title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Zooals we reeds vro^er opmerkten, zijn de wegen der inductie en dedttctie in de praktijk niet altijd zoo scherp gescheiden. De idee, welke bij ons tot stand komt^ naar aanleiding van een bijzonder feit, omvat onwillekeurig een beginsel tot hetwelk we dat feit wenschen terug te bren- gen; zoodat, wauieer we van een bijzonder geval tot eene meer alge- meene wet wilien opklimmen*. dat is induceren, wij eigenlijk deduceren. Hiermede in overeenstemming beweert dan ook Bernard^ dat er slechts eene methode van redeneren bestaat ; la d^uction par ejfUqgkme. Wanneer wij het nut poogden aan te toonen door de toepassing eener geaonde logica der geneeskunde aangebracht^ dan sluiten wij daarom de oogen niet voor de min juiste gevolgtrekking. tot welke zij menigmaal de eerste aanleiding gaf. Maar haasten wij ons er aan toe te voegen: door foiiiten in hare toepassing. Menigmaal zetelde de bron van dwaling in 4e praemissen zelve. De waarnemingen zelvejwaren minder juist; hetzij dan dat mea de natuurfeiten in verband bracht, met distinctien, welke meer de taal golden; hetzij men, blijkens de leer der StgBaturen^ ge*- Qeesmiddelei^ aanwendde tegen ziekt^n met welke zij uitwendig eenig tee- ken gefneea hadden* A^ezien van deze meer grove bronnen van dwaling» mag kegen de analogien in het algemeen gewaarschuwd worden. Hoewel zij Itet voord^el aanbieden ^ dat tot uu toe geisoleerde feiten tot elkander viH^dm igebnKditi zoQ, dienen zij bovenal het bewijs te leveren^ dat die pmmten:»; ,wfMHin de oQderzochte . feiten, overeenkomen , ind^rdaiad. diegene sijn van welke de overige werkingen af hangen. Door dit oorzakelijk ver- |M»id.aMi.te.toonetii, stardt vpgrkoniMi dat ^toeyalligejQmstandigheden cQne meer wfmnl^jke beteekenis verkrijgien. Ala voorbeeld van dergelijke dwa« iWgJiU^n wij. b«v* wijzen op don raa4 Vfin.iHahpiem^, om BeUadoqqAr 8Si H. A. K T K B R tiactaar te besdgen als voarbeboedmiddel tegen Roodvonk. Het voortbre&^ gen van een eMmtbeem, analoog aan dat van den laatsten riektenvorm, licht op geenerlei wijs bet oorzakelijk verband tee tQsscfaen het weien der fliekte en bet prophyiacticum. ' Zoo leert ook de geschiedenis van bet Arseaicam en Spiesglans de^t, alboewe! analogie in vele opzicbten kan bestaan , deze overeenkomat eve»- wel niet in aile opzicbten mag vastgesteld worden. Immere, niettegen- staande de naawe scheikandige verwantscbap tusscben beiden en de iden- tieke werking ten opzicbte van bet bloed, de lever, van de afiiame der reflexprikkelbaarbeid en van de werking op de ademhalingsoiganen , zoo boudt deze overeenkomst voor een groot deel op, waar zij verbindingen aangaan met de Aloobolradicalen. Maar bebalve deze en dergelijke dwalingen in analogie, he^ de genees^ kunde nog andere foaten van generalisatie te vreezen. De resultaten der experimentele statistiek, zoo zij onvoIledEg wae, Ieid« den ook memgmaal op bet dwaalspoor. De numerieke methode kan dan alleen waarde bezitten, zoo de te samen gestelde gevaHen werkelijk gelijk zijn, en bijaldien m} wordt aangewend met de noodige variatie van, zoo (Benvoadig mogdijk gekozen, omstandigbeden. Yooral bij de bebandefog Vftn ziekten speelde deze metbode eene hoofdrol. Er i» niet voIdaaB aan ^ eiscben eener gezonde logica, aoo de bebandeting g^neraliseerd wordt velgens den geniua epidemicua; tal van aadere omstandigfaeden komen bierbij tevens in aanmerking. Wanneer aan BooiUaad de ver^enste toe* komt^ het. eerst te bebben opmeritzaam gemaakt op heC menigvuldig voor- komen van hartaandoening bij gewrichtsrbeumatisme, dan warea tevens ds daarbij vocNrkomende bartgeruisdien voor bem eene ruime broft van dwaling'. Dok, uit dit laatste oogpunt, wraren ztjne gevoIgtrekkiBgen omtrent bet But der aderlating op groote scbaai , ter voorkoming der bartaandoening^, almede even onjuist^ en mocht men bet ontstaan van fattrtgwuiselieB', gewis^ dikwijls op rekening Btellen van bet door bem ingevoerde Vmh jyynsoieft ZoohBg bet verband tasseheB oonaafc en gevo% -nieb opgeheMwd tin^i behouden de coexisterende werkingen Misoh«d de beteekenis van mM' eaif»^ rische wet. Daarom aHeen iijn k^ eehler niet t^ veiwetpen; w«n(^^ RJBDBYOESliriG. 8i9 onderviadiQg heeft geleerd, dat die empirische wetten, aomwijlen het grootftte vookleel voor de meQsohheid hebben afgeworpen ; en juist de ait- zonderingen brachten ons veelal nader tot de kennis van verband en oor- zaak. Zoo wendden reeds Sydenham en, in 'tlaatst der voorgaande eeuw, Brown tegen malariainvioeden den Kinabast in substantie aan. Hoewel dit meermalen met vrocht geschiedde, zoo bleef bij ook menigmalen zonder uitwerking, dewijl de resorptie van het werkzaam beginsei^ door eijne ver- binding met den houtvezelf belangrijk werd belemmerd. Het gestichte nut bleef evenwel onmiskenbaar en leidde tot verder onderzoek. Pelletier en Caventou wendden 0(^ hier de methode aan van Sertuerner, door welke hij er in was geslaagd de Morphine uit het Opium af te scheiden. Hoe de zekerheid van werking klom door de isolering der Kina-alcaloiden , be- hoeft wel geen betoog. £n waar ook deze langs den gewonen weg toege- diend falen, heefl reeds eene andere methode van aanwending, of eene andere keus der verkregen praeparaten^ in den jongsten tijd, de schoonste uitkomsten opgeleverd. Zoo werd mede, door analjsering van het Heulsap in verschillende alcaloiden, de ervaring toegelicht, die zijne prikkelende eig^nschap had weten te onderscheiden van het slaapwekkend vermogen. Aldus wordt de overtuiging bij ons levendig dat, al geldt in de the- rapie het: post ioc, ergo propter ioc, veelal tot motto, en alhoewel deze methode als eene zeer gevaarlijke verdient aangemerkt te worden, deze wijs van statistiek voeren ook op eigeoaardige voordeelen wijzen mag. Zij kan haar groot nut hebben voor de resultaten der therapie, zoo zij zich uitstrekt over groote getallen in de hospitalen, onder het in aanmerking nemen vao jiUe omstandigheden. Maar ook de deductieve methode