title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: 348 WEERGEKAATST LICHT. XVI. LES. Loop en kruif je weer den noodigen trap TEREL van Wydvering gekregen hebben. Dit is ook de Reden, dat iemand, die de Beeldenis van zijn Hand toefecht Lig en den Hollen Spiegel zien wil, dezelfde niet onderscheiden en volkomen duidelijk Ziet, dan wanneer hij met zijn Hoofd 400 ver mogelijk afwijkt van de plaats daar de Vertooning geschiedt; in geval, naamelijk, dat het Voorwerp en deszelfs Beeldenis elkaar raken. In dergelijke omstandigheden gelukt ook daarom de Proef ruim 700 goed met een blote Degen, daar men meer naar den Spiegel toe steekt. Pemee. Lelkens als men dus de Beeldenis voor den Spiegel ziet, staat omgekeerd. Want verkeerd, de lichtkegels, die van de verkeerszijde tegen elkaar over staande Gedeelten van 't Voorwerp afkomen, kunnen in zulken geval in de Vorm van Naderende Straalen niet op 't Oog vallen; dan na dat zij malkanderen kruisen, toefechten het Voorwerp en den Spiegel. Ik wil zeggen, om me klaar uit te drukken, dat van een ontelbare menigte van dergelijke Lichtkegels, die, bij voorbeeld, uit de Punten A, B, van een Voorwerp afvallen, en van welke zommige zich, hier en daar, op verschillende afstanden kruisen, en anderen weer zich in 't geheel niet kruisen; het Oog in dit geval, geen een paar tegelijk, en op denzelfden tijd vangen kan; dan alleen zulken, die de kruising reeds ondergaan hebben. De while nu de invallende Lichtkegel A E., na zijn Weerkaatting, de Beeldenis van het punt A Plat IV. Fig. 24. brengt in, de plaats, daar zijn eigen Wij-derende Straalen zich verenigen en kruisen en de. Lichtkegel, door een noodzakelijk gevolg van denzelfden art: B tekent in, moet er de Beeldenis in een juist verhouding staan met die van het Voorwerp, en het onderliggende bovenstaande staan en het Oog, dat verder agterwaarts, geplaatst is, die Beeldenis vangende, haar ook in die Stand zin. 't Zy het Oog deze Beeldenis rechtstreeks door de Straalen, &H, zelve vangt, 't Zy het ter Zijde van den Spiegel geplaatst, dezelfde door Weerkaatsing op een wit Papier. 't Zy men ze Rechtstreeks of op een Papierzet. WEERGEKAATST LICHT. XVLLES pier ziet, in beide die Geval, en in het laatste zo wel als het eerst, ziet men die Beeldenis in een omgekeerd Stand; dewyldes Straalen, die van het Papier naar het Oog Weergekast worden, rechtstreeks naar het Oog komen, en zich onderweg niet kruisen. Wij zagen Wij hebben voorheen aangemerkt, dat deze de Verhevene Ronde Spiegel ons de Beeldenis een Voor- kleiner, en nader bij denzelven doet zien, werk dan ze zich vertoont in een vlakken Spiegel. De Hoogronde Spiegel verichilt Gok van den Vlakken, maar op een geheel andere wijze dan de Spiegel. Een door een recht verhoudings Uitwerkelijk, Want gelijk als men de Beeldenis in deze achter de Weerkaatsende Oppervlakte ziet, schijnt ze verder agterwaarts van af te staan, dan het Voorwerp zelf, van voren van af is, en wij zien ze altijd min of meer vergroot. De ceremonie van deze twee schijnvertoningen, die ontstaat daar uit, dat de stralen der lichtkegels, die van ieder stuk van het voorwerp afvallen, hun verlengde voor een gedeelte verliezen door de weerkaatsing op den spiegel, zullen men met een opvallend zien, als men de verlengde, welke de lichtkegelsstralen, uitkomende, op den afstand van zo zij geen spiegel ontmoeten, gehad zouden hebben, vergeleken met die, welke ze nu na de weerkaatsing in een hoek bij het oog hebben. Dit is de oorzaak dat het punt van derzelver samenloop, daar het gedeelte van het voorwerp gezien wordt, zich achter de weerkaatsende oppervlakte bevindt, en op een merkbaar verder afstand achterwaarts, dan het voorwerp voorwaarts van afstand. Op dezelfde wijze is 't ook naar evenredigheid en elk bijzonder stand met alle de andere punten van het voorwerp AB gelegen; waar door dan ook de beeldenis dezelfde grootte en stand aanneemt, die het lichaam heeft, dat zij vertoont. De grootte van de beeldenis schijnt merkbaar toegenomen om dat, gelijk ik te voorover aangemerkt, en door de negende proefnemingen bewezen heb, de stralen die bij hun invallende een weinig naderende zijn, na hun weerkaatsing op een holle ondergrond groter worden. ronden Spiegel, fterker tot elkanderen Na-deren. Om die reden doen de Apens der twee Lichtkegels van de beide uitersten van het Voorwerp A e en Bf, die den natuurlijke loop van hun Nadering volgende zich in 2 zouden vereenigen, en ons derhalve, Zonder Spiegel, het Voorwerp A B onder den Hoek A 4B