title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: D. 2 .MartiL Henricus martinus van digoelbn, Medioburgensis» de« fensis thesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Cabolus antonius GBANPBi uouksLB, Soerabajensis, de- fensis thesibus^ lur. Bom. et Hod. Doctor« 9 66 DOCTORES CREATI. D. 4 MartiL Gabolus hasia blanunhbtm, BoterodameuHB » defenso specimine: yesciiedems ,van de compagnie vm Osiende, lur. Rom. et Hod. Dootor, enm kmde. D. 28 Martii. Matthsus aqhahamus hbnbicus ondbewatbb, Dordrace- DQ89 defensis theaibas, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 11 Maii. Hbnricus adolphub btbbnobacht, Haganus, defeusisthed- bua, luff. Bom. et Hod, Doctor^ cum laude. D. 25 Maii. Tibtb van hbttinga tbomp^ Leovardiensia , defeDao speci« mine: aver de venoerping eener erfenie ten nadeele der ecAuldeieeiers^ lur. Bom. et Hod. Doctor, mofina cum laude. D. 81 Maii. Donaldus iacobus mackat^ Haganus, defenso specimine; JDe AandAavinff van hht Europeeach gezag en de hervorminf van het r^fftemezen onder het beetuur van den Gouvemeur-Generaal Mr. h. w» dabndbls^ over Java en onderhoorigheden (1808 — 1811)^ lur. Rom. et Hod. Doctor, ma^na cum laude. D.-4Iunii. Albxandbb bijk pbtbus vAif jlinsghot, Oorindiemensis, defaDHis tbssibuBj lur. Bom. et Hod. Doctor. Eodem die. Aukb blobmbbbobn^ Leovardiensis^ publice defenso spedmine: wtr pefitr am toonder^ lur. Bom. et Hod. Doctorj magna cum laude. JX IS Iimii. lANiUa MBNBiOUS BRANCISCOe CABOLUS VAN 8WINDBBBN9 e pagQ Gaasterland Frisius^ publioe defense apecimine: over den ooraprong en de geschiedenis van de BelasHng cp de Floreenen in IHesland, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 16 lunii. Beniaminus mabius vliblandbb hbin^ Briellanus^ publice defenso specimine : over de voorregten gevestigd op zekere bepaalde foederen van den echuldenaar, lur. Rom. et Hod. Docbor» magna omn laude. !D. SSf lufliL Ianus spskham dutvis, i. fiL» e pago Koog aan de Zaan, publice defenso specimine : oimr den invloed van de verandering vdn de mmrde van het geld op getdsohuldeUj lur. Bom. et Hod. Docixxt, cum laude. D. 24 InniL I^h^mnom; ^bdbs oostbbbbbk^ Suawoude-Fiisius , defensis thesibus^ lur, Bqol <et Hod. Doctor^ c»» laude. DOCTORES CRIATL §f D. 37 ImiiL OuiLiSLiiirg stortsnbxxbb nmioB, Higanttfl» defenm theaibns, Inris Rom. et Hod. Doctor, eam laude. D. 28 lanii. Gvilielmus oonbtantinus van pallanbt, Hagauas» de- fensis thesibus, lor. Rom. et Hod. Doctor. Bodem die. GaiLiBLMus carolub iacobus yan dbb moobb, e Provmoif Preangensi Indo-Batavus » pabUce defenso specimine: JBSatoriscA overxigt der wetgeeing op de Mijnen in de vereokUlende etaten van Mnropa, lar. Rom. et Hod. Doctor, citm laude. Sodem die. Ioannxb guiliblmus bb BLoca tan bohbltinoa, e pago Oadeschoot, defensis thesibus» lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 29 luniL Hbnbious ouiliblmus btuffkbn, e pago Haeften» defensis thesibus^ lur. Rom. et Hod. Doctor, cnm laude. D. 3 Septembris. Rbnatus frbdbbicus wilhblmus slobt» Haganus, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 9 Octobris. Nioolaus oarolus frbdbricusland» Leovardiensis^ pa- blice defenso specimine : over het pandregt op inecAnlden , lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 23 Octobris. Iohannbs marinus van bbnthbm van dbn bbbqh» ez oppido Zalt-Bommel Gefarus, defensis thesibas, lur. Rom. et KqjL Doctor. D. 2 Novembris. Ibllb ztlstba^ Harlingensis^ publice defenso specimine: Bijdrage tot de leer van den commiseieAandel, lur. Rom. et Hod. Doctoi^, cum laude. Eodem die. Ioannbs pbtrus boots , ex pago Amby Limburgensis, defenso specimine: Bijdrage ter verhlaring van Jrt. 134 Wetb. v. Burg. regtev., lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 27 Novembris. Hbnrious ouiliblmus db bas^ Haganus^ defenso sped- mine : de Boedelverdeeling voor de bloedverwanten in de opgaande linie (Jrt. 1167—1171 B. Wl), lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 12 Decembris. Woltbrus albbrtus van verschub^, Haganus^publice defenso specimine: Het staatkundig bedrijf van ioan willbm van RIPPBRDA^ lur. Rom. et Hod. Doctor^ magna cum laude. D. 17 Decembris. Hbnricus oboroius pbtrus kolfsohotbn^ Ainhemi- ensis, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. 9* «8 DOGTORES GREATI. D, 18 Deoembris. Guiliklmus didsrious bosoh, h. fil.» Sylvadocensig, publice defenso specimine: Over de bevoarreffte scAulden, toelie vol- gens art 730 W. v. K. op de aldaar bedaelde echepen en vaartmgen rwten, lor. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 20 Decembris. Ouilielmus rbgnsrus op ten noort, Zutphaniensis, defenso spedmine; de Burgerlijie vordering tot vergoeding van schade , door misdrijf veroorzaait, en hare beregting volgens de IfS' derlandsche Wetgeving, lur. Bom. et Hod. Doctor, magna cum laudCf D. 14 lanuarii. Guilirlmus antonius snqslbrboht, Indo-Batavus^ de- fenso specimine : Jrtiiel 2 Beglement op het beleid der regering van Nederlandsch Indie, in verband met Jrt. 107 Beg. Beglement van N. 1. en de Nederlandsche Wetgeving op het Nederlanderschap , lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 26 lanuarii. Adolphus biaria ds oook^ Roterodamensis, defenso spe- dmine: Bijdrage tot de iennis van den BwpediHehandel , lur. Rom. et Hod. Doctor. Eodem die. Lbonardus pbtrus oips, Schiedamensis, defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D^ 6 Februarii. Matthbus pbtrus mbblboom, Harlemensis^ defensis thesibus, lur, Rom. et Hod. Doctor. ACADEMIA E H E N - T R A I E C T I N A. NOMINA PROFESSORUM ET LECTORCM, QTJI INDE A D. XXn M. MABXn A. GDIOOOOZiXI AD D. Xm K MABm A. 010190^^ IN ACADEMIA RHENO-TRAIEGTINA OOOSNDI MVNUS OBIBBUNT. REGTOR MA6NIFICDS lACOBUS ADOLPHUS CAROLUS ROVERS, SENATDS AGADEMIGI «RAPmARIDS lACOBUS ANTONIUS FRUIN. IN FACULTATB PHILOSOPHIAB THBORBTICAB BT UTBRARUM HUMANIORUM. S. KABSTBN. H. C. MILLIES. 0. G. OFZOOMBB. B. O. SBIX2<. 1. A. C. BOYEBS. IN FACULTAOS MBDICA. B. F. SUEBMAN (Bmeiitlis, obiit die O. I. LONCQ, Coem. Iam. Fil. 11 m. Pebruarii 1862). P. C DONDEBa L L. C. SCHBOEDBB VAN DEB KOLK. L. C. VAN QOUDOEVEB. 