title: Bybel der natuure, door Jan Swammerdam, Amsteldammer. Of Historie der insecten, tot zeekere zoorten gebracht: door voorbeelden, ontleedkundige onderzoekingen van veelerhande kleine gediertens, als ook door kunstige kopere plaaten opgeheldert : Verrykt met ontelbaare waarnemingen van nooit ontdekte zeldzaamhedenin de natuur
creator: Swammerdam, Jan, 1637-1680. aut (NL-LeOCL)068258909 | Boerhaave, Herman, 1668-1738. ctb (NL-LeOCL)068404352 | Gaubius, Hieronymus David, 1705-1780. trl (NL-LeOCL)068405588 | Severinus, Isaac (Leiden) prt (NL-LeOCL)077142063 | Aa, Pieter Janssoon van der (II, Leiden) prt (NL-LeOCL)077131029 | Aa, Boudewijn Janssoon van der (II, Leiden) prt (NL-LeOCL)124407838
text: Gelfi in de algemeene optelling deefer DierkenS van my gefegt is , dat ik fis fiorten van deefe Pop‘ kens be~xaar , viaar van ik ^er een heb ajgebeelt a, (oo fil ik daar van nog vier andere gaan vertoonen^ en die te gelyk korteljk befihryven. De eerfle if de aldergrootfte Puyftebyter , vcaar in men fiet fyne tveee Oogen in het Hoofi a a, die effen en fondet nets-gevjyfi vcrdeellngen fyn. Daarvoor fiet men de tvoee Hoornkens geplaatfl b b , onder defilve fiet men drie verdeelingcn van de Mont, vsaar ven de tivce bovenfle met Tantkens verfien Jyn c , en did ook deefe nuam fonden kttnnen voeren , indien fy myi daar niet al te teer toefchtnen. Onder aan de Rorjl fiet men de fis Beenen geplaatft , die op haare pun- ten met tveee Jiherpe Nagelkens verjien Jyn dd , en metgroene geele ende andere vlaxkens geteekent. Boven op de rug onder de Schouwerblaaden fifi 7)ien fi er diftinU de vier vliefige Knopjesy daar de vleugelen kreukelig in malkander gevouvien vior'» denee, foo dat het qttalyk te begrypen is, hoe dat fiilke fxare , breede , lange , en groote vleugelen^ ais de grootft e Puyftebyter heeftjtn foo een enge fpatie hebben kmnen bejlooten viorden. Dan dit viort ons iigtgemaakt om te begrypen, alsmen attent aanmerkt^ hoe in dat kleene globeufe bolletje van den Papavef fitlk een menigte van bladeren kunnen te faanien geplooit viorden : en viaar meede deefe leeden eeft groote gclykenis hebben. Den Onderbuyk jiet men in verfiheyde feliied 'verdeelt, die in den rand van den buik puntig ande flyf finii, en vielkers ringen, daar fy uyt ten, met verfiheyde doorfehynende couleuren ver cieri viorden. De Start is in vjf deelen ais die baar ais fio veele ftyve Pyramidale Angels i>* BIBLIA NATURAE. Siiios, aemulantur g , fuafque fingulae exuvias <lcponunr, quando Nympha Libellae formam ^dlcifcit; inlerviunt eae praeprimis ad clauden- podicem, fimulque pofteriori corporis par- ornamento funt. In Maribus autem alius prae- *-^rea eft ipfarura ufus: ut nempe Mafculum, in Coitu, Foemellae capiti firmiter adfixum teneant^ hujufque cum cervice fefe committant; quem. ‘ 1 1 . admodum in figura tertia Libellae mediae exem- plo demonftravi. In pofteriore mea obfcrvatio- infuper notavi, quod & Afperae arteriae ra- Wihacin Nympha itidem exuvias ponant : qua dote ea cum omnibus aliis Nympharum fpecie- Sc cum Vermiculis, i rucifque Infeftorum convenit. Alter Nympha-Vermiculus, quem exhibeo^ illis iterum eft fpeciebus, e quibus Libellae Mediae excrefeunt. Omnibus is gaudet partibus, quas paulo ante iii fpecie maxima oftendi. La- tantum & Dentes in eo diverfa ratione collo. ^‘Ui, longioreque ftruftura praediti obfervan- ^ ^ur a- quamvis in Nympha maxima itidem pro- ■ duci queant. Pedes caeterum pilis hifpidi funt Z» ; Folliculi quoque fupra dorfum c dillindfe con- fpiciuntur , aeque ac Annuli Abdominis , & Acu- lei in Cauda rf. Nympham hanc in foffa campe ftri fuper plantis quibufdam aquaticis, priorem vero maximam, cum primum in gramen pro- repfifiet atque cutem exuilfet, inveni. In modo deferipta Nympha Alae adeo perfe6lae erant, ut Explicari poffent. Tertia, quam depidtam fifto, fpecies non in ^ol!andia,fed in Dioecefi Ultrajcftina, & Gel- lia repei-itur. Extra Lutetiam Parifiorum , in oequana fluvio, qua plurima Boum capita in *^um conjefta fuerant. Nympham hanc prima '^iceoffcndi,cui capita illa, quae circumluens aqua limo repleverat , habitaculum & alimentum prae- labant. Ibidem 6c plures inveni Cancellos flu flatiles , qui forte his & fimilibus Infeftis aqua ^'cis inhiant. Hoc ipfura vero eft Animalculum dlod , quod D. R(?r// Scorpium marinum vocat ablque Folliculis depingit; quoniam id omni- numeris abfolutum non vidit. Ejufdem qooque indolis cum hoc noftro eft Inleiftum , quod Rcndeletius Marteau & Libellam fluviati- cm adpellat. In Animalculi hujus Capite bini Paiiter confpiciuntur Oculi, divifionum exper- het keven vertmm g. En die olle mede Wvellen, ^xmmeerdit Popke de gedaante van een Puyfiebyter aanneemt. En haar gebruyk is vomwnentlyk om het aarsgattejluyten, en het Ikhaam van ag^ teren tot een cienat- te dienen. En fio hehben Jy de Mannekens nog een gebrnyk, om haar op het hooft der Wyfiens in de zamenkoppelmg vajl te hou- den,en haar in den halsin te fluyten, gelyk tk tn de der de figmr , in de middelfiort van een Puyflehy- ter -vertoon. In myn laatfte obfirvatie heh tk nsg gefien, dat ook de takken van de Lucht^ader tn dtt Popken meede vervellen, wuar doorfy met alie de andere foorten .an Popkens hier overeenkomt , en ook met ds Wnrmen en Rttpfen der Jnfe Hettweede Worm-Popke ^dat ik vertoon ,is mep een van die foorten, daar de middeljie Pnyft^ nyt vergrceyen, Defilve heefi alie de leeden , nu terftont in degrootjle fourt vertoont heb. Alleen fiet men , dat de Lippen en 1 anden daar tsat ver fctnlliger in geplaatjl fyn ; en langer van firuQtiur bevonden vior den a , boevsel