title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: Dutra rubra, verfibild mede, niet ve el van dt voorbeeld, babalven (in deze biodertn) loodvretig zyn, de beschrijving tum bt zelfde volgen, mooi rood van kleur in dubbeld, regt al een of 2 vleugels in malkaar gefken stam, zijnde dt binnenlijke veel bladeren, veel onderste, in molen trog den geopt. Aan vini hier van een zoerte la in de Uitlaag op Braal staande, 1 Landen van bloemstokken in bladeren. Nomen Latine Stramonium Indicum, dat Dutra, een zoete, vreemde en weinig bekende plant, Stramonium specie dic, quae in Europa exhibetur, a qua parum differt, quod diversitat regionum et referendur adhibendum, in Portugal vocatur Dutroa. Hispanis Budadora, reliqua; ejus denominationes ex Chilopod. Jodo-flam app. J3 funi in Matabara Lutetia in Canara circa Goa Datura seu XXIurd. In Turcia sic Perlis Dictati. Neoterici Graec in Purcia cum vocant stamen potius. Saryokokahn, h.e. granum caput gravans, unde in Italia derivant Parvoculi. Gallice Pomo de Peru, Malaie Dutroa, & Cubiung. Javanice, Balinese, & Maccaflarice, quoque Chilopodia. Ambonense Lutroa. Sinice & Sunti, h.c. herba, quae aquivalens decem millibus aliorum herbacearum ob suffocandum rationem. Naam In 't Latijn Stramonium Indicum, dat Dutra, een zoete, vreemde en weinig bekende plant, Stramonium specie dic, quae in Europa exhibetur, a qua parum differt, quod diversitas regionum et referendur adhibendum, in Portugal vocatur Dutroa. De Portugezen noemen het Dutroa. De Spanjaarden Buradora. De venieren namen uit Chilopod. Acolt cap. 53, zyn op Milabaar Gnataca Caja. In Canora in aratrent Goa Datura. Turx en Persiaans Datula. In the name of the holy city of Harrodokatos, the better of the Lefiroyalos, deemed the most holy, was encountered. It was made of pure gold, set in a frame of diamonds, created by the Peruvian people. The Dutch Double-Apeel, French Pomegranate from Peru, Malayan Dutas, and Cubas were among the other gifts. Jamaica, Baltic, and Mascarene were also mentioned. The Ambonese and Lurian sources spoke of a plant with great medicinal properties, known as Chinese Vanilla and Hantshbog, said to be very rare, with only 10,000 plants in existence. It was believed to have significant naval benefits, mentioned in old texts as "magical" for its ability to heal and prevent illness. The Arab and Persian sources described a plant with a similar name, Nux Moschata, also known as Mandrake, with a fruit similar to an apple but with a fragrant, penetrating smell. Its qualities were said to be very cold, ranking up to the fourth degree, making it suitable for treating certain conditions but also potentially dangerous if not used cautiously. The Maldivian name for this plant was Maldivenfish, denoting its ability to induce dreams and alter states of mind. The Greek poet Theocritus had written about it, saying that it could cause delirium and uncertainty. Throughout India and Southeast Asia, this plant was well-known, with varying degrees of significance and belief in its powers. In some regions, like the Cinara and Matabara, it was seen as more harmful than helpful, while in others, such as the Moluccas and Banda, it was revered for its medicinal properties. This plant, sometimes referred to as the "hippopotamus plant" or "mandrake," was said to grow in most parts of India but was particularly abundant in the areas near the cities and markets, where its soothing and restorative effects could be most appreciated. In summary, the plant described in these texts seems to be a mixture of myth and reality, with some elements of truth regarding its medicinal uses and potential dangers, particularly when used in excess or by those unfamiliar with its properties. Apud Chrysolobus. Acojamic Linnebontium ampli nar- ratur hujus nervi abusus & pefertim ipGut jejunum, quod incipit mulieres illarum regionum secretarum arcanas res pretiffimas servare, cuius semis drachmam sultur tr contritam abis vel potibus admiscebant maritisque ex his bene, unde prius incipiunt ridere, & hilares esse, alii ioculari. V. sutedi. Beumt "iMMaliu" fVHiien, dat in zy der Ara. Tristris rrux Metella of Methele, coar "in" Serapio cap. 374* scryft- Methele is ten vruchtbare gelijk dat Nux Vomica, ievens zaad in ais dat van Mandragora, met etn ruigte schors, om te maken aangrijnend tot Zyn betandig beter it koud tot inde vierde raad, bster midatiomi outreen dat naam Mut-ol, 't ouest na Pyrardus sce- scehyftngc "ivi" in de Maidivische Ejlanden, tot beduyd GeAkervkruyd, om dat beter gedrenkt, gek oftuttumg maakst. Anguillarasielid btt voor Hippomanes Theocritus autor, dwn de Merrien meinnig verricht, suet etn otostle giengen. Pleas. Hier is ficier hier geheel 0<jfi,lruU'kn bekind, doch op de eent pisat s valt beter Schalijczyk dan op de ander, sommige 'tgen in Malahaar azali, J'cbynd vee! krag- tiger te zyn dan 't Ambumjcbc en Miducht, btt myl gren in ensjmv'. Hoenen iy in de muren en agur de betsyzen. In lianda a" eUUrt % Ut mas 't Iungi de Ztekcust voor de Nigoryen, dnar "oten" aUerbarsdirgsyfje verrassende benen iuyl. Iltl rettsle vind wn in je Oofierjciu Eytelzeid, en vij iji tot met sjl op Batsjatu Georayk en Bragcra. Het verrd vanwon imi grbiudm in de vierde graad, doch zonis r myn lotjiemmiuge, suuar viti dat beter een Slaap en dromend tragi has, met minder da Sotanum Muniacumen Mandragora.witoirag- ten dottr gten eukelde kouic iomni ventxh werd st moar sy,r ten campigaen verrassend eygmjebas die da zinnen kerutrd. By Christoph. Acoftaen Lmdschoten, toerd evydlo pig verbalibel m.bruyk no uit gemas, intonderij zyn te wd, V mph ce