title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: REDEVERING. 877 Toch worden de grootendeels verkeerde voorstellingen over den barometer en de nog gebelachte verrichtingen der voortuine genitalia door jaatende denkbeelden vervangen en gewijzigd en menige nattige opmerkingen daaromtrent met betrekking tot de verrichting der baring gemaakt, waaronder wij hier kortewijnslecht het terugwijken van het staartbeen wijden aandacht , en even als wij dikwijks na eenen nachtelijken storm het morgenrood heldere stralen zien werpen, zo werd ook door deze geschriften van lieverlee meer deelneming voor het verloskundig gedeelte der kunst opgewekt, die eene gelukkige en betere toekomst voor het vak moest ten gevolge hebben. Het duurde dan ook niet lang of het mechanisch gedeelte der kunst op het gebied der verloskundige kunstbewerkingen begon zich in belangrijke verbeteringen te verheugen. Deze vooruitgang was bijkans alleen aan de heelkundigen te danken, die geheel alleen, hoe zeldzaam ook, in de gelegenheid gesteld waren een werkzaam deel aan de verlossingen te nemen. Op Franschen bodem, waar de heelkunde reeds in hoogen bloei stond, zag men in de 16de eeuw ook een verbeterde verloskunde, met haar door vaste banden nog vereenigd door Ambroise Pare (1690) ontspringen. Het wederinvoeren der keering op de voeten zoowel bij een voorliggend hoofd als ook bij schouderliggingen, reeds lang voor hem door Soranus onderwezen, maar geheel in vergetelheid geraakt, was de eerste stap tot dezen vooruitgang. Deze leer met de noodzakelijke voorschriften door Pierre Franco bijna woordelijk herhaald werd vooral door den waardigen leerling van Pare, Gallemin (1613) op nieuw uitvoerig aangegeven en meer algemeen verspreid; zij is nog tot op den huidige dag in zwang en zal niet ligt ooit door een andere vervangen worden. Ook een andere kunstbewerking, de sectio caesarea, die reeds van de oudste tijden af aan overleden zwangere verricht en zelfs tot wet in die gevallen gemaakt was, werd tevens op levenden voltooid. (Jan. VIII). De levende deelname waarover de verloskunde zich thans in de helft der 16e eeuw mocht vereenigen. In de 17e eeuw werd de chirurgie, door Limpius in Parijs (1578), en door Ghislain de Smet in Antwerpen (1598) nader ontwikkeld. 48 "Voormalig, woe ook nog gekreemd, en oog nog vermengd met gemeen vijandige geluiden, Dit gebeurde tijdens de door Konrad Gessler voorbereide voormaatschappij, Gepost op Steen geleegd door Jeanne d'Arc en andere mensen in Tannenberg. Dit had tot gevolg dat vele tonnen van het beoogde in een veel hogere klasse waren opgezocht, Door dit abnormaal gedrag in zware schuren kon ongeveer 15000 in Brabant in een veel hogere lucht geraakt zijn en was alles van de verrijking der waren niet naar zijn trekken afgezien en verdeling eisde, ongedeeltelijk dan uitgebreid had, geen ongeregelde onderzoekingen gedaan. Hij had zich echter ten aanziene van zijn anatomie en pathologie, (als onderdeel van zijn pathologie en therapie van het zwanger zijn, de beroemde Portugees Roderik van Gaston goed verdiend, Door zijn betekenisvolle werk, Boeken van nemene zuster medicijnen aan, Terwijl ook in de anatomie van de foetus van landen tot de verloskunde behorende (gewonden pen) Antonius (1689) en Salvador Pinaeus (1619) te Parijs verdienen genoemd te worden, en de praktische opzichten van Fabieto en AxpK^ede (1619), en van Fabr. .J^ildanus (1684) zoolt hebben uitgebreidend onderlegd. Weldra werkten de zeer vermaarde geleerden van de 17e eeuw de verloskunde in Frankrijk in een hoge vlaag. Carl werd het lichtpunt (waar door eerdere middeleeuwse nevenvelden verduisterd waren) en het vijfde niet langer (of geen ander vak werd met zulk een ijver bestudeerd. De vroedvrouwen verkregen in de leerstoelen een veel betere opleiding door een in het klooster georganiseerde school. Onder verschillende leidingen van deze school vonden ze als scheutwater op, zodat de Franse naam luide verkondigd werd. Onder deze veertiende eeuw bloeide de biologie, zulke bloemkwekers verdient hadden, dat de verloskundige moedersverworpings hebben. "Hamburg, 1004. In het begin van de 17de eeuw te Hamburg en is aAlaar 1667 in hoogen onderdom oVerrleden. Ik Immo foetus, Veenet. 1687. 