title: Annales Academici
creator: None
text: Wat zal nu , op grond van het hier kortelijk omtrent het mechanisme der ademhaling herinnerde» bij eene eenvoudige doordringende borstwond plaats grijpen en in hoeverre zijn de daarbij aangegevene praktische regelen als doebnatig te beschouwenP Is de vorm, de rigting en de uitgestrektheid der wond zoodanig, dat zij eene werkelijke vrije gemeenschap met de borstvliesholte daarstelt, dan wordt onmiddellijk het verschil in drukking op de binnenvlakte en buiten-^ vlakte van den borstwond opgeheven, en met eene kracht^ die dit verschil in drukking bepaalt en die gelijkstaat aan de kracht, waarmede de veer- krachtige en zamentrekbare longen aan de binnen dezelve bevatte lucht weerstand bieden, zal de lucht uit de longen worden uitgedreven : de long zal zamenkrimpen, terwijl de daardoor ontstane ruimte en de borstvlies- holte zai worden aangevuld door de lucht, welke door de wond iiaar bin- nen dringt, wanneer namelijk het een zoowel als het ander niefbelet wordt door op het punt der verwonding aanwezige vergroeijingen tusschen de oppervlakte der long en den borstwand. — Wat zal nu het gevolg zijn eener diepe inademingp Bij de krachtigste werking der inademingsspieren zal nu immers de lucht niet weder in de long kunnen dringen, waar zij eenen aanmerkelijken weerstand te overwinnen heeft; zij zal dus in den zamengetrokken toestand der long geene verandering te weeg brengen, maar de hoeveelheid lucht in de borstvUeshoIte zal aanmerkelijk toenemen en de diepe inademing zal derhalve klaarbUjkelijk eenvoudig bverbodig en nutteloos zijn^ wanneer deze meerdere hoeveelheid lucht bij de daarop volgende uitademing weder gemakkelijk kan ontwijl^en; doch zij zal bepaald 81 Digitized by Google 242 J. H. JANSEN nadeelig ssijn, wanneer de rigting of de grootte en gedaante der wond zoodanig is, dat de lucht wel gemakkelijk van boiten naar binnen kan dringen bij de inademing, maar bij de uitademing niet weder kan uit- treden: zij zal onder deze omstandigheden de reeds zamengetrokken long bovendien bij de uitademing nog zamendrukken. Eene diepe inademing kan dus bij eene doordringende borstwond onder gunstige omstandigheden onschuldig, nimmer voordeelig zijn. Anders is het met de uitademing. Deze onmiddellijk voor de sluiting der wond met alle kracht te laten verrigten, kan voordeelig zijn, wanneer namelijk de^ bij de onvermijdeUjk na de verwonding plaats gehad hebbende inademingen, in de borstvHesholte gedrongene giootere hoeveelheid lucht langs het wondkanaal kan ontwijken; de in de borstvliesholte noodwendig terugblijvende lucht kan dan tot de kleinst mogeiijke hoeveelheid worden terug gebragt , en bij de nu onmiddellijk bewerkstelligde sluiting daarop onveranderd blijven. Wordt deze uittreding der lucht, en derhalve het terugbrengen tot de kleinst mogelijke hoeveelheid door de rigting of de gedaante der wond belet^ dan is de tutademing voor de sluiting der wond nutteloos, doch zij kan nimmer nadeelig werken, zoo als met eene diepe inademing het geval zijn kan. Uit deze toepassing van het mechanisme der ademhaling volgt derhalve, dat het eerste gedeelte van den boven aangevoerden praktischen regel ver* werpelijk is en in strijd met onze kennis aangaande dit mechanisme; dat daarentegen het laatste gedeelte werkelijk nuttig zijn kan en op physiolo- gische gronden steunt. Wij zouden op gelijke wijze de voorschriften bij de kunstbewerking tot ontlasting van in de borstholte opgehoopte vloeistc^en aan het daarbij insgelijks van het hoogste belang zijnde mechanisme der ademhaling kunnen toetsen , en ook hier zouden wij ruime gelegenheid hebben , om den invloed van phjsiologische kennis op de heelkunde te staven; doch ik zal niet behoeven te herinneren, dat hierbij te vele mogeEjk bestaande omstandig- heden, — die juist dikwijls, eene ondoelmatige handelwijze onschadelijk makende, tot eene verkeerde gevolgtrekking aanleiding geven, — zouden moeten in rekening worden gebragt, dan dat wij dit, zonder te wijdloopig te worden, in eene algemeene beschouwing zouden kunnen opnemen. Digitized by Google REDEYOERING. 243 Het hier in verband met borstwonden behandelde mechanisme der adem- faaling heeft, gelijk bekend is, eenen belangrijken invloed op den bloeds- omloop» -^ een invloed^.die ook voor de heelkmide van zeer groot gewigt is. «—• Evenzeer toch als de inwendige oppervlakte van den borstwand, staan ook het hart en de groote vaten in de borstholte, vooral bij de inademing, onder eene veel geringere drukking» dan de overige vaten van het ligchaam ; het bloed wordt hierdoor in de aderen onophoudelijk naar de borstholte opgezogen, met eene kracht, die aan dit verschil in drukking beantwoordt, en die derhalve het sterkst is bij de inademing. Dit door tahijke proeven bevestigde physiologische feit geeft eene voldoende ver- klaring van het zoo noodlottige verschijnsel^ dat enkele malen werd waar- genomen bij heelkundige kunstbewerldngen aan den hals of digt bij de borstkas^ die met doorklievivg of insnijding van grootere aderlijke vaten gepaard gaan: ik bedoel de intreding van lucht in de aderen. Wel hebben de proeven van Hertwich, Amussat en MAaENDiB bewezen, dat de lucht bij enkele doorsnijding of insnijding der aderen aan den hals niet in de aderen treedt, daar de aderwanden onmiddellijk zamenvallen, of het bloed voortdurend uit het boven de insnijding gelegene gedeelte der ader blijft aanstroomen, en dat deze intreding alleen plaats heeft, wanneer in de gewonde ader eene buis gebragt of haar wand op eene andere wijze open- gehouden wordt; doch eene met de laatstgenoemden overeenkomstige om-^ standigheid is juist bij bloedige kunstbewerkingen aan den hals of nabij de borstkas dikwijls aanwezig. Dikwijls toch worden de wanden der aderen ziekelijk verdikt of met de omringende deelen vergroeid aangetroffen, zoo- dat zij na de doorsnijding als slagaderen blijven openstaan, of het weg- hemen van een gezwel maakt eene trekking noodzakelijk, waardoor de ingesnedene of doorgesned^e , overigens zelfs gezonde ader jeenen tijd lang opengehouden en dus het indrmgen der lucht gemakkeUjker gemaakt wordt. In deze zelfde