heeft, bij minder gestrenge toepassing, hare zwakke zijden. Wij leerden als hare methode kennen: het vormen eener directe induotie, eeae daaruit afgeleide sluitrede» en ten slotte eene verificatie. Waar die inductie zelve echter onvolledig is, m^g men waarlijjs: van het daarvan a^eleide zich weinig goeds beloven. Dit gold Q«b. voor de leer van I. Francis ChurchiU, omtrent de geneesbaarheid der k)i)gteriQg door de Onde]}>hoaphorigzure soda of kalk. Zijne theorie was eene de- ductie van de bespiegelingeh vaa sommi^e physiolog^en , die beweerden , dat genoemde ziekte berustte op eene yermeerderde oxygraatien enzich 860 H. A. KOOYKER kenmerkte door gebrek aan Phosphorus in 't organisoie. Voorts ging hij uit van de, overigens geheel onbewezen, stelling dat, bijaldien er eene specifiek middel tegen Taberculose bestond, dit onder de onbewerktuigde stoffen moest gezocht worden. En, dewijl hij in de eerste plaats hier dacht aan die zelfstandigheden , welke in eenigszins beteekenende hoeveel- heden in het menschelijk lichaam voorkomen, zoo waren in dit opzicht IJzer, Zwavel, Chloorverbindingen en Alcalien het eerst aan de beart. De practijk echter had reeds vroeger van deze geneesmiddelen weinig nat gezien. Langs dezen weg kwam Churchili, als ware het bij aitslaiting, tot beproeving van den Phosphorus. Maar de Phosphorzuorverbindingen evenmin als de Phosphorus zelf hadden , bij vroegere proefneming » bevre- digende resultaten opgeleverd, of wel waren in hunne aanwending te ge- va*arlijk. En zoo meende hij, dat dit element in 'torganisme moest aan- wezig zijn in een toestand, welke het zeer geschikt maakte tot resorptie en opvolgende verbranding. Het geel Phosphoroxyde mocht hij uitsluiten, daar het een zeer onbestendig zout gaf; en dewijl het Phospborigzaur minder oxydeerbaar is dan het Onderphosphorigzuur, zoo werd dit laatste door hem verkozen , vooral in verbinding als zouten ; dewijl , bij toediening van het zuur alleen , de «concentratiegraad moest bepaald worden. Wanneer wij boven zeiden, dat onze geheele wijs van diagnosticeren meest deductief is, dan brengen we ons, hier ter plaatse, vooral de diag- nostische methoden te binnen , welke zich gronden op de al of niet nutte werking van geneesmiddelen , die a juvantibus et nocentibua. Evenmin als men gerechtigd is, in een gegeven geval, uit de onwerkzaamheid van Morphine te concluderen tot den niet nerveuzen aard eener ziekte, even- min mogen wij uit de werkzaamheid van Jodetum kalicum of kwikmid- delen, onder alle omstandigheden, besluiten tot specifieke processen. De literatuur van den jongsten tijd bood, vooral in dit laatste bpzicht/nog opmerkenswaardige voorbeelden van onjuiste methode. Gij ziet het, Mijne Heeren! onjuiste toepassing der logica leidt veelal tot dwaling; maar^ waar men zich nauwgezet hield aan den weg der wetenschap door haar aangewezen , daar wierp zij de schoonste vruchten af. Gelijk mijn voorganger dit, op deze plaats, beweerde voor de propaedeu- tische studien^ zoo gelooven wij, dat. ook de verdere studien van den REDEVOERING. 361 aanstaaoden medicus op veelzijdige ontwikkeUng moeten gegrondTeat 'zijn. Aan den Staat het volle recht , zich te overtuigen of het leven zijner bur- gers aan onze banden mag toevertrouwd worden. Maar men hoede zich uit de eischen , welke hij op zijn standpunt steide , het schema voor eene breede medische opleiding af te leiden. Gedacbtig aan het ii^Qog yaq avfiif noXkav ctyraSiog aXkar, worde nooit vergeten dat de medicus, juist door zijn contact met alle standen der maatscbappij , in den ruimsten zin van het woord moet ontwikkeid zijn, en derhaive ook aan de logica, als de wetenschap^ welke ons bekend maakt met de wegen langs welke de menschelijke geest tot> op ervaring gegronde, waarbeid geraakte, een ruim aandeel in die opleiding toekomt. Edelgrootachtbare Heeren , Curatoren dezer Hoogeschool. Toen uwe keus op mijn voorganger viel, werd wei door u het bewijs geleverd, met wel- ken ruimen blik de belangen van het onderwijs door u worden opgevat en werden gesteld boven bekrompen begrippen van nationaliteit. De tijd heeft geleerd, dat de uitkomsten de verwachting nog overtrofien. Dezelfde kidende beginselen hebben ook nu ongetwijfeld bij u voorgezeten. Dubbel vereerend was het dan ook voor mij , door u geroepen te worden tot h^t vervulien van een leerstoel, welke op zoo uitstekende wijs was bezet ge- weest. Maar, hoezeer de eigenliefde hierdoor ook mocht worden gestreeld^ ik erken gaarne, dat dezelfde oorzaak mij heeft doen aarzelen uwie roep- Btem te volgen. Een man als Rosenstein te vervangen is zeker geene ge- ringe taak , en mag wellicht overmoedig heeten. 't Is niet onwaarschijnlijk dat mijne vorige loopbaan mij den moed schenkt niet op te zien tegen dien arbisid^ maar zeker is het dat ik in 'tleven heb geleerd, dat Ijvir en het voorrecht juist in datgene werkzaam te mogen zijn, wat mij steeds het meest aantrok in de geneeskunde, mij zullen sterken in de opge- legde taak. Weledelgestrenge heer, Secretaris van het CoUegie van Curatbren. Uwe erkende welwillendheid en kunde strekt mij tot boig dat veel, waarin ik ii«re kniGhtige hulp zal behoeven, zal kunnen tot staud komen. Ook bij 47 H. 4. K Y K £ R a beveei' ik ton '«erste de belaiigen vbd ini|iv onderwijfi aan, daar ik. de •aekerheid heb , dat aw stean^ nooit te vei^geefs toor die bdangen wordt iogeroepen. Hooggdeerde Heeren, Hoogleerasen aaH deze HoogeachooL Terwijt ik mKi soiDiinigen uwer reeds de ondabbelzinnigste blijken mocht oQtvaogeii, ,dat vroeger gelegde banden van vriendBchap ateeds oaiMter dnr u wQvden toegehaald, zoo geeft mij dit 't vertroawen , dat gij allen mij met welwil- lendheid in nwen kring ault willen opnemen. Inaonderheid geldt dit ook u^ Hoogleeraren ' der geneeskundige faculteit. Miemand wenacbt barte&j- ker dan ik, dat ook de wetenschap ons nauw zal verbonden boudeii. Dat verlies van samenwerking niet anders dan nadeel op het onderwijs moet uitoefenen , leerde mij steeds mijn vorige werkkring. Deze