title: Annales Academici
creator: None
text: Ihicc vota non enmt vana. Augustissimus Rex declaravit qtiantoperc dtM- trinarum et artimn cultura ipai curac cordique sit , quanto hal)cat Acaric- micam iustitutiouem pretio. Certo itaque confidimus, Academiam uostram a Gnuxuio TEnno ad majonoi evpotam iti i^briam , nt magii maj^flqoe Ht decaa urbis i^giooiflqaB I^ayectinae eft inter patriae noitiae Umvenitatea dignum toeatur locom. Siqtensflt ut de Academicaram difldidinaram pmesidiia infltramentiflque breviter dicam. Primus hic locus jurc Bibliothccae ronccditur , quac omnium studiis inservit. Mugno libroruiu iiunirn) uutrcri jKitiiit, non tantum pccunia partiiu pubLca auctoritatc partim Acudciuiuc Curatorum decrelo ei ussiguata, verum etiam mataa peimntatione eomm operum qaorum dao ?d plam eKemjda in Btbfiotheca B^jia Hagana et in Aoademia Leidenfli et in nostm aderont. Singulorum cnumoratio longior foret. Memorandimi tamen , pretiosissinnm™ illud I { I uoLUTU opus Curatorum Uberalitate multia partibafl , quae deenmt , esse compietum. Mapparum gcugiapUicaram, hydrognphicarum, strategelaoamm aUamm- que , muximam partem a Ifoujo BibUoiheeae kgatanmi, oatakgaa « Doo- tissimo RuEB summa cura confectus est, eaeque. materiae ratione habita, ita dispositac ct chartanun involucrifl aeparatae sunt, ut £BoiUime dignoflci et consuli possint. Catalogufl Ubforam mannflciqploram denno oum ^flb oodieibaa oonfbm debait, quo &ctam eit ot mnltia paitibnfl emendatafl et floppletnB sit. "1 0 R A T I 0. 418 ejusc{uc iiuiicis au.vilio fadUime jam oonsuleDtibua {Mtaat, quinam codice» in Bibliotheca asserventur. Ilbianun no«M acqniaitonuii titoM ita ealakgo inaoribimtar et aeoer^ naiitar, nt ai^Nuent ad qnodnam diaciplinae genna aingnU peitiMaai Hbe nt in antiquioribus etiam fiat, dillleillimua labor eat, in qno dil^gentia ama- nucnsis viri dwtissiiui ocrnpntiu*. Museum iustrumentorum physioorum variis utiliaaimi8(|ue iustnunentis ftiit lod^letatum. In bia Q»n«Aoaxai ingenioaianmi arti&b microacoiiittm prindpem tenei locam. Aliud ejuamodi inatrnmentnm, a eiariaainio Axici coafectnm, ad ObaervBtorium Microsoopicum ponrenit, ubi oentena piae- porata prnosentibns jani fucrc nddita. Museuui Miucrulogicuiu sexagiutu s|)ecicbu2i saxorum et miueralium fuit ttietnnL ObaervBtorium Aatnmomicum in eodem atatn vermtur. Laboratorium Gbemicnm anbas auis respondere dicunt. Muscnni Zoologicnrn in statu conservutur, in quo dudum fuit, coinmodis btudiosoriim quoutum putcst inservit, neque tamen augetur, deticicutibus necessariis hunc in finem aubaidiia. Hcirtua Aoademieua in florenti quantum fl,cri poteat etatn qooaervatar. Jam dndum opus fucrat ut novum cxtrucretm* caldarium, plantis e regioni- bUB tiopicis oriundis dcstinatnni. Tandcni supcriori anno tnlc caldarium cst exstructum, ita ut, observatis disciplinac pnteceptis, plane usui rcspoudeat. Deaideratur ut reliqua caldaria simili modo emendentur. Mutuo commercio ex India Qrientali et Oooidentali plantae et aaouna adducnntnr. Minua congrua disporitione paucac illarum, qnae ex India Orientali fuere allatae, sospitcs fucrc scrvntao nrinvoli iitia Viri Consnltissimi IlKYi.inKY, in Colonia Surinainensi causaruin patruiii , plurimae plantue ex hac Indiae Occidentalis parte ad nos pervenere; intcr haa ratiasimae plniea. Silentio praeterire aliud inatitutam , qnamvii non arote eura Academia junctum, non licet, quia maximi exeo fiructus ad disciplinuiu meteorologicaBi exspectantur. Kiinirum indcfcssa cnra et sumptibusCl. Collegac BuvsBali.ot factnin cst, nt etiaiu Obscrvatorium Mctcorologicum et Magnotiruni Imc in urbe conditum sit , ubi observatioues quutidie u ducttssimu Kui^CKJ:: liunt. Optiinia inatrumentia eat onmtum, pro parte ez Mnaeo phyaioo Cmatomm 4U P. J. L Di PftSMBRY ORATIO. liberalitate hunc in usum concessis, pro porteab ingeniosiseimo Kkeckk ipt^o confectis. Quicomquo perspectum habcat, quanto pretio ejuamodi observatiu- nes habeaiitar ad ragandam et peifioifliidBm diaciplliiam inetearologioaiii , aimnl agnoscet, quantopere Cl. Bdts Ballot utilitati Acadeniiae et diaoi- plinarum amplificationi consuluerit. Ut itbeniinoa inde es^etiaiis fraetaa , Tibi, Cl. CoUega, ex anirao opto. Fraeparata , quae in Museo Auutomico prostant , non tantam peiliBele aont aarvBla, aed plorimia nriaaimiaqae apeciminibus praeaertim ad *«^«"iMinm Campaiatam pertincntibus a(octa> qinbaB functioncs physiologicae coiporia portium cxpUcantur. Eorum nimierus ducenta excedit. Institucudia e^qie- rimentis ct indngationibus physioIof,ncis nova jam data est occasio. Ciiuicu Academica utiibus respondcbaut: in clinico tam Medico quam Clurur- gioo non parma aogrotanttnm nameraa eat enrataa ; in Tooooomio part arientiam suffidena adfiut nameroa , qni atadioaoram inatitutkni qpte inaerrin potanit. Desideratiir tamen qnam maximc , ut haec omnia aiigcantur et amplifioentur. Armauieutarium Chiriu-gicutn iiisigniter fuit auctiun eo, quod Amplissi- morum Curatonim opcra piura iustrumeuta, quae Cl. MuiJ)2au» reliquit, in Academiae tuom annt aoqniaita. Haeo de iiutitntia Aoademicia et doctriDae inatramentia dida aviBdant. £t hic quidem sermoiii finem pouere possem, cum jam ipso die unm- veraario AeadBmiae Beetionia manna in ta tnuutvlerim, CL RoTAAuuii, hnjna amii Magnffloe Rectorl Lioeat tamen boo libi gratnlari banore. Salw itenunque salve ! Iterum jam summo Academiae magistmtu fungeris; qui* bu8 Loc munus prematur difficult^itibus, tibi penitus notuni est. Ita autem leve ct jucundum sit Tibi, ut tuae prudentiae et auimi sagacitati optime Academiae tuteb est commetiibitn, Ita Beotofe, stabiiiatnr et ad majorem proqwritatem et §^oriam erehator Aeademia Bbeno-^jeotina! QUOD SBUS fAXITl ADDITAMENTUN I. ORATiONi AEGTOIUS. AGTA AGADEMIAE RHENO-TRAJEGTINAE. IS48--1849. A*. 