoefk zelf elken godsdienBtvorm tot m de klein&te bijaonderhaden hestui- deerd te kebben , hij zal zich voor vele met de resultaten vaa aDderer nasporingen moeten vergenoegen; maar bij de verdeeliDg van den avheid aallm ook aan dezen nog nauwelijks ontgoDDen akker bebottwers moetea worden toegewezem. Stapels boeken, nog bijna oiet door Euoopeesche oogeD iDgezieD, liggeD hen te wachtea; hoDderdeD verschijnseleD op^ dit gebied behoevcD bun onderzoek ra. huDne verklariDg^ VaD den pbiJ^doog CD dea hietoFicua mag men hier Diets hopcD dan dat zij den weg Daar de miJDCD begaaobaar cd gemakkelijk zulleu tnakeu. De exploitatie s^I de taak blijven vaD deD beoefeDaar der godsdieDstweteDschap. EveDeens is bet gelegen met de wetenschap, die bij de Moslima zooals hij elke zoogenaamd theoeratisohe wetgeving, hand aaa hand gaat met de theologie« Dat het voqr den reohtsgeleefde* en djen stoathuishaudkundige niet anders daa belangrijk kan sija nai te gaan hoe de Moslimbche &kih zijn teak begrijpt , naar welke begiuselen de kadhi zich bij a^ne uitsprakra laat leiden^ welke de denkbeeldea der Moslima aijn omtvent den: staat en aijne inriohting, omtrent de verpliohting van vorst ea onderdaan^ uit welk oogpunt zij de heffing van belastingen beschouwen, welke de leidende gedachten geweest zijn bij de samensteliiDg van het strafwelboek , hoe eindeUjk heb geheele raderwerk van den MosliiDisehen staa6 georganiaeerd was, dit alles zal wel geep betoog behoevenv Dooh er i& meer. In een land van Europa is deze wetgeving nqg de heersohende. 1h landen onder Europeesohe opperheerschappij staande heeft nj d)i' geheele maatschappij doordeoDgeo. Zoowel in onze Oost^Iadische bezttitingen ala in Algerie is de kennis van het Mobamn>edaansch recht onontbeeriijk voor den ambte-» naar , indien' bij geen gevaar wil loopen zich telkens. aan wiUekoiiff en tiranpie schulddg te maken. En deze kenols^ ia niet te verwenvea zonder eene gsondige beoefening der Arabisobe taal Bipa Hh juiidisohe werhen liggen nog onuitgegeven in onae bibliotheken , vsjd slechtBi weiBige bestaan vertalingen , en een enhele uitgoKonderdi, lateo deze veei te wenscheBi over. &SDSVOERING. 189 Voor de behandeling van de onderwerpen boven (^genoemd ia er boawstof in overvloed, maar zijn er nog zeer weinig boawiieden. De heerschappij der Arabieren heeft zich eenmaal wijd over Asie ea Africa uitgebreid en overal is door hen . met den Islam de Arabische taal ingevoerd , deels als heilige taal en taal der geleerden » deels ook , waar het Arabisch element overheerschend is geworden, ais volkstaaL Syriei een groot deel van Mesopotamie, Egypte en voor een deel Nubie, bijna geheel Noord-Africa, hebben de eigene taal tegen de Arabische verwisseld. In de provineien, waar de landstaal zich heeft staande gehoudeni zijn massa'8 Arabische woorden opgenomen. Het Perzische en het Turksche iexicoa bestaan bijoa voor de helft uit woorden aan deze taal oatleeod , 't Maleisch bevat in zijn woordenschat misschien voor een vierde of vijfde deel Ara*- bische termen. AI deze talen hebben het Arabische alphabet aangenomen , dikwijls tot hare niet *geringe schade en stellig tot bemoeilijking van dea leerling. Des te noodiger is de hulp en toelichting der Arabische philo* logie. Eindelijk in het land, waaruit de benden en horden zijn voortge* komen, die eenmaal de halve wereld overstroomden , in Arabie zelf heeft de taal zich in al haar frischheid, volheid en sierlijkheid gehaadhaafd. Ea bet volk , dat die taal spreekt , is nog kraohtig en vol jeugdige energie^ De uitbreiding en sterke centralisatie «an het rijk der Wahhabis, de toe- nemende macht van ' de sedentaire bevolking ten koste van de streng be- teugelde Bedouinen, de herleving van landbouw, handel en industriei de Oprichting van scholen en moskeeen, alles noopt ons te gelooven dat de bevolking van Centraal-Arabie eene toekomst heeft, mi^schien wel bestemd is op een deel der puinhoopen van het Turksche rijk een Arabisch konink- rijk te vestigen. En wie weet of niet eerlang de handelsgeest^ die aaa de Semietische volken boven alle andere eigen schijot^ in hen gebeel zal ontwaken en hen zal doen medeworstelen om de heidrechappij der twee zeeenP Wanneer de landengte van Suez doorgraven is, loopt de handels- weg tusschen twee landen door, waarvan de bevolking Arabisch is evenals de taal. De door de natuur zoo rijk bedeelde kustlanden van Noord-Africa zallen niet ten allen tijde aan anarchie of vreemde overheersching ten prooi blijven. Europa werkt zelf mede tot hunne verheffing. De berleving vaa de sttidie der oud-Arabische tetterkunde in het Oosten gaat gepaard met 18» 140 M. J. OE 60EJE eene bekendmaking en verklaring van EaropeeBcbe toestanden en instellin- gen. Te Boelaki te Bairoet, te Algiers worden jaarlijks verscheidene boe- ken in de Arabische taal gedrukt, deels producten der letterkunde uit den khaliefentijd , deels vertalingen van Europeesche werken, deels nieuwe geschriften, die meest ten doel hebben de Europeesche beschaving en wetenschap bekend te maken, soms reisbeschrijvingen door Arabieren, die Europa bezocht hebben. Doch hetzij men al of niet gelooft aan eene toekomstige kracbtsontwik- keling van de Arabische natie, de belangrijkbeid van de beoefening hunner taal blijft bestaan. Geen taal der wereld^ zelfs de Engelscbe niet, wordt door zulk een menschental gesproken of verstaan als deze. Willen wij ons tot de Arabisch sprekende volken in betrekking stellen , hetzij om hun de weldaden onzer bescbaving te brengen, hetzij om partij te trekken van de hulpbronnen hunner landen voor onzen handel en onze nijverheid , wij zullen de kennis hunner taal niet kunnen ontberen. Uet zou mij leed doen « M. T. , indien mijne rede op U den indruk gemaakt heeft eener oratio pro domo, waarbij de argumeuten van alle kanten met moeite bijeengezocht zijn. Veel liever zou mij een verwijt REDEYOERING. 