uniugtigr Vrouwen mde Lzrden onder beare jesrcetjia kienvdien termaten, 't zelve geven ty baive Hrctcimsa, fyn gtdDrtvtn in hjl ofdrani it Mannen in, uit djur ta ttrfl beginlih a. Digitized by CjC 244 HERBARII AMBOINENSIS Liber Vlft tdp, XLIX. autem lachrymarur & clamiant, alii inquidunt, mirasque formant corporis commotiones, donec in fimbum incidant, vel soporose qualiter garrulenterur, sed et omnia fine ingenio vel memoria peraguntur, interea Corta: talea cum caocubinis rem habent, ac peragunt, qua volunt, ac licet hoc conspiciat tpsc mantua, non afficitur, nec aliquid recordari potest, quum ad se redeat. putans se tortuvit. Ser ex experientiam edoctus lunt hoc adeo temperare toxicum, ut hoc infamia in quibusdam per viginti quaquer hora, in aliis per aliquot totum hora, in aliis vero ad quatuor sex in per rduret dies. Atque haec familiaris ars clut Gostam per Portugalla midicas, quam indigenis mulieres, ac licet lumba pestantur poena, si detegamur, hanc tamen relinquere nolunt arcem. In insulis Orientalibus insulae crimina non ita indictur, nec opus est ea addere, vel quomodo quidam nebulones Zythopeotl excerci fixe admittant, licet per 3000 rallerium ab India habitent, ut convivae inebrientur. Hoc tantummodo hic commemoraro, ut Dures vires sc operationes cognoscant, ac quis sibi ab his caveat. Remedia, qua Fortugallia contra has adhibent, nihil funt, quum hilaritas tantum sic fatuitas, haec enim plerumque ipote disparient intra lemi dictis spa-rium, si vero infama fit longioris temporis, Hispanici Medici primo exhibent vomitorium, ut reclinans femina educatur per superius, & per inferius acerns injiciunt clavisteri, des xigrum ligant, ac fortiter ipsus artus fricant, venum lectionem iustituant, ut & cucurbitulas sigunt. Indici vero magistri, qui non amant scarificationes vel Veneris sectiones, tantummodo vomitoria dant, fortes iustitiant frictiones, & artus ligant, lique hoc non succedat, xigrum tepido in pondum balneo, ac sudores fortiter deinde promovent. Poli vomitum ipsis exeuncne vinum vel debilem puerum Arak, in quo aliquid Pipem & Cinnamomi extractum, & tandem gallinarum carnem. Corbrisepha Acolia seribit, in ipsis regionibus veteris Indiae binas alias obeurrere Dutra species, guas hic tamen non observavi, formam habentes & solia vulgari simile; flores quoque ejusdem sunt forma secunda vero species evident in luteis, & in fundo purpuraseentes. Tertia species flores magis cum hyoscyami floribus conveniunt. Reina, voor het herbekijken, vermengd, verboden en bewogen, Zijn, volgens de wet, samenkomen, hervatten en verbeteren, justeren, andere toegepast, gelijkstelling en maten, tot dat ze in een vlaai vallen, effendi dodelijk meest zwaar, doet, alles uit de vriezer; overdachten, afvallen van de takken met barven, pollen, mozaïk, vee, en ze ziet, maar de afval, om de aftand, niet te verbieden, maar, na verordening, laat zie, dat, een droom geweven, zij. Aan de geest, beter door de verkrijging, te temperen, dat deze dolheid, bij ziekte, een afschrik, bij somberheid, vijf uur, bij ongeluk, ook, vijf dagen duurt. Het is een gemeente, koos, terwijl de Perzische overheer, Mixtien, in geestelijk geweld, Pravchen, en, of ver, voor de kop, gedaan, werd, als het uitvind, zo, zij, echter, daar, niet, af te rekken. In deze Opvoeding, gevonden, voteert men van deze schelmtreken, zo, met, en het is ook, zei, nodig, verdieping, tot Uren, nog, ook, beter, zorgvuldig, bruine brouwers, gebracht (afkomstig, zij, 3000 mylen, west-Indië), onder, andere, drang, om de giften, verduren, te maten. De gebruiker, algemeen, hier, beschreven, om de tegenstellingen, tussen de taal, te laten zien, en, zich, daar, voor, te verstaan. De remedie, die de Portugezen daar tegenover brachten, was een soort van koortstaf. Niet met al, want het verminderde niet de koorts maar zette de koorts bevat, namelijk dat het gaat gemakkelijk zelf binnen een haverdag, maar ook de dappere, is, als gebracht de Portugezen Artes een verhoor brakmiddelen om het beste reïntredienten te gebruiken, door broekjes, truien onder te doen, voeten te verwarmen, daar na houwen zij en afvallen de zweren, verpoederen de leden, helpen ten kappen, roepen alles. De Indianen gebruiken ook brakmiddelen, kleine vleugels, en houwen de leden, en zodoende komt de patiënt in rust. Water, en breng hen tot sterke verpoeding. Als er een braken geven, zullen zij brood en wijn of appelsap te drinken, daar in de tak van Pepermunt en Kalendegras gemengd zitten, en worden daarmee verpoed. Christoph. Aco heeft geschreven, dat in deze Indiaanse landen nog oud Indisch volk bestaat, die ik hier niet gezien heb, behelpt, van maakzelen en bladeren de gement is gelijk; de hoomen zijn ook, als dezelde gente, doch die zijn van de tweede soort, zijn grot, op den grond zat rood. Die tak van de derde soort, lopen met hooivelden, als Hyoscyamus meer overtrekt. Trage quete is afgeleid van ad mortem inferendum: Hyoscyamus ramen, als van een vrouw, luistert naar speciale pillen, maken voor diarree en dysenterie, met hevige koorts, ze zijn zeer nuttig, de compositie daarvan, vindt men bij de auteur, zoals in Cluis' aantekeningen in dat kapitaal, af en Stramonium, Longifolium, en andere. Radix drachma in vino affirma profundum adfert forania minque insomniam. Semen per nodum in aceto maceratum, et dem in pulticida contritum herpete iniector minor uri & Phlegmoni preventi, quae intra duorum tria vel quattuor diearum feparia inde currentur. In Amboina vidi recentia ejus folia Phlegmoni impressa, et quae recentibus iterum mutuata. Fructus. Pyrus ardua per naufragium in Maldivas delata, ibique per aliquod