title: Decisio Brabantina super famosissima quaestione, qua quaeritur utrum matrimonio, absque pactis dotalibus contracto, & conjugali bonorum communione, statuto domicilii exclusa, illa etiam exclusa censeri debeat, quoad bona, contrahentium, in alio territorio sita, ubi statuaria communio viget? Nuper in suprema Brabantiae curia, qua
creator: Johannes Andreas : van der Muelen
text: Gelijck dan mcde voor de intentie van de geinthi- mcerdens is, de voorfz. decifie van het Parlement van Parijs , en den voorfz. Molinaeus , Boven ende behalvenshetmeeftegedeelteder Recht- fchrijvers, endc boven al de Rechtfcbrijvers van defe eeuwe, Particulierelijck., noch te noteren ftaendcdatalle de eewigtigfte en geleerdfte Schrijvers van het verec- nigae Nederiandt , van dit gevoelen cnde fuftenue zijn, Gelijck dan uyt de adv&n, hier annex^medetefien is,dat de fameufteAdvocaten,voor de Hoven van Ju- ftitie alhicr poftuleerende , conftanter alfoohebben ge- confulteert, Endc dat het vonnuTe a quo Is gevelt Op het advis van Rechtsgeleerden hier in Hollant daer toe , Bevoorens by het Leenhof van Bergen gerequircerr, Achtende de geinthimeerdens over iulcx alhier onno- dig te enumerercnde voorfz. Rcchts-fchrijvers , voorde opinie van de geinthimeerdens, £nde namentlijck , quod ftatutum, inducens conju- H galent 58 MONlTOKrtJM Juris galem communtonem , fit ferfonak , non reale, Soo om datby dcvoorfz. deduftie, dewelcke in acJtr trioris inftanti*, is gevoegt, ende gequoteert mct litt. .. .. Eenige van dc voorfz. Schrijvers, als Rodenbureh,. Goris, Papon., Coftalius, Mornacius, Baquet,Cha- tondas endc andere, bcreyts zijn geciteert cnde aldaer aengcwefcn ; Als om dat praclarus iUe npflra? atatis juris ante- cefor Abraham a Wefel in abfolutiffmo fuo traclatu de connub.bonorum focietatefSpaclis dotalibus t traft.. I. n. ioo. 6? feqq. usq. ad 119; Ecn meenigte vanverderefeerconfiderabelepragma ? ticaue Rechts-fchrijvcrS allegeert, toc confirmatie van defe opinie, Zijnde die van alle Natien , ende by-naer van alle Rijcken en Richter-ftoclen van Europa, Allegcerendc daer toc fccr vcelc Kcuren, cnde Scn- tentien^ conform de voorfz. rcchten cn fuftcnue der geinthimecrdcns gearrefteert, Ende bovcndicn aidaer metfooconcludcntc endcon- vcrwinnelijcke redcncn de voorfz. leere, tcr intentie van dc geinthimeerdcns, adftruercnde, Dat het een temeritcyt foudc zijn van dc geinthi- moerdcns , dic rcdcncn cnde argumenten van de voorn; van Wefel te willen amplieren,ofte fecondcren, Oftc oock de contrarie fchijn-rcdenen oftc argumen- ten van de contrarierendc Doctoren (dieuict vcel cn zijn) te willen gaen rerutcren-, Soo volkomentlijcke , ende fbo prcftanter, is y i felve fcy de voorfe. voorrreflelijcke Rcchtsgelcerdc getrac- teert,, Wes- pro Intimatis. f9 Weshalven degeinthimeerdens ne agant quodtam be- ne peraclttm eft , U Ed. Mog. fullen bidden. Dat ingevalle defe rechts-doftrine by U Ew mge fcrupuk foude mogen vinden , Ende indien den Impetrant velinge mochte bybrengcn , daer op U Ed. Mog. confide- ratien fouden gelieven te nemen, als niet wort vermeynt, Dat tot wechneminge van dien , gelieven de moeitc renemen den felven van Wefel loco citato nacr te fien, Wordende tot den felve mitsdefen wel expreflclijck gerefereert , Alleen fal hicr noch geannoteert worden.dat diftus a Wefel, loco atato, noch aenwijft, 8 variis cafibus exempltficeert* Quodfijtatutaria conjugalis communio bonorum ejfet realtssp Jtt t quod pro varietate Statutorum bona con- nicanda, Exinde fequerentur quamp/urima incongrua , abfur- da & perplexitates , Et boc quidem tam certo , $ indifiutanter, ut etiam antagonifta ea confiteri teneantur, *J***yi in „ betoont, quod receptd verd &;urtdtca noftra fententid.fcilicet, qttod ejusmodi fta- tutaria conjugalis bonorum communiofit perfonalis, feujit adfcrtbenda ipfi matrtmonit contrac7ui y tan- quam effeclus cauffkfeu tanquam accejforiumfuoprin* ctpak* $uod tum nuUum abfurdum , nuUum mconveniens fe- auatur Sed omnia reguUriter , SJ congrueprocedant. H x Zijndc 60 MOWITORIUM JURIS Zijnde nu wederom in rechten een kennelijcke ende indifputabelc waerheyt illa legum® juris inter- fretatio femfer cafienda ftt , qua JU fecundum natu~ ram rei ® fatria confuetudtnem , Et ut utar verbis Prsfidis Everardi loco 23. ab ab- JurdOj Quod non fit ajferendum, dicendum, velille fumen- dus inteUettus , ex quo fequifofftt abfurditas , inhuma- tritas , UJk vel inconveniens, Secgende num. 4. quod illud maximelocum habeatm diffofitione ftatutarta, Gevcnde daer van voorts defe reden, ten propoofte feer applicabel, te weten,quodadabfurdumfequatur Et quod uno fofitoquod non exfedit, fequitur quod non ofortet, Item quod uno inconveniente dato , frotinus f/ur* fequuntur , Gelijck danmedeinPhilofophicisgeleert wort,quod parvus error in aliquo frincifio maximus fefe fiat itr fine^ Juxta tritum illud proverEium , quodnullum malnm* filum veniat r & quod abyjfus abyjfum invocat , Ende mitsdien dan vaftftaende , dat in cas fubjeft, door \ voorfz. huwelijck van Petronella de Rouck , geen gemeenfchap van de goederen in quaeftic gecaufeert, Alfoo weyxiig als daer door gemeen zijn geworden dc goederen van den Impctrant felver tot Bruflcl en daer ontrent gelegenv Soo cn obfteert voor ecrft de geinthimeerdens in de voorfz. harc fuftenue gccnfints hct 1. art. van dc Co- ftuymc PRO INTIMATIS; 6l ftuyme van Bergen ,- tk. y van verfterffenifie , fuccefi fien,fcheydinge en deylinge y by den Impecrant gerecla- meerr art. 8. van fijne ancvvoorde. Difponerende in verbis , dat alle onroerende goe~ deren , foo wel ingebracbte als verftorvene , als zjjn huyfen, hoven,landen,beemden ende gronden van er- ven ,< t Binnen defladt en vrybeyt van Bergen gelegen , Ende oock alle de verkregene goederen , noca , waer datfe gelegen zjjn , Zpn deelbaer half ende hatf, Ats of betgerede<eu