title: Annales academici
creator: None
text: //En toch is de geneeskunde een kunst /' hoor ik mij toeroepen , //en boven allen twijfel is het de h e e I k u n d e. Deze betreedt zelfs , en in geen geringe mate, het gebied der plastiek." — Welnu, vraag ik op mijne beurt, wat is kunst anders dan toegepaste wetenschapp Eunst, die niet op wetedschappelijke gronden rust, is ambacht, is handwerk. Is dit reeds het geval, wanneer men met bouwstofPen werkt, die aan de zoo- genaamde doode natuur ontleend zijn, hoeveel meer moet dit niet waar zijn, wanneer men van levend materiaal gebruik maakt, van materiaal dat, aan den organismus ontleend^ er mede in verband blijft; van mate- riaal dat den gescheiden samenhang herstellen, dat defecten aanvuUen, ^t verloren gegane deelen vervangen moet; van materiaal, dat onderwor- j)en is aan dezelfde wetten van voeding in den ruimsten zin des woords, ^e, — om bij den mensch te blijven, — het geheele zijn van het indi- "vidu beheerschen , en die we door de physiologische wetenschap leeren Jsennen en begrijpen. Ook hier dus bestaat zulk een innige band, ook hier werkt alles zoo Jiarmonisch samen tot een doel, dat al weder van zulk eene eenzijdige opvatting geen sprake langer mag zijn. Is dit standpunt het juiste, dan geloof ik dat wij het recht hebben, van een moderne geneeskunde, en, — bij de, door den omvang van het veld , zoo noodzakelijke verdeeling van den arbeid , — zeker niet liet minst van een moderne heelkunde te mogen spreken. En dan ligt de vraag voor de hand naar hare kenmerkende eigenschappen , naar die onderscheidende kenteekenen, welke, zoowel voor een wetenschap als Digitized by Google J 38 M. POLANO Toor een individu, het karakter vormen. Dit nu weuschte ik thans in zijn hoofdtrekken voor u te ontioUen en het is daarom, dat ik mij Toorgenomen heb tot u te apieken : //over het karakter der moderne chirurgie." Zij is wetenBchappelijk. Wie voor vijftig jaren had durven beweren, dat wij eens de taai des harten en der ftlagaderen, — natuurlijk in physiachen zin, — niet alleen beluistereo , maar zelfs van het papier iezen zouden ; — die toen had dnnren volhouden, dat wij de afwijkingen van den normalen toestand, welke de welluidende stem der gevierde diva in een onharmoniach geluid veraa- deren, zouden kunnen zien; — die toen had durven voorspellen, dat we de diepstverborgen holten van het menschelijk lichaam met volle licht zouden kunnen beschouwen, en dus zekerheid vocmt onze behandeling ver- krijgen , waar we vroeger op veronderstellingen moesten afgaan ; — dien zou men met Haller's woorden: irln'8 innere der Natur dringt kein enchaffener Geist/' zijn roekeloos bestaan onder het oog gebracht en hooghartig teruggewezen hebben. Toch kan men thans dit alles, dank het vemuft eens Marey, Gzermak, Desoimeaux, Cruise en anderen. Ik zwijg opzettelijk van Helmholtz en Donden. Hun verdienzten zijn u nog zoo kort geleden van deze plaats door mijn geieerden Ambtgenoot, die de oogheelkunde aan deze Akademie onderwijzen zal, waardig en naar waar- heid geschetst Wie had ooit kunnen denken , dat de waarnemingen van Fasteur over de generatio spontanea tot grondslag aouden verstrekken om altbans te pogen tot een nadere kennis der infectie-ziekten te geraken? Dat lister ze in verband met de suppuratie zoude brengen en er zelfs een diimrgi- sche behandeling op zoude grondvesten P Doch om een juist denkbeeld van het wetenschappelijk karakter der mod»ne chirurgie te geven, zal het best zijn, de aaDdacht op die ziekie- toestanden te vestigen, die onder het coUectief begrip: ontsteking samengevat zijn« De denkbeelden, die men zich daaromtrent vormde, werden ten allen tijde als maatstaf van het standpnnt onzer padiok^gisehe Digitized by Google REDEYOERING. 89 oQt^ikkelmg en keQnis beachoawd. la plAata van de fantftstisclie ver* hoogde levenewerkdadigheid van weleer, weten wij nu dat de ontsteking, zooals Virchow dit xoo treffend en krachtig uitdrakt^ niete ia, dan een gewijsigde voeding. Bij beidefi vorming en verbruik van stof , bij de normale^^voeding alleen eichtbaar in het resui- taat der stofwisseling ; bij de aiekelijke plaataelijk waarneembaar. Jfen eiet het: overal texturieel leven, stofverbruik en weefselvorming , grillig en ongebonden soma , toch altijd volkomen in overeen^temming met de physiologische type. Dat dit niet zonder verhooging van temp^atuur kan geschieden » behoeft naawelijks betoog. De vraag is alleen maar, of de oBtstoken deelen aelf warmtevoortbreogend eiJQ; een vraag, die de ex* perimeateele pathologie bevestigend beantvoordt. Uit het ontstoken wee&d met 2djn verhoogde stofwisseiing wordt onc^houdelijk door aderen en w«* tervaten warmte en veranderend weefsel in den bk^edstroom gevoerd. Zoo aien we ^ndelijk de ontstekingskoorts ontstaan door de infectie van het geheele lichaam met atoffen , uit de ontatoken deelen geput. Cohnheim^s oBtdekking doet aan deze opvatting der ontsteking niet de minste af breuk. Dat de wetensdiappelijke chirurg van dese kennis der ontsteking de ruimste toepassing kan maken bij het steUen Eijner aanwijzingen tot het doen van sommige kunatbewerkingen , als autoplastieen; — dat hij er partiy van Irekken mo^t bij de b^ndeling van traumatisohe toestanden, vooral na groote operatien, behoefi aleohts aangestipt te zijn, om door iedere zaakkundige te worden begrepen« Wenden^ we ona tot meer zuiver chirurgtache ziektffl, dan zijn het de