ook dat men die in et grootfle Popken kan uytrekken. Voorts fyn de Bee ,.en hayrig b , de Knopjes op de rug fyn meede fiet kennelyk c, ais ook de Ringen van de Onderbuik,etl de An . eis in de Start. Dit Popken heb tk m een (loot tujfihen de velden aan eenige veaterkruyden gevon< den, en de grootfte foort , fooalshy op het gras ge* kroopen en vervelt ivas. In de befchreve Popkent daar ivaren de vleugelen alfoo perfell , dat men die kon expliceren. De der de foort, die ik vertoon , vint men in HoU lant niet, maartselin het Stigtvan Uytregt, ende Gelderlant : de eerfiemaal dat ik hem fag was bitpen Parys, in de revier de Seine , daar ee» grootgetal OJfehoofden in de revier gevempen nvaa^ ren , en dte vol kley gefpoelt fynde dit W"' vioning ende voetfel gaaven. Ik vond daar ool '‘^r articulata duo Cornicula, five \h ^xtant. Sex ei Pedes funt, pro ^^■poiis magnitudine fatis longi hh. Quatuor adligati, ardtc&ad plani- ufque Qiji mutuo adhuc apprefli erant, va- Cfque fiheyde Revierkrceftkens in,die mogelyk op andere Waterdierkens afin. Ditis hetfik^ ‘ ke, dat de Heer Redi Eee.Seorpioen »oen> , dat hy in fyn perfellie niet gefien heefij het finder Knopjes afbeelt. ^ M, AtRondckuus ® H,o,nk,m4Sp,e!,tsvm4^^ bb. D, vOf l, B,en,nn. r,n ml p!>t « f f p cc. L1 1 * JOANNIS S WA M M E R D A M M 1 1 Tab. XII. (ifque ncrveis intercurrentibus eleganter diftin- £ti cc. Corpus, in Annulos quofdatn divi fum, Pilis horrebat d. Cauda , ex viridi 6c flavo pidta, *• in tres veluti Appendices, triangulares <?, fin- debatur. Velocius quidem natat hocce Animal- culum, quam Nymphae priores 5 verum Libel- la viciflim, inde prodiens, fegniore motu prae- dita efl: , Alifque fuperbit elegantilfimis , quae va- riae tamen fiint, prout ipfae hae Nymphae inter fe mutuo difcrcpant. Alas hujufce Libellae qui attentus perluftrat, videbit nervofas earum divi- fiones mulco efle arftiores , quam in maximae & mediae fpeciei Libellarum Alis. Quin 8c ea dote ab aliis Libellis differt ifthaec, quod, mo- re Papilionum diurnorum, Alas complicet, quan- do quietura alicubi confidet. Hifpanicara nadtus fum Libellam , quae acu- minatis gaudet Alis, & hinc ab aliis omnibus diferepat ;iitpote quarum Alae maximam partem ovatae funt, & fubrotundo extremo terminan- tur. Praegrandibus etiam Antennis praepilatis ea pollet. Aliam quandam Perlam, ex Africa niiflam, quae Alis praedita erat maculatis, ipfe Iccundum vitam delineavi. Tertiam quoque fpcciem vidi, cui Alae erant longiflimae 8c latifli- ^ mae , ac corpus proportione minufculum : Alae aurem, itonnullis veluti Draconibus depidis con- Ipicuae, fpedtaculum exhibebant fummi artificii miracque elegantiae. Unde hanc etiam nativa magnitudine delineavi, atque hodiedum afler- vatam oftendere pofllim. Quarta harumce Nympharum fpccies ubique in aquis Hollandiae invenitur , praefertira vero in follis anguflioribus,e quibus una cum plantis , ' aquaticis, tantum non quolibet anni tempore, ne hyemc quidem excepta, ejufmodi Nymphae pof- funt educi. Haud cac multum difterunt a rao- fig- VI ij jjQ deferipta ; uti ex icone a innotefeit. Nym- pha haec, pofitis exuviis. Libellam profert mi- nimam , Alis argenteis, corporeque caeruleo 6c nigro donatam , quae fegniore itidem motu pol- let, atque perpetuo fere circum foffas obvolitat. In hac Libellarum fpecie idem generandi modus obtinet, qui iu maximis 8c mediis fpeciebus. Concubitum in aere celebrantibus. Verum quo- nam pado illae Libellae coeant, quae ex Nym- phis, in fig. VI. depictis , proveniunt , nun- quam fateor me vidilTe. gccouleurt, en in drte Aanhaugfels uls gefplesteU^ die driekantig learen c. Dh Beeske fwemt veerdi-' ger ais de andere : ?naar de Puyjlebyter , die daar uyt voortkmit , is trager xan bexeeeging , en fee* fchoon van vleugelen , die verfcheyden Jyn , naa dat defe Popkens felfs onder malkanderen verfcheelen. Watineer men haare vleugelen attent voel bejiet ,Jo<f Jyn fy merkelyk digter van nerveufe verdelingen , ais die van de grootjle en middeljie foorten van P»/' jlebyters : en ook verfchilt het daar van , in dat het met toegevowwe vleugelen rujl , ais de Dag-Ka- pelleties doen. My is een Spaanfche Puyjlebyter ter hant gejlelt i die puntige vleugelen heeft , en daar door van allf de andere verjchilt , alfoo die meejl ovaal en rontag- tig toeloopen : hy heeft ook feer groote Spiesjes^ dit geprepileert (yn. Een ander heb ik Jelfi na htt leven (fgeteekent , dat gevlakte Vleugelen heeft , eit uyt Africa vsas gefonden. Een der de foort heb ikge- fien , dat met feer tange breede Vleugelen , en een kleen lichaam naa proportie^ hegaaft veas : Jynde de vleugelen van tekening^ alsof daar eenige draaken op afgebeelt 'luaaren , dat uytermaten kunjlig ende perlyk Jlont : viaarom ik dat meede levens grootte heb vsillen uytbeelden , gelyk ik het nog beveoar , ende venoonen kan. De vier de foort van deefe Popkens vint men ovef al in de wateren van Hollant , en befonder in de nauwe flooten , daar nienfe met de Waterkruyden, haajl alie tyden van het jaar , kan uythaalen , zeljs in de viinter. Deefe verfcheelen niet veel van het Popken, dat ik terftont heb befehreeven , gelyk uyt de afbeelding blyken kan a . Hier uyt vervclt de kleen- Jie Puyjlebyter ^die filvere Vleugels heeft , en blaauVJ en fmart van Lichaam is , Jynde meede van een traage bevoeeging , en haajl altyt ontrent de Jlooted* vliegende, Deefe teelen^ geh^ nls de grootjle en- de de middellle foorten^ die haare zamenparing in de lucht volvoeren. Maar op viat viys de Puyjiebyteee voortteelen, die uyt de Popkens komen , die by de VI. fig. afgebeelt fyn , dat