is het die mij het achter mij liggende deel mijns levens voor den geest roept. Hartelijk roep ik u, mijne vele vrienden, die mijn vroegere levensstand mij leerde op prijs stelten , het vaarw«t toe. Meer in het bijaonder een woord van dank voor q, Hoogedetgestrenge , zeergeteerde beeren Van Hae- sett en Fles voor al die blijken . .van belangatelling , welke ik gedurende mijn geheei leven van u heb mogen ontvangen. Maakt beiden nog lang het sieraad uit van onaen mititair geneeskundigen dienst. ^ Waar ik van dankbaapheid spicek , daar hebt c/ok gij , hooggeleerde faeeren 'Ktihne en Hertz een duur redht. op mij verkregen. Nimmer vergeet ik •de welwillendheid van u ondervonden; de modite door u aan mijne verdeie OBtwikkeliog besteed. Niet het minst roep ik het .vaarwel toe aan u mijne vrieoden te Amster- -dam, waatohder gij, Weledele heeren, militaire stodenten aan het Atfae- naeum iltustre eeae eerste ptaats bekteedt. Het zou da gfmtste ondaak- baarheid vefraflen^ waaoeer ik u, op deze plaata, niet tnjJMn hartetijken dank bdtiiigde voor dd bBwijzen van innige verknoofatheidt welke ik vao u ontting. Waarheen het lot u teidt, weeat veraekerd dat mijne levendige belangsiteUing a steeds votgt, maar vergeet ook gij mij iiiet« Weledele heeren , Studenten aan deze Hoogeschoot. Oij zutt het in mij gebillijkt hefat>en,.idat ik «^rst een wooird van afsofaeid riefatte tot vroegere .leectiiigen Vodt :ik i| de ohaind bood.- De verhouditige&/ iii wetke ik tot hen stond zullen u, dunkt mij , een waarborg idjn voor die toekbmst Ook REDEVOERING. 368 hier is het, en hoop ik, eene juiste analogie, welke mij kracht geeft Waar Utrecbt en Amsterdam, als plaatsen van onderwijs^ mij steeds de nauwe verwentschap tusscben leerling en leermeester, op hoogen prijs heb- ben doen stellen, daar mag ik hopen dat ook deze Academie gelijke overtuiging bij mij sal (eve&dig houden. Veel hebt gi) in uwen Rosenstein verloren , zoo als leermeester, golijk ook ais vriend. Maar weest overtuigd dat ik niets onbeproefd zal laten om, tcan het zijn, mijnen voorganger iBi beida opziobten eenoiaal te evenaren, Gij zult van mij , maar ik ook weer- keerig van u leeren en daarom moeten wij met vereende krachten werk- zaam zijn. Gelijk ik in dit uur zeide : physiologie , pathologische anato- mie, kliniek, moeten voor ons het punt van uitgang zijn; maar de Logica zal, hoop ik, ons tot leidster wezen, steeds gedachtig aan hetgeen Ber- nard zoo schoon uitdrukt in de volgende woorden : Si ie lien qui unit la philosophie a la science vient a se briser, la philosophie, privee de Tappui ou du contre-poids de la science , monte a perte de vue et s'%are dans les Duagea, tandis que la science, restee sans direotion et saiis aspiration ^ev^, tombe, 8'arrete ou vogue a raventure." IK HSB OEZBGD. 47* ORDO LECTIONUM, IN AGADEMIA GBONINGANA HABIMDAmUX INDE k EERII8 AESTIYIS-A. dOIOOCCIiXXU AD EEBIAS AEBTiyAS A.GIDIDOOGLXXIIL IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. UEBMANNUS CUBISTIANUS YAN UALL, ob aetatem septuageoariam rude donatus, nallas habebit lectiones. GUILIELMUS ADBIANUS ENSCUED^ Ariiimelices, Jlgebrae, Geometriaeet IHffonamelriae planae elementa ezplicabit diebus loYis, Veneris et Satumi, hora XI; Stereometriam et Trigonametriam epAaericam docebit diebus lovis et Saturni, hora IX; Jlgebrae capita selecta exponet diebus Lunae et Martis, hora XI; Geometriam anafyticam et Cakulum differentialem diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora I; Calculum inteffralem et Meciamcam anafyticam horis commilitonibus commodis. Ewercitia mathemaiica futuro^^ rum praeceptorum moderabitur. MATTUEO SALYEBDA alia deinde munera obeunte, lectionea de Zoohgia et Jnatome animalium comparata, de Geologia et Palaeontoloffia poatea indicabuntur. BUDOLPUUS ADBIANUS MEES Phyeicam ewperimentalem exponet die Martia» hora I, diebus lovis, Veneris et Satumi, hora XII; Phyeicae mathe* maticae capita selecta ezplicabit die Veneria, horis I et II; Ewercitia practica moderabitur die Saturni, horis II et III; Jetronamiae elementa do* cebit die Martis, hora II et die lovis, hora I; Jeironomiam iheoreticam tradet die Martifi, hors;;!!!, die Satumi, hora I» ORDO LEGTIONUM. 865 RUDOLPHUS SICGO TJADEN MODDBRMAN CAemiom anorganicam docebit diebtts Lunae et Martis, hora IX, die Mercurii, horis XI et XII; CSi^* miam orgamcam exponet die lovis, hora XI, et Satumi, horis X et XI; Chemiam pAarmaceuticam tradet die Lunae, hora XII, et lovis, hora X; Mineraloffiae elementa explicabit die Mercurii , hora II ; CAemiam pracHcam docebit et Ewercitia anafytica in Laboratorio moderabitur quotidie. P£TRUS DB BO£R MorpAolcffiam , anatomiam et physiologvm plantarum exponet die Veneris, horis IX et I, die Saturni, hora VIII; Selectae plan- tarum famUiae atque plantae medidnalee explicabit die Mercurii, horis IX et X; Sisercitia microscopica in plantarum structura exploranda mode- rabitur die lovis., hora VIII aliisque horis commodis; Botanicen piarmaceU" ticam illustrabit die Martis, horis X et XI, die lovis, hora XI. Exer- citiis practicis in Horto botanico, sive excursionibns botanicis praeerit aestivo tempore horis dein indicandis. IN PACULTATB THEOLOQICA. FBTRUS HOFSTEDB DB QBOOT diebus Lunae, hora X, Martis, horaXI, et Mercurii, hora X, Hietoriam Mcleeiae ChrieHanae inde a seculo IV usque ad XVI, secundum Lineamenta a se typis divulgata, enarrabit; die lovis, ab hora V ad VII , Emyclopaediam Theologi Chrietiani, seoundum Compendium a L. G. Pareau et a se editum , exponet ; diebus Lunae et lovis , hora XI , et Veneris, horal, Theologiae Naturalis partem posteriorem, secundum Com^ pendium a se scriptum, tradet; diebus Martis, hora XII , Mercurii, hora XI, et lovis, hora XII, Dogmaticae et Apologeticae Christianae partem priorem» secundum Compendium a L. O. Pareau et a seeditum, tractabit; die Satumi, ab hora XII ad II, tntam lesu Christi explicabit. GUILIBLMUS MUURLING stto rogatu rude donatus, quamdiu munere fungetur, cum commiHtonibas colloquetur