title: Annales Academici / Hagae-Comitis
creator: Rijksuniversiteit te Leiden
text: 22 170 k J. H. PHILIPSE keningen op de reeds aangehaalde redevoering van:-den ons allen nog: zoo dierbaren Fzırm, van dien achtbaren geleerde, wiens laatste werkje nog van zijne liefde en ingenomenheid voor onze hoogeschool getuigde, en gij zult u ligtelijk overtuigen, dat ook op de Groningsche hoogescliool en hare geschiedenis. grootendeels kan worden toegepast , al wat. de verdienstelijke Hoogleeraar Hortus, vroeger mede een sieraad onzer academie, in eene rectorale redevoering, in 1836 te Utrecht gehouden 1), zeide -over de-edele en ruime inzigten onzer voorouders , bij het stichten en uitbreiden hunner hoogescholen. Voorzeker, men mag onze oud-vaderlandsche instellingen voor hooger onderwijs gerustelijk vergelijken. met die, welke reeds elders bestonden. Slaafsche dwang en tucht, eenzijdige en bekrompen- voorkeur voor landaard , of voor het eene of andere vak van kennis, waren; van den beginne af gelukkig vermeden. Neen, er moest vrijheid en leven- zijn, slechts door behoorlijk gezag geregeld, zouden de wetenschappen. zich kunnen ontwikkelen, en bij leeraars en kweekelingen liefde en geestdrift voor het schoone en goede doen ontstaan. En dan die schoone en edele grondtrekken van het bestuur der achtbare en doorgaans hoogst kundige : mannen ,- welke -als-curatoren hare belangen behartigden; die zelfstandigheid in hunne keuze der hoogleeraren, en die onbekrompene toelating, wat zeg ik, die dringende uitnoodiging van al wat in de beschaafde en geleerde wereld uitblonk door ware. verdiensten ; zoude men, dit alles opmerkende, verwonderd kunnen vragen, waarom toch onze vaderlandsche academiën vroeger in het rijk der wetenschappen zoo zeer hebben geschitterd, dat de grootste geleerden het zich tot eere rekenden; zich aan haar te verbinden, en de vreemdeling met eerbied vervuld werd voor het, in getal van inwoners wel onaanzienlijke, maar in degelijkheid van volksaard, en in het goede en edele zeker niet onbeduidende Nederland? Zouden wij ook reden hebben om ons aan het voorbeeld onzer vaderen te spiegelen? Schitterende roem immers, ook bij den vreemdeling, was het gevolg, niet het doel hunner pogingen: en voorts, om ook. dit met een woord te vermelden, zij waren genoeg vertrouwd met den innigen 1) A. ©. Hortus, Oratio de liberalitate majorum nosirorum, quae Academiis instituendis augendisque cognita est. Tr. a. Rh. 1836. i REDEVOERING., 171 band, die alle de takken van menschelijke wetenschap te zamen verbindt, om niet alle, bij meerdere‘ ontwikkeling , met gelijke zorg en ingenomen- heid aan te kweeken en te beschermen. Zoo ontstonden er'ook toen reeds in ons vaderland leerstoelen voor later ontluikende vakken van kennis; en ook de vroeger þestaande namen toe in uitgebreider ontwikkeling en toepassing; maar hij, die daarom met minachting nederzag op die heerlijke overblijfselen der oudheid, waaraan Europa hare beschaving na den nacht der middeleeuwen, en ons vaderland zijnen eersten en blijvenden roem te danken had, neen! hij vond aan de Nederlandsche hoogescholen zijne plaats niet. O, mogt die kanker‘ der universiteiten door onze schuld‘ niet binnen- sluipen, om eindelijk: hare fijnere en edele levensdeelen aan te tasten. Tigenomenheid met zijn bijzonder vak van studie, en` ijverige aanprijzing daarvan, ontspruiten voorzeker meestal uit zuivere liefde tot de wetenschap; maar mén geve aan ieder het zijne, en vergete toch nimmer dat de inge- nómenheid' mét onze wetenschappelijke inrigtingen dan alleen loffelijk kan genoemd worden, indien zij dén band niet wil hebben losgerukt en ver- treden, die Nederlands 'hoogescholen tot ware universiteiten heeft zamen- gesnoerd van veelomvattende eén grondige kennis, en haar tevens tot 22 * 172 J. H. 'PHILIPSE kweekscholen doen worden voor váderlandsche: zelfstandigheid , gezuiverden ' godsdienstzin, en alle maatschappelijke deugden. Kweekscholen van Nederlandsche zelfstandigheid, nuttige en bruikbare kennis, en alle maatschappelijke deugden. <... Ja, ik durf mij op u beroepen, Oud-studenten onzer hoogeschool! Ik herken onder ulieden mannen van groote geleerdheid , sieraden van deze of` andere hoogescholen , staatslieden , godsdienstleeraren, en beoefenaren van alle andere vakken van nuttige wetenschap, nu reeds volwassenen in kennis en rijp in ervaring van het maatschappelijke leven. Dierbaar is- ons uwe tegenwoordigheid; want welke letterkundige: kweekschool zoude niet gaarne zulke kweekelingen wederzien, en zich overtuigen , dat. vroegere liefde jegens haar door geene- stormen des levens, door geene maatschap- pelijke zorgen , door geene` grootheid naar: de wereld heeft kunnen bekoeld worden ?. Maar wat noopt-u toch, om u hier thans op ons feest andermaal als studenten te vereenigen, en:hoedanig is voornamelijk uwe- herinnering aan het academie-leven?. Ts het slechts de glans van sommige flonker- sterren der geleerdheid onder uwe reeds gestorvene leermeesters, welke u nog, hoezeer al flaauwer en flaauwer, in de oogen straalt? Of kent gij ook aan minder schitterende talenten soms eenig deel toe op uwe vorming voor de maatschappij, waarvan gij thans het sieraad zijt? En daarbij, hebt gij uwe bekwaamheid eeniglijk aan: de lessen uwer hoogleeraren te danken , of viel het zaad in eenen weltoebereiden akker, en heeft eigene koestering en vlijt en gelegenheid, om het verkregene te ontwikkelen, de kiem der wetenschap in u doen rijpen? Zijt gij misschien ook iets ver- schuldigd aan de betrekkingen, aan de vriendschap , in dien gullen leeftijd in deze stad aangeknoopt, en- heeft dit- alles -eenigen weldadigen invloed geoefend op uwe inborst, uwe. beschouwing van goddelijke en wereldsche zaken, en op de latere veraangenaming van uw leven? — O, vraag niet verder! zegt gij, wacht ten minste geen eenzijdig antwoord op ééne enkele uwer vragen. Neen, al wat gij daar hebt opgenoemd gezamenlijk, in zijn geheel en verband, heeft ons