1848. Die 10 m. Apiilis iqwntina morto absomtiu eat Tir NotnllMimiu Gooxet AiKXiJiDiB Qbbaxdiw Fiiir.ippDs Baro van u£b CAPBLLBir a Berkenwodde , qui per XXIX aiiiios Collcgio Curatorum fuemt praefectus, Vir exiiiiiis virtutibus ct mcritis apud omnis clorus, cujua memoriom hacc jVcadciuia grato semper auimo colet. In defoncti toeam ooU^fio Onntonim adacriptitt ert Tir Amplts* simus Jacobus Gbrabdos van Nbs, Curiae primae ordinuni Ge- nemlium adscriptus , et Prncsidis dignitas collata in Viruin Noltt* lissimum Jon. IIkm!. Hnroiicm vw Lyndf.x .\ Liw.nbuiu;. Dic 22 m. Juuii. Akuilius Janus Gcil.iei.miis von Baumuauer, Vir doctianmne, deoeto Regis d. 16 m. 0((M>n> superioris •nni Ifedi- oimnB Fiofessor Extraordinarius coteati», dato aolenni jnnjlanaido munus i|)si delatum auspicatus cst oratione vemaculo sermone habita dc clinica institutionc ordinanda: Over dc noodzaiclijkheid om het kliimch ondermjs op eew ruimere schaai te gevea , en de daandt voorMoeiJemh em fmme vename^fbatte» voer zicken op le rigtcH. Eodem die. Quum Viri Clarissimi H. Boiiman et II. J. RoTAAnn.s , prior d. 20 m. IMnji , altcr d. 20 ni. Jimii, diem recoluissent aniiiver- sarium muueris Academici pcr XXV annos a se gcsti, Rcctor utrique hanc fortnnttm in Senatu gratalatiu est, eamquc gratula- tionem oollegae faustis votis pro ilkNram aalnte nmt pmwoatL Die 14 m. Scptcmbri.s. Vir Clarissimns Jacobus van Hall, antehac in Athcnaco Amstelodamensi J-urispmdentiae Profeasor Ordinarius , decrcto regio d. 6 m. Julii Facultati Juridicae hujus Acadcmiae adwriptus, proeitito lolemu jurcjurando, PiQfesMria Oidinarii 416 AGTA AGAOBnAB RHBIia.nAJICrniAE. raunus auspicatus cst orationc de JurisprudeHlia hi» ■pottMimuin temj)oribus cl in jiairia qua vivimui colenda ac tuenda, INe 28 m. Septembna. Vir Nobilimimiu ConndtiMiimu B. J. LomELO bb Ober, decrcto Regis d. 11 ru. S«ptcmbris superioiis anni, Prafea- BOris Ordinariu.s Facultafi .hiridicae adjunctus, qntun jam prius d. 3 m. Dcccinljris. cjusdcin amii solcnne jusjurandum apud Am- pli»8unmu Curatorum collcjriuui pracstiti!>»et et docendi muuus iniiaflet, inMigiinkm oratioiiem bAbuit de aetaHiM lurit/tmteiUiae. A". 1819. Die 4 m. Januarii. Quum in libcllo a Mini.stris Ilcgiis, Viris Ulastris- simis. Bcripto de imminucudis impcusis publicia, cdito d. 13 m. Novembris aniii saperioriij mentio etiam fkcta eaaet de oontnhendia Inatitntionia pablicao sumtibua, quamque delatiu eaaet mmor, pracsertim Acadeuiiam Rheno-lYajectinam periclitari , convocato Uac dc re Scnatu, proposita cst ro^atiu, delibeiaret Seuatua quiboa rationibus lioc poriculum averti pos^ct. Be Mibemta Senatua eenaait, libelhim aupplioem Regi acrio bendum quo detrimenta vel imminuendo Aoademiarum numero vel dirimendis Facultntibus oritiu-n c.xponerentur et Academiae incolu- mitas Augustissimi Principis tutclao commcndaretur. Ncgotium dclectis viris niandatum est, ^m, oxploratis collegarum seutentiis et ntbnibus pcrpenaa, litteraa ad R^;em mittaidaa oonacribermt. Qnae Utterae in Senatnm latae d. 18 m. Jairaarii, inatitata defi> berationc rotnjirohatae simt et ad Regem missae. Eodem die effigics picta Collcgac emcriti Jani Korsii Senatui oblata est, quae gratissimo animo accepta et iu Senaculo niU.va cst. Die S6 IfBrtiL Qumn propter faictam mortui Regis Optimi , GonJBMH 11 , GuratoMB decTBriaaoit, ut Diri nataKa ceMnatio in praeaena omit* terctur, Bectot Magnificus boc dic ( onuu Sciiatu auipIi.s»imo fasccs .\cademicas successori designato tradidit; Acadcmica autem dece- deutis Rectoiia Oratio delata est in diem 24 m. Maji. ADDITAMENTUH II. ORATIONI RECTORIS. SERIES OPERUM A YiBO Glai. JANO KOPS 1. A* l'rijsverliai)di'liiig ovci lirt onredelijke dcr onverschilligheid. (uuticnt godsdicnstige waarhcdcu, mct aanwijzing, hoe men in 't vomr- BtBan van de waarheid ventandig heblie to qreroi: aan welke de gondcn ecrpcnning i.s tocgewc:^n door Teylen Godgdeeid geoootaehap, geplaatnt in 1). VI 11 vaii deszclfs Vcrhandelingen. 2. A°. J796. Benioeiliging aan Nccrhinds Burgerij l)ij dc ccrsto vorjaring der Bataafsche vrijlicid , zijnde N'. 9G vau hct wcekschnft Mepubliek. S. A*. 1796. Besdirijving eener boeidflrij in de Gastrienmmer dninen. Letterbode 1796. nr. 140—3. 4. A*. 1797. Leerredc ovcr dcti algcmeeneu grond van vereen^;ing onder de Christcncn , iiitgcgcvcn tc Iltmrlcm bij J. van Walre. 5. A*. 1799. Jau Kops, staat vuu Hollauds Duinea eu ontwerp tut noBfatfaaaiinaking Tan dodye. Te Utiedit bi) Fkddenbnig. 6. A*. 1800. Hofa Batava, b^' J. C. Sepp en Zonen. 5 D. 7. A". 1 SOt— 1 1 4. Magazijn van den vaderkndwhen huodhoov. 0. D. 8<>. Te Ilaarlcm bij A. Loosjcs Pz. 8. Catalogus \an bct Kabiuet von I^dbouwkuudige wcrktuigeu en gcreed&chappcn te Amiteidam. 9. A*. 1813. Rederoaing, voonlngende Goda handdwijie in de opvoe* ding der menschcn, als ccn rigtsnoer voor oudcrs tot de zedelijke opvocding hunner kindcrcti , uitgcsproken uls V^jcrzittcr der algemeene \'crga(lcring dcr Maatschappij tot Nut vau 't Algemeen. 10. A\ 1814 — 1828. Staten van landbouw in het Koningrijk der Neder- landeD. Tor Landfldmkkerij. 8*. 53 418 8ERIBB OFERDM lAin K0P8. 