meubilengoederen waren y nora icerum, Ten waer dat in buweljjcxe voorwaerden, tuffchen man ende wijf, anders ware gedifponeert , ha&enus verba. ftatuti^ Hier op acneemerckt zijnde, dat hct voorfz. arttc. aldaer notoirehjck fpreeckt van conthoralen dic tot . Bergen of in derfelver vryheyt woonen , ende haer do- miciiium foveren, Het welcke behalvens datperferefoluytis, Soo confteert Iiet felve noch daer uyt, dat by de voorfz. Keurenwerdengereguleertdegercede ofte meu> bile goedcren, by twee conthoralen naegelaten, Soo dat die moetcn worden gedeelt haif ende half. Sijndc nu een fecckere faeck in rechten . quod bona mobilia fequantur domicilium domus mortuaria , Et quod ficundum leges feu fiatuta. illius domiciln fiu loci fuccedant dsvidendaque fiht, Vbicunque locorum illa mobilia fitafint y VidcRodenb. de jure conjugum y tit. 2. caf. x. n. v. H j Bur- 62 MonitoriumJuris Burgundum ad confuctud. Flandria^ traci. %. n.i . i il Sulcx dat daer uyt onfeylbaer volgt , dat de voorfz. Kcure, fprceckcnde van conthoralen ofte echteluyden tot Bergen gewoont hebbendc, Die in defen geenfints kan gecxtendeert worden tot foodanige conthoralen , die tot Bruflel zijn getrout , tot Bruflel hebbcn gewoont, cnde welckers fterfhuys tot Bruflel is gevalicn, Sijnde 't voorfz. argument des te onwederleggelijc- ker , om dat den Impctrant fclvcr by fljnc reipe&ivc concluficn ende fchrifturen in a&is fuftineert , Dat aJledcmobilcgoedercn by de voorfz. Petronclla dc Rouck nacgclatcn, hem alleen, oteprivatim fou- den komen M Sulcx dat hy felfs dc <iifpofitie van de voorfz."Keu- ren verwerpt , ten refpecle van defelve mobile goede- ren ex illa ratione , Om dathetfelvefpreeckt vanechte-luyden,totBer- gen gewoont hebbendc ^ende niet van inwoonderen tot Bruflel of elders. Macr ten dcrden , foo is noch evident , dat de voorfz. Keure ofte articul fupponeert , ende alleenfpreecktvan conthoralen tot Bergen woonende, Om dat het fclve ftatueert gemeenfcbap van goedc- ren tuflchen man endevrou, Ten wacre by huwelijcxe voorwacrden anders ware gedifponeert, aynae nu weacrom een notoire waeriicyt 5 aat oc voorfz. gemeenfchap van gocdcren ruflchen man ende wijf doorde voorfz. Keurenietkanworden gcinduceert, Soo wanncer dat man ende wijf woonen buyten Ber- gen, Ende Digitreed PKO INTIMA Tl 5. 63 Ende particulierlijck nict (00 wanneermancnde wijf woonen , cn huwelijck contraheren tot Bruflel , Behalvens ten vierde , dat gemecnfchap tuflchen man en vvijf fuppOneert, ende fclfs nootfaeckelijck includeert, cen reciprocatie , ofte correlatie , Dat is, dat de goedcren van de manwordengemeen met het wijf , Ende wederom dc goederen van het wijf gcmcen met den man^ Hct welck immcrs in defe wederom notorie niet en is, Alfoo de goederen van den Impetrant, volgens def- felfs cygen fuftenue , zijn gcbleven buy ten gemecnfchap., Ende quidem , om die reden, dat het huwelijck tot Bruflel is aengegaen , endc de woonplaets aldaer is ge- deftineert geweeft ende gebleven , Sulcx dan dat hier mcde vermeynt wort overvloe- diglijck te hebben aengewefen , dat de voorfz. Kcure geenfints is applicabel op het cas fubjecl: , Ende dat de voorfz». Keure geenfints verftacn kan wor- den, gemeenfchap van goederen, tot Bergen gelegen,ge- induceert te hebDen, tuflchen conthoralen ofte huwe- fijcx luyden^woonende buyten het Reflbrtvan derfei- ver Jurisdiclie, Vecl min wooaende totBruflel,aIwaet door hethu- wclijck geen eemeenfchap wert geintroduceert , Maer dat die Keure , voor foo veel aldaer impliceert en fupponeert, dat door hef huwelijck alle goederen gemeen worden, Aileen te verftaen ii de ferfinis fikje&is, nm de fi^ renfibus® extraneis, t^deoque quod eatenus di&um ftatutum Jit merf $<srJonale t . GeJijck 6+ MOMITORIUM JURIS Gelijck dan'c felve a frxcitatis Scriftoribus isgc- adftrueert, Moetende te meer dc voorfz. Keure in defen fin, en- de met de voorfz. rcftri&ie verftaen werdcn, Om dat hier vorens is bctoont , dat die intcrprctatic is confbrm aen de gemeenc difpofitie der rechten, Et quod jus ftatutariumfi generale® obfcurumfit. recifiat fuam tnterpretationem ex ditlojure communu Eo quod ftatuta tanquam jura correftoria S> fic odtofa reflringi debeant* Maxime fialias incenveniens , Ufib , vel iniquitas fequeretur, gelijck in cas fubje& foude gefchiedcn, Ende imtsaienYvoorfz.eerfte cn principaelfte point decifoir > tenjgenocgen van UEd. Mog. , 100 verhoopt wort gejuftincccrt zijnde, Ende fubordinatelijck daer uyt vaftftaende, dat de vafte goederen de voorfz. Petronella de Rouck, door banden van het voorfz. huwelijck gecompeteert heb- bende* Door haer voorfz.huwelijck niet zijn geworden ge- mecn , Ende overfulcx fy daer van is gebleven volkome» eygenareflc» Ende by verdere gevolge, dat IV daer van in*t ge- heel ais van hare eygene goederen heeft mogen difpo- neren, , - Soo confequeert dan eo ipfo daer uyt nootwendig- lijckc.dat de geinthimeerdcns, mits de repudiatic van de legaten door den Impetrant gedaen, zijnde gewor- den univerfele erfgenamen, feufuccefores in univer- fum jus defuntta. Dat proIntimatis. 6$ Dat fy dan oock alleen en tcr exclufle vanden Im- petrant totte voorfz. vafte goederen zijn gerechtigt , Sonder dat daerinne wederom dc geinthimeerdens obfteren can het 252 artic. vande coftUme der Stadt Bruflel , Diclerende , dat aendc langftlevende competeert dc tochte van allen goederen , gronden , erven , pachten , chijnfen, ende renten van den eerft aflijvigen, Die het recht vande Stadt Bruflel fubjeft zijn , Gemerckt dat de voorfz. vafte goederen in queftic het recht vande Stadt Bruflel niet fubjec^t zijn , Maer die fubjeft zijnde het verfterf-recht vigerende tot Bergen, ende Steenbergen, refpe&ive, Ende 't felve verfterfrecht 3 geen voordeel altoos aen een man oftelangftlevende gevende inde gocderen al- daer gelegen. Kan vervolgelijck uytte vooriz. 