4», et L. B. 1664, 12«." De signatuur noteerde een graduate en parijs L. B. J., als schrijver van het document: Javertiskie de/formule. Het onderwerp van dit stuk is veterinair medicijn, ook wel aangeduid als diergeneeskunde. Het document dateert uit de tijd van koning Stefan. Verwijzingen naar andere documenten, zoals die van Javertiskie, geven meer informatie over de context van dit stuk. De schrijver was dus bekend met de werken van Javertiskie en andere wetenschappers uit die tijd, zoals Stefan, Marguerite de Linchofr, en andere. Het onderwerp van dit stuk is van belang voor de historische context, vooral voor die van de 12e eeuw en de daarop volgende eeuwen. Het behandelt onderwerpen zoals anatomie, fysiologie, en pathologie, en hoe deze verhouden tot de kunst en wetenschap van het verkeer. De schrijver, met naam genoemd als G. Gorter, was een leerling van Javertiskie en had een belangrijke bijdrage geleverd tot de diergeneeskunde. Hij was bekend om zijn naauwkeurige kennis van de anatomie en fysiologie van dieren, en zijn werk vormde een belangrijke bron voor latere onderzoekers. Dit document is van belang voor de studie van de historie van de diergeneeskunde en de wetenschap in algerein. Het toont een voorbeeld van hoe wetenschap en kunst samenwerken om de wereld en de dieren die daarin leven beter te begrijpen. Margarite de Tertre, Vrouw van de leerder van de Geneeskunde, Inentieur van Amsterdam en Vrijheid om zijn faam. Johan Patijn, gemaakt in 1617, 1716. Nadat Jules Clément, een meestgemaakte rector magnificus, Madame la Valis, een berdeke van kunstwerken lemmert in de diepte, viel hij met zijn hoofd in alle aandacht en had een dodelijke val. De stad Amsterdam, waar de heilige Nicolaas de schutheilige is, troost de familie door Troedewijk, een klooster waar vreemde was, daarbij geeft de stad aan de familie Clément een waardigheid. Des mechanisten grome en een compositie, Parijs 1668. Hollandsch Wijbreeg 491481 En daarna E. Gass, Amsterdam 1769. Laprachtige jeugd, Parijs 1686, BDOmlmakrijgen. Obelisk in het Franse domein, Park Le Bois 1691. J.C. Pfaff, Duitse leeraar, Parijs 1694. Jaworsk, een man die om de zelfstandigheid van zijn wetenschappelijke gevoelens, door zijn leer van het verboden bekken en de atoomtheorie, wegens zijn verdiensten in de voortbrenging van de keerspiegel, wegens zijn ijver waarmee hij het gebruik van snijdende werktuigen bestreed en de onder zekere omstandigheden uitgevoerde keizersnede, in alle opzichten den naam van een uitstekend verloskundige zich waardig heeft gemaakt. Uit Frankrijks wereldstad der beschaving werden de verloskundige denkkbeelden naar Duitsland, hoewel nog spaarzaam overgeplant, terwijl ook Scandinavië door Johannes van Hon (1724) aan deze vorderingen een merkbaar aandeel nam. Maar nergens in geen land der wereld vierde tegen het einde der 17e eeuw de verloskunde eenen achterraanderende triumf, dan in ons Nederland. Hier, waar de verloskundige nog met zoovele ingewortelde vooroordelen te kampen had en het vak in de helft van die eeuw nog in eenen zoo bitteren toestand verkeerde, waren naast de vroedvrouwen vooral de heelmeesters als vroedmeesters werkzaam, waaronder sommigen wel niet voorzien, in allerlei pamfletten elkaar uit vijandigheid met grofste beleedigingen toe te voegen. Als de verdienstelijkste onder deze deden zich echter reeds toen kennen, Hendrik van Roonhuijzen, die in zijn voortreffelijke verloskundige mededeelingen een kampioen voor de keizersnede optrad, Cornelis Solingen, wiens verloskundige werken een blik op de toekomst gaven. Het werk der geborene Troedjoe Troedjoe SKegeDemden, geboren Ditrich. Die komische raad van Hoff-Waurlander, die in zijn hoekjeswinkelier Universiteitsboekhandel gevestigd was, heeft in die tijd niet weinig tot vooruitgang der kunst, vooral ten aanzien van de keizersnede, bijgedragen, van minder betekenis was het werk van Anna Elisabeth Horenberg, geboren Appel in 1700 nagelgezen. Zie Theatine Hemmen over de taak van Andr. Boekelman en B. van Bortmont aangaande het halen van een doode vagina in Amsterdam 1677-78. Bijdragen van de gebreken der Vrouwen in Amsterdam 1668. Embronia of Afhandeling een dooden vruchtwand door de hand van de Heelmeester, 's-Gravenhage 1678, 19. Handboeken der Verloskunde henzelften, een aanhang en poging der Vroedvrouwen, Amsterdam 1684, 8. En de medische en chirurgische werken eene, Amsterdam 1698, 4P. REDENVOORSTEL. 881 De gemeente Bellungen evenwel nochtans te zeer eenen chirurgische geest aan- den en die alleen in de hand en de instrumenten het voorname heil zocht, Samael Janson , die in zijn geschriften zich vooral als bestrijder der ectio caesarea post mortem deed kennen en door Dionys van der Sterren , als haren ijverigen voorvechter spoedig weerlegd werd en Abraham Cyprian hoogleeraar te Franeker, die vooral de gastrotomie bij graviditas extrauterina in bescherming nam en het vooroordeel tegen deze operatie trachtte tegen te gaan , als ook C. Kelderman, die vooral voor de vroedvrouwen trachtte naakt te zijn . Maar de grootste onzer landgenoten, die zich ooit aan de verloskunde hebben toegewijd, die voor Nederlands roem onsterfelijk gebleven is en als schepper van dit schitterend tijdperk der verloskunde overal werd gevierd, was Hendrik van Deventer. Doordrongen van de juistheid