78 NOMNA PR0I1S8S0RDM ET LEGTORUM. IN FACULTATB MATHESBOS ET PHILOSOPHIAB NATURAMS. TH.G.VANLIDTHDEJ£UDE(Emerittt8).C. H. D. BUYS BALLOT. B. YAN BEES. H.HOEK. O. I. ICDLDEB. F. A. Q. MIQUEL. P. HABTING. IN FACULTATB THEOLOGICA. H. BOUMAN (Emeritus). B. TEB HAAB. H. E. YINKE. L L DOEDES. IN FACULTATE lURIDICA. A. C. HOLTIUS CBmeritu8,obiitdie29 G. O. VBEEDB. m. Martii 1861). B. L LINTELO D£ GBBB. L AOKEBSDTCK (Emeritos, obiitdie l- A. FBUm. 18 m. Iiilu 1861). 0- VAN BBES. LECTORBS. L H. HISGEN, lit. Germauicarum. L w. GUNNING, Chemiae. L VENNING, lit. Anglicarum. M. A. E. BOBEBTI, lit. Frandcarum (ex decreto Curatorum Academiae d. XV m. lunii 1861). DOCTOR ACADEMICUS. A. C. OUDEMANS. lACOBI ADOLPHI CAROLI E0VBR8, ORATIO DB ABTATE NOSTRA OFTIMATIBUS FRAECIFTTE ET GIYITATUM RECTORIBUS SAFIENTIAE MAGISTRA: PHOmnHUATA TUIBCTI AA BHEinnf A. D. XXVI M. MABTU A. CIOIOCGCLXn, QUUM MA6ISTRATUM AGADSMICUM DEPONBRBT. ACCSDIT KBBUK ACADBHIOABUM SNARBATIO. 10 ACADBMIAE BHBNO-TBAIEOTINAK CUSATOBES, FROFESSOBBS, LECTOBES, GIVES, CUIUSCUMQUE OBDINIS ET LOCI AUDITOBES HUMANISSim. Ultimom hodie ex hoc saggestu Ojratioiiem pioiiunciabo; cmos qnidem mi tobis inviaa lit memoria, cavere conabor bievitato. Hac enim Tirtate eequa yel optatiQV est vri laodabflior in eo praeaertim Aaditorioi cmos Yemam aaram non modo exteti noUi^ aed ne Qioninguii qoidem nobia invideant? Vos autem eo confidentiua bono animo esse iubeo» quoniam eioamodi^ de quo verba fisu^rem, elegi aigumentum, eui quamquam gjnm minime tamen obeaaet diaputationis brevitaa. Nbn enim promptum fllud eafc ez aaterioribua doctrinae reoeaaibua, onde quae petuntur^ aabtilem plemmqim- et enucleatam et caate progvedientem diaputatioBem poatnhot, aed Aoetum ex iia» quae in mdtorum ore sunt strictimque exposita ab omnibus inteHigantur. Nam cohaeret iUud cum voce» qoam haeo ipaa tempora mittanti adeo perspicua^ ut paene surdus esse videatur rerumve gvavisaimarum neglig^aLS, ipsam qui non audiat nihilve eina auctoritate moveatur. Quod autem monet illa vox, hoc est: is^dediscite tand^ bo- minem diiudicafe ex iis, quae non sua ipsius sunt; alnici hanc normam oportet, omnium vero minime ad eam exigeie licet auperiorum ordinum civea et rerum publicarum gubematores.'' Aut fallor, aut hinc illud aequi- tur^ de quo paucia agere constitui: aetcUem noatram OpHmaHhus praedpte et chUatim Mectaribus eese sapUnHae mayistram. Oraviasima profecto aententia omnique ex parte digna, quae ooram viria proferatur cultissimia eaque prudentia conspicuis, ut sententiae auctoritatem haud confundant cum ilUua interprete^ nec, si orator causa ceciderit, continuo ipsam causam debilem esse pronundent. - 10* 76 I. A. G. R0VBR8 Nemo fiftcile in tempora nostra paullo accoratius inqoirit, quin crebra eorom, quae exeunte superiore seculo in Franda acciderunt, ipsum subeat cogitatio. Est enim arcta inter praesentem et praeteritam illam aetatem necesdtudo, et causae rerum» quae iam fiunt^ etd magna ex parte anti- quiores, tunc ita coierunt eamque vim nactae sunt^ ut impediri earum effectus nuUo modo posset. Veluti» quod buc maxime pertinet, tertii, quem vocant, Ordinis momentum non ante bos demum lxxiii annos ap- paruit ^), verum iamdudum illud tum AngUa norat tum ipsae ostende- rant in antiquioribus Franciae municipiis et in aliarum regionum dvitatibus turbae et conversiones. Sed populi vires diutissime non eum in modum creverant^ ut acerrimo cum potentioribus adversariis certammi pares essent Gontra bis adversariis^ Ecclesiae auctoritate, splendore natalium, militum praesidio et imperii maiestate septis, victoria obtigit minime dubia. R A T I O. 77 publioe disserentibas, taDtns confloebat aaditorum nameros, qaantum por- ticas et amphitheatra Farisina capere vix poterant. Viri et feminae, nobiles et ignobiles, omnes omnino^ qaibus aut discendi amor erat aut nova ac- dpiendi cupido» pendebant ex ore eorum, qui naturae phaenomena per- spicue interpretabantur. lam in bis consessibus, qui coniungebant homines antea seiunctoa atque inter se ignotos, id multorum animos subiit, esse maius aliquod inter homines discrimen eo, cui adhuc plurimum tribue- rant, positum illud in ingeniorum cultu et in scientiae modo, quem sibi quisque comparaverit; hoc autem discrimen ita se habere, ut nulli civium ordini via sit praeclusa ad illud aut minuendum aut plane toUendum. Quemadmodum autem hic leni illa et efBcaci resistebatur ratione, quae sanae mentis iudicio plurimum confidit, ita aUbi aures personabant vod- bu8 eorum, qui in ipsam civitatis condicionem vehementissime inveheban- tur. "EraiQB^ag volo, a rituum et caerimoniarum amore in Optimatium animis debilitando exorsas, progressas vero, brevi ante rerum publicarum oonversionem , ad iura hominis libertatisque commoda oelebranda et ad perstringendam diversorum Ordinum inaequalitatem. Oratissima sane ar- gumenta, mox ubique sermonibus frequentata^ eoque ad commovendos animos efficaciora^ quo disertius commendabantur rebus in America Sep- temtrionali felicissime gestis. Quod huius regionis cives a. cioiocolxxvi pubUce statuerant, summum civitatis consilium positum esse in tuendis populi iuribus, ex populi voluntate manare eorum, qui civitati praesint, potestatem populoque ius esse regiminis formam, consilio ilU non conve- nientem , ad eam flectendi rationem , a qua certiora exspectet suae secu- ritati et felicitati praesidia ^).- — hoc igitur Francos in admirationem nipuerat, hoc fbanklino» Lutetiam delato, summam omnium benevolen- tiam condliaverat^ hoc plurimos, relicta patria, in castra coegerat Ameri- cana. Hi autem miUtes et centuriones quid ibi didicissent probarunt, post stabiUtam colonorum rempubUcam , in Franciam reversi. Nam dictis factorum pondus addentes, maturarunt ea, quorum cupido dudum invaluerat *). 1) Bancbott, Eiiiaiy qf the UniUd Siafes, ed. Lond. VII, 300. .