heb ik noit gejien. Dt BIBLIA NATURAE. '22^ £• iv. « ScoRpirs AciUATicis, -volantibus, Secundum quoque Ordinem nojtnim pertinentibus. Partes Externae. Scorpii Aquatici, cujus in generali Infefto- rum recenfione tribus verbis mentionem feci, *iunquam plures, quam tres, vidi fpecies, quas ^unc fimul 6c figuris exprimam, 8c figillatim de- fciibam. Primus quidem, qui minimus ell: 6c ^i^axime vulgaris, ut plurima InlcCta perfeftio- in Gaput , Thoracem Sc Abdomen difpelci- tni. In Capite Oculi confpiciuntur, &, quod ub his extat , Os incurvum a. Caput, ex helvo nigrum, pcrquam_ dura Sc firma confiat fabiica. Oculi hexagoni funt 6c reticulati. A- culeus, qui in Ore incurvo, tanquam in vagina, conclufus haeret , cavus cft , Sc coloris ad fpadi- «um vergentis. In Thorace, qui fabrica & colore iifdcm, ac Caput , gaudet , fiiperius qua- tuor obfervantur Alae, infra autem quatuor Pe- ‘^cs: quibus accedunt bina Brachia, anterius pro- pe caput collocata. Alae fuperiores eodem, quo ^•Thorax, colore praeditae funt bb-,Sc, quod apprime notari in iis meretur , anterior earum pars, Omoplatis commifli, multo fortiore Sc firmiore gaudet textura , quam earum apices, qui propemodum membranofi funt, vafifque inter- texti. Connivent eae adeo arde, commiflaeque Alas inferiores tam exade contegunt, ut fere Juraveris, infedo huic nonefle Alas fuperiores & inferiores. Ardior haec Alarum commiffio efficit, ut Alae inferiores nunquam madefiant cc •^'^hnalculum toto dic in aquis natet. A- ac hae infimae coloris funt pallide grifeirr, te- nuiquc confiant texto inembranofo, per quod "crvulijfive fifiulae pulmonales , ex flavo Sc ru- lo pidae,quain elcgantiffimedifiribuuntur. Por- ro fiipcrior Abdominis pars , quam hae Alae te- laturate rubri, quafi miniati eft coloris, ^'aufparentis, multifque pilis obfidetur, fpeda- uin fic exhibens vifu jucundiflimum. Qua- 'or edes pluribus ex aniculis funt conflati, in- hoguli extremis duos gerunt Unguicu- fiaaa. Brachia fere, uti in aliis Scorpiis, «acta funt e e j nili , quod forcipibus careant : attamen primus eorum articulus adeo totus infle ^ C clcamquc comprehenfam retinere potefi^ ,^t eodem fere ufu polleat , quo forceps in aliis ^ corpionum fpccicbus. Abdomen , cujus fupe 'Olis paitis formam jam dcfcripfiraus, fubtus A 5 inque bifidam terminatur e. m, quam explicatam bftendo f. Cacterum Vande Vliegende Water-ScOrpioe^ NENjOokrot de Tweede Order behoorendc: Uitwendige Leeden. De Wdter-Scorpioenen, daar ik met fxee ofdtif "Xoarden^in de generale optelling der Dierkens, -vaH gefprooken heb , daar heb ik noit meer ais iviee foorten van gefien , dic ik nii te geljk /al uytbeel- den^ en partmdierelyk be/ihryven. De eerjle daar van, dat de kleenfie ende gemeenfte^ is, v3ort,gelyk de meejle volkome InfeBen, in Hoo/t , Borjl, ende Buyk gefneedcn. In het Hooft fyn te fon de Oo- gen^ en de kro7uine Bek^dic duar onder ftaat Hooft, dat vaal fas art is, is Jeer hart ende fterk, van maakfel. De Ogen haar firuBuur is feshoe- kig ais een netke. De Angel , die in den kromnen bek ^ah in een JcheedCy bejlootcn is ^ defdve u .0 , en na het kajlanjebrnyn van cotdeur trekkende. In de Borf, die van defelve fruBuur ende couleur ais het hoof is, bemerkt tnen van bovenen de vier Vlen gelen , en van onder en de vier V oeten , vsusr bj inen nog tveee Armen fet, die voor aan by het hooft geplaaf fyn. De bovenfie Vleugelen fyn van cou- leur ais de Borft\oh, en het is remarkahel in de- felve, dat fe voor aan de fchouvseren veel fierker ende vafer van maakfel fyn , ais op baare uppen, daar fy hykans membraneus fyn , en met vaten door- vseeven. Sy fluyten foo digt op malkanderen, en fy bedekken de or.derfe vleugelen foo nau gefloten , dat men bykans vael faeeren fou , dat dit Dier geen bovenfe nog onderfie vleugelen had. Door deefe nauvse beflotentheid der vleugelen foo vsorden ele on- derfie nimmermeer nat , hoevsel dat dit Dier den ganfeben dag in het vsater faemt. Deefe onderfie Vleugelen fyn bleek grys van couleur cc, cti ‘■au een dunne vite fige foibfiantie, devielkg feer cierelj' met Jenuvskens , of longpypen , doorloopen vsott en vielkers cotdeur uyt den geelen en roden ts.^ En voorts is het bovenfie van de buyk , he^ door deefe vlcuuelen bedekt veort , -van ■' ; Menie, en met fchynende hooty roode cotdeur , ais J S.M. slf‘. o/v- 7 { /tlle Op baare ttppen de articulatten , e» fy fyn met ttvee nagelkens gew-ipeai « , • ^ ^ . , n nls in de andere Scorptoe. fyn bykans van maakjet ,a‘ ^ Ce seen tangen hebben j dati nen CC-, behalven dat je l> r I f erile Iit derfelve kecl ombtiyge» , fy kiinnen het eerji^ ' , , in beflnyten , dat dan ten naafien en daar haar aas tn o j j , by fyn gebruyk heefo , ais de tang m de andet Coorten van Scorpioenen. De Buyk, vielketsg- \daante van bovenen befohreevcn is, ts i-«n o Tho-I Mm ra JOANNIS SWAMMERDAMMII 230 Thorax Sc V enter hujufce Infe£ti fiipra inodum plani 6c compreHl funt, ut fere dubites, anne in- teranea quaedam iis contineantur. Animadvcrfione longe dignifllmum eft , quod Infedlum hoc maximo nonnunquam obfitum in- veniatur Lendiam omnivariae magnitudinis nu- mero; ut fme dubitem, fintne verae Lendes, an vero lingularia quaedam Animalcula, exfucto Scorpii hujus fanguinc increfccntia. Corpufcu- la haec figurae funt nonnihil oblongo-rotundae , nullifque diftinaa annulis , tenfam veluti £c fpicndcntem monftrant fuperficiem. Pyrifor- mi quodlibct atque oblongo gaudet Collo, cujus extremum acutum in Scoipn cotpore defixum haeret. Coloris funt inter miniatum 8c purpu- iv?”; reum medii , 5c P‘iulo adultiora g elegantem intus oftendum