vertonen, ons nu deszelfs Beeld doen zien onder den Hoek e D b , die merkbaar groter is; dewyl haan Weergave op den Holronden Spiegel hun trap van Nadering fterk heeft doen toonen, en hun veel eerder, dan ze anders gedenken zouden hebben, tot een punt samenlopen. Een Hoornspiegel, die niet zeer krom van beloop is, laat ons een vrij net en getrouwd Afbeelding zien van de gedaante van een Voorwerp dat tamelijk klein is; maar als de Spiegel zeer diep is in vergelijking met zijn wijde, of als het een groot Voorwerp is, vertoont zich de Schets minder natuurlijk. Want; dewyl de Afmetingen van het Voorwerp dan doorgaans niet Evenwijdig loopen met de Weerkaatsende Oppervlakten, én deszelfde zigbaarbare Stippels, meer of minder ver achterwaarts achter den Spiegel vertonen, neer maat van den minsten of meerderen afstand, waar op zij voor denzelven fijn is; moet er noodzakelijk uit volgen, dat de Beeldentheek die door al die bijzondere Vertooningen gevormd wordt, ons onder kromme Lijnen doet zien, 't geen met rechte Lijnen staat voor den Spiegel, of, in andere woorden, dat de onevenwijdige gedaante, die wij in den Spiegel zien, niet overeenkomt met de ware en natuurlijke vorm van 't Voorwerp. Om Hoornspiegels, gelijk ook Verhevene Spiegels van Glas te maken, neemt men een stuk Spiegelglas, dat tamelijk dik is, en laat er de ene zijde van, gelijk zij is, effen en vlak; terwijl men de andere zijde werkt, dat zij Verheven rond wordt. Deze laatste Oppervlakte vervolgens door te bekleeden met een Blad Tin, bevogtigd en doortrokken met Kwikzilver, gelijk men de gemeene Spiegels gewoon is te doen, Dit Bekleedingsmateriaal moet vervolgens worden geslepen, zodat de Hoornspiegel de gewenste vorm krijgt. "Door de verheven ronde vorm van het glas, die zide van 't glas; daar het opgelegd wordt, een hulhornde gedaante aanneemt, toch al de uitwerkelijk, welke de spiegels daar wij zullen aanzien van spraken, eigen zijn: dit nietthans uitgezonderd, dat, terwijl de dikte van 't glas ongeveer het midden van zulk een spiegel vrij groot, en overal op de andere platen merkelijk minder is, zulks aan 't licht vrij wat afbreuk, en enige onregelmatigheden in deszelfde bewegingen veroorzaakt. Holronde — Men heeft er zedert gemaakt die regelmatiger en groter waren, van Vlakke stukken Spiegelglas, Kringswijze gerond, die men de behoorlijke gedaante deed aanneemen, door ze plat neer te leggen op een Klootronde uitgeholde vorm in een oven, dien men met voorzorg daar tot vervaat dicht had, en zo lang stookte tot dat het glas door de hitte week geworden in boog, en zich nauwkeurig over al naar de holigheid der vorm schikte, die er onder gelegen flond om het te ontvangen. De ere van de koning, nam zijn oorsprong uit Italië, Nauw twintig jaar gelede, liet men mij de laatste spiegels zien, die op die wijze gekromd waren, van twee voeten middenlopend. Kort daar na werden er dergelijke voor mij verwaardigd in onze spiegelgalerij van St. Gobin. Doch thans kromt men er die nog groter zijn, zowel in Italië als in Frankrijk. De heer de Bussfos vertoonde er over eenigen tijd een aan de Akademie der Wetenschappen, wiens middenlopend drie voeten bedroeg, en die in den Koninklijken Tuin verwaardigd was geworden." Het geen in deze Holinjer ronde Spiegels, van Glas gemaakt, inzonderheid zó ze gerooid zyn en de kroontjes van haa biloop: wat desk geroerd-is, het allereerst valt; is het vloeien van de ACE CHOSUEPR SUR VERE DEPT VET- AM I ELA m E: Deco Spiegels vicsdeg tegen de boogen zodan de Heer Martin de Seregeses, Centrum van die Spiegelmakerij. Naderhand heeft er de Heer Remi, dat hij Din van die gaan die nog kwotet zyn. Nollet. WEERGEEAWST Lecar. Wilrs. Verbevenronde Oppervlak, e het. Ge: AP- 553A. kwikzilverd Bladje per op te geven op zulk een wys, daar 'er geen merkelijke Gebreus en Vlekken in den Spiegel te bespeuren zijn; 't Is hier de plaats niet, en mijn over dit so en die ganz gewis van behandeling breedvoerig uit te laten, — Ik zal 'er alles in 't algemeen van zeggen, waar de Engelkbe Werklieden gewoon zijn mee ongek toegangen, die 'er mijn in vertrouwen, (wat geven). Men neemt een grote Lap gewaaid doek, doch dat vrij na aftrek is, of anders zo goed en wel dubbel genomen als men genoeg oordeelt. Men snyt de Lap rond en zorgt 'er een welgevormden Cirkel van, die ongeveer 200 groot van Middenhoogte moet zijn in het Glas, dat men bekleeden wil: men snyt 'er rondom den gehele rand een sterk, zoom om, en maakt 'er op den 1e rand van twee Duim tot twee Duim Korden of Touwtjes