doen: worden, wat wij zijn; maar toch, zoo het vaderland eenige vrucht van: ons aanzijn plukt, :wij zijn het in de eerste plaats aan Groningen’s' hoogeschool verschuldigd ! REDEVOERING. i 173 Jongelingen , die u nog. op- de beoefening der wetenschappen onder ons čoelegć! ziet op zulke voorgangers, en let zelve op de aansporing tot deugd en vlijt, die de wolke. zaligsten tijd uws levens, dat u de herinnering steeds heilig en dierbaar blijve, en gij eens, gelijk deze mannen, wanneer gij naderhand wederkomt om hier nog eenmaal. de hand uwer academie-vrienden te drukken, een gelijk getuigenis moogt-kunnen afleggen, en'ook dan nog uwe Alma Mater ingenomen zij met ùu, als hare. vroegere kweekelingen. Waarlijk, de grondvester van: onzen‘ staat, de te regt vereeuwigde WīiLLEM vAN OranJE, wierp een’ schranderen blik in de toekomst, toen hij van de universiteit, in Holland of Zeeland te stichten, voorspelde: ` „Zij zoude een onyerbrekelijke band van eenigheid zijn, niet alleen voor die gewesten, maar ook van alle aanpalende provinciën.” Ja, vader des vaderlands! dat heeft uw Leiden heerlijk bewezen; maar ook de overige hoogescholen en athenaea, welke haar voetspoor drukten, hebben tot het- zelfde loffelijke doel medegewerkt. Een band van vereeniging zijn zij geworden vòor ieder gewest van Nederland, tusschen elken stand der maatschappij, tusschen oud en jong, ja tusschen. de elkander opvolgende. geslachten: een hechte band van: onderlinge. liefde heeft, door middel van haar veler harten omstrengeld, en overal, waar studenten zijn onzer. echt Nederlandsche hoogescholen , klopt het hart warm voor vorst en vaderland , voor godsdienst, voor orde, vrijheid en regt, voor wetenschap en kunst, voor alles wat ons leven hier beneden verheft en veredelt, voor al wat het stemt voor eene nog heerlijker toekomst. Elders mogen de jonge mannen , die de hoop moesten zijn der maat- schappij, een ligt op te winden werktuig zijn in de hand van vermetele oproerigen, — beproeft: het niet, gij verdwaasden! in Nederland. De Nederlandsche student heeft slechts zijnen arm en zijne: geestdrift veil voor ’s lands waarachtig geluk; krachtige medewerking tot rust en orde, verde-. diging van den geboortegrond tegen den buitenlandschen vijand. -Hij kan eenèn BERNARD VAN GALEN op studentenwijze met sarcastische scherts zijne 174 J. H.. PHILIPSE kogels toeduwen, gelijk eenmaal de wallen onzer stad getuigden; of hij snelt, soms met zijne leermeesters aan het hoofd, naar de grenzen, om pal te staan voor de regten van het vaderland; maar hij trekt op onder het Wilhelmus van. Nassouwen, en die hem den Marseillaanschen marsch willen voorbrullen, zijn hem een gruwel. Neen, de glorie, waarnaar deze kinderen des vaderlands streven, is edeler en duurzamer. ` Curatoren van deze en andere Nederlandsche hoogescholen en athenaea! — het is mij immers vergund u eenvoudig bij dezen waren eeretitel aan te spreken, — Žoogleeraren, geachte en bevriende ambtgenooten ! voorgangers in al wat goed en schóon wordt- gerekend in elke ‘beschaafde maatschappij! o, welk eene eer is ons beschoren, onze zorgen, ons leven en onze geest- vermogens te mogen wijden aan de vervulling van zulk eene heerlijke taak. De Algoede verleene ons nevens den wil, die allen bezielt, ook steeds de kracht en bekwaamheid, opdat wij met eenparigheid medewerken tot het te zamensnoeren -van dien band der eenigheid tusschen alle de Nederlandsche gewesten; en zoo moge ook door ons toedoen de gansche natie hare loffe- lijke ingenomenheid behouden voor hare wetenschappelijke inrigtingen! Ik bemerk, G. H! dat het meer dan tijd is, om tot dat gedeelte mijner toespraak over te gaan, hetwelk de plegtigheid van den dag reeds vroeger zoude gevorderd hebben, indien niet de rijkdom der stof den spreker als overstelpt had en teruggehouden. Hij moge dan ook hierin bij u zijre verschooning vindén. ; Het is ulieden bekend: aan al het goede, hier en elders onzen vader- landschen hoogescholen te beurt gevallen, beantwoordde in geenen deele de toestand en uitwendige vorm der gebouwen , aan de dienst der wetenschap toegewijd. In Groningen althans lieten dezè zeer veel te wenschen over, ja zelfs, na het vervallen van de Broederen- of Academiekerk, was er in de daad gebrek aan‘ eene behoorlijke plaats, ter viering onzer Academische plegtigheden. Gij herinnert u die, wel door ouderdom eerwaardige, maar onaanzienlijke kloostergebouwen, met hunne gescheurde wanden — “nog huivert menig gevoelig gestel bij de bloote herinnering! — met hunne REDEVOERING. 175 verlengde daken, steunende, of liever hangende op eene soort van lage zuilenrij, even. als- de afgetobde grijsaard, alvorens tot den moederschoot der aarde weder. te keeren, op zijnen staf leunt; en voorts de oude, slechts voor eene hooggespannen verbęelding belangrijke area, alsmede de twee eenig bruikbare vertrekken, de curatorenkamer, en die van den senatus academicus, — In deze, het voormalig theologisch auditorium , is op den 23. Augustus 1614 door den- bovengenoemden geleerden PANcRATIUS CAstTRICOMIUS, en professor RAvENsPERGER de academie ingewijd; en er staat dan ook in de beschrijving der plegtigheden in deftig latijn van aangeteekend, dat een digte drom van belangstellenden daarbuiten aan hunne geestdrift moest lucht geven. - Bij onze herinnering aan die plaats en gelegenheid draagt het verhaal zeker een treffend bewijs van waarheid; want alles was tot op onzen leeftijd, in uitgebreidheid ten minste, nagenoeg hetzelfde gebleven. Maar strekt nu dit ook ten bewijze van der vaderen geringe ingenomen- heid, ja- van volslagen gebrek aan geestdrift voor het schoone en goede? Voorzeker niet, mijne hoorders! Wel is: waar, eene grootere eenvoudigheid dier tijden, maar nog meer de geweldige kamp voor vrijheid en volksbestaan, noopten maar al te vaak het dappere en brave voorgeslacht, om zich met het innerlijke der dingen te vergenoegen, en den uiterlijken vorm voor rustiger tijden te besparen. En gelukkig