particulam tranfparentem. Quae quidem particula anfara mihi praebuit minutum hocce 6c vile Infedtum paullo accura- tius confiderandi, eficcitquc, ut me ad ejus Ana- tomen inftituendam accinxerim. Quis vero cre- dat, dilfe^ione perfeftum in eo Animal a me in- ventum cfle? Atqui res tamen eft veriflima : un- de attonitus ftupebam ineffabilia miracula , quae inexhauftis DEI in Operibus, quorum interven- tu Is fefe nobis manifeftat, elucefcunt. Animalculum , quod c Tcfta id inveftiente extrahebam , Ovato propemodum Araneo figu. . T. a. ra erat fimilc. Antica paite Caput ejus a con- b. fpiciebatur, & fuper hoc Oculi fub quibus Pedes, eleganter complicati 6c inflexi, compa- cc. rebant cc. Hi tamen in Animalculo refupinaco longe diftindtius cerni poterant dd ; tumque pa- tebat etiam,quanto artificio Pedunculi iftiin hoc- ce Ovo compofiti , pilifque obfiti eflent. Color Aninralculi hujus inter miniatum 8c purpureum, uti dixi, medius erat; hocque colore id per cu- tem, qua inveftiebatur , tranfparebat. Quale- nam hoc fit Animalculum , ad quantam excre- fcat magnitudinem, aut a quanam Animantium Ipecie id fub forma Ovi hos fuper Scorpios A- quaticos collocetur , ut ab his pabulum atque perfedtionem fuam accipiat, mihi ignotum eft, Rarifliraam tamen atque penitus Angularem efle hanc Obfervationem ea de caufa exiftimo, quo- niam heic Ovum in rerum natura confpicitur, quod forinfecus adtradto pabulo fenfimaccrcfcit. Nifi cui videatur, verum id potius Animalculum efle adpellandum : quam quidem opinionem haud acriter impugnavero; quum Ovum revera non firnifi ipfum Animal ,quod in Ovo duntaxat jobuftius evadit, ut inde tandem erumpere queat. Partes hleek grys, en Jy eyndigi in een duhbelden Sterti die ik geexpliceert vertoon f. Voorts is de Borft en Buyk van dit Dier uytneement piat ^ fio dat men haaft denken fiu , dat daar geen ingfoianden iit heflooten viaaren. Het is ten hoogflen aanmerkelyk in dit Dief « met v;at een groot getal Neeteti, dat men het fim- tyts hefet vhid, die men van alderhande grootte daar op geveaar wort, fio dat ik felfs tveyjel, ofhet niet Viel particuliere Dierkens Jyn, diejyn bloet fiiyS^tt, en die door het felve aangroeyen ; dan of het waar- agtige Neeten fittden vieefin. Sy Jyn van figuur een vieynig langvserpig ront^ en glimment , gefpaH' nen van jlruBuur , fonder eentge ringen: yder heeft een peeragtig ende langiverpig halsken , dat met fytt fpitze eynde vaji in het lichaam Jit. Haar cou/ear is tujjchen Menie ende Purper ^ en ais Jy wat groo- ter Jyn gevoorden g , Jbo hemerkt tnen daar een cie- relyk deelken in duorfihynen Btat my occajie gaf dit kleene en geringe Dierkett vtat nauvoer te confidereeren , en ook de lujl om het te ontleeden. Maar ivie fiu gelooven , dat ik daar een volkomen Dier door de SeBie in quam te vin- den h. En nogtans is dit Jeer viaaragtig Joo dat het my deed verbaajl Jlaan van voegens de onnoe- melyke vionderen CODS in fyne ondoorgrondelykt iverken, daar in hy fig aan ons fio klaar vertoont. Het Dierke, dat ik uyt het fchaalken trok , geen het invcjleerde , -was ten naajlen by van Ji- guur ais een ovale Spinnekop. Voor aan Jag men fyn Hooft a, en daar boven fyne Oogen b , waar on- der de Foeten haar vertoonden c c , die Jierelyk g«' voitvien ende geboogen vtaaren. Ais ik het op Jyt* rtig omkeerde, fio fag men de felve nog veel dijiin- Ber dd; ais ookhoe kunfiig Jy in dit Ey te fatnen gefchikt ivaaren , en met hayrkens hefet . De coit-' leur van dit Dierken veas, ais ikgefigt heb, tiijfchen Menie ende Purper, ivaar mede het door de huyU die het bekleede , heen fiheen. IVat dit voor cett Dier is^ hoe groot het voort , of van welk een fearl van Dieren , dat het in de form van een Ey op de fi Water-Scorpioen geplaatjl viort , om daar Jyn voct' fel ende volmaking te verkrygen , dat is my onbe- kent. Maar ik agtdeefe obfervatie daar in feer raar , dat men een Ey in de natuur Jiet ,dat allenxkens door ingefioge‘voetfil grooter viort : ten Jy dat men het lic- ver een Dierken felve viilde noemen , daar ik niet veel tegen heb, om dat het Ey het Dier felve is , dat daar in alleen maar Jierker voort , om daar uyt te breeken. In BIBLIA NATURAE* Partes Internae. Quantum ad internas Scorpii Aquatici partes sdtinet; haud eas quidem omnes & fingulas tam accurate examinavi, quam organa Genitalia, quae fuminatn fane merentur animadvcrfionem. Ven- *^Hculus& Intellina viridibus referta erant con- , hifque inanita albo tranfparente gaude- ^ut colore; nonnullalque albas glandulas mon- ‘abant pelluccntcs. Retro Pylorum vafcula coinparebant varicofa. Abdomen praeterea plu- fcatebat particulis pinguedincis , quae ema. ^ulati erant candoris, & tanquam in caecas Ap- P^ndicesdivifae videbantur. Pulmonalium fiftu- ^lutn haud infignis hcic erat numerus, ficom- P^^es proportionem, qua in aliis Infedtis dantur : rami majores nonnihil flavefeebant , fub- ^diores vero propagines argenteo fplendebant “ndore. Apertiones earundem , ab utroque A- dominis latere confpicuae , Alis ibidem obtege- sn^ur. In Pectore duae erant Veficulae pneu- *^aticae. Medulla Spinalis perpaucis nodulis gaudebat. Partes Genitales in mafculo tam artificiofa 6c eximia fabrica conflabant, ut omnem mereren- tui attentionem : quin ad earum Anatomen per- ficiendam tanto mihi tempore tantaque opus e rat circumfpectione , ut Penem ipfum delineare Neglexerim. Is quidem pollerius in podice fi- ^ ^ tus eft, ubi loci plures aliae praeterea occurrunt notatu dignae. Paullo altius in Abdo- mine radix , five corpus Penis nervofum r/, col- ocatum eft, quod , albo colore praeditum, fieic abfciirum