daadzaak nu, in de kennis aan het verband tusschen mechanisme der ademhaling en tusschen bloedsomloop , dat ons de ver- klaring van een meestal doodelijk toeval aan de hand geeft, is tevens het middel aangewezen , waardoor deze intreding van lucht in de aderen kan verhoed worden. Eene zoo oppervlakkig en zoo langzaam mogelijke in- ademing gedurende de kunstbewerking, en terwijl de ingesnedene of door- 81* Digitized by Google 244 J. H. JANSEN kliefde aderen vrij liggen en nog niet gesloten zijn, zal immers het verschil in drukking en derhalve de kracht, waarmede het bloed, en in de door*. gesnedene aderen de lacht, naar de borstkas geperst wordt, zoo gering mogelijk-maken. En het getuigt voorzeker meer van eene juiste waardering der pbysiologische feiten, wanneer wij Bbans&t Coopbb den raad hooren geven , om de uitzetting der borstkas door een stevig aangelegd verband zooveel mogelijk te beperken, alvorens tot eene bloedige kunstbewerking in de nabijheid van de borstholte over te gaan, dan wanneer wij een' anderen , overigens geachten heelkundige ^ als het ware gedachteloos , hooren zeggen, dat men, ingeval bij het wegnemen van eene vei^roote en verharde Bchildklier de uitgezette aderen veel bloed geven» den lijder slechts eenige malen diep moet laten inademen. Alleen onbekendheid met sedert lang bevestigde daadzaken of geringschatting van physiologische kennis in het algemeen kan tot zulk eene dwaling aanleiding geven: eene dwaling, die des te verderfelijker is, dewijl het leven van een' Ujder daarmede op het spel gezet wordt. Yonden wij in het mechanisme der ademhaling en in dat van den daar- mede in het naauwste verband staanden bloedsomloop ^ twee verrigtingen, die in de meeste opzigten tot de best gekende kunnen gerekend worden, gelegenheid, om den invloed van de physiologie op de heelkunde aan te wijzen, ook op een ander gebied, waar nog zoo vele vragen der weten- schap onbeantwoord zijn gebleven, — op het gebied der zenuwphysiologie , trefien wij voldoende bewezene feiten aan, die voor de heelkimde van het hoogste gewigt moeten worden geacht. — Of heeft niet de belangrijke ontdekking van Bell ook voor de heelkunde vruchten gedragenP Heeft ook niet de heelkundige het hoogste belang bij hetgeen latere nasporingen t)mtrent reflexie, irradiatie en sympathische zenuwwerking geleerd hebben? De onderscheiding immers van gevoels- en bewegingszenuwen heeft den heelkundige het nuttelooze en ondoelmatige doen inzien van de vroeger bij aangezigtspijn gebruikelijke doorsnijding der aangezigtszenuw ; want hij heeft deze leeren kennen als eene zenuw, die geen gevoel, maar alleen beweging bemiddelt. De kennis, dat de zenuwmiddelpunten de hoofdbron der zenuwwerking zijn , dat de opwekking tot willekeurige beweging van hier uitgaat en door Digitized by Google REDEVOERING. 245 middel der beweegzenuwen van hier naar den omtrek^ naar de spieren wordt overgebragt, gaf hem de zekerheid^ dat bij de spierverlamming de oorzaak der opgehevene spierwerking meestal in de zenuwmiddelpunten of op den weg der geleiding gezetdd is» en deed hem in dergelijke gevallen afzien van de bloote aanwending van plaatselijke middelen op de veriamde deelen, in de overtuiging, dat deze, onder bepaalde omstandigheden , wel mede van nut kunnen zijn , maar dat zij de oorzaak der aandoening niet kunnen opheffen, die zich wel uit in de spieren, waarin de zenuw zich verspreidt, doch die niet in de werkelooze spieren zelven hare zitplaats heeft. De bekende gevoels- en bewegings-eigenschappen der zenuwen^ en de kennis aan de centripetale werking der gevoelszenuwen zal den heelkundige bij het verrigten van kunstbewerkingen bedacht doen zijn, om de pijnen zoo genng mogelijk te maken, als de omstandigheden zulks slechts veroor- loven. Het zal hem, om slechts een voorbeeld te noemen, niet onverschiUig toeschijnen , wanneer hij , ter ophefiing eener langs eenen anderen weg niet te bedwingen pijnlijke aandoening, de gevoelszenuw van eenig deel door- kUefd heeft, of hijde afsnijding van een klein gedeelte, ten einde de weder- aaneengroeijing te beletten , aan het nog met de zenuwmiddelpunten zamen* hangende of aan het naar den omtrek gekeerde gedeelte der zenuw verrigt. De kennis aan het verband tusschen gevoels- en bewegingszenuwen, aan de wederkeerige werking, die zij op elkander uitoefenen^ leerde hem» dat de krampachtige zamentrekking eener spier niet enkel hare oorzaak hebben kan in de zenuwmiddelpunten, vanwaar de werking der bewegingszenuwen uitgaat , maar dat zij evenzeer eene van plaatselijke aandoeningen uitgtonde reflexie zijn kan, en de juiste onderscheiding hiervan zal immers op zijne handelingen niet zonder invloed blijven. Hiermede worden wij als van zelven geleid op een ander gebied der physiologie, hetwelk met de zenuwleer zoo vele punten van aanraking heeft» dat het daarvan zelfs moeijelijk overal kan gescheiden worden: wij konden alreeds niet van zenuwwerking spreken zonder de spieren te noemen. En ook hetgeen van de physiologische eigenschappen en de werking dezer oiganen bekend is, is niet zonder invloed gebleven, hetzij op de beoordee- ling, hetzij op de behandeling van verscheidene toestanden of gebreken, die tot het gebied der heelkunde gebragt worden. Digitized by Google 246 S. E. JANSEN Aan eene meer juiste waardering toch der spierwerking moet het vooral worden toegeschreven, dat de tegenwoordige handelwijze tot hersteOing van ontwrichtingen in het algemeen en van sommige in het bijzonder zooveel van de vroegere verschilt. Terwijl men vro^er bij de hersteUmg, ook van versche ontwrichtmgen , steeds een aantal helpers, dikwijls takeitoesteUen of andere tot nitrekking dienstige werktuigen noodig had, bereikt men thans zijn doel op eene meer rationele wijze. Met het oog op de zamen- stelling van het gewricht en op de werking der spieren, die het gewricht omgeven, tracht men de voor de herstelling noodige verslapping en ont- spanning te verkrijgen, door eene gepaste plaatsing of honding van het ontwrichte deel, in plaats van door raw geweld of door zamengestelde werktuigen; eene vordering, die door Strometeb te regt eene der meest wezenhjke der