aan, met welke rook. (SPIEGELKUNDE 337) de Lap maakt een Cirkelrond ook wel slegs maar aanwezig Ram spaant, 't welk men Vaierpas, en ter gewone hoogte van een Tafel, boven den Grond, ergens plaatst, dat het vast staat. Over deze gespannen Lap spreidt men het Bladje, dat men, op dezelfde wijze als men anders gewoon is te doen, met Kwikzilver glanzend en bevogtigend, en zet 'er vervolgens het Glas met zijn Verhevenronde Zijde op, dat door zijn eigen zwaarte, of door die van enige Gewichten die men 'er bij doet, het Dok en het Kwikzilverd Bladje dat 'er op ligt, doende inzakken, zich 'er overal aan vast zet, en 'er 7ig 10e een paarig en nauwkeurig aan houdt, dat de Lugt en de Kwikzilver, die 'er te zien is, van zelf naar de Rand toe, alles kens naar boven klimmen, naar mate dat het Glas dieper zinkt. Deze Glazen Spiegels hebben boven die van Metaal twee aardmerkable voordeelen, Zy. Kaatsen een groter gevoel van Licht-stralen te rug, en zijn daar door beter geschikt om sterker en krachtvoller te werken. Anderdeel, Voordeel van de Glazen Spiegels. Men is ze in vormen van Brandpunten en Vuur maken, als in de Beelden van Voorwerpen op levendig te vertonen. En anderen behouden ze ook hun glans en de zuivere helderheid hunner Oppervlakte beter en langer, waar door men bevrijd wordt van de noodzakelijkheid om er nu en dan enige herzettingen aan te doen, die met den tijd de gedaante van den Spiegel misvormen, en onregelmatig maken kerven. Deze laatste aanmerking had de Heer Newton doen befluiten, om tot zijn Weerkaatsende Telescopen Glazen Spiegels te gebruiken. Maar, welke moeite hij ook deed om er zulken, die goed waren, toe te vinden, en den weg, om ze zoo te maken, te tonen en aan te prizen, de Werklieden vonden de uitvoering zoo bezwaarlijk, dat zij er van afzagen. Alles, waar ze zich thans inzonderheid op leggen, is dat ze er Metalen toe moeten nemen, 't welk vaat en dik is, dat deszijns Oppervlak, als ze wel bewerkt is, niet vlak, dan na verloop van een zeer langen tijd. De grote Metalen Spiegels hebben ook - voorzien. boven die van Glas in eenige opzichte den len van -19 Aw v.'* ""DLO 96. SOUL (m le. ' de Me- voorraad; zy zyn mindertoxicall en gevaar lilen van breken onderhevig: en, dewyl men de — spiegels. beide Oppervlakten wederzijds Polijsten kan, kan een en 't zelfde stuk Metaal twee Spiegels tevens uitleveren; den eerste Hoolrand, den anderen Verchijnronde, beiden van een grote grootte. Als Ten plaatjes de Zonnestraaltjes in een De Glazen kleuren Omtrek van plassen wil bij 'n een vergroteren, om er een zeer aanmerkelijk naar uit te maken van Hitte te doen ontstaan, kan men Hoolskransen. ronde Spiegels maken van den een of meer hoog getal kleine Vlakke Spiegeltjes, die in een Raamje zet, en onderhavig zulk een Scheiding en Helling voor elkaar geeft als het beste vereist: gelijk wy in de Derde Ejle daar breder van gesproken hebben. -Maar tot het vormen van alle Beeltenissen en de Verhaltes van de Gezichten, daar wy hier van spreken, is het volstrekt noodzakelijk. A. T. P. 525. Lepels, Zak- werkskas, Metaalen bodems, zijn Hoolte Spiegel 940 WerkinoN PE E e. Biedt overal gelijk en de Deelrijen, waar hij zijn, dat men ze merkt. Het Geheim: Kanderen onderlinge Niet gesproken is, voor een enkel Beeld, zodanig in zijn Vlakke spiegeltjes, elk van dezelve niet groot de Beeldentenis geheel te tonen, zodanig le geknoopte, en stukken van Beeldenspiegel Er Glazen aan den Spiegel zijn Als men op de Holte van een Lepel, op het binnenste - aan een Zakwerk, of op den grond van een o die tafel raad en Gerechtigheid, willen dat zeer wij zijn Weerkaatst, het of vlak, en er zich Edigt staat, en onderst boven gekeerd, of om: 5 ISPIEGELKUNDE 3. andere van de Verchynfels in ziet, die tot XVI. LES, onze drie laatste voorgaande Proefnemingen houden: betrekking hebben: ontstaat zulks, gelijk men ligtelyk begrijpt, alleen daar uit, dat die Weerkaatstende Oppervlakten, allen in haar soort, mede Holronde Spiegels zijn; onregelmatige zekerlijk wel voor 't meeste gedeelte, maar die egter niet noodzakelijk om in 't ruwe en op een min of meer gebrekkige wyze dat geen te doen, 't welk een kromte van regelmaatiger beloop nauwkeurig en met een juiste netheid doen zou. AANMERKINGEN Over de Gemengde Spiegels, Gemengde Spiegels noem ik, wiens Oppervlakte ten deel Regulijnvlast, en in haar beeldvorm; Gemeng-. impressie. opzicht als Vlak wordt aangemerkt, en die - Spie- le krom loopt, zodat die kromte zich met henzelf- haar Hoornrondheid, zodat die zich met haar Verheven- rondheid vertoont. Van die soort zijn de Kegelfpijzels, en zulken die gedeelten uit. Bij X 3 m23a- Cwesques— — XVI. LESE. 2, À Y- DEEL. Cyhnd»e Zy moe- 342. WEERGEKAATST LICHT; maak van Ro/rosden, Evenwijdig aan hun Afdopgerfneeden. 