het volk, bij hetwelk innerlijke dongdplijkheid ż00 veel gebrek aan uiterlijk schoon kon vergoeden ! Maar toch, er bestaat een onverbrekelijke band tusschen beiden, en de ernstige wetenschappen mogen praal en luister ligtelijk ontberen, ja te veel weelderigheid in opschik versmaden; aan gepasten en edelen tooi hebben zij, als ieder beschaafd mensch, bij wien de wereld der zinnen en het geestelijke zoo onbegrijpelijk naauw vereenigd zijn, ware behoefte. — Gij onder mijne toehoorders, die den. welsprekenden vAN per Parm en zijne schriften hebt liefgehad, en nog bewondert, gij herinnert u zeker zijne schoone redevoering over den invloed van het uitwendige ter bevordering van den gunstigen indruk van het meer wezenlijke; en o, hoe zoude ik thans verlangen, ook slechts het geringste deel te bezitten der voortreffelijke gaven, welke dien edelen, dien fijn gevoelenden , dien vernuftigen en kun- 176 J. H. PHILIPSE digen redenaar plagten te bezielen! Om in kracht, gepastheid en sierlijk- heid van taal te schitteren? Om'`u aangenamer en nuttiger te onderhouden? O neen! en dit moge mijnen ijdelen wensch bij u verontschuldigen: om waardiger, dan ik thans vermag, eenen. dierbaren en schoonen pligt te vervullen, den pligt der dankbaarheid. ' Zoo rijte zich dan mijne rede in de eerste plaats tot u, edelgrootacht- bare heeren , Staten van dit gewest! Groot toch'en boven allen lof ver- heven moge de krachtige inspanning , de wijze beraming , de opoffering vən tonnen schats geweest zijn, door de stedelijke isgitini aangewend , het meest welwillend en mild bestuur kent in het algemeen belang zijne grenzen, en de kracht, en de wijsheid, en het vermogen dier edele man- nen‘ zouden nog zijn te kort geschoten, zonder uwe bereidwillige onder- steuning, zonder uwe werkdadige ingenomenheid met de wetenschappelijke inrigting, welke meer dan twee eeuwen het sieraad was van stad en gewest. Lof en dank en eere komt u daarvoor van ons allen` toes Lof en dank uwen waardigen voorzitter en uwen gedeputeerden, onder wier voorlichting en leiding, op wier voordragt, gij niet zijt teruggedeinsd om duizenden en tienduizenden‘ tot het edele doel te bestemmen, tot. het volbrengen van het schoone plan, waarvan wij nu de heerlijke uitkomst mogen aanschouwen. : ) En u, edele Renerrs! die gedurende meer dan twintig jaren in naam des konings dit gewest met wijsheid hebt bestuurd, zijne belangen met - naauwgezetheid bevorderd, u, schoon afwezig, bieden wij thans met onzen opregten dank ook onzen “weemoedigen afscheidsgroet. Ook als voorzittend - bestuurder onzer hoogeschool hebt gij u, na den doọd van den schranderen Syrxens, verdienstelijk gemaakt; en niet gering was uw aandeel in de zorgen ‘en beslommeringen ter gelegenheid van het‘ stichten van dezen nieuwen tempel der wetenschappen. Wij zwijgen van uwe deugden; nederigheid toch en afkeerigheid van uiterlijken glans, was, bij getrouwe pligtsbetrachting, bij uwen. God uwe kroone, bij de braven onder de menschen uw grootste sieraad. — Hoe raadselachtig is dikwijls voor den eenvoudigen burger de politieke wijsheid van hen, in wier handen de spil der regering zich beweegt! Maar dit weten wij, den braven ontgaat niet immer de welverdiende hulde der erkentelijkheid , en dit mogen wij openlijk REDEVOERING. ; -177 zeggen, in veler harten zal de naam en de loffelijke aaajiktinj aan de verdiensten des edelen mans blijven leven. 1 Ook'de landelijke gemeenten in`deze provincie hebben met de stedelijke bereidwillig medegewerkt, en in het heerlijk vooruitzigt reeds sedert jaren hare offers gebragt. Het is toch bekend, en wordt door ons zoo gaarne herinnerd, dat eene jaarlijksche som ter beschikking van het algemeen bestuur , uitgetrokken op de begrootingen dier gemeenten, met de renten vermeerderd, ter oprigting van een nieuw academiegebouw is opgelegd, en nu ook den raad der stad Groningen ten krachtigen steun heeft gestrekt ter uitvoering van het ondernomen werk. Achtbare heeren, Voorzitters dier plaatselijke besturen, die ons hier met uwe tegenwoordigheid vereert , brengt met onzen opregten dank aan uwe ingezetenen ook den wensċh van ons allen naar uwe woningen terug, dat die schoone éénstemmigheid , thans onder het éénhoofdig bestuur van eenen beminden vorst uit het huis van Oranje tusschen stad en gewest aanwezig, voortdurend moge blijven bestaan , terwijl zij vroeger door strijdige inzigten en belangen maar al te dikwijls werd gemist. Maar hoe'nu onzen dank aan u te betuigen of te bewijzen, edelachtbare heeren, Voorzitter, Wethouders en Raden van het stedelijk bestuur van Groningen ?. Door luidruchtige woorden? of door innerlijke opregte toege- negenheid, en door daden, die aan ‘de uwe jegens ons, jegens de hooge- school “en het vaderland , eenigermate mogen béantwoorden? | :Gij verlangt zeker het laatste. Wij hebben, zegt gij, eenen‘ aangenamen ‘pligt vervuld: Als jongelingen. deelden de- meesten onzer mede in het: licht en- dekoeste- rende ‘stralen dezer oefenschool van wijsheid en deugd, als mannen plukten wij heerlijke vruchten van haar onderwijs , en úu wij dè eere: genoten om aan het hoofd te worden geplaatst van de burgerij dezer goede stad , nu wij hare ingenomenlieid kenden met hare academie, en de wezenlijke behoefte van deze als in de oogen sprong , hoe zouden wij niet voor haar in het diepste der beurze hebben: willeù tasten, onze` zorgen en moėite en tijd willen te` koste leggen, om die heerlijkė instelling onzer vaderen waardiglijk in ons midden'te ondersteùnen en te vérheffeùj? Onze taak is onder den zegen des Almagtigen; en onder góedkeuring onzer ingezetenen , volbragt; wel nū, M. M. H. H! volbrengt gij naar vermogen de uwe! Het splendeat usu, op uwen gedenkpenning: geplaatst , blijve uwe leuze. 