title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Kun Beschrijving van het verskieten der bekkens in onderzoekende vrolikte. Met Pl Amsterdam 1826. Ook in de Duitse taal negengevel. Over een volkomen geperst versteking der kegel, darm en seksskeletten zonder zijdelopen. Amsterdam 1841. Met 8 Fl. Over hetgeen bij de menselijk onderschilden kenneparticipatie, kegel aangeboren, kegel na de geboorte verkregen, wordt gewogen gebracht, in N. Verklaring, de eerste Klasse van het Koninklijk Nederlandsch Instituut, D. Yin. 1840. p. 49. Bijlage over de wervelkolom en de kegel van de mens enz., in Tijdschrift voor Wis- en Natuurwetenschappen door de eerste Klasse van het Koninklijk Nederlands Instituut. D. III 1850. p. 1. Vervolgens tijdschrift van de Duitsche Wetenschappelijke Vereniging Amsterdam 1861. p. 189. Indeling WM hij niet minder op het praktisch gebied werkbaam, Door zijn ijverige pen kwam de door Levret en Smellie veel verbeterde verbeterde tang meer gemeen bij ons te landen in gebruik en werd voor een groot aan het monopolieabele der Amsterdamse vroedmeester de bodem voor goed in gelegd. Het kan niet vreemd achten dat zijn nieuwste levenswerk veel tegenstand hier ontmoette. Reeds spoedig wat hij echter over zijn tegenstanders te triomferen, die ook door hatelijke pamfletten zijn kennis op zijn oogdrogende leeftijd trachtten aan te randen en verdenkingen te maken. Ook de vroegtijdige door kunst verwekte barbituur vond in hem al spoedig een warme verdediger en reeds in 1825 werd deze kwetsbare door hem hier verdedigd, terwijl hij daarentegen het nut der sympathotomie, die aan zeer bij ons in bescherming was genomen, op voorstreffelijke wijze trachtte te wederleggen en het meest er toe heeft gebeten dat deze kunstbewerking ten laatste ook bij ons land weer van het wetenschappelijk tooneel verdwenen is. Niet minder verdienstelijk had zijn tijdgenoot G. Salomon in Leiden, die al reeds met het licht der jaren gelegen, eerst voer weinige maanden op ruim 90-jarigen leeftijd (1864) Bij zijn roemvolle loopbaan heeft hij bijgedragen. Zijn geschriften dragen de stempel van veelgedegende geleerdheid en praktische wetenschap. Als een der laatste verdedigers nog der sympathotomie, was hij tegelijkertijd een tegenstander van den partus anterior. Al hetgeen vooral op Duitschen bodem over het verloskundige vak verricht was, werd door hem in zijn handboek opgenomen en zodoende onder onze landen de kennis daarvan algemeen verspreid. Zoo als Bake en van Rees zich als goede onderwijzers van vroedvrouwen. Zie voor het vuur de scheepsromp aan, door J. de Scoe, uit 1601. J. de Scoe, uit 1800 ook. Zie Warmondse gemeente, hoofdingebruik op de rekenkunde, in de regeling van de rechtbank, in Beveren, in de Echo van de Leeuw, D. 15. p. 168. Om de ingang der maatschappij in Nijmegen Primaire aan te tonen. Zie Gemeenteblad door E. Piny Tot de Buitenplaats, in de Segrer, in de Schiedamse Courant en Salomon. D. Beurt 1856, p. 1 en D. p. 21. Mijnheer de Heer, de Februarus in Arnhem (Binnenhof 24, 1896-1897). Katechtisatie der Verlokt. Utrecht 1807. Voetnoot: 1) Eklik o.a. vele andere getroffen, den arbeid van Wigand en Naegele, die in Duitse land aangetrokken had getracht, onder ons nog meer bekend te maken, heeft onder andere de hooge waarde der anaclatie, ook als een grote diagnostische hulpmiddel voor de verloskunde wet te erkennen. Kist en Wellenbergh hebben vermeerderd, Potgieter en Pool zioh met de studie der kraamvrouwenkoorts gehoond, Ludeking met de kennis en behandeling der stuipen, zou ik nog zo vele andere namen noemen, die meestal nog in leven, zowel door hunne mededeelingen en verslagen in tijdschriften en brochuren, als vertalingen van verloskundige handboeken van Duitsten, Engelsten en Fransen krachtig tot bevordering der verloskunde als wel de gezondheid en welzijn van onze landgenoten geholpen, wiens naamlijst af te lezen ik te vervelend en onnodig acht (Aanmerking XVIII). Zo ligt het verleden helder en rie voortvloeiend aan. Wat de uitkomst geweest is heb ik U uit de geschiedenis aangetoond, de spiegel van menschelijk verstand, maar ook van menschelijke dwalingen. (Afwikkeling) 1) Leem, veel mensen, Gromning 1816. Diverse tijdperken. Zie ook O. Bleeker, Vormkundig onderzoek en vroeg ontwikkelingsgeschiedenis van de mens, in von Siebold's Journal voor Geographie, Bd. I. 8e Heft. 1816. S. 437. 2) Verloskundige verhandeling over de kraamvrouwen, met 2 Fl. Amsterdam 1884. 3) Verloskundige aanwijzingen. Met 1 Pl. Zutphen 1884. 4) Verloskundige Waarschuwingen. Amsterdam 1895. Zie Ferh. over de verloopen tafel in N. Preverh. van h. Gen. i. Bevord. de Geneesk. Amsterdam 1884. Ferh. Verklaringen. Amsterdam 1891. Ferh. over de gehooronderzoek op de verloopen tafel. Zie 1836. Storia del cellulare pelvimemorum. Diverse L. B. 1818. Proef over den doelmatigen pelvicameter met waarachtige meting. Met 4 PL Botterdam 1881. Ook in het Handboek over een pelvicameter. Haag 1881. Onderzoek naar de oorzaak, de wijze en de kenmerken der baarmoederspijn. Met PL Leyden 1888. En Bedenkingen tegen eenen brief aan. Leiden 1880. Handleiding tot de erkenning en aanvaarding van de baarmoederspijn. Amsterdam 1887 en herhaalde uitgave. 