't Zijn alleen maar stukken van enkele Lichte hebbende, door wier rooddeel men zich met verwondering Beeldenis. Voor ziet men vertonen van voorwerpen, dat men voor den Spiegel niets van afziet, wordt; of waar door men bekende tekortkomingen en zaken, die er voor liggen, eenmaal misvormd en onkenbaar maakt. Elke buitentwivel heeft die geschilderde prenten wel in de hand gehad, waarop men afziet, die men zeer goed zou kunnen raden wat ze verbeelden, doch die men met verbaasdheid aankeek, eertijds met den opzlag van 't Oog herkent, als men er den Spiegel bij gebruikt, daar ze voor geïchtzijn. Men weet ook, dat als men zijn Aangezicht in dergelyke soort van Spiegels ziet, men er alle trekken van in de uiterste wanorde zal vinden, en op een vreemde wijze misvormd. Om van deze uitwerkels, en van eenige andere van die soort, daar wij nader nog aanvullend van aftekeningen zullen reden te geven, mogen wij anmerken, dat, dewijl deze Spiegels in een van hunne afmetingen, in de Hoogte bijvoorbeeld, Rechtlijnig lopen, en dus, voor zover, Vlak syn alles wat daar recht op zegt, neer passeert en vertoond wordt, volkomen moet overeenkomen met het genoegen we te vooren gezegd hebben van de Vlakke Spiegels, die wij ook altijd door rechte Lijnen verbeeld hebben. Dog daarbij moest men ook geven, dat dewijl al die Rechte Lijnen, die men zich voorzien heeft kap zegt, op die neer te lopen, niet in een en hetzelfde Vlak leggen, maar een Oppervlakte met elkaar vormen die in haar Breedte krom loopt: ook alles wat er bij deze Afmetingen aan verdwenen verschijnsels plaats heeft, op dezelfde wijze verklaard moet worden, als de Uitwerkels van de Hoornrond of Verhevenronde Spiegels, welke wij door ronde of Cirkellijnen hebben afgebeeld. Laat ons dan, voor eerít, eens onder- ficllen, dat FG infÁpwr 26, de, Ro/piegel zy» enke en alleen maar sangemerkt i in zyn ! Y 4 Hoogte; XVI.LES. 2. AFe DEEL. worden : in de : Hoogteen. in de Breedte. De Rol« fpiegel is inzyn — Hoogte KYI.LES. 2. AF- DEEKL. als cen Vlakke Spicgel, Plaat V. Fie. 26. Miroir Cylindrique Zicboven bladz. 27$. 344 WEERGEKAATST LtcurT. Hoogte; en dat AE als een Voorwerp, in versten gedeelten volgens zyn lengte afgedeeld, hier voor gelegd. Dewyl FG derhalve een Reguliere en voor zo ver Vlakke Spiegel is, of ten minste als zodanig moet worden aangezien, zullen de gedeelten a, b, c, d, e, van de Beeltenis allen onderling op denzelfden Afstand van elkaar vertoonen moeten, als waarop de gedeelten A, B, C, D, E van het Voorwerp zelf zich onderling bevinden. De redenen hier van heb ik voorheen, toen wij van de Vlakke Spiegels spraken, gemeld, en in figuur 7, 8, 9 van Plaat a aangewezen. Een Voorwerp derhalve, dat men in een Verhevenronde Spiegel ziet, blijft zijn eigen en natuurlijke gedaante behouden voorzover zijn Hoogte betreft, of, om meer nauwkeurig uit te drukken, voorzover het beloop betreft van die Afmeeting, welke Regthoekig staat tegen de regt op en neer lopende Oppervlakte van den Spiegel; dat is, welke, gelijk hier AE, Waterpas aanlegt tegen de Loodregt oplopende Hoogte FG van den Spiegel. Zo men nu, ten anderen, vervolgens acht geef op het geen er gebeuren zal in de Breedte van den Spiegel, gelijk in figuur 27 verbeeld wordt, moet men aanmerken dat de Invallende Straalen A4, Lr, M, N, Fy, en dergelyke, naar Zi, daar het Oog is, Weergekaatst, de gedeelten A, Ll, M, N, F van de Tekening doen zien, in den Omtrek van een cirkel; en dat just het zelfde ook plaats zal hebben, ten opzichte van alle de andere zichtbare Punten, die zich in de andere met de Oppervlakte van den Spiegel Evenwijdig lopende Lijnen BQG; CRH, ESK en dergelyke bevinden. Hieruit zal men lichtelijk kunnen begrijpen, dat indien deze gedeelten allen in zo klein een Omtrek en zo dicht bij één gedrongen, het Voorwerp, daar ze de Beeltenis van vormen, in zijn natuurlijke gestalte vertonen zullen, diezelfde gedeelten in de Tekening zoo Wid en breed van een gespreid moeten liggen, dat er het Voorwerp te eenmaal onkenbaar door zal zijn. Zoo gaat het, bijvoorbeeld, met de gedaante van een Mens in zijn Breedte een Verhevenronde Spiegel, en vertoont een misvormd Voorwerp Natuurlijk, Plaat V. Fig. 27^ XVI.LES. 2. A F- DEFEL. hoogert boven houdt. lIneen Xecel- - ^ fpiegel ' gietmen de Beel- tenis op den Bo- dem ; — veríchillen. 