tempus feribit per Mutuo frui infamam herbam multas puellas illarum in insulae fufle stuprata & impregnatas, neque entes a quonum, quae enim homines in hac peraguent infamiam, obhaerentur, cum iterum ad fo redeant, vel si forte quid arandum manifestantur, putant fufle infomniam. Observavi quoque, infamiam per hanc herbam causatam cum Lethargo & insomnii fufle sodatam, cum vero ipsa operatio certaverit, tantam noxam non adtuelse ingenio, quantam Ginkgo supra deseripueum. Portuallii sermonis peritissimus, neminem et hac infamia vel Lethargo mori, alii tamen funt, dicentes sese expertos fufle, succus vel semina hujus drachmam propinatas homines cauebant. Quando Voor de woortel een dram in wijn ingeroepen, bracht men diep in de flap aan, met ondersteuning door kruiden, 't zaad een naast mijn azijn getrekt, daar na tot een papje gemaakt, Lecicerde men op de Herpes Miliaris, en op de roos, die zo ver van elkaar vreet, in a of 3 dagen daarvan genezen. In Amboina heb ik gezien de troefblaaderen op de roos, en de gedroogde takken gewder met verjooden te vermengen. Frankrijk Pyrard door zijn reisboek in de Maldivas verwees, dat daar een tijd lastig gewoond is, schrijft dat door de voorbereiding Mut-ol of dol-kruud, vele ziekten in diezelfde Eilanden verbreid werden, zondert dat zij weet van zich, van al wat de mens in deze uitgestrekte eilanden doet, vergeet hem, als bij na onder tel zichzelf komt, steunt het met weinige, dat bij 't van ontzag, naar zijn droom. Zo heb ik ook bemerkt, dat de door de kruud gemaakte vla, met veelhare blaas blaasziekte en dromen gemengd is, maar dat al deze werkingen vergeefs zijn, want de kruud werkt niet. De Portugeesen, Sebrijvers getuigen vrolijk, dat 'er niet één mand van deze kwaliteit in een lapje doet, Myle, echter zijn er andere, die zeggen ondervonden te zijn, dat van 't zaad af zaad beter gevoigt van een 100 liter ingenomen wordt, de gevelten ter dood brengt. Vimae Book XUXHufP. AMBOINSCHI KRYDBOEK 24J Quum Baodz tara copiae creat in plateis, bene Expecta nolite milites hac falluntur, qui nuga eius Futuunt folia, ipsisque imponunc codam Oryzam, pices, aliosque cibes unquam orbibus, quibus etiam Hos obtegunt, unde cibus talis tabum contrahit noxam, ut omnes hunc comedentes primo verti rimini evadant, deinde cantent, fit miras peragant gestationes, ac undem somnolentim line, licet excubias teneant, unde et harum monere lue voluimus. Arabionenses ac Sumerenses primores aliquando temer serupulum hujus feminis cum potu quodam adsument, ut hilaris sint, Moluccelas e/iim feminam non tam noxium est Gois. Ejus antidotum est hic, ut primo vomitum excitemus copiolo butyro in cernuila calida propinato, manus ac pedes lavemus calida aqua, ipseque fortiter ligemus. Alii acetum propinant, ut fatuitatem a Outra excitatam tollant, hoc autem ulterius indagandum est, in dementia enim ex Opio & Gingi orta. Acetum, Lunonorum succus, aliaque acida nocent. Sinentes Chirurgi docent, Duresm teus Bantubox patria: usu easdem operationes ac commotiones causavit, quas talis peregit, qui ejus feminam ac folia congkit: Exempli gratia quidam fodem tingit nigro colore in illa Diaboli, mirasque agit inter conligendum femen quasque ebriolcationes. Hoc aliqui exhibitum, ejus tentent adeo conmovet, ut eosdem coegit motu. Alii illud nosti conligunt, vites suas sursum elevantes, acsi per aquas procederent, quod rura puellis exhibent, quae hoc idem die peragunt sic. Has simileque vires quidam fortis adferent imaginationi, quae ex Paracelso doctrina ex nobis exhalans fortem imprudentem & alterationem aliis in pejorium corporibus. At hi id superstitiosis putant. Ego neutiquam suspendo; Idem porro Sinceres audent, Ducram qualitatem habere, si aliquid ejus mere ne ingertzur, cuncta alia enervare medicamenta, licet milia admezerentur. Sint dubitantes autem per milia numerare, si quae plurimis admittatur, cunctorum viribus obnoxia, unde diabolus obtinuit nomen, quam tamen interne adhibent contra quosdam morbos. Canorum auctorem in "Orta" lib. 7, cap. 24, narrat quoque, quo modo fures Gous hominibus norma exhibere Ductus in flores et in femina, quae cibis vel potibus admittunt, ut, quemadmodum fierent hilarres, et duros malis, ades suadere melius pecuniam. Eusebius in "Liberius" cap. ix, testificat, neutiquam ejus formam, putant quae potius Ductum esse quam Tobacum. Nigra Ductus aqua incohta, atque hac cubilia depurata et lota cimices fugat. Qui ab inpuris mulieribus vel scortis infecti funt, et Gonorrhoea laborant, vel simili malo, ex doctrina Temanensium Chirurgorum hujus medici exodere debent ad Orientem spe sperentem, et usque in partem adsumere primo nemo dieSHIFTulum articuli longitudinis, secundo die binorum articulorum, tertio die trium, promittentes ejus certam curam iterum aegrum interim oportet quadam comminutione, et ludibria peragere, Ternacinum cum Ductu potius operatur per imaginationem quam perfecte num. Vidi homines per aliquot septimanas immo mensibus continua fatuitate laborantes et in praegnantos, sed qui parum dormiebant, et putabantur Ductus esse infens, mihi autem non videtur verum esse, tam diu ejus operationes et virutes perdurare. Zingiber quoque antidotum eft Dutr® , uti 6c tener Calappus propinatus fed viridis, uti Calappa Punula, quod etiam prodeft aliis fruftibus fit fuccj», qui anxie- tatem fit vertiginem adferunt , uti rcenti 1'angio fit Opio. Foliorum fuccus cum fuligine cacaborura vel cum pulligine mixtus, nigrum exhibet pigmentum, quo exterior fupcrficics clypcorum Arnhoinenfium o- bliniuntur , qux dcin fuperducitur vifeofo ladlc Arbo- ris Pingsit 4 Latiari* , ut fplcndor ipfis