1831. Oordeelkundige beoordeling van de kenmerken en behandeling van de maagzweren, die in de oudere en na de geboorte voorkomen. Botterdam en Buiten 1840. 60* m L. LEHMANN In het verleden ligt het heden. De tegenwoordige tijd is nog in volle werking, meer dan ooit worden bodemstoffen overal verzameld en verwerkt. De leer van het bekken, de exploratie en auscultatie, het mechanisme en dynamisme der baarmoeder, de ontwikkeling der vrucht, de pathologie van het ei, de leer der kunstbewerkingen, in het bijzonder de kephalothrypsie, de partus artritus praematurus en abortus artificialis, het puerperaalproces in physiologische en pathologische toestand en de gynaecologie in haar geheele omvang worden met eenen vroeger ongekenden ijver beoefend. Overal in ons land, zowel aan de Academien te Leiden, Utrecht en Groningen, als de verschillende Clinische scholen wordt thans verlokaal onderwijs gegeven en is zelfs voor 3 jaren, in 1861, hier te stad nog een Rijkskweekschool voor vroedvrouwen in het leven geroepen. Zoo bieden in de schoonste harmonie de verschillende plaatsen in ons land elkander de hand, om in roemvolle naastkomers met het buitenland krachtig mee te werken tot de reusachtige bouw eener wetenschap, die in de tegenwoordige eeuw reeds zulke schoone vruchten draagt. Met langzame maar bedaarde schreden wordt haar vooruitgang steeds voorbereid om op den reeds vruchtbaren akker nog altijd meer te ontginnen. De weg der wetenschap kent trouwens geen einde. Het streven naar meerder kennis is diep in de menschelijke natuur gegrondvest en alleen door eene voortdurende navorsching der waarheid kan aanzien een steeds toenemende wetenschappelijke macht worden verkregen. Moge het ook mij nog eenmaal vergund zijn, iets daartoe te kunnen bijdragen. Ik zoude nu kunnen eindigen, maar ik heb nog een aangenamen plicht te vervullen en gevoel mij gedrongen in de eerste plaats het woord te richten tot Z. Exc. de Minister van Binnenlandsche Zaken, onzen grooten staatsman Thorbecke. Uwe Exc. hebt zeer juist ingezien, dat bij den schrijvenden vooruitgang en de uitbreiding der wetenschappen in den tegenwoordigen tijd ook de kring waarin de heel- en verloskunde zich beweegt te omvangrijk is geworden om nog in het vervolg door een persoon te kunnen worden ingenomen en beide takken, zoo als het behoort en reeds lang elders gebeurt, in twee delen gesplitst, waarvan ieder genoeg is om allen te worden beoefend, en mij waardig gekeurd voor gewichtige betrekking, door mij eerst tot honorair en thans tot gewoon hoogleeraar te benoemen. Ik stel deze onderscheiding op hoogste prijs en behoef wel naauwelijks de verzekering te geven, dat ik steeds zal trachten de pligten aan die betrekking verbonden naar eis te vervullen. Moge de voorname plaats door Uwe Exc. in 's lands bestuur zoo eervol ingenomen nog lang ons rijk tot roem verstrekken en het nageslacht tot alle tijden de pogingen blijven zegenen, waarmede Uwe Exc. met uw bekende voorliefde voor alles wat naar vooruitgang streeft en den stempel der regtvaardigheid draagt, met uw helderen blauw, gepaard aan krachtige handgrepen in de teugels van het bewind, de welvaart van ons vaderland en zijn dierbaarste belangen behartigt. Ook aan U WelEd. gestrenge Heer Referendaris die ik als een vriend hoogschat, en die mij door uw tegenwoordigheid des Ministers afzijn vergoedt, zeg ik mijn oprechte dank voor uw ijverige medewerking tot deze mijn benoeming. Eene zoodanige dankbetuiging heb ik ook U aan te bieden, aanzienlijke en achtbare Heeren Leden der Commissie van toezicht over deze school. Sedert een 15 tal jaren reeds als docent aan deze school verbonden, mocht mij door uw voordrag de onderscheiding van deze statige professorale toga te beurt vallen. Ik zie daarin een tevredenheid over mijn streven nuttig te zijn voor de beoefening der wetenschap, die mij tot spooksland kan strekken om op den ingeslagen weg voort te gaan. Gaarne wil ik hier ook de verzekering er bijvoegen, dat Gij U in mijnen ijver voor de school niet zult te veel gesteld vinden en dat ik steeds mijn beste pogingen zal blijven aanwenden om bij haren toenemenden bloei onder uw voortdurende zorg veelvuldige vruchten tot rijpheid te helpen brengen. Bovenal gevoel ik mij afzonderlijk nog jegens Uw Hoog Edelgestrenge Heer Roell, Commissaris des Konings van dit gewest en President der Commissie ten hoogste verpligt. De welwillendheid en kiesheid waarmee gij mij menigmalen zijt te gemoed gekomen, hebben mij steeds op de aangenaamste wijze verrast. Ik zal mij daarom gelukkig achten nog eenmaal in de toekomst door daden te kunnen toonen dat ik bijzondere genegenheid en uw vertrouwen niet onwaardig geweest te zijn. Aantrekkelijke voorzieningen van de doorlopende school! Ik geloof 1119 meer door uw voordrag, bekrachtigd door den Edelachtbare heer de Stadt, waardoor ik met den vereerde title van honorair Professor aan dit Athenaeum verbonden ben, waar ik eens al gekwetst mijne opscholing mogt ontvangen. Ik beschouw het als een verblijden, dat de zorgen deze doorluchte school, die sedert bijna twee en een halve eeuw den vaderlandschen roem in kunsten en wetenschappen heeft helpen schragen, voortaan aan