348 Weetrkaatzende Oppervlakte, fchuins ops WEERGEKAATST L1cHT] tenis toeneemt in grootte, naar maate dat men het Oog hooger houdt boven de Schil- dery , daar de Beeltenis op getekend is. Want - daar door wordt de Gezigthoek, waar on- der men de Beeltenis ziet, minder fcherp, gelyk men uit de fíguer 26 zelve gemakkelyk befpeuren kan, als men veronderítelt dat het Oog in K geplaatft is, en den Hock &Ke, diemerkelyk grooter is, met den an- deren vergelykt, en uit het geen we reeds lang voor heen en meermaalen gezegd heb- ben, weet men. dat de fchynbaare grootte van alles wat wy zien zig natuurlyker wys regelt naar de meerder of minder wydte van deszelfs Gezigthoeken. - Een Kegelfpiegel is ook als de Rolfpie- gel uit een Regtlynfchen, en voor zoo ver Vlakken, Spiegel, en uit een Verhevenron- den zamengevoegd, dog eenige omftandig- heded komen 'er by, die deszelfs Uitwerk- fels zeer van die van den Rolfpiegel doen Want, voor eerft, dewyl in den Kegel alle. de. Regte Lynen van de loo- I SPIEGELKUND E, 249 loopende, onderling naar elkanderen hel- xvi.LEs. Lent, en een algemene punt van samenloop, hebben boven het Vlak daar de Schilderij oplegt; zoo kan zulk een Spiegel, op het Middenpunt van een kring rondom lopen, de Tekening geplaatst, dezelfde in haar volledige uitgebreidheid, en in alle haar delen aan iemand doen zien, die het Oog, op een behoorlijke Afstand, vlak boven het Top-punt van den Kegel houdt. Want de Straalen, die uit de gedeelten A, B, C, van de Tekening afvallen, worden, na door de Spiegel in v, 5, geraakt te hebben, door diezelfde naar de Aanschouwer om hoog gebracht, en doen hem diezelfde gedeelten van de Tekening op den bodem van den Kegel zien. Met de Punten D, E, F in het tegenoverstaande gedeelte van den Kegel gaat het evenzo; zodat alles wat er binnen den Omtrek van de hele Cirkelvlakte, daar men hier afziet van ziet, getekend is, zich bij een vertoont in den Cirkel wiens Middellijn hier verbeeld wordt door cf; dat is, op den Bodem van den Kegelspiegel. De Beeldtenisbygevolg is merkbaar kleiner dan het Voorwerp, en ook veel nader bij het Oog, dan ze, indien de Spiegel niet zou. Leen uit rechte Lijnen bestond, zou geschreven hebben. Want dewijl de Oppervlakte van den Kegelspiegel, even als die van den Rondspiegel, in haar Omtrek of Rondte uit Cirkelronde Lijnen, aan den Voet Evenwijdig, is samengevonden, ondergaat een Verlopende Straalkogel, overal daar hij op valt, de zelfde verandering, die hij gewoon is te lyden van den Verhevenronden Spiegel, die het, gelijk wij voorzien hebben, eigen is, de Beelden van Voorwerpen kleiner te vertonen, en ze nader bij het Oog te brengen. En, dewijl twee Plaatjes Spiegels, die schuin tegen elkaar staan, gelijk hier de Lijnen es, ons de Beelden van achter en Zelf in een regelrichtige orde en volledig, als diezelfde geheelte A, B, C, D; E, F, in 't Voorwerp zelf hebben, vertonen zou men lichtelijk, dat, dit meer op het Toppunt van de Kegelspiegel te zien; men G m SPIEGELKUNST, 451 men bij het Middelpunt van de Beeldenis die schetsen vinden zal, die in den buitensten Omtrek AHD van 't Papier zijn afgetekend, en dat men weer de uiterste kant van 't Beeld zal samengevonden zien uit de naastgelegen delen C, G, F van de Tekening. Maar iets, dat deze soort van Spiegels bijzonder aan zich heeft, is dat zijn kromte, van de Voet tot het Toppunt, al langer hoe sterker geboogd is. Dit is een tweede omstandigheid, die onze aanmerking verdient, omdat ze meer dan enige andere Goedemakers; om de Beeldenis in gedaante te doen veranderen van het Voorwerp, dat ze vestoonen moet, omdat de gedeelten van de Tekening zich allen in een regte strijdbare orde in den Spiegel doen zien; zullen die, welke op het Papier aan de rechterzijde staan, in de Vertooning aan de linkerkant door een gebracht Wijden met één woord, alles, wat er in den Kijel aan de rechterzijde gezien is, al aan een enkel Punt bijeen verzamelen. B.t.w. e zegt dat: XVI. LES, 2e AFEL, DE E L4, werenlijk Werkstuk; Zij minder in malkander gedrongen zijn; en de buitenste Omtrek van de Beeldenis uitmaken, — Hieruit zit mij te denken, dat zo de gedeelten van de Beeldenis zich in een natuurlijke orde en elk op zijn behoorlijke afstand vertonen zullen om ons een bekend Voorwerp te doen zien, ze in de Tekening op een regulendraadse strijdige wijze geplaatst moeten worden, en in de justitie-tegengeestelde Evenredigheden van grootte: waaruit dan noodwendig een Schilderij ontstaat. In dit