11. A*. 1816. Yerhandeling bevattende eea ovenigt van den stMt der vooEnatmste gewaasen m Nederland geteeld, en van de geateldlieid Tan hei weder in den jare 1806 tot 1812 , uitgegeven door de ecrste Klasse vnn hct Ncdcrlandsch Tnstituut; bij den llcngst en Zoon. 8*. 12. A". 1816. liiwijdings-rcdcvoering over het aanbelang vaii het Akade- misch onderwijs in de Nederlandsche landhuishoudkunde , bij de aanTaarding mn deaieUii HoogleeBiammbt. Annalea Academiae Rheno- Trajectinae 1816. 8». • 18. A". 1818. Proeve van uiterlijke Nederlnndsche welsprckcndheid , in navolging van P. Vranciiis, bcnovcns ccnc rcdcvocring ovcr Jacob Cat* als voorUchter des volks cn bcvordcraar vuu het Nut van 't Algemeen. Haailiem, Wed. A. Loosjes 'Pa. 8^. 14. Ofer eene mmaelMyenheid der bloemen van Vixia eraca, in de Verh. der eerste Klasse yua het Koninklijk Nederkndsch Institunt 15. A**. 1S21. Redevoering over den Noord-Ncdcrkndschen bodeni , al.s meer geschUit voor den landbouw dou diu vun vele andere laudeu vau Europa, voorgedragea in de openban Ycrgadcring der eente Klaaae van het Konhiklqk Neded. InBtitmgd», gqplaatBt in het Venlag dier Vergaderingen. 16. A**. 1823. Index Plantarum quae in horto Rheno^Ir^ectino colan- tur a°. 1822. 8*>. Traj. ad Khen. apud Jf. Altbeer. 17. A^ 1828. Vem^g fan den OatalagaB van de I«ndboinikandt[ge wtak' toigen m genedaehaiipen i«n 'aBijln Eabinet van Landboow te Anistcrdani. Tc QMOlem bij de Wed. A. Loosjes Pz. 8". 18. A". 1828. Vcrslag van eene Ijispcctie van do Kolonie der MiuUschappij van Weldadigheid als afgcvaardigdc van het bestuur gedaan, in het lijdaohrift de Star, Deoember. 1623. 19. A*. 1886. Over eene bijnndere kindering (proliiieatio) van de gele Wouw (Reseds lutea ft, crispa Persoon), in de Bijdragen tot de Natuurknndige wetenschappen , D. I. St. 8. 20. A". 182y. Oratio de cmolumcnto quod ex Batavonun ot Jklj^niruni conjuuctione in unum Regnum Agriculturae per totam patrmm acccs- aerit: qnnm Aeademiae regnndae mmrai difioiieret. AnnalM Aead. iaMn.-naj. 1889. Digitized by SERIES OPERUM JANI KOPS. 419 Sl. A*. 1881. Leerrede over Gods hulp en bescherming in den 12-daag- flchen veldtogt van hct Nederlandsche leger in AngiutaB 1881. Te Utrecht bij Paddenbiirg cn Comp. 32. Redevoering over de eindoogmerken of doidelijke blijken tbd Gods ^jalieul in het j^tsnrijk, in hrt Vanhg der openbai» VeiKadering van dc cerste Klassc dcs KoD. Nfld. Instit. 1831. 23. A°. 1S32. Bcrcdcnecrd algemeen registcr of de staten van landbouw iii het Koningrijk der Ncderlandcn ovcr de juren 1814 — 1828, met een voorberigt wegens de gcschicdenia en het aanbeiang der staten. Utiedit, Faddenbuig en Comp. 8*. 24. A*. 1884. Verslag wcgcns den oorsprong, de inrigting cn hek dool- oindc vati 's Rijks Kabinet van Landbouwkundige werktuigen en ge- reedsciiappcn , in dc Vriend des Vadorlanda, 1S31, bl. 7G0, 8. 99. 25. A". lS3ti. Tweedc vervolg van deu Catalogu;s vau Landbouwkuudige werictnigen ens. Haaiiem bij de Wed. A. Looqea Fk. 26. A°. ISdQ. Hulde aan de Letterkundige verdiensten van M'. Jacobns Schcltcnia toegebragt , in hct Utrcchtache departeracnt der Moat- scliappij Tot Nut van 't Algemeen. Te Utrecht bij Paddeaburg en Comp. S*. 27. A^ 1888. Leenede orer Qoda bestvor van '•nfludMA daden, ter viering van de 50'^ verjaring van de aanvangat van mgnen fHHdikdienflt, in de Algem. Vaderl. Letteroef. 1838. 28. A**, 1S38. Bcoordeeling van van dcn Bosch stidcje over de laudhuis- lioudcUjko school in Wurtemberg, in de Vriend des Vaderlands. N». 10. 1888. 29. A* 1889. Uitgeaochte stichtttlijke gediditen van D. Ra. Gamphuysen. naar de hcdcndoagsche taal en spelling: vooraf een lcvensbcrigt van dcn dichter met eenige nienwe bijdragoi. Utrecht, Paddenbuig en Comp. 8\ 80. A*. 1889. Hooge ouderdom van Tda beraflmde Eruiftundigen , m de Alg. Kunst. en Letteibode 1889, N*. 58.. 81. A". 1841. Hulde tocgcbragt aan A. C. W. Staring en J. II. van dcr Palm , op dc Alg. Verg. van iiet Frov. Utrechtsohfi Genootacfaap, in dc Letterbode N'. 31 , 1841. 4S0 9BRIE8 OFBRim JANI KOPS. S2. A**. 1841. Ovcrzigt van den staat der vooniaamftt« gewasMH in Nederland, vau dcu jare 1S13 tot en uiet 1828. 3S. A*. 184S en w. Opgavc wegeos lut uiital besigtigen ea van de nageinukte en a^eteeicende «erktojgen van 'sRijka Enhinet ven LandbouvHnmdige werktoigen in 184S, nit de Letterbode 7. 1843 w. Digiiiztxi by Google OTIB I)E NOODZAKKLI.IKHEID, DIK ER BESTi^T, OM KLINISCH ONDERWIJS OP EENE RUIME SCHAAL TE GEVEN, EN DB B£HO£FT£. DI£ DAARUIT VOORTVLaSII, OM 6B00TB VSRZAMBLFIiAATBEN VOOR ZIBKEN OP TB BIGTEN. INWIJD1NGSRED£^ BU HtX AANVAAKDBK VAM UWT BOOQmKAAMAMBT AAM Di mntioHnoBS hooomohool, D». £. i. G. VON BAUMUAUfiR. UIT6£SPB0K£N M JUNIJ 1848. DigitizcKi by Google EDBLQBOOTACREBABS BlEltEN CUIUTOBBN DBXUTBSCHiaCHB HOOGBSCHOQLI WELEDFLf.F.STTlEXGE HBEB SBCBBTAXIS TAN HBT COUiEGIE DEK CUR.VTOKKN! UOOGG£L£££D£ H££B£N, WAAaDE AMBXO£NOOT£N 1 £N VV£L- EINUiB EBEB OBLBBBDB HBEBBN LBCTOBBNI DIB MBT HBT BB8T0UB TAN DIT 0BWB8T OF DBZB 8TAD OF MKT DE HANDHAMNG DES HEGTS ZIJT BEL.VST , ^ir.VNNEN Kr.EDS DOOR STAND EN WERKKRINO EERWA ARDICr ! WKl.KKKVVAARDE HF.EKEN , nFDTKXAARS VAN DE GODSDIENST! W£L£D£L£ Z&EB. QELEEKDB H£EB£N DOCTOKEN D£R V£K- SCHILLBNDE FACULXEITEN I AANKIBNUIXB 80HAAB TAN JONmOlNOBN. DD U AAN DB BBOEEEMINa DSB WETKNBCHAFFBN TOBWDDTl EN V00RT3 GIJ ALLEN, DIE OXS MET UWE TEGENWOOXDIG- HEID VB&EEBX, Z££B Q£W£NiiCHX£ lOEHOOBDSBai Is het pligt, dat met teerhartighdd