title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: - Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. - Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. - Laat de eigendomsverklaring staan Het watermerk van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. - Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via http://books.google.com TETTE JS ofi T ucl ac H V COLNOCHOVIO. L NA TUURKU NDIGE LESSEN, DOOR PROEFNEEMINGEN BEYESTIGD, Tot opheldering van allerlei dagelijks voorkomende Zaken; DOOR DEN HEER AaNT NOLLET, Lid van de Koninklijke: Academie der Wetenschappen van Parijs en van de Koninklijke Societeit van Londen. Uit het Frans vertaald, VIERDE DEEL. EERSTE STUKJE. TAMSENAM, ^ Door K. van TONGERLO. MDCCLXVII. Melo 055 JS PURSUING ou. KORTE IN HOOR U D SUTUJE Gb EHE ERO E CHI MR HEO HE VIFTEENDE LES. Over het Licht, Eerste leiding. Wonderbare en Heilvolle woorden van het Licht, Zijn Uitverklaring zijn beter bekend dan de gym Natuur. 3. Orde der Lichtverklaring, 4. Eerste Aanvankelijkheid, De Natuur en Voortvloeien van 't Licht. Denkbeeld van het Licht. 6. Het is een reeds en eigenlijk genoemde Stof. 7. Gevoelen van Descartes, over de aard van die Stof en de Voortvloeien van't Licht. 8. Gevoelen van Newton, over de Lichtstof & zijn verklaring, 13. Gevonden over Newtons gevoel, 16. Over dat vast. DuscanTEs in "7g selee. door Gelwid. en deszelfs Kontrast INHOUD VAN HET VYFTIENDE overbrenging opgeschreven, 17. De Lichtstof is, dezelfde als de Vuurstof. 20. Emderbalven ook overal, zoo wel binnen door de Lichtstoff als buiten op de zelfde verspreid. 22 PROEFNEEMING, Letters met Phosphorus op zwart Papier getekend, 23. Verstroking van de Licht-Phosphorus, 24. Oorzaak van die verstroking Verstroking, . 25 2e. PROEFNEEMING. De Steen van Bologna met het Daglicht in een donkere plaats gebracht, 31. Verstroking van die Steen. 32. Oorzaak van die Verstroking. . . 34 3e PROEFNEEMING, Een Linpen Dok, tezelfde Vuur warm gemaakt, en in Donker gesneden en getekend. 37. Hij geeft Licht, een Verstroking van xi. 38. De eigen Vuurdeeltjes van het Laken, of die krijgt door het Vuur, zorgt de oorzaak van, 58. Dat het Vuur is aan Vuur. Grootboekje. De Phosphoren zijn onbeperkt. 40. Ze zijn Natuurlijk of door Konst gemaakt. 42. Natuurlijke Phosphoren zijn wit bezig dierlijk Rijk. De Lichtende Worm, 42. Lichtende Torre. In Europa. 44. De Lichtende Vlieg in de Indische Eilanden. 46. Het. Een. Dertig, Eenste Stukje. Vuuren der Zee, 47. Verroeste Vlees, Vissen, Haar van Dieren en Mensen, Lekkend Vuur. 50. Phosphoren zijn de Groeflossen, Vermont Hout, 52. Beschrijving van het Werktuig tot de Proef der Phosphoren, door de Heer BECCARI ontdekt, 53. Dennenbast, Schors, Katoen, Wasch, Suiker, "Doek, Papier. 55. Phosphoren zijn de Dieflossen. Diamant was BOYLE; 56. Aarde, Zand, Steen, Zout, en onbeperkt andere. 57. Konst-Phosphoren: gemaakt of door een maatig Vuur; of door Verkalking; of door Smelting en Verwerking. 59. Phosphoren voor saaiz Vuur: fraai vertooning van "Papier. 60. Door Verkalking. 62. Door Smelting, en Vuur: Eerste uitvinding. 63. Het genoegzaam geeft Licht, 64. Geen Lichaam gebeurt zonder Vuur en Licht, . 66. Voortzetting van het Licht. Ze zijn gefistelde mijlenverre bij Voortgang. 67. De Lichtbolletjes evolven echter met verplaatsing. 69. Onzekere schattingen van de Voortzetting, loon met tijdsverloopen verfaging, echter zonder werpatvleiding, te begrijpen. 721. Zwaarwiegend bedrijf tegen dit gevoelen, de voortgang door een klein speldegaatje is, moet of zonder - vereiste. Koken, Ik wens je veel succes bij het verbeteren van het verdraagvermogen. 3. De voor- en achterkant van de vleugel is onbedekt, maar ver onbevatbaar. 23. Schematisch alles voorzien, de lichten zijn, kan echter differentieert zijn. 54. Die lichten zijn midden beschoten als materiaal een tover. 75. Zij stralen echter ook, zijkant of steek. 76. Zonder dat of de lucht of de stelen komen. Kweerspiegeling, 77. Vereiste tot die proef. Kaststeun, 77. De lichtbolletjes lege een meegenomen wet bij het middelpunt meestal volmaakt in een rechte lijn. 79. De vijverlijke gedachte van de lichtdeelen is zeer eenvoudig, onbekend. DERDE AFDEELING. De strekking van het licht. Lichtkunde verklaring: Gezichtskunde (Optiek), Spiegeltunde (Catoptische) en Doorzichtkunde, (Dioptrische). 82. Het denkbeeld van een rechte lijn van lichtbolletjes, zonder verplaatsing, bewogen wordt, 84. Hoe een vonk, en hoe ze komend licht doet zien, 86. Denkbeeld van een enkel lichtstraal: Lichtring. 89. Mijn zichtbare stralen zijn rechtderecht op mijn oog gericht: Lichtrand. 90. Denkbeeld van wijdver spreidende en wijderechtst lichtstralen, (Divergence). 100. Vele straalpunten en verscherping van stralen, 91. Van ver-engende en verengende lichtstralen, (Convergence). 