^) Attigi, qoae ex plarisus illios temporis soriptis haasta diligenter exposaitBUCKLB, //m- i(ny o/ civiUzaium m EngUmd^ I, Ch. ziv. T8 I. A. C. ROVBRS lam liaec singQla poa^aani paidlatim in immn ooalaerant, fis popnfi ooeiceri nallis frenia potuit Tam vehementissima iUa erapit oivitatis coih yersio^ qaae I^um vincula dissolvit et summa imis miscuit et Frandae fines egressa plurimaa quassavit Europae ragiones. Horrendis licet inqui- nata flagitiia, bona tamen continuit malis mixta. Nam non modo interi* tum attuUt opinionibus, institutis atque consuetudinibus sola vetastate san* eitis, veram etiam semina fovit melioris reram condicionis, ad qoam deinde progressae sunt gentes. Hoc perspici non potuisse saevientibus in civiom vitam et opes furibundis denuxffogia^ et napolsontioab dominaticmifl tempore mentes hominum in aliis defixas fuisse cogitationibus, quis est qm miretur? Quid^ quod ne prostrato quidem tjrranno de converaonis Francicae pondere viris politicis et civitatum guberaatoribus constitit? Bxacta aetas censebatur tamquam e vita abiisse in historiam. Aetas lia- bebatur confusionis. Interruptom aliquantisper esse perhibebant pristinum rerum ordinem^ quem igitur locom suum recuperare oporteret. Quam ve- hementer isti errarunt temporis praeteriti iudices I Nihilne igitur eos admo- nuit flagrans libertatis amor, quo Europae populi surrexerant in kapo|JB« ONTBM? Adeone leve visum est, hos speratis contentionum fractibns in perpetuum privare? Suspicamini, A. A., qmd responsi a stbinio, a nix- BTJHBio, a G. HUMBOLDTio tulisscmus. Scd alii, ab ipsis toto coeb di« stantes et partim flde quam ingenio melioree, partim ambitiosi et vafiri, manus operi admoverunt. In quibus mettbrnichius fuit et aliarum mala* ram artimn patronus et anno cioiooccxrx auctor clandestini ad Thermas CaroUnas conventus^ qoo vincula parata sant, mox Francofarti cum bono« rum omnium indignatione Germaniae Ubertati iniecta ^). Huic viro eius- que consiliorum sociis nihil intentatum relinquere visnm est, nt in Ztalia et in Hispania et ubicnmque libertatis semina pollulaverant^ haec quan*- 1) Aui dem Jakr 1819, Beitrag zur BeuUekeH OesMcJUe von l. k. aegidi, 1861. #In einem berubmten Badeort sollten verabredeter Maseen die Minister einer intimen Hinderzabl deutscber Staaten sicb zufallig treffen nnd diese Oelegenbeit naturlich nicbt unbenuut vorubergeben Lissen. V^elcbe Ironie der Yorsebungl Sobwerkranke , die sich fur gesnnd balten, stelien dcb krank und improraiien eine Badekur. Leider gereiefat dieaelbe nicbt ibnen 2ur Heilung, sondem dem gesunden VoK sum Unbeil.'' p. §• ••— GfiBViNvs, OeecMchte des nemuehnien Jakrkimderie ^ II, 688 s^. R A T I 0. 70 tom fieri posset eMtirparentar. Naqae ab hac sententia maltum diaoede- bat io&lix familia Borboaenaie, qoae non innto TALiiXTRANDio in reg^ nom refttitata ^), param addidicerat, dedidicerat nibil. Nam ot vete- rom Franciae manicipiorum libertatem a regia munifioentia repetebat, ita tegetn adhuc perennem fontem praedicabat iurum^ quorum partidpes cim fierent ^), tum vero in aulae caerimoniis» in veteriB prosapiae ac mult»- rom imaginum veneratione, in sacris atque profania omninoque in fleriis 0t ludicris reditum parabat ad tcfmpora anno superioris seculi octogesimo noao antiquiora. Irriti conatus. Non vehementias tempestas improvidum peroellit guberoatorem carinasque quassat imperiosum aequor, qnam annus GiDioccoxxx hos turbavit rerum publicarum moderatores eorumque consilia diaiecit. Tum multi ciroomspieientes , quid et ubi essent agnoverunt Neqoe tamen omnium e naafragio superstitum ea felicitas fuit Nondom revocandi ad seculum exactum adiumenta plane deesse videbantur. Haud latebat eoim, ab aliquot inde annis admodum crevisse veterum Ecclesiae dqgmatom anMNrem» et qaaestionem, num quis ex anxmo Ghristi sacris devinctus piusque esset» aretissime connexam censeri cum ipsius de horam dcgmatuffl auctoritato sententia. lam hsec cogitandi ratio, plurimis et hoBestiisimis etiam variarum regionum civibus ptobata, inservire posse tidebatur iUi, quod significavimus, ccmsilio assequendo. Hinc, teste brbv* iCBNEinsBO, in Germania certe foerunt viri politici et optimates, quos non pnderet Euaogelii Interpretes et muneris Eodesiastici Candidatos lucri et iMiorttm spe allicere ad CHrthodoxiae causam strenne tueBdam, alienos vero a turpi fraude et simuiatioBe iiisect«ri et arcere. Bic enim, ut ille ait, statuebant isti: iirquum inde a reram in Francia conv^rsione cuncta eo ipeotassent, ut Nobilium et Clericoram iura ae potestas in omnes cives tiansferrentur, vindioari pabrum hereditatem opoitere: id autem sibi ces^ suram esse utentibus in populum sacrorum auctoritate, qua si fortiter re^ bus novis in ipsa Ecclesia obviam iretur, easdem, consc^itis quippe inge- niis, sponte repressum iri in eivitate. Hoo consilio se ubique Monarchiae 1) GsRYiMUS, L L I9 9 8qq. ^) GXaritf mffiinHmMUe ie 1S14| is OoUaeiim c$mfMi dsi Lois ete. par duvbbqxeb, XIX, 68 8qq. 80 L A. C. ROVERS nulla l^ drcamscriptae fiBtatores perhibebant et moneri sacro tam apud Gatholioos quam apud Protestantes maiorem dignitatem et ezistimationem conciliare conabantur"" ^). Verum et hi et alii collapu aedifidi suo quis- que modo instauratores moverunt multum^ promoverunt .parum. Quod tamen iis onmibus persuasisse annum cioiocccxlviii vix crediderim. Hunc enim nonnulU appellarunt annumfuriosum^), nondum, puto, perspicientes, causam eorum^ quae merito reprehendas, positam in primis esse in rebus ex temporum contemtu imprudentissime gestis. Hac veteris aedificii ruina parum abfuit quin opprimeretur MBTTsaNiOHius senex. Uuid ille deinde in patriam redux de Sisjphiis iudicavit successorum laboribus? Nihil aflKrmo. Novi autem, quo animo Europa^ aliquot annis post, eius obitum acceperit. Decessit virorum politicorum Nestor eo die, qui dies pugnam excepit Ma« gentinam et brevi praecessit Solferinensem ^) : nuUa usquam f uit aut lae- titiae aut moeroris significatio ^). Duos memoravi annos, huius seculi tricesimum et quadragesimum octa- vum« assiduorum laborum eversores et vero testes temporis. Hinc enim utriusque vim necopinatam et