23 178 J. H. PHILIPSE Aanvaardt blijmoedig- het geschenk , door -Groningen’s regering te uwer dienste aan het rijk overgedragen, én zoo moge het schoone gebouw, — gelooft het; het zal:onze heerlijkste voldoening zijn, — met regt een tempel genoemd worden , aan verhevene en nuttige kennis, aan -godsvrucht en deugd toegeheiligd, ter opvoeding, bekwaming , veredeling van hen, die dé hoop en eenmaal.de steun en de eere moeten zijn van het dierbare vaderland. Wij eerbiedigen zulke schoone gevoelens, edelachtbare heeren ! maar, vergunt het ons, niet om uwentwille, neen, ons eigen gevoel dringt ons uwen lof, moet het dan ook in uwe tegenwoordigheid zijù, met warmte te verkondigen. — Kent gij, geëerde toehoorders! eene zwartere ondeugd , dan ondankbaarheid ?: Het nageslacht zal, het sieraad onzèr stad bewon- derende, de namen wenschen te kennen van hen, die het onder ons stichtteden; en wij, die getuigen waren van zoo veel opoffering, en de eerste vruchten daarvan mogen plukken, zouden van hunne verdiensten met onyerschilligheid zwijgen? Dat zij verre! Het werk toch moge zijnen maker prijzen ; in eenvoudig schoone pracht staat het immers daar, en trekt reeds tot zich aller goedkeuring- en be- wondering; maar de geschiedenis dezer heerlijke sștichting , aan geen? inge- zeten van Groningen onbekend , predikt ons allen eene waarheid , verhėvener en- streclender , dan de-aanblik van den schoonsten tempel: kan verschaffen. Zij zegt ons, — o`mogt het Nederland nooit vergeten ! — dat het goed is, onder eene regering te leven , die der vaderen instellingen eerbiedigt en waardeert, die der burgeren edelste belangen kent, en, :zij het ook met de grootste opoffering van geldelijken bijstand, en zorg en inspanning van alle krachten; wil bevorderen. Dit bewijst ons dan uw voorbeeld, dit verkondigt ons. uwe edele bedoeling, uw streven, uw heerlijk werk, edel- achtbare heeren, burgemeester, wethouders en raden dezer stad! En voorzeker make ik mij niet schuldig aan laffe vleijerij , noch overlaad de liefelijke nagedachtenis van eenen Herman pt RAnrrz en van den waardigen Ferra met onverdienden lof, zoo ik openlijk betuige: wijsheid in het be- ramen, vastberadenheid in het volbrengen, ook onder bezwaar: en tegen- kanting, onbekrompene mildheid in het verschaffen der kostbare middelen, zijn de titels van aanspraak op eene blijvende hulde der erkentelijkheid van Nederland jegens u, op den innigsten dank van Groningen’s: burgerij REDEVOERING. 179 en hare hoogeschool. U voorzeker geldt nietin de geringste mate onze lof en dank , hooggeachte Orrermavs! edele vaN Irrersum! en van Imnorr! Als wethouder, als burgemeesteren van Groningen aan DE RANITZ opge- volgd , hebt gij de taak, door hem begonnen , met moed en kunde helpen voleindigen. -© Ook u, waardige en edele van GiIrreN ! en Hora Siccama! die van: den -beginne af met den nu ontslapenen kundigen: HENDRIK Ocrävrus Ferra, en met bovengemelde mannen van stadswege vereenigd , het hechte en uitmuntende gebouw hebt. doen grondvesten, en onder uwe nimmer sluimerende zorgvuldigheid doen oprijzen en heerlijk voltooijen. — Maar wat beteekent, mijne heeren! die zweem van onvergenoegdhefi op uw gelaat, wat het ongeduld dezer gansche vergadering? Ik vergat immers hem niet, wiens beeldtenis voor onzen geest oprijst, zoo dikwijls er sprake is- van iets goeds en edels, in de laatste jaren onder ons tot stand ge- bragt; wiens naam in Groningen zal genoemd worden , zoo lang eenvou- dige grootheid en- de schoonste vereeniging der gaven van verstand en hart , door: onze stàädgenooten worden vereerd. Neen, waardige ne Ranrrtz! bij eene plegtigheid als.deze vergeet men u niet. Heerlijk loon der deugd, reeds in dit yergankelijk leven te verwerven ! Wat is liefelijker , wat nevens eene reine conscientie en de goedkeuring van den Alwetende , begeerlijker , dan de liefde onzer tijdgenooten en de aanbeveling bij de- nakomelingschap? Onze dank rijze ten hemel en prijze Hem, die nu en altijd zulke edele en kundige en zelfstandige mannen onder ons deed leven en werken. Maar ook dit onwederstaanbaar gevoel van hoogachting en liefde en bewondering. van hunne verdiensten is een waardig voorwerp voor onze dankbare hulde jegens Hem , die het der menschelijke ziel heeft ingeplant. 238 * 180 J. H. PHILIPSE In dit gevoel ligt, hechter en duurzamer dan in het krachtigste cement, de grondslag van dien ‘onzigtbaren tempel, waarin voor- en nageslacht, waarin de wijzen en braven van alle tijden zich vereenigen om hulde te bewijzen aan al wat: waar en schoon en goed en godvruchtig is.. Zoo wordt het verkrijgen en verrijken en uitbreiden der menschelijke kennis mogelijk hier op aarde, zoo breidt zich het rijk uit van -het schoone en goede, zoo alleen werkt men, terwijl alles woelt, wisselt en verdwijnt, onder Gods zegen voort aan de waarachtige belangen der'menschheid. Immers, hetgeen dwaas, valsch en onedel is, wordt later vergeten , of ten afschrik te boek gesteld; maar zij, die aan waarheid , wijsheid en deugd ` hunne offers bragten , reiken , scheidende van dit tooneel der onvolmaakt- heid, met hunne nagedachtenis ook hun licht over aan anderen, opdat zij , door hun voorbeeld aangespoord, de edele taak mogen voortzetten, -al verder en verder brengen , en, kan het zijn, eindelijk volmaken , de taak, door den Vader der lichten aan de uitgelezenen onder de menschen toe- vertrouwd, om hunne natuurgenooten wijzer en beter te maken , en a tot Hem en hunne ware bestemming op te leiden. Mogt ook dit het heerlijk doel zijn en blijven van allen; die in dit gezegende land' en in deze stad invloed oefenen óp den bloei der weten- schappen! En zoo worde ook het gebouw , thans aan het. rijk toebehoo- rende, door de onbekrompene mildheid der regering, de wijsheid zijner verzorgers, en de welbestede talenten van hen, die als priesters -der waarheid en kennis en godsvrucht aldaar het offer zullen` ontstekèn , in zijne mate een welgelijkend beeld van dien onzigtbaren maar: heerlijken tempel, van welks bestaan en erkenning onder de menschen het wezenlijk heil en de adel van ons geslacht geheel en al afhankelijk is. God ònzer vaderen! ook onze God en liefhebbende Vader! zoo mogen ook over. dit