252 artic. vande coftumen van Bruflele, ten defenniet gcargueert wor- den, Gelijck medc ex fracitato artic. 1. vande keure tot Bergen tit. van fuccejjten ten defen niet kan werden geargueert^ Om fer rnodum fucceffionis aenden Impetrant part of deel inde voorfz. vafte goederen te geven , Om dat dicJo articulo frimo niet wort geftarueert, dat delangftlevende van man ende wijf elcanderen ibu- den fuccederen inde helfte van elcanderseygcn goederen, Maer allcen ceftatueert wort , dat als het huwe- lijck fal zijn gefcneurt, Ende de conjugale gemeenfchap daer door gediflbl- vcert, I Dat 66 MONITORIUM JURIS Dat dan five ex iUo fupfofito dc gocdercn half ende half fullcn worden gedceit , . Soo dat de hellifte die dcn langftlevende aisdan by afdeelinge, feu communi dividundo bekomt, niet ver- krijgt , jure fuccejftonis , five tanquam bares mortui conjugis , Maer verkrijgt jurefuo (S quafttoper matrimonium, (gttod ibtdem contratJum & dejiinatum , focietatem generalem efecit,. K_Alibt vero contracJum & defiinatum ubi iUa con- jugalts bonorum focietas non viget > Bona in illius proprietate reliquit, in cujus erant ante iUud matrimonium , Gelijck dat hicr voorens is betoont , % Met welckc difhnftic dan oock opgelofl: endc feer bcquamelijck geelideert fullen worden, allen de argu- mentatien ende fchermingen , Die den Impctrant 't zy in thefi exjure communi fcriptorum varia opinione, *t Zy tn hypotbefi ex ftatutis ctvitatis Bergenfis fal wilien maeckcn, Particulierlijck als daer toe noch genoteert werd, <guod ftatutum ex matrimonio /mducens generalem bonorum focietatem , fit mere perfonale , §f eftecJus patft , feu contracJi matrimonii i Adeoque quod tale perfonale ftatutum , ubicunque vires fuas exerit pro ut bacJenus often/itm f Statutd vero difponentia circa fuccefftones ,feu ba- reditates * fint realia localia* Atque adeo quodnon egredianturterritorium ifiius lociy ubi bona fita fitnt, Tro pro Intimatis. 6y Tro ut h<ec teftatur Rodenburgh de jure quod ori- tur ex diverfitate ftatutorum tit. i. cap.i. in verbis, In rerum vero JucceJJhnes Jcripta ftatuta , mere rcalia funt , vide ibidem ulterius, Zijnde dc reden van dit onderfcheyt ofce diftinclic tuflchen dc eene ende lict andcr ftatuyt , kcure ofte coftumc, Qnod ftatuta circa fuccejfiones ab inteftato jprove- niant ab ipfa lege 9 feu jure ^prater aliquam hominum conventionem , Statutum vero inducens vel excludens conjugalem bonorum Jbcietatem,ftt confequens & accejforium con- traflus , qui in quovis matrimonio debet intercedere, Confenfus enim mn concubitus nuptias facit , Et quemadmodum ipfa caufa res principalis eft mere perfbnalis , Quod fic quoque illud accejTorium fecundum natu- ram Jui prtncipalis regulari debeat, fit perjbnale, Mits welcke dan oock verhoopt wcrd , dat U Ed. Mog. fullen verklaren, dat den Impctrant by 'tvon- nifle a quo is niet befwaert, Endc hem condemneren inde coften van defc in- ftantie , Daer toe ende op alles U Ed. Mog. Nobi/e Qf be- nignum officium lmflorerende &c. was geteeckent P. Emons Adv. ■ I i DISSER- 4 DrSSERTATIO* 9 A U C T O R I S Q U A * Qutfftio decifa in fundo examinatur , rationibus munitur % ab objecJionibus vindicatur x in quatuor fartes divifa, Q U A R U M Trima continet quaeftionem propofitam atque de- cifam, rationibus munitam, & a quibusdam, occurren- cibus obje&ionibus vindicatam. <Pars akera materiam ftatutariam tra&at , ac dc ftatutorum viribus agit j& in fpecie, in decifionis con- firmationem j ftatuti Marchionatus Bergenfis naturam difcutit , xxxnxss^ reale an ferfonale dici debcat. Tars tertia refutationem doftrinz Caroli Moiinsi lit. <Pars quarta denique , examinando & profligando praetenfum illud primum verum DD. 3 quo ftatutum noftro cafu influere in contraclum ftatuunt , item ob- je&ionem ab iniquitate petitum enervando, abfolvitur. PARS PRIMA. Romanorum ctrc* rei dotalis deminium fubtilitas allegatur. A qua fubtilitate mores noftros recejfife, plurimis inlocis 9 cunBo- rum bonorum conjugali focietate^ confuetudine introducla t nota- mr. Status controverfia preponitur primo in gcnere , deinde in fpecie. Quaflio maxime ardua ac dubia dickur , ae a quibus- dgmDD. malepercepta. Cdufa erroris addnur. Argemrei arro- gantia notatur & improbatur ,«r & Stockmanni confidentUoauus fermo* Pertinacia»» Jurifconfultis damnatur y adduilo loco> ex J 3 CjevaUi • JO Dissertationis Caeralli fpecuU comrnun'. opin. AuSor fatctnr "prafentem qua- fiotem maxtmc fpinofam cffe, fequc pro deciftonc declarat , quam rationibtts fiabiltre^ac ab omnivus objctltonibus vindtcare conatur. Ordttur a communtonis conjugalis origine. In qua qtuflionis cardinem confiftcre docet. Allegat DD. jlatuentes bomrum com- muntontm ex ipfo matrimonii contraftu ortgintm ducere , ac Jhttutum co cafu in contra&um influere. Dubitat de opinione D. Prxfidis Joannis a Somcren, qua idcirco in mtdio rclinqui- tur. Adfert DD. opinantts conjugalem communtonem mere c fta- tuto nafci. Au&or DD. autlorttate rcmot.t^ ad rationum mo- menta provocat. Jnprimis monct Ledorcm , hanc quajrionem verfari circa commumonem bonorum patrimonialium non ac- quarftuum. Quam communiomm planc 9 jfatuto oriri, ac ideo retlc ftatutariam vocari , probat primo argumento a caufa ad effe&ura petito. Sccuudo argumentatur cx /uns prwctpiis, cx antiquis nupttarum rtttbus. Tertio, argumtntum pttnur cx jurc & natura dotium. Antiqua bonorum uxoriorum dtJiiniJio , qua bona trant vel dotalia , vel paraphcrnalia vcl rcccptitia , in confrmationem adfcifcitur , ac douum naturam coinmunioni rcpugnare oftndttur, C" Romanos maritum refpetlu dotis ut cm- ptorcm confiderajfe probatur. Aliarum gentium mores referun- tur. Ex quibus dcducitur y Romanos matrimonium w perfonalem comra&um tautum conftdcraffc , uti conftderari dcbtt. Quar- tum argumentum conficitur ex co , quod hac bonorum communio Romants