te tennqgen, wat waardc bezit, (laii is daamiede tevons dc pkats aangcwczen , dic aan de Genccskunde tusschen dc vcrschillcnde bemcx^ijingen dcr nienscheti helioort te wnrden toegekend. Naarmate de mcnschouwaardc hooger stijgt dcwr waunudiLige beiclnviiig, naar die mate iroEden ean de GeneeBkunde dnniden verplig- tingen opgel^;d Ziet de moeder, die haren lieveling ala een aanstaand nuttig lid der maatschappij , als ecn wezen , dat voor hoogere ontwikkeling vatbaar ia , kan waarderen , ziet haar het voorwerp van liarc liefde met huar hart steeds veigezellen ; duiiend aoigen volgen elkander op voor dat wezen , walka fiolmkkeUng en vonning iMnr ala aen Irartbaar kleinood^*yn to»> vertnmwd; veigdijkt haar in haar itreven met de weinig ontwikkelde, de 4S4 B. J. G. von BAUH|IAUER. I in den ruwBten stut nog veikeecende voediter vui eeiien eanrtaanden menwlieneter, en hebt het met uitgeq[nnken: daar bestaat een ver< band tusschen de hoogcre ontwikkeling, waarvoor dc mensch vatbaar is, en dic hij (lcclachtig wordcn kau , cn dc zorg voor zijn stoffclijk levcn hicr bcneden. Wat men gewoou is Genceskunde te noemen, is inderdaud niet anderB dan de hartelqlute zorg, die deakmidigcn op ndi nemen, om te iraken voor het atoffiBlijk welvaren van menichen; wat aeg ikP nem,' ook voor sijn geeatelijk Imen , overal waar dic (icneeskunde goed wordt hv- grepen. Gij zult rccds wakcu ovcr hct \s'i( lit , clat nog het licht nioet zien ; gij zult haar , die hct zal tcr wcrcld Incngen , veraorgeu , opdat hjuir hcU, uuiar ook het beil van betgecu zij in haren schoot verbeigt, in allen opngte bevorderd worde ; gij sult allea r^Ien , wat de intrede des nieuw geborenen in de werdd, wat de herstelling der moeder betieft; gij tult allc afwijkingcn vaii gezondheid , die den inrnf^rli in zijn ganschc lcven kunncn ovcrkomcn , nict slechts zoekcn tc hcr:>tellen , luaar gij zult ook hetgeeu voor geeue hcrstcliing lueer vatbaar is , zockeu dragcUjk te umkeu ; en blijft u mets meer overig te doen , dan nog ataat gij daar Inj de ater* vcnden, om troost cn bemoediging in de verscheurde harten uit te atorten. Xccn , vccl vcrdcr rcikt uw pligt: gij zult voor de ontwikkcling van ccn krachtig gesia(.ht lieblien te vakcn , den Stant- ovcral moeten bchulpzaaiu zijn, waar hct 6f afwcnding vau algcmcen schadchjke invlocdcn, 6f bc- vordcriug van heihrijke geldt, van deaalken , die geiondheid en leven verbeteren van allcn, die u omgeven. Zoo spreekt gij den Ocnccskundigen toc, en gij hebtregt tot die toespraak. Ts cr wcl ociie sclioont rc bctrckking , dan dic vau dcn (jcnceskundigc dcukbuar, wonuoer zij nict iu dcn bckrouipen zin wordt opgevat, van u aledita van- koorta te bevii^n , of eene atorande oonaak uit den weg te mimen, die, i» wat hnger tqd, tocfa ook wel wqken bou? Ik voor mij ken er geene ; zij omvat den geest , zoowel als het I^hnom ; zij niat nim- raer van hare zorgen , cn vcr^'ult zij harc ])ligton naar eisch , dan raag aan baar ccue plaats worden toegekend , aau de eene zijde , naast de hartelijkstc «ng eener teeder minnende moeder voor haar kroost , aan de andere , naaat het algemeen bestanr, aan hetwiQlk de bdiartiging vaa het heil dea vdka in gdieel njnen mnvang is opgediagen. Digiiiztxi by Google REDEVOERING. 4S5 Zoo heeft mcn dan te regt eene wetenschap opgehouwd , en V>ouwt men in beschnalclc landen voortxlurcnd aaii haar voort , eenc wctcnschap , die meu tcn onregte Qeneeskuudc nocmt, als warc haar doel slechts te genesen, eene weteiuobap die het cbrfMqk en het gecstelijk leven der menadien ien beste loekt te Idden. Maar de wetensoliap der Geneeskunde voelt zich verlaten , zoodra nj haro gczellin , de crvaring , mist ; wic dc ccrstc zich niet heeft eigen ge- maakt, tast in dcn bliudc, cn dus mcc^tal verkeerd, ea wie zich, slcchts met wetenwhup toegeruat, in de practisobe loopbaen magt. dmft niet tMtm , ynut b^ ootauMt ovanl hbderpalen , die hij niet had venraeht ; beide gaan dus hand aan hand. Om zich mct dc ccrst* vortrouwd to inakcn , vitxU de annstaniule pricstcr vau Aeaculaap, die zich voor zulk ceue verhevcne bctrekking gaat voor- bereidett , toernkende hnlpmiddelen , siowel in de lesaen , irolke in elk beschaald land aan wel ingeiigte scholen gegeven worden, ala bovenal in de menigruldige gcschriftcn, waarin de wetenschap wordt voorgesteld; stond overal eene even rijke bron van cr^aring voor hera opcn, dic hem in de gelegeaheid steide dc uit boekcn opgezamelde kundigheden aan het grooie boek der natnnr te toetaen, wij louden den aamitaanden geneeskun- dige gdak wenachen, want hij loa m beide, in weteneciup txk kunst. gelijkmatig kunnen voortschrijden , en zich alaoo voor iqne vomtn^siljke taak naar hare waarde kunncn voorberciden. De Geuecskuadc toch is ccne wetenschap vuu ervaring, cn tcrwijl sij den naam vm wetenschap in de vdite mate verdient, al ia zij nog niet a^ieweikt, knnt haar evenieer de naam van kunat toe. Met vaardtg< heid, met jKx^gonnamden tact, moeten de wetenschappelijke regelen wor* den toegepast ; daaraan toch kent gij den geneeakondige, dat hij tevens voardig kunstoefcuaar is. Zoo iteunt dan de wetenichap op ervaring. zoo ta dan d» knnst van emning onoboheiddijk , en loo heb ik leeds voorkx^. nwe goedkeuring verworven, G. T., wanneer ik, bg de aanvaazding van mijn ambt, tot u ga spreken over De noodzakelijkheid, dic cr bestaat, om klinisch onderwijs op eene ruime scbaal te geven, en de behoefte, die daaruit 64 m