141 wezeOj dat ik eene stelling ler verdediging heb geDomen, die baast geen bewijs behoefde , of dat ik lang niet alles gezegd heb , wat over het onder- werp te zeggen was. Trouwens het lag niet in mijne bedoeling dit uit te putten; ik wilde slechts wijzen op het veelzijdige nut aan de beoefe- ning der Arabische taal verbonden, in de hoop daardoor uwe belangstel- ling in dat vak te verhoogen of die op te wekken, waar zij mocht ont- broken hebben. Belangstelling , het is op deze plaats meer gezegd , is voor den bloei eener wetenschap noodig als licht en lucht voor de plant. Zij is het , die haar beoefenaars verwekt , zij sterkt en steunt hen later in hunnen arbeid. Mocht ik haar voor deze studien niet te vergeefs gevraagd hebben, ik zou mij zeer gelukkig rekenen. Edelgrootachtbare Heeren, Curatoren dezer Hoogeschool! Aan uwe welwillende aanbeveling ben ik de vereerende benoeming ver- schuldigd, die mij in staat stelt mij geheel aan mijne geliefkoosde studien te wijden. Ik betuig U daarvoor mijn eerbiedigen en innigen dank. Wel moet ik U bekennen» dat er met mijne vreugde een ander gevoel gepaard gaat, dat haar tempert en soms overschaduwt : het gevoel van zwakheid tegenover den schoonen werkkring, die zich voor mij opent, de vrees voor tekortkoming tegenover de eischen , die men mij zal kunnen stellen. Maar dan ook weer herleeft mijn moed, als ik bedenk, dat ik zal arbeiden onder uwe oogen, dit is, onder de oogen der verschoonendste toegevend- heid zelve, en dat gij van mij niets zult verwachten dan eene ijvere plichts- betrachting, terwijl ik van mijzelven overtuigd ben, dat het mij aan ijver nimmer zal ontbreken. Gij hebt gehoord, hoe groot ik mij den omvang voorstel van het vak mijner studie; het programma mijner werkzaamheden zal daarvan slechts een deel kunnen omvatten. Doch op den voorgrond zal blijven staan^ wat steeds aan deze Oostersche school den voorrang heeft bekleed, eene strenge taalbeoefening , als de onmisbare grondslag van alle litterarische en historische wetenschap. Door dien beproefden weg te volgen hoop ik mijn kans te vermeerderen op uwe goedkeuring, wier verwerving steeds een mijner hoogste wenschen zal zijn. 142 M. J. DE 60EJB Hooggeleerde Heeren Profesaoren! Hoezeer beb ik tegen dit MgenUik opge^ien, waarop ik U voor het eerst als miJDe ambtgenooteo mag be*^ groetenl Want ik ben 't mij wel bewust, welk eeo afstand mij van U ^cheidt, onder wie ik vele mijner leerraeesters , onder wie ik zelfs nog de» eetwaardrgen leermeester mijns vaders mag tellen ! In talenten , kennis m ervaring staat gij zoo verre boven mij ; de naleztng van velen Uwet i» beter dan raijn geheele oogst. Des te innig«r voei ik mij aan U veipticht Toor de hartelijkbeid , waarmede gij mij in uw midden hebt ontvangen, des te hooger waardeer ik de vriendschappelijke hand mij over de klove toegereikt. Doch niet van raijne benoeming dateert de onbegrensde hoog- achting, de warme toegenegenheid , die ik voor velen Uwer gevoel. In d« twaalf jaren, die er liggen tusschen dezen dag en dien, waarop ik als student aan deze hoogeschool werd ingeschreven , heb ik zooveel goeds van uwe handen ontvangen, als levenslange erkentelijkheid niet zal kunnen beantwoorden. Wat heb ik niet aan U te danken , waarde Q. C. B. Surin- gar, dien ik liefheb zooals een zoon zijn vader bemint! WataanU, Cobet, wiens bezielende woorden in mij den eersten lust tot studie deden ont« waken, waartoe zij mij tevens den weg wezen! Hoeveel ben ik U niet verschuldigd , de Vries, voor uw voortrefFelijk onderwijs, dat ik in mijne betrekkiDg tot de lagere school zoo heb leeren schatten, maar bovenal voor uwen echt vriendschappelijken omgang, voor den moed, dien gij Hiij steeds wist in te spreken, voor uwen welmeeneuden en goeden raad! Een vs^oord van dank heb ik ook aan U , Rutgers , te zeggen , wiens naam in mijne herinnering zoo nauw verbonden is aan den mij steeds dierbaren naam van JuynboII, daar ik van U beiden de eerste leiding ontving in de studievakken mijner keuze. En zou ik ooit uwen zoo aangenamen en dut- tigen omgang vergeten, Fruin, of uwe warme belangstelling in mij en mijne studien ? Ja , waar zou ik eindigen , als ik ellen Uwer wilde opnoe- men, aan wie ik mij verplicht gevoel? Maar aan niemand heb ik dat te zeggen, wat mij voor U, waardste Dozy, op het harte ligt. Ik heb beboefte een enkel woord tot U, de J<wg, te sprekeo» Het* «elfde koninklijk besluit, dat mij tot dit ambt riep, schonk u den eer- YoUen titel door Albert Schultens en Hamaker gevoerd en droeg aw uwe 9org de werkzaamheden op, die tot dusver door ons aamen