dergelijke krachten is toevertrouwd, die bezeld met de zucht tot vooruitgang, overeenkomstig de behoeften van onzen tijd en noodzakelijke hervorming; door uitbreiding vooral van het geneeskundig onderwijs, waartoe de bouwstoffen zo ruimvoorzien hier aanwezig zijn, stellig meer dan vroeger zullen bewerken, dat Amsterdam, een centraal punt van handel, door zijn kapitaalmarkt steeds zo groot en aanzienlijk, ook nog eenmaal door zijn Athenaeum een vleugje aanlokkelijkheid en luister op het veld der wetenschap te gemoed gaan doen gaan en de delen van ons land uitbreiden. Mag uw poging daartoe weldoordien met het beste gevolg bekroond worden. Edel en eerbiedwaardige Heren Regenten der beide gasthuizen van Sint Elisabeth, is voorzeker uw roeping en schoon de taak, die op uw schouder rust, belangeloos aan de verpleging van uw lijdende stad- en natuurneoten, wanneer zij door armoede en gebrek niet meer in hun behoeften kunnen voorzien, uw zorgen te wijden en een laatste, onmisbare toetreding voor de arme en de ongelukkige gevallen vrouwen te openen. Gedurende de reeks van jaren, dat ik onder uw regentschap het beheer over de kraamzaal mocht voeren, lood ik alle reden, mij over uw welwillendheid te mogen verheugen. Ik wens de voortduring der goede gezindheid, omdat zij mij prikkelt, krediet en richtsnoer zal zijn opdat ik mij aangewezen weg voort te gaan. Moge het u vergund zijn nog lang tot heil der menschheid, uw even moeilijke als gewichtige betrekking te vervullen. De tranen van dankbaarheid en erkentelijkheid door zo veel dienende gestorte parelen in uw kroon vlekken. Hooggeleerde Heeren, waarde ambtgenoten! Met de meest algemene waardering, seda 2 jaar van nabij bekend, en opgenomen in uwen kring, behoef ik niet beschroomd en angstvallig bij U te naderen. Ik mag vertrouwen dat... KEDEVOERING In deze wereld, 390 In onze tijd, hoe langer hoe meer zich voor mij opent en daar mee het heerlijke verschint van een aangename, onderlinge verhouding, een wederzijdsche bewondering in elkanders studie, van een gemeenschappelijk werk tot het verkrijgen van kennis en waarheid. Bovenal reken ik in dat opzicht op U, Hooggeleerde H. H. Suringar en van Geuns, voor een nauwe band in onzen gemeenschappelijke arbeid aan het Binnenhof verbonden, moet het doel toch van ons eensgezind streven gericht zijn, zoowel op uitbreiding en volmaking van onze kunst, de ontwikkeling van onze jeugdige kunstgenoten als ook op de zorg voor het leven en welzijn van onze zieken, welke doelen wij niet dan door onderlinge ondersteuning kunnen bereiken. Deze drijvende krachten van ons onderlinge beïng zijn te edel om niet die genoegelijke vriendschap en eendracht verder voort te zetten, die wij reeds sedert lang hebben aangeknoopt en waarin ook gij, door gevorderden leeftijd, ons eerbiedwaardig hoofd, zoo ruimschoots deelt, Hooggeleerde Heer Tilanus! Onmogelijk kan ik de gewaarwordingen schilderen, die zich op dit plechtig ogenblik van mij meester maken, wanneer ik U, mijnen eenig nog overgeblevenen leermeester, mijnen ouden vaderlijke vriend, thans opnieuw mijnen ambtgenoot begroet. Onze taal is te arm, om slechts een flauwe schets te geven van hetgeen Gij steeds voor mij geweest zijt, van hetgeen ik steeds aan uw voorbeeld en woord, uw hartelijke terechtwijzing van mijnen studietijd af aan, gedurende de reeks van jaren dat ik onder uw leiding de verloskunde beoefende, tot op den huidigen dag verplicht ben. Vrees niet, dat ik U idele lofuitingen zal toezwaaijen over de vele verdiensten, waardoor u naam als wetenschappelijk en liefdelijk arts aan het ziekbed, als geoefend operateur, als geleerde bij uitnemende hoop, als rusteloos ijveraar voor al wat goed en edel is sedert lang reeds schittert; over uwen onvermoeide arbeid, waarvan de voortrefelijke vruchten in alle plakaten van ons land en verre buiten het grensgebied met grooten lust worden geplukt. hart, van geest en gemoed. Gij hadt reeds lang gewenst, dat ik aan opvoeger zoude zijn in het verloskundige vak en deze wenschen is eindelijk vervuld geworden. Aan u heb ik in de eerste plaats te danken, dat mij deze eervolle betrekking is ten dele gevallen, dat mij een loopbaan is opengeveld, waaraan ik mij voortaan onverdeeld kan toewijden. De hemel scheine u nog vele jaren voor de wetenschap en de menschheid, voor uw dierbare betrekking en God geve, dat Gij nog langen tijd de werkzame getuige moogt blijven van den arbeid van uwen hoog vereerenden, eeuwig dankbare leerling. Wanneer ik eenen blik in deze talrijke vergadering om mij heen werp, ontwaar mijn oog zo vele kunstgenoten en vrienden, waarmede ik of mijne loopbaan hier ter stede heb begonnen, of waarmede ik dikwijks in afzonderlijke kringen pogingen tot bevordering der wetenschap en beoefening onzer kunst heb aangewend. Ik houd mij overtuigd, dat gij allen mij de waardigheid, waartoe ik geroepen ben niet misgunnen, en gij kent mij ook te goed, als dat ik het nog zoude noodig hebben het u eerst te verzekeren, dat dit onderscheid in rang niet in staat is, zelfs een enkele schrede mij van u te kunnen verwijderen. Onze vriendschapsband blijve ongestoort. Op mijne hulp en medewerking kunt u steeds rekenen, zo als ik steeds op de