artikel, dier men niet weet wat men van maken zal. Dit Uitwerkingsproces, zoals van den Spiegel, waar door hij aan de Betekenis een Gevoel geeft, die de Tekening niet heeft, wordt daar door veroorzaakt, dat de verhinderde afgelegen Delen, als A, H, D, op een Cirkelzoom van den Spiegel vallen, wiens boog met elkaar geboogd is, en allerlei kromme loopt, en die daarom is een soort Verhevenronde Spiegel werkende, die de delen nader dan de andere, welke vallen, bij elkaar brengt. Indien de gedurende verminderingen van die kromme in een juiste en behoorlijke Evenredigheid staan met de gestadige afname en verkleining der Evenwijdige Cirkels, waarin alle de gedeelten van het Voorwerp elk op hun plaats zijn afgetekend, zullen die gedeelten in de Beeldenis tot een regelmaatige orde en schikking gebracht worden, en die vorm verkrijgen, die ze hebben moeten om het Voorwerp nauwkeurig en in zijn natuurlijke stand te vertonen. Uit deze soort en eigenchap van den Kegelspiegel volgt ook aan den anderen kant, dat de Delen van den regelmatige Voorwerp of Tekening zich in denzelfde omgekeerde en onnatuurlijke orde vertonen moeten, en met Evenredigheden zowel van Afstand als van Grootte, zodanig verstoort en buitenproportioneel, dat er de Beeldenis geheel door misvormd moet worden. Een Mensch, bij voorbeeld, zit met zijn Gelaat in, voorzien met een Mond die zijn hele Aangezicht rondloopt, terwijl het eigenlijk een naauwkeurig Voorwerp te eenmaal misvormd zou moeten zijn. 3$4 WEERGEEWADST LicHT? XVIII. Les, whyl zyn Ooren, tot cen ongemeene klein- prik, [De x in gekrompen, by het midden als tegen elkander geplakt kas, ] de ere die deze Spiegels, 700 Rolfspiegels als Kep voor alle Belspiegels, zijn doorgegaan Verheven rond, zoorten — Men zou ze ook, zo men wilde, Hool rond Kunnen maken; en dan zouden men in 't verklaren van hun Uitwerkels op denzelfden Voet kunnen te werk gaan, door, naamelijk, alles wat van de Eigenkarakteristieken van den Regulieren Spiegel afhangt te onderscheiden, van den Hoolronden Kloosterspiegel, daar wij voorheen van spraken, eigen is, en elkens Verklikkje afzonderlijk op te maken. In 't algemeen, terwijl toch de Gemengde Spiegels niet anders dan uit Lijnen bestaan kunnen, van welke sommige herwaarts Recht, andere derwaarts Krom loopen, zal men altijd, al waar gen zelfs die kromme Lijnen uit geen Cir-kels en Cirkelboogen, zo menzelfs dat al. Gemeen beginpunt, dat de Lichtstraalen volgens, Pus Stubeeken aan hun Eilandboeken, gelijk ook Sukses, tot zijn Grandregel houdt, de... in SPIEGELKUNDE. in invloed gemakkelijk ontdekken kunnen, en XVI. Les, het Del dat die kromme Lijnen hebben van het Uitwerkingsveld, dat men door zulk een Spiegel ziet geboren worden. DERDE LEDI. Over de Straalbreking van het Licht; of Beginpunt van de Doorsnijdkunde. Een Straalbreking van het Licht, gelijk we reeds in het begin van de Lec hebben te kennen gegeven, is een piekende... Afstand van Loopstraten verandering, welke de Lichtstraalkog in sommige gevallen, als ze uit de een middelrif in de andere overgaan, te lyden hebben. De Ouderen hebben dit Uitwerkingsstuk reeds gemerkt; dog verleden zich niet om dit stuk dieper te onderzoeken en na te vorschen; dewijl ze er het grote belang niet van bezegden, nog ook dan zeer bezwaarlijk, konden bezien met die Denkbeelden in 't Hoofd. GEBROEID Licht. Dit geleid, welke zich van de Voortstraaling des Lichts, en van 't zien der Voorwerpen gevormd heeft, heeft. De Uitvinding der Verrekykers, tot wiens ontdekking de kennis der Straalbrekingen ons onfeilbaar eerlang gebracht zou hebben, zo betoogd gedienstig Gevaldoor zijn gereedere bereidvaardigheid het ons niet had afgewonnen, deed de Wiskundigen, en inzonderheid de Sterrekundigen, wel zien, hoe noodzakelijk het was, dat men dit Verichijnfel grondig napest, en de Wetten van kende en onwrikbaar vaststelde. Sinds die tijd, mag men zeggen, begon men zich eerst met een waarlijk goede en gegevenschte uitlag op dit onderzoek uit te leggen. SNELLIUS, met de Proefnemingen en Geschriften van KEPLER zijn voordeel doende, zette die Naspeking ster voor, en bracht ze tot een merkbaar van volkomenheid. DES CARTES heeft 'er, om zó te spreken, de laatste hand aangelegd, Zijn verhandeling over de Doorzichtigheid is een Meesterstuk; zo men den tijd, waar in hij schreef, in aanmerking neemt. De Straalbreking, daar wij hier van spreken, wordt niet gezien en nagegaan dan in doorlatende Middelstoffen, dat is, in zulken, waar het Licht in doordringt; terwijl het zijn Werking, waar