der stelling, dat geen wetenschap op zulke krachtige zullen der waarheid steunt als de verloskunde, was hij het die deze grondslagen voor het op te trekken gebouw zelf gelegd heeft , door ons een leer van het bekken te leveren zowel een verloskundige behoefte en waarvan de juiste kennis voor een vroedvrouw door hem als volstrekt noodzakelijk werd geoordeeld, om baren hulp te verleenen. Zijn geschriften bevatten niet slechts een opsomming van waarnemingen , die getrouw naar de natuur geschetst zijn maar tevens resultaten in eenen meer dogmatischen vorm, welke een eeuwige waarheid verkondigen. Van niet weinig belang is tevens al hetgeen door van Deventer over den uterus en de vagina werd voorgedragen; nauwkeurig heeft hij de verhouding en ligging van den eersten tot de laatste bepaald; de meerdere ontwikkeling van de wanden van den uterust gedurende de zwangerschap werd door hem tegen Mauriceau volgehouden, en vooral op de veranderlijke ligging van den uterus gravidus de aandacht gevestigd. Eigenaardig is het, dat hij over de voortkomst en de kinderbaan met den aankomst van kind, en over de noodzakelijkheid der keizerlijke snede, schrijft. Zie ook de 'Oordeelvorm voor alle Vroedvrouwen' van Jacobus Kiessel, Amsterdam 1690. 382 L. DE HAHN Bl blijft zeker zijn zijne voorzieningen voor de stedelijke ontwikkeling, maar denkt met te veel kleuren geschatte zijn, maar niets minder moest het nagelzien als de uitvoerige behandeling van dit onderwerp met debaatbaarheid nog erkennen, te meer omdat er steeds vooruitgang in de praktijk uit zijn vaortgevloeid. Dit onderwerp is de aandacht voor de verloskundige expertie uiteengezet, waarvan de noodzakelijkheid al snel werd ingezien, en waarbij men hem de geoefende praktijk erkent, die alles wat hij te weten kwam, uit eigen ondervinding had geleerd. Zijne 14 voorwaarden, die voor hem een volledige natuurlijke baring worden gesteld, aan daad hem zoveel opgegeven, dat daaraan geen meer had kunnen bijvoegen. Hoogst eenvoudig vinden wij de voorwaarden voor een veilige hulp bij regelmatige baringen aangetoond. Dat bind- en voetliggingen door hem al regelmatig worden bekeken, die derhalve aan de natuurlijke kracht ter beoordeling te worden overgegeven, kan van zichzelf een meerter duiden niet verwacht worden, daarentegen moet het een verwondering baren, dat de aandachtstekeningen nog voor moeilijk en gevaarlijk werden gehouden, zodat een verbetering deze hoofdzaak wordt aangeraden, evenwel kant men duitek dat, dat de tijd ook hierin leids den meest beter. onderricht heeft Voorlopig waarschuwt hij voor het oorzakelijke en voorbereidende bevallen der ween, waarbij het nut tot voorbereiding der geaartkel door hem meer dan door een van zijn voorgangers was ingezien. De kenteken en de behandeling van placenta praevia en de complicaties van progresief vatabei zija door hem zeer juist beschreven en behandeld, en kent zich in het algemeen af met een grote lof daarbij is keuzes in de keizerscheiding op de voeten, die hij overal waar de bevalling voltooid is, met haken en perforatoren dienen gebruikt te worden. Bij anomalieën der weem uit hij voor de zoogenaamde medicamenta echo, en gedurend. Zijn ook hier aan de grootste middelen, afbeschrijving. Maar beter is het om de plats niet nog in meerderde bijzonderheden te treden, die niet langer bij de gedenktekenen van dezen beinemden man stilstaan. Men zijn zijn grote verdiensten, ook in de buitenste kringen, niet ten onrechte mogen vergeten door een standbeeld in de nederige, gewone gedenkteken te Voorhuis, waar een gedenksteun voor staat, waarop met gouden letters de meest waardevolle woorden gegraveerd zijn, die men zet voor een koosmandaan toepasselijk, die belangrijk belijden in het heil van de staat in het algemeen en in de verschillende wetenschap in het bijzonder en haar eerbodem loven, wat treffend verkondigen: "Sartii$ non in mortis; sed vitae janaa consideretur," (Aanmerking IX). Op deze triomf der wetenschap hadden ook andere geleerde mannen, waarop one hand steeds roem kan dragen, zo ook J. Buijsch (geboren 1666, overleden 1681) en gedurende 65 jaar hoogleraar der anatomie aan deze doorlichte school. Zijn hoog geschatte anatomische en biologische onderzoekingen, die zich over alle delen van het lichaam uitstreken, hadden ook vooral betrekking tot de vrouwelijke genitalia, den embrye en de secundaire functies. Ook nam hij een werkzaam deel aan de pathologische beschouwingen van het verloskundige vak en het moederraar zeker worden betreurd, dat juist in de hoedanigheid van verloskundige zaken het karakter als menselijk niet van de voordeeligste zijde is geschaafd, zodat er veel kennis is. Belangrijke onderzoeken, vooral over de leer van het embryonale ontstaan en de ontwikkeling van dieren en mensen, die