uwe zal blijven vertrouwen. En wat ten laatste u betreft, voortreffelijke jongelingen, burgers deze doorluchte school, die uw leven der wetenschap hebt toegewijd en u, toekomstige beoefenaars der genees-, heel- en verloskunde! Welk welkom groet behoef ik u nog wel in 't bijzonder toe te brengen? Sinds verscheidene jaren reeds mag ik aan velen uw onderwijs geven. Wij zijn elkaar dus niet meer vreemd. Gij hebt het buitendien reeds gehoord, dat aan dezelfde school, waar Gij studeert, ook ik eenmaal het onderwijs heb genomen. Als een oud student keer ik thans geheel in uw midden weder om met u gezamenlijk met vereende krachten als uw leidsman aan de bevordering van onze wetenschappelijke ontwikkeling te arbeiden tot heil der menschheid en tot roem onzer school. IK HEB UOBZBOD. AANTEEKENINGEN. Aanmerking. L. Goot zijn ook de wijdverbreide diensten van Aristoteles (geb. 384 te Stagira, 322 a. v. Chr.) in wiens werken wij zo veel op de physiologie en de verloskunde betrekking heeft. De rijkste bron hiervoor levert ons zijn historia animalium op. Omdat zijn onderzoekingen ook voornamelijk het leven der dieren ten doel hadden, zoo wordt bij vergelijkingen volgens analogie ook van den mensch gewag gemaakt. Hij kende onder anderen reeds van de bekkenbeenderen het acetabulum, beschreef de zachte gedachtsdeelen der vrouw volgens analogie der dieren, erkende reeds zeer vroeg, hoewel niet zonder eenige dwaling, een der hoofdverrichtingen der vrouwelijke lichaam de menstrualiteit, en zag de steriliteit als het gevolg van haar gemis aan. Voortreffelijk schetst hij de teekenen der puberteit, de veranderingen der borsten in de zwangerschap en enkele andere wijzigingen in de functies van het voedingsleven en weerlegt ook reeds de hypothese, dat de meisjes aan de linker, de jongens aan de rechterzijde in de ovarium gevormd worden. Ook de invloed van emoties op de functies der geboorte en de behandeling der navelstreng werden door hem nagegaan. Zie nog nadere bijzonderheden bij E.C.J. von Siebold, Versuch einer Geschichte der Gebursthülle. I Bd. Berlin 1839. §47. S. 99. E. Isensee, Oude en Middel-Oude tijden van de Geneeskunde, bewerkt door L. A. Cohen. Groningen 1847. P. 138. Aanmerkingen. I. De Mythologie der Beweringen wijst ons in het begin op een menigvuldigheid van godinnen, wiens helft doorbarende werden aangeroepen, terwijl later menschelijke hulp van vroedvrouwen werd begeerd, die allengs een groot aanzeien verwierven. Ook een verlossende stichting van den vroeg-Romeinse tijd verdient hier de zoogenaamde lex regia de inferendo mortis genoemd te worden, die ons in de pandecten bewaard is gebleven en die gezegd wordt van Numa Pompilius (715—673 v. Chr.) afkomstig geweest te zijn. Aanmerking II. Onder het Califatuur van de Abbasiden werd vooral Bagdad (761 v. Chr.) gegrondvest, later ook Basra, Hofaj, Damascus, Sijistan, Samarkand enz. en afzonderlijk niet deze stammen hebben zich onderscheiden. Al Mansur (774), Hisham Al Baschir (786—808) en Al Mamun (812—833). Ook de beroemde school van Alexandrië werd wederom heropgericht; in Fez en Marokko bloeiden kunsten en wetenschappen onder de Edrisieten. Zie verder Sprengel, Fenomenologie der Arabische, de Th. S. Aufl. § 54. S. 848 etc. Aanmerking III. Zoals door Bernard van Gordon, prof. te Montpellier, het boek wierde een verdediging van de morbide prope omnibus Europaeus, geptem particulis distributum, Lugd. 1574. Part. VII. Cap. XII, XVII en XVII; Nicolaas Bertrucci, die onder anderen het kunstmatige breken der tanden met de nagels of het mes heeft aanbevolen; Chaucer, die den raad gaf het ostium uteri door een speculum te wieden en dan het kind uit te halen; Franciscus van Piëmont, die vaak van elk bijgeloof en kwakzalver, de krachten der natuur zeer goed wist te wachten, ofschoon hij tevens bij sommige van inwendige geneesmiddelen de meeste hulp verwachtte; J. M. Savonarola, Benedictus en nog zo vele anderen. Zie Siebold, Verzeichnis einer Geschichte der Obst- en Gynaecologie. Bd. I. S. 881. § 185 seqq. in Gebeicht der Forsehemsien über den Geburtsechof, niemand van C. Stamlex enz, I B. Geistes 1857. S. 95 seqq. Aanmerkingen. De geschriften der Griekse geneesheren, die men tot dan ver- scheen in Arabische vertalingen of commentaren beoefende had, worden nu in de oorspronkelijke taal gelezen of in nauwkeurige latijnse vertalingen waarbij men tevens ontwaakt dat Avicenna en andere grote lichten der Saraceense school veelmalen de leerstellingen der ouden of slecht vertaald of verdraaid hadden; thans putte men uit de bronnen zelf. Aanmerking II. Het werk van Eucharius Bisslin (1526) was slechts een comparatie der verlokkende denkbeelden van Hippocrates, Galenus, de Arabische artsen, voornamelijk Avicenna, en ook van Albertus Magnus, waarin ook de leerstellingen van Aetius, Gordona en Savanarola bevat waren en getuigde dat zijn schrijver acher weinig eigen ervaring bezat, doordien talloze geneesmiddelen ter bevordering der baarmoeder aanbevolen daarin de belangrijkste rol spelen, en vooral zijn mededeelingen over de abnormale liggingen der vrucht door zonderlinge figuren blijkbaar een vloeisel van fantasie, geenszins van een getrouwe waarheid der natuur, gebeeld verkeerd zijn voorgesteld. Niettemin bleef zijn werk een verdienstelijke on- neming en als een belangrijke vooruitgang moet het in ieder geval aangemerkt worden, dat Bisslin de keer op de voeten in haar recht weer begon te herstellen. REDEVOER. Nr. 408 dammit. VIA de afgesproken gebiedskundige verantwoordelijkheid van Water Seif, bij het zwembad, hebben Benforten, FMmkf. 