B. J. «. T0« BAUMHAUBR voortvioeit, om groote verzamelpUatseti voor zieken op te ligten. Dtt (mderwefp nl mij de gelqgoihdd geveii« om U mijiie meeiuiig idt te drukken omtrent de waorde van het praktisch onderrigt in de geneei* kimdo. Vcrleent mij daartoft I^wc gocdgunstigc aandaclit, schenkt mij Uwc tocgcii('<;(-nhcid, en Gij 2ult niet weiuig hebbeu bijgedragen, om mij aan te mocdigcu bij de verraUiiig van liet ambt, hetwelk ik hedeii MDwig. onderwijs in dc gonceskmide, als zuivcrc wetenschap van ervaiiiiig, maar tevcns als voorbereiding tot (Jonc^cskunst, splitst zich in dric vormenr 6f de siekcn worden in een zickeuhuis opgenomen, eu daar dageiijks door den leenneester en zijne leerlingen beiocht; df de «eken irardeii in hiuiiie «omigen verKM^, en dw door leeraieeBtevs en berlingen gadegeabgeii, df sij koniM) op ecno bcpaalde plaats om taad vragen, en dienen daar wedcrom om kmisl eu wetenscliai) bij jeugdigc lioden aan to kweeken. Dat (le eei*ste vomi van onderwijs boven de beide andere de voorkeur verdieut, bchoeft wel geeu betoog; zij is de eeuige, dic ons toestaat de ndten naauwkeniig gade te daan, en is daaidoor het beet in ataat da wetcoschap te helpen bevoniem, en de knnit vmditbaar te maken; de ccnige (x>k dic ons genocgzarae waarborgcn kan geven , dat onze voor- schrifteu g^jed nagevolgd wonlcn , en zij driuigt diuinjni iMtk liet uieest bij tot bevordering vun dc gcnezLug dcr zickcn. llet duclmatigst is zij dus voor het kliniich onderwije» het weMadigit voor het Ujdende inenadidom. en het vruchtbaarst voor de wetenschap en de kunst. Eene kliniek» die aan oen deier drie vereischten niet vohleod , zou liaar docl tcn cencnmalc missen, of liever, dcze drie vereiMchten staau in zoo uaauw vcrband tot elkander, dat, bij gebrek aon ccn hunncr, dc bcide overigen uiet bestaan- baar ^jn. Ik weet het wnd, dat er vden zijn , die in da meening vet* kaeteo, dat de lidEeii Inj het ondevrigt ilechta ab voorweipeD wonbn beachouwd, die evenzoo tot het ondcrwijs wc»d«l aangewend, nls cen toestel bij de lessen iu dc natuurknnde. Iloe menigniaal zelfs hoorden ti'ij deu biaam werpcn op geneeskundige inrigtingen , die voor het ouder- wqa Boodanig gebruikt wordcn , dat zij voor het lijdende monschdom adia- ddijk iqn, daar de Iqders ala voorwerpen wofden beadtonwd, waarop de RXDBVOmNG. 41f gpnpeskniuligen luinne proeftiemingcn doen, hunne invnllpn van het oogen- blik botvieren. Moar dio blaaui is tegcnwoordig onverdieud, en had ik aelf in vioegere jaren eenig gektof daamn gdiecht, ik spieek nit ander> viadiiig alke tegen , wat dawvin mag beweevd Neen, edeb kanifc« Gq wederstrceft niet zelve het Iioofddoel van Uw oanzijn , Gij hebt U altqd en ovcrn! tot pligt gesteld : het heil dcr mensfhon tc bevordcren , waarom aoudt Gij noodig hebben , necn , hoc zou hct U mogeiijk zijn , iiet heU van menachen te verwoesten, en teveus ecn zcgeu te ziju voor volgende geelaettenP Wat dnnkt U, G. T. , «m dat een ondefwijier in de rede- noevknnst sijn, die in zijn ondcrwijs slcchts dwazc taal gcbruiktc; zou hij een voorbccld wezcn in het goede, die nieta dan k^vaud dccd? Nog ct^nmaal ; hct onderwijs aan hct zickboil stelt hct hcil der zickcn op den voorgrond, eu wekt den aanstaaudeu geueeskundigc hicrtoe allecn op. Maar woidt dan de wetenedu^ beraidard, viaagt men, indien geeoe proeven op lijden genomeD wordenP Leert gij dan alleen aan uwe leer- lingen , wat tot nii toe bckcnd is , on maakt gij dc inrigting nict fevcns dicnstbaai" tot opbouwing van deii ternpel , waaruit volgende gcslachtcn hcil te wachten hcbben? Wij wiileu het autwoord niet schuldig blijven. Getronwe waanMaung der «lAteverediqnaelan , aan ieder hnnnear aijne joiate waarde toe te kennen, onvennoeide qver in liet qieporai der oonaken, vergelijking van individualiteitcu onderling, naauwkeurige beschouwing der pathologische veranderingcn in lijken, scheikundin^ cn mikroskopisch ondcr- loek vau al wat dc zicke van zich geeft, zietdoar de zoogenaamdc proef- nemingen , die in goed ingerigte ajdcBnhmaen op Beiken genomen wwden : lij bevmderen betgeeo ik leede noemde: het heil der lijdenden, de kennis van anderen, de nitbreiding der wetenschap. Maar zal deze bron der ervaring den dorstenden jongeling kuT^non laven , dan moet zij ruimschoots hem datgene verschaffen, wat hij bij haar zoekt. Ervaring kan de geneeakmidige niet geuoeg opeamelen. De Geneeakunde ia eene wetenechq) van ervaring, ia eeoe kuut; hoe kan men op dit aoo nit> geetrekte veld, m/wu aoo vde veradieidenheid heendit, ooit genoeg ver^ zameld hobbcn? Aunscliouwt deu jcugiiigen arts , wicn ecnc schrale gelegenheid ten deel viel, om sicb op dit onafziaibaie veld vertrouwd te maken, nu hij zonder 64* 428 B. I* G. vov BAUMHAUIR hulp, zondcr raad, aonder steiui, uUeen den zwaren last* om voor het lawn ym oiderai te mken , mHik op de ■ohouders geplaatst det ia •b een Tieemdeimg, «antEomrt sidi idven m ^jne bewqiingcn ; tijd nn beraad is er nict; danr moct gchandeld worden; maar wat zal hij aan- vangen? nimmer zag hij iets soortgelijks nnn hetgeen thans zijne zorgen eischt. Wee deu armen met regt tc bekiogcn hjders , die heni. tot voor- werpen dienen moeten, mAiop hij thans, nu Jiet foot ditmaal adcer ie laat is, ' iqne ervaring uitbrdden moet; maar niet minder te beUageo is de anne art« , die hct dikwijls nict aon zich heeft te wijten , dat hij die ervnring nict hccft opgcdaan , wiuit liij hccft grctig alle gelegenheden tian- gcgrepen , die