tot dan toe in duisternis was gehuld, hebben wij in die tijd aan onze landgenoten Deswijst (geboren 1664) en Langlet (geboren 1671) te danken, die voor hun onderzoekingswerk naar de grote ontdekkingen waardoor het uitgangspunt van elke ontwikkeling in het organisme in het ei der moeder gezocht moest worden, het "Embryon vivum ex ovo" aanspreken, die verder vele verklaringen daarover een voor een verspreid hebben. Nog een aanmerkelijke verbetering had de ovoglobie door de onderzoeksvermogens. J.P. om en ommer, meesmoed, ergens sc. % 2 Escher, 17e eeuw, Holland. Dit was een microscoop die genomen was op de hoogte van een eiercel, 'Gravure'. '1856. A. Rijssen. Enig vooruit extra eterum in een. Anatomie etc. Graaf. 1856. De vroegste ontdekkingen van de sperma was een groot vlaams initiatief, L. B. 1678. In het algemene stadium van de generatieve organen werd veel onderzoek gedaan, L. B. 1672. Opera lomnia, L. B. 1677. Excerpt uit 'De generatie van de mensen' van Nicolaas Tiselen, London 1651. Van Swammerdam (overleden rond 1680), een voormalige stadgenoot, die zich buitendien over de ontwikkelingsgeschiedenis der insecten en planten vele verdiensten heeft verworven, terwijl ook nog Nicolaas Hartokog, hoogleraar te Harderwijk, voornamelijk over den uterus en de secundaire heldere denkbeelden trachtte te verspreiden. Op dergelijke feiten werd de leer der ware generatie geschoeid, die eerst na hevige strijd het burgerrecht heeft verkregen, en wel vooral nadat Lodewijk Ham, een student te Leiden (in het jaar 1677) de sperma- tofoeren ontdekt had, waarin onze grote Levenhoek (1632 — 1728) algemeen de eigenlijke kiem van den toekomstige embryo meende te kunnen ontwaren. Jammer dat het gezond verstand door de ijverige microscopische onderzoekingen beneveld, zich tot de ongerijmdste hypothesen liet vervoeren, die eerst in onzen tijd weer geloofd hebben door ware en heldere denkbeelden vervangen. De schitterende resultaten onzer Nederlandsche en ook Fransche verlos- kundigen moesten ook spoedig op andere plaatsen heibsaam werken, van- daar dat ook Engelsche en spoedig daarna ook Duitsche krachten door gemeenschappelijk zamenwerken den blik op de bevordering van dezen tak der geneeskunst gevestigd hadden, die met zulk een schoon morgenrood aan den horizont verrezen was. Het mengelmoes van meestal willekeurig naast eikander geplaatste stellingen en regels zonder vasten grondslag noch zamenhang was toch gezuiverd , de leersteiiingen hadden reeds eenen weten- schappelijken vorm aangenomen, en zoo was het in het begin der 18^ eeuw eindelijk gelukt de verloskunde tot eenen zoodanigen rang te ver- he£fen, die haar niet alleen toen reeds een waardig aanzien moest ver- schaffen, maar ook voor de toekomst een nog hooger standpnnt kon ver- zekeren, daar elke wetenschap, wanneer zij eenmaal eene zekere hoogte 1) Miraeulum naimrae $, de uieri muUeru /abriea^ L. B. 1679| en *t Memekm le^m verkmi i$i de Uiiorie van ket haft of oeveraae, Amst. 1675. B^bel der Natmare of Metorie der meecten ioi eekere toorien ffebraeki, Leiden 1787 m 88. >) Jnai. seeund. humanae. Ultraj. 1669. Jnai. vOulinae eeeund. Ultraj. 1675. 3) Zie Dion. van der Sterren» De yemeraJi. e» ovo^ De moneirorum produeOonet Amst. 1687. ^) Zie H. Halbertsma, Disseri» de LeeuwenhoekU meriiu in quaedam pariee anai* mieroeeep^ L. B.. 1843. HEBDOEVOERING. heeft bereikt, onophoudelijk vooruitsnelle en haar volmaaktheid zo verre die bereikbaar is, meer nabij komt. Het vak had thans beoefenaars gevonden, die haar alleen en uitsluitend hunne krachten begonnen te wijden, de verloskundige denkbeelden lagen niet meer zo verspreid soms onder andere vreemdsoortige onderwerpen begraven, maar in afzonderlijke werken, alleen aan de Verloskunde toegewijd, waren al thans voor iedereen beoefenaar gemakkelijk toegankelijk. Zij bevatten geenszins louter theoretische bespiegelingen of phantasierijke hypothesen, maar ook feiten en leerstellingen aan een rijke ondervinding getoetst van eenen echt praktischen stempel. Theorie en praktijk stonden in een betere harmonie tot elkaar, al werd ook hier en daar nog vastgehouden aan de oude overleveringen, daar het der menschelijke natuur steeds zo moeilijk valt, eenmaal aangenomene begrippen weer te laten varen. Zoo naderen wij tot de 18e eeuw. In het begin toch van dit tijdperk kunnen wij reeds onder onze vaderlandsche Verloskundigen, die den door hunne voorgangers reeds gevestigde roem hebben gehandhaafd, in de eerste plaats Jacob Denys vermelden, die ons in zijn verhandelingen veel, zoowel op het anatomisch-physiologisch gebied der vrouwelijke geslachtswerktuigen gedurende de zwangerschap en geboorte heeft nagelaten, als ook menige wensch, die tot het praktisch gebied der kunst behoort en in de school des levens