91. Sommige van de meest voorkomende eigenschappen van de rechte lichtstralen. 92. DRIEDE STUKJE. L PROEFNEEMING, Beschrijving van een Werkstuk, Tot beschrijving aan Proefneemingen met Regeling, Straalen, en deszelfs: Behandeling, Natuurlijke vertoning van een Straalpunt. Het Licht, wanneer een Straalpunt, schietende, maken vederende Straalen; die Kegelvormig zijn van gegeven, maar met een. Proefneeming, Een vervolgende Cirkel op verschillende afstanden gevangen. Het Libr verzwakt, maar mate van dem afstand van 't Straalpunt, en meestal in overeenreding van de vierkanten der Afflauden. Gevolgen. Onderstelling dat Lichtend en Vrij Lichaam, hoewel beide zichtbaar, maar niet met elkaar te vergelijken zijn. Dat Lichtkegels of Straalen zijn volmaakt Regulier. Hoe je over de Streeklijn en over den Afstand van een Voorwerp oordeel, en dat je dat over de zeven zintuigen, door ons Geboorte, Reuk, en Gevoel. Onderstepping en Stuiting van de Regte Straalverbinding. Zie je de Toren en. Huistoppen ter dan de Grond, Komt INHOUD van het VIERDE de Malen eer dan Schip. Denkbeeld van de Schaduw., Het getal der onderstebochten Licht- straalen is in de omgekeerde reden aan het vierkant der Afstand. Dammen op de Vlekken op Ovg. 117 Een Voorwerp raakt eindelijk door een werf wit bet Gezicht. Vroeger of later naar de bijzondere gevoeligheid van het Oog. De VerSYderen aan den Oceanskappen. Voor en Nadeel van een zwaar en licht aandoend Gezicht. Oogen als Uilen, Kat- oom , Het Voorwerp verdwijnt vroeger of later uit bet Gezicht, naar een bijzondere Aard, Licht, Kleur. Bergen met Sneeuw ziet men, die verdooven als de Sneeuw smelt, En naar dat bet min of meer verliefd is. De Straalen van Zon en Sterren zijn bij ons Evenwichtig. Het Licht hoor door de Middelstaaf, die bet doorloopt, Glas, Water, Lucht, verzwakt. PROZENEMING, Het kruisen en Vengen der Lichtstraalen. Het Licht door platte gekleurde Glazen doorgegeleken. Maakt door elk Glas afzonderlijk een bijzonder gekleurdem Cirkel, Verlicht naar de verhouding van de afstand. Grootte van het Voorwerp gifl men uit den Lekenden aandach. Dem veld wit de bekende Grootte. En wijzende de gebrachte voorwerpen, 163 Uit de Gezichtshoeken gisst uit dat onderlinge verhoudingen van voorwerpen, 165. Een Laan [gebuurt aan bar en zaaiwerk. en lager. 166. Een | Gaandeweg, Vaart, Weide, 167. Een lange Muur of Ry Boomen beschrijven te lezen, 168. De Oppervlakte van het Water rijft; Torens, hoge Muren van overgenomen serie belgen over, 169. Een rechte Ry Boomen, van verre gezien, blijft Recht. 171. Een hogerwoonde Ry beschrijft Recht: Zon, Maan, en Lichaamen, vertonen zich als Plaat. 172 De vorm van de Voorwerpen verandert, waar meerder dat zij bemerkt schuimbekken. Een vierkant (ook Landschaps schuimen langafgeript. 174. De vorm verandert, gebeurt als sommige vissen onzichtbaar zijn. 174. Een Blok Marmer schuimen gezien uit Laken; de Mond van Kamal een zwarte Vlak met een rand, 176. Anmerkingen op het te Aexen van Gezichten in Verhoudingen (Perspectives). 176. Bedrieglijke Schilderijen. 179 De Bewegingen der Lichaamen tekenen zich in 't Oog. 190 Dit, Esschans STIJL. 185. Maar is een omberberekte orde. 186. Derde Snelheid beschreven met de afzonderlijke Weg en Tijd. 182. zodat de Landschap, om wel te geven, moet ontkend zijn; 183. en de Weg niet schuimen voor het Oog leggen. 183. De traagvliegende Ganger schuimen zometijds de vlucht. 184. Een paal van de zichtbareheid der Bewegingen: de voorafgaande van een Uur, Zon en Maan onzichtbaar. 184. Of het Oog dan de Voorwerpen besoeft, is eventueel meegegeven: het lend schuimen voor? Ze gaan, de Schuif blijft ze leggen. . 189 Beginstellingen, regelrecht maar vers 200, of als ze onzichtbaar zijn. 187. De kromme Lijnen zwemmen aanzichtbaar: een Kaarsbeeld, gedraaid, een Wind. molen van terzijde gezien. De Gezichtboeken zyn de Natuurlijke Kenmerken van de grootte der voorwerpen: 180. Dog Redenenloos Gevoonte besluit ons weer vioen. 191. 19 redenen over , zonder dat ze weten. 194. Wijnbeid van telgen door gewoonte verrotten: ineenzinken. 195. De Dieren wijgen op omzetten manier Pe zien. 107. Een jong Engels heer, ziende gewaakt , kent de grootte der voorwerpen vies om dat bij geen mislanden kent, 198. De voorwerpen bijgenoten over grooter. voor , paar maanden dan men de Gezichtboeken door Konijnenglas groter maakt, 199. En Volle Maan wijgen aan den. Kongres INHOUD van HET VIJDE dem Gezichtsduiter, grooter, door im s Toppen, 201. De Hemel wijkt een perfectie uitgedrukt Halfrond. 203. ZESTIENDE LES Over het Licht. Vervolg van de Tweede Afdeeling. 207 Twee Lerp. Het Weergekast Licht: of Spiegelskunde. Denkbeeld van Weerkaatsing (Reflexie) des Lichts, een van Straalbreking (Refraction). - Gevoelens van NEWTON, over de oorsaak der Weerkaatsing. 