hem werden aangebudcn , om i&ich met do bchandeiing vau lieken veEtnniwd te makeD. . Om u te watoufgBa van de beluwfte dte voor dit oiderwijs bestaat , om agnen setel in groote venamclplaat^sen van zieken te hehbcn , mocten vooreerst nagaan , hooverro het zich moet uitstrekken, zal het aan dc vcreischten der wctcnschap voldoen, en dio vruchten dra- gen, die men van hetselve oogsten kan, ten andere, velke vorderingen de wetenschap, maar ook de mensekheid, reeds ten opzigte van de inrigting van ziekenhaisen, die voor klinisch onderwijs gebruikt wordcn, docn kan, en eindel^k^ hoe aan die vurderingcn kan wordcn voidaau? Ter beantwwxding van de cerslc vraag , hoe verre het khnisch onderwijs sidi moet nitstiekken, sal het aan de verdsditen der wetenseh^ voUoen, en die vniditen dtagen, die men van hetselve oogsten kan, moeten wq opsporcn wclkc middelcn aaii het zickbcd moeten aangewend wordcn , om den aard en de oonuikeu der bcstaandc afwijkingen (c Iccren kenuen , vervolgens wat het khnisch onderwijs omvat. zul hct deu uaam vau vol- ledig mogen diagen, en eindelijk, hoe dit onderwgs behoort gcgeven te wordcn, zal het practisehe meoschen vormen. '» Dank zij dcr vordoritigon van de natuurkimdige wetenschap, zij hcbben over dcn aard cn dc; o<jri^ukcn vaii vcrschcidene ziekten een Ucht verspreid, op hetweik men een aantai duizcud juren te vergoefs had gewacht. Daar aUe siekteo ,. alhoewd. wij het van vden nog niet konnen aantoo- nen, op veiandering der atof benuten, ia de sdidkunde da wetmsdiap RBDBV0BRIN6. 4S9 Van welkc wij l\ct niccst tc wachtcn licbhcn tot o])licl(loring dcr zickelijke veranderingen iu liet menschelijke ligchaam. l)c sclicikuude echtcr, hoc uitgcbrcid ons deze wetcnschap . ook schijnc , is nog in hare eente kiuds- heid ten opdgte van haie kennis omtient de ■amengteHing der dieriijke stoffen; zij maakt cvcuwcl dagclijks vorderingen, en al nrat Kij vindt loni ons aan hct zickbcil dicnstiu: /ijn ; liaro inzigtcn omtrcnt de zamcti-trlliii^ dcr stoficn nio^c iioj; zoo vtTamk rcii , dt' cii^onscliappcn , dic zij tot nu toe van verschiUtiude stodcn beeft opgcspoord, blijveu onomstootelijk waar; deie in de verecbillende door de rieken a^gewhdden stoffen op te spoien , dc uitkomstcn to vcriri lijkon iiu-t die vun het gczoiidc Ugchaam, bq de lijkopciiing de veraiidei iiiL:oii dcr vorscliillcndc vloeistoflVn nn tc gJian , hccft roods zoo nicnig duistcr puiit opgohcldcrd , reods zoo volo woukcn auu ilc tlicrapie gcgcvcii , dat wij der wctcnschap albrcuk zoudcii docn , 100 wij niet ijveng dit hulpmidd«l te baat namen, om ont op het dnister veld dat «ij te bewandelcn hebben licht te venbhaffiBn; «ij aouden schio- mcn dcn naani van klinisch ondorwijs toc te kcnncn aan een loodanig, dat dozo rijkc broii vaii ondoi-yook als onnut vor\\ierp. Eu toout ous de yciieikumlu de veranderuigcii in de samenstelling der ttof aan, het mikrodcoop gccft ooa nog beter antwoord omtrent hare Tonnaverandering ; ecn deel van een weeftel in eene door den Ujdar worpen vloeistof door het mikroskoop opgespoord, geefl ons recds diktt-ijla ccn lutsluitscl ovcr dcii aurd der zioktc , dat door geen ander niiddol te bekomen is ; hecft uict hct mikroskoop ons den aard cii dc anatouiische kenniB der meeste uitslagziekteo oitddLtP heeft naet de iijucrc pathologische ontleedknnde aan hetielve haar gehed «au^ te daidunP De voordeelen van hetielve zijn zoo algemeen edund, dat het oainoodig ia over deaaeUi nut verder uit te wijden. Maar uog grooterc dicnsten dau deze beide hulpmiddeleu verschaft ons t^genwoordig aan bet nekbed de aanwending loowel van ooa.gehoor ter toetaing vaa de menigmklige geliudeD, die de dieilijke bewerktuiging voorifamigt, ali vm het gemA gepaard met het geboor om sidk van den vorm cn van dc mcerdere of mindere vastlieid dcr inwendige organen te vcrgewissen; wio toch zou bet uu wagen eene lougontstcking , ccn hart* gebrck, en woo vde andere nektevonnen te onderkennen, londer sich door 4M 1. J. 6. rtnt BAUMRAUSR auscultatic cn pcrcussic van den toc.stan<l dicr orjjancn ovcrtuigd tc hftjhcn ? 06 geoefenciheiil der vroegere geneebkuudigen in het waaniemeu vuu uitcr- li^e riektevendiijnaeleii moge nog aoo groot geweeat njii, lij famdeD iiimnier ovcr hct nanweiai eener inwendige Tenoideriiig, die zckere uit» spraak d<x>n , welke wij tegenwDordig vennogeo, bu ons tulke hnlpmiddeleii tcu dicnstc staan. Gij l)eaierkt het, G. T. , dat ik hier alleen spreck vau wuarneming. Zooflerling genoeg haA men «an dit wooird in de geneeiinmde aUeriei beteekenis gehecht. Tot y66e korten tijd hcchtte men de giootete waaide bij het ziekbed aan de klngten , dic dc ziokcn uitten over {)ijn , bennauwd- heid , drukking en wat dics mccr zij. Dc Geneeshcer dccd \Tagcn aan den Ujder en bckwam outwoorden ; of kon de Ujder niet sprckeu , zoo wevden er vrogen tot de omstandera gerigt, om een loo groot mc^eUjk aantal yobjectiefe teekeoen te Tenamelen , waartut dan voonl omtient dm aaid der sidcte een beslnit weid opgemaakt. Deae ligting is door den lateren tijd even krnchtipr vcmorpcn , nls zij vroeger werd aangckloefd. Mag ec iets genoemd worden, wat rijkc vruchten in de kunst heeft opge- leveid, Iwt ii dit <«aanrel aan de snbjeotiera teekenen toegeroepen. Waaniemiiig moet de giondalag weian. Wdnnl Gij bedriegt U dikweif in Uw gevod van bcnaauwdlicid on pijni dui is dat gaene waameming van den gcncosheer, indion dczc dit zoU hedrog van u ovemecmt. Is uw lever ontstokcn , zoo hebt gij pijn in uwcu rcgter scboudcr ; hebt gij ccne ontstekiog der nieren, loo braakt gij; zijn uwe ingewanden met adiade- fijke itoffen opgevuld, «m hebt gtj lioQfdik^. Wat baten nn nwe Uagten Qver Ter&chijnsclcn , die ook uit vi 1< rloi andere oorzaken kannen ontataan? Maar vccl niindor waarde hoblioii dio suhjccticve tcckcuen nog , wan- neer wij dc vcrwarring in rckcning hrongon , waarin dc zioken zelve vorkeeren, zoo raeniguiaal vrees of anderc aaideidingen tot dwaUng ben in die verwarring brangen. Bindelijk! de minder beediaafden knmien zioh in hct nlgemeen minder duideKjk uitdrukken, dan de mecr ont« wikkeldon ; het zou voorzokcr ccnc 8<-hralc kunst zijn , dio allccii Iioni hulp verlecncn kon , dic hot diiidolijk kon zeggen , wat Iioni doert, cn hcm moest laten verlorcn gaan, die nict uitvocrig kon klagcn over het leed, dat hem dnikt. Digiiizea by Google RBDETOIRIIIG. 481 (Jolukkifj is mcn in dii laterc jaren aaii hct2;fcn mcn waarnemen noemt in de geneeskundc , ccnc zuivcnlcr Ijotoekeuis gaan hechtcn. Men beschouwt de zieken als uatuurvoorwerpeu , als levende en werkende voor- «eipeii; men dringt diep in ds kainiB van gewpdheid, ym normale verking in, en is dic wcrking anormaal, zoo ucemt men deM evenioo waar, als men in de bcoofcning van clk decl dcr nattiur gewoon is. Objectievc waarncming nocmt mcn zc teii onrci!;tc, als of dc sub- jectieve eeue waarncming wure. Mcu ondcrzockt deu lijder, betust hem, hoort de vencheidaalidd der geluiden. gaat allea nngvuldig na» wat te zien , te voehm, te ndken, te hooien is, em neemt eent in de hHitate plaats de klagten van zickcn of omstanden die echter voor deo ge- oefendcii nrts mccstal nutteloos zijn. « Luat dut kiud uitslnpen , hct is bescbonken." Zoo spruk de uitste- kende Hhnts , toen hij , bij ccneu zuigcliug geroepen I het vicht in eenen voor de ooistanders schier bopekwien toeetand vond. De voedster hod sterken drank gebruikt , die op het kind was overgegaan. Niemand koa dit bcvix)0(lcn ; een enkeic slaap was hct gcneesmiddcl. Jammeriijk heeft mcn in de oudo geneeskunde aau dc subjecticve tee- kenen te veel vraarde gehecht, WBBhahre dan odk leer veel van dat onde onbraikhear is , omdat er te veel eohijn , te weinig «raaiheid m heendit De Gcneeskunde is meer of min ccno nicuwc wetenschap, cn die hct ontkcnt , hij kcnt de ccnige waie beteekenis niet, wellce aan waarneming mag wonieu tuegekeud. liaar behalve dexe hulpmiddden hebben de huitste jaten eene wetenaebiy doen geboren vrarden, die in Weenen haren .giondvester heeft gevonden; ecne wetenschap die over de kennis van den aard dcr meeste ziekten een tot doartoe onbekcnd licht heeft vcrsprcid. ])e patliologi.s^-lic ontlccdkundc , vooral to<^licht door het uiikroskoop, doet ons tot in dc meest afgelegene aohuilhoeken der otganen doordriQgeu: zij gctuigt ons, of onie uitwendig aangebnigte eikenningMniddelen ona niet hebben bedrogen, nf ia de ateen waarop wij onae geheele diagnoae toetsen, zij lecrt ons omzigtig rijn in onzc iiilspraak, cn is de bestc lccrmccstcics in eene volgendc diagnose. Had SkooX, de uitmuntende praktisch geneeskuiuligc , niet Rokytansky'» wetenschap, nameiijk dio der zicktekundigo ontlcodkunde , teu dienste 4» E. J. G. TOir BAUHHAUER gchnd , liij was zeker nimmer de diagnosticus gewordea, diea wij nu in hem bcwoudcren. MLddekn geaoeg sal men zcggen , om lieb omtient den toeetand ym eeuoi lijder te veigeirtasen , en toch adiieteii nog menigmaal met al onze hulpmiddelen te kort. Immers hoe taUooe is niet bet heir van zickten, wannloor lict nienschclijk liu'chanm kan wordcn anngctast, cn hao ver- scbiilcnd uiet de wijzc, waorop zij zicb voordueu. Dit lcidt oua tot de beantwoording «an hefc tweede gedeelte onser naag: -Wat omTat het Klinisoh onderwija sal het den naam van ToUedig mogen djra- gen? Desielfs omvang sohynt gariog als nien donzclvcn naar de klinische iesscn , dic iiog hier en daar gegevcn worden , \\ il fifmcten. fet'ne klinick voor z(K)^'iMUiuuulc inwendige zieklcu, eene heeikuudige eu ceue verioskun- dige Idiuick , ziedaar , waartoe het prakttaoih ODderwijs in de geneeakattde aidi bier en daar bepaalt; gelooft eehter niet dat daardoor aan de ver- cisclitcn is voldaan , nog vccl minder dat ieder dier klinickcn haar gAltA gebicd il(X)rl(X)j)t ; hct gctal ziektcn in cn aan hct mcnschclijk li„'chaara is te groot , duu ilut hct mogclijk zou zijn m kleiue iurigtiugen ceue voldoende bron van ervaring te verschaffen. Daarbij komt, dat vcle dier inrigtingen aleobts gedeeltelijk ten dienste van het onderwijs staan , waardoor aan de leerlingen de toegan,:^ to\ ccn groot aantal lijdcrs Ijelet wordt , cn vooral tof (lie wclkc oogcnhlikkclijkc hulp vcrcisclicn ; daurdiMJi- is dc aanstaandc iiecikuudige meestal iu dc oumogciijkhcid gcdurcndc zijiicn studic-tijtl zich te oefenen iu dc bcbandeUng van gebrekcn, die nadcrluuid zoo mcuigmaal sijne plotselinge hulp suUen vereisohen. Ik wO van de veh» voorbeelden slechts ccn cukd noemen: de bccnbrcukcn ; zij komcn in kleino ziekeo» huizcn zcldcu voor , cn belcttcn alzoo tlen lecrling liatir te Icereii kennen , wanrvan hct gevolg is , dat zij nict zeldcn uit unkuudc ovcr hot hoofd gezien worden , en zoo wordl luenigmual uii ceuc ziekte , die bij tijds erkend, geene schadelijkc gcvolgcn sou hebben nagdaten, een voor het oiganismw sohadelgk , of hct ligchmim misvonnend gebrak geboren. Maar niet aiiderc zicktcn is het bij vele inrigtingen van