door hem, te Leiden waren opgedaan. Nog meer schitterde in die tijd Johannes Huwe als een ster van de eerste grootte aan den verloskundigen hemel. De leer toch van het bekken, door van Deventer voor het eerst zoo voortreffelijk verkondigd, vond in hem, een Haarlemschen geneeskundige, eenen beoefenaar, die door zijn talent de nog overgebleven leemtes wist aan te vullen, waardoor zijn naam in de annalen der kunst vereeuwigd is. Hij toch was de eerste die afmetingen van het bekken heeft opgegeven, waardoor de uitvinding van den pelvimeter werd voorbereid en zoo doende. Dr. FerhatMiii^ vtm M ampt der Vroeimmten em yroederamoen mei tummeriw^ dertdeer hmet raakende ete, - Met Platen. Leyden 1788, 4*. In de Omroepkrant der Omroeporganisatie in Haarlem, uitgegeven door Isaak Enschede, 1727, staat te lezen: "De verloren gegangen grondstoffen voor een leger gewonnen in verloren gelegen stukken zijn teruggevonden. Onder andere, dan ook deze hebben we een half jaar geleden verloren, werd ons laatst bekend dat deze nog steeds op anatomisch-fysiologisch gebied aanwezig zijn, onder andere in Noordwijkerbad werden die het eerst het merband der celleven met de binnenwerf van de baan van de been aangetoond, een onderzoek dat eerst later door de grote wereld weer opgevat werd, terwijl ook Hoostun en Ten Haaf, twee daarvoor directe voorbeeldige geschriften aanstaande voor het onderwerp van vroedvrouwen in die tijd nog steeds nuttige leervoorbeelden geven. De verloren gegangen vader, reeds eergesteld geheel zelfstandig en zonder enige verband met de geneeskunde voor goed verloren gegaan na de uitvinding van den hefboom en de tang, de weldadigste weling, die ooit gedaan is, waarbij een nieuwe árte voor de praktijk van de verloskunde geopend wordt. Deze uitvinding uitgevonden door de Engelse chirurgen Chamberlen, wordt als een geheim fabriek te Londen aan Roger van Slooten, zoon van de al vroeger vermelde Hendrik van Slooten, verkocht, terwijl sommigen ook nog beweren dat van Borahuiieen zelf de uitvinder van den hefboom geweest is. Van daar dat ons land en vooral deze stad zo niet als de gelieerden maar zelf als de baknij van deze voortgezette kwaliteitsdeelen moet beschouwd worden, waarbij die op de kracht van de verloren gegangene te kwetsbare delen zoveel invloed hebben uitgeoefend." Sinds die tijd en sindsdien bijna de geheele wereld speelde dan ook dit geheimzinnig gebrek van den beestboom onder den naam van het Roombossaarsche gebed ees dan gebracht bij de praktische verdediging. Zie Maandblad voor geneeskunde, chirurgie enz., uitgegeven door de vereniging van alle de geneeskundige leerstoelen in Nederland, 1781, 3e. d. 3e. pL Uit de handelingen van de Historische Vereiniging van 1748, 4e. o. Tab. Zie Het beginsel derel der Vroedvrouwen of een Comportend onderwijs voor oudere en lerende Vroedvrouwen, Amsterdam 1761, 5e. Zie J. van Hoorn, Sipri en Tuna of Onderwijzing in de Vroedkunde, uit het Hoogduits na de 5e uitgave vertaald door Gerard ten Haaf, heelen meester te Amsterdam. Amsterdam 1768. — En een tweede uitgave in 1715, 4e. De tweede deel is in het Hoogduits uitgegeven. KEDETOERINO. 889 Dit geheim had zich in de donkere hoedige boom met de harde takken, het hoofd der verfamille met de heldere hemel en de wind rijkt, in de ver bepaalde kroegen begonnetigm bewaard (Jan. XII). De geschiedenis heeft jans tot onverwacht spijt geen overvloedige schrijven of verklaringen van staat meester der kunst met onbekende land gedwongen de dienst nagmaatgegeven. Het meeste van deze verloren schrijvende takken was door de meeste ouders tot ambacht verboden, dat alleen voor gelijk veilig voorwerp. Het liefde, (macht van karakter), de knevelarijen is het winnende jag dier vroedmeesters, werd reeds door zijn tijdgenoten die niet in het geheim derden, als gehakt worden verkregen, aton als wreede ontaarde en gekrijgere vroedmeesters uitgekriegen, die hun diensten, die slechts aan vaderlandse wetten, gaven tegen goed opwegen, maar die ze dikwijks, wanneer genoeg geld gegeven werd aan haar lot overvloegen. Maar waarborg genoeg, zul het terde of vierde held kunstloos gekomen. Hetgeen men echter dikwijls in het maatschappelijk leven als gebeurtenissen zag gebeuren, werd ook hier weer bevestigd. Het eerste geslacht was rijk, het tweede luid, het derde dumb en het vierde werd arm en daalde tot den bedelaar af. Nadat bijna gedurende 70 jaren dit geheim onder het toezicht der vroedmeesters verboden werd, werd het einde hier (in 1758) door Jacobus de YissGber en Hugo van der Felt onderzocht en bekend gemaakt, nadat reeds vooraf door Luther, Schlichting en Aar Titus, vruchteloose pogingen daartoe waren aangewend; maar desondanks heeft zij de kunst nog den bekaanste boom als een geheim te behandelen. ^^2» M JhmMiUfmuck ^Oeiw^ «r ie FroMmde^ tmMU LeUhtt ms» hL met 11. en Eei oiUdekt BooMhuieiaatuck geheim im de Froedkimd^ nMd^ t^jNiMeri «» heee Utg i* LBidea. 