huis Uwe oogen open zijn dag en nacht; en zoo mogen hier immer zuiverder en reiner offers worden ontstoken, U tot lof, en ter dankbare maar nederige vereering dier kostelijke gaven van verstand en hart, uit Uwe volheid in den menschelijken aanleg uitgestort Ý REDEVOERING. Muwzijk uit de Jubelcantate van WEBER. Koor. Wee ons! waar de stormen En de opgeruide baren Strijdend dam noch dijken sparen į ’*t Vruchtbaar land in zee: hervormen, -Dáár doet de adem der orkanen ’t Lagchend groen der beemden tanen, Rukt der golven toomloos heër Al den tooù der akkers: ner. Recitatief. Verschrikk’ lijk zij, in dat ontzettend uur, Het stormgeweld , °t geklots der golven ; Verschrikk lijker dan ’t woeden der natuur. Is het geweld van oproers vuur. Duo. Zijn felle vlam doet vrede en welvaart sterven ; De vrijheid vlugt èn °t losgelaten heer Der driften rukt altaar en tempel neĉr! Koor. Juicht! wat muitzucht ook deed smoren, Waar het vuur des oproers brand, Ons omstrengelt eendragts band. Solo. Vrolijk ruischt het in de koren: Vrijheid voert ons aan heur hand. - Koor. Juichend doet de toon zich hooren: Volksdeugd woont in Nederland ! Solo. Wijsheids fakkel blijft hier gloren, Wat der domheid magt kon smoren, Kennis woont in Nederland. 181 182 J. H. PHILIPSE REDEVOERING. Koor. Waar de vrijheid ging verloren, Vrede en rust blijft ons bekoren, Is de kroon van °t Vaderland. Koor. Wijsheid brenge in aller woning Zegen aan voor elken stand. Frijheid vlechte om volk en koning @ Allerschoonsten eendragtsband. Juichend doen we ons feestlied schallen. Vrolijk blijft, in Gruno’s wallen, Goed en bloed en hart en kand Aan wat edel is verpand. De Heer sterk dien band! De Heer zif met ons land! De Heer schenke zegen aan elken stand? De Heer zij met ons allen! Amen! PETRI HOFSTEDE DE GROOT ORATIO, QUID FELIX LITERARUM STUDIUM APTIS DEBEAT TEMPORIBUS ET LOCIS, DIE 26 M. SEPTEMBRIS A. MDOCCL, QUUM INTER SOLENNIA, QUIBUS TEMPLUM ACADEMIAE GRONINGANAE NOVUM INAUGURARETUR, DUODECIM VIRI HONORIS CAUSA VARIARUM FACULTATUM DOCTORES PROCLAMARENTUR , IN MAJORE ACADEMIAE AUDITORIO HABITA. 'Us VIRI AMPLISSIMI, CLARISSIMI, FACUNDISSIMI, DOCTISSIMI, CONSULTISSIMI; QUI OLIM FUISTIS, QUIQUE NUNC ESTIS HUJUS ACADEMIAE STUDIOSI, VIRI, JUVENES OPTIMI; CIVES, HOSPITES; QUIBUSCUM PRIMA IN IPSO TEMPLO ACADEMIAE NOVO SOLEN- NIA CELEBRARE MIHI CONTINGIT: AUDITORES HONORATISSIMI, EXOPTATISSIMI! Inter ritus, quibus novi hujus templi inauguratio: esset örnanda, quum hoc etiam constituisset Senatus Academicus; ut: duodecim viri, eruditione et meritis clari, honoris causa variarum Facultatum: Doctores essent- pro- clamandi, : magnifico Academiae Rectori; multa- et- difficilia: his diebus agenti , hoc quoque ` officium imponere noluit, “ut ipse, Senatûs nomine , novos: Doctores ` renunciaret. : Ergo quum alii :ex Professorum. numero ne- gotium hoc ;esset demandandum , Senatus id in me detulit. -Quod sane perquam mihi honorificum ac gratum accidisse, non. est; quod dissimulem.. Quidni enim gaudeam, mihi etiam contingere, ut in: his:-solennibus publice gratum illum erga Deum hominesque effundam sensum, quo: pectus -sic movetur , ut silere difficile sit? - Quidni gaudeam ego, hujus Academiae non= Modo: Doctor, sed etiam Discipulus ; aċ janr diu hujus- urbis incola, qui a pueritia inde querelas: audivi continuas de:collapsa nostra ‘Musarum domo, vel de earum horreo, vel stabulo: nunc vero templum cerno. iis dignum, magnificum, supra id quod precabamur, spleñdidum?. Quidni gaudeam , quod primus, qui in- eo»Senatûs nomine celebrabitur- actus , hic erit, ut suus in- literis excolendis virtuti tribuaturiıhonos i bene meritus? 24 186 P. HOFSTEDE DE GROOT Neque incertus quaesivi, de quonam argumento hac hora paucis ad vos agerem. Vir eruditissimi, qui jam Doctores sunt celebrandi, et ipse locus ac tempus , ubi celebrandi sunt, mihi materiem offerebant proludendi hanc, ut paucis exponerem , guid felie literarum studium aptis debeat temporibus et locis. Qua de re breviter dicenti, vos AA. HĦ! linguis animisque favete. Nam aut in hoc perpetuo laetitiae nostrae tenore vos diu detinere, aut in hac amplissima, sed etiam: diversissimorum auditorum coróna , e recondita doctrina aliquid proferre mihi non licet. Breviter et populariter dicere me jubet hora ruens et solennitatis, ipsius natura. Literarum studium quid sit, si coram vobis exponam, sane ineptus sim; est quod cognovistis, quod honoratis, quod fovetis ipsi. Feliæ vero est hoc vestrum doctrinae et humanitatis studium , si consilium , quo instituitur , attingit, ergo mentem illustrat animumque excolit et perficit cum vestrum ipsorum, tum aequalium et posterorum. Hoc autem literarum studium ut felix sit, quid tandem`debet temporibus et locis aptis? Si dicam; illud his omaia debere , vos, AA ! mihi mon: strabitis hos viros eruditissimos, quos justo Doctoris titulo . proclamare mihi contingit, quorum tamen pars insignis peculiari nec temporum nec locorum favore in literis feliciter colendis sit-usa. : Sin- illud studium temporibus:et locis aptis“ mii? debere contendam'; templum hoc: elegantissimum, achu» manitatis“ 'et doctrinae amorem, civium nostrorum ‘decus, quo ducti hoc templu exstruxerunt , vos mihi objicietis, quaerentes an hoc ‘nihil faciat ad literarum stūdia' excitanda -et randa Si nihil, cur igitur hosce festos: agamus dies?. Ergo útrumque ajian i esse jam aipate ac verum A aidan i ubi- solet‘ latere;'in medianaliqua-sèntentia , quae haec erit , temporibus: et locis aptis felix literarum studium -neque omnia debere, neque nikil, sed multum: ; Non omnia debere, et historia docet;et' vero ipsius rei ratio. Si tempora’ respicis, vel solius patriae nostrae, quaenam infaustiora literis videri poterant, quam cruenta illa terroribus belli octoginta annorum plena? ORATIO, 187 Et tamen inter:fortissimos belli ipsius ‘duces jam cernis: JANUM DOVSAN , in literatis: etiam viris- principem. - Mox--autem Universitates et Scholae Ilustres: oriuntur, tanta opum