208. Zwareigedes. 210. Het licht wierkt: eerst meer te rug gekaatst door de eigen Stoffen der lichamen. 213. maar door het lichtje, die zich in alle de openingen der Oppervlakten verspreiden. 215. Denkbeeld was. Doorvliegende lichtjes. 217. De Weerkaatzing, gefabriceerd zomerse boven de Op-ervlakte, en zonder dat ze geruis voortbrengt, 319 Wij zien de Lichaamseiwel veel mooier: 220. het Rood dak, zelf niet: 222. het Papier, zelf niet dat mat; 223. ook de Verfdelictjes even. het Water, zelf, maar allemaal de Lichtvloek. 2135. Het Weer-ee- Detas, Eerste STUKJE. Gevolgen. Niet een Sieraad der Spiegels. 360. Mislukking. Spiegels. 162. Glas-spiegels; maken een dubbele Weerkaatzing, 263. Platte Spiegels maken geen Brandpunt, 264. vermeerderen het Licht in je Vertrek; 264. vertonen de Beelden zo als aldaar Voorspiegel. 269. Wij zien de Heeltemakers achter de Spiegels; 266. even ver, als er de Voorverpen kunnen voorgaan vanaf. flauw; 266. doch het regulier Bewegen. 268. Wij zien de Beelden even groot als de Voorverpen; 369. doch zullen soms kleiner en verder door haar flauwe Licht. 276. Links is de Rechte, en Rechts de Linkse. 271. In een Spiegel komt een verflauwe Lengte, wijt aan gebrek aan Licht, 272. en min of meer Velds, aan mate dat er het Oog verder van af of nader bij staat. 273. De schar van de Beeldenis is als die van het Voorverven opzij van den Spiegel. 275. De Spiegel moeten Rechtboekig of Loodrecht in de Vertrekken geplaatst worden, 276. 241. de Spiegel bevogen wordt, helaas. de Beeldenis, zelf. 280. Berk, Flibhering van het Water-Spiegelkijkers moeilijk te beschrijven. 277. De Beeldenis maakt zichzelf gelijk aan het Werk. 279. De Beeldenis maakt zichzelf gelijk aan een andere Spiegel, Veelmaal werd verdubbelde Beelden van elkaar achter elkaar. 309. Kantzaam Spiegel, Pyramidale. 394 KONTE INHOUD VAN DIT VIERDE DEEL. VIERDE GEVAL. Naderende Straalen Weergekaapt door een Verhevenronden Spiegel. PROEFNEEMING, Nadere Naderende Straalen worden, door Weerkaatzing op een Hoogronden Spiegel, minder Naderende. EVENWYDIGE STRAALEN Weergekapt door een Verhevenronden Spiegel. PROEFNEEMING, Evenwijdige Straalen worden, door Weerkaatzing op een Verhevenronden Spiegel, Wyderende. WYDEREND GEVAAL Wyderende Straalen Weergekapt door een Verhevenronden Spiegel. PROEFNEEMING, Wyderende Straalen worden, door Weerkaatzing op een Hoogronden Spiegel, meer Wyderende. GEOVOLGEN Verhevenronden Spiegels vergaderen de Zonnewijzers; en maken geen Brandpunt. 'DZEZLS, EZZS TE STRUIK Maanlicht geeft geen Warmte; zelfs niet door Brandspiegels. KOND IN DE BERGEN Konden op de Bergtoppen. WY ZIE DE BEELTENSIS in hetzelfde land, achter een Spiegel, maar minder ver bij het Voorwerp. WY ZIE DE BEELTENSIS kleiner dan het Voorwerp, en zo veel te kleiner, naarmate het Voorwerp verder van de Spiegel staat. VERHEVENRONDEN SPIEGELS maken veelal de Naderende Straalen of Evenwijdige of Wyderende. DENKBEELD van de beloop der Naderende Straalen na de Weerkaatzing op verschillende gedeelten van de Spiegel. WY ZIEN RECHT VOORWERPEN veelal krom; en de Bewegingen kwalijk gevuld, Rorstingwolken, Kaaan van Zonneschijf. BEDRIEGLIJKE SPIEGELS, Levensgevaar. EVENWYDIGE STRAALEN Weergekapt door een Hoogronden Spiegel. PROEFNEEMING, Evenwijdige Straalen worden, door Weerkaatzing op Hoogronden Spiegels, eerst Evenwijdige, daarna Naderende. NEGENDE GREVWAL Wij creëren stralen weerkaatst door een Hoornronden Spiegel. M. PRONONERING, Werkend Straalveld, mijn Werkwaardigheid op Hoornde Spiegels. Smalle stralen Helderende of Exceptioneel, en zelfs Naderende en Bijderende Stralen, Gevolgen. Hoornde Spiegels: Brandpunt van een Hoorn Spiegel. Brandpunt van een Helderende Straal; Brandpunt van Naderende en Bijderende Stralen, Gevolgen. Hoornde Spiegels: Brandpunt van de Hoorn Spiegel. Zenderling Uitwerksel; Een gloeiende Kool in het Brandpunt van de Hoorn Spiegel zet Stoffen aan. Verklaring: De figuur die vereist is, om een Voorserp ondersteunen en duidelijk te zien. Van een Voorserp, dat bijna het Brandpunt heeft, dat is, dat het ondersteuning Spiegel een Brandpunt heeft. Sindsdien, ziet de Beeldenis aan de Spiegel, is een Voorwerp binnen het Brandpunt, zie dien: de Spiegel verder. Hierdoor, dat het Voorwerp er vast voor ons vast af is. Dit is merkbaar grooter: Doch zometijd gebogen en veelvormig, Hoornde Glazen Spiegels, Glas die gebroken is, Hoornde Spiegels, van Glas die door een Fluit gebroken is gebracht een Gebrokenheid, Mijn aanleg om de Hoornde Glazen te vormen, uitgedag door de Erkenning. Voordeel aan de Glazen Spiegels boven de Metaalspiegels, Veordeel van de Metaalspiegels. De Glazen Spiegels moeten wit, zelfs blauw, en glad zodat alle beelden zich kunnen spiegelen. Lepels, Kaffeen van Zak-Universe, en al andere gladde metalen bodems, zijn holronde