werden ver- ricbt. Wat een schoone toekomst hebben wij beiden nu voor ons I Terwijl gij zult waken voor het onderhoud en de uitbreiding^ onzer kostbare hand* 9cbriften* en boekwverzameling , die tbans eene waardige plaatsing heeft erlangd; terwijl gij de werkzaambeden ten behoeve der wetenschap zulk ondernemen, waarvan wij de noodzakelijkheid samen zoo dikwijls hebben besproken; zal ik trachten belangstelling voor deze «tudien te wekken, zal ik tevens pro parte virili met U medewerken om de schatten der Oostersohe letterkunde te ontsluiten. Broederlijk en eeadrachtig bebben wij tot na toe samen gearbeid; openhartig was steeds onze omgang. Laat diezelfde geest ons blijven bezielenl Wij hebben 6en doel; wij zullen krachtiger zijn als wij elkander steunen. Ga voort mij uwe toegenegenheid te schen-" ken, zooals gij de mijne zult blijven bezitten. Ik dank U, mijn trouwe vrienden, voor uwe tegenwoordigheid. Gij wist dat zonder die mijn feestdag onvolkomen zou zijn; gij hadt zelven behoefte om uwe deelneming in mijn geluk te toonen. Mis ik onder U ook verscheidenen , die ik hier zoo gaarne zou gezien hebben^ dringende beroepsbezigheden dragen er de schuld van, of verplaatsing naar verre streken, zelfs naar die, van waar zij nooit weder tot ons zullen spreken. Maar de oude vriendschap is onveranderd gebleven. Kunt gij 't U voor- stellen, dat het reeds zes jaar geleden is, sedert wij van elkander moesten scheiden? Zoo moge het tusschen ons blijvenl God zegene UI U4 M. J. DE GOEJE REDEVOERING. Eindelijk wend ik mij tot U, Weledele Heeren, studenten dezer hooge- school. Het is vooral omdat ik hoopte eenigen Uwer onder mijne toe- hoorders te tellen , dat ik dit onderwerp voor mijne rede heb uitgekozen. Want op U is de hoop gevestigd, dat Leidens hoogeschool haar alouden roem ook op dit gebied zal blijven handhaven; van den graad uwer be- langstelling zal de bioei dezer studien voor een groot deel af hangen. Gij ziet dat het veld ter bearbeiding ruim is, laat het niet aan krachten ont- breken. Weest overtuigd dat, hetzij gij de Semietische taal en letterkunde tot het doel uwer studie kiest , hetzij gij een of meer gedeelten wenscht te beoefenen als hulpmiddel voor andere vakken van wetenschap, gijjnij steeds bereid zult vinden , om U , zooveel ik kan , met raad en daad bij te staan. ' Het zal mij verheugen daartoe dikwijls in staat gesteld te wor- den. Maar bovenal, onthoudt mij uwe toegenegenheid niet. Het is nog maar weinige jaren geleden, dat ik uwe rangen verliet; de gelukkjge tijd ligt nog versch in mijn geheugen^ ik heb niet vergeten wat ik met mijne vrienden gehoopt^ gevreesd, genoten heb. Ik kan met U sjrmpathiseeren en ik wil dat, want het is mijn oprechte wensch uw vriend te worden. lu een opzicht is reeds nu onze pvereenstemming volkomen. Wij koesteren allen dezelfde weuschen voor het welzijn onzer dierbare Alma Mater; de bloei van Leidens hoogeschool ligt ons allen na aan 't hart. Laten wij samenwerken om dien te bevorderen. Vivat Academial SERIES LECTIONUM, IM ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA HABBNDABUM, POST FBBIAS ABSHVAS ANNI GIOIOCOGLXYL FACULTAS THEOLOGICA. L L FBINS priorem Faali ad Corinthios epistolam interpretatarus est^ die Mercurii» lovis et Veneris, hora IX. Theologiae Practicae partem homileticaifl et liturgicam trac- tabit^ diebas Martis et Mercurii, X. Exercitationes catecfaeticas et homileticas moderabitor, die Lunae, XI et 11. De rebus exegetici potissimum et practici argumenti cum provectioribus aget, hora vespertina postea indicanda. W. A. VAN HBNGBL, provectae aetatis causa, rude donatus, quan- tum per vires licebit, Academiae alumnis prodesse conabitur. L H. SCHOLTBN Theologiae dogmaticae partem materialem exponet, duoe Compendio a se edito, die Lunae, I, die Martis , XI , die lovis, X — ^XII, et die Veneris, X. Introitum tradet in libros N. T. , praesertim instituenda dis* quisitione de evangeliis synopticis, diebus Martis, lovis et Veneris, I. Theologiam naturalem docebit , die et hora postea indicandis. 19 146 SERIES LEGTIONUM. A. KUENEN Ethicam Christianam tradet , die Mercarii , hora XI , die loviB;, ^ ..... s XII , et die Veneria, XI. Historiam religionis Israeliticae enarrabit, die Lunae, .... X, et die Mercurii, I. Locos selectoe hisUHiae iBraSlitaram tractabit, die Veneris, XII. L. G. E. BAUWENUOFF , Historiam Ecclesiae Christianae medii aevi enarrabit, diebus Lunae, Martis «t Mereurii, XII. Locos selectos historiae Ecclesiae Christianae tractabit, die Martis, II. De variis argumentis, ad historicam theologiae partem perti- nentibtts, aget hora vespertina postea indicanda. Orationibus Sacris praeerunt J. U. SCUOLTEN, A. KUENEN, L J. FRINs et L. O. £. HAsUWfiNUOFF, diebus et horis sibi et Candidatis Theologiae commodis; — publice disputandi exemtmiiambvm ^ die ¥aiens^ 11. FACULTA8 DISCIPLINAiRUM MAIHSMAVfCAiaJlt ET PHYSICAIRUM. L VAN DEB UOEYEN Zoologiam et Anatomen oomparatam docebit, diebus livnae^ MorttB, Mercvrii et iiHda, ,.»...,..,.. XI. Anthropologiam a. Hktariam naiMmilem Generu Hamami «z- ponet» diefaoa LnuM et Meiouni, II. Anatomm 'OOMpanitee odeda e^iita eiplJoaUt , dieftMifi Maftii et Imis^ ,,*,^.,,..