amplitudine instructae tantaque doctorum et discipulorum copia et praestantia insignes, ut, quum caeteroquin. inter arma Musae silere dicantur, hîc nunquam tam alta. et canora voce. locutae sint, quam inter arma ipsa. Neque uno hòc docemur exemplo, felix literarum studium temporum injuriae resistere posse. Meministis, vòs Seniores! a patribus accepistis., Juniores! quam atrocia literisque hostilia essent tempora, rerum novarum semper plena, quae inde a civitatis in Francia ante hos sexaginta annos commutatione usque ad NArorronzm iterum regno spoliatum sunt elapsa. Quotannis: pene :nova nascebatur reipublicae forma ; vectigalia et tributa , quae saepe minora , interdum nulla fore promittebantur , semper exigebantur majora; pecunia a proavis in literarum usum concessa in dies minuebatur ; de scholis nihil pene in publico dicébatur ,- nisi hanc illamve denuo esse occlusam ; mox bellorum: series erat non interrupta; pugnae, caedes, vastatae urbes, imperia eversa audiebantur ; — Musae neglectae, irrisae, prostratae procul aufugisse. Aufugisse audiebantur ;; — neque tamen ayfugerant; hîc illic latebant, amatae , nutritae, meliora, ut in publicum prodirent, tempora exspectantes. Vultisne: documenta? En bene multos, qui in sexagenariis et senioribus nostris aequalibus viri sunt vere eruditi, quos hîc.adesse, cum inter reliquos Auditores, tum inter novos Doctores, ipsi cernitis. Hi, quas aetatis injuria contemnebat, literas et doctrinas pia mente coluerunt, temporibus adversis se superiores cum habentes, tum ostendentes. Uti vero temporis finibus non adstrictum est felix literarum studium , ita neque:locoraum spatio. In monasteriis primum, deinde in scholis, praesertim in universitatibus unus facile videri potest adesse locus, ubi quis vere erudiatur; ibi enim esse librorum supellectilem, magistrorum vocem, otii delicias, sine quibus vanum videatur omne literarum studium omnisque fervor. -At respice, si placet, paulisper, quinam nonnulli fuerint ac quonam loco instituti, qui in magno illo emineant eruditorum, choro , sempiterno patriae nostrae decore. En CornsLIUM KiILianum, linguae j i 24%* 188 P. HOFSTEDE DE GROOT Germanicae nostrae statorem laudatissimum, sed in typographia Plantina plagularum excudendarum ` correctorem ; Josernum VonpeLIum, poëtarum nostrorum principem, sed caligis vendendis occupatum ; BENEDICTUM SP1- NosaM, philosophum primarium, sed vasis vitreis poliendis ; ut victum quaereret , deditum; Focconem SurrrRIDI filium, historicum Frisiae erudi- tum, sed ludimagistrum. Quid vero remotas cito aetates? En ante me inter aiy qui Doctoris honores omnium judicio merentur, haud paucos, qui nullam visitäveromt Academiam vel Athenaeum , quique vita occupatissima vix doctrinam leviter tangere posse videbantur, et tamen in ejus adyta penetrarunt. Res loquitur: quid opus est verbis? Attamen historiae testimonio ratio- nem philosopham paucis addere lubet, ut rei causam perspiciamus omnes. Causa, cur neque temporum, neque locorum angustiis adstrictum sit felix literarum studium , atque sint, qui infausta superent tempora, quique sibi creent doctrinae excolendae loca, haec`est quod liberumest hominis ingenium liberaque voluntas. Ingenium solers, ‘acre, fertile; uber “non opprimunt loc et tempora, utut sinistra. Lucis enim est coelestis ingenium illud scintilla, quam exstinguere nequit vel hominum injuria, vel terrae invidia, vel quicquid ex'his rebus caducis coelestia aggredi- conatur.. Libero ingenio liberam jungit homo voluntatem, qua“ coelestem“ originem non minus quam ingenio et ratione patefacit- homo.: Voluntate' hac fortisest et propositi tenax, quem non civium ardor prava jubentium , non-vultus instantis tyranni mente quatit solida. A Quid? quod ipsis temporibus locisque minus'aptis excitatur ingenium quodvis acrius ac voluntas excelsior, ut illorum superet injuriam , adeo ut, quo vehementius extrinsecus infringatur homo excelsior, eo» validiores in ipso vires excitari videantur. Sumus enim, AA! semine nati Divino, cognatione et natura cum Deo O. M: juncti. Quare si obstant‘ impedi- menta , quae quod pectus postulat et desiderium et animi nostri indigentia , ut luce continuo majori illustremur“ idque cernamus quotidie dilucidius;, quod vere pulcrum bonumque et. perfectum est: igitur si sunt impedi- menta,- quae huic desiderio et studio officiant, sentimus , nos pati quod haud fas sit, omnique, si cordati sumus` et boni, enitimur vi, ut, qui ORATIO. 189 intus est, spiritus hic coelestis superet, quae extra nòs est, materiam illam terrenam. Sic, quo magis premimur extrinsecus, eo vehementius molimur intus, quo propiores videmur servituti et excidio, eo certiores sumus de libertate et vita. Qui enim in nobis est, Dei spiritus, omni, qui circa nos est, mundo, longe est longeque superior. Fortasse aliquis hinc conjiciat, ad felicius excolendum literarum studium hanc, me judice, . ducere viam, ut impedimenta objiciantur hominibus quam plurima; nam quo infaustiora videantur tempora et loca, eo vehe- mentius vim suam exserere hominem liberum , tempori et loco non ad- strictum. Contrarium equidem judico. Felicem praedico aetatem nostram , quae pace longe majore gaudet, quam antea, ac quiete, Musis amica ; felicem praedico sortem nostram, Academiae Groninganae doctorum ét discipulorum , qui jam diu fruebamur civium nostrorum favore et studio, ac nunc convenimus in hunc locum, monumentum humanitatis et cultûs veri, qui civibus nostris. est , splendidum et perenne. Nam talia tempora et loca multum ad felix literarum studium conferre , cum historia docet, tum ipsa rei ratio. Quinque fere recensentur in generis humani historia aetates, quibus longe magis quam aliis, literas floruisse, apud: omnes: constat: PerrctIs dico aetatem Athenis, Avueusri Romae, Chalipharam magnorum in Asia et Hispania, Mrpıcrorum Florentiae, Lupovrcr XIV in Francia. Cur vero tum tanta ibi fuit literarum laete excultarum lux, ut si cum illo lumine compares generis humani tempora