de quaestionibus theologicis varii argumenti, h(»is postea indicandis. EYBRABDUS lANUS DIBST LOBGION diebus Martis, Mercurii et lovis, hora IX, aget de IBstoria et de Oritica librorum Veteris TestamenH, die- bus Martis, lovis et Veneris, hora X, de Historia et de Oritica Hbrorum Novi Testamentij die Mercurii, hora XII, et die Veneris, horis XI ^ XII, M6 ORBO LEGTIOKUHi Hermeneuticen Biblicam exponet atqae kxsa qaaedam e Y. T. inter- pretabitar; die Meroariii hora I, et die VeQerig, hora IX, Theok^mm Sccleeiaaticam tradet; Hietoriam EccleMiae Chrietianae im pakia naetra enarrabit die Martis^ hora I, et die lovis^.hora 11. PakMicam tmofcabit horts aQditcmbos cotnmodis. Di^utationibufi oum publici^ tum privatifi de Jjocie Tkeologicia labenteri Buis vicibuB, praeerunt Theologiae Frofessores. IN FACULTATE PHIL080PHIAB THBORETICAB BT LITTERARUM HUMANIORUM. lOSUA lOANNES PHILIPFUS VALETON Antiquitatem Hebraicam explioabit diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX; Mlemenia Grammaiicea Hth braicae, additis exercitiis analyticis, tradet diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora I; Jjibros Bxoni et Dki7T£BNOMIi interpretabitur diebua Mercuriiy lovis et Veneris, hora II; Grammaticam linguarum Semiticarum cmpara/am, additis exercitiis analyticia Arabids et Aramaeis^ cxponet «Hebus Mercttrii^ lovia et Veneris» hora X. CaoL proveotioribus prifatiBi leget Pbopubtas Minorxs et scripta nonnulla Arabica et Aramaea» ik lovis, hora auditaribus oomoioda. GUIUELtiUS UECKS& diebus Lunae, Martis et Mercurii» hsm IX, Jnti- fmtatee JBomanas exponet; iisdem diebus, hora X, Hietoriam Umoermlem «barrabit, adhifaito Georg. Weberi compendia» ooi titiilus: Lekrlmh der Weltffeechiehte mit Mieisicht auf CuUur, LUeratur etc. (2 Tom. 1872); iisdem diebus , hova II » Jniiguitatee Graeoae tradet. cOBNELius MABmus 7BAN€K£N diebus Limae, Maltis» Merourii, hot» XI, intarpretabitnr Tagiti Jnnalium Ub. I, Hjobath JBpietelae; diebns lovis, Venerift, Saltnmi, hora X^ Abistophanis JcAameneee^ Thwtmiiib lib. VI; Historiam Litterarum Graecarwm et Bomanarum enaerabifc die Martis, hora XH — ^II; in uaata PhiiologQruni interprotabitBr' Fbbuhh et A2scHTi«i7x; iPaedago^cen^ adiunoti» iBteipretaiidi. et latine a^bendi ^Asr- eerendique ex^cttiis, iradet diebua; Io«ia et VeAdrisr^ hom XI» arturm^ b«ra H. OROO LBCTIOHmL 9» BEBNABDUS HENBICUS OQBNBLIUS GABOLUS VAN D£B WIJCK dieLunae, horis XII et I, die Satarni, hora I, Logicam docebit; diebus lovis, Ve- Beris et Satunii , hora IX , Historiam Phihsophiae antiquae exponet ; iisdein diebus, hora VIII, JUetapiysioam tradet. HENBICUS BBNESTUS MOLTZEB Litteraa patrias explicabit diebus Mer- curii et lovis, OrammtMcam patriam die Veneris, hora XII; Eloquentiae praeoepta tradet die* Lunae^ hora II; Bietoriam Patriae exponet diebos Mercurii et lovis, Historiam luris publici nostri die Veneris, hora I; lingUMi Gothicam vei Anglo-Sawonicam dooebit die Mercurii, hora II; carmina nonnulla medii aevi interpretabitur die Veneris, hora IL IN FACULTATB lURIDIOA. lAOOBUS UEBHANNUS PHILIPSE propter aetatem legitima muneris vaca- tione utitur. BBBNAB0US IANU8 QBATAMA tradet lus naturale diebus Lunae et Martis , hora IX, die Mei»urii, faora XI; lus mWfKi/^, diebusLunae, Martis et Mercttrii» hora X; Ordinem ludiciorum publicorum, diebus Lunae etMartis, hom XI « die Mercurii, hora IX; Entydapaediam et Methodologiam luris, die lovis, horis IX — ^XII. GBBHABDUS DIEPHUIS lus civUe hodiemum tractabit die Mercurii» hora XI, diebus lovis, Veneris et Saturni, hora XII; lus mercatorium explicabit die Mercorii, kon% XII et I, die Satumi, hora XI; de ludiciis privatis aget diebus lovis, Veneris et Satumi, hora L BEBNABDUB DOMINICUS HUBEBTUS TmA.mm principia Oeeonomiae poli- Hcae dooebit die Lunae^ horis XII et I, Selecta CapHa Oeconomiae poli- iicae tractabit die lovis, hora XI; de lege fundamentali aget die lovis, horisIX et X, die Veneris, bqra JX; de iure administratipo die Veneris, horis X et XI.; de iure gentium JSuropaeo die Martis, horis XII et L WIABDUS MODDflBMAN diabus Lunae et Martis, horis X etXI, Mercuri^, hqris IX et X^ et Saturni, hori9 XI et XII « tractabit Historiam luris ^Momani et Institutiones JusHniapi; diebus Luaae et Martis, hora {X, ^t die Saturni^ hora X, selectos Pandectarum locos tmctabit. Disputationibus publicis et privatis lubenter praeerunt luris Frofessores. 868 ORDO LEGTIONUM. IN FACULTATB MEDICA. lANUS H1S8INK lANSEN Chirurgiam docebit diebus Mercurii , lovis et Saturni, hora IX; Deligandi ewercitatumea moderabitur et Operandi methadoa exponet diebus Lunae, lovis et Veneris, hora II; Ophtalmoloyiae capita selecta tradet die Lunae , hora IX ; Clifdcis ewercitoHonibus in Nosocomio Academico quotidie vacabit, hora XII; Operationibua chirurfficis in cadavere instituendie praeerit qualibet oblata occasione. SAMUEL 8IGISMUNDU8 EOSENSTEIN JSwercitationibus cUmcis et polycUnicis in Nosocomio Academico quotidie vacabit, hora X; Pathohgiae speciaUs capita selecta docebit diebus Lunae, Mercurii et Satumi, hora KI; Medici' nam forensem, die Mercurii et Saturni, hora III. De remediorum usu therapeutico aget die lovis, hora IX. GUILIBLMUS MATHIAS HENRICUS SANGER Theoriam artis obstetriciae ex- ponet diebus Mercurii et Saturni, hora I; Ewerdtationibus clinicis vacabit diebus Mercurii et Saturni, hora II; Doctrinam operationum tradet et ope- rationibus obstetriciis , in pelvi factitia institnendis , praeerit die Veneris, hora I; Gynaecopatholopae capita selecta tradet et exercitationibus cU- nicis et polyclinicis in Nosocomio Academico vacabit die Martis, hora I; Prawin obstetriciam , tum in Nosocomio Academico, tum in polyclinioo obstetricio , quoties necesse erit , moderabitur ; Politiam medicam et Diaete- ticam docebit die lovis, hora I. DIDERICUS HUIZINGA Physioloffiam yeneralem et spedalem docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis, Veneris et Satumi, hora X; Histologiam diebus Lunae, Martis^ Mercurii, hora XI; de chemia pl^siokyica aget diebus lovis, Veneris, Saturni, hora XI. Indagationibua in Leiboratorio quotidie praeerit. HENUICUS GUIUBLMUS MIDDENDORP Jnatomen corporis humani exponet diebus Mercurii, lovis, Veneris et Saturni, hora I; Ewercitationes anato^ micas practicas , si cadavera adsint, hiberno tempore quotidie moderabitur; Pathohffiam yeneraiem dooebit die Mercurii et lovis , hora IX ; Anatamiam pathologicam die Martis et Veneris , hora IX. Indayationibus anatomuxhpaiio^ loyicis, cadaverum sectione insHtuendis, praeerit, qualibet oblata oocasione. NUMERUS STUPIOSORUM IN ACADEMIA GRONINGANA, DIE XXXI M. DECEBiBKIS CIOIOOCCLXXIL In Facultate Theologiae 30. // ff Phil. Theor. et Litt. Hum. . . 