^.... L Geolqgiae primas lineas docebit , <die Veoem , , . IIL A. H. YAN DEB BOON MESCU Chymiam corporum organiomMi ejft- ponet, diebus Lunaa, Martis, Mercurii et lovis,. . . ^ IX. Chymiam , quae anorganica vocatur , docebit , iisdflra diebtts^ XI. Artem fhamnaoeiiticam tfaMMiiicam et apoiMefltalea Mponet , di^w Luam «et MeBcnrii, ^ XIL Oeconomiam ruralem tradet, diebus Martis et lovis, . , . . XIL Chymiam tbeoreticam ai^net, diebaa iovis et VoMria, « L SiEKIBS LKCTSONVIL MT Experinieiria insfeiliaendi acbem docebib et Exaiidlia praclicBi in Laboratorio moderabitar quotidie. Cum aiiadio&ai pimieGtioribus^ de Ph^psiologia' chyniica^ colio- ^[aetur, (£& yeneris, hora veBpertin», • . har&Y«**«VIII. Or H VERDAM Didgonom^triami planam tradet aliaqae mpgumenta tlractabit, quae ad Elementa Matheseos et ad Fbmmetriant pertinent y diebus lovis et Satomi , X , et die Veneris, IXetX. Mechanicam analyticam et Calculi Integralis partem superio* rem tractare continuabit, diebus Martis et Mercurii, . . . IXetX. Scholas paedagogtoa» habebit, die Lunae, hoipa commoda. K KAISEB Astronomiam theoreticam tradet, diebus Lonae, Mar« ih, Mercurii et lovis, IX. Astronomiam practicam, iisdem diebus, X. ThecMiam motus corporum coelestium tradet, diebus et horia auditoribus conmiodis. Artis observandi exercitiis quotidie praeerit. Astronomiam, quam popularem vocant, tradet diebus et horifr 8oditoribu9 oommodis. £. L. BIJKE Physicam experimentalem docebit, diebus Lunae, Misrtis, Mercurii, lovis et Veneris, XII. De Physioes capitibua selectis iatius et fusius disseret , ^ebus Lunae et Mercurii ,■ X. Physicam Maithematioam tradet^ diebus Martis et lovis, . . II. Geographiam physicam exponet, die lovis, . . • X. Exercitiis physicis practicis praeerit, quotidie. W. F. B. SUBUiGAB Morphologiam , anatomiam et physiologiam phntarum exponet, diebus Martis, Mercurii et lovis^ I* Pbytographiam et taxonomiam docebit, selectasque plantaram familias- explicabit , diebus Lunae et Veneris , I et II. Cum studiosis provectioribus rei herbariae capita selecta fusios tractare^ pai^tus est^^hora oommodiEi. Exercitia praotioa in structura plantarum ope microscopiv ex* ploranda moderabitur, diebus Martis et lovis, H— IV, 19* 148 SERIE8 LEGTIONUIL Ezcuraonibiui botanids praeerit tempore aeBtivo, die Sa- tumi. D. BIEREN8 D£ UAAN , Prof. extraord. , Stereometriam et Trigo- nometriam sphaericam docebit, diebus Mercurii et lovia, . • .horayill. Algebram sive Arithmeticam uuiversalemi die VeneriB, • . VIII» diebus lovis et Saturni , IX. Geometriam analyticam tradet die Mercuiii, 11, diebus VeDeris et Satumi, X. Calculum differentialem , die Lunae, III, die lovis» 11. Calculi integralis partem elementarem , die Lunae, 11, diebus lovis et Veneris, XI. Analysin algebraicam , die Mercurii , III. FACULTAS PHILOSOPHIAB THEORETICAE ET LITERARUM HUMANIORUM. A. RUTGERS leremiae Vaticinia et Paalmos selectos interpretabiter diebus Lunae et Martis, IX, ej die Mercurii, VHI. linguae Hebraeae grammaticam docebit , diebus Lunae , Martis et loyia, VHI. Secundum Samuelis librum cursoria lectione tractabit, die Lunae, I, et die lovis, XH. Antiquitates Israelitarum explicabit, diebus Lunae, Martis " . et Mercurii, XII. L H. 8TUFFKBN Logicam tradet, die Martis, I, diebus lovis et Veneris, XI. Metaphysicam docebit, diebus Martis et Mercurii, X. Historiam Philosophiae explicabit , diebus Lunae et lovis , . . XII. Paedagogicam ezponet, diebus et horis auditoribus oom- modis. SERIES LEGTIONUM. 149 0. O. COBET interpretabitur Theophrasti Characterea et Herodotam et Aeschyli Prometheum^ diebas, LaDae, Martis et Mercarii, hora X. Antiquitates Romanas docebit, diebas Lanae» Martis et Mercurii, Xll. Cum paulo provectioribus Antiquitatum Romanarum causa leget Tacitum et Suetonium, diebus Jovis et Veneris, . . XII. Scholas Paedagogicas habebit diebus Martis et lovis, .... II. Artem metricam tradet diebus Veneris et Saturni , L Scriptores Graecos cursoria lectione tractabit die Martis hora vespertina, VIII— X. Initia Palaeographiae Graecae candidatis Litterarum explicabit die Satumi , IX — XI. B. P. A. DOZY Historiam universalem explicabit , diebus Lunae , Martis et Mercuni, XI. Varios locos historiae aevi medii et historiae recentioris ex- ponet, diebus Lunae et Mercurii, I. Scriptorum Arabicorum locos selectos interpretabitur , die Mercurii, VII— IX. H. DE VKIES Linguam Literasque patrias explicabit , diebus Lunae , Martis et Mercurii, II. Linguam Literasque patrias medii aevi explicabit, diebus Martis et lovis, III. Linguam Literasque patrias saeculi XVII explicabit , die Lunae , III. De lingua patria pure et eleganter scribenda aget, additis exercitiis practicis, horis postea constituendis. Carminum medii aevi interpretationem criticam provectiores docebit , die Martis , VI — VIII. Linguam Gothicam tradet , die lovis et Veneris , . II. Linguam Anglo-Saxonicam et Veterem Frisicam tradet, die- bus.et horis auditoribus commodis. F. FBUIN Histonam Patriae tradet, diebus Mercurii, lovis et Veneris, I. Historiom pditicam patriae , inde a Carolo V, exponet diebus lovis et Veneris, XI. leei SErHJBS' bEtiTIONUH ^ W. G. PLUIiGBRS i]Kterp»tabitur Giceroni» Or; pro S. Rowio Anne^ nnoi (rec. C. L. Kayser) et. Sallufitium (III edi R. Dietscli), diebas Lunae, Martia