paene incredibilem repetendam esse arbitror. ludicatote ipsi. Frima illa regni Frandci conversio, multorum institutorum strage edita, ruderibus prisci Ordinum discriminis superstruxerat iurum aequalitatem et populo in rebus suis moderandis auctoritatem vindicaverat. Hae dudum exoptatae et vario commendatae argumentorum genere quum in lucem prodierant, altissimas egerunt radices, quarum fibras evellere ne penes ipsum quidem napoleontsm fuit, qui prudenter a diversis factioni- bus inter se conciliandis et commiscendis exorsus, mox tamen politicam aeque atque ingeniorum libertatem opprimere aggressus est. Verum temere et cum sua ipsius pemicie. Qua allata, non quidem apparuit praesentia iuncta esse praeteritis, sed veteris dominationis praesidia nonnihil esselabe- >) Olemeniine oder die Frommen und AUgUhMgen uneerer Tage^ 1841: interpretat. Nederl. qoam oaravit Doct vam bbttxn, 1842 , paaam, in primis p. 859. *) ASDIGI, L ]. p. 1. *) M. 6b. d. ▼ JiMii aoLXWQLix, pugoae illae oommissae sont d. ir et xxir eiafldem *) FiirH UMermek tqq lubw. hhussib ia ▼on stbxl^s MeiorieeHe Zeiiickrift 1860, S, 865. R A T I 0. 81 factata mox usu compertum est. Nempe dueere populos quo placebat> unde autem placebat abducere^ hoc opus^ hic labor fore videbatur. Ubi lege de imperio lata cives primum in civitatis regundae communionem venerant, serius ocius statuebant^ in iuribus sibi concessis haud acquie- scendum videndumque in primis esse^ ne ea aut arctissimis limitibus con- tinerentur aut ex vi et calliditate detrimenti quid caperent. Alibi spes huiusmodi legis consequendae irrita facta indignationem movebat. HSc rediri ad obsoleta^ iilic ipsis armis opprimi libertatis studia^ acriter punge- bat multos animoque ab iis ferebatur perquam iniquo. Hanc rerum gerendarum rationem temporibus haud convenire tum apud Francos viri ingenio, doctrina et aetate florentes^ adhibita historiae luce^ ore vel scriptis aequales suos docebant^ tum severum probabat Angliae exemplum. Inde contentiones et turbae^ nonnuUis valde molestae^ quin exitiosae. Interea virium conscientia, quae exstirpari haud potuerat, valde aucta est. Si quaeritur, qua via quibusque adiumentis eadem creverit, multa bieignorare fateor, quorum aliqua sit cum hac quaestione necessitudo. Neque tamen ineptio, si plurima eorum^ quae huc pertineant^ uno complector acientiae vocabulo. Olim in ore fuit: pecunia est potestaa. Fostea baconis sen- tentia magis frequentata est: scientia eht potestaa. Equidem integrum cuique relinquo de suis deliciis iudicium. Sed hoc assevero, gravissima- rum rerum scientiam admodum crevisse. Hanc acceptam potissimum refe* rimus diligentissimae tum naturae tum civitatis tum hominis gentiumque investigationi. Hinc innumera prodierunt vitae non tantum commodius verum etiam prudentius utiliusque degendae subsidia. Hinc quidquid pu- silli est et superstitiosi paullatim debilitatur. Hinc homo erigitur ad vires ipse suas periclitandas evehiturque civitas ad suam ipsius prosperitatem ab exterorum salute non anxie seiungendam. Quodsi scientia eo pluris est facienda^ quo pluribus prodest^ ecquis ab eius fructibus arceturP Institu- tione pauperibus consulitur, ut homines se esse discant^ non abiectum vulgus. Cum opificibus disciplinarum physicarum, oeconomiae popularis et historiae elementa communicantur, unde mentis oculum aperiri ingeni- umque ad plura etiam quam ad opificiorum emendationem acui neoesse est. Qui indu&triae, agriculturae, mercaturae operam navant , his eae aut praesto sunt aut parantur discendi et ingenia excolendi opportunitates^ quibus 11 M I. A. G. ROVERS nemo alacriter ustis ad ea^ quae ocmsuetudiDe recepta BUnt, tamquam ad •axum adiiamscet. Qvad multaP ut plures identidem raarum aibi vitittm eonscii fiant et his freti maiora coDcupiscant, rerum utilisaimarum sdentia efficit, cuius quidem comparandae via nemini praecludenda esae cenaetur. Aut fallor, aut hanc aetatis nostrae condicionem refert eiua specolum» Historiographia. Meministis argumenta, quae olim bistoricis recentioribus in deliciis fuerunt. Bella et regum fata et politica gentium condicio atque necessitado principem fere in ipsorum operibus locum tenebant Nec nu- rum. Eadem enim in ipsa civitate primas agebant et secundas et tertias* 8ed ex quo tempore ipsi populi ostenderunt se esse nqmctYwioTas ^ hoa Bobis Historiographia primo praecipuoque loco contemplandos praebere sta- dtait Magnas profecto habemus agimusque gratias Actorum politicorum iovestigatoribus , quotquot in his interpretandis se nosse probent, quid dh stent aera lupinis. Verum optimi viri neindignentur, siMACAinuiYi Hiato* riarum Caput tertium egr^um esse contendo historiae utiliter scribendae •xemplum. Verum redeo, unde deflexi. Si vera sont, quae modo dis^ serui, num populi obmutescent, audite Principum voce atat pro raiume wdmUa»? Ante septem et quadraginte annos Yindobonae oancilium Deo» rum de popdis stetuit tamquam de pecoribus. Biennio abhinc Deorum ille pater, qui nonnumquam totum nutu tremefecit Oljmpum, dves Italoa de mutanda patria, quamquam subridens, in suffiragium misit Scilioet populomm vocem ne tum quidem , quum verba dantur , sperai posse in- teHigitur. Infelicem Austriam , cuius Ouberaatores , etsi testium alio avo- eantium nube cincti, in pristina perseverant temeritate, haud reputantes illud vae vicHs/ Bst enim inter praesentia et praeterite filum, a nAPO* LBONn I minime incisum^ contra temporum momentis firndter roborar tum. Qua de re si nemini sano dubitere licet, habeo, A. A., quod inde ducam. Ex dictis enim hoc ooncludo: Aetas nostra Optimatibus et civitetum Bectoribus est sapientiae magistra. Quod temen non sic accipiatis velim, ut opinari videar praeter hos neminem eximia, quam dixi, indigere ma- gistra. Ergo artium et doctrinarum praeceptores, Euangelii Interpretes, ii , qui in rebus agendis versantur^ et innumeri alii nihifaie haberent^ quod O R A T I O. «6 panllo aoountiiis discerent, ne haec quidem: — ab opinionam oommeBtiB piobe distingm oportere iudicia natorae ; flaminis