fiterit incognita. Quod argumentum ratiocinattonc a fimiii corroboratnr. Auftoritas Grocnewegen adducitur. Quintum argumcntum formatur cx antiqua conjugum fucceflio- nc prztoria. //; Brabantia tit. C. unde vir & uxor , abroga- tum efe traditur. Scxtum argumcntum defumitur cx mairi- monii Jcfinitione. Explicatur quo fenfu accipttndum , quod uxor in jure dtcatur focia rci humanx ac divinx domus, itcm .do- mina rerum mariti , itcm quod Ulpianus conjugum farniliam dicat effc commixtam , & unam domum. Qua occaQone dc commixtionis natura ratiocinatttr , illamque a confufionc dif- fcrre docctur. Rcmovtlur quoque objcftio, qua cx prifca Rom. coa- PARSPRIMA yx conventione , <\ua uxor in manum viri conveniebat , peti pofet. Interdi&um de donat. inter virum & uxorem in patrocimum adducttur. Itcmalt* leges ex jure ctvtii in confirmationem pro- ducumur. Ex qutbus omnibus cum Connano concluditur , jura qua conjuges focios appeliant, de communicativa bonorum focie- tate no» effe imelltgenda. Quod latius Scipionis Gcntilis dolrri- na corroboratur. Dtluttur tnflamia ex ardiiTima conjugum unio- nc, & ex promifcuo rerum ufu, ut cr cohahitatione deduila. Qualts rcalis focictas conjugium comitetur, explicatur. Demon- ftratur rationabtlttas & acjuttas focictatis acqu*ftuum. Refu- tatur Coftalius. Item Scipio Gentilis. Adfertut opinio Joannis Lopcz. Limitatie dtSa focietatis. Scptimum ar^umentum c lcqe Romuli eruiturper retorfxonem. Wefcl refutatur.Unde prifcus ifte nuptiarum ritus conjugibus famtliaris emanavit,fcilicet quod dicere folebant ubi tu Cajus, ibi eqo Caja & vice verfa , expenditur. Quod vox Caja fignificat Dominam, oftenditur. Auclor con- cludit iftius ritus introduBrvam caufam.ex natura matrimonialis contrallus non de/cendere. Octavo elxcttur argumentum ex ipfa contratius matrimonialis natura , ac docetur ttlam tacitsr com- munionis conventioni repugnare ,faltem non poffc eam admittere dejure. Diflinguttur focictas vitas a focietate bonorum , eftenditur ab illa ad hanc non pofte argumentari. Nono arceffi- tur argumentum ex morum variationc circa commumonem tn- troducendam , ubi variantes mores allegantur. Conctuditur tan- dem> tacitam conventionem , communionis introdutla baftn tfte nonpoffe, Solvitur objeEiio defumpta a communionis introdutlionis vel excluftonis dependcntia 4 contrahentium voluntate. JJi jurifprudemiam extrcmis labiis duntaxat degufta- I vic, cum fugere non potcft , quae & quanta Rom. [ fuerit fubtilitas circa rci dotalis dominium , ufquc j adeo, ut ipfc Legiflator hanc vctuftarum legum fub- tilitatem , lcgiflativa fua potcftate cocrcerc & quafi frcnare debuerit , ne rei veritas deleta vel confufa effet , uti in /. }o. C. dejure dot. loquitur. Licet 71 DlSSERTATlONlS Licet vero ab hoc Romanarum dotium jurc , mores noftri tc- ccflerint , plurirais in locis rcccpta , & longa ac in pcrpctuum valitura confuetudine introdu&a, omnium bo.iorum conjugali fo- cictate , qua omncs res quz cocuntium funt, poft matrimonium contra&um communicantur , non tamen omnem fubtilitatem fbro noftro cxulare crcdcndum eft, cum hzc moribus introdu&a bo- norum focietas 9 ferttlis furculi inftar , quzftiones fatis fubtilcs abunde progerminet. Harum albo jure mcrito annumcrari poteft quzftio , qua in przfcnti indagatur, cujus juris cenfenda fint bona immobilia corum,qui fine pactis dotalibus matriroonium contraxe- tunt , utrum fcilicet illa bona fecundum ftatutum domicilii , an vcro fecundum ftatutum territorii ubi illa fitafunt, quoad com- munionem debeant judicari ? Sivc ut in fpccie quzftionem proponam , quzritur , utrum Pe- trus Foppcns, qui abfque pa&is dotalibus Bruxcllz, ubi ftatutaria bonorum communio non vigct, matrimonium contraxir & commo- ratuscft, jure contendcrc quear, bona conjugis in Marchionatu Bcrgenfi ad Zomam fita , ubi ftatutaria bonorilm communio obtinot, vi illius juris confuctudinarii communia cfTe fa&a , adeoque con~ juge mortua, ju.e communionis pro partc dimidia fibi obtigifle? Quzftto fane quz maxime ardua & intricata eft , ac multorum ingcnia torquet, quzque, meo judicio, multum difputando indies intricatior cvadit, ac cujus difputatio, fundaminc nullo fixo, vc- luti in circulum trahi poflet: fatcorcnim, dum hzc quzftio no- bis dccidcnda proponerctur , me dudum in DD. illam quzftionem cx profcflb trafhntibus, examinandis, dcfudaflc, ac comperifle, quosdam ex iis toto errare ccelo , quod controvcrfiz ftatum, non re&e pcrceperint. Adducunt enim ad przfcntem quzftionetn dccidendam , leges illas quz moJcrantur fucceflionem ab intcftato , & fic impcritc damitant, tot effe pdtrimonU , quot funt (iatuta : acfi cafn noftro tantum nuda -contcntio eflct de fnccejftone *b inteftato , minimc' fane,cum conjugium hic attendendum lir rconjugium autem& fuc- cefGo ab inteftato a (e invicem maxime difrcrunt, adco ut przcipue in confiderationem veniat matrimonii contra&us , ejusque locus, &in- ParsPrima 75 & inde rcfultans pugna domicilii mariti cum fitu prardiorum. Nc itaque Leftoris animum DD. multitudinc obruam , nevc etiam magis DD. au&oritatibus quam rationum ponderibus cer- tare videar , in prsfenti hinc inde paucos DD. allcgare decrevi» at tales , qui hanc nobilcm quarftionem in fundo examinarunt, illamque acu tctigerurrt. Ut tamen , antequam co dcveniam, ficco calamo prarterire nequcam, maximam arrogantiam Argentrei, nt & confidcntiloquum fermohem Stockmanni, quippe qui ambo opinionibus fuis , in hac qua-ftione dfecidcnda , adeo auda&er confiderc aufi funt , ut adverfariis fuis in facie quafi irridere non erubefcant. Miror tantos Viros, duo praeftantiffima JCtorum ingenia, eo dcvcniflc , ut fe in hac qugitione folos fapcre , reliquos vappas putarint, imo nugas & hominum quifquilias. Quod cnim Argcntreum fpeclat , vir ille acerrimi judicii , uti ^ Rodcnburgo vocatur , communionis rationem ad fingulas re- rum fitarum Jeges componendam judicat, tantoin Molinarum in« fultu , irt pronunciet eum folis cogitationibus & ingenii conft- ^dentia frccum , fflud conTthum fcripfiflc, m fufceputn caufam, jion ut mcliorcm tucrctur , advcrfarias autcm rationes proterere, iicut aper imbcHes cancs , uti vidcrc eft ad confutt. Brittart. art, •218. £/. 