et. Merourii » hofavIX. Antiquitates Graecas docebit , die lovis , IX — XI. Scriptoram Latinorum selectos loco» Philologoram iimioribus explicabit, die Lunae et Merourii> II, die lovis VII^^IX. Veteres membranas. Latinas cum proveotioribtt& traotabit', die Martia», IL— IV. IL. K-&fiK* Grammaticam Sanscritam docebit, die Satarni^ Xv_XII. Carmina Indiea selecta cnm proveotiortbtis leget, di&Lunae bora vespertina, .VI — VIII. Zend-Aimtam intei^retabitur horisauditoribus oommodis. Grammaticam comparatam tradet , diebus Mercurii et Veneris^ III. H. I. DE 60EJE, Prof. extmord., literas Arabicas, Chaldaicas et Syriacas docebit , post orationem habitam , die lovis , I et II , et die Vonefia, II. P. O. VAN DER cmJS, titulo Pi^ofessoris extraordinarii omatus. Numismaticam universalem docebit, diebus et horis, qui audi- toribus convenient. FACULTAS MBDICA. G. C. B. SUEINGAR Tberapiam generalem docebit, diebtts.Martts. et lovis, XII. PhaGmacognosin et naturalem remediorum historiam , diehin> Lunae, Mercurii etvVeneris, XII. Therapeckticum ronedioram usum indicahit, diebuBiMeccurii» et Veneris, . IX. Doctrinam morbomim singularium tradet, diebiisi Lunae^ Martis et lovis, IK. Praxin^. medicam ad^ lectulos. aegrotantium ntoderabitiur;, di» • bus .singulis, •... X. »ERI:E8 LEGTJOJVDjM. l»i F. w. KRUSfiER , ThedriaBi •diBoiplJiifhe £!hirttrgiQae .expone^^ diebas Lunae, Mercurii et Veneris, « -. ^ .. ibora II. EzeroitatiiMibas cIiBieiB dn Nofie«oimo acadaBiioo babtndifi tacabit^ qttdtidie, <...... *.•• . I. Collegio oasttall, qaoitidtci, ^ . . XII. Docthoain xde ;nx)rbis ocubriuftie^ponat, die Saturlu, II. Medicinam forensem, diebufi Martis «et lovis, .^ ...... . II. A. E. SIMON THOMAS Tbeoriam artis obstetriciae exponet, diebus Martis, lovis et Saturni, VIII. Exercitationibus clinicis, ^in Nosodonrit) academico habendis, vacabit quotidie, IX. Doctrinam QpomtioBiim *ttadet., et Opecationibiifi obstetyicus^ tuni in pelfi faaiicia , ium lin cadaveie institaeDdJfl^ prateiit , . i die Mercurii, ^ 11. GynaeiBoiogifie et iO^Fiiaeo^athologiae iseieeta iradet , die Luttae , 1 1. Fraxin obstetriciam , tum in Nosocomio academiM^ )tlimiMi Pojjieliuick) iebsletrioio., qooties sttcesae (etit, aiodembilar. I. C. G. EVSBS JBaAhologiam docebit, diebtts iLuiiae^ .Meiparii et Veneris , - , , . h Exercitationibus clinicis,.in Nosocomio habendis praeerit^ die Saturni, .. .. X, diebus Lunae, Martis, Mereasii, lovis «t VisneriB, . .. XI. Collegio casuali, die.Iovis, XI, et idie ^Safamiv, . .. >. * XI — II. Praxin medicam in policlinico moderabitur. A. HEYNSIU8 £bjBHibs^m.,«xpei]ineaiis'et<^^^ JcOpicis illustratam, dcosUt, diebtts Lunae , Martis , Mercuriiy lovis et Veneris,, ^ X. Exer6itM6)pcac<»ri6,'expermientis et indagatiombusphrpisiDloglcis in laboratorio physiolcgieo^ qootidie ipraeerit I. A. BOOOi^RD, (firof. ntnocd. , ^anatomiam pithologieamtjdoodbit, die lovis, * . * . ^ . . ^ II**^V. Anatomen generalem, dQDovnstMtiMibasrmicrosoopicisuIlQiMra* tamt, (eaponet, .die Venetii, •• • *• s. .*•.'••• • II^IV. 152 SBRIE8 LBGTIONUM. Exercitiis practicis in Mioxisoopii* asa pnieerit , horis audito- ribus commodiB. T. ZAAIIEB, Prof. extraord., Anatomiam specialem et practicam docebit , diebus Lunae , Martis , Mercurii , lovia et Veneris , . . hora IX. Methodum secandi cadavera, quotidie, hibemo tempore. Operationes chirurgicas demonstrabunt F. W. KRIEOBB et T. ZAAIJER, horis deinde indicandia. FACULTAS lURIDICA. H. GOCK provectae aetatis causa a scholis habendis oessabit. L DE WAL Iu8 Mercatorium tractabit, diebus Lunae, Martia et Mercurii, IX. Encyclopaediam et Methodoiogiam lurisprudentiae ezponet, iisdem diebus, X. Iu8 Criminale interpretabitur , diebus lovis , Veneris et Satumi, IX. Legem ludiciorum Criminaiium tradet^ iisdem diebus, ... X. 8. VISSERING Statisticam Patriae explicabit, diebus Lunae, Martis et Mercurii, XI. Historiam Europae diplomaticam , iisdem diebus^ I. Oeconomiam politicam, die lovis, Xletl. et die Veneris, XI. Disputandi exercitia moderabitur, diebus et horis auditoribus commodis. B. T. H. P. L. A. VAN BONGVAL FAURB Iu8 Civile hodiemum in- terpretabitur , diebus Lunae, Martis et Mercurii, XII, et die Veneris, I. Legem ludiciorum privatorum, additis ezercitationibus foren- sibus, diebus Lunae, Martis et Mercurii, X. I.:e. GOUDSMIT interpretabitur lustiniani InsHiuHanei, diebus Lu- nae, Martis et Mercurii, I, et diebus lovis, Veneris et Saturni, IX. Digeata, diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis et Veneris, II. SERIES LEGTIONUM. 153 Historiam Iuri8 Romani enarrabit, diebus lovis, Veneris et Satumi, hora X. Disputandi exercitia moderabitur , diebus et horis auditoribus commodis. I. T. BUIJS tradet ius gentium , diebus Lunae , Martis et Mercurii , XI. Philosophiam iuris, iisdem diebus, XII. lus publicum^ diebus lovis et Veneris, XII. et die Saturni, XI. C. A. X. G. F. SICHEREB, literarum Germanicarum Lector, selecta principum Poetarum Germanicorum -carmina interpretari paratus est; simul id acturus» ut his ipsis exemplis vana Foeseos ge- ^ nera explicet auditoribus. P. D£ lONG, Literarum Fersicarum et Turcicarum Lector^ linguam Persicam et Turcicam docebit eos , qui iis operam navare velint. 