cursam pradenter dirigi poase» ei reaiati non poase; iuribas arctissime iancta esse officia; et alia haiosmodi, in qnibaa haad raro cam gravi peccatar maltoram dedeoore et calamitate? Sed ego etsi neqae aliam qaemqaam nec veio memet- ipsam egregia privare velim disciplina, gaadeo tamen Orationis argamen- tam a me postalare, eam at praecipae Optimatibas et civitatam Rectori- bas commendem. Sic enim pablice significare licet, qoanti eos faciam. Quos aatem colis, bis qaid mirum si praestantissimam magistram ita ex animo exoptas^ nt nemini vebementiasP Habet autem haec magistra pri- mum nescio quid submolesti. Nam recens advenas non delenit, blanda verba, quibus in eorum animum se insinuet, plerumque spemit, saepius- que et ipsa utitur ironia et alios invitat ad ridendum. Quae nonnulli aegerrime ferentes, eius consuetudinem quam primum valere iubent. Pa- rum recte. Si enim ^genus et proavi et quae non fecimus ipsi'' eam au- ctoritatem et existimatiouem conferre desierunt, qua olim gloriari licuit fa- mosarum imaginnm heredibus, nonne praestat discere oum molestia quam invidia consnmiP Quippe, #videmus istam, inquiunt, ex coeno plebeio emergendi facilitatem in dies crescentem: videmus superbos illos vaporis atmici procreatores in sestertio centies, in sella curuli, in consiliis regum: audimus voces eorum, qm contendunt institutionem mediam tam parvo aere pauperibus constare oportere^ ut horum quoque liberi in hominum lucem proferri possint : haec animum exedunt ! " Sed mehercle haud exede- rent, si a magistra non discessum esset. Ipsa enim quum mentem a vanis opinionibus liberavisset , hoc attulisset et penitus perspiciendum prae- buisset, nostris temporibus nihil alliud Optimatibus relinqui^ nisi ut sd- entiae opponant sdentiam. In hanc si incumbunt, sibimetipsis ea oompa- rant, quibos hodie libra in alteram partem vergit. Et qoidni ingenii oaltu se commendare studerent, praeeuntibus apud Anglos nobilissimarum gen- tiam sociis , qoin in ipsa Russia haud paucis ex eodem ordine viris eodem tendentibns aummoque studio omnem foventibus ad humanitatem progres- aionem. Qiiod autem sibi condooere intellexerint, id liberis auis haod denegabunt. Farum est barbatos, ut iuyxnalis ait^ admovere miiie ma- gistros: hoc aliquanto gravius, nullos ooram pueris de natalibna et divitiis 11* 84 I. A. G. ROVERS sermoneB habere, informare adolescentes ad bonarum artium, non adcanum et equorum, amorem^ praeire familiae ingenii excolendi et pectoris virtute roborandi studio, ut heredes sui mature cognoscant verae laudis viam^ eamque diligenti virium intentione sibi quoque patere gaudeant. Fraeclare profecto ille, quem memoravi, poeta, Maxima debeiar paeio re?ereDtia. Si quid Tiirpe paras, ne ta paeri contemseris annoa: Sed peccaturo obsistat tibi filias infans. Hospite ?entaro, cessabit nemo taoram: Yerre pavimentam, nitidas ostende oolamnas, Arida cam tota descendat aranea tela; Hic leve argentam, vasa aspera tergeat alter: Yox domini farit instantb ?irgamqae tenentis. £rgo miser trepidaa, ne steroore foeda canino Atria displiceaut oculis venientis amid, Nec perfusa lato nt porticas ^et tamen^ uno Semodio scobis baec emendat servulus unus:) Hlnd non agitas, ut sanctam filins omni Aspiciat sine labe domum ?itioqne carentemP Gratum est, quod patriae civem populoqne dedisti, Si facis, nt patriae sit idoneus, utilis agris, Utilis et bellorum et pacis rebus agendis. Flurimum enim iutererit , quibus artibus et quibus hunc tu Moribus instituas '}• Verum a superiorum ordinum civibus progrediamur ad eos, qui civita- tibus praesunt. His aetas nostra severior etiam est quam illis sapientiae magistra. Si quis eorum ludovioi xiv instar oculos regiae maiestatis fui- gore praestringere vellet, ne ipsi quidem reges negarent^ se multos vidisse delirbs fratres, sed qui magis^ quam ille^ deliraret, vidisse neminem. Quis enim pauUo quidem cultior Vindobonae gaza imperatoria adeo ob- stupesdt, aut in tibulli urbe aetema Basilicarum divitiis sic in admira- tionem rapitur, ut inutiles illos thesauros non ardenter conferri cupiat ad Sai. XIV, 1«, 47, 59. R A T I O. 85 infelicium populorum calamitates sublevandasP Sed non sufficit civitatum Rectoribus animadvertisse ^ aulae pompam^ magnificos titulos^ vestimenta picta tanti a populis fieri, quanti ea sunt. Huc vocat, immo impeilit aetas^ ut quo loco ipsi sint et quid velle civibus iiceat et quomodo civi- tatis proposito satisfiat^ probe cognoscant. Haec qui ignorant, radicibus nituntur non profecto firmissimis. In insigni animorum fervore et agita- tione^ quae omnes regiones pervadit, in crescente cura eorum^ quibus civi- tatum salus et prosperitas efficiantur^ si qui aut torpori indulgent aut spem ponunt in frenis, profecto pessime sibi ipsi consulunt. Requiritur vigi- lantia et efficacissima illa virium intentio, quae civibus persuadeat, ingenii cultum atque rerum scientiam non minoris ab hac quam ab illa parte ha- beri. Animus requiritur honestatis appetens et vero illa imbutus pietate^ quae saevis tranquillos in undis praestat et formulae Dei ffratia longe mul- tumque anteceliit. His praesidiis roborati^ non fragilibus catenis indigent^ sed firmissima persuadent intelligentiae et virtutis auctoritate^ neque ani- mos a se abalienant, sed sibi devinciunt et dubitare neminem sinunt quin^ et Frincipe et civibns suum quisque strenue agentibus^ generosa omnium sit in re publica tuenda aemulatio. Haec autem quanti facienda sunt non modo in regnis infinita adhuc potestate utentibus, verum etiam in civita- tibus^ quarum cives rei gerundae sunt participes! Hic multa sunt multo- rum iura et ofiicia; sed in humanae naturae imbecillitate fieri nonnumquam novimus^ ut his paullo diligentius illa mentem advertant, nisi forte quar- tae^ quam dicunt^ potestatis socios excipis. Aliis autem prae incredibili patriae amore eo nonnumquam abreptis ut, quorsum haec evasura sint, metuas, num parvi videtur momenti^ ipsum Frincipem^ cuius nomen im- misceri disceptationibus publicis nefas est, excellentissimis^ quae hominem oment^ virtutibus universae acceptum dilectumque esse nationi? Si cui magna postulare videor, non utar trito illo ardua guae pulcira, sed hoc respondebo: si xsnophonti licuit ctrum suum ad effigiem iusti imperii scribere, mihi sane, fictionem respuenti excipientique aetatis vocem, hor- tari licet, ut ad praeclara quaeque tendatur. Et horum quidem studium, praeter domesticam condicionem, commendant etiam ea, quae foris aguntur. Decem exacti sunt anni ab ultima civitatis Francicae conversione. Qui NAPOLEONTi III impcrium semestre praedixerunt, falsi fuerunt vates. Nec 86 I. A. G. ROVBRS miram. Quis enim oontinuo neoefisitudinem perspexit inter uniuB ?iri ambitionem atque audaoiam et voluntatem oontentioDesque popularium? Utramque autem quum intelligere ooeperimus se invioem fulcire et alteri adhuo maximum esse in altera praesidium, omnium utique quaestionum kmge gravissima haeo est, quo ducat novus ilie, quem vuoant, Banapat*' timtte. Quodsi, aut volente aut non nolente Imperatore, neeessario abri- pere videtur ad pestiferam istam bonorum extemorum capidinem, oui praeter divitias et auctoritatem nihil est in votis, operae prolecto pretiam est omnia experiri, ut adversus clandestina consilia et vesaniam iiiam^ quae civitates serius ocius pessumdat, plura oomparentur quam bellica subsidia. Est sane quod recti cultus hodie pluris fiat quam antea umquam fieri consuevit; liic vero ubi vim suam et amabilitatem splendidiore looo contemplandam praebebit, quam in dvitatis Rectore artibus suis infecto et tamquam oolorato? Spero fore ut aetatem nostram iure iUustrissimia viris sapientiae magi- sbram appellasse videar. Dicendi autem finem non ante iSBcere lioet , quam disertius significaverim, cur ias potissimum dociles velim ad optimae ma- gistrae disciplinam. Gausa duplex est. Aitera ipsos spectat, ad dvitatem refertur altera. Ordiar illinc, professus tamen, me ab argumentis abstinere ex reoentis- sima Italiae liistoria a nonnemine petitis. Horum momentum perspicaciori- bus diiudicandum relinquens, ad iliud potius mentem intendo, quam mo- leista esse videatur clarissima vitae statio, si coilocatus in ea sexoenties maximam animadvertit suae et civium voluntatis dissensionem 1 VetusiUud oderint dum metuant parum solatii affert. Nam metua in temporum oom- mutatione identidem minuitur. Audivi quidem, varias esse deUcias, qui- bus molestiae sensus pellatur, eas etiam, quarum nulla umquam ad ceteros mortales pervenerit notitia; sed redit iUe sensus, redeunt curae; tempora, quae vivimus, postulare et flagitare non desinunt» pedem referre cogunt et in eas compeUunt angustias, in quibua mens nanc huc nunc flectitar iUac. Interea spes, cuius inops vita haud vitalis est, oe levissima qm- dem fore meUus. Ea enim unde affulgeretP A RuasiaP Sdlicet post mortem nicolai, cuius successor veterum institotorum stabilitati non omnino R A T I 0. 87 MDfidit ^)? Profecto haee a^i capitis somnia non expediunt ex angore^ aed illa expedit, cnids mentio fSacta est, docilitas. Haec quantum con- ducat Principibus ad vitae felicitatem, quam ardenter sit expetenda ipso* rum suocesaoribuB aetate florentibus^ moriar^ A. A., si satis digne pleneque mdicare possum. Verumtamen gaud^o, infantiae meae subvenire iUustris- simi exempli auctoritatem. Quem enim fugit Frinceps ille AiiBSRTus , cuius desiderio Anglia teneturP Movet nos diserta Anglorum oratio, vitam illam adumbrantium inde a commorationis Bonnensis tempore rerum honestissi- marum indagationi dicatam , et ita oonspicuam studio atque commendatione eorum, in quibus aetatis nostrae salus verti videtur, ut ea iam defunctus bonorom omnium gratia floreret et fnisse praedicetur melior traiai«o ^). in hoc exemplum intueantur etiam superiorum Ordinum cives, quibus vitae feUcitas cordi est. Si verum est, quod nuper Clar. molinabius de NobilibuB Belgis , ipse Belgii civis , affirmavit , plurimos eorum esse homines nihili, habitantes in conventiculis et in stabulis suis ^, vereor ne magnam vdluptatis partem iis adimat spectaculum popularium, labori suo indefesso tam equos acceptos referentium et villas et exquisitam praetiosae supel- lectilis varietatem tum ornatissimum illum, quem in oivitate consecuti sunt, auctoritatis atque existimationis locum, nec dubito quin illi Russiae No-* biles, qui in bastuto et in stuarto millio operam posuerint, ipsorum ignorent pueriles et prorsus inutiles animi cruciatus. Sed horum docilitas praeterea exoptanda est propter civitatem. Hoc ut appareat, memoro vim exempli, quae quidem eo in utramque partem ^caeior est^ quo ab illustriore loco id ipsum editur. Sunt, quibus hac de re haud persuasum esse videatur ideoque commodis publicis satisfieri plftceat inferiorum Ordinum civibus sublevandis et excolendis. Ego pru"» dmtem borum curam tantopere piobo , quantopere nego , optimatium eorum- ^) Da MOLINAU, LeUfe9 mr la Muwie^ ISei. Z« Bussie eoue Pempereuf Jhxandre li^' ia Betm dee deux mandee, 16 Jann 1S62, p. 257. ^) Life of ike JMnee Qmeari, by MDWAm walfo&d. ITeeim. Beeiew^ Xan. 1S62» pu 226. *) L.l.y p. 41. — #Noa8 qai sonuues acooatam& a la oomplite nallit^ et & la morgue impertinente de notre noblease de dab et d'&$arie, — nooa ne nous figarons ga^re an prince, homme d^esprit, qai a la bastiat et john stuart mill," etc. * 88 I. A. G. ROVERS que, qui civitatibus praesunt, vitam parum movere ceteros cives. In mentem venit non veteris poetae versiculus^ sed sententia cioeronjs, cuius ut alia multa, sic hoc in primis praeclarum est: //Non tantum mali est peccare principes (quamquam est magnum hoc per se ipsum malum) quan- tum illud, quod permulti imitatores principum existunt. — Quo pernicio- sius de re publica merentur vitiosi principes^ quod non solum vitia oon- cipiunt ipsi^ sed ea infundunt in civitatem: neque solum obsunt, quod ipsi corrumpuntur^ sed etiam quod corrumpunt^ plusque exemplo quam peccato nocent." Itaque interest civitatis horum vitam dissimilem esse pecorum vitae, quae natura prona atque ventri obedientia finxit. Verum hanc in