6. n. 33. 34. Pari modo Stockmans dtcsf. 50. a parte Molinsi ftans, adeo- quc Argentreo omnibufque ipfius affeclis contrarius , dicere non veretur, licct in Senatu votorum pluralitate fc fuperatum profitca- tur : fravaluit apud plerofque tritum illud , confuetudines non egrcdi tcrritorium fuum , & ftatuta cujufque loci ubi bona fita funt infpicicnda cffe , qua generalU enunciata tam firmittr tutri amant Pragmatsci , quibus aut non VOtat txcuttre docltorum eom- mtrttarios, aut eo fludia fua non provtxtrttttt , utpojfnt, ut faci- Itut ftt Herculi clavam , aut Jovifulmtn excutere , quam rtguUs hujufntodi univerfales quibus jemel imbuti , hnic hominnm generi iximtrt. Arrogans &.audax , meo ju#<*o, Tatiocinatio , indigna tadto *iro, ac 1} contraris fe^tcntiae Patroni, intcrquos tunc teroporis K -omncs 74 Dl.Sf EITATIOMU omncs ipfius Collfg* fucrunt , annumcr ndi eiicnt iiiis rabalis de foro , qui fine ulteriori examine , more pecorum amecedcn- tium gregem fequuntar, magifque tumulm & vociferatione , quam ratione fententiam defendcre fatagunt. Accedit Stockmanno vix condonari poflfe , quod illam fenten- tiam tarn mordicus tueri amat, quippe qui Brabantiam pAtriatn confuetudinariam , cum Zypzo contra Kinfchotium ftatuerc non eft veritus. uti ex decif i. n. i 3. 14. patet: rcctiflimc autcm Jurifconfulti in confultatione pro Impetrante data refpondcrunt , fcil. generalem tllam do$rinam y qua flatttunt DD. commumonem ex matrimomi contratlu , ty non ex ftatuto dcfcendcre* procedere non po/fe, nc omnia turbarentur, cr ejuidem pracipue in PATRIA CONSUETUDINARIA. Cum igitur ha?c Stockmanni di&a mccum animo volvo 8e revol vo, inpcnii zftum ipfum abripuiflc, mcntemque cjus in tantum abfor- builTe, dicere cogor, ut non amplius fibi confcia fuerit vcritatis Hlius,quam ufus fori di£tat,quamquc ipfe dectf. 115. ore rotundo dcfcndit, fcil. ubi dc realitate agitur, leget loci infpicicndas efe. Maximum utiquc vitiumin Jurifconlultis cxiftimo, quod tamcn in multis dominari folct, obftinato animo in Tribunal afcendere, ac fumma pertinacia fcntcntiam tueri , fuzquc opinioni tam tcna- citcr adhxrciccre , ut ne hilum quidcm ab ea dcflc&erent, adco ut fatnbucam eitius caloni aptavcris alto, quam illos in aliam trahc- rcs fcntcntiim , ac a propria opinionc avcllcres. Scire tales opor- tctquod tradit Czvallos in fpecul. commun. opin. contr. commun. quaft. 724. mquicns , nil effe tutum in noftro jurtfprudentid cam- po, a/ttod arguwHrttity <r dijficultattbus , C7* dtverfu DD. opinio- bus (ubvtrti non poffn. Quod di&urn H tmquam vcrum fu, utkjuc illud veriflimum cfle fatendumeft , in przicnti noirra fpinofa quzftione , in qua non folum murti pugnantes DD. repcriuntur , verum & fibi ipfis contrarii. Quod me attinet, lubentiflfimc fateor , hanc quzftionem ma- ximc arduam c(Tc , cujus dccifio , non adeo obvia eft, aKis aliud crrca eam fcnticntibus : ut tamen illam opinionem , veriorem putcm, P A R S P R I M A 7j putem, qua ftatuunt, contra&o abfque paclis dotalibus matrimo- nio, in loco ubi bonoram communio ftatuto non introducitur, illam tamen communionem ctiam effectum fortiri quoad alia con- trahentium bona, in alio territorio, ubi ftatutaria bonorum com- munio vigct, fita; fcdundum quam opinionem , cum in noftro Senatu,uno tantum Domino djflenticnte, judicatum fucrit 3.N0- vcmb. 1693, cumque illam dccidoncm , quod fortc multi contra- ria? fententiz Patroni, illam non fatis lcgibus & rationibus nixam arbitraturi fint , in luccm propellcre placuerit , hanc quajftionem altius e juria fontibus rcpctere, ac noftram fcntentiam rationibus ftabilire , & ab objc&ionibus vindtcare animus fuit , ut ita ju- rifprudcntias Saccrdotibus conftaret, quam folida noftri Tribuna- lis dcfinitio Gt.* Quod, ut fcliciter agam , ante omnia indagandum reor, unde conjtigalis bonorum communto fuam ducat originem , cum tota hujus quarftionis gcnuina dcctfio , ex vera communionis origine dcpendcat : fi enim in hoc fundamento diiTcntiamus , difpuratio fupcr hac qua:ftionc , continua pctitione principii, in infinitum tra- hi potcft. Qui ftituunt communionem fecundum lcgem domicilii con-_ trahcntium ubiquc modcrandam c(fc , unariimi confcnfu doccnt, illam cx matrimonii contraAu originem ducere , non vero e fta- tuto, adeo ut ftatutum , hoc cafu in contra&um influat, eumquc informet * hoc cft , quod non infit contra&ui pcr modum jurii publici vcl ftatuti , fcd ut contra&us pars , ck lcx privata a con- trjhcntibus introdu&a : contcndcntes confcqucnter, matrimonii contradum communionis introduS* originem & veram caufam cffc, non ftatutum , adeocjue contrahcntcs abfque pa&is dotalibus matrimonium contrahendo, illo a£fcu tacite (imul bonorum focicta- tem contrahcre, ex alfcnfu & approbatione ftatuti, dum coierunt in fcedus matrimonii , hac qualitate a Legiftatore aufti 8e veftiti, adeo ut hzc communiophne profluat cx tacita contrahcntium vo» lumate, cV convemione , quar matrimonii conrrj&ui tneft , uti rcfpondit H. dc Croot in fuo refponfb quod extat intcr confult. HoUand. part. 1. confil. 11. & hanc fcntentiam dcfcndunt Carol. Kz -6 DlSSERTATlOKlS Molin. confiLe}. JofcphaScfTc decif. rcgn. Arragon.\j. Burgund. ad confutt. FUndr. tratt. i.n. ij. Stockmans dtcif. 50. Gori.; advcrftr. jur. fubcifiv. trafl. i. cap. 6. n. 16*. 