spiegels. Aanvulling over de Gebruik van Spiegels. Denkbeeld over een Gemengden Spiegel. Ook in andere hoogte, en andere breedte, aangesmerkt. Rondspiegel (Miroir Cylindrique) is in zijn hoogte een vlak, in zijn breedte een verbeven of een holronde spiegel. Vertoont de misvormde voorwerpen, onkenbare tekeningen, Natuurlijke Voorwerpen misvormd. Een Waterspiegel loopt uit loopt, een verbevener dan het Waterpas, en een vleugel grooter, maar in feitelijke hoogte smaller dan het oog. Kegelspiegel (Miroir Conique). Men ziet de beelding van de Voorwerpen op de bodem van de kegel: kleiner, en nader bij het oog, en in omgekeerde volgorde. Deze spiegel vertoont een geheel ongevormde en onkenbare Tekening Natuurlijk. Een Natuurlijk Voorwerp, te twee maal verkleind. Regels om de uitsvergroting te verklaarmen van alle soorten van Spiegels. Derde Lid. Over de Straalbreking van het Licht, of Doorzichtigheid. Oorzaak van de Straalbreking; Regelmatige en onregelmatige Straalbreking. Denkbeeld, hoe een cannule... De Straalbreeking, beschrijving van een Werkstuk betreffende de doen van Proefnemingen over de Straalbreeking, en vervolgens de Behandeling. De Lichte straal breekt als bij in het Water komt. Een Lichte straal heeft, maar maar meer of minder fluctuering valt, meerder of minder. Breeking, een Loodregie geen, in het Glas is de Breeking sneller dan in het Water. In het Water gaat de Breekbalk, of desselfde Hoekmaat (Sinus), zodanig als het Valboek of zyn Hoekmaat, altijd beïndig als 3 tot 4. In het Glas om dezelfde als 2, tot 3. Een gebroken Straal, Wergekaat, voorzorgt, als bij uit het Water komt, weer evenzo gebroken, en keert dezelfde weg terug. Vijf algemene Wetten der Straalbreeking. Eerste, een fluctuïere Lichte straal in verifieerde Middelflakte breekt altijd. Maakt het Breekboek kleiner zo bij in Dicter, groter zo bij in Yler valt. Tweede, zowel de Breeking en het Val, worden altijd bij beïndige Evenredelijkheid, vermindert de Werkzaamheid beide vas niet. De beide Straalen blijven in hetzelfde Vlak. Verificatie over de voorzaken der Straalbreeking. Gevoelen was de wetten die betreffende de Lichte in een Dicter Middelflaak een vrijer doorgang toegeef, waardoor de Straalbreeking niet. Zwaarwegbeden. 373. Een Driehoekig lichaam, egaal, wat betreft licht, een mievem doorgevoer, vannu. Kwalijk, gepronuceerd Gift, was DESCORCES, groot, wat betreft licht, vrijer doorlaat, dagelijks. 376. Gevoeien der NEWTONIAANEN, die de Straalverhouding toepassen aan de Afstandverhouding. 377. Driehoekige beden. 380. Geen van beide voldoet, grootste zwaarheid. 391. De Straalbreekende Gids; ook mief hoort hier, waar de kaatsing tegen de Wand van de Oploop van de Lichamen voorzichtig is. 393. Gevolgen. Het Rechte Stokje, die het Water geraakt, vertoont zich krom en als gebroken. 385. Een stuk Geld, dat men met zicht kunnen zien, ligt op dem bodem van een Kom, door het opgestegen Water gemaakt. 387. Het blijft, en al snel onder Water, zie je een meubel op zijn plaats. 388. Een andere Hemellichting, zie je meer, en dan NOE GEGAEDE, dat er reed, ondergegaan zodanig. 389. Meer niet, zie je nooit op die schaal plaats, dan als ze bij 't goede punt zijn. 390. Het Straalbreekend, beschermd een en veel, in de Lucht denk je aan de Donkering. 392. De Straalbreekend is stekere of flauwer maar de werkelijke gevolgen van de Donkering. 393. Een enkel zelfde Gebombe, egaal, zowel boven als bijna zowel laag, 394. Zowel een Maan -vertoening die bij des Gekrulde lange Rond. 395. De Maan gaat geheel Verdwijnen op, terwijl de Zon, door te gaan over, aangepast. 397. De Maan, die ook geheel Verdijnd is, blijft wijlen, duidelijk. 398. De Straalbreekende Oppervlakte is egaal, of Verbeven rond, of Hohl rond; de Straalen of Evenwijdig of Nadendend of Wijderend. 400 Een GEVAL. Evenwijkige Sirdalen, vallende schuine uit een Yler Middelfloot in een Digter, die een Platte Oppervlakte heeft; en uit een Digter in een Yler, 1e. PROEFTUING. Merkwaardige Toestel voor de Proeven van waterschuiking in Digter en. Yler Middelflooten; Platte Oppervlakten. 402. Evenwijdige Straalen uit de Lugt in het Water, en uit het Water is de Lugt vallende, blijken Evenwijdig, 404. LP SE | TWEDE GEVAL TWEDE GEVAL Naderende Straalen, vallende uit een Yler Mid- delfloot in een Digter, en uit deze wederom. in een Yler, beide met Platte Oppervlakten, III. PROEFTUING. Naderende Straalen uit de Lugt in het Water vallende, Naderen minder, 407. Uit het Water in de Lugt, Naderen verder, 408 DERDE GEVAL Wijderende Straalen, vallende uit een Yler Mid- delfloot in een Digter, en uit een Digter in een Yler, beide met Platte Oppervlakten, IV. PROEFTUING. Wijderende Straalen, uit de Lugt in het Water vallende, Wijderen minder, 405. Uit het Water in de Lugt, Wijderen verkerd. 