reliqua, haec tenebricosa videantur? Liquet. Atheniensibus, quum fortiter et fauste cum Persis pugnavissent, PErIcLIS aetate aderat fere quies- et dulcis rerum maximarum gestarum memoria et conscientia ; aderat artium- et literarum honos, a liberatoribus et liberis civibus munifica manu ac benevolo ore profusus. Igitur hac aetate et hoc loco tanta erat virorum doctrinâ, literis, arte, excellentium copia, ut unius saeculi spatio una Athenarum urbs omnium totius Graeciae temporum laudem non aequasse, sed longe superasse , omnibus constet, Simile quid accidit Aueusrto auctore Romae. Bellis iisque gravissimis, 190 P. HOFSTEDE DE GROOT civilibus , impositus tandem erat finis diu exoptatus. Melius quid, quam armorum strepitum et vulneratorum clamores ac gemitus audiendi, quam urbes vastatas et segetes, a militibus calcatas, videndi erat opportunitas. Audire poterant Romani elegantissimorum poëtarum carmina, videre arti- ficum tabulas et statuas pulcerrimas. Hos etiam auzilio, favore, amicitia sustentabat , qui reipublicae quassatae quietem reddiderat, Aveustus, nec minus hic, qui ei erat conjunctissimus, MarceNas. Aetas ` nascebatur literarum Latinarum aurea. ; Novistis etiam, quid inter Arabes acciderit. Heroes, per MUHAMMEDEM excitatos, qui pulcriorem orbis antiqui partem per unius saeculi spatium sibi subjecerant, mox incredibilis vicit literarum amor. Has a Graecis quidem erant mutuati, at ipsi tamen sic coluerunt et foverunt, ut, quum reliqui mortales nocte obscura premerentur, Arabibus dies affulgeret laeta. Nimirum bellorum sat egerant; gloria aderat et praeda; his frui cupiebant; artium literarumque, quae emolliunt mores nec feros esse sinunt homines, studium summo jam nutriebant ardore; viros doctos eo nunc remunera- bantur praemio et honore , quibus antea bellatores. Sic aetas doctrinae et literarum aurea quaedam inter Arabes quoque exstitit, partim quidem factitia, at splendida tamen.’ Minus a nostris moribus differt, quod Florentiae accidit. E longa Europae infantia et pueritià nova oriebatur aetas juvenilis , loquendi , canendi, gaudendi cupida. - Quies erat in felici Florentiae republica, ubi gens Medi- ` cea, virtute potius et excellentia, quam potentia et milite regnabat. Hîc stimulari , adjuvari , coronari solebat quisquis Purprax arte, Puaronrs phi- losophia, VırerLm carmine eminebat. Hîc suus constabat apud principes et plebejos doctrinae et arti et literis honos, hîc feminae etiam multae Latina, imo Graeca quoque eloquentia et poësi excellebant. Quinta recensetur, Lupovıco XIV in Francia regnante, literarum aetas aurea. Bellorum tum quidem series erat continua, sed in media Francia quies, ipsaque bella historicis scribendi, poëtis canendi, artificibus fingendi praebebant materiem ditissimam. Ea autem erat Lupovrco indoles, ut, ipse ingenio non magnus, rite, quae egregia est in Principe virtus, magnos discerneret in quovis. genere viros; unde factum est, ut quicunque bello, sed etiam poësi, facundia , architectura, omnique arte eminerent, Regem ORATIO. 191 quoque - mox - haberent patronum et fautorem. ` Virorum immortalium , Lupovıco regnante, seges exstitit laeta et larga. Quinque his aetatibus literarum et artium aureis, quas historici recensere solent extranei, nos Nederlandi, ab`iis fere neglecti, addimus sextam, quae in patria nostra ante haec duo floruit saecula. Quinque tum nasce- bantur. in septem his regionibus parvis Universitates , mox pro illo tempore amplae, multaeque praeter eas Scholae doctae egregiae. Eratque non modo doctrinae severae et antiquae, sed etiam literarum vernacularum , inprimis historiae et poëseos, flos insignis, artiumque, maxime picturae , laus summa. Hanc vero auream aetatem quid adduxit, nisi tempora et loca hactenus felicia, quod belli diuturni saevitia imminuta erat, et, qua- tenus supererat, in regionum harum finibus modo conspiciebatur; quodque reipublicae Magistratus id bene sibi habebant persuasum, terram armis et fortitudine ` bellica servitio ereptam, non nisi doctrina, literis, arte, vera humanitate omnique animi virtute et pietate contra servitutem novam defendi posse. Ergo scholas condiderunt, tanquam lucis, cultûs, religionis arces, ut his propugnaculis, magis quam turribus et castellis, terram liberam :sėřvarent liberamque et libertate dignam posteris traderent. Sic vero suam tribuentes huic animorum et studiorum munimento laudem et mercedem, non eos fefellit eventus. Orti sunt innumeri, fama et honore dignissimi , immortali gloria etiam nunc ornati, qui patriae libertatem cer- tius vindicarunt , quam centies millia militum ét sexcenta castella valuissent. Nam fundarunt eam non in caducisvaggeribus armisque incertis, sed in ipsis hominum animis, libertatis, quam amabant, patronis et defensoribus invictis. — Haec literarum et libertatis zostra est aetas aurea: Ita doeet historia, veri testis, quantopere tempora et loca apta felici literarum studio auxilientur. Idem docet ipsa rei‘ ratio ac natura. Etenim contra temporum et locorum injuriam: pugnare quidem possunt homines , sed plerique modo in tempus, non diu; neque etiam pugnare multi, sed pauci, sensimque pauciores, ita ut tandem supersint fortasse nulli. His enim animus deficit et spiritus, non modo, quia laudem non accipiunt: sine hac etiam bonus virtuti, doctus eruditioni studet: sed inprimis, quia nihil aequalibus proficere videatur ġuicquid doceant et moneant; arenam vero 192 P. HOFSTEDE DE GROOT et saxa arando tandem fatigantur et desistumtvel optimi. Zis deest pecu- nia, vitae. domuique sustentandae necessaria; quare a doctrina excolenda in opificium vile, sed lucrosum, sese recipiunt. Fatigati et famelici desperant tandem pene omnes, deficiunt, mundi sequuntur viam servilem. Nam ut. semper pugnem, ut pugnent omnes; opus est ut cernamus, nos nobis aliisque haud frustra dies noctesque impendere; opus est aliquo honoris ‘et applausûs stimulo saltem a paucis, sed bonis profecto ; opus est adjumento pecuniae, librorum