deteriorem partem vim urguere etsi facillimum^ nunc quidem non praecipuum videtur. Et aequum est meminisse extremam disputationis Ciceronianae partem: //pauci vel corrumpere mores civitatis vel corrigere possunt ^)" Hanc corrigendi potestatem plurimi facio arctissimeque copulo cum docilitatis^ quam significavi^ voto. Quod ne cui mirum videatur^ meae me aetatis praeconem fortasse appellanti, diserte tandem declarare iuvat, quod tamen non divinandum reliqui^ in magna bonorum, quae haec aetas continet^ varietate et praestantia eam^ me iudice^ a perfectione nonnihil abesse. Quid requiri putem, dicam paucis iisque ex sermone communi petitis. Animus nondum tanti fit quanti ingenium. Hinc vitio- rum cohors, quae ingenio adeo non sanantur^ ut contra augeantur per- saepe et ingravescant. Cuius enim in animo igniculi virtutum sic restincti sunt ut naturae lumen vix appareat^ quam facile se cogitat unum suus- que sibi Deus fit^ atque ad se quidem eo magis omnia refert^ quo in in- genii excellentia paratiora sunt cupiditatibus obsequendi praesidial Haec quum haud paucos transversos agant et civitatis vigori admodum noceant, luculenter appareat necesse est^ non per avia et devia uUam comparari sive privatam sive publicam felicitatem^ sed unam illuc ducere viam, ardaam quidem illam^ sed unam tantum eandemque laude dignissimam, quippe quae omnium postulet virium nostrarum conspirationem. Hac via si, qui in fastigio potestatis, divitiarum et honorum collocati sunt, ceteris praei- bunt, praeclaro munere fungentur. Suo ipsi exemplo ostendentes, ingenii De Legg. III, 14. R A T I O. 89 culta, honestate et pietate in unum coalescentibus vitam demum efflo- rescere naturae humanae dignitati congruam , erunt lux civitatis undique \ cofUjpicua, in quam plures deincseps intuentes recreari se et erigi sentient. Sic civitas corrigetur ab illustrissimis optimae magistrae discipulis^ cuius severam illam vocem exceperunt et probarunt^ hominem diiudicari ex iis oportere^ quae sua ipsius sunt Hanc tamen normam si qui eorum verentur propter modestiam, excel- lentissimarum laudum comitem, haec ipsa verecundia proderit ad civium in ipsos observantiam augendam. Et quemadmodum iis^ «^quae non fece- runt ipsi", virtute sua ornamento et decori esse cupiunt, ita summa anim- advertent cum voluptate^ se non tantum ferri sed etiam laudari honestissi- mum suum genus et proavos eo, quo decet, pietatis sensu prosequentes. Utinam permultis ex hoc genere hominibus aetas nostra fiat sapientiae magistra! Cur enim culpa ipsi sua in peius ruerent, quum salvi esse, quin revera {Nrimas agere, possint? Aureum seculum iis quoque non tum fuit^ quum reges Dei in his terris vicarii nominabantur, sed tum illuce- scet, quum hi, omisso nomine, vicarii erunt. Utinam haec praeter eos, qui Optimates audiunt^ omnes intelligant summi Imperantes^ intellecta autem liberis suis persuadeant omniumque maxime iis^ quos augusti aequales vocarunt principea iuventuiial Oratione pronunciata^ accedo ad muneris mei partem lege praescriptam , quae rerum Academicarum enarratione constat. Studiorum praesidia non tantum integra servantur, verum etiam pru- denter augentur et ampiificantur. lUud integra servari nonnulli barbare explicant eervari in statu quo. Nihil impedio, dummodo mihi liceat illustri exemplo ostendere, huius vocis quantum differre possit significatio. In Laboratorio Chemico ea significat: cuncta optime se habent, illudque locum suum in praestantissimis Chemicorum officinis digne tueri pergit; in Nosocomio Academico sensus hic est: inde a viginti quinque annis nihil usquam exstat deterius. — Quamquam specula nos oblectat novi aedificii, quae Medicinae Professoribus eo sane gratior est, quo maiori aegrotantium numero ipsi coram discipulis opitulari cupiunt, quoque lae- 12 90 I. A. G. ROVERS tiora a£Perunt de poiyclinici et tococomii incrementiB et utilitate. Veruin studiornm praesidia etiam augentur. Nam inBtrumentorum physicorum apparatui nonnihii accessionis obtigit. Idem praedicatur de Laboratorio PhyBiol(^co. Museum Zoologicum, divendito etndhovjkmii Muaeo» locu- pletatum est animalium exemplis praecipue ex genere insectorum. Ob- servatorium Astronomicum » quod suos edere coepit Annaies» ad angulos metiendos instrumentum accepit perpulchrum, quo quum peragi muita possint^ quae adhuc instrumentorum varietatem postulabant» iure iliud appellatur umverwle. Hortus Botanicus in altera sui parte rerum huma- narum firagilitatem ^ in altera progressus disciplinarum testatur. Illic enim pristina Anatomiae et templi salomonei sedes» in qua per hos quadraginta annos asservatae sunt plantae habitaeque in primis veterum literarum, Historiae et Pliilosophiae scholae, iugentibus paucis, solo propemodum aequata est; htc caldarium exstructum est elegantissimum , cuius curam ut Horti Praefectus diutissime gerat, omnes optare scio, qui Academiae Rheno-Traiectinae favent ^. Bibliotheca Academica omata est donis tum ordinariis, quae a Rege eiusque Administris et a patriia exterisque doctri- narum sodetatibus quotannis mitti solent, tum extraordinariis , quae non- nuilis accepta referuntur Professoribus. Praeterea, ut ex locnpletissima HOLTn nostri BibUotheca optimi nonnuIU de lure Romano et mercatorio iibri compararentur, Ordini lurisconsultorum venia data est a Curatoribus. Sed Amplissimi viri quo sint in Bibliothecam animo, probarunt festi, quod mense lunio celebravimus, opportunitate; cuius in memoriam quot quamque gravia in vario doctrinae genere opera huc, ipsis auctoribus, ool- iata sint, posteros non latebit Verum haec grato animo praedicantem metus invadit, ne cives nostri, quorum singularis unicuique nota est mu- nificentia, Bibliothecae satis laute consuli existiment. In hunc errorem optimos viros ab Academiae Rectore induci minime oportet. Sdant velim, voiuntati multum cedere facultatem. Cogitent stupendos omnium discipU- ') Hoc dixi propter rumores de luauELLii noetri in Leideiuem Botanice8 cathedram invitandi conailio. Hos romores hand ?ano8 fidsse, paucis dieboa post accepimus, sed acce- pimus etiam, virom Clar. senlentiam rogatum interoessisse, quominus ipei Kegi oommenda- retor, Clood quanto gaodio noe perfuderit« m opue est ut dicam. O R A T I 0. 