17. & patrix mcat Scriptorcs Rodcnburgh de jure quod orit. e flatut. diverftat. cap.c. tit. 2. n. 14, Wcfcl de connub. bonor. fociet. traH. 1. n. \ 10. cr yfy. aliiquc plurcs : ut tamen horum albo aJfcriberc non aufim D. Joannem a Someren Curiz Provincialis Trajc<5tina? digniiTi- mim Prifidem, in fuo percrudito traclatu, qucm dt jure JVover- carum confcripfit cap. 12. n. 2. cum ibi loquatur dc Iegibus do- micilii uxoris, pugnantibus cumlegibus domiciiii mariti,quo cafu nullus dubitat, quin non uxoris, fed mariti forum fpc&ari debcat juxta /. exigere. 65. ff. de judtc, uxorcm enim forum roariti fcqui ccrtiffimi juris cft. Cafu noftro alia agitatur quzftjo , fcil. quan- do Icgcs rci lltae pugnant cum lcgibus domicilii, puta, bona lita cffe in loco ubi neutcr contrahcntium commoratur nec unquam commoratus eft , dc qua quajftione D. Prafcs dift. loco non loqui- tur, nifi forte domicilium uxoris eflet ctiam locus rei fitar; quod autem de hoc cafu quoquc locutus fit , illamquc quaeftioncm ita dcfinicrit , ut laudatorum DD. do&rina: clTct conformis, aflfir- marc non audco, ob rationcm quod D. Prafcs a&um communi- candi cx ftatuto provcnirc ftatuat , uti cx cod. cap. 12. in pr. conftat, vcrb. attus communtcandi ex fiatttt* intervenerit , quibus verbis cum D. Prarfcs ftatutum ut communionis conjugalis caufam introduflivam agnofccrc vidcatur , fcqucretur utiquc, fi hic con- jccturarc liccat , D. Prxlidcm in noftram indinarc fcntentiam, quin imo Cl. Prarfcs in ditt. traft. cap. i. apcrte profitctur, ca qua? pcr focictatem conjugalcm confcquimur , cx lege, non vcro ho- minis f.ttlo nobis acccderc, ac infupcr in cap. 6. n. 2. inquiens: non tacitus conjugum confenfus , fed ftatutum communionem opera- tur. Ut tamcn hifcc non obftantibus, n. 2. ejufd. cap. Rodenburgii fcntentiam approbarc vidcatur , licct quidam cxiftiment CI. Vi- rum tbi. de quafruum communione loqui, quia in /.74.^ pro fo~ cio fc fundat, quod tamcn mihi ccrto non conftare fatcor, quam- obrem opinionem meam , quoad hoc detcrminandum , potius fu- fpcndam , doncc .Gt Viro Pra:fidi mcntem fuam clucidarc placucrit. Con-» P A R S P R I M Aj jj. Contra, qui opinantur domicilii lcgcm non ubique commu- nioni bonorum conjugali lcgcm poncrc, illam c ftatuto oriri, ac ftatuti crTcctum cflc contcndunt, £i contrahcntcs , matrimonium abfquc paclis dotalibus contrahcndo , fimplicitcr ftatutum domi- cilii tacitc approbarc cxiftimant, adco ut , cum conjugcs niiliis confcriptis dotalibus pa&ts, matrimonium incunt, iftic r.on cflc tacitam convcntioncm , dc cuuctis bonis ubicunquc fitis commu- nicandis , fcd fimpliccm duntaxat aftcnfum , & approb.n ioncm. ftatuti , totamquc communionis rationcm ac caufam c ftatuto dcfcendcrc. Et ita fcntiunt Argcntr. ad confuet. Britt. art. 218. gl.6. n. 3}. 34. Ant. Matth. in opufc. pofth. parccmtjr 2. n.64. Prxf. Evcrard. in locc n 3. a nom. dtgnitat. n. 5. Pccl;. dt tt- fiam. conjug. //£4. cap.iS. aliiquc multi.' Ccrtcmus ratjonum momcntis , quxnam opinio prxvaleat r utrum fcil. conjugalis bonorum comrpunio matrimonii , an vcro. jiatuti cftc&us fit, in hoc cnim, ut di&um totius quxftionis car- do confiftit. Ut tamcn Le&orcm obitcr moneam , quxftionem noftram verfari , circa communioncm bonorum pMrimonialium , non circa focictatcm vel communionem .tcquxjl^um , qux diftin- dio maximc attcndenda cft , cum divcrfa ratio , divcrfam juris difpofitioncm exigat , quam in prxfcnti non cxaminabo. Ut itaque rcm ipfam aggrcdiar , cxiftimo conjugalcm bono- rum communioncm non cx matrimonii contractu , fcu cx tacita quadam convcntione qux illi contra&ui incftct , vcl incfic fiagi- tur , fed planc ac totam c ftatuto dcfccndcrc , undc & rc&c" a DD. fratutaria vocatur. Rationes qux me in banc rapiunt fcntcntiam , funt hx fcqucn- tes : quarum prima eft , quod li hxc bonorum communio oriatur cx matrimonii contra&u , ncccflario fcquitur, matrimonio con- tracto , ncc convcntionc ncc ftatuto ad illam induccndam amplius opus cflc , cum pofita caufa ponatur cfFe&us , fi non a&u , faltem potentia : atqui morcs noftri doccnt , ad communioncm intcr conjugcs induccndam , vcl convcntionem cxprcflam , vcl ftatu- tum requiri , in infallibilem fane confcquentiam , illam non cx matrimonii contradu fcd cx ftatuto oriri. K 1 Ut J% DlSSERTATlONlS Uc cnim rci exiftentia & origo alicui dcbcatur , oportet illam rcm ab co mutuare omnc fuum cfle,quod effe cum communio fta- tutaria a ftatuto confequatur , fcquitur evidcnter illud ro eflc commune, non a matrimonii traftatu , fed c ftatuto proflucre. Ponamuscnim, utprsfens argumentum illuftremus excmplo, maritum & uxorcm abfque pactis dotalibus matrimonium iniifle, eo in loco, ubi ftatutaria illa communio viget , miquc ibi obti- ncbit & erit intcr conjuges introducla , non ex vigore contra&us matrimonialis , fcd vi ftatuti ibi vigcmis, ratio clt, quia fi fla- tutum illud ibi non vigeret, communio ceflaret. Quod igitur rem exiftcre facit , & in ts cfle producit , ac ita efficit, id illius rci exifrentis vcra caufa eft, 8c res cxiftens 9c pro- du&a illius caufae vcrus efFe&us dici debet : atqui ftatutum ftaru- tariam communionem producens , cum ad illius produ&ioncm vcrc & cfFcctive" concurrat,«iIli omnc fuum ejfe largitur, fequitur itaquc ncceflario, ftatutum communionis illius caufarn cfTicientcm & lntroduftivam cfle , & pcr confffquens communionem ftatuta- riam ut ftatuti erTcclum , conflderandam efTc. Et hanc do&rinam quoquc confirmare vidctur Mamica de ta- cit. cr ambig. convent, ltb.6. tit. 12. #.4. tradens, taciram bono* rum focictatcm inter conjuges non ccnferi contraftam ntfi,(NB.) aliter fe habeat confuetudo regionis: cvidenter illis vcrbis innuens, Hfcim bonorum focietatem , non e matrimonii contracto , fed c rcgionis confuctudine proflucre, adco ut rcgionis confuetudobonis conjuguni, fi ipfi non cxprefle providerint, Icgcm ponat. Opti- mc Giurba in confuet. Meffanenf. cap. 1. gl. 6. n. 4. inquit: fit namque contratlut matrimonii ad inaividuam vita confuetudinem , non lucri habendi caufa,proinde nxoris bona non