10. if if luridica 82. 4f w Medica 48. if if Disc. Math. et Phys 44. 164. 48 -<• •V 'v 4» DOCTORES CREATI IN ACADEMIA GRONIN^AKA, INDE A D. X OCTOBKIS CIOIOCCCJLXXn AD D. IX OCTOBEIS CIOIOCCCLXXIIL IN FACULTATE THEOLOGICA D. 8 Maii 1873. Ian wolter lieftinck Jr. , in pago Abbenbroek, V. D. M. ^ publice defensa dissertatione : Anthropoloffiache t/rondbe- ginselen van Jezus^ magna cum laude. m FACULTATE lURIDICA. D. 21 Decembris 1872. Marcds yan heloha» privatim defensis the- sibus. D. 12 Februarii 1873. Iohannes rutgers, Groninganus, Theol. Doct., publice defensis tbesibus, magna cum laude. D. 2 Maii. IIerman koeno havinoa oortwun, privatim defensis the- sibus, cum laude. D. 5 Maii. Arnold hbndkik roessingh, e pago Vlagtwedde, privatim defensis thesibus. D. 30 lunii. Hemho willem diephuis, Winschotanus , privatim defensis thesibuSy magna cum laude. DOCTORES CREATI. 871 D. 4 lalii. Warmolt tonckens, e pago Peize, privatim defensa disser- tatione: De rechtspraak in kerkelijke zaken^ magna cum laude. D. 5 lulii. Elzard hermannus engelkens, e pago Wildervank, priva- tim defensis thesibus. Eodem die. Levie mozes wittgensteiner, Ootmarsauus, privatim de- fensis thesibus. D. 7 Octobris. Iacobus ermerins, Groninganus, privatim defensis the- sibus, cum laude. IN FACULTATE MEDICA. D. 21 Decembris 1872. Iohannes alphonsus makia beguin, Med. et Art. Obst. Doct., privatim defensis thesibus, Chirurgiae Doctor. D. 6 Februarii 1873. Carolus didericus schonfeld wichers» Med. Doct. , privatim defensis thesibus , Chirurgiae Doctor. 48* ATHENAEUM ILLUSTRE AM8TEL0DAMENSK NOMINA PROFESSORUM ET LECTORUM, n II.LDSTII ATHINAEO AISTELOOAIENSI CONIDNGTISOIII €DI 10 SIIINAillS INDB A KAL. lAN. AD D. XXXI M. DBC. CIOIOCCCLXXn OOOXNDI M0NU8 OBIEBUNT. IN FACULTATB DISCIPLINAIIUM MATHEMATICARUM BT PHYSICARUM. L G. GUNNING, Oar. Ord. Praeses a. 1872—1873. C. L MATTHES. C. A. L A. OUDBMANS. IN FACULTATB THEOLOGIAB. Q. MOLL. A. D. LOMAN, 1 ;, « . o • t u L G. D.MAKTENS,/ ^^' ™ »«mm. Luther. S. HOEKSTBA, Bbm. m., 1 n iv • o m i • i. .. LG.DEHOOPSCHBPPBR,/ ^"^^ "" ^"^" T*.l«obapt. IN FACULTATB IURI8PRUDBNTIAB. H. DE BOSCH EEMPER. T. M. C. ASSEB. G. VAN TIENHOVEN. C. M. L WILLBUMIEB. IN FACULTATB PHILOSOPHIAB THBORBTICAB ET LITBRARUM HUMANIORUM. L P. N. LAND. T. T. H. lORlSSEN. S. A. NABER. 876 NOMINA PROFESSORUM ET LECTORUM. IN FACULTATE MBDICINAB. C. B. TILANUS. P. H. SUHINGAE. L VAN GKUNS. G. BERLIN. L. LEHMANN. l. L. CHANFLEUBY VAN IJSSEL8TEIN. I. G. B. TILANUS. H. HEttTZ. T. PLACE. P. L BARNOUW, Art. Obst. Lector. A. H. ISRAELS, Med. Lector. G. M. GUNNING, Ophthalmiatriae Lector. F. 1. SWAHTWOUT, Artls Pharmaceuticae Lector. ACTA ET GESTA IN CONVBNTIBUS CLABISSIMI OBDINIS PBOFESSOBUIC ATHENASI ILLUSTRIS AMSTELODAMENSIS ANNO CIOIOCCCLXXn. Dia 8 m. lanuarii. Praeses ordinis Ptofessorum, vir clarissimus I. F. N. Land orationem habet, cuius argumentum: De haofdatad zetel van hooger onderwye. Deinde iuvenes omatissimi M. C. Paraira, phiL nat. Gand. in Athenaeo Amstelodamensi, et T. C. Plugge, phil. nat. Studiosna in Academia Groningana, omantur praemiis aureia, reportatis in certamine literario, quod amplissimus ordo indixit. Oraatissimnfl iuvenis I. van Geuns, med. Cand. in Athenaeo Amstelodamenai dignuB iudicatur, qui bonorificum testimonium acdpiat. Die 16 m. Decembris. Vir clarissimus loannes Tideman, in Seminaiio Remonstr. Professor, munus deponens, orationem habet, ouius ai^umentum : Het Semnarium der Bemonstranten te Jmsterdam. 49 SEBIES LECTIONUM, m ILLUfiTRI ATHMAEO AMSTSLODAMENSI BT IN SEMINAItlS» HABBHHABIM, im i nUUU JMTIVIS «VM flMmCUULH AB IttlAS AlinrAC AWl GlBINOaXIin. lANUS GUILIBLMU8 GUNNING Ciemiam ffeneralem docebit diebus Lunae et Martis , hora IK, diebos Mercorii • et lovis, hora VJII (hieme); CHemiam epeeialem , vulffo dictam organicam iisdem horis (aestate) ; Ckemiam farensem die lovis , hora I ; tfhemiae anafytieae initia die Martis, hora I; Anafyein pAarmaceutieam , tam qualitaHoam qnam juanfitatimm die Mer- curii, hora XI; Minerahffiam erystallograpiicam die Lunae, hora XI (hieme); SRneraiogiam eystematicam tradet eadem hora (aestate); Ewercitiis pracUcis in laboratorio chemico quotidie praeerit CAROLUS lOANNES MATTHES docebit Physicam eafperimentis iUustratam diebus Martis, Mercurii, loviB et Veneris, hora XI; TVigonometriam rectilineam et geometriam analyticam iisdem diebus, hora meridiana; Stereometriam , inclusa IViffonometria spAaerica, in commodum Medidnae et Literarum studiosorum, diebus Mercurii et Veneris, hora L SERIES LEGTIONUK. dff QpRN. ANTON. lOANN. ABRAH. OUDBMANS Jnatomiam et Phymlqgiam plantarum tradet diebos Lunae et Martis, hora matatiBa VIII (hieme); Swercitationed marpAolofficas et microscopicas , die Lunae hora I (hieme); Cfyptogamarvm doctrinam die Veneris, horis VIII — X (hieme); Vharmaicognoein et Sistoriam plantarum medidnalium die Saturni, hoxis VAl — X (hieme et aestate); Pharmacognoein microecopicam die Satumi, hora X (hieme); Systema Phanerogamarum exponet diebus Lunae et Martis , hora VIII (aestate) ; JEwercitaiiones systematicas die Lunae, hora I (aestate); Morphologiam Phanerogamarum die Veneris, horis VIII — \ (aestate); Hwercitationibus in describendis et dignoscendis planiis medieinaUbus praeerit die Satumi, hora X (aestate); Sm^rsiomk» botanieis praeerit (aestate), diebus et hotia deindb iA- dicandis. GUILIELMUS MOLL Historiam universalem JReliffionis et JEcclesiae Chr. tradet diebus Martis; Mercurii, lovis et Veneris, hora XI; Theobffian» dagmatieam iiadoi diebus, faoia IX; Studia ad IntroductUmem in Theolqgiam et ad Historiam JSedesiae NeSr- latldicM pertinentia et SwereitaHones homileticas moden^itur diebua et horis deinceps indicandis. ABRAHAMUS DIDERICUS LOMAN, Professor in SenuD. EvaDg.