1646| 1651| 1669 e.d., in TAL Jfloob Ben. Zeventiende eeuw meer fandaayolgen van Bddin bekend, niet niemand, Bodi zet beteiden Invittem Jaren VIII. Volgens het register van Jasper Banhinna, had Jacob Ntilnr hij te Siegefihansen in het Zwitserse kanton Thurgau, omstreeks 1600, aan aanzienlijke eigen kosten deze operatie met gelukkig gevolg, zowel moeder als kind verloren. Sinds omstreeks 1640 was deze knap bewerking niet meer aangenomen doordat barbier Terrigt te laat telkens werd genomen, zodra de geboorte van het kind na het geblokken van ontdane bekende middelen niet volgde. Het derde echter nog lang, zelfs nadat een standaard werk door Jean Bonsset, onder de Vrijetermotokie of kindermoordeenaars, gebracht in Parijs 1681, over de actie van gebarenes was verschenen, alvorens de voordeelen van de operatie algemeen erkend werden, hetgeen wel te wijten mag geweest zijn aan de grote lighartigheid waarbij zij door stoutmoedige, ruwe, geheel onwetenschappelijk gevormde routine ondement werd en het slechte gevoel dat meestal dusdanige ondementen hadden. Ook Fardet behoorde nog tot haar krachtige standers, die volstrekt geen goed wilde zien aan de met gelukkigen afloop vanuit vreemde gevallen. Niettegenstaande vele vallen verkreeg zij een blijvende plaats in de rij der veilige kunstbewegingen, waarbij de verloskunst in de 17e eeuw kan gezegd worden verrijkt te zijn en heeft haar als een laatste toevlucht in die gelukkig zeldzame gevallen, waarin de bevalling langs den gewouden weg onmogelijk geworden is, tot aan den huidigen dag geldt. Aanmelding IX. Jan Deventer, geboren te 's Gravenhage (16 april 1651) en tot z'n 17e jaar goudwijker, woonde als trouw aanhanger en sprekend broeder der Labadisten in het Friesche dorp Wieringen, gelegen tussen Leeuwarden en Hoorn, waar hij de heel- en verloskundige praktijk uitoefende; later studeerde hij te Groningen en werd (1 nov. 1694) na het verdedigen van een dissertatie over de breuken, tot doctor in de geneeskunde gepromoveerd. Daarna vestigde hij zich te 's Gravenhage waar hij de verloskundige praktijk met zulk een gelukkig gevolg uitoefende, dat Christian V, koning van Denemarken, hem meermalen naar Kopenhagen riep. Hij stierf op 22 mei 1724 te Voorburg. Het schijnt dat zijn reizen naar Denemarken eenen grooten invloed op zijn verloskundige richting hebben uitgeoefend. Als geneeskundige in den Haag gaf hij eerst in 1696 een Handboek der Vroedvrouwen vät, en in 1701 het nieuwe boek voor Vroedvrouwen. Aan onzen landgenoot J.J. Kiestra, heel- en vroedmeester te Ee, komt de eer toe de naderen kennis van van Deventers leven, zijn verdiensten en geschriften onlangs in een helder licht gesteld te hebben. Zie zijn opstellen in Algemeen Nieuwsblad. Tijdschrift 1849, bl. 119, 816; Nederlandsch Maandschrift. V. Ferloei. 1868, p. 296; Tijdschrift der Maatschappij van Geneeskunde. 1868, Y. 1 afd. en 1864, Y. 2 afd. bl. 164 seqq.; ook Geneeskundig Tijdschrift, 1861. W. 26, 42. Aanmerking X. Ook Willem Langlet, doctor te Dordrecht in 1667 de ware beteekenis der ovaria ontdekt had, hebben Steno, een Deen, maar student in Leiden, en van Homo hoogleeraar aldaar, deze zaak eerst openlijk bekend gemaakt en de tot hiertoe genoemde testes milieubres met de ovaria der ovipara gelijk gesteld, terwijl Bems de Graaf het eerst het bewijs had geleverd, dat zowel menschen als alle de overige vivipara even goed als de ovipara hun existentie aan het ei verschaft zijn. Op zijn onderzoekingen steunende verdedigde hij de tot gewichtige stelling, "ovum ante coitum in mulieram testibos existere" en had leeds met juistheid opgemerkt, hoe de in het ovarium aanwezige folliculi aan het getal der toekomstige embryo's beantwoorden, bersten, hun inhoud ontlasten en zich daarin in het corpus luteum veranderen, zelf vermoedende dat de folliculi nog niet als ovula moeten worden beschouwd. De ware bron der testes en zaadblaasjes benevens het eigentlijke doel der ovaria en der Fallopiaansche trompetten was zoo- door door de Graaf beslist, die tevens de eerste schijnt geweest te zijn die het ovum der zoogdieren in de tubae heeft gezien. Zie verder over een en ander Donders en v. d. Boon, in Nederlandsch Maandschrift, 1868-64. p. 429, 480, 644. Aanmerking XI. Het kan niet worden ontkend, dat in het werk van Huizing bij de vele goede opmerkingen ook vreemd denkbeden voorkomen. Zoo wordt onder anderen het bekken als nooit te eng opgegeven, (p. 276) het soeneren der schedelbeenderen, de inwijking der hoofdpan, (p. 278) gedurende de geboorte voor een dwaling gehouden, het gebruik van werktuigen geheel verwerpt, (p. 410) de uitdrijving der nageboorte geheel aan de natuur overgelaten, (p. 602) Aanmerking XII. Het waren voorzien in dieensen tijden Plaatman, Vader en Zoon, A. Boekelman, Alb. Titeiling, de Bruintj B. Boom, allen