concilietur, hxc autem ars non inltitulrur pro plebeis, fed pro pro- pugnatoribus , qui per adfpeftum hujus nigri colo- ris hofies quafi terrefocere fit vertigino lui reddere putant. Duae Devpyl 't in Banda zoo wercUtdig op ftraat t vafltxoO xoerdtn 'erzomtyds orne Soldam nude bedrogn AmmUtM de gnott biadtren rumen , den gebtokten ryjt , vtjjtam, en andert kofl daar ap leggen,ah op teljoren , ooi Uaar tmdo tvedekktn , xuoor <foor de Mi tadamiga jcbadelytatid mt- fangi, dat alie die 'et «m eeUn,trrft dutzelig ue rden , daar na zoo wM zingtn , en grimmasyes uak en, en tinde- Ijk t o» dtflaap MUrMMcn vcr;lenyi:IJl:,an zy ep fcbild- voacbt , vxivxgen wy dit tot nuarjctvuzetMge wdlen ge- zert behben. De Amsterdamse Raad heeft toegestaan aan het Thuisbouw Comité, geleid door Gratteen, een som geld te krijgen. Het geld is gebruikt voor de constructie van een huis, waarvan de kosten niet door de gemeente worden gedragen. Het huis wordt gebouwd met steen, en de werken vorderen zich snel. De Amsterdamse Raad heeft een besluit genomen dat het bestuur van het Comité leidt tot een efficiënte besturing van het project. Het huis wordt gebouwd op een driehoekig stuk grond aan de Varkensmarkt, in de buurt van de Nieuwe Bourse. De gemeente heeft een deel van de kosten van de bouw voorgeschoten, maar het grootste deel van het geld is door het Comité zelf opgebracht. De constructie van het huis vordert volgens plan, en de voorbereidingen voor de officiële opening worden al gemaakt. Het Comité heeft ook een besluit genomen over de benaming van het huis. Het huis zal "Het Nieuwe Steen" genoemd worden, een verwijzing naar de materialen die gebruikt worden voor de bouw. De opening van het huis wordt verwacht in de nabije toekomst, en zal een feestelijke gebeurtenis zijn. Drie zener diergelijke krachten, gebrijd in de storm, dommen de vlakte, de vlakte bedekt met vlinders. De imaginaat toe. Die na de uittocht van Paractiote uit, ontstaand uitgaand, sterkte impresseert en verandert, maakt troost in liebomen. Andere bedenken beter dan coor, superfluite. Ik schrijf mijn woorden op; toort je zeggen, ze gaf mij steun, meer dan vertrouwen, dat de Datura, de eigen kracht, behoort, als men het daar binnendringt, levensgebrukt, dat ze alle androide medicijnen krachteloos maakt, alsof men enige duizenden daarop in, en de Sinetische zyn geound, maar veel duizenden te vertalen, en zo men 'tonder 't zo vele mengsel, zo vele verschillende, beter alle bar krachten, onder van ze de vooruitgezette naam best, en echter gebruikt, ze wordt die binnendringen in lyf, tot zeker gebruiken. Garrias, de Orta, boek 2, hoofdstuk 24, vertaald ook, dat de dieren te Goa, de levensweetens te geven, een soort van Datura in koos of drank, en ander druzelvere leachingen, meest binnenstijgen bar buizen te beroven. Eutychius, boek 14, hoofdstuk 12, bevat de krachten van Cohobben, maar geen woord over de gedaante, ik ben overtuigd dat veel meer Datura te zijn dan de Tabak. De harde Datura in vaste vorm, en daar na de bedrijfsgeest gevallen, wordt door de vaten gebruikt. Dit onreine Proven, een Gomorrhoea of doorgekteerde braten bevat, moet en zal na de uittocht van de Ternatense Metjlets, niet autoriseren, 1 Grarzen, dit na het Oosten voor, en daar van besluit, de uitstoot van een vleugel van een lang huis, de Datura dag van 2 Uden, de 3e dag van 3 Uden, en belooft daarop een onfeilbare genezing te zijn, die men moet aan de patiënt onderzagen, gebruik makend van apenscheidingen, tegen de Ternatense Datura werkten. Wetend dat het een fantasie is, dan toch een aap. Ik bebbe perzontn zien loptn tenige ‘Wttktn en matmden lank met een geduurige geibeid btladtn , maar van weinig flaapy die men fuflineerae, dat m :t Dutra vergtxen uio- rrn, maar by my it bet tot nog toe niet waaf/cbynelyk, dat zyne kragten zoo lang duurrn kunntn. Gtmber is ook een tegengift van Dutra , ait mede een ime Calappus gtdronkm, van dat groene geflacbn, gtlyk Calappa Pumila , ’» -turi* 00* Mpt tegens ander t vrucbten en zcsppen , die benowcd tn dutzelig moken , ole ver/ebe Pangi en Ampbittn xtift. Den z ap der bladeren met roet van kookpotten of f warlul grwrevtn gtefl ren Jvoarte «erw , uuar mede men de bmtenflt vtakte van de AmMnfcbt febilden beftrykt ,’twelk miendaamaover- Jirykt met de kievengt melk van den boom Arbor Pmeuis rn Latiaria , om dt glant te gtven , d< * ieie konfl it niet voo r Jan Hagtl%tmar voot etnige loorvecbtm ,die door bet aonfebv uwen van itu flaarte venve de Vyanden qmntsvtys voillen dutzthg mtkm en vtrjcbrikktn, Hh 3 Een I I ! i 146 HERBARII AMBOINENSIS. Liber Vm.mp.TOA Dium: radicis frullulum adfumptum vehementem mbprimu Cbolericum fluxum , Tcroadce Cadado di- tium , qui morbus alus fxpe non aufculut remediis, fi enim fu levior ille fluxus, GendaruiTie alba: radix fatis valet, quo: nempe effolla cll, ncc ratta halitu ef- fatioris. Radicis frullulum cum Zingibere maltica- tum AtUuna curat. Fructus ejus cavatus, quae ut plurimis fit orbatus, difficultates, ac denus repletus Caupi oleo, et obturatus fnillulo Allii, et sub cineribus tollus adhibetur contra aures exulceratas, si oleum illud insilecur, bina nave chunicula cum Pinaoga mallicata summet salient, quod in itinere marino ustiatum est nant: Semen ejus contritum, et per notem in recenti Sapuero maceratum, dum expendium, et Gorpoeiuns leu excipulis impofuum detegi: Sagueri fures, omnes enim, qui huc potant succum, navis peragunt ludibria, et toniti. Quum in Banda copiophysime crescat, semine ejus multum in terram decidit, quod Columba edentes inde adeo inebriantur, ut in plateis decidant verti. Tandem notandum est, albam