176», a^» IL 1 pL *) Hei berugte gekeim m de Froedkunde van B. Eoonke^ten ontdeki mi. iuditeidam 1747, ea BepUeq. d. i. oniwnfeikare eektkeid en veUigkeid mm M here^ gekekm, em, AMuAaOem VJitl. '> AA)mMi mnm dhMfafi, oT onte ImI meun^ m •abelteD^ ^h teittiae MMndeliBge tm. ens. Anuterdam 1747. 6> £ie JWriw» owrtMfa i rf i M gekeim der dmaaeem^ «» eick Ff^eJmeeeiem i^ommeh Sei eeren van Chirozgia. Amsterdam 1760, ^. 49 L. LEHMAN Nog tot het begin van deze eeuw staande gebouwen. Reeds lang voor dat het geheim bekend was gemaakt, had J. Falfijn, Lector te Gent, die welligt op zijn reizen in Engeland en ons land van de wonderbare werking van Chamberlain's geheim gehoord had, door eigen nadenken een verloskundige tang in eenen nog zeer onvolkomen vorm ontdekt en bekendgemaakt, die toen spoedig de noodzakelijke wijzigingen en verbeteringen heeft ondergaan en weldra de tegenwoordige volmaaktheid had bereikt. In die tijd, toen nog door onze verloskundigen slechts in het gebruik der nieuw uitgevonden instrumenten, die zij als monopolisten en geheime middelen aanwenden, het enige heil der kunst zochten en door Comelis Plevier, de Bruas, Paul de Wind en van Dieden (1749) de reeds eenigzins verbeterde tang uit Frankrijk herwaarts was overgebracht, verscheen de grote Petrus Camper (1789), die als Hoogleraar, eerst in Franeker, daarna hier te stad en vervolgens te Groningen, zoowel onder de ontleedkundigen als heel- en verloskundigen, een eervolle plaats onder onze beroemde landgenoten inneemt. Met de Franse en Engelse school al spoedig bekend geworden, hebben wij aan hem voortreffelijke onderzoekingen over het bekken en over het verderf der kindshoofden te danken, hoewel zijn gevolgtrekkingen aangaande het mechanisme der baart en de ligging der vroed, door onzen Folkert Snip reeds moesten wederlegd worden. Hij was het ook voor het grootste deel, die de werking van den hefboom juist begreep en overtuigend aan toonde, hoe die moest worden aangewend, waarin hij door Matthias van Geuns waardig werd ter zijde gestaan, en waardigdoor de sluiswerker. De prioriteit van deze inventaris werd hem ten onrechte door de raad van de boekhandel, heelmeeester te iperen, betwist. De schilderde voordeur. Amsterdam 1751, 4e Pl. IV. W. 19, en ook. Opmerkingen over het gebruik van een kweestel. Amsterdam 1751. Een gebruik van lepels hersteld of geherontdekt, eenige aanvullingen die ik meedeelde, een dertiende van de Vroedkunde. Middelburg 1755. Een gebleekte hoofd geregeld. Middelburg 1751, 8e. Zie voorbeeld van de eierdans der verdacht vrouwen door J. Mauritszoon, vertaald door P. Camper, 2e druk. Amsterdam 1759. p. 39. Zie Vergelijkende afbeeldingen en beschrijving der voornaamste operaties in de chirurgie en de in Verhandelingen van de Vroedkunde Genootschap. II Dl. Utrecht 1788. REDE VOORING. 389 waarin nog steeds het Roonhuijsiaansch geheim gehuld was, geheel en voor goed was opgeheven; ook de verloskundige tang werd door hem naar waarde geschat en in somere gevallen aanbevolen. Als een groote dwaling moet echter zijn bijzondere vooringenomenheid voor de synchronotomie genoemd worden, waardoor deze operatie, die in andere landen wegens haar ongunstige resultaten spoedig na haar verschijnen weer in miscrediet kwam, bij ons bijzonder gunstig werd ontvangen, meer dan elders werd uitgevoerd, waartoe in de jaren 1778 — 1805 voornamelijk Michel, Oroshans, Bleuland, van Munster, Damen, Bolsius en van Wij bijdragen hadden geleverd, het langst zich heeft staande gehouden, tot dat eindelijk ook hier, tijd en ondervinding het anathema over Bene kunstbewerking hebben uitgesproken, die thans nog slechts als een historische merkwaardigheid herdacht wordt. "Felix quem faciunt aliena pericula cautum!" De denkbeelden van Camper werden voornamelijk door zijn vriend Jan de Reus getrouw nagevolgd, terwijl in denzelfden tijd ook Wouter van Lis, Gallandat, Schutte, van de Laar, Maas, Janssens, en anderen zich met het onderwerp bezighielden. Hij gaf aan dat de verloskundige tang wel een besparende, maar onvoldoende middel was, en suggesteerde ook andere methoden, die hij in praktijk had gebracht. Zijn werken, vooral die over de anatomie van de blaaskoliek, werden hoog gewaardeerd. Nadat de gynaecologische sectie op het gebied van operaties weer in discrediet kwam, bleef zijn naam als pionier in dit gebied niet vergeten. Zijn werk vormde een belangrijke bron voor latere onderzoekers, die met zijn resultaten bekend waren. Hoewel zijn operaties nu niet meer worden uitgevoerd, blijft zijn bijdrage aan de gynaecologie een belangrijke stap in de ontwikkeling van deze discipline. Zie de zesde verlokte operatie en vaamengen, door Johannes v. Münster. Amsterdam 1804, p. 6, waaruit men ontwaren kan dat Oroahana, Med. Doct. te Geertruidenbergh, op den 10 Juni 1778 het eerst in ons vaderland deze kunstbewerking heeft ontdoomd. Verhaal van de kunstbewerking, behandeling en gelukkige uitkomst der dobbelste. Gonda 1798. Verhaal van de kunstbewerking en den gelukkige uitkomst gedaan op 20 Oct. 1782, medegedeeld door P. Camper. De uitleg voortreffelijkheid en bruikbaarheid der kwaambeentenvletting. Amsterdam 1806. Natuukundig anderzijds in de Vroedkunde. Met een Voorrede van P. Camper. Amsterdam 1771. 