gathoriseerde vroedmeesters te Amsterdam, de hoogleeraar Fr. Buysch, J. van Dieden vroedmeester te Utrecht, Paschasius de Wind te Medemblik, z.g. broeder O. de Wind te Amsterdam, Pians van Bosch B. H. de Moor te Gouda en later nog de Brecht Schreader, Berkman en anderen te Amsterdam, die zich van dit instrument bijna alleenend bedienden in die gevallen, waarin het hoofd der vracht, zoo al zij voorzien, in het bekken beklemd was, hoewel het meestaal werd gebezigd, wanneer het hoofd voor den afdgang der bekken was omhoog gebracht wegens gebrek aan kracht. Zie hierover breedvoerig A. H. Israels, Levensbeschrijving van de vroegste huldeun van Geneeskunde, door H. Haeser, 1859. bl. 785 seqq. en M. O. Herbiniaux, Traité sur diverses Accouchements, ou l'art de l'accouchement naturel. T. I. Brussel 1782. Chap. L Etude rakon. du lever de Bonn. p. 17 seqq. Aanmerkingen. XII. Behalve dat door Palas de Wind over de verloskandige tang belangrijke mededingingen zijn gedaan, heeft hij zich om de bekkenmeeting vele verdiensten verworven. Nadat door Oald de aandacht daarop was gevestigd, dat de ingang van het bekken in de rechte richting naar voren is, dan in de dwarsrichting en de uitgang een omgekeerde belading heeft te stellen, werd deze baan door hem verder vervolgd. Hij kwam door zijn onderzoek tot de gevolgtrekking dat de uitgang van het bekken 1½ naar voren was, dan de ingang en verklaarde hierdoor de beklemming van het hoofd in de uitgang. Hij had ook opgemerkt, dat het achterhoofd op het oogwortel van uitdrijving eerst onder de schaambeenboog komt te staan, voordat het voorhoofd over de bilnaad te voorschijn treedt. Zie zijn werk: Het geboorteond ongedeeld, Middelburg 1751 p. 85—87 en p. 96. Aanmerking XIII. Het verdient ook nog opgemerkt te worden dat door M. van der Haage de vroedkundige werken van W. Smellie uit het Engelsch zijn vertaald. Amsterdam, 1766 — 66, een kweekschool der vroedvrouwen te Amsterdam werd in 1778 niet gegeven, waarin verzamelingen en waarmeningen, afgeleid van de beste en meest recente schrijvers, worden aangetroffen. Baadelocaties Grondbeginselen der verloskunde ten doel der vroedvrouwen in het platten land, werden in het Nederlands door C. S. 1779 vertaald, terwijl zijn groot werk eerst laatst door A. Soek 1790 — 91 in onze taal werd overgezet. Ook de geschriften van Slekers, Vroed' en werktuigkundige projecten, waardoor de zaadboom verbeterd wordt, Utrecht 1783; O. J. van Wij, Bijdrage en mededeling van eenen nog ongepubliceerde verticale, Utrecht 1784; J. de Brevis, Verhandeling van de Sectie Caesaria, Utrecht 1774, waarin de schrijver beknopt aantoont welke de bijzondere gevallen, welke deze operatie veriflieken, in tijd, waar en de plaats, waar deze te vergelijken zijn. De waarheid, hoe die dan ook, verdient hier nog koosvolledig te worden behandeld. Zie ook nog verder J. Mulder, Bijdragen, LII, p. 65 en volgende, met veel waarop later door J. L. Eijmael, Groningen 1888 het verholpen van 1794 gericht is. Aanmerking XV. Onder de Verlokkende, die het eentje van de waarde der niet gevonden verlokkende tang erkenden en moeite deden die te Terbeteigen worden. Twee geneesheren te Parijs, Gregoire vader en zoon, en een uit Antwerpen, werden terzij gesteld. Het meeste toch schaarde zich onder het grote getal der tegenstanders van het instrument en vele zelfs degelijke verlokkende konden echter na lang afleren besluiten aan het nog zoo onvolkomen wettig hechten te hechten en daar aan een voorrecht boven de keuring toe te kennen, die als een middel tot bespoediging van de verlossing sinds zoo gemakken tijd bijna niet onstaand was in zwang gewest. Eerst nadat door de twee grootste verlokkende in Frankrijk en Engeland, Levret en Smellie, in de helft der vorige eeuw, de doeltreffendste verbeteringen daarop waren aangebracht en het instrument door een bekkenboog en schuifde meest mogelijke volmaaktheid had beïgkt, werd de tang algemeen in de praktijk ingevoerd. Daarna den beroemden Levret (1705 — 1780), die zich onder andere de beschuldiging had verworven van het eerste rhachitische bekken en vooral de placenta praevia. Onder de Franse verloskundigen uit de 18e eeuw mochten onder andere de werken van Pnzoa (1688 — 1768), ook in het Hollands vertaald door G.W. Tuntza, Annotaties 1762 — 68, vooral met betrekking tot de anatomie van het bekken, en gebroeder van Astnico (1674—1768), evenals die van Petit (1718—1794) en Delenrye (1737—1780) niet alleen tot de vorming van de leer van de ziekten van vrouwen en jonggeborenen bijgedragen, terwijl ook nog Sigault als uitvinder van een nieuw instrument, de sneehondrotome (1768), die later weer van het verloskundig toneel verdwenen is, vermelding verdient, en ook Saucorne door zijn pogingen tot het verdringen van de sectie caesarea, begaan, door de vlammen der Franse revolutie, een zware verliezen heeft geleden. Terklikkerij. Onder de Engelse verloskundigen van die eeuw bekleedden eerste plaats Richard Manningham en William Old (1714 — 1789), voormalige chirurgen die de kats die onder zijn grondige studie van de physiologie der geboorte de grondlegger is van een nieuw leer van het werkelijke looppje van de geboorte gewoond waren, waardoor