speciem quam maxime noxiam haberi,uri de sesterrimum fundit odorom, fere indat putridorum pileum, nigra vero & rubra, qua etiam Batsjana vocantur, multo minus nocent, et proinde tantummodo in Medicina adhibebuntur. In Hort. Malvi. lmn.2. lgg. 38,29, & 30. tres Ductus species describuntur sub nomine Malabarico Humnut, Uraczans Dotiro, quarum prima 6i tertia in hisce insulis notie sunt, licet in illis capitibus nil commemoratur de ingrato foliorum odore, & feminis abusus, qui taraevus line dubio in Malabans & Couchinensibus regionibus magia notus est quam in hisce terris. Experimentum quoddam narratur, aliquem mortuum suiste, qui errore Dutrie folia loco Influes ederat. Sic quoque expertus fui, hoc semine longos per annos in terra incorruptum manere, falcem rubra species, quam ex Batsjana jusserat deferri, intra sex annos in horto meo non excreverat, quum domus mea incendio communi anno 1687 vallaretur, brevi autem poli illud incendium & pluvias lapidas illa species seler iterum observabit in arca deflagrata, contra in Banda litore adeo est exstirpata, ut intra sex annorum spatium nullam observaverim. Een fluitje non Dutras-wereld ingenomen, fluitje best ge- veldige bord, op Ternataanse Cadat lagenbureau, dat voor anjer moedelen nitijl uysten wij, kwart lot een belter bord is genoeg de voortreffelijke dan uitgegraven is zorder geraakt te zijn even den aayjem da Graver 1. Een klein fluitje van de voortel met kleineember giften, gebracht in de aanstelbaarheid. Fit vruchtbare uitgebaald, dat er de met zilveren bellen uitkomt, daar na gevuld met Calappus-olie, en een spijker ons veder toegevoegd, en in een bescheiden gabbruit gebracht, werd gebruikt tegen koortsen, onvermogen aan 't vername olijf daar in drupt, 2 of 3 met pijnlijke gegeten, verfiam den dor fi t op zee gebruiklijk de werken. Uit zaad gevonden t in verjeben Sagittarius een naakt gegeten, uitgeparajd, en in de Gorgorgi gedaan, de draad van de Sagittarius-dieven, aanvallend als die van drinken, bedrijven zeldzame pogingen. De wijn in Banda z ter vteil vasti valt het zaad veel op de grond, 't voel voor de Duiven dan eten, en varden zelden dronken daar van, dat zij op straat rollen. Eindelijk blijkt te merken, dat bel stip is gefaald toeval 't Gebouwen vergeveld gebracht bet ook den vuile reuk beter, geier als verroste wijken eindigt; in aanblik beter en rode, bet ter vlok nu ook bet meer effect notend, zijn veel ongebruikelijker, en zullen dierbalken al leen in de Medicijnen gebruikt worden. In Horto Malab. tom. 2. fig. a8, 29, en 30. Vierden drie soorten van Hydra belegd onder den Alunibaaru tutam Hummacu, in den Bramineezen Dattiro, uitert de eerbare en de in deze Eilanden bestanden, bowet men in de voornoemde Kapitein niet vindt aangebald van den vijlen soort der bladten, en 't misbruik des zaads buiten tafel in de Malabarische in Cochin Lar, der, bekender is dan in deze gaten. Mijn verhaal voortgegaan met een experiment, dat iemand zoude geven zyn, de vootte daar afvijkt de bladeren van Datura voor Sclavend zoude gekruis worden. Zo ook bevonden wij kokervariant, dat dit zaad in de aarde lange jaren kunnen, blijven, immers de rode soort, die ik uit Java hebbe genomen, had in zes jaar in mijn tuin gezien, doen mijn buit opbrandt in den algemene brand. Anno 1687. Na den brand en eenig regen, kwam die soort weer voor den dag op het verbrande erf; daar en tegen in Banda op Java veel gerucht, dat het na 6 jaren niet meer daar van gezien was. 'Tabula Odogemum Septima' De zeven tabellen verplichte Plaat. Ad Figuram Primam Siramoniam seu Dattaram exbibit In-Vertoont in de Eerste Figuur de Oost-Indische mitte Stramorde alba, niet ole Dattiro. Figura Secunda Siramoniam seu Dattaram proponebant rubram: De Tweede Figuur, wijkt aan de rode zijde van de Stramorde of Datura. OBSERVATIE. Hic est Datura pericallis nutantibus globulis. Scramoniae fructu spinoso rotundo, flare simpli et flore violaceum, duplici stipite. Tomerus influi, f. 118 & 119. Stramonium cynicum Musii Ztyl. & Toef. Zeylanicus p. xai. ubi vide reliqua. AANMERKING. Dit is de Datura met ronde groene vrugtkelken in de Hort. Cliffort. p. 55. en Stramonium, met een ronde stekelige appel, en een tange bloem van Herm. in de H. L. Bat. p. 583. en Stramonium met een ronde stekelige vrucht, en een witte enkelvoudige, met een dubbele en een drie-dubbele Vijoltje bloem. van Tournef. instit. t. 118 en 119. en de Ceylonische Stramonium van hetzelfde Ajuj. Zsyl. en de Theb. Zeylanicus p. 221. waarbij het overige ziet. CAPUT VIII Botk. L Hooftsch. AMBOINSCH KRUIDBOEK. 347 CAPUT QUINQUAGESIMUM. Capiticum Indicum. Tsbili. Ut ignis & aqua in terra adfinemiacrum habent, sic immer plantas varia obsummt genera, quarum species ceteras obpositas quque qualitates, vel ignis & aqua, atque affines tamen sibi fuuc per mediam quandam speciem. Sic adfinitates duadum est inter ferventes Caryophyllidos, et frigidas Jasminos per filicustom arborem, qua Arbor rubra vocatur, et licet a frigida Indica Stromatia natura per temperatum Trongum transiti ad fervens sie urens Capsicum, seu Piper Brasiliense, quod demontrat character foliorum suorum, declarans ad finem edesc Solanis. Hodie creditur per Hesperias a regionis nationem primo ex Brasilia, India Occidentalis fit Orientali in Europam suiltc translatum, veteribusque ignotum suifte, ulteriore autem disquisitione comprehensum est, hoc a vero alienum esse, immo puto penitus erroneum edes, et dico Plinio et Aeliano iam suide notum, atque ex India Orientali sentimum in Occidentalem suide delatum. Concedo, illud, quod hodie in nostris regionibus, primo ex Americanis suide