nieuwere heelkunde genoemd wordt. Doch ook in verschiUende andere opzigten heeft eene meer naauwkeurige kennis van de ontwikkeling , de eigenschappen en de wetten van werlong der spieren vruchten gedragen voor de heeUcunde. Zij heeffc den invloed, dien eene niet evenredige ontwikkeUng of eene niet geUjkmatige werking van in werking aan eUcander tegenovergestelde spieren op den vorm, den stand en de ligging der Ugchaamsdeelen kunnen uitoefenen, en hiermede tevens de naaste oorzaak van vele zoowel aangeborene als verkregene wau- staltigheden leeren kennen. En met deze kennis waren tevens eene doel« matige en naar de omstandigheden verschiUend gewijzigde oefening der spieren en onder bepaalde omstandigheden de pees- of spierdoorsnijding aangewezen, of wel geregtvaardigd, als de middelen, waardoor vele dezer misvormingen in hare beginselen kunnen worden tegengegaan, of wanneer zij reeds eenen zekeren graad bereikt hebben, in meerdere of mindere mate kunnen worden hersteld. Aan deze kennis ten opzigte van de werking der oogspieren in betrek- king tot het zintuig des gezigts, hebben wij het gelukkige denkbeeld yan Stromeybr, dat het eerst door Pauij verwezenUjkt werd, te danken, om het scheelzien door spierdoorsnijding op te heffen. En wanneer de later langs dien weg verkregene gunstige uitkomsten door tahijke ongunstige als het ware verduisterd werden^ iBOodat men bijna geneigd zoude zijn, de aanwendbaarheid der kunstbewerking in twijfel te trekken, — zoo lag Digitized by Google REDEYOERING. 247 zulks niet in de kunstbewerking zelve, die onder bepaalde omstandigheden op physiologische gronden te regtvaardigen is, maar in gebrek aan juiste onderscheiding van de oorzaak van het scheelzien. Maar al te dikwijls wordt deze onderscheiding, door zoo vele, met eene soort van woede voor deze kmistbewerking bezielde heelkmidigen , bij gemis aan voldoende phy- dologische kennis yan het zintuig des gezigts> niet gemaakt en hierdoor het gebrek verergerd. Met een enkel woord wil ik te dezer plaatse nog herinneren aan eene heelkundige kunstbewerking, schier driewerf te gelijk geboren in eenen vruchtbaren tijd, waarin men door eenen te ver gedreven zucht naar toe* passing van spierdoorsnijding , deze bijna bij alle gebreken trachtte aan te wenden, waarin slechts spieren betrokken waren: ik bedoel de kunstbe* werking tegen het stotteren. Zij mag met regt eene heelkundige dwaling genoemd worden^ en kan ons leeren, waartoe miskenning der phjsiologie den al te stouten heelkundige voeren kan. Bij juiste waardering der phy- siologische kennis van het mechanisme der spraak en van hetgeen op grond hiervan door Schulthess, Arnott, Muellsr en anderen als oorzaak van het werkelijk stotteren wordt aangenomen, zou zij nimmer ondemomen zijn. — De ervaring heeft dan ook reeds den staf gebroken over eene kunstbewerking, die niet alleen velen noodeloos aan levensgevaar bloot* gesteld, maar zelfs aan enkelen het leven gekost heefit. Ik zou kuimen voortgaan, U ook in andere verrigtingen van het dierlijk organisme de vruchtbare uitkomsten aan te wijzen , die hare juiste kennis voor de praktische heelkunde heeft opgeleverd; doch veroorlooft mij liever, uwe aandacht nog eenige oogenblikken te bepalen bij de vruchten eener methode van onderzoei, die op het physiologisch gebied het eerst werd toegepast, hier met de meeste zorg gekweekt, verbeterd en uitgebreid werd en op de dankbaarste wijze de zorgen aan haar besteed, beloonde: ik bedoel het onderzoek met het 'mikroskoop. Eene nieuwe wereid werd door dit werktuig voor den onderzoeker geopend, en toen hij hierop eerst in onzen leeftijd met een levendig bewustzijn van het doel zijne bUkken vestigde, was spoedig ook de organische zamenhang gevonden en eene nieuwe wetenschap in het leven geroepen. Op de stoffelijke afwijkingen» die het ziekelijke leven vergezellen, kon die wijze van onderzoek niet zonder invloed blijven. Digitized by Google 248 J. H. JANSEN Onze kennis aangaande die ziekelijke voortbrengselen , welke algemeeii met den naam van gezwellen bestempeld worden , was tot voor eenige jaren nog hoogst gebrekkig; zij bepaalde zich alleen tot eenige met het bloote oog en bij het grove onderzoek met het ontleedmes waameembare verschei- denheden. Of deze uitwendig waameembare verscheidenheden met werke- lijke weefsel-verscheidenheden in verband stonden, was ten eenenmale on- bekend, evenzeer als de wijze van ontwikkeling geheel in het duister lag. Sedert Joh. Muelleb, voorgelicht door de toenemende kennis van de normale weefselleer, den weg heeft aangewezen, Jangs welken men tot eene meer naauwkeurige kennis in dit voor de heelkunde zoo belangrijke gebied geraken kan, hebben velen zich met mikroskopische onderzoekingen dezer ziekelijke voortbrengsels bezig gehouden, die ook voor de heelkunde niet zonder vrucht gebleven zijn. Wel is, niettegenstaande de hierdoor verkregene kennis aan den fijneren bouw en aan de wijze van ontwikkeling, de strijd nog niet beslist, hoedanig de heelkundige bij sommige kwaad- aardige gezwellen, en wel bepaaldelijk den kanker^ te handelen hebbe, of de verwijdering door eene kunstbewerking bij het eerste verschijnen grond geeft , om op eene volkomene genezing te hopen , daar de ervaring van verschillende waamemers, op statistieken gesteund, ten deze eene ver- schillende uitkomst oplevert, *— doch de beslissing dezer vraag kan niet langs dezen weg van onderzoek alleen verwacht worden. Desniettegen- staande zijn ook hier genoegzame voor de heelkunde vmchtbare uitkomsten aan te wijzen, die het bovendien voor den heelkundige tot eene noodzake- lijkheid maken, grondige histologische kennis te bezitten en vertrouwd te zijn met nukroskopisch onderzoek. Ik wil hier slechts herinneren aan eene lang erkende daadzaak, dat xiamelijk de onder de mbriek huidkanker zamengevatte ziekelijke voort- brengsels in het algemeen veel goedaardiger zijn , dan de kanker van andere organen , dat bij deze de watervaatskUeren slechts als bij uitzondering mede in de aandoening betrokken worden, dat zij langzamer voortgaan en, hetgeen vooral opmerking verdient, dat zij na verwijdering met het mes of na verwoesting door bijtmiddelen veel zeldzamer teragkeeren. Boter, die, op grond zijner rijke ervaring, de mogelijkheid van een gunstig gevolg der exstirpatie van kanker der klierachtige organen in twijfel meende te Digitized by Google REDEVOERING. 