de verlokkende den rang van een exacte wetenschap bij niet onbetekenend heeft verkregen. Na geherijkt tijdig wedijverden zij verder de uitstekende William Smellie te Londen. In Duitsland, waar het nog in het midden der 19e eeuw met de beoefening van verloskunde vertrouwd was en een paar echt goede en een paar middelbare als afschrikwekkende voorbeelden van een ruwe, mens onterende kennis bleven, werd eerst later een betere toestand ingevoerd, eerst door verbetering van het onderwijs van vroedvrouwen, daarmee vooral ook door stichtingen van talrijke inrichtingen tot verstandig onderwijs, waar aan geschikte personen vroonden, die hetgeen in het buitenland geleerd werd, in hun vaderland overbrachten. Door verloop van jaren is de Duitse verloskunde aan het einde der 19e eeuw tot een hoogte gestegen, die niet alleen op enige andere gebieden der geneeskunde beantwoordt heeft. Als de eerate verloskundige van eenigen naam niet dit tijdvak verdiende, Lorenz Heister (1720—1758) genoemd te worden, maar het gebied van de nieuwe tijdperk voor de Duitse verloskunde begint onbetwistbaar zijn ere met den beroemden Boderer (1726-1768), de eerste hoogleeraar in de verloskunde aan de hoogeschool te Göttingen in 1761, die ook de eerste leeraar der verloskunde in geheel Duitsland kan genoemd worden, daar het voor hem nog niemand vergund was in dit vak zulk een uitstekende wijze onderwijzen te geven. Zijn invloed verspreidde zich ook door zijn voortreffelijk leerboek, dat door vorm en inhoud alle vroege werken van dien aard overschreed en alle landen der beschaafde wereld. Door anderen grooten vijver, G. W. Stein (1787 — 1803), werd de verdere ontwikkeling der verloskunde nog veelvuldig bevorderd door het invloed van het gebruik van meetwerkmiddelen, verbeterde operatietechnieken en vooral juiste denkbeelden over het gebruik van zink. In Denemarken was de verloskunde in de 19de eeuw door von Buchwald (1697 — 1761), Boger en Saxtorph (1740—1800), in Zweden door J. van Hoog waardiglijk vertegenwoordigd en ook in Italië was de invloed onmiskenbaar, die de Duitse verloskunde op haar tijd had uitgeoefend. Over dit gebied niet voeriger worden. Aanmerk. XYL Met Lucas Johann Boer was in het begin derzer een weg in het nieuwste tijdvak der verlossende aangebroken, doordien de natuurwerkzaamheid bij de verrijting der baring in haar volle regten hersteld was. Deze groote man heeft zich door zijn onderwijs en zijne geschriften een onsterfelijken roem om de Verloskunde als wetenschap verworven, en heeft door zijn onvermoeide ijver, waarmede hij gedurende 33 jaren zijn hoogleeraarsambt in Wenen bekleedde, die school tot de eerste in Duitsland verheven. De beginselen door Solvay, de Benha in Frankrijk verkondigd, hadden bij zijn optreden reeds in Duitsland wortel geschoten, des niettemin had het technische gedeelte der kunst door het aanzien van Levret, Smellie en hunne tabrijke leerlingen nog voortdurend de bovenhand behouden. Door vele verloskundigen werd van de nieuwe werktuigen, vooral de tang, zulk een ruim gebruik gemaakt, dat het in een waar misbruik ontaard was en het bijna scheen alsof de natuur van haar voortreffelijke verrigting der baring had afstand gedaan, om haar aan de tang der vroedmeesters over te laten. In krachtige bewoordingen schilderde Boer het onnatuurlijke en beruchte van een zoodanige handelwijze en trachtte met geestdrift voor zijn beginselen te bewijzen, hoe vele onuitputtelijke middelen de natuur bij het werktuigelijk beloop der baring aanbiedt, hoe zij over de grootste hinderpalen weet te zegevieren, om haar doel te bereiken en hoe betrekkelijk zeldzaam zij in het algemeen de hulp der kunst behoeft. Dat zulke eenvoudige beginselen, die op een getrouwe waarneming der natuur gegrondvest waren, eerst langzaam ingang konden vinden, bewees onder anderen de school van zijn tijdgenoot F. B. Osiander (1759 — 1822) in Göttingen, die, geheel in strijd met Boer, de operatieve richting bij uitnemendheid was toegedaan en van kunsthulp bij de verrigting der baring bijna alles meende te moeten verwachten. Het goede zaad echter eens door Boer gestrooid, begon meer en meer te ontkiemen, zijne leer verkreeg de bovenhand, en de uitstekendsten onder de verloskundigen in Duitsland, die in het begin van dit tijdperk door hunne leer en door hun voorbeeld wezenlijk medegewerkt hebben tot de verdere ontwikkeling der verloskunde waren Wigand te Hamburg (1769—1817) en Schmitt te Wenen (1760-1827), waarvan de eerste steeds met het oog op de innige verbinding der verloskunde met de overige takken der geneeskunde en op de hooge humane betekenis van het vak een meer dynamische school trachtte te stichten, die op een rationalere geneeskundige basis de verloskunde gelijktijdig als wetenschap en kunst moest beoefenen, en de laatste op de uitmuntendste wijze geheel in den geest van Boer bleef arbeiden. VERSOENING. 