410 Evenwijdige Straalen breken in een Digter Middelfloot naar de Loodlijn toe: en blijven Evenwijdig. DE ZESDE STUKJE. . ddiz. 410. Zy leopen, veer in Y ter Midaelftof ko- wende, Evenavdig met. bun Vallys (Incidence.) 412. Naderende Stralen Naderen in een Dichter flof minder, in een Yler (Terker. 414. Wyderende Stralen Wyderen in een Dichter Stof suinder, in een Yler flerher. 415. Door. ees. Dichter Stof beengeloopen Wyderen ze flerker den ze by bun Val deeden, 416 I. Bevel, Evenwijdig, dog maar een «einig Jodibus, en digt by één vallende Stralen, blijven door. een : Dichter. Midaelflof met kromme, dog Evenwijdig, Oppervlakten beengeloopen, blijven niet Evenwijdig. 417 II. Bevel. Evenwijdige Stralen door een Dichter Midden- delflof zet Platte, dog miet. Evenwijdig, Oppervlakten beengeloopen, blijven niet Evenwijdig 420 bus V. allyn. e " 419 Gevolgen. De Zonnenfiraalem maken door Platte Glazen, en in gloeiende laken geen Brandpunt, 420. Dode Ruiten en Glazen veranderen bet Ge- zicht niet. 421. Door Dik Glas em door Water Jébynt een Voorwerp Nader, 421. Een Vissch legt lager dan bij volgung, 422. Het Water fcbynt aiam kleiner dan het is. 423. Rechte Voorwerpen, 424. Kogezicht ivorm van Hoge Vlakte. 425. Sen opdrup Bus, lange Stok, de Vaste Grond aan ges. Pyramide, schijnen Amoer, geboxt, 426. Kogezicht, Almelo, Steen, Groentbo, Druif, 427. Vlakte, Alles, West, Zomer, Oosten, Zuiden, en noorden, en Water, zeven kanten, groot, 426. En door komt sig wet aan; tes er. Loburg, Up Wijn, 428. Dik Glas, werd gesneden, door alle Voorwerpen op. de voorzijde plaats, 429. en doet hetzelfde Voorwerp komyds zien op twee plaatsen te gelijk. 430. Glas- Jes met. Ruiten of Facetten verstrooien, 431. Peervormig em voorzorg om 'er de Voorwerpen zijde en ouderwetse door te zien, . 432 433. VIERDE GEVAL. Verwijzende Stralen, vallende uit een Gler Middeletof in een Digter, die een Verheerlijke Oppervlakte heeft. 2. PROEFARTSCHLING. Een bijnaam uit de Lucht in het Water, speciaal een Verheerlijkte Oevervlakte vallend, voorzien van Naderende, — 6534. Wederende Stralen, vallende uit een Hoogte midden in een Dichter, met een Verheven ronde Oppervlakte. VI. PROEFNEEMING, Nedrende Stralen, die samenkomend in het Middelpunt van de Verhevenronde Water Oppervlak, breken, worden aan Naderende; die buiten de brekende, fijner Naderende. ZESDE GEVAL Wederende Stralen, vallende uit een Hoogte midden in een Dichter, met een Verheven ronde Oppervlakte. VI. PROEFNEEMING. Wederende Stralen uit de Lucht op de Verhevenronde Oppervlakte van het Water, vallend, worden minder Wederende, of Evenwichtige, eindelijk zelf Naderende. Het Topportaal is een Samenkomst punt voor Naderende Stralen is gemakkelijk een Enkel Put, maar een Alleen Rondje of Cirkelje. De Lopende Stralen vallend zonder Breeking, vandaar dat de Evenwichtige die min of meer KONTE INHOUD VAN HET VIJDE meer schuine allen, vereenigd en kruisen zich op de 44s, daar ze echter niet een enkel Punt maar een Cirkeltje, als een Brandpunt vormen. De Naderende Stralen, die een Naderpunt in het Middelpunt van de Verhevenronde hebben, allen Loogregt en lyden daarom geen Breeking. Die Nader of Verder hebben, orden naar de Looglijn gebroken, en minder daar door het Middelpunt, 447. Wederende Stralen zijn ook de verandering van een Beloop aan de Breeking naar de Looglijn doet vermindert. Los van Evenwichtige, Naderende en Wederende Stralen, uit het Water, met een Verhevenronde Oppervlakte, in de Lucht. Gevolgen. Gazellen, Ballen met Water, die een fijne Licht geven, en van Handwerkslieden gebruikt worden om 's avonds bij te werken. Eens Rond Ball vertegenwoordigd zich in een Waterglas. Glazen Ballen met Water gevuld, of geheel in een Glas, geven een Brandpunt, maar leken geen Bebauwing of Huisraad aan. Denkbeeld van de vorm en maak van de Verhevenronde Schijf, gewone Brandglazen. Nooit brengt echter een Oppervlakte, ook van vorm en beloop, de Stralen tot een enkel Punt. Brandglas uit een rechtopstaand Platte Glazen, gebeurde, het Brand- DEZERDE, EERSTE STUKJE. Brandpunt van een Brandglas door een. J4ytede Brandglas verkleind. De Verbevenronde Glasfbyvón vergrooten de Voorsver- doen ze gebeel of maar tem aze zien, maar '/ Oog mader of verder aan het Glas is: doet zomtyds alles verward zien "vertoonem , of bet. Voorverp omgekeerd, en "voor 't Glas ziet: maak ik de Voorverp bemerkbaar en klaren , zomtyd: metgemaakt. ZEVENDE GEVAL. Evenwijdige Lichtstraalen vallend uit een Vlieger Middelftof in een Digter, die een Holronde Oppervlakte. heeft. VYU. PROEFNEEMING. Evenwijdige Straalen vallen vanuit de Lugtim' het Water , met een. Holronde Oppervlakte vallend , verdere Wyderende, ACHTSTE GEVAL Naderende Straalen, vallend uit een Vlieger Middelftof in een Digter, met een Holronde Oppervlakte. LX. PROEFNEEMING, Naderende