spontaan ontstane acute gewrichtaontstekingen , die het wetenecfaappelijk karakter der moderne chirurgie duidelijk in het licht stellen. Nemen we de ontstekiog van het kniegewricht tot voorbeeid. We vinden een jongen, kEachtigen lijder, die yoor eeauge dagen een hevige koude gevat heeft. Digitized by Google 40 H. P O L A N O eerst met veel pijn in de knie, spoedig met hevige koorts en al pijnlijker en pijnlijker wordend gewricht. Hij ligt te bed met gebogen knie; de dij is naar baiten gedraaid en afgevoerd. Vrnchteloos tracht men het been recht te zetten. Elke poging om het deei slechts te bewegen veroorzaakt de schrikkelijkste smarten. Het gewricht is zeer gezwollen. De oade school nu beschouwde dien gebogen stand als een instinctma- tige neiging van den patient , om juist die houding te kiezen^ waarin hij het minste pijn gevoelde, waarin, door ontspanning der spieren, elke drukking op het acute, soms suppuratief ontstoken synoviaalvlies vermeden werd. Men liet hem dus in die houding liggen. Thans w e e t men , dank de proeven van Bonnet en anderen, dat die buiging een emstig ziekteverschijnsel is, en dat die stand zoo spoedig mogelijk in dien in de gestrekte liggiug moet veranderd worden. De zoogenaamde geforceerde rekking onder chloroformnarcos^ zal wel de eerste handeling zijn , die de ervaren heelmeester ondemeemt. Hij kan bij voorbaat verzekeren, dat de uitkomst meestal verrassend zai zijn. De pijn toch is als door een too- verslag verdwenen en dikwijls is reeds dit genoeg, om het verdere verloop der zoo gevreesde en gevaarlijke ziekte te stuiten. ' Mocht dit niet het geval zijn, dan weet thans de chirurg, dat zoolang het deel in dien ge- brekkigen stand geplaatst blijft, van de krachtigste ontstekingwerende middelen, niets te wachten is. En geen wonder. Hij kent de gevolgen van de permanente drukking der weefsels, — en zeker van pathologisch veranderde, — op elkander. Hij weet dat ze usuur ten gevolge heeft. Hij kent tevens de uitwerkselen van ongelijkmatige rekking der banden en andere peesvezelige weefsels. Hij is overtuigd , dat contractuur aan de eene en verweeking aan de andere zijde er door ontstaan zullen. Wat zal er nu gebeuren, zoo hij den lijder in de zoogenaamde iustinctmatige houding laat liggenP Trots de energiekste behandeling, usuur van kraak- beenderen en beenderen, contractie en verweeking van banden, destructie dus van weefsels in de ruimste mate met al de gevolgen er van. Dit is de toestandy die geboren wordt, wanneer men de ziekte in haar loop niet stuit. Verbetert men daarentegen de positie, legt men een gipsverband aan, met in aether opgeloste gom d'amar gedrenkt , wanneer men de aanwending Digitized by Google REDEYOERING. 41 van ijsblasen noodig acht, of bepaalt men zicli tot de distractie-methode van Volkmann» dan zal de lijder in de meeste gevallen herstellen. Is de uitgang in beenverstijving niet te voorkomen, dan nog verschafl zij den lijder een bruikbaar lid, terwijl bij de ankylose in gebogen richting het deel hem slechts tot last is. Hoe vaak hoort men dan niet, nog jaren naderhand, zulk een ongelukkige bidden, om hem door amputatie van dien last te bevrijden. Een bede trouwens, waaraan door geen conscientieua heelmeester gehoor gegeven zal worden. Ware het hier de ,plaats voor nadere bijzonderheden , dan zou ik er u op kunnen wijzen, hoe de leer, dat het zoogenaamde tweede tijdperk der ontsteking van het heupgewricht zich door verlenging van hetdeelkenmerkt^ anatomisch een onmogelijkheid , door nauwkeurige metingen gebleken ia een dwaalbegrip te zijn. Immers, die schijnbare verlenging berust alleen daarop, dat de lijder de geheele zwaarte des lichaams op het gezonde deel laat vallen, en door buiging van het zieke zich van de pijn tracht te be*- irrijden, die elke drukking te weeg brengt. Voordat Roser in het jaar 1868 zijn bekende verhandeling /rzur Revi- sion der Verrenkungslehre" bekend maakte, en door proeven santoonde, dat de tegenstand bij het reponeeren van ontwrichte ledematen niet van den kant der spieren komt, maar van de verhouding van het ^wrichtshoofd tot de scheur in den beursband, waardoor het naar buiten ^etreden was, afhangt, was die herstelling een ware foltering voor den lijder en een afschuw voor de omstanders. Mannenkracht , ankers, takels, &atroIIen, ja, een geheel arsenaal werd gebezigd, en soms nog, vooral bij oude luxatien, zonder gevolg, En thans, sedert Gelle, Schinzinger, Streubel, O. Weberen nog zooveel «nderen de juistheid der leer van Roser ezperimenteel bevestigd, en den ^eg , dien men bij de repositie volgen moet , voor de verschillende ge- ^richten aangewezen hebben, maakt geen chirurg er meer gebruik van clan in den uitersten nood, wanneer aile andere middelen hem in de steek ^elaten hebben. Want de eenvoudige handgrepen van e^n enkelen man ^ioen thans meestal met goed gevolg, wat de bij kilogrammen berekende kracht der werktuigen niet vermocht. Doch ik hoor een objectie. //Gij laat de chloroformnaroose, waaronder 6 Digitized by Google 4S M. P O L A N O die handgrepeQ plaata hebbsD» buiten rekeiiiDg/' aal mm zeggeo. «^Deie overwint den tegenttand der epieren; aan haar, en niet aan de berziene leer der ontwricbtingen , zijn dia goede aitkomstan te wijten." Neenl antwoord ik; de hulp, die de chloroform in sulke gevallen biedt, ken ik . goed » waarde^ ik seer. Ik wil zelfe verder gaan » en toegevan dat da fooretanden der modeme