door het zichzelf zigtbaar maakt, en ons de andere Lichtfenomenen doet zien, blijft behouden. En terwijl het gebeuren kan, dat een Lichtstraal, na in zulk een Middelstoof ingedrongen te zijn, zich verdeelt, en dat verscheidenheid vanzelfs gedeelten zich zonder enige orde Rechts en Links naar alle kanten verspreiden; zullen wij, zonder ons met de zulken op te houden, alleen naar die Straalen geven, die vereenigd gebleven zijn, en een regelmatige beweging in de Straalbrekende Middelstoof behouden. De Doorlatende Middelstoffen, zy vaste Lichamen zyn't zy Vlókstoffen, merk ik aan als Lichamen, wier openingen regelmatig volgens allerhande soorten van Streken regt doorlopende, veroorzaakt zijn met die zekere fyne Vlokstoffen. Gedacht staat van de Straalbreking. De oorsaak is onbekendbaarheid tussen die twee Middelstoffen, plaats had, zou echter de Lichtstraal deze veen in een Rechte Lijn, zonder breking doorloopen, indien hij uit de ene Loco rechts neer viel op de Oppervlakte van de andere. Dit is iets, dat het Licht met alle andere Lichamen gemeen heeft, gelijk men er zal erkennen, als hij zich te binnen dringt; iets, wat wij, toen wij van de Wetten der Beweging spraken, van de Werking uit in algemeen gezegd hebben. Welke de ware en eigenlijke oorsprong van de Straalbreking des Lichts, is tot nu toe niet geheel bekend. De Natuurkundigen zijn met elkaar over dit Opperfijn verregaan niet eens. Maar haar Wetten kent men vrij nauwkeurig; en die is 't ook daar ons het mee aanlegt, dat wij 't leeren kennen; om dat die Wetten de Gronden zijn, waarop de hele Doorzigtkunde rust, en waaruit alle de Verklaringen en Ophelderingen, die hier te pas zullen komen, afgeleid moeten worden. Door deze Proefnemingen zal ons de vereiste zichtbaar voor ogen stellen. PROEFNEEMING, Toelichting, Men neemt een vierkante Schijf van Hout of van Metaal, volkomen Recht en Vlak, wit geverfd, en van die grootte, dat men er een zwarte Cirkel van twintig Duimens Middellyns of daaromtrent op trekken kan; met die Lijnen en die Verdeelingen, welke men er op ziet in figuur x. - Aan ieder van de vier Hoeken van de Schijf, moet daarboven ook een Schroef zijn met een Handvat om ze gevoelig te kunnen draaien, die alle door de Schijf heen gaan, en door wie men dezelfde vastzetten en Waterpas stellen kan op een Tafeltje, dat op een Voet flaat, waar in men 't hoger kan op schuiven of lager laten zakken naar welgevallen, en om welken het Waterpas draait. Zie die Tafel met de Schijf die er op ligt in figuur 2. afgebeeld. Werkzeug tot de Proefnemingen der straalbreking. Fig. le. Fig. 3) 3602 GEBROKEN Licht Deze toestel plaatst men in een donkere kamer, daar men door middel van een vlakke, metaalense spiegel, die buitendeks uitsteekt, de zonnestraal door een opening van drie duimen hoog en een duim breed, die in een van de blinden of vallen is gemaakt, laat vallen. Dit licht vangt men eerst op een loodrechte, staande plaat van dun koper, die men op de omtrek van de grote cirkel zet, en die voorzien is met een opening, een weinig korter en smaller dan die van de venetianoblanke, om de lichtstraal daar door wat kleiner van omtrek te maken. Die plaat is afzonderlijk te zien; fig. 3.2 Dewyl de tafel met alles wat er op zit, bewegen en waterpas dragen kan, en dewyl men de loodregte op staande kopplaat naar welgevallen verzetten, kan overal op de omtrek van de cirkel plaatsen kan waar men wil, begrijpt men zelfs dat men de lichtstraal zeer gemakkelijk over de halve middelijn, die op de cirkel vierde declinaasje is getrokken, voor de ene voor de andere na, leiden kan. END "Van de vier, van figuur 4, is een Kasje, tien Duitse. 4 menu lang, vier breed en vier hoog. Het is van boven geheel open. Zijn vier Zijden zijn van dunne Koperen Platen gemaakt, en de Bodem is helder doorzichtend Stuk Spiegelglas, dat er met Mastic in vast gezet is. De Zijde gebiedt op een derde van haar lengte een opening, die in alle op- zichten aan die van de Loodregt op staande Koperen Plaat volkomen gelijk is: en op dat men in dat Kasje Water zou kunnen doen, zonder dat er het uit liep, is die opening met een Reepje van dun Glas gedekt, dat er met Sement op vast gemaakt is. Figuur 5, van de ib, verbeeldt een vierkantig BlokJje van Krijt, dat zeer zuiver en zon- der eenig Glasje is, wierzijden volkomen Vlak, en evenwichtig Evenwijdig aan elkaar, zijn drie Duim lang zijn. De dikte van het Krijt kan ongeveer twee Duim Malen." Deel! Grookinkeren LICHT zeefde laffe stukken plaatjes; 25 f2 ma het ander, op den