20 MMERUS STUDIOSORUM IN ACADEMIA LUGDUNQ-BATAVA, DIE TTTT M. DECEMBBIS A. GIOIOCCGItXVL fik. Vboatttte' Theologica 68. »■ K Diac. Math. et Phys. 44^ » n Phil. Theor. et litt. Hum. . . 4S. #- /r MecKca' 92. # r Ittriclica' 91(^. 660. Praeterea in Album Academicum nomina Studioaorum , in Athenaeis studiis operam navantium , relata sunt , eo oonsiiio , ut hic examinentur et Doctores creantur: In Facultate Theologica 7. w ff DisG. Math. et Fhys • • • . • 2. w Phil. Theor. et Litt. Hum. . . 18. # n Medica 12. a luridica 18. "527 DOCTORES CREATI IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA , A DBB IX PEBKUABII CIOIOCCCLXVI AD DIEM Vm FEBRUAEn CIOIOCCCLXVIL IN FACULTATB THEQLOGICA. D. 18 luniL Tanus carolus tool, Amstelodamenflis, pi&blioe deleoso spe- (AanDei Chfer Frederik van ITeilo, Tfaeol Dootor, cum laude. Eodem die. Iosua i/a^gb huet, Hftriemensifii defenso specimine: De method» der pmHeve jtioeqfie wdffens J.ugu8te Comte , T!hofL Ddctor, nuiffna emn iaude. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHBMATICARUM BT PHY8ICARUM. D. 28 Mftii. ABErAMOs tHsoDORUs van aken, ex oppido Klmidert, de^ fenso specimine: De ffypotyoloide ^ Math. Mi^. et FhiL Nat. DoCtOf, cum laude. D. 6 lanii. Frsdsrigub nicolaus obbes, Amhemmsis, defeiiao speci- mine: (her Fabia NauoveneiS:, Math. Mag. et Phii. Nat Doct(«^ eumma cum laude. D. 16 €ept. OuiLLBLMUB 'FHBODORus vROLiK, Affistelodamensis , defenso spedmine: Jianteekeninyen over de ontleedkunde van den earpua der ifooffdieren, Math. Mag. et Phil. Nat. DoctcNT, eum laude. D. 5 Oct. Hbnrious v. d. stade, Amstelodamensis , publioe defenso specimine: Over warmteontmkkelin^ iy eckeikuntkffe verUndinjien^ Math. Mag. et PhiL Nat. Doctori mayna cum laude. 20* 156 DOCTORES GREATI. D. 18 Nov. Hermannus hartogh heys , e pago Zouteveen , publioe defenso specimine: De methoden tot syntiesia der organMche ligchamen^ Math. Mag. et Phil. Nat. Doetor, magna cum laude. IN FACULTATB MEDICA, D. 6 Martii. Iohannes van den broecke» Mediobargensis , defenso specimine: Over de trichenenziekte , Med. Doctor. D. 22 Martii. Abrahamus van der swalme , Med. Doctor , defensis the- sibus, Art. Obst. Doctor. Eodem die. Abrahamus van der swAiiMB, Med. et Art. Obst. Doctor, defensis thesibus, Chir. Doctor. D. 16 Aprilis. Hbrmannus simons, Med. Doctor, e pago Benthuizen, defensis thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 24 Maii. Hermannus iohannes de graaf, Lugduno-Batavus , Med. et Art. Obst. Doctor, defensis thesibus, Chir. Doctor. P. 14 lunii. DiDERiGus hulst ^ e pago Oosterblokker « defenso specimine : Over de bloedingen uit de organa copulationis der vrouw , Med. Doctor. D. 19 lunii. Salomon arrias, Surinamensis , defenso specimine: JEenige ioaamemingen van keering op de knie, Med. Doctor, cum laude. D. 20 lunii. Sytze greidanus, Leovardensis, defenso specimine: Chi- rurgische waarnemingen , Med. Doctor, cum laude. D. 26 Sept. Salomon arrias, Surinamensis , Med. Doctor, defensis the- sibus, Art. Obst. Doctor, cum laude. Eodem die. Salomon arrias^ Surinamensis , Med. et Art. Obst. Doctor, defensis thesibus, Chir. Doctor, cum laude. D. 12 Oct. DiDBRicus HULST, pago Oosterblokker, Med. Doctor^ de- fensis thesibus, Art. Obst. Doctor. D. 17 Oct. Ianus iacobus langelaan , e pago Heemstede , defenso speci- mine : Verelag aangaande het cholera-hoapitaal te Zeiden , Med. Doctor. D. 23 Oct. Petrus bakkek, Med. et Art. Obst. Doctor, Helderianus, defensis thesibus, Chir. Doctor. Eodem die. Sytze greidanus, Med. Doctor, Leorardensis , defensis thesibus» Art. Chir. Doctor, magna cum laude. DOGTORES GREATI. 157 D. 7 Nov. SuFFRiDus HENRicus HERMANiDEs, Med. Doctor , Amsteloda* meDsis, defensis thesibus, Chir. Doctor, cum laude. D. 27 Nov. Fetrus iacobus barnouw, Maaslandicus , defenso specimine : Verslag van de verloakundige kliniek en polikliniek aan de Leydscke UoogeBchool ^ gedurende den Academischen curaua 1864 — 1865 en 1865 — 1866, Med. Doctor, magna cum laude. D. 80 NOV. lOHANNES THEODORUS VAN DER CHIJS , LugduUO-BataVUS , defenso specimine: Laryngoacojmche toaarnemingen y JSfed. Doctor, cum laude. D. 4 Dec. Henricus cornblis adrianus nicolaus birendal, Haga- nus, publice defenso specimine: Over de Veratrine en haargebruik hy rhumatimua articuiorum , Med. Doctor , cum laude. D. 8 Dec. Henricus iohannes betz, Roterodamensis , publice defenso specimine: Over de theorie der ontateking, Med. Doctor, cum laude. D. 18 Dec. Petrus iacobus adrianus sluys, pubiice defenso specimine: Verhandeling' over JEczema en ziektegeschiedenis van eenen lijder aan Eczema Universale door den schrijver behandeld, Med. Doctor, cum laude. D. 2 Febr. Iohannes casparus guillelmus fischer, e pago Heeren- . veen , publice defenso specimine : Over de ontsteking van het hartezakje, Med. Doctor, cum laude. D. 5 Febr. Fetrus iacobus barnouw, Med. Doctor, e pago Maasland, defensis thesibus, Art. Obst. Doctor, cum laude. IN FACULTATE lURIDICA. D. 19 Febr. Iacobus ten bosch, Tielanus, defensis thesibus, luris Rom. et Hod. Doctor. D. 20 Febr. Leonard iosephus van oppen, e Heerlen, publice defenso specimine: Verklaring van Art. 969 B. W., lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 16 Martii. Otto predbricus groeninx van zoelen^ Haganus , defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 19 Martii. Iohannes iacobus benteyn^ Haganus, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. V 168 BOGTORE-S GRBATL D. 20 Martii. Antonius van dbinss, Dordracentis , def&nsis ttie»bu8y lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 2% Martii. Gijsbertus iohannxs hknhicus HSErftis, e pago Raamft-» donk^ defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, vum laude. D. 23 Martii. Michielis iacobus be witt hambr, natus Goes, publice defenso specimine: Over de arbeidsvereeniginffen ^ lur. Rom. etHod. Doctor^ cum laude. D. 18 ApriliSi Isacus de greve, Frankereanus , defensis tfaeeibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 14 Aprifis. loHANNES NicoLAUS ANTHONrus BucAiLLE , defcnsis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 21 Apriiis. Franciscus arius de graatf, ex oppido Gorinchem, de- fensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Christianus guillelmus kist^ Lugduno-Batavus ^ defensis thesibns, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum iaude. D. 15 Maii. Luoovicus idzardus bouwe sirtema vak grdvestins, defensis thesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor^ cum iaude. D. 22 Maii. Eduardus iohannes fredericus lucasskn, e pago Voorburgi defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 26 Maii. Michaelis virult, e pago Vuren, defensis thesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 8 Itmii. Hubertus philippub de kanter, BrieHo-Hollandus , pu- blice defenso specimine : 'Onderzo^k naar de teffteffeldiffheid van het Code rural, lur. Rom* et Hod. Doctor» cum laude. D. 20 lunii. Ewaldus kist, Lugduno-Batavus , defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum Itzude. D. 22 lunii. Gerardus de bosch kemper, Amstelodamensis, pubiice defenso specimine: De xmcemen volffens het Uederlandech rechi, lur. Rom. et Hod. DoCtor, maffna cum laude. Eodem die. Nicolaus qerbrandus knoop koopmans, Amstelodamensis , defenso specimine : Madeode krediei^iheorie , lor. Rom. et Hod. Doctor, maffna cum laude. Eodem die. Pibo antokius brxjgmans, Amstelodamensis , publiee de- fenso specimine: De beffinselen van het hu^ en betyloon vot" DOGTORES GREATI. 159 gena het Nederlandaehe regt^ lur. Rom. et Hod. Ooctor, magna cum laude. 'O. 23 lanii. Wilhelmus vincentius rbchnerus carolius baud, Hai- ganus^ defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 26 lunii. Carolus luoovicus van woblpbrbn , Eindhovdasis^ dfih fensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor^ cum laude. Bodem die. Allardus philipfus rbnbrus iacobus van dbn bosch xot VBRWOLDB» e pago Oosterhoaty defensis thesibus, lujr. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 29 lunii. Frbdbricus van hooqbndorp, Haganus» defensis thesibus, lur, Rom. et Hod. Doctor» cum laude. Sodem die. Iacobus oborgius db dompibrrb db chaufbfi^^ Haganus, publioe defensia thesibua, Iur« Rom. et Hod. Doctor, cum laude. Eodem die. Nicqlaus qbrardus stuffkbn, e pago Haaften» defenso specimine : JSet wettelijk bemja in elrafzaken ^ lur. Rom. et Hod. Dootor, eum laude. D. 80 lunii. Ianus quillblmus van qqbns, HoocaanuA, defensis thesi- bus» lur. Rom. et Hod. Doctoc. D. 9 Oct. Abrt van dbr qobs, Haganus, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doetor. D. 19 Oct. GoDBRTus QuiLLBLMus VAN DBDBM ^ 6 pago Da]£aeii , defensis thesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 20 Oct. Ianus daniblus cornblius carolus quillblmus db constant DB rbbbcqub 4 Haganua , defionsia thesibua » lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 24 Nov. Casfarus hbnricus mobns, Campenais, dafeasis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctoc, cum laude. Eodem die. Hierontmus nicolaus tbdinq van bbrkhout^ Amsteloda- mensia, defenso publiee apecimine: De reaamirantie , lar. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 29 Nov. Ianus. BRANciscus scHUURBBauB BQBtE, Zierlkzenianus , de- fensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude* D. 6 Dec. Ianus FBRDiNANDns schbltbs blzbr, Amstelodamensis I de- fensis thesibBB, lur;. Rom. et Hod. Dootor» eum laude. Eodem die. Samubl ioh annbs van pallandt , Haganus , publice defenso 160 DOGTORES GREATI. specimine: De geldelijke verantwoordelijkheid der Mimetera, lor. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 7 Dec. LuDovicus rutters, Mozatraiectanus , defensis thesibus, lur. Rom et Hod. Doctor. D. 11 Dec. loHANNEs GORNEus VAN DSR LEK DB CLERca, Zierikzenianus « defensis thesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Guillelmus ianus d'arelu(s ds bourouill, Groningensis , pubiice defenso specimine: De wet houdende bepalingen voor het geval van wanbetaling van boeten in etra/zaken (van 22 Jpril 1864, StbL n^. 29), lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 13 Dec. Henricus sduardus kann, Haganus, publice defenso speci- mine : Overzigt der hedendaagsche Nederlandache wetgeving in zake van laster, hoon en beleediging , lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 15 Dec. Carolus asser , Haganus, publice defenso specimine : de telegra- phie in hare regtsgevolgen , lur. Rom. et Hod. Doctor , magna cum laude. D. 21 Dec. HsNDRicus van dissel sz., Lugduno-Batavus, defensis the- sibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 15 lan. Douws ianus van dsr goot, e pago Lappermeer, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 22 lan. Adrianus iohannss sliza iollss, Amstelodamensis , publice defenso specimine: Bijdrage tot de kennis van de ontwikkeling van de zeeassurantie in de Fereenigde Nederkmden , lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 1 Febr. Iustus iacobus db oraaff, Gorinchemsis, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 2 Febr. Amsdbgus francisgus hubsrtus bauduin, Roermondensis , defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 6 Febr. Alphonsus maria bsrnardus hanlo, Amstelodamensis , defenso specimine: Over zamenloop van misdrijven volgens de ver^ schiUende hedendaagsche wetgevingen, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 7 Febr. Theodorus qustavus adolphus slinobland, ex oppido Schoonhoven, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doct. , cum laiude. ACADEMIA RHENO-TRAIECTINA. 21 NOMINA PROFESSORUM ET LECTORUM. QUI IND£ A D. XXVI M. MABXU A. CI0£XXX3IiXYI AD D. XXYI H. UABm A.CK)I3CGCLXYn IN ACADBMIA BHBNO-TRAIECTINA DOCBNDI MUND8 OBIBRXINT. RECTOR MAGNIFICUS HENRICUS CHRISTIANUS MILLIES, SENATUS ACTUARIUS OTTO VAN REES. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORETICAE ET LITERARUM HUMANIORUM. C. e. OPZOOMEB. O. 6. BBILL. L A. C. BOYEBS. H. YAN HERWEBDEN. H. C. MILLIES. IN FACULTATE MEDICA. G. L LONCa, CoRN. Iam. FiL G. KOSTEB. F. C. DONDEBS. A. L. s. GUSSEEOW (monus aospicatas L. C. VAN QOUDOEVEB. est d. 25 m. lanuarii 1867). IN FACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAB NATURALIS. B. VAN BEES. C. H. D. BUIJS BALLOT. G. L MULDEB. M. HOEK. P. HARTING. F. A. Q. MIQUEL. 21* 164 NOMINA PROFESSORUM £T LEGTORUM. IN FACULTATB THEOLOQICA. B. TEB HAAJL I. I. VAN 003TEBZEE. I. L DOEDES. IN FACULTATE lURIDICA. 6. G. YBEEDE. L A. FRUIN. B. L LINTBLO D£ 6EER. 0. YAN BEES. MEDICINAE LECTOR. P. Q. BBONDGEEST. LITERARUM HODIERNARUM LECTORES. L H. HISGEN, lit. germanicarum. H. A. E. BOBERTI, lit. francicarum. I. VENNING, lit. anglicarum. DOCTORES ACADEMICI IN LABORATORIO CHEMICO. A. BEINECKE. £D. MULDER. ORATIO D£ MONOTHEISMO ISRAELITABUM, DIVINAE PATEFACTIONIS TESTIMONIO, GUIUS PARTEN PRONUiNGIAVlT HENRICUS CHRISTIANUS MILLIES, D. XXVI M, MARTII. A. CIOiaCCCLXVII. IN AGADBMIA RHENO-TR A IBGTIN A, QUUH MAGISTRATUM ACADEMICOM DEPONERET ACCEDIT BERUM ACADEMICART7M ENABRATIO. L. S. Yix yerba facere coeperam^ qaum ivivrx^ii sermonem impedivit. Primam, dissaadentibas MediciS| pergere conatusy moz ipse sensi, orationem esse omittendam et, legi ut obtemperarem ^ mihi in brevissima fatorum academicorum enarratione esse acquiescendum. Hinc haec oratio partim tantum pronunciata est. Ghratias autem, quas habeO| mazimas ago auditoribus meis omnibus^ imprimisque civibus academicis pro singulari, qua meos dicendi conatus exceperunt, humanitate. Mul- torum autem votis, ut hanc orationem brevi in lucem ederem, deesse nolui. Scr. TfiAi. AD. Bh. m. April. 1867. siia, AifPUBstmi ODI H18 AB AGTI8 18, ttB COtnUI/nSSlMKI iTAKiAXutf nocmatAVOu PBGFEssoitSs, yrst ciiAsmati, COLLEGAB CONIUNCTISSIMII LBGT0BB8, YIBI BWDl^rHBIMII QWI PBOnSClAB BT CIYITAtl BKGimBAB ItHttQUE TUEMDO PBABBSn»! YIRI OBA?ISSIMII 8ACB0BUM AlffnSTErBS, ABTIUM AO BRlGIPLINABUM DOCTOBES BT MAOKTBI, yibi plubimum yenebandi, DOCTISSIMI^ CONSULTISSIMIl GIVES ACADBMICI, COMMIUTONES BXOPTATISSIMII QUOTQUOT AD HABC 80LBMNIA OELBBBANDA CONVENISTIB, AUDITOBBS HUMANISSIMI, OBNATlSSIMir Ab omoi fo» aero othiB OnMteSa ptanmis gentibos foas fedt ibtriMAittt bonQmm. Foftt Alemdri Mag&i eipeditioMBy Graecoram et Jtomanoitinif oun OdeQto comtBeroium Biaxime itoum minriifliimft &mam ita per Oooi<^ dentem fspmaat, nt ad Iuibo paene diem nommlli ibi qoaeslteriiit, (foA^ naeqaaitt t«Mram inmitti poieont, fontem ittventntisi baatftmn SBomortalfw tatis , metalloram ia mmm^ mntatioBem , lingnam aviam , simifiar Postea^ Peraaram, Syronan^ Anitbum^ Toiciram exeroplo excitati, Itali, liMitaniy Batavi , Angli , Fraoeo<>OaUi , alii maxime opum eonqairendarum caMa illfie' mgimiea obienMit et etinMMuie adeunt. Snnt m» etiam alfi, idtiok» pt^ tentes, qui quales nunc sint et olim fuerint eius orbis partes expiimtfe ef intelligere atudent. Dici vix potest, quantum emolumenti hoc maxime BOBtio saeoiife flagrane stodunn iam caetetis gentibua^, omnibus fere^ ctis- dpKiiia, impvimiB hietoriae getkem- bumani eiUBqoe orij^fiiiie^ faforute etf atColerit Sic tam^ BCwaillSm wtiii»^ quao ab^ Alexmidri M. 22 %*M» »- ♦ir * 'i ir + i iU: 170 H. G. MILLIES tempore parum tantum innotescere ooeperant, Orientis partes diatinguere, praeter Falaestinam regionesque vicinas, etiam Armeniam, Assyriam, Ba- byloniam , Persiam , Mediam « ingentem porro Indiam citeriorem et ulteri- orem, regnum Sinensium et laponensium, insulas tandem remotissimas maris Indici explorare et in iis non tantum looorum situm et varietatem solique proventus, quos diversissimos in iis fert natura, plantas, animalia, sed maxime homines, varias eorum linguas, literas, histonam, mores, instituta pervestigare coeperunt» ita ut nunquam Oriens accuratius quam nostra aetate innotuisse dici possit. 