91 naruiD progressus , quos accurate novisse et diiudicare in subsidiorum pu- blicorum tenuitate arduum est. Cogitent etiam , Bibliothecam non tantum Academiae Doctoribus et Alumnis, sed nuIUs non viris cultis, sibi etiam suisque amicis, cognatis, filiis inservire; vel potius ipsi explorent thesauros illos nostros attente, sedulo, sine partium studio; dicent, certo scio, i/non somniavinius quidem divitias crobsi, sed hanc paupertatem in Almae Matris, quae civitatem Traiectinam omat, supellectili literaria vix feren- dam esse censemus/' Haec de Academicis studiorum adminiculis. Quibus quum addam No- socomium Ophthalmologicum et Institutum Meteorologicum , non obiicitis, haec neque titulo neque subsidiis Academiae iuncta esse. Nam huic iuncta sunt Praefectis suis et fructibus^ quos per hos, instituto quemque suo in gravissimarum rerum indagatione adiutos , capiunt Academiae cives. Quam- obrem, misso titulo, utrumque ut et institutioni atque doctrinae et mi- seris atque prostratis terra marique mortaUbus plurimum prodesse pergat, omnes optamus. Sed redeo ad lesti, quod modo attigi, mentionem. Est hoc in Acade- miarum nostrarum historia prorsus singulare. Maiores enim, quamquam in rebus domestids haud alieni a soUenni quinque lustrorum memoria, in pubUeis tamen, certe in Academids, festa tantum celebrarunt tum secu- Uria tum secuU dimidiati spatio definita. Nos autem , morae impatientes , laeti celebravimus annum Academiae Rheno-Traiectinae natalem ducentesi- mum vicesimum quintum. A seriis in hoc ipso Auditorio exorsi, dedi- mus nos hilaritati, quam fruendam praebuerunt Magistratus urbanus et Academiae aiumni. Yenerant in laetitiae oommunionem cives et exteri. Suavissima coeU temperie favente, non importune compeUebamur in aedes nostras, sed die noctuque cum matronarum et puellarum flore foras pro- deuntes, pulcherrimo oblectabamur spectaculo urbis eleganter ornatae ser- tisque redimitae et innumeris coUustratae lychnis; tum vero exquisita illa oblectabamur studiosorum pompa, festis etiam pyrotechnicis et musicis adeo condnnis, ut in us parandis Musae et Gratiae conspirasse viderentur. Quid dicam de civium Academicorum erga omnes humanitate? Minervae se praestiterunt et Musarum cultores. Sic sex exacti sunt dies pleni iucun* ditatisy quam veterum commiUtonum salutatio^ omne quod pulchrum est 12* 92 I. A. C, ROVERS et elegans et decorum, lepores etiam atque facetiae, humanitate conditae, afiEerre solent Interea non defuit ad seriora redeundi opportunitas. Num- mus enim^ quem Magistratus urbanus in festi memoriam cudi iusserat, ipsis illis diebus Academiae Curatoribus, Professoribus ^ Lectoribus et Alumnis eiusmodi x)blatus est literis^ quibus ad Academiae amorem probandum nihil scribi dignius potuit^ sed nihil etiam gravius ad persua- dendum , Academiae salutem pendere ex diligentissima uniuscuiusque officio suo fungendi cura. His Literis per matutini temporis tranquillitatem lectis nostrumne neminem suimetipsius puduitP Vel si strepitum vix intra aedes suas effugere pauds licuit, nihil postea nos movit literarum illarum seve- ritasP Utinam Academiae bono cedant, quaecumque Curatoribus, Docto- ribus et Alumnis tum cum pudore suo in mentem venerint generosa con- silial Erit hic lustri Academiae Rheno-Tndectinae quadragesimi quinti fructus longe uberrimus. In rerum secundarum commemoratione et vos animo mihi obversamini , Collegae coniunctissimi, quibus inexspectata obtigit de liberis vestris lae- tandi causa, nec tui non reoordor Clar. vinkb, quem munere professorio per viginti quinque annos functum ante hos tres menses ego et Graphiarius Senatus nomine salutavimus. Quam iucundus tibi ille dies fuit, quo disci- puli tam exteri quam patrii de tuis tibi gratuJati sunt laboribus Acade- micis, quo etiam veteres Commilitones , praeeunte oosTSRZBfiO tuo, cuius dnb yXoHjaijg fiikirog fhjxiiw qitv mdfi, disciplinae tuae rationem et propositum grati exposuerunt ! Sint tibi eae corporis vires , quibus Acade* miae et Ecclesiae ad metam usque prodesse pergas, tandemque, boumanni nostri instar» numquam minus otiosus sis futurus quam quum otiosus eris! Vivit, A. A. , qui in gravissimum vitae discrimen inciderat, Clar. schroe- D£R VAN DER KOLK ; autc paucos dics optimum virum adii eique, reditum ad studia paranti, affirmare non dubitavi, hanc rem vobis omnibus longe gratissimam esse futuram >). ') Fallacem spemt Brevi port apparuit, viram praestaiitissimam omnibosque dilectum morbo levatum, non liberatum esse, contra gravissimam huic Academiae cladem imminere. Haec nobis illata est d. i m. Maii. #Qaidquid ex optimo viro amavimus, quidquid mirati sumus , raanet mansurumqae est in animis nostris.'' R A T I 0. 93 Utinam in secandis hiace sabsistere liceret! Sed aDDas nec sine nostro luctu exactus est uec sine clade Dostra. In Curatorum CoUegio inque nostro et in Civium Ordine esse meministis, gravissimis eheu! percussos vulneribus. Nos, qnibus plurima ex voto fluxerunt^ non adeo duri et ferrei sumus, ut suum cuique dolorem relinquamus. Quodsi nostra mise- ricordiae significatio ipsis moerentibus parum satisfacit^ constat profecto, efficacius esse malorum levamen; quin redeundi ad molestissima vitae negotia facilitatem et meatem aequam tum maxime obtingere, quum hoc maxime placet: fiat wluntas tual Quod autem cladem nostram dixi, ipsi iam pronunciastis nomina Professorum rude donatorum holtii, ackbrs- DYCKII et 8UERMANNI. De his viris silere praestat quam pauca dicere. Sed illud vetat regium de Institutione superiore decretum» hoc iubet mea disciplinarum ^ in qui- bus illi regnarunt, imperitia. Accedit, quod holtii et acksrsdyckii merita ex scriptionibus cognovistis discipuiorum eorumdemque in Cathedra Academica successorum '). Quamobrem ita pius erga hos vita defunctos CoUegas esse cupio» ut meae in vos observantiae ne desim. 