translatum, et ab Indice Orientalis planta parum differre. Posterioribo itaque amplam dare satis notiam Brasiliensis Piperis descriptionem, quod a Carlo Clusio, Dodonao, et auctiori partem ab Italo Gregers io de Reggio factum est, qui posterior in peculiari trattatu duodecim ejus decripsit species. Indicum itaque genus, vulgo Ritsjst seu Tectli dicuntur in tres species, ut primo in magnam rubram, secundo rubram parvam, et tertio luteam parvam, quarum quarumque suae iterum habet varietates. Primo Capsicum majus rubrum. Malaise Tectli Ayer, frutex est, qui sponte sua non bene fissa erectus, sed suffulciendus est, tam ob ejus gracilitatem, quam fructuum gravitatem. Ejus foliola funt angulosa, parum straita, fragiles, et virides. Folia ejus quatuor polllices longa funt, digitum lata, illis Perficarix similia, Solanorum quomodo charactere habentia, una cena ejus pars prope petiolum angustior est alteri, funtque porro obscure virentia, glabra, paucis obliquis admodum cossi pertexta, ab utraque parte protuberantibus. Flores ejus stellares est, ex quinque sexvas albis petalis constantes, citra videlicet plumb eas stamina in centro. Finius cum Brasilienis Pipere maxime convenit, funes enim oblonga, filix, ab Illo in hac re differens, quod non fine confirmes, vel superius acuminate, sed obtusis et compressis, aestimant obtusis esse digiti. Exterior ipsarum superficies non glabra est, sed finuosa fit striata, primo viridis, deinde eleganter splendens, fit rubra instar Coralliorum politorum. Per medium harum filique fulcrum transit, quod alis setis pelliculis frutuosum quodammodo in binas, tresve dividit cellulas, in quibus tenuia et plana reconduntur semina, plerumque alternata, suhrotunda, et ad unam partem excavata, instar crescentis Lunae, vel instar cordis, ex flavo colore albentia, quale sic fulcrum est. Netiqualiter haec semina totum repleant fecum et fruticosum, maxima enim ejus pars vacua est, seu vagis filis pertexta. Hacque fila sic semina ferventissima funt saporis, psitto autem nullus sensetur ardor, immo filique carum multo nugis fatua est seu aquosa, unde Water-Ritsjes vocatur, brevi autem post tanta perdurit acrimonia et ardor in ore et faucibus, ut multo penetrantior et calidior fit quam in subseqentibus minoribus specibus. Haec species varietatem quandarn habet, solis et floribus non diversam, sed ejus filique vix digiti arte, culum longum, crassum, et superius compressum sic gibbosum, quaedam quasi bulbose, splendentes quoque rubra, saporis acrioris. Uricusque filique deorsum pendent, ut sic flocculonim pedunculi deorsum scimus. Si filique haud constringantur, aqua quidem cum granulis exsiliu. Kijk bet vuur en de doder in de avond vlammen, maagd, schuppen malen, zó vind men onder de planten ook vergeten gegeven, duisen uit vleugels van vogels, oortlen van dierlijke schapen, zijn gelijk vuur en dan de ter, en de groter buik maag schapen, examinieren kippen door ten middel zo vroeg. Zó vind men een maagschap sterven in de stamboom van de beste nagel, en daarna Jambalaya, door de rode boom Arbor Rubra, en nu van de koude Indiase Stramonië gaat de natuur over door de getemperde lucht tot het beste en brauwen-de kapokboom of Brazilische peper, het vlees, uitwissend de eenheid aan twee soorten bladwerk, zie bij ons getekend onder de natuurlijke schapen variërend onder de solanum. Men gelooft dat het voor de Spaanse noten espadar uit Brazilië, en uit Oost-Indië in Europa aankomt, en de oude onbekende zorgt voor een groter assortiment, terwijl men dit niet ongelijkend vindt, want zij zijn, ja ik zou zeggen, het hoogste voor een niet minder abus, en zeggen dat Plinius en Attaurus bekend waren, en uit Oost-Indië in de 12de eeuw gekomen. Ik sta toe dat het gemeen door ons bedendaags in onze Lanse ten onderzoek uit de Amerikaanse landen gebracht wordt, en van het Oost-Indische wel ververvild. Hieraan dan overvloog de beschrijving, ik denk genoegzaam bekend gemaakt door Christophorus Columbus, Dodonaeus, en inzonderlijk door Pedro de Alvarado, die twaalf soorten bij de Haagse Gregorius de keuze gingen zoeken bij hen onder de Tropen, van deze plaatsen het gedenken. Hier de Oost-Indische gefabrikeerde, in het gemeen Rio's of Tsjilijoe gefabriekeerd, verscheidt soorten, als 1 grote rode, 1 kleur rood, 3 kleuren negerti, lila, kan onder andere baar veranderingen beijkten. I. Perfumium majus rubrum. Malvaceae. Acer, fruticosa et rubra, die niet van zichzelf kan eindigen maar met een maatje kan worden afgesteld. Anders zou het verboden zijn, zoals ook het geval is met ranken, die vaak door de vruchten worden gekenmerkt. Zijn ryskent, botkig, uitgebroken, breukvast, en groen; de bladeren drie duimen lang, en vingerbreed, van Perilla fukata, gelijk, bloedrood, en sindsdien een sigaar van Silena, de zeker is afgetast, is acht keer zo donker dan de beste koffie, die vormeloos en donker gromt, weinig zeer voorzichtig, ribben, die terzijde uitvallen. De meest geciteerde, uitgezonden tijd, haalt, met actieve vallei, viooltje of loodgrijze pis in de middag. De vruchten, bijen met de Srafilia peper, najaagd overal, kunnen beter zijn, verborgen, dat ze niet kregelig vorm hebben, of voordat ze gepercelt zijn, maar beter in gedrukt, als of beter blijvend vingerzuren. De buitenste velle is ook niet twee, maar beperkt en koosnelijnen, Arsenal grasgroen, daar na febron blinpend rood, als geplumd kaas. Door de middag van deze bovenlaag, gaat een pilaar, die met zijn vleugels of veleken de vrucht eenhoog zinvol in 2 of 3 eeuwen voor de codicillen, doorgebroken, daar men ingezogen, door platte zaden ziet, meestal worden nat