-Lather. Histortm dogmatwm tradet die Martis, lo^ et Veneris, hom U; Historiam viiae Jesu die Martis et lovis, hora I; Criticen Sacram exponet die Veneris, hora I; EwercHia oratoria moderabitur die lofie, bora III; CommUitonibus sermones sacros habentibus praeses aderit, die Veneris, hora Ik 49« 880 SERIES LEGTIONUM. lOANNES GBRARDUS DIDBRICUS MARTEN8, Fkofeasor in Semin. Efang.«Lothor. Bmege9%n If. Teetamenti dooebit, interpretando JBvang. Lucae, die Lanae, hora UII; I%eoloffiam doffmaticam, die Veneris, hors IX — ^XI; J%eoloffiam practieam , docebit et JEwerciiia homUetiea moderabitur, die Mercurii, hora I — ^III; JEwerdtia catechetica moderabitur, die VeneriB, hora XII; GommilitonibuB orationee sacras habentibus praeses aderit. SYTSB HOEKSTRA Bbn« pilius, Professor in Semin. Teleiobapt Tieologiam Ckristianam dqgmaticam docebit diebus Martis, Mercuiii, lovis et Veneris, hora IX; Dieciplinam morum tradet diebus Martis, Mercurii, lovis et Yeneris, hora X; lACOBUS GISBERTUS DE HOOP SCHBPPER, Profesflor in Semin. Teleiobapt., JEmegeein N. T. docens, interpretabitur JBpistolam ad JSebraeos, diebus Martis et Mercurii, hora I; JBmegesin V. T. tradet, JSiabacuci vaticinio interpretando, iisdem diebus hora II; Historiam JBcdesiae Christianae enarrabit die lovis, hora I; JBwercitationes homileticas moderabitur die lovis, hora II; JBwerciiiis oratoriis vacabit, die Mercurii, hora III; Gommilitonibus orationes sacras habentibus praeses aderit die Lunae et die Veneris, hora II dim. HIERONYMUS DB BOSCH KEMPBR quaestiones selectas e Inre publico tractabit horis dein indicandis. SERIES LEGTIONUH. 381 TOBIAS MICHAEL CAROLUS ASSBR Im8 civile Neerlandicum tradet diebus Lunae, Martis, Mercurii et yeneris, hora p. m. I; Iu8 Mercatorium iisdem diebus, hora p. m. II; Swerciiationes Practicaa moderabitur diebus et horis dein iddicandis. GISBBRTUS VAN TIBNHOVEN Inatitutiones luatimani tradet diebus Blartis, Mercurii, lovis et Veneris, hora I; Digeeta, diebus Martis^ Mercurii, lovis et Veneris^ hora XI; Sietoriam luris Bomani diebus Hartis et Mercurii, hora XII; lue FuiUcum diebus lovis et Veneris, hora X.II. CORNELIUS MARIUS lOHANNES WILLEUMIER Iu8 Qriminale docebit diebus Martis^ Mercarii, lovis et Veneris^ horalX; Oeoonomm Politicam diebus Martis et lovis, hora X; Statiaticam Patriae diebus Mercurii et Veneris^ hora X; J^eyclopaediam luris et PhUosophiam luris tradet diebus et horis dein indicandis. lOANNES PETRUS NICOLAUS LAND Sermonis Hebraei elementa docebit et Geneseos Ubro legendo xUustrahit diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora X et die Veneris, hora IX; Aniiquitates Israelitarum exponet die Lunae, hora XI, die Mercurii, hora XII, diebus lovis et Veneris, hora XI; Logicam tradet diebus lovis et Veneris, hora X; Metof^sicami^^, .. Item Literarum Semiticarum initia provectioribus enarrabit diebus ^t horis : postbmii . indkiandis ; Zinguae Syriacae aut Arabicae studiosis opitcdari paratus est. 382 SERIES LEGTIONUS. THOMAS THEODORUS HENRICUS I0RI8SEN Historiam recentiorem tradet die Lunae, horal, diebus Martis, Merdurii et Satumi, hora XI; Historiam pairiae, die Lunae, hora II, diebus Hartiis^i Mercurii et Satuhii, hora X; Bhetoricam et litteras patrias, iisdem diebas, hora IX. SAMUBL ADRIANUS NABBR Jntiquitates Itomanas docebit diebus Itbrtis, Mortfurii, lotis et YoMrki hora XII; Ciceronis orationem pro P. Sestio et deinceps Taciium et Horatium ezpK- cabit iisdem diebus, hora I; Homertm, Platonis Gorgiam ct Sophodem interpretabitur iisdem diebus, hora 11; Literarum studiosis enarrabit Aristophanis JSquites ^thrmWj hom X^XH. Quibus horis commodum videbitut, literarucii caudidatis <)|»einmi suttm poUicetur. CHRISTIANUS BERNARDUS TILANUS Lectiones clinicas de chirurgia habebit et artis ewercifio praeerit diebus Martis, lovis et Saturni, horis IX — XI. PJ^TRUS HENRICU8 SURINGAR - . \ .^^.' Pharmacologiam therapeuticam docebit (i^iebus lovis, boAil^pJtt. III 6t Ve- neris, hora p. m. II; Doctrinam morborum singularium interpretabitur diebus Maftisv 'Ittoeiifii et loviS, hora p. m. II; ^^ ^ *^ Praxin medicam ad lectulos aegrotantium moderabitur dielMb^-Lttllae, Mer- curii et Veneris, hora X.' '^ vVv/ .. SCRIBS |.E€TIONUX. 3S» lOANNES VAN GEUNS Patkologiam yeneralem docebit diebas Lunae, II»r(i« ^t M^QUlji; horaJIII; Morborm ^ig^ i^i^fanifi mefiodm Qxpooet^ uda cum exarcitationibw clinicis, diebus Lunae, Mercurii e|; yeu^rid, bor^ XI; SwercUationibue practicie in laboratorio pathohgico praeerit ; Medidnam forensem etPolitiam medicam tradet dle Veneris , horis III et IV. GUILIELMUS BERLIN Oeteokjffiam, ayndeemoiofiam , myologiam et epianchnoloyiam docebit di^bu^ Liioae, Martis, Mereuril et loyis, hora FV p. m. (hieme); Jnimalium vertebrat. doctrinam et anatomiam comparatam exponet diebus Lunae , Martis «t MercurK , hora X (hieme) ; Jnatomiae comparatae capita selectft docebit diebus Lunae et Martis, hora II (aestate); Jnimafim inveftekrat. deetrinam ea^onet diebus Liiiiae, Martis, Merciixii et lovis , hora X (aestate) ; 4$fgi(^giam ^ocebit hons deia indioandia (aefttat^) ; JSssercitationibue anatomicis et zootomicis quotidie praeerit. LEOPOLDUS LEHMANN Ariem obetetridam theoreticam docebit diebus Lunae, Mercurii et Saturni, hora XII; JSwplorandi methodum et moffostociam exponet nec non encheireses in pelvi /(fctiti^ doyvQmtratnt die Miarti^» hoza Xil; JEmbryoloffiam docebit die Veneris, hora XII; Morbos puerperalea et seleeta gwaedam Gynaec^lqffifte capita explicabit di^ lovis, hora XII; Ewercitq^ifia^Xms (iliw>is in TmdockiQ piMeril; diebus Martis, lovis et