249 moeten trekken, is omtrent den huidkanker van een ander gevoelen. Hoe verouderd en uitgebreid de kankerverzweringen in het aangezigt ook wezen mogen, bestaat bij deze, volgens hem, hoop op genezing, wanneer zij slechts in haar geheel door het mes verwijderd of door bijtmiddelen ver- woest kunnen worden. Aldus luidde ook de uitspraak van Richter, Bebard en anderen. De grond van dit in het oogvallend verschijnsel bieef onbekend tot in den jongsten tijd, wanneer waamemingen van Ecker, Lebert, Mayor en Frerichs dit verschijnsel ophelderden en deden zien, dat men onder den naam van huidkanker twee, wat hunne ontleedkundige verhouding aan- belangt, wezenlijk verschillende ziekelijke voortbrengsels heeft zamengevat, die wel beiden de plaatselijke verwoestende werking gemeen hebben, doch waarvan alleen het eene, wat histologische zamenstelling en overige ver- houdingen betreft, het kenmerk van den waren kanker draagt, doch waar- van het ander eenen hiervan geheel afwijkenden bouw vertoont en hoofd- zakelijk uit vormbestanddeelen is zamengesteld , die van de plaatvormige epitheliumcellen en opperhuidscellen niet kunnen onderscheiden worden. — - De toepassing van dit feit ligt voor de hand. Immers het mikrbskbpisch onderzoek van een klein, aan de zwerende vlakte ontnomen gedeelte zal voldoende zijn, om den aard der aandoening te herkennen, en de aanwe- zigheid van enkel epithelium- of opperhuidscelleQ of plaatjes, beneveuB bloedligchaampjes , — vormbestanddeelen, die door geen eenigzins ge- oefend waamemer met kankercellen kunnen verwisseld worden, zal de volkomene zekerheid geven, dat men slechts met een epitheliaalgezwel en met geenen kanker te doen heeft, en met meer vertrouwen op eenen gun- stigen uitslag zal de heelkundige tot de verwijdering met het mes of ver- woesting der zwerende vlakte door bijtmiddelen kunnen overgaan. Uit de vele voorbeelden, die het nutvan mikroskopisch onderzoek voor de heelkundige praktijk zouden kunnen staven, wil ik nog een enkel van dezen aard aanhalen. Gelijk bekend is, komen er dikwijls gezwellen voor, die zich langzaam en zonder merkbare verschijnselen ontwikkeld hebben, omtrent welker aard noch het duistere verloop, noch de uitwendig waar- neembare teekenen eenig Ucht verspreiden en die bovendien, uit hoofde hunner zitplaats, met even veel grond aan eene op zich zelve staande of 32 Digitized by Google 250 J. H. JANSEN van aandoening der beenderen afliankelijke etterverzameling, als aan een beursgezwel met meer of minder vloeibaren inhoud kunnen doen denken. — Eene onder beide omstandigheden even onschuldige punctie met een daartoe geschikt werktuig, waardoor de mogelijkheid van de vaak nadeelige toe- treding der lucht venneden wordt, verschaft eene genoegzame hoeveelheid van den vloeibaren inhoud, om door mikroskopisch onderzoek den aard daarvan te herkennen en hiermede tevens den aard van het gezwel en de daartegen iu het werk te stellen behandeling met meer grond te kunnen bepalen. Doch ook in andere opzigten hebben mikroskopische nasporingen tot uitkomsten geleid, die voor de heelkunde van toepassing zijn kunnen. Het was hmgen tijd de vraag of de geene vaten bezittende en alleen door het haar gelijkmatig doordringende voedingsvocht gevoed wordende comea voor herstelling vatbaar is. Deze vraag was niet alleen van phy- siobgisch maar ook van heelkundig belang. Zoolang toch dit punt niet ten volle was beslist, kon de reeds van oude tijden dagteekenende af- krabbing en de later ook enkele malen ondemomene afpelling van het doorschijnende hoomvlies bij uitgebreide verduisteringen, die het duideUjk zien beletten, niet wel eene rationele handelwijze genoemd worden; en zij zoude alleen deze regtvaardiging niet behoeven, wanne^ slechts talrijke voldoende bewezene waaroemingen hare aanwendbaarheid' met hoop op eene gunstige uitkomst staafden. — Mikroskopische onderzoekingen hebben ons ook hier iets nader gebragt aan de beantwoording van deze ook voor de heelkundige praktijk gewigtige vraag. Talrijke proeven, op konijnen in het werk gesteld, hebben immers ten voUe bewezen, dat het hoomvlies na afpelling van meer of minder dikke lagen werkelijk hersteld wordt, zonder ontsteking van eenig weefsel van het oog en met behoud der normale doorschijnendheid van het hoomvlies. En dat eene dergelijke herstelling, zoo als vooruit te verwachten was, ook bij den mensch plaats heeft, werd later insgelijks bevestigd gevonden. — Ofschoon nu de op gezonde konijnen- oogen verkregene uitkomsten geenszins onvoorwaardeUjk op den mensch kunnen worden overgebragt, zoo regtvaardigen zij toch de afpelling van lagen van het doorschijnende hoomvUes bij verduisteringen , die het zien onmogelijk en het vormen eener kunstmatige oogappel nutteloos maken. Digitized by Google REDEVOERING. 251 te meer daar deze kunstbewerkiDg reeds een enkel maal, naar het schijnt met goed gevolg , door Gulz en Malgaione is verrigt. Valt in het hier aangevoerde de vruchtbare invloed van mikroskopische nasporingen op de heelkunde niet.te miskennen, nog duideUjker springt hij in het oog, wanneer wij door deze onderzoekingen van eene dwaling over- tuigd worden, die op onze handelingen van den grootsten invloed was en de nadeeligate gevolgen hebben kon. En dit is immers het geval, wanneer het mikroskopisch onderzoek ons aantoont, dat de scabies, — eene ziekte, die vroeger ook in de geneeskunde eene zoo groote rol speelde, wanneer zij, volgens de toenmalige begrippen, ten gevolge eener alleen plaatselijke of uitwendige behandeling naar het slijmvlies der luchtwegen verhuisd was, — dat de scabies, zeg ik, haar ontstaan alleen te danken heeft aan eenen kleinen parasiet, die, de huid tot woonplaats gekozen hebbende, door opwekking cener geringe prikkeUng de ophgting der opperhuid in den vorm van een klein blaasje ten gevolge heeft. Wat al artsenijen werden den armen, toch reeds genoeg geplaagden lijders, vaak tot