Straalen vallen vanuit de Lugt in het Water , met een Holronde Oppervlakte vallend , verdere minder Naderende, KONTE INNOVP. NPer NE G'E vA rr. Wyderende Straalen, vallend uit een Vlieger Middelftof in een Digter, met een Holronde Oppervlakte. X. PROLANGEEMING Perinde Sivaalen wijf de Lug in de Watery wat kan Bro Ojpetvlakte cuallemir, lopen, zij zo bij Wyderpany in? Mid-delpunt zelf van de Holrondbeid Pebbbs, Restlyus door en breeken mies : 474. die but Wyderpunt zader bij de Oppervlakte, binnen dat Mid-delpunt, best-: bes, Wydercon minder ; pak. die belt er boten been-: bem. Wyderen. Dieper, 444. Hio febuinsbeid van Invalking, en Breekvorming. Waa de Loodlyn van die Oppervlakte, is er de oorzaak van. 475. Gevolgen van Glijden met ondoorzichtig water, "Hohroffil" Oo gerolakte. 478.29 door de Woëreverpser zichzelf niet vertonen, 480. en nader bij, 482. Ook die Voorwerpen vragen geplaatst in. 485, 484. Een Glas aan de een zijde Holrond, aan de andere Plaat, eperkleint ook de Voorwerpen; en brent? aan Nader, door beide in minder mate, 485, 496. Milie Holrond Glazen verzwakken bet Lichte der Voorwerpen, en doen snel doorquisbien op Baier; 438. VERKLARING DER PLAALEN. ZEWDE LES Plaat L Eerste Verbeeldt een Siraalpunt, of elk al-lerkleinste Lichtend Lichtje, rondom naar alle kanten zijn Straale uit(chiet; en het gemeende Middelpunt is van alle die Lichtstralen, die om hetzelfde een geheel verlichten Kloot, of Lichtkring, (Sphere de Lumière), hier uitgesteld in 't plat vertoond, met elkaar aan vormen. Figuur 2. Afbeelding dat een Lichtstraal, uit een Sivaalpunt voortgebocht, niet over zijn ganse lengte even dik is, maar een soort van Punt-zuil of Lichtkegel vormt, wijns.Voet op het Oogstaan van den Aanschouwer. A is het Punt of klein Lichtend Lichtje daar de Straal uit voortkomt, E hier het Toppunt van die Lichtkegel; D de Lichtkegel; C de grotere diameter; B de smalere diameter; allenskens dikker geworden en Voetstoot, die tegen het Oog stoof. Figur 3. Denkbeeld van Spreidende of Verderende Straalen (Divergens). CD, CE, zijn Wyderende Straalen, die uit hun gemeen Straalpunt C voortvloeien. DCE is derzelfde Hoek van Verdereing (Divergentie). CF, CG meer Verderende Straalen: FCG derzelfde Verdereingshoek. De meerder of minder trap van Verdereing der Straalen wordt gemeten uit de meerder of minder grootte van den Hoek die ze met elkaar maken: dus hebben hier CD, CE, een minder Graad van Verdereing, worden min Verderende Straalen genoemd, dan CF, CG; om dat de Hoek DCE kleiner is dan de Hoek FCG. Figur 4. Toont hoe een Brandende of Lichtende Oppervlakte, als de Vlam van een Kaars, bijvoorbeeld; uit een oneindige menigte van Straalpunten Lichtstraalen uitvloeit, die elkander Naderen, in één lijn lopen, zich kruisen, op ontelbaar verschillende wijzen. In deze figuur worden alleen drie Straalpunten van de Vlam, en maar een zeer klein getal van de Lichtstraalen, die ze van zich geven, vertoond; om door een te grote menigte geen verwarring en onduidelijkheid te maken. Figur 5. Straalen, die uit twee verschillende Lichtbronnen, of uit twee verschillende Straalpunten van een en hetzelfde Lichtemal voortvloeien, tot elkaar naderen en samenlopen. H, H, twee Lichtende Lichaamen of Straalpunten. HI, HI, samenloopende of Naderende Straalen (Convergentie). HIH derzelfde Hoek van Nadering (Convergentie). HK, HK, minder Naderende Straalen: HKH derzelfde Naderingshoek. De grootte van die Hoeken is de maat der Nadering; hebbende H I, HI, zo veel meer Nadering als HK, HK, naar mate de Hoek H IH grooter is dan de Hoek H KH. Plaat II. Figuur 6. Afbeelding van een draaiende Werkzeug, om Proeven met de Reguliere Lichtstraaltjes te doen in het Donker. A B D C. Houten Ventiler of Blinde, waar in, 5 of 4 Voeten boven den Vloer der Kamer, een gat gemaakt is. EFGH. Kas, 18 Duim hoog en 12 Duim breed, met geronde kanten, welke in dat Gat zit, en draait in de Kamer. Aan de buitenkant van de Kas, die open is, ziet men twee of drie langwerpige Spiegeltjes, die op alle wijzen beweegbaar zijn, om de Lichtstraaltjes in de Kamer te leiden. VERKLARING g, C, b, drie Gaten van één Duim Middellyn, die men met Middelschotjes verneeuwen, of stoppen kan, in de binnenkant van het Kasje, daar de Straaltjes doorkomen, en daar men wel een Buisje met een Verzamelingglas in zet. FK. Houten Regelmaat, die aan 't Kasje vastzit en op den Voet K loopt, daar hij Waterpas mee draaien kan, om den Loop der Zon te volgen. L. M. Dunne Houten en Bordpapieren Schuiven, met of zonder Gaten, die men Loodrecht op de Regel. In aanzah zetten, en voor en achterwaarts verfischuiven kan. De Lichtstraal, die het Stralpunt teichietende, wiede zich en verlicht de ganze Schijf L. Sowt- mige van die gefpreide of Wyderende Buikalen, door de Gaten in de Schijf L doorgelaaten, maken