leer den tcgenstand der epieren ta veel wegga* eij&rd hebben. Maar ik weet tevent, dat dese sleehts een mdergeichikte en niet de hoofd- of eenige rol speelt» Moala men vroeger aannam. Het beste bewijs hiervocur ia, dat, wannaer men het uit zijn gewrichtabolte getreden deel onder chloro&rmbedwelming op de o o d e wijze weder op zijn plaats wil breogen, de krachtsinspanning weinig minder is, dan toea men het verdoovend middel nog niet kende. En wat nog mear aegt: dikwijla gdukt het» zelfa zonder hat gebruik van chbroform) door juiat berekende handgrepen het ontwrichte deal gamakkelijk ta reponaeren. Zal ik nu nog spreken over de moderne leer der geaweUen, gooals ca zich van Joh. Muller af tot op Vinohow e» a. ontwikkeld heeft ? AI moge ae vMr de praktijk op verre na de voonlealen niat opge^verd hebbean» die man ar van verwachtte ; -**- al mcge men het zelfs omtrent da ware betea» keoia van aommiga grQndbegrippen» ala homoeoplastie en hetero« plaatie nog niet aonB zijn: — zaker is het, dat wq ook hiar den racbten weg bawandalen. Yerkaerde begrippan en voor«tel«* lingan uit te roaien ia reeds eena ovarwinning. Mat voUa recht mocht dan ook BiUrotb zeggen: /vMit Stok darf unsare Zeifc df^ die Fortflohritte der modemen Morphok^ btiokenf deren Bedeutung sich gerade dadurch recht erweist, dasz sie ao anaserordentUdb aerstorend anf dia friiharen Ansobauungen , und so befruchtwd imh den versohie- densten Biebtangen hin wirkani" Zij is preventief. Zoodra ar iq^Mrakt ia van e^n goed obirurg» dan wiMrden veelal zijn haadanigbaden «a vwrdienatan ala operataar cp den vooii^d gaatald« Voor valan Bil£s baataat er bijna geen andera maatalaf om bem te beoor* deelen, dan de meerdere of mindere vaardigheid» waanneda hij het maa vnarL Dat vooiQQrdael dagteekant van den tijd, tpan de franiehe hedkixnda Digitized by Google \ REDBYOERING. tt Dog de tooogovende wm. Tood gold het vooral door schittesende kaiut« bewetkingeD uitteblinkeo. Oiize tijd is degelijker. Zij vordert heel wok meer» ael£i op het gebied der operatieve chirurgie^ dan te achitteren door het doen van zoogenaamde groote kunstbewerkingen. /fLa miflsion du ekirurgien", iegt Giviale naar waarheid, //n^est pas de briUer, mais d'ftre ntile/' Nuttig, wezralijk nutt^ cal hij eerst dan djn^ wanneer hij dreigende, heroieke operatien> vooral die het verwijderen va& lichaama^ deeien ten doel hebben, door alle mogelijke middeien tracht te voorkomen. Daarbij koaii al wat den degelijken, wetensehappelijken man van den Toutinier onderscheidt , eerst recht helder oit. Hier is het, dat hij blijken moet geven van doorzicht, tcherpzinnigheid , handigheid, en niet het minst, van sijn kennis van tlen gezonden en aeken mensch. Ik sal zeker de verdiensten van den operateur niet verkleinen, of beweren, dat men chirurg, in deii waren ain kan zijn zonder goed operateur te wezen, Ik weet zeer goed, dat er gevallen eijni waarbij men voor geen kunstbewer^ Jung terug mag deinzea, hoe emstig en gewiohtig zij ook zijn moge. Ifaar ik wenachte slechts helder te laten uitkomen, dat de operatear alieen de geheeie chirurg niet is. Met routine en handigheid lEan men het als qierateur vrij ver brengen, vooral wanneer men zich lepaalt tot de sedert jaar en dag stereotyp geworden opef&tien« Daaren^ ^egen zijn er tal van schijnbaar kleine kunstbewetkingen, die, -^ ik aarzel Biet hd; te verkloren, — vrij wat meer ontleedkundige kennis, vrij wst meer vastheid van hand en kloekheid van geeat vorderm, dan me&ige ^Mgverblindende verwijdering van ledematen. Ik bedoel de preventieve JMntjdingen bi| dtepliggende beenviies-ontstekingen , phl^monen, hakab^ cessen en periarticulaire aandoeningen. Hier is een tijdig en met vaate iMind ten uitvoer gebrachte stoute insnijding dikwijls kvensreddend. Hoe ttenige amputatie, hoe menige exarticulatie of resectie zou niet in lateren tijd zi}n voorkomen , wanneer nnen maar in het begin der aandoening den jQoed had gehad een diepe insnijding te maken , in rtede van zijn toeviueht te nemen tot de^ -^ ten onrecbte altijd onsdiadelijk gewaande^ — papf>en« De chirurgie kan intusschen over nog andere hulpmiddelen beschikken dan het mes; over huipmiddelen > die^ als kinderen Tan dM jongsten tijd^ nog meer oos recht geven , om te spreken over bet preventieve karakter 6* Digitized by Google 44 H. POLANO der m o d e r D 6 chirurgie. Ik bedoel het gipsverband van onsen Matthysen , de drainaige van Chassaignac , het permanente warmwater-bad van Langenbeck, de irrigatie en in het bijzonder de subcutane irrigatie van Szymonowski. Bovenaan sta het g i p s v e r b a n d. Wie den naam van Matthysen noemt, heeft dien van een der weldoeners van het menscheiijk geslacht op de lippen. Na de chloroform ken ik geen middel, dat zooveel smarten gelenigd, zooveel ledematen behouden, zooveel levens gered, zooveel krachtige burgers voor den staat gespaard heeft. Hoort Langenbeck , en hij zal u zeggen , dat met dat verband de krijgs* chirurgie een nieuwe phasa is ingetreden. Hoort Szymonowski, en hij zal u verzekeren, dat de ware behandeling der beenbreuken, en vooral der gecompliceerde , eerst met de kennis van het gipsverband aanvangt. Hoort Weber, Billroth en wien niet, en ze zullen u verklaren, dat le bij gewrichtsontstekingen geen werkzamer middel kennen. - Er heerscht een zeldzame overeenstemming tusschen de chirurgen van alle landen in de erkenning van de groote verdiensten dezer