nadeel hunner gezondheid, inwendig toegediend, terwijl eene eenvoudige uitwendige be- handeling gedurende een paar dagen voldoende zou geweest zijn, om de lastige parasieten in de huid te dooden en hiermede den gebeelen huiduit- slag spoedig te doen verdwijnen. Wildfi ik het hooge gewigt van physiologische en mikroskopische na- sporingen voor de heelkunde en haren belangrijken invloed op theorie zoowei als op praktijk op eene ruimere schaal aantoonen, het ware vol- doende alleen de ontsteking tot onderwerp te kiezen: de ontsteking, de vijand en tevens de bondgenoot der heelkunde, het vuur, dat vrij rondom zich grijpende zoowel harde als zachte deelen verwoest, dat doelmatig geleid den meester de stoffen levert tot herstelling eri zelfis tot vorming van nieuwe deelen. — Doch het was alleen mijn doel, den invloed der physio- logischc wetenschap op de heelkundige praktijk in eenige hoofdtrekken te schetsen, waartoe ik bij voorkeur die punten van aanraking tusschen physiologie en heelkunde gekozeu heb, uit welke de onmiddellijke invloed het duidelijkste blijken kon. Hadden wij bij deze wijze van behandeling van ons onderwerp meer- malen gelegenheid, om opmericzaam te maken, hoe toepassing van physio- 32» Digitized by Google 252 J. H. JANSEN logische feiten ons den weg en de middelen tot genezing soms als het ware aan de hand geeft, zoo behoort ziilks toch in het algemeen tot de zeld- zaamheden; zulk een regtstreeksche invloed ligt niet in het karakter der physiologie. Zij geeft ons wel de regelen aan voor de therapeutische proef- neming, maar niet de therapeutische regelen zelven. Doch de weldadige invioed der physiologie is immers reeds boven alle bedenking verheven, wanneer zij, zoo als wij meermalen konden doen opmerken, de herkenning en onderscheiding van ziekten mogelijk of gemakkelijk maakt, en bovenal, wanneer zij ons de voldoening schenkt, eener grondige verklaring van eenen ziektetoestand, of van eene door de praktijk reeds lang als nuttig erkende handelwijze. Want wat kan den wetenschappelijken geneeskundige meer tot voldoening strekken , dan in zijn praktisch leven het blinde geloof der empirie steeds meer en meer met het weten te kunnen verwisselen. Tref- fend zijn ten dezen opzigte de woorden van Henle, waarmede ik mijne rede besluit: nl)i.e hocAste Freude gewdhrt daa kunatlerische Wirken erst dann^ wenn ea durch die Mnsicht in die CfrUnde des Verfahrem geleitet ist" Ik heb de taak volbragt, die de wet mij oplegt; eene andere taak bUjft mij nog over, niet door de wet voorgeschreven, maar door het gevoel, dat mij bezielt, bij het aanvaarden van het Hoogleeraarsambt. Het eerst zij het woord tot U gerigt, Edelgrootachtbare Heeren, Cura- toren dezer HoogeschooII Veie omstandigheden hebbenr moeten zamenloopen, om mij aan deze plaats te doen verschijnen. Toen de Hoogleeraar Sebastian, die eene reeks van jaren een sieraad dezer Hoogeschool geweest is, zich door zwakke ligchaamsgesteldheid genoodzaakt zag, het Hoogleeraarsambt nederte leggen, vestigde zich uwe keuze op eenen man, die,, elk zal hiermede volmondig met mij instenimen, zoo als geen ander de plaats van den Hoogleeraar Sebastian zou hebben kunnen vervullen, die deze Hoogeschool tot roem zou hebben verstrekt, zoo als hij thans een waardig sieraad der Utrechtsche Hoogeschool uitmaakt. De Hoogleeraar Donders meende echter te moeten Digitized by Google REDEYOERING. 253 bedanken voor het hem hier aangebodene Hoogleeraarsambt. Ik werd door U waardig geacht, om voor deze gewigtige betrekking te worden voor- gedragen en onze geeerbiedigde Koning bekrachtigde deze voordragt. Ontvangt mijnen opregten, diep gevoelden dank voor het vertrouwen, dat gij hiermede getoond hebt in mij te stellen. Gij hebt voor mij eene loopbaan ontsloten, waaraan het geluk mijns levens ten naauwste is ver- knocht; eene loopbaan, die het mij tot eene dure verpligting maakt, geheel te leven voor het onderwijs , dat aan mij is toevertrouwd. Weest verzekerd , dat ik doordrongen ben van het gewigt der taak , die op mij rust. De toekomst zai moeten beslissen , of ik het groot verUes zal kunnen vergoeden, dat deze Hoogeschool door het afitreden van den Hoogleeraar Sebastian heeft geleden; doch d^t weet ik, dat heilige ijver mij zal be- zielen , dat ik al mijne krachten zal inspannen / om mijner roeping niet onwaardig te zijn en het door U in mij gestelde vertrouwen niet te be- schamen. Op uwe ondersteuning durf ik rekenen, waar ik die behoeven zal; ik mogt toch reeds een blijk van uwe welwillendheid ontvangen: de taal, waaiin ik tot U spreek, getuigt daarvan. Veel kan door U gedaan worden, om ons de taak gemakkeUjk te maken en het doel zekerder te bereiken; en aan het vermogen daartoe paart gij den wil. Waar het de belangen der Hoogeschool geldt, weet gij die te behartigen en daarvoor te waken; nog onlangs gaaft gij daarvan de sprekende bewijzen. — Moge deze stad nog lang gehandhaafd worden in het bezit eener instelling, voor welke hare bestuurders en die van het gewest met eenen zoo edelen zin bezield zijn; moogt gij tot haar heil nog lange jaren blijven wat gij zijt, — Verzorgers der Groningsche Hoogeschool. Hooggeleerde Heeren, Hoogleeraxen in de verschillende vakken van we- tenschap, zeer geachte Ambtgenooten! Het is mij eene aangename ge- waarwording, en ik reken het mij tot eene eer tevens, mannen, op wien de wetenschap roem draagt, aldus te mogen aanspreken. — Neemt mij aan als uwen jongeren ambtgenoot en medearbeider. — Hoe uiteenloopend onze vakken ook zijn mogen, het doel van ons streven is een: keimis en verUchting te verspreiden. Daartoe met U mede te werken, zoo ver mijne krachten reiken, is mijne vuiige begeerte, mijn emstig voomemen. Spoort Digitized by Google 254 J. H. JANSEN mij daartoe aan door uw voorbeeld, schraag mij door uwe hulp, licht mij voor door uwen raad, en schenkt mij allen die welwiUendheid, welke ik reeds van sommigen uwer in zoo ruime mate mogt ontvangen. Hooggeleerde Heeren, Hoogleeraren ^der geneeskundige faculteit, die ik meer bepaald als mijne ambtgenooten begroet! Ik wii het U ni^ ver- helen, dat mij een zekere schroom bezielt bij het aanvaarden mijner