hilverkant, OPQ, op zulk een wijze, dat de zide Ho vi2 V Rijen op de Lijn OR fa, 52-25 composent 4&, of de Lijn ib vant $24; krulze, vlak op het Punt C valt, ber Kasje gebruikt, vult men be 200 Liter en zuiver water als mogelijk op de Eier van de hoogte, enziet' er 5oren Loodregt in neder, om wd t neus-23cen over welke plaats of Lijn op 21 cid varfe CP R de Lichtrussl zy LXI Om Uitcerkocht, De Drie Lichten, die, langs de halve — Musis AC geeid, in C in de opening (Sun LX ohisje valt, verdeelt zich daar in Loja, van welke het een bovenover CriferV2ate van het Water heen vloeit, en een omgevallen, onverwachte Streklijn volgende nsar loopt. Het ix Deel van een Straal dompelt zich in het water, fa keert zich, terwijl hij 'er in valt, een weinig ter zyden af naar den kant toe. XVI. LES, van de Lijn Ce, die Loodregt op de zyde, ed gb staat. 2. Het zwaartelijk uitwerkelijk ziet men ook een minder gebeuren, wanneer de Siraal minder schuine is op de Lyn, bijvoorbeeld, nevens de halve Middellyn, DC, EC; en der, en dergelyke; die hoe langer hoe nader aan het genst Loodregte komen. Dog onderhuids heeft Breeking, er ook altijd bij plaats; dat de Breeking hoe langer hoe minder wordt: of om het nader uit te drukken, dat de gebroken Siraal hoe langer hoe minder van zijn cirkelvormige Streeklyn schijnt af te wijken, naar mate dat de Inval-Lynen minder schuins werden; zoo dat er zelfs als de Siraal Loodregt, gelijk PC, neervalt op gb; geen Breeking, geen Loopstreeks Afdaling in het geheel. Plaats heeft. Want dan schijnt zich de Zonnelyn niet meer in twee verìchillende wegen, maar het deel dat in de Lugt blijft, en het ander dat door het Vater heen loopt, volgen beiden een paarig de Strecklyn Cp. 3. 5. Dezelfde Verwielde hebben *er plaats, als men het Blokje Kristal neemt Stem van het Kasje met Water, dog, geen men nog daarboven hier bij opmerk is dat de Straalbreking, die het Licht dergaat terwijl het in 't Glas valt, vrij is in alle Gevalen, daar ze plaats heeft, dan die het lydt als 't in 't Water komt. 4. Maar, hoewel de Straalbreking elanger hoe minder wordt, na maate van de Invallende Straal minder schuinks van op de Oppervlakte van de Straalbrekende Middelstof, vindt men echter altijd een evenredige verhouding tussen de Hoogte van de Breeking Cp, en de diepte van de Invallende ACP. Deze evenredigheid kent men uit de vergelijking van de Lijnen Ae en C met elkaar, die de twee Hoeken, de Breekhoek en den Invalhoek, welke men door het Water en het Glas heen, van de Bodem van 't Kasje, duidelijk zien en onderscheiden kan. De Ondervinding toont, dat 6. De eerder, de Hoekmaat, namelijk, 42 van den Breekhoek staat tot A e, de Hoekmaat van den Invalhoek, en volgens de Breekboek a C, zet ook tot den Invalhoek A CPP, als 3 tot 4, wanneer de Straalbrekende Middelstof gemengd Water is, en ongeveer als 2 tot 3, wanneer het Glas is, en de Lichtstraal in beide de gevallen uit de Lucht naar invalt. Een Lichtstraal, na zijn Breking op 4 De weers- of op eenige andere plekken gevallen, volgt, als hij door middel van een Vlakken breek Signt deze de in C tegengekomt gejokt kaatft wordt, die weg niet rechtstreeks ver- komt, der voort, maar draait zich daarvan de Loodlijn af, en komt zeer nauwkeurig weer te rug in A, daar hij te voren van vertrokken was. Dit heeft plaats in alle Gallen en onderzoeken. Deze verscheidenheid moet men niet ho- ger aanmerken dan dat ze doorgaan ten naasten bij. Het zal er een nauwkeuriger bepaling van opgeven, als ik in het vervolg de ontbinding van het Licht in zijn bijzondere gedeelten, en van de ver- schillende Graden van Breekbaarheid, die deszelfs Straal- elementen eigen zijn; op te teken zal. XYLEN DEEL 2. A F- DEEL. Wetten der Straalbreking. 1 Wet. 368 GE BROKEN Licht; WETTEN VAN DE STRAALBREKING, Uit deze zo even gemelde Uitweiding velden onzer, Proefnemingen kunnen wij de v gende algemene Regels afleiden, welke: van nu af aan als Wetten zullen aan- merken of vasto Grondbeginselen, waarop gesprites, wat ons over de Straalbrekingen de verschillende Verschijnselen van het Gebruik van Licht en Doorzichtigte te Leggen staan zullen Grondwetten, EERSTE WET. De Liberaal breket altijd, als met een gebuigen Vlaamse Val de een Middelvlak overgaat in een ander. die van een verviijlend Dier is, of van een verbeeldenden soort is. TWEEDE WET. die de Liberaal breken, terwijl ze uit een Glid Middelvlak, vergaat in een Dier, is de Breekboek kleiner, dan de Invalboek. Het tegendeel bevat plaats als wit een. Dier Middelvlak in een fles. 