409 Veel waardevolle hierover vond H. F. Naegele, die Gesammelt Werke der Geburtshilfe der Gewerke nebst Beiträgen zur Geschichte derselben. Mainz 1888. S. 182; von Siebolds Venetiensche Erbschaften. II B. S. 696; Haeser, lehrb. d. Geburtshilfe. p. 874. Aanmerkingen XYI. De obstetrie en embryologie die in zulk een naast verband met de zwangerschap staan hebben door de ijverige studie van von Baer, Bichhoff, Burdach, J. Müller, Parkinson, Seiler, Valentin, Wagner, Keber, Niepovit, Beichert, Ecker, Erdl, Coste, Bathke, Bemak, Kolliker en anderen in de latere jaren belangrijke wijzigingen ondergaan, die meerendeels door de verloskundigen van den nieuweren tijd, zoo als Sawisch, von Botter, Hohl, von Scanzoni, Braun, Spith, Chiari, Seyffert, Lambl, Eichstedt, Grenser, Spiegelberg, Hecker enz. in hunne voortreffelijke handboeken of geschriften zijn opgenomen. Eenen overvloed minder hoogen trap van bloei had de verloskunde reeds in de eerste helft van deze eeuw in Frankrijk, Engeland en de overige staten van Europa, ook zelfs in Noord-Amerika bereikt. Groot is althans ook daar overal het getal van beroemde mannen, die door hunne degelijke werken hebben getoond welk een ruime werkkring den tegenwoordigen beoefenaar der kunst is aangewezen maar ook welke kennis van hem moet worden geëist. Aanmerking. XYII. Wat de Bibliografie van verloskundige onderwerpen in ons land betreft, die tot het nieuwste tijdvak betrekking hebben, moet vooral naar de vele tijdschriften verwezen worden waarin de belangrijkste stukken zijn opgenomen en waaruit blijkt dat onze vaderlandse beoefenaars nog voortdurend met vollen ijver aan de verdere vooruitgang der wetenschap blijven arbeiden. M. L. COP, Math. Mag. Phil. Nat. Doct. SUSAN, litt. Hod. Lector. ORATIO DE DAVENTRIA, VBL INVITIS TEMPOBIBUS BONABUM ABTIUM LEBEBALISSIMA FAUTBICE, QUA PITBIJCE HABUIT ANNE LOHAN VITRINGA, A. D. V. KAL. MAIAS, A. CIOIOCCCLXV, QUUM ORDINARIAM LITERARUM GRAECARUM, ROMANARUM ET HISTORIAE PROFESSIONEM IN ILLUSTRI DAVENTRIMNSIUM ATHENAEO AUSPIGARETUR. CONSULES SENATORESQUE HUIUS CEIPUBLICE DAVENTBIENSIS, VIBI NOBILISSIMI, AMPLISSIMI, HUIUS ILLUSTBIS ATHENAEI CUBATORES, VIBI GRAVISSIMI, MAECENATES OPTIME DE ME MEHIBITI, QUI UTBIUSOUE AMPLISSIMI ORDINIS AB-ACTIS ESTIS, VIBI SPECTATISSIMI, DOCTORE MA6NIPICE ET PROFESSIONES, VIBI CLARISSIMI, LECTORE, VIBI FEBITISSIMI, SCHOLARUM MULTIPLICIS MENSARUM CULTUO DESTINATARUM PRAECEPTORES, VIBI DOCTISSIMI, BENEISSIMI, SAGBABUM UTEBABUM INTERPRETES, VIBI PLUBIQUO VEN-BANDI, QUAABUMVIS ABITIUM AC DISCIPLINAM DOCTORES, VIBI CONSULTISSIMI, LUVENUS, UTEBABUM STUDIIS DICATIS ET IN SAPIENTIA SUCCESORES, LECTISSIMI, CIVES DOMIQUE ET HOSTES, SUO QUIQUE LOCO HONORANDI AUDIOTORIUM HUMANISSIMI, EXOPTATISSIMI 1 Si quis res humanas rite perpenderit, nii erit quod miretur, hodie summis laudibus circumferri, quae paulo ante despicerentur, contra quae parentibus erimie placuissent, interdum ab ipsorum liberis ne respice quidem. Sunt enim sui semel quibusque aetatibus mores, instituta, sentiendi cogitandique rationes. Fuit tempus, quo maiores nostri omni, qua possent, ratione liberalium artium studia promovere. His artibus teneros puerorum animos informare, ad has adolescentium animos incendere conabantur. Nemo prius, nemo sanctius habebat. Putabant enim antiquitatis Graecae Romaeneque monumenta typis quondam referre, quibus recentiorum inventa et cogitata quodammodo continerentur. Perspectum habebant nullum fere ab philosophis placitum proferri, quin, ut ita dicam, eius semen in antiquitate reconditum iaceret; nullum fiduciam aliquid spirare aut placere posse, nisi ab Graecis et Latinis Musis ardore quodam divino instinctum; quae in foro inque senatu nostro elegantius acutiusque proferrentur. Fere ti iostri. Cumque resuinta elege; si qui rerum acta narrandarum facultate possement, eos posse provectera, quod animos antiquis illis historiis imbuissent. Eidectabat fore ut patria nostra sic demum tamquam lumen orbis exstaret, si iuventus his disciplinis erudita forum, sacram occuparet. Si baone doctrina informati Dai amore sancto sugestus concionantes in pio animis foverent, misere aegrotantes curarent, reis patronareetur, se publicae consulerent. Nec, quibus ipsis dulce literis expendere otium non concessum fuerat, eos umquam amplissima dona et ipius in Musarum cultum sustinendam profondere pertaesum est. Hinc summos belli duces, quos continuo fere armorum strepitu obtusos diceres, magnificissimos tamen artium doctrinarumque favores conspicio. Nonne vos subit, AA, HH. Recordatio principiorum illorum Arausionorum, quorum primus primae in patria nostra universitatis conditor, quintus quinque academiarum rectoris magnificentissimi titulo oratus, acerrimus patronus Falladis, inter quinque sorores maxime fortunae bonis destitutae et quam virutes iam deficere coeperant, Gelro-Zutfhaniae P Ad ne forte minus mirermini summis in civitate viris placuisse, ut Maecenates audirent, convertite, quaeso, animum ad mercatores illos Amstelodamenses sordidis, vulgo aiunt, quaestus negotiis obrutos: quo erga Musas hi animo affecti erant! Quid vero, manes Vossiorum, Burmannorum, Wyttenbachiorum vel ex inferis surgent, si quis illos sollicitudinis lacrimarum aest! - Quid autem placebat, post parata hosibilis foque negotia, in aedas Musarum cultorum destinatas convenire, etque davesissimo litorarum otio indigere, in quibus principem firmiter loeum tenet et per totum orbem terrarum inlustruit id solum. Ulicia, quae de Musis bene merito licet proediare. 