repraefento. Haecce Penis radix , poftquam aliquot fefe in flexus ferpentinos con ^orfit, in quatuor deinde partes dividitur; qua- ^Nm duae priores Vafa funt deferentia, binae ve- ^^‘^'^uae Veficularum feminalium funguntur atque itidem in cavum radicis Penis hian propria, quae elaborarunt, contentaeo deferunt b deferentibus , prout concin convolutum eft, ad vivum depictum oH*^ ^jalterum vero oppofiti lateris evolutum Ndo c ; fatis ea ampla funt 8c dilatata, haud ae- que tamen, ac Veficulae feminalcs. Quin credibile ^ ’ fltiod hacc vafii , vi propriae fuae fabricae ,fin- gularem quandain fcminalem materiem fcccrnant; ” ea,quacin Tefticulis elaboratur, diverfam ^ andulis enim hunc in finem inftrufta funt, & ^ xto fatis ciaflb atque fpongiofo conflant. Qua mnde Vafa ifthaec deferentia Tefticulis appro- mquant, paullatim ea anguftiores binos in Tu- bus Inwendige leeden. Wat de inwendige leeden in de Water-Smpioe^ nenaangaat , die heb ik niet in alie deelen nanketi- rig onderfogt , gelyk alsik wel ontrent deTeellee- den gedaan hebbe, die ten alderuyterften remarqua-^ bel fyn. De Maag en de Damcn waaren mtgroc-> ne 'vuiligheden vervult , dewelke ais ik daar nyt na?n, foo waaren fy van een doorfthy nende blanke couleur: en men fag daar ook eenige witte klteren doorfchynen. AgW de PorHer ^g fwolle vaten. Ook was de Onderbutk vervult met verfiheyde vet deelkens ^die helder wit haar veitoon- den^ en ais in blinde Aanhangfels vetdeelt. Het getal der Longpypen was nietfeerveel, naa ^ P ^ portie derfehe^ in andere In feti en; de grootfie t ken waaren een weinig geelachtig , en de mificatien waaren filver wit. Haare openingen Jag men aan weerjyden op den Onderbiiik , daai je van de vleugelen bedekt wierden. In de borjl a,aa ren twee opgeblaafe blaasjes. Het Rttggemerg ba^ ook Jeer weynig Knoopen. ^ De Teelleeden in het Manneken waaren foo ktin^ ftig en heerlyk van maakfel , dat het alie aandagt verdiende , en om defelvc te ontleeden moejl ik (oo veel tyd ende eircumfpeffie gebnyken^ dat ik de Roede zelfs vergeeten hebbe rftetekenen. Defehe leyt agter in den uars , alwaar hatr nog verjehei- de deelkens vertoonen , die haare opnierking verdie- nen. Wat hoger in den Onderbuik [let men den wortel der Roede , of desfelfs fcnuwagtig lichaam geplaatjl a , dat ik tfgefneeden vertoon , en van een witte couleur is. Defe Wortel der Roede Jiet men , Jiadut fe eenige Jlangwyfe bogten gemaaktheejt^ haar in vier deeltn te verdeelen ; welkers twee eerjle de toebrengende vaten fyn : en de twee an ren /yn de Zaadblaasjes , dewelke fg aldaar holligheid van den wortel der Roede openen,eti ■ geelaboreerde eygene Jiojfen tot hem ov Een van deefe toebrengende Vaten Cyne cierelyke buygtngen ven b, geen ik aan de anden ^ vertoon c. Sy fyn redelyk w) ' miarfm leeliiiel eh i’ r.,A ^ ^ j .„ite verTchilt van dte tn a* £„ ti,, fy„fy ..1 ‘'“f; ,M,k ^ fdlCI OM, m deefi gieup fuMlantie. , c, „IIenxkens „ i, KMj“ • r«‘ «•'" , A Pyptem verjal wrdt tn ■\/f m m i JO AKNIS SW AMME RD AMMIi T.<b. III. bulos attenuantur </^/,quos quidem folos proprie 2^2 Hg. vario, utrinque quinos in Ovidudtus divifo, quo- rum unicum duntaxat, nec nili pro parte tantum ^ ea. heic repraefentabo aa. Ova,hilce Ovidudtibus contenta, tam mirabilis funt fabricae , 8c tam arti- ficiofe , lapienter , & provide ibi repofita , ut fateri cogar, nunquam mihi vifum elfe quidpiam,quod vel fubtilius excogitatum, vel ordine elegantiore digeftum fuerit. Hoc autem ut melius intelligi queat , Ovum primo ipfum deferibam , quod pro- pemodum figuram feminis Cardui benedidti habet. Ovum igitur illud nonnihil oblongum eft, co- rig.viii. flavum, inferiore parte aliquatenus fubro- tundum at fuperne progerminantibus feptem ramulis tenuibus, tanquam letis rigidis, in ambitu concinneadmodumexornatur. HaeSctae apicibus gaudent rubicundis />, in medio autem albicante, hineque fpedlaculum mirae elegantiae praebent. Ne autem fetaceae hac appendices confufionem quandam in Ovario producerent , aut ipfum O- varium perterebrarent , 6c Ova reliqua vulnera- rent, vel femet incurvando diffringeretur j hinc fetae Ovi prioris, quod exitui proximum cll. Ovo fecundo in ambitu circumapplican- b.tuxh, ut ita Ovi fecundi bulbus inferior in fpatio illo, quod feptem letae , in peripheria prioris Ovi extantes , circumfcribunt, colloca- *.if. tus fitr. Idem vero & de tertio Ovo</, & dc quarto, reliquifque deinceps verum eft. Atque hac ratione omnia illhacc Ova in Ovarii O- vi- rijr.vii. nicn eygcntljk de tochrengende Vdten foti noemen , om dat f ^mpelyk het zaat uit de Kloot* Jes voeren. Deefe Balleties beflaan aan weerjyd^’* uyt vyf dijlin&e langvterpige en 'veitte glandal^f^fi Lighaamen ce, meede even joo veele Zaatik- ten vereenigt zoorden , die met verfhcyde krinke- len,ende cterelyke bogten ,ten alderhcog/Ien elegatd, dooren '■xeer door malkander en heen loopcn ff ^daar van dat ik daar een geexpliceert vertoon g. DeZaat^ blaafen Jyn wat korter K h , maar ook iveer "xat Ttii~ niervan ftru^iuur ^ ais de toehrengende Vaten : (y befluyten in haar een 'xaateragtige Zaat-floff^^ ?nen in de vaten der Balleties , in de klicren derjd' w;/, en ook in de toebren-^ende vaten , van een heldef "xitte couleur bevind. Waar uyt nien fen kan i dat deefe firuBuiir der Teel-lcclen een groote aM~ logte heejt met die in de Scbalhyter van my afgebcelt xorden. En dat /e Jeljs met de ballt^ der Menfhen,ten aan/ten van detoebrengende vaten* de vaten der Balleties , en de Zaad-blaasjes over een koomen : daar men viel op behoorde te leitcn^ om de analogie aller fchepfelen met malkanderen