verlichte Cirkels op het Bordpapier M; die grooter of kleiner van Omtrek worden, en wier Middelpunten verder van elkander wijken of tot een Naderen, naar maat men M. verder Achter- waarts, of Voorwaarts schuift. Ten blik dat de volichte Straalen, uit een Stralpunt of allerklein Lichtend Lichaam voortkomende, van elkander spreiden, met min of meer Wydering; en Kegelvormig van vorm aan. Figuur 7. DER PLAAT. Figuur 7. Het Licht worden der Wyderende Lichtstraalen, en 't verzwakken van 't Licht. Het gemeen Stralpunt, waar door het Licht in de Donkere Kamer komt. De Schijf met een Gat, daar een Straal door ge- laaten wordt. Het Bordpapier, daar de Straal op gevangen Wordt, en een verlichten Cirkel maakt. De Talletters, 1, 2, 3, 4, betekenen de afstanden van het Stralpunt c; op welke het Bordpapier M beurtelings gehouden wordt. De Middelpunten der Cirkels neemen in grootte toe als die afstanden, en zijn op letter 2 tweemaal groter, op 3 driedubbel groter als op 1. Het Licht verzwakt als de vierkanten der afstanden. Figuur 8. Denkbeeld, hoe men oordeelt over de Streeklijn en over den Afftand van een Voorwerp. PR. As van den Lichtkegel, die uit een Punt van het Voorwerp op ons Oog valt. In die As zien wij altijd het Voorwerp, en oordeelen het daarom, hier of elders, op die As of derzelver verlenging, te zijn. Die ganse Lijn PR, en hoe veel men ze nog verder zou willen rekken, zonder uitsluitend eenige bepaling van lengte, is bij ons de Streklijn van 't Voorwerp, dat wij zien. R. Toppunt van den Lichtkegel, en de plaats derhalve waar de Vorderende Straalen, die op ons Oog vallen, indien ze Rechtlijnig denzelfden Weg, dien ze kwamen, te rug keerden, zouden lopen. Op die plaats van de As, of van de ganse Lijn PQ, bepalen wij den Afstand van 't Voorwerp. Figuur 9. Het kruisen der Lichtkegels, of Straalen. Drie Gaten in 't Kasje van de Donkere Kanger, die de Straalen in laat. a is met een plat zink Glaasje, b met een Blauw gewapend, c ongekleurd; om de Straalen van ieder beter te kunnen onderscheiden. Ze vallen alle op een Loodmaatje, achtergehangen dunne Metaalens Plaat, in wier midden een Gat is van zes Lijnen Middellyns, waarin ze zich kruisen. Ongekleurde Middensstraal, die recht uit door loopt, van c tot e. Roode Straal, die aan de rechterzijde staande voor de Plaat, achter deze aan de linkerkant van ce straal en dus van a tot d loopt. Blaue Straal, die van de linkerkant komend, aan de rechter zich vertoont in f. De Straalen kruisen derhalve malkander in 't Gat van de Metaalens Plaat. Figur 10. Denkbeeld hoe wij de Voorwerpen, waarvan Beelden op den bodem van 't Oog verkeerd getekend staan, Regt zien. A, een Pijl, welker Straalen van de twee uiteinden A en B vallende, zig in E, daar zij in 't Oog komen, kruisen. Beelden van die Pijl op den Bodem van 't Oog, door deze Straalen, omgekeerd gevormd. De wij wij ons altyd verbeelden, dat de Voorwerpen geplaatst zijn aan 't uiteind van den Gezichtstraal, die ze ons doet gewaar worden, zien wij het deel van de Pijl natuurlijker wijze in A, het deel in D, en dus de hele Pijl ACB Recht. AEB, wordt ook Gezichtshoek genoemd van 't Voorwerp ACB, HEI is de Gezichtshoek van de Pijl HI. Die Hoeken worden kleiner, naar meer van de T verre Afstand van 't Voorwerp: gelijk hier de Hoek H EI kleiner is dan de Hoek AEB, om daadwerkelijk HI verder van 't Oog afstaat dan A CB. Het zelfde heeft ook plaats ten opzichte van de Hoeken door diezelfde Straalen in 't Oog gevormd, namelijk Eb: dewijl zy tegenover gelijkstaande Hoeken, en bijgevolg hun buitenste altyd gelijk zijn. De Beelden der Voorwerpen vallen groter of kleiner, naar grooter of kleiner maat van 't Oog, dat is van den afstand tussen den bodem van 't Oog en 't Punt van de kruising der Straalen E. De Beeld is kleiner in GG, dan in 't Oog DD; en kleiner in DD, dan in een Oog van groter maat gelijk FF. Figuur 11. Laan van Boomen die naar 't eind allenskens naar en laager schijnt te worden. Naauwer; om dat de Hoeken door de Gezichtstraanen van ieder paar Boomen 1 en 2, 2 en 3, 3 en 4, 4 en 5, 5 en 6 in 't Oog gevormd, hoe langer hoe scherper worden, en daarom de Afstand tuffchen 3 en 3 kleiner is, dan die van 2 en 2 tuffchen 6 en 6 kleiner, dan tuffchen 5 en 5, en zo voorts van ieder tegen elkaar overstaand Paar Boomen. Laager; om dat de Gezichtstraanen van den Voet en van den Top van ieder Boom zo veel scherper Hoeken maken, naar mate dat ze verder van 't Oog zijn: dus is de Hoek der twee Straalen van Boom 1 groter dan de Hoek van die van den Boom 6; en komt ons daarom diege Boom zo hoog niet voor. Figuur 12. Regte Ry van Boomen die een weinig van terzijde gezien, schijnt te lopen. De Gezichts-As, rechts voorwaarts uit, waar mee wij den Stand der Ry Boomen vergelijken. Deze Gezichts-As schijnt de Ry allenskens nader