vinding. Jammer maar» dat men de erkentelijkheid jegens den uitvinder zoozeer vergeet, dat zelfs de warmste buitenlandsche lofredenaars van het verband de heugenis aan zijn naam schijnen verbren te hebben. Laten wij , zijn landgenooten , ons ten minste niet aan dezelfde ondank- baarheid schuldig maken , en den naam van den waardigeli man ten allen tijde hoog in eere houdenl Naast en met het gipsverband komt aan de drainage van Chassaignac de hoogste lof toe. Door het doorhalen van draineerbuizen, door ze in holten te voeren, waarin vochten, — of liever ontstekingsproducten, — gevormd worden, die, zoo ze daar bleven stagneeren, onvermijdelijk in rotting overgaan en bloedvergiftiging bewerken zouden, voorkomt men al die nadeelige gevolgen. Maar nergens komt het nut der drainage, met het gipsverband verbonden, z66 sterk uit, als bij gecompliceerde been- breuken. Hier moet men aan twee aanwijzingen voldoen, die lijnrecht tegen elkander over staan. Het deel moet volkomen onbewegelijk gehouden, de gevormde etter enz. onophoudelijk verwijderd worden. Door het in- brengen van draineerbuizen , het aanleggen van een gevensterd gipsverband , Digitized by Google \ \ REDEVOERING. 45 en het doorhalen van de einden dier buizen door de vensters, wordt in die moeilijkheid op even eenvoudige als zekere wijze voorzien en menig lid behouden, dat anders onverroijdelijk verwijderd had moeten worden. Ten allen tijde vreesde men voor den nadeeiigen invloed der lucht op wonden en kanalen. Hoe men zich die nadeelige werking ook voorstelle; hetzij men dien toestand aan eenvoudige prikkeling der wond door de dampkringslucht toeschrijve : hetzij men voor den rottenden invloed der zuurstof op in warme plaatsen stilstaande vochten beducht zij; of met Lister meene, dat microscopische orgauismen, van de wond uit, besmettend op het lichaam werken ; — ten allen tijde heeft men getracht dien invloed af te weren. Veelal te vergeefsch. Aan Langenbeck komt de eer toe, van door zijn permanent-warmwaterbad niet alleen het middel gevonden te hebben, dat volkomen aan dit doel beantwoordt, maar dat, behalve deze preventieve eigenschappen , ook nog belangrijke curatieve bezit. Daardoor toch wordt elke stagnatie van ont- stekingsproducten voorkomen ; het deel verkeert voortdurend in een gelijk- matig verhoogden warmtegraad, iets dat zoo gunstig voor de genezing is; eindelijk, het wordt beveiligd tegen allen andere schadelijke invloeden van buiten. Of de imbibitie van het warme water, die inderdaad zeer belangrijk is, ook gunstig op de genezing werkt» zooals Szymonowski beweert, zou ik niet durven beslissen. Wel, dat zijn subcutane irrigatie van warm water, waar het geldt ophoopingen te beletten in groote, geen afvloed gedoogende holten, een belangrijk preventief nut beeft. Eindelijk, dat Lister en zijn navolgers in het ruim gebruik van carboolzuur het panacee willen gevonden hebben, dat elke wondinfectie voorkomt; ja, door zijn inwendig gebruik, elke, langs andere wegen in het lichaam geraakte, deleteere stof vernietigt, moge niet van overdrijving zijn vrij te pleiten: zdLer is het, dat het belangrijke preventieve eigenschappen bezit. Zij is conservatief. Trots de doelmatigste behandeling, is men niet altijd bij machte het dreigende gevaar af te wenden. Er moet soms naar het mes gegrepen worden. Dan eerst schitttfrt de modeme chirurgie in al haar luister; want ze treedt op om te b e h o u d e n I Digitized by Google 46 IH. P O L A N ^Hoe?" traagt «reiiigt de OQingewijde > i^kan de operatiefe ctiirttrgie behottdenP l8 haar karakter niet veeleer deetra«tiefp" Een kort oversicht van faet Toomaamste ^ d«t de moderne chirttrgie nu al doet om te coidserveeren , zal, vertrouw ik vokioende zijn, om de po- pulaire meening van haar bloot deMractief karakter te wijeigen. Immers, sij brengt valsche gewrichten door vaftte vereeniging tot gene- sing; zij breekt en zaagt ankybaen en ilecht geueaene beenderen door. Zij klieft verkorte spieren en peaen, en rekt samengetrokken ledematen iang^aam of plotseiing uit. Zij geDeest groote slagaderiNreuken , nwt slecbte door onderbinding van den hoofdstam, maar ook door injectie, galvanis* mus , en vooral door de zoo onschuldige drukking. De laatste methode 18 zeker geen vinding van de moderne chirurgie. Maar geheel en al in vergetelheid geraakt , is zij door de lerfiche school , met Hutton van DuUin aan het hoofd> weder in eere gebracht^ op z66 ruime schaal toegepast en door de chirui^en van aile landen 26<kieer nagevolgd, dat ze niet uiaer vergeten k a n worden. Daafenboven is m ook hier bij bet oude en ovei> ^eleverde niet blijven 8taan. En in 1864 mocht Paget vragen: r/wie Mi&er had tien jaren geleden durven denken, dat een aneurisma van de irteria popiitea zou kunneu genezen worden door hfet onderbeen op de dij te buigen en dn8 mech»&i8cfa den bloedsomioop te Btmten?" Niet Ittnger laat de moderne «hirargie bij beenfeiekten ket jaien lang durende «fiitoo- tiag8proce8 aan de natuur over , m«ar ze verwijdert langs operaUeven weg in weinige minuten> wat door de duidelijkffte en krachtigdte natuurpogiB^ gen niet geinkken wilde, //Sie giebt/' roept Panl nit, //daa Gi»&d d«m Kdper und den Kranken dem Leben wieder!" £n wat ik aooeven van de drukking der alagaderbreuken aeide, geidt in nog gmotere mate van de ptastiflche kttnstbewerkingen « van deTesectiea en van nog meerdere operatign , die tot dit gebied behooren. Doch wat zeggen enkeie pogingen, die deels mislukt, deels gelukt, doch spoedig weder in verge- telheid geraakt zijn P Aan o n z e n tijd was het voorbeTiouden , ze tot we- tenschappelijk gegrondveate le^stukken te verbeffen, ^en «e eoo een blij- v^e ]>laal8 in de chirurgie te veraekeren. Zonder nog te sprekm van de verbeterde teelmiek en 'de zoozeer vereenvoudigde nabehandeling der plastische operatien , vooral door ISmon , 18 het genoeg om te Wffzen Digitized by Google REDEVOEHING. 