debent marito com- ntunicari , nec vhr tenetur uxori communicare eorum proprietatem , qut acquifivit, nifi alitcr fc habeat confuetudo regionis. Etharcfatis qnoad argumcntum primumab efFcdupctirum,quod ' probatio fenfttiva aDD. vocatur. Tota porro juris Romani compages, noftram corrfirmat fcntcn- tiam , contrariamquc rcfpuit atquc rcrundit , cunctj jurifpruden- rijc.Romana: pcnctraJia, pro hac fcntemia railirant: vcterei enim matri- ParsPkima 79 mammonii contralicndi ritua, <k>tium jura & privilcgia , & iude nata bonorum diftintfio, antiqua conjugum fucccflio, & fimilin, illa omnia in unum quafi confpirarc vidcntur, au 1 bonorum focic- tatcm, e rnau-imonialicontra&u etterminanJam, cum illam natura fua rcpudiarc , ex infra diccndis raanifcfte conftabit. Quod ut oftendam,/tfctt»J«« argumcntum deduco e*jare anti- quo,cxantiquis mat.imonium contrahendi ritibus, pencsRomanos reccptis.cx quibus haudobfcurcapparcbit, cx matrimonii contraau ln le fpcftato, reciprocam bonorum focietatem rcfultarc non pofle, quia tali Ibcietati quod«im raodo repugnare videtur , prifcum jus coemtiouts, quo jure u\ manum & farailjarn *iri tranfibat uxor, ik cV amiquusper«/W«ducendiritus, quo mulier, qu« ufucapta di- ccbatur, nihilominus in potcftatc tutorum pcrmanebar. Hoc ut paulo clarms oftendatur , fcicndum olim in conjugalb iccdera convemfle farre t cocmpttone & ufu. Farre in manum mariti conveniebatur ccrtis verbis, & dccem teftibus pr*/entibus , & folenni facrificiofaao , in quo panis rarrcus adhibcbatur Ulpjan. ut. 9. tnftit. Hafcc ailtcm farrcatas nuptus,qu»bus Flamincm & Flamtnicam ,«rc pomificio.in matri- momum convenirc necclTe erat.Serv. ad Virgil.4. e/£w«W.,apud gentihum Pontifices, uxores ducentcs, folos, frcqucntatas fuifle, Hottomannus Wefcmbecius & TiraqucHus opinantur , licet alii cxiftimcnt, illas nuptias, omnibus quibufcunque uti volcntibus, communes fuiflc, & in carum locum coemptionem fubrogatam eflc, uti probarl poflc putant, ex collatione rituum coemptionis , & cffeau & folcnmbus nuptiarum confarreationis , in confirma- tionem allegcmtes Dionyf. Halicarnaff. htfior. Rom. iib. 1. Pli n. itb.iS.cap.^. Ulphn.Iib. titulor.tit. 9 . de iis sjua m martu fum. icd harc quaeftioad noftrum inftkutum non pcrtincr. Quod igitur coemptionem fpeSac, ficbant ifta? nuptiae , at ait Boet. m 1. topicor. exUJpiani inftitutionibus, dum fefe coemendo invicem interrogabant , vir tta , an fibi mulier materfamifas effe 11 ? in* re ff ondebM vdU ' Mulier, an fibi ptterfamilias efe vellet. Ille veiie refpondebat. Itaque muiier viri conveniebat in mannm, Cr erat materfamtiias vtrc loco filia, Cr ita mnlier illa poftea erat tn manu , id efl , pote(iate viri. Er 80 DlSSERTATlONlS Et hxc coemptio imaginaria venditione peragebatur , adco ut in ca facicnd3 , nummi aliquot dicis caufa intcrvcncrint : vctcri cnim Romanorum lcge nubcntcs mulicrcs, afles trcs ad virum vc- nientcs fcrrc folebant , atquc unum quidem , quem in manu tc- ncbant, tanquam emendi caufa marito dare, alium quem in pcde habcbant, in foco larium famtliarium poncre , tcrtium in iacci- pcrione cum condidiflcnt compito vicinali donare, uti Lipf. lib.j. antiquar. lcft. cap. zz. cmcndavit. Vid. Carol. Sigon. dc amiq. Roman. cap.9. Et ita diccbatur matrimonium per acs & libram contraclum , coemptio cnim cft ubi libra atquc as adhibetur , Cr mulicr atquc vir in fc quaft emptioncm faciunt , uti inquit Scrv. ad Virgil. Itb. 4. ts£neid. vcrf. 103. Ex hoc ergo fiebar, ut mulicr in manu mancipioquc mariti cflct, fuaquc illi hcrcs ficrct , quod Jurifconfulr. in familtam nubcrc vocare vidcntur in l.x^.ff. dc condit. er dcmonftr. I. 21. ff. quand. dics legat. Scrvio in iib. r. ts£rietd. infamiliam migrat martti. Qua dc caufa convcntio in ma- num inter minimas capitis diminutioncs ab Ulpiano enumentur fragment. lit. 1 1.§ 12. Vir autcm non in mnnu, id cft, potcfhtc uxoris ent, fcd quod cocmtus cffct, id ci iui hcrcdis jus tribucbat. Scfc mutuo enim cmcrant nubentcs , quo fafto jus fibi mutuo fuccedendi impetrabant. Hinc Serv. ad itb. 7. i/£ncid. inquit, dc jurc traxit , non ut gencrum fed ut hcrcdcm dicerct , nam pcr coemptiontm fafto matrimonto , fibi inviccm fuccedebant. Et hujuf- modi cmptionem apud Romanos non tantum , fed etiam apud alios in ufu fuifle , tradit Tyraqucll. dc U. connub. in /.4. ».o. allegans Aflyrios puellas nubilcs in forum duxifle, virifquc in ma- trimonium vendidifle ex JEAhn. Itb. 4. var. htflor. Idem Thra- ccs , Indos , Sauromatas fccifle teftatur. Simile filiarum com- tnercium apud Chinerues obtincrc , illi tcftantur , qui dc ftatu hodierno Chinaz fcripfcrc. Ufu dcnique fieri matrimonium diccbatur , cam tutoribus aucloribus mulicr in m.itrimonium convcniebat , & cum viro ita confucfcebat , ut cum jufto marito , adeo ut fi ufus illc in tra ^nnum non intcrrumpcrctur, pro ufucapta haberctur. Quod li vcro p.cr trinoctium a marito zbfaiffct ^iuterrupt* dice- batur Pars Prima 8i batur ufucapio. Ethzc uxor , vetcribus matrona di£to, nec in mami mancipioque mariti, ncc fui juris crat, fed fcmpcr in tuto- rum poteftatc permanebat , & li inteftata morerctur , adgnatus praximus familiam habcbat, uti notat Hottomann. in commentar. verbor. jur. in voce uxor. Ex nifce nunc cuivis fatis patefcere confico, prifcum cocmtio- nis jus,mulicrem poncrc in potoftatc viri, feu ut cum Servio ad Ub. 4. *s£ncid. ad verba liceat Phrygto fervire marito loquar , coem- ptione fatla , mnUer in potcftatcm viri ccdit, atque ita fufiinet con* ditionem liberalis fervitutis. Quod videlicct tantum jure Quiri- tum in dominio mariti ciTct ; jure vcro gcntium dominium una non transferebatur , & fic non crat maritus plcno jurc dominus , fcd tantum jure Quiritum. Et fi nunc conjicere fas cft , hoc coemptionis jus caufam dc- difle arbitror, cur de jure Komano nulla inter conjuges, ne qui- dem acquafluum