te komen, terwijl de Hoeken 3PQ, 4PQ, 5PQ, 6PQ, telkens hoe langer hoe scherper worden, en daar door de afstand van de Boomen 3, 4, 5, 6, van de Gezichts-As, boel langer hoe kleiner schijnt. Figuur 13. RR. Regte Ry van Boomen, die van verre gezien genoegzaam eveneens blijft op 't Gezicht: terwijl alle de Gezichthoeken, door ieder paar Boomen 2, 2 en 5, 3 en 4, 4 en 5 &c. in 't Oog gevormd, aan elkanderen genoegzaam gelijk zijn. Figure 14. Halfmaansvijver geplante Rij Boomen TV, die van verre Recht schijnt als de Lijn SV; en aan wier einden, S en V, de Doomen nader bij maken der schijnen te staan: om dat, op die verre Afstand, het verfchil van TV &c. uit de genoegzame cijfers veel. Wyder rechende Straalpunten van ieder Boom. niet te onderscheiden is: en om dat de Hoek van de Boomen S2, S3 (scheppe zijn dan die van de Boemen 4 en 5, 5 en 6. Figure 15. Een vierkant stuk Lands, dat Korter is en daarom langwerpig schijnt. A D. De breedte van 't Land: AG de lengte: dewyl die lengte (schuins staat, en niet vlak Recht op 't Oog als AB, maakt 2e veel scherper Hoek in 't. Oog dan AB; schijnt daarom kleiner, en maar zoo groot als Aa, waar door het gehele stuk als korter en langwerpig van gedaante voorkomt. Figure 16. Denkbeeld hoe een Verichthegzicht van een Rij Boomen af te tekenen. FE. Rechte Rij Boomen uit G gezien. en Plaats en Grootte die iedere Boom, naar Evenredigheid der Gezichthoeken en Straalen, op de Rechtzijdige Schil- derij hebben moet. Figure 17. Twee Lichamen in Beweging maar op vervallendenen Afstand, van verre gezien. IK, LM, merkbaar in lengte vervallende Wegen, maar die, hun Afstand onbekend of niet merkbaar zijn, even lang schijnen, om dat ze beiden den zelfden Gezichtshoek in P maken. IHK, LCM boogenvier vervall van lengte, om dezelfde reden, niet te merken is. END IM, Weg die schuine op 't Oog staat, en niet langer schijnt dan ik; om dat de Hoek IPM even groot is als IPK. LPN de Gezichthoek zoo klein dat de Beweging langs LN onzichtbaar wordt. Indien de Hoek beneden de 20 Sekonden was, en LN 6000 Voeten lang, zou de Beweging, al was ze zoo snel dat het Lichaam dieen weg in ééne Seconde afliep, en bijgevolg zoo snel als een eerste afgevuurde Kanonkogel, echter niet gezien kunnen worden, maar het Lichaam schijnen stil te staan zonder van plaats te veranderen. Figuur 18. Een Lichaam in een ronde Kring bewogen; zonder dat men 't een Kring ziet maken. RATIVX. Kring die 't Lichaam beschrijft, en door tegen de Omtrek van den Kring aanloopt; zonder deszelfs Oppervlakte te kunnen zien. TX Middellyn van den Kring, langs welke het Lichaam vluchtend heen en weer schijnt te lopen. Figuur 19. Zon en Maan schijnen ons aan den Gezichtsrand grooter dan aan 't Toppunt, schoon de Gezichtshoeken, daar wij haar onder zien, altijd even groot blijven. DCE verbeeldt den Gezichtsrand; D9e de helft van 't Hemels halfrond; C het Middelpaart van dat halfrond, waar uit wij den Hemel zien. De Gezichtshoek, waaronder wij de Volle Maan zien, en die overal dezelfde blijft, dog dewijl de Maan, naar mate dat ze hooger komt, sterker verlicht wordt, schijnt ze ons nader te komen, en daar door, in vergelijking met de voorgaande Standplaatsen, kleiner te worden. De plaats waar wij ons verbeelding de Maan te zien op 15 Graaden hoogte. DER PLAAT. Plaats en grootte, die ze ons schijnt te hebben, van 45 Graaden. Vorm, als van een platvloog en ingedrukt gewelf, die het halfrond des Hemels schijnt te hebben: om dat het in 't Toppunt boven is sterker verlicht, en daar door nader schijnt dan aan den gezigteninder D. ZESTIENDE LES. Pleat 1. Figuur 1. Schuinsvallende Lichtstraalen op een Platte Spiegel, maken den Stuitboek altijd gelijk aan den Stoophoek. A Platte Spiegel. S Straal die rechterweg op valt, en in zichzelf weer terugkeert, Schuinsvallede Straal, die op den Spiegel valt; en dezelfde Straal, die daaraf stuit, en de Waterpasen Loodrechte Beweging, was in de schuinsvallede Beweging de van den vallende Straal ontbonden wordt. VERKLARING Dat of Per, en Ter, Waterpas en Loodrechte Beweging van den afstuitenden Straal, beide gelijk aan de twee voorgaande. Hoek van Invalling of Stoophoek; gelijk aan de Hoek van Weerkaatzing of Stuithoek. Figuur 2. Afbeelding van het Werktuig tot de Proefnemingen over de Weerkaatzing van de Lichtstraalen. AB Cirkel of Ronde Schijf van Hout of Metaal, van 26 Duim middellyn, die met den rand Loodrecht staat op een Voet, die men kan laten zwellen of daalen: zij draait om haar Middelpunt en blijft staan, gelijk men haar zet. De Omtrek is in vieren en ieder in 90 Graaden verdeeld; staat op vier Voetjes, drie Lijnen boven de Schijf, A, een vierkant Koperen Plaatje van 4 Duim met een gat in 't midden, en een bosje om er Glazen en Middelstokjes in te zetten, Loodrecht op den rand of Omtrek der Schijf. 