be- trekking. — Wanneer ik bedenk, en ik behoef U daaraan niet te herin- neren, welke uitbreiding de geneeskundige wetenschappen in de laatste jaren verkregen hebben, dan komt mij de last zwaar voor, die mij op de schouders drukken zal, wanneer ik ook slechts een evenredig deel van het geneeskundig onderwijs voor mijne rekening neem. Ik bedoel van een geneeskundig onderwijs, niet zoo ais de letter eener verouderde wet zulks vordert, maar zoo als, volgens onze overtuiging, de eischen der tegen- woordige geneeskundige wetenschap zijn. ZuUen wij in dien laatsten zin aan onze roeping beantwoorden , dan mag voorzeker onze taak zwaar ge- noemd worden , en is zij niet dan door eendragtig zamenwerken doeltreffend te vervullen. — • Doch wat spreek ik tot U, als moest ik U uwe roeping herinneren? — Neen, mij zelven slechts wilde ik ze voor den geest bren- gen, en door ze openlijk uit te spreken wilde ik U overtuigen, hoezeer ik daarvan het gewigt, doch tevens mijne zwakheid gevoel tegenover U, die mij q) dezen weg reeds zoo lang zijt voorgegaan. Maar de welwillende wijze, waarop gij beiden mij reeds zijt te gemoet gekomen, doet mij ver- trouwen, dat ik op uwe hulp en ondersteuning zal kunnen rekenen, dat gij mij door uwe vriendschap zult bemoedigen. Moge ik in mijne ver- wachting niet worden teleurgesteld. Mij zai steeds de gedachte bezielen, dat alleen door ijverig, krachtig werken het doel kan bereikt worden, waarvoor ik hier geroepen ben. Nog een woord tot U , edele Jongelingen , die U hier op de beoefening der geneeskundige welenschappen toelegt. Het is eene verhevene taak, eenmaal als geneeskundige in de maatschappij op te treden, wanneer uwe medeburgers het dierbaarste wat zij bezitten, hunne gezondheid, hun leven aan uwe zorg zullen toevertrouwen. Maar zult gij die taak vervullen op Digitized by Google REDEVOERING. . 255 eene wijze^ dat gij vrede met U zelven hebben kunt^ welke ook de uitslag uwer handelingen, welke ook het meestal slechts naar de uitkomst afge- meten oordeel der wereld zijn moge, dan rust de dure verpligting op U, om U met onvermoeiden ijver op de beoefening dier wdtenschappen toe te leggen , wier kennis een onmisbaar vereischte voor een goed geneeskundige is. Aan mij is thans mede de taak opgedragen , om U tot verkrijging van die kennis behulpzaam te zijn , om U den weg der wetenschap aan te wijzen. Op mij rjist dus de verpligting, om ai wat in mij is aan te wenden, ten einde U in de bereiking van uw doel bevorderlijk te zijn. Ik zal trachten aan die roeping naar eisch te beantwoorden. Zie in mij niet enkel uwen leermeester, maar bovenal uwen vriend, die U onderwijzende zelf tracht te leeren, die met U zich op de wetenschappen toelegt, die met U naar uitbreiding yan kennis streeft. Langs dezen weg zult gij het best uw doel bereiken en zal ik de voldoening smaken , niet te vergeefs onder U geleefd te hebben. Digitized by Google ORDO LECTIONUM IN ACADEMIA GRONINGANA ANNO CIOIDCCCXLIX— CIOIOCCCL. IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEORBTICAE ET LITERARUM HUMANIORUM. Bartholdus Henricus Lulofs, quum eo ipso tempore, quo hic ordo lectionum in lucem emittendus erat, diem obierit, scholis de Stilo Belffico, JEloquentia et Historia Patriae, quas vir desideratissimus sibi habere pro* posuerat, deinde providebitur. Fredericus Christianus be Greuye diebus Lunae> Martis et Mercurii, hora X, Metaphysicam tradet; iisdem diebus, hora XI, Logicam docebit; hora I, IRstoriam PhiloaopAiae exponet. Mhicam^ aliamve Philosophiae partem, et Psychologiam hora auditoribus commoda esplicabit. Iacobus Adolphus Carolus Royers tradet IRstoriam Bomanorum et Jfedii Jevi, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hor& IX; Jntifuitates BomanaSy iisdem diebus, hora X, et die lovis, hor& VIII. Dispufandi exercitationibus praeerit altemis hebdomadibus , die Satumi, hora IX. losuA loANNEs Philippus Valeton elemcnta grammatices Hebraeae, additis exercitus analyticis, tradet diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora VIII. Grammaticam dialectorum Semiticarum comparaiam, additis exercitiis analyticis cum Arabicis tum Aramaeis, exponet diebus lovis, Veneris et Satumi, hora VIII. E libris V. T. historicis interpretabitur librum Iudicuu diebus lovis et Veneris, hora XII; e propheticis, Amosi librum diebus Martis et Mercurii, hora XII. Jntiguitdtem Hebraeam explicabit diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora I. Cum provectioribus Koseoartenii Chrestomathiam privatim leget die Veneris, hora IV, et Chrestomathiam Kirschianam a Bernsteinio editam eodem die, horft V. Ioannes Adolphus Carolus van Heusde diebus lovis , Veneris et Satumi hora X Livii lib. VII; iisdem diebus hora I Sophoclis PhUocteten et Digitized by Google ORDO LECTIONUM. 257 Plutaechi vitam Solonis; privatim iisdem diebus hora XI Platonis Protagoram et hiatoriam Grammaticae Graecae^ adhibitaDioNYSii Theacis grammatica, exponet. Disputandi exercitationibua praeerit alternis hebdo- madibus, die Satumi hora IX. IN FACULTATE lURIDICA. Henbicus Nienhuis diebus Mercurii, lovis, Veneris et Satumi, hora XI, Itia Civile interpretabitur , iisdemque diebus, excepto die Satumi, horaXII, selecta luria Mercatorii capita tractabit ; diebus Mercurii hora X , et Saturiii hora X et XII , maanme secundum ius patrium hodiernum , locum de foro competente in caussis civUibtia , ipsiusque Processua Oiviiis cum principia , tum praecepta exponet; quibus postferias hyemales, SLdixmgetJSxercitationes/orenses. Iacobus Hermannus Philipse diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora IX, Institutiones Iustiniani explicabit; die Lunae, hora XI, die- bus Martis, lovis et Veneris, hora X, mense vero Aprili, Maio, lunio et Septembri , iisdem diebus , hora matutina VII , selectos Pandectarum locos tractabit; die Lunae, hora VIII et IX, die Martis, hora VIII, Historiam luris Romani enarrabit ; die Mercurii , lovis et Veneris , hora VIII , Ency- clopaediam ac Methodologiam luris tradet. CoRNELius Star Numan dicbus Lunae, Martis, Mercurii, hora VIII, lus poenale in patria adhuc vigens interpretabitur , ratione perpetuo habita iuris novi in patria