2de druk 1778. Zie Genees- en Scheikundige Oefeningen op de leder en ondervinding leerzende. Middelburg 1778, p. 669. Begin der Vroedkunde. Middelburg 1766 en 2de druk 1772. De wel onderwete Vroedvrouw of grondbegrijp en beknopte onderwijf. Met pl. 's-Gravenhage 1771. 8°. Scheiding der geheime verlokteunde. 2de druk. Met pl. 's-Gravenhage 1777. 8°. 2de druk 1778. Gouden leidsamen der Verlokteunde. Nymegen 1782. 8°. L. LEMAIRE Ald voorbeelden van ware klassieke geleerdheid en echte praktische geest verdienen in deze tijd ook nog twee academische proefschriften van half en van Leeuwen, genoemd te worden, die onder de leiding van den grooten E. Sandifort en van Doeveren bewerkt het standpunt der verloskunde in vergelijking met vroegere tijden, zoowel met betrekking der regelmatige als onregelmatige gebarst, zo uitgebreid geschetst hebben en iets later van Solingen's voortreffelijke redevoering hebben voorbereid. De groote vooruitgang waarover de verloskunde in de tweede helft der 18de eeuw had te genieten, was onbetwistbaar in de stichting van talrijke instellingen te zoeken, die bijgevolg in alle landen voor het onderwijs in dit vak dienstbaar gemaakt werden. Het goede voorbeeld waarvoor Frankrijk was voorgegaan werd spoedig in Engeland gevolgd, in Duitsland bijzonder uitgebreid en ook in Denemarken gewaardeerd (blz. XV). In alle deze landen bestonden reeds lange tijd verloskundige scholen, toen het nog in Nederland met het onderwijs in de verloskunde vrijwel onbekend was (a). De leerling was hier nog geheel aan de goedkeuring van de baamt en zijn gelukkige geestemde overgelaten. Zelfs voor groote sommen gelds konden sommigen geen onderwijs in de verloskunde verwachten, want het bestaande vroedmeestersgilde, die een raad vormden, verkrijgen, hetgeen a Vroedmeester Oesamoei. Met pl van B4 1784. b) Vroedvrouwen Oefeningen. Amsterdam 1786. c) Verloskunde Waarzeggingen aanmerkingen en instructies 1769. DLI 82 d) Verloskunde Waarzeggingen uitstekend behandelingen in kraamvrouwen, Amsterdam 1768. 8e e) Verloskunde Waarzeggingen uitstekend behandelingen in kraamvrouwen, Amsterdam 1768. 8e f) Zie Dissertatie de Jri. om hodenman prae peierwm pr auMh fvt. pmri, makkelijk WSa. Zie, deze die voorziet in de hoedanheid, vader, expert, recht, park die, L. B. Schaap. Orale immigratie, 3e prentabele, retentie in de Jbij okt., programma, Midden 1899. Zie, Teme, Lucimat o. L p. 6t. BESYDOENING. 891 Begin deze eeuw door voorbeelden gestaafd kan worden. Binnenlijk werd ook in deze lang gevoelde behoefte voorzien en in deze stad was in het laatst der vorige eeuw de eerste plaat in ons land, waar praktisch onderwijs in een voorbestaande inrichting, ons tegenwoordig St. Pieters gaathuis gegeven werd, en de eerste hoogleeraar die zich tevena zo lofwaardig van deze taak heeft gekweten was G. Vrolik (1817 — 1860), wiens verdiensten wij traktes zullen vermelden. Bij dit alles mag men met reden ontkend, dat de grote vooruitgang der verloskunde voornamelijk op de operatieve zijde van het vak betrekking had en hoewel ook door de betere werktuigen het gruwelijke hulpbetoon van vroegere tijden verdrongen was en een oneindig zachtere, menselijke behandeling de vroegere, ruvere had vervangen, was daaruit niettemin een schaduwzijde voorlopers, namentlijk een te werkdadige bekende, een te grote zucht om in te grijpen, in plaats van meer op de hulp der natuur te vertrouwen. Het ontbrak nog altijd aan een helder inzicht in de grote verrichting der gebarstvoeding, die vooral te menigvuldig door voorbarig kunstmatig ingrijpen gestoord werd. Allengs leerde men ook aan vervolgsters, ook deze grote hulpmiddelen kennen; die in vele schijnbaar wanhopige gevallen het organisme ten dienste staan om de gebarstvoeding zonder enige toevoeding der kunst gelukkig te volbrengen. Een betere kennis der fysiologie van het mechanisme der gebarstvoeding vulde de gaten aan en gaf aan het vak den echt wetenschappelijken stempel. Van lieverlei vormde zij zodanig een school, die het beginnend was toegedaan, om in overeenstemming met de lessen der ondervinding, bovenal de werking der natuur bij de gebarstvoeding te laten heersen en alleen in die