instrumentorumque supellectile , quietae et tranquillae vitae favore; opus est commercio discipulorum cum doctoribus et inter se invicem, quo viva: vox: vitam inflet et spiritum; quo aemulatio excitetur, alatur amicitia ; opus est, si non locorum splendore et luxu, attamen loco , quo sedeas et-vivas et tecam habeas tam res, quam homines, quibus carere non possis. ; Scilicet non sic quidem a Php et locis pendet homo , ingenio et voluntate liber; quin aliquamdiu saltem nonnulli ʻea superare possint, et, invitis rebus pissa Et literarum caùsam sustentare et adjuvare. At habet ingenii voluntatisque libertatem coelestem homo devinctam corpori terreno , quo hac in vita carere prorsus nequit. Est haec:ńostra imbecillitas , quam dissimulare et ignorare non possumus. Nos homines, semine Divino liberi et ad perfectionem“ creati, natura sumus semper excelsi , conditione vero his; in terris: saepe abjecti.: Sumus multi hîc quasi pueruli, blanditiis et illecebris, mercede et adjumento ad consilium ; cui vivimus, -assequen- dum perducendi ; sumus omnes hîc mortales, qui cibo, vestitu, domo carere nequeunt. Numera modo, qui viri docti exstiterint, temporibus-et locis invitis! Pauci sunt, collati cum his, nùmero infinitis , -qui temporum et locorum favore sunt usi. Sin populos integros contemplaris, nullus est, qui cultus et hùmanus exstiterit, nisi saeculo literis colendis apto, atque scholarum -bene instructarum adjumento. Quae quum- ita: sint, :nos homines- etiam in“hoc felici literarum studio simul etliberi sumus. et -pendemus ab aliis rebus; sic quidem liberi , ut ingenio ac voluntate impedimenta gravissima etiam superare possimus, “sic vero etiam dependentes, ut: superare ea non possimus semper, non omnes, non: multi. ORATIO. 193 Quodsi vero Pater coelestis, spiritus humani creator, ea suppeditat tempora, literis colendis apta, qualia ante saecula duo ' et dimidiatum _ Majoribus nostris erant, et haec nostra sunt, atque si jam iis temporibus liberi homines, cum Patre coelesti operandi cupidi, ea suppeditant literis loca, qualem Majores nostri locum hîc, Universitate condenda eique templo pro ea aetate amplo et magnifico addendo, Musis dedicaverant, quod vero templum in nostri aevi luxu sordidius, porro vetustate collapsum et ruïnae proximum cum longe splendidiore hoc commutarunt Posteri , tantis Majoribus digni: — igitur si eam temporum opportunitatem praebet Deus O. M. eâque tam apte utuntur homines generosi et sapientes, tum, AA! ea adest spiritus et corporis harmonia, ex qua nescio quid pulcri, boni, Divini enasci possit, generi humano jucundum ac Deo gratum. Si enim, favente Deo, haec agunt homines, quod nunc Groningani; si Proceres tam magnifica Musis dicant templa, quam hoc est, quod frequen- tamus; si cives tanto gaudio tributa pendunt et festos celebrant suis sum- tibus dies, quanto nunc omnium vultus nitere videmus; si doctrinae et artis pretium ad vitam vere beneque vivendam meliorique vitae nos prae- parandos` persentire se ostendunt divites pauperes, viri feminae, senes pueruli; si unus apparet omnium animus, sensus unus, studium idem, Academiae suae honorandae et amplificandae: — sane, AA! aut lapides sumus ferrumque, aut sic movemur, Doctores et Discipuli, ut religione saucta nos obstringamus literis in horum civium salutem sancte fervideque semper colendis ! Tempus me monet, ut redeam eo, unde divertebam, ad Doctores recens creatos publice renunciandos. Nec tamen aberravi. Nam honos, qui haec solennia illustret, his viris destinatus, declarat, quam grato ac pio animo Senatus Academicus novum hoc templum contempletur, ac quo studio et proposito in usum suum id recipiat. i Gaudet hoc tempore, quo vivimus, et hoc loco, quo degimus; gaudet lioc novo templo, egregio studiorum doctorum adjumiento et incitamento. Ideo nulla non solennia apta excogitavit, gaudium declaratura. Neque 25 194 P. HOFSTEDE DE GROOT tamen ei erat aut ignorantia, aut partium studium, aut arrogantia, ut vel tempori cuidam certo, huic illive, inprimis recentissimo, vel loco Groningano soli felix literarum studium et doctrinae copiam attribueret. Ergo: :doctores creavit Viros eruditissimos, qui longis tam aetatis quam locorum intervallis - literas- excoluerunt, sic re ipsa declarans, se judice, temporis et: spatii finibus nullis adstrictum esse felix literarum studium, ac honorandos , quicunque ubivis honorem merentur. At plures sunt, AA! in patria nostra honore tali digni, quam ut omnes Senatui innotuerint, omnesque noti huc evocarentur. Quare vero hi duo- decim inter dignos bene multos Senatui nostro digni viderentur, qui ita laudarentur, id etiam paucis accipite. Ab Ordine Jureconsultorum Doctor rogatus et a Senatu acceptus est Isaacus AnnarUus Nynorr, Arnhemiensis, qui, stadium Academicum non secutus, ipse se in patria urbe fecit bibliopolam, et a Magistratu creatus est diplomatum ac tabularum antiquarum in Gelria custos. Edidit vero tam alios libros doctos, quam diplomatum Gelricorum codicem eique ad- junctam Gelriae historiam, ex his puris fontibus haustam. Qua in re agenda eam ostendit juris antiqui publici et feodalis peritiam, ut, qui in his rebus antecessor est, AprIANUM Kuurr, felicissime secutus esse ab omnibus censeatur. - ' Alter, qui Juris Doctor renunciatur, est JANUS HEEMSKERK , BYSTERI filius, Amstelaedamensis, Literarum ac Juris Candidatus , Ordinum Gene- ralium socius; qui ei literarum antiquarum et recentiorum , inprimis An- ` glicarum, eique rerum. politicarum peritiae intimae jungit modestiam ac pudorem, ut latere quam prodire, nomine non addito, quam nomen professus, scribere plerumque maluerit. Nec tamen latere potuit. Quum interdum scriptionibus nomen addidisset, mox censurarum et commenta- tionum vere eruditarum scriptor apparuit his, qui e stilo eleganti, doctrina ampla, sensuumque sublimitate ac puritate odorati sunt virum talem tan- tumque, qui dignissimus esset, ut honore Doctoris ei tribuendo palam ipse coram populo toto laudaretur. 