47 op de pvwvQQ dio geQomas , op de wMrBemiDgen dio gedaan eijo , om de waarde dar verschiUeDde becbtiogamiddeleD ta leerea keQDen, Ik herinmt aledits aan betgeeu Simpaon, SiixK« en OUier op dit gebied gedaan heb<» beD. Dq metaaldradeD bebbeu reeele waarde; de verheterde «(^DdradeD*^ fabrioalie ia bepaald Duttig; de voordeeleD, die aij bij de plaatiscba qd andere operation biedeD, aijn niet te miakonDeQ. Ed de naden selve? Wat bebbeni we niet te dankw aan de irHohlnatb" van Kuchkr, aan da ontapAnnings-» en andQre naadvormen van Simon? De aanwesigheid van ligfttttvea» voorat van zijden draden ia wondeoi ia dikwijU een bvon van gevaar, eeker een Mnderpaal voor de gonezing, Weinul men deinat or thana vc^tcQkt niet weer voor torQg, na groote kunstbewerkingcA op organen, in de diepate holten van het menacbeUjk Uchaam gelegQn, de daarin gemaaktQ wondon met metaalhechtiDgeii te sluitra^ £n hiermede ia bet stoute beBtaan Dog niet ten einde. Na de bechtiDg laat mmL dQ deelon in de di^pte, waaruit zij te vooraobijn gehaald zijn» weder weg« zinken> men aluit daama de bekloedaeka wett^e de wanden dor holten vofmeA» en men aiet de wonden geoeseus zonder de minste ettering te verooraaken, ean wijze van doen , die Dog onlanga in de handen van mijn geaQhten ambtgenoot» den Hoogleeraar Simon Thomaa me% dQ sQhitterendBte nitkoinat ie bekrooad geworden* De aonpresanur van Simpaon moge alt ni^, ^ zooals hij en aDdere enthouaiastisohe vercerdQra dier nieuwe wijae van aluiting van doorgeanedQn of verwonde alagadeKQD verzekerd bebben, — de ondefbiDdii^ met draden volkomeo vervangen: ruimere aaDwending» dftn haar tot dusvene, vooral in ons vaderland^ tea ded ia gevaUen, verdient ze aeker, Wonden wq deoi bUk van de holpmiddelen tot de kunatbewerkingen zelve, dajft ataan we verbaaad over de vordQringQU» die in de laatate jaren op dat gebiQd gemaakt zijn. .Het. terrein, waarop dit geechiedde» ia» ik wU niet «eggen vQrplaatat , maax aeker uitgebreid. Hoe veel ia niet dA rhinoplaatie in waarde goatQgQD, aadect mm ook het bQeDvUea met den hnidlai^ oveiplantP Am de uranoplaatie van Langonbeck hUjft de naam vam dien grooten meeater evenieer verbQndfiBi, ala aao sijo geniale aobep^ piAg, em door adbereiervorming d«» de bedekkeode zaohte deelen on hei bemvUea, een daarnieda verboaden beweegbaar atuk uit de aange* I Digitized by VnOOQ iC ) 48 M. P L A N O zichtsbeenderen te zagen , ten einde zich zoodoende een veiligen weg te banen tot de anders zeker doodende nasopharyngeaal-polijpen , ze vandaar weg te nemen , en daarna het been weder op zijn plaats te brengen. Wat een betrekkelijke eenvoud in vergeiijking van vroeger, toen men als in« leiding tot de eigenlijke operatie met de resectie der bovenkaak begon! Ik zeide zoo even, dat het terrein voor de plastiek belangrijk uitgebreid is. Er bestaat geen smartelijker kunstbewerking voor den heelmeester dan de amputatie. Het bewustzijn van dikwijls een straks nog sterk, krachtig man in een invalide te moeten herscheppen, is zoo pijnlijk, dat het niet te verwonderen is, zoo men^ in zijn zucht om te behouden, wel eens te ver gaat. Bij het bekende feit, dat met elken duim, dien men hooger amputeert, vooral op de onderste ledematen, het levensgevaar voor den lijder stijgt, had men zeker mogen verwachten, dat elke kunstbewerking , die in de plaats der zoo destructieve amputatie komt, als een welkome gave door ieder chirurg zou beschouwd worden. Dat de resectien dus, waarbij men zich ten doel stelt, alleen het zieke gedeelte van het ge- wrichtseinde, van de gewrichtsvlakte of holte, of van het been in zijn samenhang, te verwijderen, om, — zoo niet altijd een volkomen, — dan toch een gedeeltelijk bruikbaar deel over te houden, onverdeelden bijval zouden vinden, had men reden te verwachten. Toch zijn er nog bestrijders. Haar te veroordeelen , omdat z& voor sommige gewrichten , — bet kniegewricht b. v., — niet zulke uitmuntende uitkomsten geeft), als voor schouder en elleboog, is het toppunt van ongerijmdheid. Oaandeweg verbetert de techniek , en ook ten opzichte der nabehandelingl winnen we Digitized by Google REDEVOERING. 49 dagelijks aan kennis en ervaring. Maar bovendien , de resaltaten op dit gebied, vooral in Engeland verkregen, zijn verre van gering te achten, De lineaire snede van Langenbeck en de capaulo-Boas-periosteale resectien, waardoor het gevaar voor het ieven zooveel geringer, waardoor de functien van het deel zooveel zekerder en volkomener behouden worden, zullen en moeten van onberekenbaren invloed zijn^ om, waar het slechts mogelijk is, de amputatien te vervangen. Dat we reedsiiK>p den: goeden weg zijn, blijkt duidelijk, wanneer we nagaan, dat men nog zoo lang niet geleden, bij elke aandoening van het tibio-tarsaai-gewricht, welke de yerwijdering van het zieke been vorderde , au lieu d'election amputeerde ; (de sus-mal- leolaire was in onbruik geraakt wegens gebrek aan doelmatige kunstvoe- ten;) waardoor