uyt de geeompareerde feSten te leeren kennen. De Teel-leden in het Wyfken beftaan in een fief raare Eyerftok , dat aan vieerjjden in vyf Eyer' letdingen verdeelt voort^ waar van dat ik daar tnoat een alleen , en dat nog maar voor een gedeelte , afbeelden a a. De Eyeren , die deefe Eyerleiding befluyten , Jyn fio raar van maakfel ^ en fio kunflig wys en voorjigtig daar in geplaatfl , dat ik nioct belyden noit iets gefien te hebben , waar in meer' der inventie en order verborgen was. Maar ot» dit wel te vcrflaan , foo fal ik eerft het Ey ve befihryven , dat ten naaflen by van maakjel ir * ais het faat van de Carduus Benedi&us. Dit Ey dan een weynig Ungwerpig van maakfel , geel van couleur , van onderen loopt het wat rontagtig toe a, maar van hovenen is het feer elegant , met fivcn uytfprtiytende dunne taxkens , ais flyve borftcB Jyn circumferentie verciert geworden. De/e borfcls fn boven aan hare tippen root verwig van b, in het midden witagtig c , dat een admtn^' hei fchoon ge/igt gceft. Maarop dat nu deefe hot' flelige aanhangfeltjes geen onorder in den Eyerfok fouden te weeg hrengen , of Jelve doorhoren , de andere Eyeren quetfen , qf ookjoaar filve buyg^^ ende breeken , fio worden de Borfiels van het E/ » dat eerft fal ajfehieten, in de ronte boven op tweede Ey geplaatfl b , en het tweede Ey vsort de diflantie , die deefe feven bor/iels in de circumfe' rentie van het eerfte Ey maaken , met fin onderft^ liebaam , ingeplaatfi c,- dat ook. fio vervolgens on- voorts tae- trent het derde Ey d, en het vier de cn fio v BIBLIA NATURAE. '^itluctibus ftupenda quadam aitc,& ftpicntifllme excogitato ordine , ab Architcdlo illo toto Ocu- leo dilpofita funt. Scorpiunculi hi Aquatici interdiu iil aquis de- gunt j at noctu, vel vergente die in aera femet efterunt, atque huc illuc per varia loca volitantes in aliis etiam aquis viftum fuum conquirunt : id Vero tum praeprimis facere amant , quando fof- lae, in qmbus commorantur, exaruerunt. In- ‘le jam ratio patet, quare vcl in minimis etiam ^quarum collcdtionibus ilico Infc6ta detegantur; ^um haec , vefpere vel de nodle volando , c6 per- '''eniant, & nequaquam, quae perverhffima eft Alliorum opinio , ex putredine ibi progencrata llut. Ita quidam, cui in deliciis erat pifeatio , ^ihi retulit, te Ova quomndam Piteium alisA- adfixa vidifle, atque hinc exiftimare, ^ac ratione fieri potTe, ut Pifees in montibus at- que vallibus propagentur, ficubi Anates hifce Cum ovis in itliuimodi aquas fefe conferrent. At Nympha ambulans Scorpii Aquatici uno 8c codem femper in loco moratur ; donec ipfius A- lae ad perfedlitudinem ufque excreverint : tum Vero Scorpius demum aptus natus eft , qui vola- tu locum mutet, fibique comparem inveftiget;, quocum (pcciem luam valeat multiplicare. Maxima Scorpionum Aquaticorum tpecies a minore, quam modo dcfcripfi, haud multum tjg hi. difcrepatinifiquod longiore lit6c acutiore corpo- re a , mcmbrifque gaudeat diftinftius confpicuis. Adde, quod etiam pallidior fit ejus color, Sc nonnihil magis grileus, ad rufium accedens. Circa Brachia ejus id notatu dignum eft, quod, tibi loci apices incurvorum 8c acutorum Ungui- culorum reflexi excipiuntur ab illis articulis, quibufcum Unguiculi conjundli funt, ibidem articuli hi in exiguos duos proceflus acumina- ‘ tos hh excreverint. Caeterum & Pedes multo ci funt longiores , dc fetarum inftar rigidarum, tenuium , fabrefafti r r. At fuperiorum Alarum ‘Membranaceae extremitates , atque ornamenta <5?, t^iferepant notabiliter. Quomodo partes inter- in hac fpecie fefe habeant, haud inveftigavi. ^55 foe.aaf. En op deefe aclmhMe mmner fiet men , alie dee feEyercn, in de Eyerleuhigen vanden Eyerftok, feer kunftryk en nadenkelyk van dien Alfienden ArchiteB fyn gepEmtfi geworden. Deefi Water-Scorpioenkens leven by dag tn het water, maar des nags, of ais de avont daaltjoo verbefen fy haar in de lugt , daar fe dan over en veeer op verjcheyde plaatfen vliegen , en haat ’oJ in andere veateren foeken .• dat fe gemcenelyk doen^ -oeanneer de Jhoten uytgedroogt worden faarfy haaf in onthmden. Het vtelke de nvaare reeden is, dat men in de mmjle vergcideringen van vtateren dateiyk Dierkens ondekt, die daar des avonts ,of des nagts ingevloogen fyn. En die men heel verkeerdelyk eordeelt, dat aldaar uyt verrotting fyn voort^etee gevoordcn. Soo is rny van een Liefbebher ^an vt ■- fchen verbaalt , dat hy de Eyeren van aan de vleitgelcn der Entvogelen heep fien ten, dat hy oordeelde te kunnen doen om de vtjcs ook op de bergen en in de vallyen voort te qnee^en, ais deefe vogelen fig daar meede in die elatet e gaven, Maar het voandelende Popkc van defe terScorpioen blyfi altyt op een plaats ^tot der tyt dathaare vleugelen 'volkomen aangegroeyt fin , en ais dan heeft hy eerft de kragt bekomen , fg m e de vlugt te verplaatfen , en fyns gelyken op te foe ketif om JyngeJlagt te vermeerdeten. De grootfiefoort der Water-Sclmpioenen ver- fcheelt niet veel van de kleene, die ik nu dately befchreeven heh: ais alleen dat hy veat langer endf fpitzer van liebaam is^, en kennelyker vanleedema ten: voaarhy komt, dat hy ook bleeker vancouleur is , dreeelkc een vseynig gtyfe^ fynde naa het rofe is trekkende. Ontrent fyne Arnien is opmcr ’ely , dat daar de kromme fpitze Nagelkens haar op t iceden , daar fe meede gearticuleeM vtorAen , ko- men tefluyten, dat die aldaar in Pxee Jpttze pmt- kens nytgroeyenhh. p^oorts Jyn de Beenenvee ger , en van maak(el ais een ftyve dunne cc. Maar de vliefige extremiteyten der Vleugelen , en ook haare cieragten d , ^ merkelyk. Wat invtendige delen dit heb ik niet onderfogt. Hijii