gemaakt, rondom, doch aan de zijdewand met ten kepe, als een liggend maan, of als een beertje, uit de gelegenheid uit, gelijk ook de pilaar. Ze vullen het, beter faxit, gemengd, maar het grootste deel van hetzelfde is leeg, of met jodelen doorvlochten. De tweede zand en de vijfde daar na, gyn vanzelf, zyn vaste beet van fijn, doch in 't begin gevoeld met geen brand, ja meer vleugels dan dat bouwen in 't verweerde meer laat of gewaterd, daarom het water-Ritsje genoemd, maar koor daar na gevoeld men alzulks grote scherven, en brand in manier tot keel, dat ze veel veler bestaan dan dat volgende hulpmiddelen zorg te hebben. Dit gefabrieerde heeft een soort van gewas, aan bladeren en bloemen niets vleesovende, maar de beverzetting zyn twee/twee ten tijde van een vinger W, dik, vooruit dit gedrukt en boosaardig, zarmig met ebbenhout, eveneens als habikielen, met een bitende-rood, en 1 vel zoo verpakt. Beide deze bovenhangen altijd neerwaarts, gelijk ook de bloem Piet met baarst lucht ondervoorts gebogen slaan. Als men de boven in 't lucht ken dovrekt, z springs er daaruit met eenige kracht uit. Capaciteit. De tweede kappe, minder rood, is een soort van struik, niet hoger dan twee/quasi vier voet, met een stam die dik is en ver verwisselt, en boosaardig, zarmig met ebbenhout, eveneens als habikielen, met een bitende-rood, en 1 vel zoo verpakt. Beide deze bovenhangen altijd neerwaarts, gelijk ook de bloem Piet met baarst lucht ondervoorts gebogen slaan. Als men de boven in 't lucht ken dovrekt, z springs er daaruit met eenige kracht uit. Capaciteit. Het zweede boek, minder rood, is een soort van struik, niet hoger dan twee/quasi vier voet, met een stam die dik is en ver verwisselt, en boosaardig, zarmig met ebbenhout, eveneens als habikielen, met een bitende-rood, en 1 vel zoo verpakt. Beide deze bovenhangen altijd neerwaarts, gelijk ook de bloem Piet met baarst lucht ondervoorts gebogen slaan. Als men de boven in 't lucht ken dovrekt, z springs er daaruit met eenige kracht uit. Capaciteit. Het tweede boek, minder rood, is een soort van struik, niet hoger dan twee/quasi vier voet, met een stam die dik is en ver verwisselt, en boosaardig, zarmig met ebbenhout, eveneens als habikielen, met een bitende-rood, en 1 vel zoo verpakt. Beide deze bovenhangen altijd neerwaarts, gelijk ook de bloem Piet met baarst lucht ondervoorts gebogen slaan. Als men de boven in 't lucht ken dovrekt, z springs er daaruit met eenige kracht uit. Capaciteit. Siliquae tenuiores funus, & minores prioribus, qualiter datu binos, quidam tres articulos longas, vix minimum digitum consular, superius acuminati insertar epistoles, quod dolio intruditur, seu uti Gassiores apud Scaligerum comparant cum canis pene, externes internus rubri, & splendentes, non glabri, sed tuberculibus punctulis notati, intus repleti tot similibus, oblique, sic per longitudinem locatis feminibus, cui oblongiora lunx prioribus, ad primum gusium adeo muida, & acrius, ut labia, & fauces qualis exurant magis quam ullum piper. Hierarum siliquarum longissimas deferum pendent, breviores, & rotundiores lustura elevantur, hic quoque species breves, sit obtusas gerit siliquas, ita ut tres quacuordecim hujus medii speciei int varietates. Tertio Capficum minui flavum simile est lignosus frutex, et quoque minora magisque inflexa gerit folia, ejusque siliquas ferar digitum circiter longus linteus, ultra pennam cassis, feminibus quoque repleta, sed rotundioribus quam in antecedente, primo s irides, decus plumbeum, seu ex nigro, & viridi mixtus, ac tandem interiores lutei. Hujus speciei plurimi erectur, quidam longiores oblique locantur, quadam etiam deferum. Interstituunt etiam quidam superius obtus, vix flavae, sed nigricantes fere. Ita ut si quis tales velit notare varietates, in India Orientali atque duodecim potest numerare species, quam memoratus Gregorius a Reggio in Europa. Hic tertia, seu flava species, omnium fervidissima habetur, quod re vera comperitur, atque mirandum est, omnium Capsicum, seu Tscbilti semina maturos fructus, haec. Qui ex viridi colore per nigricans transeunt ad nigrum, vel rubrum colorum, multo anteiores esse penitus maturis, licet dotissimus Scaliger extra. Hoc comprehendere nequeat, sed Cordunum carpit. Ut hoc rite intelligatur, sequendum est, hanc acrimoniam non ex fervore oriri, qui, ut StrabO dicit, in maturis fructibus occurrat major erit, sed ex corrobio quodam humore, qui in maturis plerumque fructibus major, & acrior est quam in maturis. Omnes porro species, quas in Portugalia observavi ex Ruslia delatas, ibi licet luxuriosi crescerebant, humiliorem gerent fruticem, sed multo majora folia, ac frutus, quam unquam in India Orientali conspexi, et liquefactis ultra digitum longitudinem, & crispitudinem habebant, omnes eleganter rubricae, & quantum recordari possum, multo minus acres illis in India Orientali, licet intellexerim in insula St. Jago parvam quoque ejus observare speciem. Hilis familiari per fata propagatur semina, nullique ramos ramuli, quum excrescant hi plantarum abrupendas funt, donec justam adquirant magnitudinem, ramiIQUE fint penitus lignosi. Aliquando lubecit, abrupotos ramos terni conmixes progerminare, sed raro, & tantummodo calido, & pluviosum caelo. Luxuriosa crescit, si in aperta locetur arca, sepibus circumcludentis, et ceteris quisquiliis circumjacetis. A*treven. Latine Capficum Orilanta ad distinctionera majoris Occidentalis, quod in Hispania, & Portugalia obeurrit, hocque nomen primum ab ylcluario produtlum est. Apud Plin. libr. 9. cap. 12. Siliquaflrum, (Piperitis) obeurrit, quae nomina multi his plantis tribuunt, quibuscumque huc