dus het been grootendeels verloren ging. Thans stelt men den lijder door de operatien van Syme en Pirogoff in staat , met een goed ingerichte laars zich fiksch en gemakkelijk te bewegen, en door dien van Robert met een goeden kunstvoet te kunnen lo6pen en staan. De grootste overwinning echter, die de conservatieve chirurgie behaald heeft, is ongetwijfeld deze: dat ze de amputatien zelve minder destructief heeft gemaakt. Zonder nog te spreken van het behoud eener periosteaal- lap tot bedekking der stomp, waarvan men nog te weinig weet, om er met zekerheid een oordeel over te kunnen velien, wil ik slechts de aan^ dacht vestigen op de belangrijke verbeteringen , die de gevaarlijkste van alle amputatien , — die der dij , — ondergaan heeft. Het vroeger door Malgaigne gedane voorstel^ om het dijbeen zoo dicht mogelijk bij de oondyli door te zagen, werd door Syme ten uitvoer gebracht, en reeds in 1845 kon hij, op verschillende waarnemingen steunende, verklaren, dat de amputatie door de knobbels minder gevaarlijk was, dan die door de pijp. Op zijne ervaring en die van Fergusson, Butcher, C. Heine e. a. bouwende, kunnen wij roemen op de goede gevolgen der snpra- en trans- condylaire amputatien. Van de operatie van Gritti zwijg ik, omdat de acten over haar nog niet gesloten zijn. Maar ik mag van dit gebied niet scheiden, zonder gewag te maken van de stoutste der conservatieve kunst- bewerkingen, de totale verwijdering van het schouderblad, in October 1856 door Syme voor het eerst ondemomen, terwijl hij, bij een latere operatie van dien aard, nog bovendien het sleutelbeen en een stnk van . ' 7 Digitized by Google 80 M. P L A ff O iMt c^jMmrifibMD heeft waggeDomea , met behood vm het groottK^ ge- deelto der mrkhtifigeQ rtn het deeL Btelt d&attegeDofer de treeeelijke venumkiDg^ die oDtttUD aoude »jd^ aoo hij, iniDd«r ooMervatief, dm oudeD weg gevolgd had> en ODveraitagd genoeg ware geweest, om den geheetea arm met liet aleutdbeen m sehoaderbhd weg te nemevi, het* geea toch had moeteo gesohiedeD , ssoo hij h^ )ev6& van deD lijder door eenoperatie had pogeo te reddeD. ^ Ik ^mijg van de galvaDoeauBtische opemti^ > vttn de eerasemeDt lin^ire van MaiftsoDne^ive , om nog met eeD mb^ woord te wijaeo op de ateedd meer eD meer gewaimieerde en reeds het burgerrecht verkregeD hebbende ovariotomie. De zegeningeD, door hear over het menschdom uitgestort, ciJD z65 groot» dat om haar alieen aan de modeme chirurgie reeds de lauwerkraDe toekomt. Zijispositief. De meerdere feekerheiid der chirurgie boven de zoogenaamde WDwevrdige geiie^kunde", is niet te miskennen. Dit neemt niet weg, dat men de aeriste wel ews ov^Mhal, de laatste dikwijls verkleind beeft Ook voor haar ia met de uitbreiding van het phyusch onderzoek en den vooruitgang op het veld der pathdogifiche anatomie «n chemie een nieuw tijdvak aan^ gebrokoD. tts waar, de gvootMe winst komt op rekening der diagnoetiek , de kleinete op die der therapie. Maat i& dit niet, tot op zekere hoogte, 0<A het geval met de ohirurgie? En leidt meerdere zekerheid in de erken- ning van ctekten en gebreken, ook niet tot meerdere eekerheid tn de prognofte en behandelingp Toeh djn we, wat de wkerhdd^ ook in de ohirurgie^ betreft> nog lang niet op de hoogte, waarop we moeten ftjn. Maar we Bijn gelukkig op den juirten weg om er toe te geraken, sedert dfe rtatiBtiek ons hare faulp biedfc. Het groote voordeel tock» dait faet uitdrukken der verkregeD resultaten in getallen aanbiedt, i^, dat men daardoor genoodzaakt wordt, eiehaelven M andereQ atrenger rekensohap van aijn doen en laten te geven. Ber*- lijkheid en opreohrhetd worden er door bevorderd, aelfinielei^g ^^rko- men. Gaat men aiin het werk, idtetn aiet men epoedig, da» men goede of dechte mtkomsten oener wiji^ van opereeren of behttnrdelen overechat of te gering geni^t he»ft. Men leffirt t&iien, waar het voomamelijk op an- Digitized by Google REQEVOBRING. H komt Men atolt sieh niot Wvj^a m»t eeoig^ mfiev of mind^r ui bdfc oog loopende gQvdgtrokkingaa uU 4e wftftrgenaoieD gevaU^n te luakeoj maar man doet vrttgen« waiux^p n^en bot antwoord van ejigen ea andcHDeir ervering verlaag^. De vergalijking tosechen de gevolgen van de eene of andere methode van opeieeren of behaadei^n Jurqgt eerst aekerbeid, wan^^ neer men de cijfers tegen elkander over plaat^t Het ver^ehil in uitkomiten van deeelCde kunstbewerking ondar vencbilleDde (Hnatandigbeden } doet ons naar de meatschappelijke en imdBre verhoudipgen vorschen; wMraan dit versehil geweten moet worden. In een woord> we zoeken overid nwr het verbaad, dat er noodMkelijk beataan moet tusscben oor^aak en gevplgi em op te klimmen tot de kennis der wetten, die se beheerBcbw» De groote vraag is maar, of de voorstaoders der etalfistiek saob geen iUnsien maken, en of een streag^wetenschappelijke cliniaob^^ebirargiiohe Btatistiek mogelijk ia. De militaire chirurgie heefit hierop reeds een vol" kemen bevredigend antwoord gegeven. De omAtandigbeden mogen da^r gnnstigor sijn , dan in de burgeraiaataobiippij met al haar verscbeidenbe- den, eigenaardigheden en eisoben: de mogeUjkbeid is bewe9en;-b0t komt er maar op aan, de moeilijkbeden te overwinnen. Dat deze velen i|i getal uja, wie zal hdt ontkennenP Dat er veel tijd, veel arbeid en ge^ dnld aan m1 moeten beateed worden, wie ml b^ tegensprekenP Toob nwg dit de ari>eiders niet terughouden, hunne teak met lost en ijver te aanvaarden. Mogen soma de