rogati vel conditi; iisdem diebus, hora IX, de lure publico disputabit; diebus Mercurii, lovis, Veneris, hora X, de natura luris aget; diebus Lunae, hora X, lovis, Veneris, hora VIII, praecipuos locos luris criminalis patrii exponet; diebus Lunae, hora XI, lovis et Veneris, hora IX, Oeconomiae politicae initia explicabit. Idem provectiorum studiis autumnali et hyemali tempore horis vesper- tinis diei Veneris privatim prodesse conabitur. Disputationibus cum pubUcis tum privatis de iuris quaestionibus lubenter praeerunt luris professores. IN FACULTATE MEDICA. AuGUSTus Arnoldus Sebastian P/^sioloffiam docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora VIII atque altemis diebus Satumi hora IX; Chi- 83 Digitized by Google 258 ORDO LECTIONUM. rurgiam exponet ter per dierum hebdomadem , scilicet diebus lovis, Veneris, hora IX et die Saturni hora VIII ; Clinicis Uwercifaiionibua in Nosocomio Academico vacabit quotidie hora I ; docfrinam de inflammationibus chirur- gicis morbisque auris tradet die Veneris hora VIII ; Jnatomen corporis humani exponet diebus Martis, lovis et Veneris, hora V, et die Mercurii, hora III; dissectionibua cadaverum Anatomicis tempore hyemali instituendis quotidie praeerit. Iacobtjs Baart de la Faille diebus Mercurii et lovis , hora VIII , et Satumi , hora IX , — sed post ferias Paschales , diebus Mercurii et lovis hora VIII , Veneris et Satumi hora VII , — Jrtem Obstetriciam IVieoreti- cam et Practicam exponet, et in Nosooomio Academico, ad parturientium lectos, qualibet oblata occasione, practice instituet. Diebus Lunae et Martis, hora VIII , Artis Obstetriciae partem Technicam de industria fusius docebit. Medicinam Practicam tradet , diebus Lunae , Martis et Mercurii , horS. IX , et post ferias Paschales etiam diebus Mercurii et lovis, hora VIL Diebus Mercurii et Saturai, hora X, Medicinam Forensem docebit. DiebusLunae, Martis , lovis et Veneris ab hora X ad XII , diebus Mercurii et Satumi ab hora XI ad XII, in Nosocomio Academico aegrotis curandis vacabit, mor- bosque ibi tractatos uberius exponet. — ^Disputationum exercitiis lubens vacabit. Franciscus Zacharias Ermerins disciplinam Pathohgicam tradet diebus Lunae , Martis , Mercurii et lovis , hora IX. — Be apparatu pharmaceutico et diaetetico aget iisdem diebus hora X. — De Sfemeiotice exponet die Veneris hora IX et X. — Exercitationibus clinicis in Nosocomio Academico , hora XII, quotidie vacabit. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM, Theodortjs van Swinderen diebus Lunae et Martis, hora X et die Martis hora VIII, Historiam naturalem Animalium et Fossilium , inprimis patriae y quo ad Animalia, cum Anatome comparata coniunctam, docebit; diebus Lunae et Martis, hora III, vel, verno tempore, hora VII matutina, aut aha magis commoda, hoc anno, Mineralogiam et Geoloffiam fusius explicabit. Digitized by Google . ORDO LECTiONUM. 259 Hbrmannus Christianus van Hall die Martis, hora XH, et die Ve- neris, horis VHI et IX, aestivo tempore etiam die Saturni, hora VIII, elementa Botanices illustrabit. Botanicea steblimioris selecta quaedam capita tradet die Veneris, hora XI. Die Mercurii horis IX et X aget de plantis medicinalibu9 aUisque vario respectu utilibti8y sive de Botanica applicata, ordine Familiarum naturalium. Die Satumi autem , horis X et XI , Oeco- nomiam ruralem docebit. Ianus Guilielmus Ermbrins diebus lovis , Veneris et Satumi , hora XI , JritAmetices , Algebrae^ Geometriae et Trigonometriae planae elementa ex- plicabit; Bhysicam experimentalem docebit diebus lovis, Veneris et Saturni, hora XII. Bhymam theoreticam universe, aut selecta eius capita, provec- tioribus discipulis exponet. De Matheaeoa elementis disquisitio habebitur diebus lovis, Veneris et Saturni, h6r& pomeridiana III. NicoLAus IV^LDER diebus Lunae et Martis, hora IX, die vero Mercurii, hora XII , lectiones habebit de Chemia yenerali et corporum anorganicorum. Diebus Lunae, hora XII, et lovis, hora X, Chemiam pharmaceuticam tra- det. Diebus Lunae et Martis, hora VI, p. m., Chemiae technologicae capUa in usum publicum illustrabit. Bxercitiis denique chemicis practicis varii generis, horis commodis, quotidie praeerit. GuiLiELMus Adrianus Enschedb diebus lovis et Saturni, horalX, fSte- reometriam et IVigonometriam sphaericam docebit. Exercitia mathematica futurorum Praeceptorum moderabitur die Mercurii, hora I. Geometriam analyticam, Caiculum differentiaiem et integralem, Mechanicam analyticam et Astronomiam tlieoreticam exponet, horis commilitonibus commodis. IN FACULTATE THEOLOGICA. Petrus Hofstede de Groot diebus Lunae, hora VIII, Martis, horalX, et Mercurii hora VIII, Hiatoriam Bcclesiae Christianae^ secundum Institu- tiones suas, typis divulgatas, enarrabit; diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X, Bogmaticam et Apohgeticam religionis Chriatianae exponet, secun- dum Compendium ab L. G. Pareau et se editum; diebus Lunae et Mer- curii, hora IX, et Veneris, hora X, Theologiam Naturalem, secundqm Compendium a se editum, tradet; die Satumi, hora III et dimidia, Hiato- riam generis humani Bivinitus imtituti inde a Iesu Christi missione in 33* Digitized by Google 260 ORDO LECTIONUM. terras, coram studiosis omnium Facultatum aliisque auditoribus , sermone vemaculo, enarrabit; diebus et horis, quae Conunilitonibus erunt opportu- nae, Loca Patrum Selecta cum commilitonibus leget, atque Hiatoriam Fuangelii nostris diebus propagatiy duce Walmanno, enarrabit. LuDovicus Gerlachus Pareau diebus lovis et Veneris, hora XI, En- cyclopaediam Theologi CAriatiani, secundum Comjpendium a P. Hopstedb de Groot et se editum, tradet; diebus Martis, Mercurii et lovis, hora XII, secundum Compendium suum typis expressum, Theologiam Christianam moralem exponet ; diebus Lunae atque Veneris ,. hor4 XII , et die Martis , hori I , loca nonnulla Hermeneutices sacrae , secundum Compendium suum typis editum , tractabit et quaedam Carmina Hebraica cum Commilitonibus interpretabitur. GuiLiEiiMUS MuuRLiNG die lovis , horft X , tractabit Criticam Novi Testa- menti; die Martis, hor& VIII, Epistolam Pauli ad Galataa cum Commi- litonibus interpretari perget; die Mercurii, horA