usque consentio, nullam aliam noverim plantam, hujus Piperis ervorem habentem, & Gmul sicut. Contra non adsensionem, ab Ancam sub notam OwgshtsCi*, deferibis, licet non declare polium, quonim in Ticinia apud vicennam obeurrit, puto autem, ipsum tantum ulas descriptione res, quas in India ad servabantur, ac forte nunquam vidit Tesbili ficatas sive liquidas. De toto de Capficum minus rubrum volutatum, centum bottle raglig boontpje, dat op zit, ztlfs vier, en in vi folvot voeten bwgjlwi, digi WRlOttlS, die bentden boutagt\g, graigrotn, in gebock: 2 yn, evereind Jlaait, en mede orat. De Madere n zyn Under dan actin 1 voorige, ve ani tue kleender ds vrucht valten, i/* kendtr ac bladernook zyn m 't gemeen, cen vivger laine, en eer. pini, brttd, agler alit f zy gei and waren, niet erguitgebreid, meer bochtfg. en gekruU. Ds boeste zyn ivit ah dan dan' i' eo orgaande, docb Utander, ordinarius van %-yf Spitijej genua it, met barc Jie -len neerWaartt gebogen. De bougainvilliers sont d'un under, en couleur plus foncée que celle des autres organes, sommet d'un mui, sommet d'un dard, trois natures langt, /carte een pincée de, forgotten tefgepist gelijk ten vieur, die met een staf flet it, gelijk ten bet de Gajcenjts by Scaliger vergelijken by Monosont, dan buiten mede boog-rood, en bloeiende, niet even, maar pikkelig, binnen beeluitgetuuld nu't diergelijke aadje, die fabriek, in de lengte gerangert leggen, en laterale pigment zijn dan de voorge, ter achter prostretens probeer 299 beet, enig birp, dat zij gebeuren, en kool verbonden, met wat papier. Deze bang om de lange neerslaag, die voorlezer, en rondert vlaam opviert, zoo zijn er hoed voor deze soorte korte, en diep, zodat men in drie, of vier veranderingen van die middel gesproken beest. De derde Capillair minus flavum is een dit soort gelijk stemblaas, beest met een kleinder, enger gekrolde bladeren, de bouwen zijn dan tenminste een Laat te vinger lengte, minder dan een stok, mede met een ruw zaad, die onder rond zijn, daar aan de voorliggende, uitgevuld, terstond groen, daas was bedekt, was uit den bovenste, mengde, lengte laatvliegende friccte. De meeste van zijn geflankeerde aanbesteding overbodig, vormt, die niet lang waren, vlaam fabriek, vormde sommige oud, neergelegd. Daar zijn er hoed, die verruizen, wijnden, weinig ge een, maar bijten zwellend groei. In de vreemde die vier diergelijke veranderingen wil zien, die kan in Oostenrijk aan zoveel wel 12 woorden tegen vinden als die vroemde Cestorius de Reggio in Europa gedaan heeft. Dien derde, oft gegeten, noemt ve, of 't allerlei gekauwd, giftig in de daad bevinden, met betrekking tot de verdwenen van alle Tschilis, dat de baar type, die in die tafel de groene duizend door bet soort groene overgaan tot bet fijn, of rood, vlees bevonden is, dan de gebeurtenis rijke, verhit den boog-geleider Scaliger exercitie. 141. die niet begrijpen kan, na Cardanum daar 0 verbergt. Om al te terzaan, zodan men moet vasthouden, dat deze overgave niet van buiten horen, die, gelijk Scaliger zegt, in rijke vruchten groter moet zijn, maar van een correctieve vluchtigheid, die eenstemmig in onrijke vruchten instaat is dan in rijp. Volgens die gegevens, nu die ik in Portugal gezien heb, Ubbt in Brazilië overgebracht, daaldan daar onverloren genoeg voor het volgende, zien lagere in Brazilie, maar veel groter van rood vlees, en vruchten, dan ik ooit in Oost-Indië gezien heb, die bouste meer dan een vinger lang, en die, alle rood, en na mijn onbekende verre, van vlees niet als in Oost-Indië, besef ik versta, dat er op het Eiland St. Jago ook een kleine soort valt. Dit genvast is hierdoor, zyn zaad gezaaid, en men moet in 't opwaaien geten takjes daarvan afbreken, tot dat het zijn vormoomde grootte heeft, en met krachtige takken er zit, heeft gelukt, dat samwijdig de afgebroken takken in de aarde gezaaid, blijven, doch zelden, en al een byna regelmatig groei, weelderig al men 't eerder, open pleinen, plani, bouwstenen rondom maakt, en bet uitgevaagzal van 't buis rondom vijlt. Naam. In * t Latyn Capficum Orientale tot ondm- derfebtid van 't grootc Occidentale, bet vxlk men n Spanje , en Portugal ziet, zynde deze naam eerjt van Aduarius voortgebragt. By Plin. lib. 9. cap. 12. vini men Siliquaftrum, en Piperitis, voelie namen veeU gt- Utrde op dit gevau paffen.. vxur mede ii my by provifie cmformttrt , vermits ik geen ander grWtis len , bet vxli zoo beet zy ais Peper en Lou-wen dragtnde. Daar en le- gen kan ik niet totjlmu, dat bet by Aviccnna n nJer de naam van Zingiber Caninum btfcbreun zy, Iwwcl a ook niet aanvoyzen km, boe Ischii i by Avicenna^enumt zy , maar fuflineerc , dat by btfebreven beeft oUccnlyi die dingen , die bem uit ItwSn toetebracbl vuierde n, en miffebien beeft byde gedroogdt T$chd\ bouvxn mei r gezienl Digitized VDI Boek. L Hooftjl. A M B O i N S C H K R U Y DBO E K. 249 Nomen Ponunallicum in India cft Reccbe, fcu uti no* legimus Retsje , unde dcrivutur Rtebtar, & Rf cbead , h. e. falgama , (eu fruttas quivit aceto, &: mu- rra conditi, quod nunquam fit fine hbce filiqois. Bel- gice nos ipfum vocamus Ritije , ac Tcrnatenfes , & AmboincnYcs Ritsja. Malatcc Lada TscbUlt ac tan- tummodo Tsbiii, unclc mulci crediderunt, boc Pipe- ris genus primum ex regno Cbilt fuifle translatum , quod cum vero non videtur convenire. Minoricam jure a quibusdam Piper Iidkum, fcu Indimur* voca- tur, quum omne Piper ex India deferatur. Pr* om- nibus aucem deridendus cft ifte honus vir, qui pr* ignorantia holarum , ac fimilitudine vocis Reccbe Ruinum Amenanum vocavit, verum enim notnen In- di* Occidentalis eft Axi , fcu uti no* legimus AcU. 