reaultaten niet zoo dadelijk in het oog «alleB; mogen de vruditen onzer bemoeiingen aoms emt door het nage^ skcht geplnkt worden: wat noodP Laat ons vgor onze opvolgers dpeu, wat onfle voorgangerB voor ons gedaan bebbenl Werken we met overtm- ging ook voor de Ipekomst, sonder bekrompen aan den dag van h^den te blijven bangen I Dan worden we van «elve gedrongen om te ^ien naar hetgeen achter ons ligt. Dan zuUen we aan ke^m en oordeel winaen ea tek&c aaa pieteit jegeuB ottse voorgangeri niet veriiesen. Intuaschen moet men in xijn eisohen aen de etatiatiek niet te ver gaan , en ven haar op een gegeven oogenblik uiet mew vergeo;, daa ^ nog geeen kan. Sj is de wetenschap der lert^a» Jfie heeft dus be* boefte aan feiten, aan veel feiten, aan 4e kenoia der feiten^ wiji ee die kenniB oi^niBeeren, En niet mtnder aan tijd» Het is oatuurlijk oamo^ 7* Digitized by Google 52 M. P L A N gelijk den tijd te bepalen of te beperken, dien de wetenschop noodig heeft, om rastig en kalm voort te werken tot het bereiken van groote resultaten. Doch intusschen trekt de ongeduldige maatschappij , in af- wacbting dier groote uitkomsten van het wetenschappelijk onderaoek, reeds uit de kennis der feiten zelve onnoemelijk voordeel. Het volgende strekke tot bewijs dezer stelling. In 1858 of 1850 gebeurde in Frankrijk het ongehoorde. Twee jeugdige heelkundigen 9 Topinard en Le Fort, waren vermetel genoeg, om aan de onfeilbaarheid , ja, zelfs aan de onovertrefbaarheid der franache heelkunde te twijfelen. Opgewekt onder anderen door het: /yCoup d^oeil sur la chirurgie anglaise" van Deville, toenmaals professor in de ontleedkunde aan het St. Georg Hospitai te Londen , togen zij naar Bnge- land. Oedurende verscheidene maanden bezochten ze de hospitalen van Londen, Edinburg, en Glascow. Ze hadden den moed, de uitkomsten hunner ervaringen , — die waarlijk niet ten voordeele der fransche chirurgie uitvielen, — door den druk bekend te maken, en ze met warmte tegen de heftige aanvallen, waaraan ze in de Societe de Chirurgie blootstonden, te verdedigen. En hoe men ook declameerde, en over gebrek aan vader- landsliefde , over ondankbaarheid en misschien ook wel over verraad aan het vaderland schreeuwde, daar stonden ze die brutale cijfers, die ai dat ver* toon te niet deden. Want, wat leerden die cijfersP In de bospitalen van Farijs stierven, volgens Malgaigne, na amputatien der dij 63 Vo, vol« gens anderen 70<^/o; in die te Londen slechts SO^/o. Na die van het onderbeen, inParijs 65 ^/o, in Londen 85 Vo; nft die van den opperarm te Farijs 46Vo> in Londen 29,6^/^; na die van den voorarm in Farijs 28^7^/0, in Londen 17' Vi, Vo. Bij het optellen der resultaten ba am- putatien der groote ledematen, in het algemeen, verkregen, bleek het, dat in de Farijsche hospitaleu volgens Malgaigne van de geopereerden 1 op V/tB of 65,0 Vo stierven, terwijl, volgens Topinard, in die van Londen de stcrfteverhouding was 1 op S*'/ieo of 29,46 Vo« dus, door elkander gerekend, eeh verschil van 26^Vioo^/o- Daar viel niet tegen te redeneeren, De kennis dier feiten gaf aanleiding, niet alleen tot groote debatten en schitterende bewijzen van welsprekendheid , maar had ook practische resultaten. Het spreekt van zelve, dat naar de redeneD Digitized by Google REDEYOERING. 58 Yan dat verschil werd gezocht. Oorzaken^ methoden van opereeren en verbinden, nabehandeling , niet het minst de kwestie der hospitalen, wer- den overwogen. De laatste vooral wekte dehartstochten in niet geringe mate op. Hetzelfde geldt in zekeren ziu van de knieresectien. In Engeiand op ruime schaal uitgeoefend, op het vasteland nauwelijks opgenomen, be« ginnen de gunstige cijfers , in het eerste rijk verkregen , tot navolging op te wekken. De tijd is niet ver meer af , dat ook zij tot de regelmatig uitgevoerde kunstbewerkingen zullen behooren. En eindelijk de ovariotomie. Deze , nog niet lang geleden door sommi- gen slechts als eeu historische curiositeit gekende operatie, had nooit die hooge vlucht genomen , zoo Spencer Wells niet met zijn , — al waren het in den beginne slechts bescheiden, — cijfers, voor het geneeskundig pu- bliek ware opgetreden. Van zelve moest men tot de vergelijking komen tusschen het ellendige lot van die vrouwen , waarbij men palliatieven aan- wendde , en die onvermijdelijk den dood in de armen gevoerd werden , en , dat van die, welke voor de helft, zoo niet voor ^/, door de stoute kunst- bewerking aan haar gezin, aan de maatschappij teruggegeven worden. Men ziet het: de kennis der kleinere getallen is reeds nuttig, zouder dat daardoor afbreuk gedaan wordt aan de groote resultaten, die men, met den tijd, van de wetenschappelijk bearbeide statistiek verwachten kan. Zij is humaan. Wanneer ik zeg, dat het karakter der modeme chirurgie humaan is, dan bedoel ik daarmede niet, dat haar uitoefenaars zich door meer« dere humaniteit van hun voorgangers onderscheiden. De echte chirurg wist ten allen tijde, dat ruwheid geen moed, dat grofheid geen kracht verraadt. Bvenmin het zoeken naar middelen , om de lijders gevoelloos te Digitized by Google 54 M. P L A N maken voor de pijn der knstbeweridtigen. Daarop ms men steedi uit^ al was het met minder geluk dan in onsen tijd^ m ve in bet bent njn vaa aether , chknrofof m , de ko«de mengeels von Araott , en de aetber*' sprey van Ridiardson, om tran andere, mindor goed beproefde stoffen te zwijgen. Maar ik bedoel de groote hospitaal^kweatie, die