Saturni, hora XI. 384 SERIES LEGTIONUH. lANUS LEONARD. CHANFLBURY VAN IJSSBLSTBYN Doctrinam morborum cutia et aypAilidis exponet diebus Lonae, Marti8« lovifl et Veneris, hora VIII; Fwercitationibua clinicis praeerit diebus Mercurii et Satumi, hora VIII; Policlinicis diebus Martis et lovis, hora II. lANUS QUILIELMUS KBGNERUS TILANUS Operationes chirur^cas demonstrabit, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, horis II — IV (hieme); Artem deliyandi et akohgiam docebit, die Lunae, horis II — ^IV (aestate); OrtAqpaediam exponet, die Veneris, horis II — IV (aestate); JSwercitationibus clinicis prcpaedeuHcis diagnosticis praeerit diebus Martis et lovis, hora IX; PolieUnicis ortAcpaedicis diebus Martis et Satumi, hora XII. HENRICUS HBRTZ Anatomiam patAologicam generaJem et specialem docebit diebus Lunae , Mer- curii et Veneris, hora X; JEwercitationibus clinicis praeerit diebus Martis, lovis; hora I, et Veneris, hora XII; De morbis cerebri et medullae spinalis disseret (hieme) diebus Lunae et Mercurii, hora XII; PsycAiatriam tAeoreticam docebit (aestate) diebus Lunae et Mercurii, hora XIL Cursum Aisfologiae patAologicae instituet (hieme) diebus Martis et lovis, boraXUL THOMAS PLACB PAysiologiam docebit diebus Martis hora meridiana, Mercurii et lovis, hora IX, et Veneris, hora X; Histologiam diebus Mercurii et Veneris, hora I; Qursum Aistologiae instituet horis auditoribus commodis; Bwercitationibus practicis in laboratorio pAysiologico quotidie praeerit SERIKS LBGTIONUM. M5 PHTRUS IACX)BUS BARNOUW, Arib Obtt Leetor, Encheireaes in pehri facHHa demonstfmbit diebiis Martis, Menmrii, lomM et VeBeris, horit II et III; Becens natarum morbos exponet diebus et horis aoditoribas oommodii; Meeene naterum poKcHnieo diebus Lunae et lofis, hora deGOBB et dimidia praeerit. ABRAHAMUS HARTOG ISRAELS, Med. Leotor. Historiam Medicinae tradet die lovisi hora III; Hygiaenen exponet diebus Martis et Mercurii, hora III; Micyeiopaediam et HodegeHcam Medidnae die Lunae» hora II. GUILIBLMUS MARIUS GUNNING, Ophthalmifttriae Leotor. OpAtialmiatriam docebit diebus Mercurii et Veneris, hora IX; EwercitaHonibua clinicis praeerit diebus et horis auditoribus commodis; Operationes instituet die lovis, hora XX. FRBDERICUS lACOBUS SWARTWOUT, Artis pharmaoeutioae Lector. Artem pharmaceuHcam docebit diebusLunae, horalll, MercuriietSatumi, hora I; Bwercitationibus pharmaceutids pracHcis praeerit horis postea indicandis; Jrtem medicamenta praescripta praeparandi docebit diebus Martis^ Mercurii et lovis, hora vespertina VI. 60 aSB SERIES LEGTIONUM. Vir Doctissimus N. Mbdbsinob exponet Blectro-tierapiam in poUclimco diebas Hartis, lovis et Saturni^ hora IIL Vir Doctissimus P. F. I. tbb Matbn Morbos laryngis in policKmoo de- monstrabit diebus Mercurii et Satumi, hora IV. Vir Doctissimus A. A. 6. Guyb Morbos aurium in poUdimco demonstrabit diebus Lunae et Veneris , hora III et dimid. Vir Doctissimus C. L. Wurfbain Chirurgiam theoreticam exponet diebos Lunae, Mercurii et Veneris, bora XI. Horis auditoribus commodis lectiones privatas de hisce argumentis habere viri doctissimi parati sunt. NUMERUS STUDIOSORUM IN ILLDSTII ATHENAIOAISTELOOAIEHiSI CONIDIIi€TISaiII€lIIIOSEIINAIIIS DIE XXXI DECEMBBIS CIOIOGCCLXXIL In Facultate Fhilosophiae 8. » n Theologica 31. n n lurisprudentiae 28. n H Literarum 12. n u Medicinae 144. 228. 50« DE HOOFDSTAD ZETEL VAN HOOGER 0NDERWIJ8. FEE8TREDE, BIJ HBT 240JABIG BBSTAAN VAN HBT ATHBNAEUM ILLUSTRE TE AMSTERDAM, DBN 8»»«» JANUARIJ 1872 UITOSSPBOKBN DOOB D». J. P. N. LAND, H006LE1RAAR AAN HR ATHENAIUH. J MUNE HEBBEN, Uit naam der Hoogleeraren ia de Hoofdstad des lands, 200 aan het Athenaeum als aan de Seminaria, heet ik u van harte welkom bij deze plegtigheid. Zij is ons door wetten noch reglementen van buitenaf voorgeschreven. Ons eigen besef van het openbaar karakter , dat aan het Hooger Onder- wijs behoort, drong ons haar te vieren. Immers terwijl 'slands Universi- teiten telken jare aan de vrienden der wetenschap teekenen geven van haar bestaan , en het leven dat in haar midden wordt gevonden , — voerde onder ons slechts hij eenmaal het woord tot de keur der geletterde bur- gerij, die op dat oogenblik in onzen kring werd opgenomen. Daar werd dan gesproken van beloften en verwachtingen ; straks sloot zich achter den redenaar de deur der leerzaal toe; en slechts het onzekere gerucht meldde voortaan, in hoeverre daarbinnen die beloften vervuld, die ver- wacbtingen niet teleurgesteld waren geworden. Op den kansel, voor de balie, in polilieke en letterkundige bijeenkomsten , bij allerlei gelegenheden werd de steui van dezen en gene uit ons midden vernomen; doch welke was op den duur zijne opvatting van de taak van het Onderwijs? Zou men dat opmaken uit het jaarlijksch Verslag van onze Curatoren? Hoezeer een kostbare bijdrage tot de gemeentelijke statistiek, een zorg- vuldige beschrijving van het ligchaam eener instelling, kan zulk een ge- denkdchrift nimmer een denkbeeld geveii van den geest die haar bezielt. Hoe werd het doel en de strekking, hoe werden de eischen en de stoffen van het onderwijs door hen begrepen , die zelven een tijdlang daarin werk- zaam waren geweest? 