gevallen, waar deze geheel ontoereikend was, tot kunstmatige hulpmiddelen zijne toevlucht te nemen. Het flauwe licht in dit opzicht reeds door Filding Ould (1774) in Engeland ontstoken, verkreeg in Frankrijk door de grote Solieres de Renbac (1772) en zijnen waardigen leerling Baudelaire (1746 — 1810) meerderen gedeeltelijk, die weldra door de beruchte Boer (1781 — 1885) in Duitsland zich in een brandpunt verhief. De partij vrijbuikt geen materiaal absoluut. Paris, 1771. Ook door Siebold uitgegeven, 1891. Eenige van waar dat heldere licht, dat thans nog de verloskunde als een exacte wetenschap bij uitnemendheid bestraalt, zich over alle landen van Europa verspreid heeft (Jan. XVI). Naarmate wij met de trapsgewijze ontwikkeling van het verloskundige vak meer de tegenwoordige tijd naderen, wordt het veld ruimer en omvangrijker en waarheen de blik zich thans ook wenden mag, komen terstond de herinneringen voor den geest van zo vele mannen die of door mondeling onderwijs of door geschriften zich een welverdienden naam om het vak hebben verworven. Ik zoude misbruik van uw geduld moeten maken, wanneer ik de afzonderlijke verdiensten van allen hier wilde schetsen. Het zul je genoeg slechts enige namen te noemen en in Duitsland, waar onze wetenschap thans haar hoogste toppunt heeft bereikt, op de Asclepiadeen familie der v. Siebolden, Froriep, Stein, Jorg, d'Ourepont, Carus, Busch, Kilian en zo vele anderen te wijzen. Alleen den grooten Naegele (1777 — 1851) kan ik niet met stilzwijgen voorbijgaan, wiens geest in helder lichtgestalte nog over alle landen zweeft, waar een wetenschappelijke beoefening der verloskunde wordt aangetroffen. Door hem werd eerst het bewijs geleverd, dat de verloskunde noch een appendice van de geneeskunde noch de heelkunde is, maar dat zij als een afzonderlijke tak der omvangrijke geneeskunst gehandhaafd moet worden. Doordrongen van de waarheid der stelling, dat een juiste kennis van het mechanisme der baring de grondslag voor elk juist begrip van de stoornis dezer verrigting en derhalve ook voor elke doelmatige behandeling aan het verlosbed zijn moet, onderwierp hij dit merkwaardig proces aan een nauwkeurig onderzoek en werd zodoende de nieuwste reformator een leer die alle vroegere gedeeltelijk nog onvolmaakte denkbeelden overvleugelde en op den huidigen dag overal bevestigd is geworden. Niemand kan het buitendien ontgaan zijn, die de voortgaande ontwikkeling der verloskunde in het laatste tiental jaren van onzen tijd heeft gevolgd, van welk eenen grooten invloed daarop de physiologische onderzoekingen en ontdekkingen aangaande de leer der generatie en embryologie, zoo als ook de gynaecologische studie geweest zijn. Ook ons land was bij den grooten vooruitgang in het begin derzer eeuw, waardoor het verloskundig vak eerst werkelijk tot den rang een exacte wetenschap verheven werd, niet ten achteren gebleven, en het nieuwste tijdvak in Nederland moet met Adriaan van Solingen (1850) beginnen. Zijn pogingen om aan de destijds nog nieuwe leer van Solnayres van het mechanisme der baring, die na diens vroegtijdigen dood door Boudinocque met geringe wijzigingen was aangenomen, meer bestendigheid te geven, door haar op eenen mathematischen grondslag te plaatsen en met passer en duimstok te bewijzen, wekten niet alleen hier maar overal in het buitenland de grootste belangstelling, en ofschoon zijn herleiding van het werkmeesterschap der verlossing tot een grondbeginsel, dat bij alle verhoudingen in elk tijdperk de kleinste afmetingen van het hoofd der vrucht overeenkomen of invallen met de voordeeligste afmetingen van het moederlijke bekken, weldra weer veel van haar waarde verloor, zo was toch de opmerkingsbekwaamheid der verloskundigen door hem op dit gewichtige punt gevestigd geworden. Nog grootere verdiensten heeft zich O. Vrolik (f 1860) verworven, wiens het voorregt mocht te beurt vallen om gedurende meer dan de helft eener eeuw hier ter stede (1797 — 1860) als een vroeger sieraad onzer door- luchte school zijne krachten aan de beoefening van verschillende wetenschappen te kunnen wijden. Behalve de vele geschriften, waardoor hij de wetenschappelijke zijde van het vak, bovenal de leer van het bekken verrijkt en zich eenen grooten naam ook in het buitenland heeft verworven, Zie het werkboek der verluchte verklaring, het algemeen grondbestand, Leiden 1799. Das Meermanse der Gebärde erklärt, Amsterdam 1801. Zie C. B. Tienen, Bijdrage tot de statistiek van het werkt, het hoofd der chirurgie, in Verhandelingen van het Gen, tot Bevordering der Geneeskunde, 1 D. 1 St. Amsterdam 1805. Proeve op de authenticiteit van het krokend bekken, toegepast op ongeveerd bekken, in Nederlandsch Tijdschrift van Geneeskunde, 1, Bevordering der Geheelde, Amsterdam. D. 1. 1808. p. 49. 