H(io^ Nn n Dr 234 JO ANNIS S WAMMERDAMMII Hijloria Naturalis Hemerobii , Ephe- MERi, ywf Diariae di^i Infecti-, ex J. SPf^AMMERDJMMII Tra^fatu Belgico i olim typis imprejjo , cui titulus eft, Ephemeri Vita &c. excerpta. PRaetcrmifimus equidem omnes illas re- ligiofae mentis meditationes , Sc pia dogmata, quae , uti ab Au£Iore ubivis intermifta & fubjun£ta funt quam libe- raliflime , ita &c molem nimium augere, nec adeo dire£te ad hujufce, quod nunc edimus, Phybci Operis inftitutum facere videbantur. Quanquam enim veriffimum fir, Ephemeri illam vitam eum duntaxat in finem ab Au6tore efle confcriptam, Sc cum publico communicatam , ut miferri- niae, quam vivimus homines, vitae ima- ginem nobis exhiberet, atque hinc ad al- tiora adfpirandum efle commonitionibus u- bique interpofitis nos doceret j haud tamen exiftimavimus , pofle nos, fiquidem pias illas contemplationes heic intaftas relin- queremus , ideo jure argui , quod fcopo Au6loris quidquam detraxerimus: quan- doquidem Tractatulus ille integer ab Au- ftore etiamnum vivo figillatim in lucem e- ditus publice proftat, facile comparandus ab iis, qui totum perlegere geftiunt. Ut adeo laudabilillimo fuo propofito jam tum temporis plene fatisfecerit AucTror ipfe. Accedit quod ingens ibi locutionum & verficLilorum Belgicorum occurrat nume- rus, qnorum verfio Latina, publico digna, vix ulla ratione poterat fieri. Atqui ele- gantiae Operis repugnabat Latina Belgicis interrumpere. Qiiin Sc Illuftrem Theve~ notum ^ cui prima edendi hujufcc Operis cura ab ipfo Swammerdamrnio commilTa erat, haud aliter acturum fuilTe, fi editio- ni fupervixiflet , verfio Gallica Hiftoriae naturalis Ephemeri , quam inter manu- feripta huc pertinentia finiul accepimus, clariffime innuit. Sed nos rem ipfam ag- gredimur. De Natuurkundige Hiftorie van het een dag levemde Haft, of Oeveraas, uit het gedrukte Neerduitfch Traftaat van J. SWAMMERDAM onderdee- zen Xitel, afbeelding van ’s Men- scHEN Leeven &c, getrokkeD, IN wetk Boekje dewyl de Aucteur heeft tujfengevoegt ^ en ingemengt , oneindtg veele Jeer godvruchtige overderikingen ^ en plichtvermanende Leeringen , 'is;elke ei- gentlyk tot het oogmerk van dit Natuu')'~ kimdigWerk^ ’t geen wy nu uitgeeverij geenjins fchynen te behooren ; en ook buiten reden het vuerk te zeer zouden vergrooten, zoo hebben vcy het oorbaar gedagt alie deC' ze zaaken agter te laten. fVant alhoevvel het vcaar fy , dat de AuBeur dit vcerkje heeft gefchreven en uitgegeven met oogmerk, om den Menfch eene afbeelding van zyn elend/g leven te vertonen , enom denfelven door heiljaame vermaningen op te wekketi tot het uitzien en betrachten van hoogere faaken ; evenwel denken wy niet , dat ie- mant ons , deeze ingevoegde befpiegelin- gen everjlaande , met regt zoude konneti berifpen , ais of vay het oogmerk van den Auftetir hebben te kort geaaan : nademaal dit boekje in ’/ geheel , van den AuAeur by zyn leven en affonderlyk uitgegeeven , in veler handen is , en ook nog vuel te beko~ menfndien iemand litji heeft dit alles te lee- zen. Zoo dat de AuBetir toen zyn lojfe- lyk voorneemen zelf heeft uitgevoert en zig hier in voldaan. hier komt by , dat indit boekje voorkomen eenovergroot getal fpreekwyzen , en Neerduitfche Gedichjes, vvelke in het Latyn over te zetten ^waardig om te iverden uitgegeven , naaulyks vuelge' Jchieden en vlyen konde : ook quam hetgeen- zins met de voortreffelykheid van dit vaerk over e en, het Latyn en Duitfch afgebro- ken onder een te mengen. Jaa maar, V geen meefl dring t, de vermaarde Heer T hevenof, vuien allereerjt,vandenAuBeur Jelfde zof' ge van dit voerk uit te geeven toevertroixh vL'as , zoude zelf met anders gedaan heb“ ben, indien zyn E. tn V leven vaas gebleven, gelyk uyt de Franfche overzetting , ons ook ter hand gekomen, duidelyk blykt. Dus van- gen wy het voerk zelf aan. CA- LER- B I B L I A naturae. fi, 8- xv. 5'U[. Nii. '•fio. CAPUT I. - Epbemerum ex Ovo nafcitur, Ephemerum “ , Infedum quatuor Alis, duo- bus exiguis Corniculis , fex Pedibus , bi- nifque quam longiflime exporrcdtis & pilofis Caudis inftrudtum, quinque faltera horarum fpa- tio ad fummum vivens, quotannis ad oftia Rhe- Mofae, Vahalis, Lecci, 6c IGilae, circa fe- ftum S. Olophi 6c S. Joannis , in aquarum fu- perficie , tribus diebus continuis volitans inveni- Interim notabile tamen hoc diferimen heic ^3tur, quod, quae primo die vixere atque voli- *^3i'unt, Ephemera eodem illo velpere morian- ; quod ipfum Sc fecundo 8c tertio die fimili ^odo obtinet ; donec annus demum fubfequens luirabile ejufmodi fpedtaculum triduanum de *^ovo in confpeftum producat. Eo tempore Focmclla Ephemeri^, poftquam, tunica five exuviis fuis rejcftis , ex aqua femet extulit , geminum futim Ovarium intra a- quam ejaculatur. Id tamen haud prius ab hoc Animalculo peragitur , quam ubi id , aliquo an- te tempore Alas fuas motando eleganter in aqua- rum fuperficic lufk , & jugiter palpitans defu- per volitavit. Tum igitur Focmella, more Pifeium , fua excutit Ovula , quae deinde a Mafculo"^, qui Itidem prius ex aquis evolat j & poftmodum te- ticram adhuc pelliculam ^ in terra exuit, fper- luate vel ladlibus fupcreffuGs foecundantur. Quanam vero ratione irthic generandi adtus per- ficiatur , Sc quomodo Animalcula haec ex aquis aflurgant , atque tam intra aquas, quam fuper terra, exuvias ponant, inferius accurate Sc pro- fixe enarrabo. Uuncce mirificum Animalculorum, quinque tantum horas viventium, volatum in Rheni quo- ramo , Culemburgum praeterfluente, anno ^Xcentefimo fexagefimo Sc fexto primum vidi. Pudc//«/a;„ vero, qui de hifce InfeSis itidem ^tipfit,comperio,ea Arenaci etiam ,Zutphaniae , ® canalem , Vaart diftum, prope UkrajeSlum , oteiodami , aliifque pluribus in locis reperiri. ^^Jr etiam DoStiflimusSc plurimum Reverendus, ■ de figill-atim dc iis egit; uti in Appen- ^ce, hiftoricis Goedartii Obfervationibus fubjun- ^a,cfl: videre. Neque folum noftris tempori- fed pluribus ante feculis, Philofophi jam unace, vel faltem hujufmodi, InfeStorum fc- HET L HOOFTSTUK, Het Haft komt uyt een Ey. HEtFIaft « eenviergevletigelt Dierken fymki verjien met twee kleene Hoornkcns , /es ? oe-‘ ten, twee fi er lange uytgerekte ende hayrige Stat’ ten^ ende ten aUlerlangfie vyf uttren levende,vimU menalle jaren in de monden van denRhyn^als Maas, Waal, Leck, ende Yfil, omtrent de Feeficnvan St. Oiofende St.jan, boven de vlakte haaur wateren, drie daagen achter een , geineeulyk vliegende , ducb met dit nadenkelyk onderfcheyt , dat die den jieti dag geleeft en gevlogen hebben , den filj den avondt komen te Jlerven. Het luclk \an gelyken op den tweeden ende den derden dag fio toegaat . tot dat het navolgende jaar diergelyk een driedaagfihe inonderlyke vertooning "jieder komt te voorfchyn te hrengen. Op de fi tyt feo fchkt het b Wyfke van het Hfi, nal dat het fielve uyt het water opgekomen is , ende aldaar haar rok of vel uytgefihooten hecft , haai en dubbelden c Eyerjiok binnen in het viater. Ecbter foodoctdit Dierke hetfehe niet eerder, voor dat heteenigen tyt, door het bewegenjyner vleugelen, cierlyk op de vlakten der vsateren gefpeelt heefi , de al voetnelcnde daar over en boven heefi gevlogen. Op die tyt dm foo fchiet het Wyfke op de ivyfe der Vijfchen haare Eyeren ,devielke vervolgens van het Mannekend.medeop defilve ixyfiuyt het mater opgereefin fynde^ en naderhandt nog een tenget Vliesken e op het lant ^gejlroopt hebbende, door het uytfchieten van Jyn Saat of llom , haare vrucbt-^ baarheyt verkrygen. Maar hoe nu eygentlyk dit teelen in het werk guat , neffens meede hoe deefe Dierkens uyt het mater opryfen , ende daar hinneit in, ende op het lant, vervellen , Jalmat laagei hee 07}ijlandig en Jtaaumkeurig verklaart morden. Deefe fier mondere vlngt van vyf uur en le^^ Dierkens heb ik^in een arnt van den Cnylenbmg loopende, in het jaar fiftienhon^^ \,Q-oind venenfijligde eerfie W Glutius, meede van deefe ^ / hecft, dat defilve te A ^ aan de Vaart by Uytregt , t plmf a,„r * h>Jl.rifl” Amnmhmgen vm Goeto ■ L nvf- ‘"r iff;. &lfs over veele eetimen , foo is van deje u 7ens, oj ten minjfen van diergelyken, by de Phdofi^^ Nn n % cere JO ANNIS S WAMMERD AMMII cere mentionem ; quemadmodum apud Plinium , Ariftotelem , Aelianum , aliolque , qui Infedlorum naturam mvdbgarunt,innotefdc:liquidcm Ani- malculum hoc liih nomine Hemerobii , Ephe- meri, & Diariae, ibi deferiptum inveniatur; uti tam ex ipfis hifcc Scriptoribus, quam ex fu- pra laudato Augerii Clutii Tradtatu , anno 1634 edito, cuivis patet. Ova Hemerobii didto modo in aquam excuf- la, & fpermate five ladlibus Mafculi coniperfa, paullatim fundum verfus fubfidunt. Quod ta- men eo rurfus pafto fit, ut illa defluentis aquae adminiculo fuper argilla vel fundo fluminis di- Ipergantur; praeterquam quod, ratione figurae, qua gaudent, plano-rotundae , diverfis modis ad ima dclccnJere apta nata fint.. Hinc, fi quis Ovula haec , apici cultri impofita , quoad fieri potert, leniflime in aquam demittit , fpontaneo ea motu a fe mutuo quam elcgantiflime difccdc- re oblcrvabit. Qiiamdiu autem hoc Ovulum in fundo flu- minis delitcfcat ; 8c quot demum dierum inter- vallo tenella inclufi Vermiculi membra idonea fiant tunicae, qua ambiuntur , perrumpendae > primifque fuis exuviis deponendis ; didtu lane quam difficillimum efl, nec nifi foli D 1,0 notum^ iis qui formam vitamque dedit : quamvis ta- men ope experimentorum haec res quodammo- do indagari poflet; fi v. g. fundus ejufmodi cre- berrimis vicibus perquireretur , aut Ovula in pelvi quadam , aquam 6c argillam continente, adfervarentur. Sufficiat igitur hadtenus adno- lafle , quod Ephemeri Ovula Vermiculum ex- cludant fexPcdibus inftru6tum,quemNautae6c Pifcatores Eicam ripariam vocant. CAPUT II. Ex Ovo Ephemeri V irmiculus prodit ,fex Eedibus inftrnUus , quem Efcam ripariam 'uocant. * Scilicet fi, aliquo poft defcenfum Ovulorum tempore, loca illa, in quibus Ephemeri Vermes in argilla delitefcunt , eruuntur , infi- gnis tum minimorum Vermiculorum , fex Pe- dibus praeditorum , numerus animadvertitur, qui a Vermibus adultioribus nec figura nec fabrica diferepant. Attamen longum fatis temporis fpatium praeterfluat necefle eft, priufquam in Ver. phen, ofWysbegeerige ge/prooksn ; ais dat byVlif' nius, Anflotdes, ^lianus en andere , die deti aan van de kleene Bccskens onderfocbt hebben , openbaar is s alvsaar men dit Dierken ender de» naam van Hemerobius ,Epbemerius , en Diaria,fii befebreven vinden ; ais blyken kun , foo uyt Schryvers felve , ais uyt bet aangetogen boek va» Augeiius Glutius ;« hjaar 1634. uytgegeven. De Eyeren van bet Hafi op de befebreven vsyf* in het nxater gejebuoten , en met bet Saat of de Hom van bet Manneken befproeyt fynde , dte daa, len allengskens te grundeivaart . Dan op foodaant- ge v>y/e^ dat fy bier en daar , door iniddel van bet nedervhetende riviervsater, op ile Kley of Gront def felve verfpreyt voorden. Behalven cok, dat fy,, d^ef baar eygen geflalte een a platachtig rond fynde , tot een verfchiiltg nederflnken bequaam fyn. Waaroi» ais men deeje Eyerkens ,Joo langjaam bet nwgelyb is, met de punt van een mes in het voater nedef“ laat , foo verfpreyden Jy baar van Jelver heel ddt- dig van malkanderen. 