thans oTeral aan de orde is, met de verbeterde en numere voeding en florgvuldiger verpleging der lijders. Voor niemand hebben goed ingericbte «iekenhoisen aooveel waarde , als voor den heelmeesten Htj weet het , dat het lot van zijn geopereerden of van de aan belangrijke verwondingen en belaedigingen lijdenden grootendeds afhangt van het verblijf, waarin ze bebaadeld en verpleegd wordea. Hij kent, helaas, den verderfeiijken invbed, dian slecfat gelegen, sieefat geventileerde , onzniver gehouden^ in een woord^ slecfate asiekeninrichtingen op de ontwikkeling van epidemieen, van wond- koorts, wondroos, pntride in&otie, pjmemie en hospitaalversterving ujt- oefenen. De laatste verdelg^de oorfegen in de Krim, in Italie» voorai in Amerika , ook in Duitsehland hijeonder in Bohemen gevoerd , hebben wonderen van echte hamaniteit gewrocht. ^Mitten aus den Schreoken des Krieges heraus/' zegt Virchow, ^^ist eine der hoohften Au^ben der Onltur fiir Alie ein Gegenstand eifrigen Strebens geworden/' De Amerikanen, wakker geworden door de verderfelyke gevolgen dor ephoeping van zieken en gvwonden, hebben het zoogenaamde bacakkeA* stelsel ingevoerd. Ze verpleegden hanne lijdens in a%escheiden afiieelingen , (barakken); ze isoieerden ze dos zooveei mogelijk. Ook de verpleging in tenten, (^ het veid opgedagcn, vond, waar de uood het eischte> rune toepassing en aavolging. H^ oprichten van aiekendorpen , ver van het gewoei en de nadeeitge invloedeo der gixx^te etoden verwijderd, -*- zooals Simpson dit met zooveel vuur verdedigd, —> is een scboone utopie, die op practische hinderpalen stuit en niet licht verwezenfijkt zal ^orden. HetasUde geldt vnn hct stichten van aiekenhuisen voor behoeftigen in aac^tere luchtstrekea. De wemoh, ook in ons vaderiand aitgednikt, fua arme lijders in de gelqpenheid te eteUen« van de weidaden der zeebaden en der zeeiucht te genieten, die tot linsvenpe aiechte voor de meer gc^eden weggelegd zign , kan eveowel met ^peden wil m1 verweaenli|kt worto. Digitized by Google REDEVOBRIKG. 55 Maar ?66r alleft u bet uoodigi goed ingeciehte aiekenhaizen to boaweii , en dit' wordt thaiis hier eo eldera en overal begrepea. Dit is in oiuen tijd bet eenige^ echt practiache middel om nuttig en heikaam te werken. Men is niet meer terreden met die aieken-bergplaatsen van weleer, die, als bij toeval, hier en daar nedergeworpen tijn^ waarin het friendelijke 2onlicht en de koeaterende xonneetralen nauwlijks toegang hebben, waarin de lucht, die de arme lijders inademen^ door hunne emanatien en door die hunner ongelukkige lotgenooten verpeat^ waarlijk geen pabulum titae meer voor hen is. Thans zoekt taen voor zijn ziekaninrichtiiigeii luchtige, droge plaataeBy men ruimt alle omringende belemmeringen uit den weg, en zorgt, dat de luchtfttroom van alle kanten raim en gemakkelijk toegankelijk zij. Omvang en hoogte der nekeosalen worden nauwkeurig berekand, opdat voor ieder dar daarin in kleinea getale gahuiaveste lijders eene voldoende hoeveelheid lucht aanwezig rij. Door ventilatie wordt voor haar voortdurende ververscbing gezorgd, hetzij door de zoogenaamde nataarlijke of kunatmatige. Bij de steeds meer en meer veldwinnende overtuiging, dat de atoffeo, welke de zieken infecteeren , aan de verbandstukken , aan de bedden , aan de gev^itte muren, aan den bodem der aalen en gangen kleven, zorgt men niet slechts voor de grooMie zindelijkheid, maar verft men de muren, dreeit of veel Isever parquetteert mea de vloeren der zalen en corridors. Waarmede men ook karig si} , met den toeroer en doorvoer van water is men het niet meer. De voeding vooral van aan ehirurgtsche gebreken irjdenden ia thaas ruim en krachtig. Zoo ergene, daai is dit geker in oos land noodig, waar de individuen waaruit onae hospitaal-bevolking bestaat, aoo veEmrmd en ver- waarloosd zijn, dat men eelfs in gewone gevallen daarop rekenen moet Hoeveel meer dos, waar bekmgrijke destruotieye prooesten aaoweKig zijn, en waar, z(5oaIs na groote kuntbewerkiDgen, niet alleen de normale {(tofwisseling onderhouden, maar ook nieuwe wtefsels gevormd moeten worden. fien ieder begrijpt hoht, dat, waar veel itof Tcrbruikt wordt, veel en goede stof moet aangevoerd worden. En eindelijk: de ziekenverpleging. Dit kind, dit lievelingskind van Digitized by Google 66 H. P O L A N oDzen tijd, vindt zijne hoogste en heilzaamste ditdrukking in de Vereeni- ging: //onder het roode kruis." Hoezeer zij niet op het gebied der gewone hospitaal-verpleging werkdadig optreedt of optreden moet, heeft zij veel bijgedragen, om de overtuiging te wekken, dat het niet genoeg is, een goed en degelijk geneeekundig personeel aan het ziekenhuis te verbinden, maar dat zij , die den zieke dag en nacht omringen en helpen en verplegen moeten, flinke, gezonde^ krachtige, verstandige, humane en geoefende menschen dienen te zijn. //Also vor AUem gute und reichliche Luft! Sodann gutes und reichliches /gfWasser und gute Nahrungsmittel Das hilft in vielen Fallen mehr, als //alle art^tliche Kunst, oder genauer gesagt, die artztliche Kunst besteht /B^in yielen Falien darin, Luft, Wasser und Nahrung in genugender Be- //schaffenheit zu besorgen. Endlich vergessen wir nicht, den Artzten i9ftuchtige Krankenpfleger und Pflegerinnen an die Seite zu geben^ denn isfdiese sind die eigeutlichen Soidaten der Kranken- /yp f I e g e/* Dit zijn de woorden van Virchow , en met volle overtuiging zeg ik ze hem na. 