focictas obtinuit, hoc jus cnim per fe, omni do- norum focictati rcpugnarc vidctur , cum nuUa coiri ncc fubfiftere queat focictas intcr cos , quorum alter eft in alterius potoftate. Socictatcm incuntcs fibi inviccm xqualcs eflc debcnt , jure, viri- bus, & ingenio , & focietas alteri in alterum nullum impcrium tribuit: undc Terent. in Heaut. atk.y fc 9 ait, aquali fuo vidco infcrvire t (ocicias igitur propric non nifi inter arquales iniri poteft. Nulla talis coiri poteft focietas ,ut unus alicnarc ,diflipare, emcre, & efFunderc poflit dmnia , alter vcro ne quidem luam partem. Si igitur focictas bonorum, ne quidem exprefle contrahi potcft, nifi iuter eos , qui liberam fuarum rerum adminiftrationem ha- bent, multo minus tacite intcr cos poteft dici contra&a, quorum alteri bonorum adminiftratio non compctit, fed obfequii gloria rclidh eft. Nil obftat coemptionis folcnnitatcm , quodque ex ea juris crat , dudum cxolc viflc , quamvil enim hxc coemptionis folenni- tas evanuit, non ideo tamen conjugii natura mutata eft , dt&ans quod maritus imperabit uxori, quodque uxor in poteftate viri fit, praeterquam cnim quod hzc fubje&io ex divina inftitutione dc- fcendar, apud omnes moratiorcs gcntes receptum eft , & conftanti L jurc gj, DlSSERTATfONIS jufc iflvahiit , mulicres abfque maritorum confcnfu contrahere- valide non poflc, nifi forte iis in cafibus, in qoibus harc contra- hendi licentia ipfis exprefle pcrmilTa cft. Sui juris antiquis nun- qunm fcemina erat , fcd in perpctua tutela , adeout M. Portius Cato pro legc Oppia apud Liv. lib. 44. dixerit: majorcs voluiflc nullam,ncc minimamquidem rem,fine audoritate fceminas agcrc, fcd in parentum fratrnmvc effe poteftatc, & ut Cicero pro Cacinna fcribit , non potuiflc finc tutorc obligari , nifi Veftalcs eflent , nam tunc cximcbantar cx lcgc Numa? a poteftate , ut rcfcrt Plu- tarch. in Numa. Sic Dion Prufenfis in orat. de non temere credendo inquit, vctu- ftiflimam eflc lcgem , qua contra&us impubcrum vctantur, & apud Athcnienfcs mulicrcs a commcrciis arceri , ultra fcx modios hordet. Et, utad mores noftrospcrveniam, hodie uxdri libera contra- hendi potcftas non eft concefla , cum in tutela mariti fit, nec fc rlcc maritum oMigarc poflftt , nifi quatcnus vel ipfa vcl maritus locupktiores fa&ifint, Neoftad. /wtf . antenupt. obf 9 . innotis in fin* Vel nifi forte quoad ca quae ceconomiam ipfi dcmandatam toncemunt, qood tamen cV cum moderaminc accipiendum : vcl fi pufelica fucrit mcrcatrix , in rebus ad mcrcaturam fpectantibus. Qui bini cafus confenfum mariti tamen planc non excludunt , «urrf Jfift hxc contrahendi poteftas , ex prcvio quodam tacito markaii confenfu promanare videatur. Rodenburgh dejur. conjug, ut, $ 4af. i. Sand. dtcif. Frijlc. lib. 2. n'r.4. def. 4. Qaod irifuper imaginariam emptionem fpc&at, defponfatio ho- 4icrna , quar per arrham fit , quam fponfus dat /ponf* , talcm triiptionem quodam modo rcdolcrc viderur. Encores aujour d'huy , aux efpoufatlles , fe donne un treizain, par le mary , quafi imagl- naria enlptione. Ce qui s*eft obferve de tout temps entre les Fran- Ntf , uti inquit Pctr. Pkhocus fur les eouftumet du Bailliagedc Troyes en Champagnt tilt. 5. ari.So. Nulla igitur Donorum focictas ex hoc prifco coemtionis jnredc- ducipoteft,cumha?c inmanum viriconvcntio opcraretur duntaxar, ut omnia mulicris bona ad "Yirum dotrs nomirte tranfircnt , tcfte Cice^ ParsPrima 83 Ciccrone in Ttpic, qua dotc maritus,ut uxoris peculio,utcbatur ad oncra matrimonii fuftincnda , cum dos proprium patrimonium uxori? cflct. /.3. §. tgo ctlam.ff. dc mtnor. Quod fi its^ue rouJier bona fua fibi retinerct jurc dominii, non obftante qnod ipfa elfet in dominio mariti, quanto magis di- ccndum . hodie hac in manum convcntione , at & perpctua fccmi- narum tutcla ceflinte, ex ipfo mitrimonii contraftu, nullam bo- norum focietatcm rcfultarc : licct cnim cx matrimonii natura fluat, ut fccmina , uti olim , ita &: hodic marito fublit , mari- tilis tamen majeft3s tanta non eft , quanta fuit illa, qua: cx dicta in manum convcntionc oricbatur. Et certe fi anticjuum maritorum impcrium , nnde hodicrnum profluxit , adfpiciamus, apparct ftatum mulicris difcuflum fuirTe, maritique fuppofitum poteftati , qua illc olim in uxorcm ctiam v :tae nccifqucjus habuit. Alia nunc rcrum facies, boc jurt non utuntur mulitrts noftne p.nrijt, ut cum Chaflanaro loquar ad conf. Burg. rubr. 4. 1 . vcrb. en la puijfxnce dc fon mary n. 15. evanuit illaprifca poteftas, defiit i!la fpcs (ucccfTionts , ex in manum convcmione ortum duccns: prartcrquam cnim , quod quandoque vir ferviat qui caput cft, adcout in uxorcm ipfius placita fpcrncntcm , nc quidcm hifcere aiidcat , fcd vel invitus uxoria jufTi capefcere cogatur , fcemina hodie fui juris fit, ac libcram bonorum fuorum adminiftrationem confcquirur, & matrimonium initura, pro bcneplacito pa6b do- talia conficit , adcout non tantum bona fua fibi refervet , fed & quandoque futurum maritum ab ipfa adminiftrationc , ex jurc ma- ritali profluentc, contra revercntiam ipfi dcbitam , excludat. Huc facit quod Rodcnburgh in prxliminar. dc marttal. po~ teffat. tradit , uxorcm hodic, ut confcnfus capacem ,obligari pofie, vivo tamcn marito a&ioncm conticefccrc , & dcmum a morte cjus, re&c in muliercm agi , uti in ftatuto UltrajcCtino cautum rcfert, cum tamcn olim matrimonio morte difloluto, mulier cx contraftu dam viro inito , conveniri nonpoflet, pupilli inftar, in tutoris poteftatc conftituti, qui adco inutilitcr contrahebat, ut nc qnidcm mnjor fadus, cx illo contractu obligarctur. L 1 Quod 84 DlSSERTATlONIS Quod itaque maritus res uxoris curct, cum prifca Rom. Icge nobis communc eft» quod vero in manu & familia mariti mulier non li: , ncc heredis loco habcatur , congruit cum moribus no- ftris, uti tradit Th. Hcrbaj. rcr. ejuotid. lib. fmgular. cap. 1 5. §. i. 