XI, die lovis, hor& X, et die Veneris , horA IX , cum Commilitonibus leget nltimos lesu sermones atquepreces, a Iohanne, JEuangelii Ca^.Xni et seqq. relatos; dieLunae et Martis , hor& XI , et die Veneris , hor& VIII , Theologiam Practicam tra- det, praecipue Curam pastoralem et lus JEcclesiasticum; die lovis, horAIII, ewerdtia Homiletica, et die Satumi, hor& XI, exerciHa provectiorum Cathechetica , cum pueris instituenda, moderabitur. Disputationibus cum publicis tum privatis de Lods Theologicis , die Mercurii, horA III, suis vicibus praeerunt Theologiae Professores. Ut religionis Christianae accuratius et penitius cognoscendae copia fiat omnibus , qui huius rei desiderio tenentur , Academiae alumnis , a Theolo- giae Professore pars Novi Foederis legetur cum variarum Facultatum Studiosis, diebus et horis, quae Commilitonibus erunt aptissimae. GuiLiELMus Hecker, Paedagogices Lector, diebus Lunae et Martis, hor& I, literarum aliarumque disciplinarum studiosis elementa tradet Pae- doffogices, sive de discendi docendique methodo praecepta dabit. Digitized by Google NUMERUS STUDIOSORUM IN ACADEMIA GRONINGANA; DIE 31 M. DECEMBBIS 1849. In Facultate Juridica ; ; ; . 112. n V Medica 46. n n DiscipL Math. et Phys 1. Theologica 56. // // » if Philos. Theor. litter. Homan. . 6. 221. Digitized by Google DOCTORES CREATI IN ACADEMIA GRONING^NA, . INDE A D. 11 OCTOBBIS 1849 AD 10 OCTOBMS 1850. IN FACULTATB JURIDICA. 1849. d. 1 Nov. ScHELTo SixMA VAN Heemstea , Leovardia-Frisius , privatim def. Quaest. Juris, J. R. et H. D. magna cum latide. d. 21 Dec. Epimachus Jacobus Johannes Baptista Cremers , Groninga- nus, priv. def. Quaest. Juris, magna cum laude. d. 22 Dec. Henricus Ludovicus Wychgel van Schildwolde, Groninga- nus, priv, def, Quaest. Juris. 1850. d. 25 Febr. Henricus van Lier, Aasena-Drenthinus, priv. def. Quaest. Juris, magna cum laude. d. 18 Mart. PETitus Abrahamus Samuel van Limburg Brouwer, Leo- diensis, priv. def. Disputatione , qua ewkibetur doctrina Juris Jtamani de actionvm concursUy maanme eecundum Savignii sententiam; magna cum laude. d. 22 Mart. Henricus Christophorus Upmeyer, Appingedamensis , priv. def. Quaest. Juris, magna cum laude. d, 24 April. Eduardus Koning, ex pago BeUingwolde-Groninganus, priv. def. Quaest. Juris. Eodem die. Nicolaus Banga, Franequeranus , priv. def. Quaest. Juris, magna cum laude. d. 4 Maji. Johannes Conradus Lewe van Middelstum, Groninganus, priv. def. Quaest. Juris, magna cum laude. d. 21 Junii. Edzard Cato Paehlig, Groninganus, priv. def. Quaest. Juris, cum laude. d. 24 Junii. Janus Justus Christianus Gatmans, ex urbe Meenen, priv. def. Quaest. Juris, cum laude. Digitized by Google DOCTORES GREATI. d. 28 Junii. Theoboeus Carolus van SiiiNGERLANDT, ex urbe Batavia- Indiis, priv. def. Quaest, Juris, magna cum laude. Eodem die. Adrianus Jacobus Pbnnink, ex pago Twello-Gelrus , priv. def. Quaest. Juris, magna cum laude. d. 29 Junii. Johannes Alberda, C. fil. , Worcumo-Frisius , priv. def. Quaest. Juris, cum laude. d. 16 Sept. Janus IsAacus Schotberg Simon, ex insula Cura^ao, priv. def. Quaest. Juris, cum laude. d. 21 Sept. Henricus Alberda, Harlingensis, priv. def. Quaest. Juris. d. 7 Oct. Heneicus Overbeek, Franequera-Frisius , priv. def. Quaest. Juris. IN FACULTATE MEDICA. 1849. d. 22 Dec. Fokko Sytzes Reiding Frima, ex pago Peize-Drenthinus , priv. def. Specimine de Hyeteria laryngea^ M. D. magna cum laude. Eodem die. Carolus Richardus Johannes Giese, ex pago Raalte-Tran- siselanus, priv. def. Specim. ^ exhibente Obaervationee alijuot, ad morhoa encepAali et meduUae epinalie pertinentea, M. D. 1850. d. 11 Jan. Adolphus Jacobus Josephus Schoningh, Ootmarsum-Transi- selanus, M. D., priv. def. Thesib. Obst. , A. O. D. d. 23 Mart. Jacobus Henricus van Marle, Amstelodamensis, priv. def, Diss. de Magnesia, a/itidoto in Veneficio per Arsenicum, M. D. d. 20 April. Lucius Columba Murray Bakker, ex pago Pingjum-Prisius, priv. def. Diss. de Ictero eive morbo regio, M. D. magna cum laude. d. 24 April. Otto Hbnricus Swam, Vrieseveen-Transiselanus, M. D. , priv. def. Thes. Obst., A. O. D. cum laude. d. 11 Maji. JouwERTUB Janus Buwalda, Leovardiensis , priv. def. Diss. de retrovereione uteri, M. D. d. 18 Maji. Bernardus van Buuren, Delfzijl-Groninganus , priv. def. Diss. de Sfomacace, M. D. Eodem die. Johannes Hbndrikus Rutgers, Breede-Groninganus , M. D., priv. def. Thes. Obst., A. 0. D. cum laude. Digitized by Google 264 DOCTORES GREATL d. 1 Junii. Jacobus van d3er Schbee, A. fil., Rolde-Drenthinus , priv. def. Diss. de haematophUia , M. D. cum laude. d. 12 Junii. Abnoldus Nicolaus Fabius, Stenovicensis , priv. def. Spec. continente Bxperimenta nmnvlla de actiane eulpAo^hydratis ammonii in animalia, M. D. cum laude. d. 15 Junii. GeraedusFosthumus, Zuidhom-Groninganus , priv. def. Spec. exhibente editionem libripraenotionum Ifijppocratis , M. D. ma^na c. laude. Eodem die. Fredeeicus Joannes Henricus Sormani, Groninganus, M. D. , priv. def. Thes. Obst., A. O. D, cum laude. d. 19 Junii. Carolus Richardus Giese, Raalte-Transiselanus, M. D. , priv. def. Thes. Obst., A. O. D. cum laude. d. 24 Junii. Alle van der Sluis, L. pil., ex pago Hemrik-Frisius , priv. def. Spec. de Hanula, M. D. cum laude. Eodem die. Anastasius Antonius Jorritsma, Sneca-Frisius , priv. def. Diss. de Anacardio, M. D. Eodem die. Fokko Sytzes Reiding Frima, Drenthinus, M. D., priv. def. Thes. Obst., A. O. D. magna cum laude. d. 26 Junii. Joannes Christophorus Hemsing, Balka-Frisius, priv. def. Diss. de JPAlebitide, M. D. cum laude. Eodem die. Janus Henricus Schonpeld, Winschotanus, priv. def. Diss. de Flacenta praevia , M. D. d. 29 Junii. Nicolaus Meursinge, Leovardiensis , priv. def. Diss. de mor- bis vedvularum cordis et eorum semiotice, M. D. cum laude. Eodem die. Hendericus Conradus Buning, Schildwolda-Groninganus , priv. def. Diss. de graviditate abdominali, M. D. Eodem die. Simon Petrus Kros, M. M. Philos. Nat. D., Gorcumensis, priv. def. Diss. de Fungo medullari uteri, M. D. , magna cum laude. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. 1850. d.26 Junii. Stephanus Jacobus van Royen, Groninganus, pubKce def. 