892 J. P. N. L A N D Wie daarvan getuigenis poogden te geven , waren enkel onze Studenten. Dan, met hoeveel ijver zich dezen somtijds kweten van die taak, — wij leven niet meer in de dagen , toen mannen van rijpen leeftijd elkander ver- drongen in de gehoorzalen van Padua en Bologna. £n het levendig gevoel van wie eerst onlangs van schoolsche tucht ontslagen zijn, wordt eoo ligt door de eerste indrukken in een vrijere maatschappij van het spoor gebragt. De een scheen uitsluitend de spreuk te behartigen van den joodschen wijze: Wie van zijn naasten eene afdeeling, of ^n hoofdstnk, of ^n vers, een woord, ja zelfs eene letter heeft geleerd, die behoort hem in eere te houden ^). Den ander zou veeleer het woord van een anderen wijze be- h^en: Veel heb ik geleerd van mijne meesters, meer van mi^ gelijken, en van mijne leerlingen nog meer dan van die allen. ^) Hoe het zij , er was een leemte in het leven , zoo niet van de Seminaria dan toch van het Athenaeum. De Curatoren en de Studeaten maakten hunne indrukken en bevindingen bekend; die der Hoogleeraren wexdien in de buitenwereld zelden of nimmer vernomen. Gelijk het echter liuoM dageiijksche taak is, niet als vereeniging een offidieel gemiddelde van mee* ningen, maar als personen een eigen overtoiging uit te spreken, zoo Wfts het wenschelijk, dat de een na den ander van zijne eigene inzigten blijk zou geven aan het belangstellende publiek. Zoo is dan in onze vergadering bepaald , dat aan den aanvttng van elken cursus de aftredende Voorzitter de lessen zoude openen met een rede in het openbaar, en zijne beschouwingen ten beste geven over datgene wat hem voorkwam , onder vrienden van het Hooger Qoderwijs het eersft de aandacht te verdienen. Alleen om de vijf jaren zou deze plegtigbeid met een andere gepaard gaan. Wanneer de Hoogleeraren aan het Athenaeom en de Seminaria gezamenlijk prijsvragen hadden uitgeschreven , gelijk dat reeds in 1864 is ingesteld, dan zou die rede eerst bij het uitreiken der eereprijzen op den verjaardag onzer Doorluchtige SohooU betaij door den vroegeren Voorzitter of door een zijner ambtgenooten worden uitge- sproken. Bij deze dubbeie plegtigheid, die ons heden voor het eerst vef- Pirqe Abot 6: 3. *) ^Taanit c. 1." F E E S T R E D E. 898 eenigt, roep ik u allen het welkom toe, — - en breng den dank der ver- gadering aan het gastvrije Kerkbestuur, dat erin bewilligd heeft, dit vriendelijk gebouw ^) heden tot onze feestzaal te doen strekken. En nu» welk zal het onderwerp zijn, dat bij een zamenkomst als deze de eerste aanspraak heeft op onze overweging? Immers geen ander, dan wat ons allen , gelijk wij hier vergaderd zijn , het eerst voor den geest staat: de toestand en de uitzigten van Amsierdam als zetel van Hooger Onderwijs. Vergunt mij dan , M. H. , u daarbij voor een korten tijd te bepalen. Vergunt den spreker» die reeds langer dan zeven jaren aan een goed en groot werk verbonden is geweest, dat hij, zoover de gelegenheid van dit uur het hem vergunt, de redenen voor u ontvouwe, waarom dat werk niet mag worden vernield of verminkt, en de beginselen, naar welke het veeleer uitgebreid en versterkt moet worden. Mogt zijne rede u hier en daar, uws ondanks^ aan een oratio pro domo herinneren, dan mag hij van uw doorzigt verwachten» dat Qij» in den aard van het huis en van den ingeroepen regtstitel beiden , de regtvaardiging weet te vinden van het pleidooi, dat hier zoo kwalijk te vermijden viel. Zoo iemand belang stelt in de vragen die wij ons voomemen te behan^ delen, dan kan dat enkel wezen omdat hij zich overtuigd houdt» dat onze Stad de zetel behoort te zijn van een voUedig Hooger Onderwijs, — of anders» omdat hij meent, dat zoodanig onderwijs hier gemist kan worden, en daarom door de magthebbenden » ten bate van hare schatkist, veilig kan worden ter zijde gesteld. De een verlangt van bloei en mogelijke uitbreiding, de andef van verval en waarschijnlijke slooping te hooren; beiden wenschen te weten^ wat er gedaan wordt en wat er te wach- ten staat. Aan beiden kunnen wij reeds nu dit antwoord geven: Het Atbenaeum (want bij de Seminaria zijn de gegevens van anderen aard) verkeert in een toestand van teruggedrongen wasdom; en het hangt af van de hon- >) De Nieawe kerk der Waabdhe gemeente. 51 m J. P. N. LAND ding ran Amsterdamt of aaa dien wasdom een gewelddadig einde sal wordeo gemaakt» dan oi die» in bet belang der geheeie iiatie, van kuast- matige belemoieriDgQn ontdaaii, zijn jiatuurlijke hoogte bereiken aal. De vxaag waarop .allea aankomt, is juifit degene waarover gij beiden het nog ;^ltijd niet eens zijt geworden. Beproeven wij haar te beantwoorden op onze beurt. Yan meer dan eene zijde hebben wij ak een axioma vaa staatsfvijsheid de stelling hooren verkondigen: «^Het Hooger Onderwijs is geene geoaeeii- tezaak." Met deze major werd dan de minor verbonden: ^Amaterdam 13 een gemeente" ; en de cooclusie scheen em logiache te zijn : #Het Hoo^ ger Onderwijs xb geene zaak voor Amsterdam/' Men 8ta mij toe, aan- merking te maken op elke van de beide praemissen, en ook op den vorm waarin men ze tot eene redeneriog meent te verbinden. — Immers, er zijn maatschappelijke belangen, waarvoor de zorg aan elke gemeente bij de wet h opgedragen; er zijn aodere, waarvan de behartiging haar bij de wot niet is ontzegd, en waarbij hare tuMchenkomst , onder zekere om' standigheden , tot pligt kan worden. Wanneer in Nederland aan een ieder het verstrekken van hooger onderwijs is vergund, dan moet het^ in liet algemeen gesproken, ook aan een gemeente vrijstaan. Wie van eeu ifgemeentezaak" spreekt, laat in het midden, of hij bedoelt wat elke gemeente moei, dan wat eene gemeente maff doen, waar het gemeen belang het vqrdert. Zooveel wat bet ingeroepen axioma betreft — Ver- volgeus: AmstGrdam i3 een gemeente volgens de wetten waaronder wij leveo; maar zij ia behalve dat nog meer: de Hoofdstad des lands, volk« rijker dan menige provincie, niet zonder reden de eenige, die in de Grond- wet des Rijks nog heden een Stad wordt geooemd. En het is regel in Europa, dat zulk een stad &h Gemeente verpligtingen draagt, die haar door hare waardigheid — ik zeg niet enkel: haren titel — als Hoofdstad zijn opgelegd. Zietdaar wat wij bij de tweede stelling niet mogen vergO'' ten. — Eindelijk, wat hebben wij le denken van een redenering» die uilgaat van de opmerking, dat zekere werkzaamheid niet tot den verpligteo werkkriog van alle gemeent^n. behoort, om dan daaruit af te leiden, dat zij voor elke op zichzelf genomen buiten de grenzen van het geoorkx>fde ligt? Het eeuige waartoe men uit de gegeven» met regt zou mogen FEESTREOE. 39S* beslaiten, is dit: dat het niet is aan hare eigensehap als gemeente^ d^t Amsterdam de verpligting ontleent tot het onderhoud van hare Door*^ luchtige Sohool; een leer weliswaar, die door niemand bestre-^ den wordl. 