ouder^vijs als of zij iu bct geliccl nict tot liet gehicd dcr gcnecskunde beboordeu : welk duister veld besiaat niet bet gebicd dcr zieLszickteu ? Nog zockt meu iu deie eenw te yeigee& aan de m«este geneeaknndige adiolea theontiidi en REDEVOEKING. pnfcttidi ondettigt' m dit deel der iMenaohap; te meer bairt het gemis hier\'an vcrwondcring , daar dc vcrplcging dcr ongclakkigen , die hct gcbruik van hct schoonste gcst hcnk dcr natuur vcrloren liehhcn , in deze ecuw zoo algcniccn de aandociit cn zorg van grootc iiianuen, en de ijverig» ste medewerking dcr hooge rcgeringcn gaaode bondt. Wat moet er vaa did finaija' geatichtein wotden , hidira niet tevens aan de leholen der ge> needEundc ge^orgd wordt, dat artsen voor dczelve worden gevormd. Is over het algcnieon de stelling waar, dat hct gcbicd dcr inwcndige ziekten oen duister vuld is, het geldt niet minder van de zielsziekteQ , en treurig g«noeg, met de voortgaande heioliKfug vernieerdert het getal ^ onge- Inkkigen: ni«n weet het, men wl hnn het lot dragelijk maken, mea bonwt fraaije, meest dochnatigc gcstichten, mnar roen dcnkt cr nog niet aan artacn te vorracn , dic dikwcrf , door hunne tijdig aangebragte hulp , den mensoh voor het verlies vun het gebruik zijner veratandelijke vermo- gena behonden. Ik waa in de gelegeiAiiid ab arto mij tea dketal jaren ap -idat gebaed 'van komnier «n ^ende te bewegen , Iran mqne taal de gewiBnroidingea uttdrukken , <Iit mij ala* verpletterden, soo menigmaal niij ccn lijder werd tocgezontlcn , chc , tcn gevolge der aan de ondervinding niet beantwoordende beLandcling, voor altijd hct gcbruik zijner geest- Tcrmogens had verhtien, ik zou U gelioel overtuigd hebben van de nood- nkelijkheid dw er hestaat om den ■ aanstaandan arta in de gelegenheid te stellen zich ook op dit gebied te leeren bewegen. Wat het derde gedecltc on/cr vraac: bctreft , hoe hct kliniscli onder- wijs moct wordcn gegcvcn, opdat het practischc menschcn vormc; hct antwoord ligt voor dc liund; men moct deu leerliug met de weCenachaj» <en de IranBt <^ eoQidan^ wijze bdcoid maken , dat men idf- «tandighcid ih hem opwekt, en hem tot aelfhandelen voorbereidt. Aita mbet hij wordcn ; gij moet het hem lceren ; gij raoet hem leeren waar- nemen , \ergcHjkcn, rangschikkcn , zijnc bcgrippcn tot klanrhcid cn cen- Toudighcid brengen , maar vooral gij moet hem uwe lciding lceren ontberen. Neemt men het kind e«nt bij de band, indien mea het de knnit van kiopen leeren nl, itmka ad moi h^ nn en dan aan nch adven overlaten , het b daar om tc doen, om hct niet aan de hand. maar zelfstandig te doen loopen. BveuBOO in het onderwqs aan het siekbed. Ik aarzel niet 5S E, J. G. T05 BAUMHAUER mij met kracht te verzetten tegon dc mecning van d^gmeu, dte gelooven dat ecn klinisch onderwijs de gcwenschte \TUchten kan dragen , wanneer de leermeestcr de handclende peraoon is, en de leerling slcchts ak toe- idiouvBr dBar bij ataat. Emuiim ala een boawiiieetttt, die dedita Itad lieii bonwen, maar zelf ninmier de handiHi aan het verk had gedagen, gezegd kan vrorden zijnc kunst te verstaan , evenmin kan men icmand den naam van arts wanrdig achtcn, die slcchts zickcn heeft zicn bchandelen , of heel- en verloskunde heeft zien uitoefenen. Er behoort wetcuschap, veeLvnldige cn giondige wrtenaebap toe, om praktiBcb arta te zijn; maar wie lidi niet geoefend heeft deadve in pnktijk te brengeo , ia den naam van praktischen arts ten eenenmale onwoardig. En gcldt dit \m dc waar- neming en behandeling van allc ziektcn , lict gcldt vooral van do bchan- dcling van die, welke hccl- of vcrloskundigc kunstbcwcrkingen tot hare genezing vorderen. Wien gedureude zijne studiejaren de gelegenbeid berft oatbnken, nch in het dooi dtttidven te oedmai, lal in itjnen pnktuciien weiUring dtkwexf in ongelegenheid komen , cn mct ccnen trem^gen Uik tcrugzien op dien tijd die liem daartoe gelegenbeid had knnneo en moe- tcn verschafTen. Maar om dio oefening te verkrijgen, G. T. , is gelegcnheid eene ooontbeerlijke voorwaaxde, en waar kan die gekgmheid dfm atnderenden g^ven worden , waar andera dan in xoime nuar voonl doeknatig inge- rigte ziekcnhuizen ? wij >ToegeD OOS danrom af, welke vorderingen de wetenschap en de mcnscbheid thans ten opzigtc van dc inrig- ting van ziekenhuizen, die voor het klinisch onderwijs gebruikt worden, doen kan. Het is steeds eene fout gewcest , dat lucn dc bctrckking van de iieken- huizcn tot dc Avctciischnp gcliccl ovcr liet liwfd heeft gezicn ; waar raen dat naamvc vciband begiiit in tc zicu, cn , Godc zij d;mk , lict is rceds op eenige plaatseu het geval , daur is eeue wctcuschappeiijke uuiyiing \ an de Dekenhniaen het gewiJg geweeat, daar voldoet men aan zijne ix>eping. Di-ieledig toch is die roeping: de lijdera moeten de beste bulp ontvangen; dc studercnden niootcn dnnr wctcnsrhnp cn kunst aanlceren, maar ook : dc grcnzcn dcr wctcnsrliap nKK-teii diuir wordeu uitgcbreid. Hct ge- slaeht , dut thaus leeil , uioct ul wat wetcnschap en kuust bctrtft , in ver- RIDEVOBBIIIG. 435 hcterdcn tocstaud uan lict nagcslacht tcn crfdccl latcn ; in de geneetkunde ia die verpligting duur; wei verre dus , dat zij iu het oude berosten zott, moet zij voonraarts, en de plaatseu, waar HmtMli ondBrrigt gegeven «oidt, njn het, die dit ▼oorwaarts nch steeda ten doel behooron te stellen. Tot vooT korten tijd waren zickculuiizen nog niets andors dati gchrckkige toevlugtsoordcn voor ccuigcn der behocftigc lijders, die alduar op de mecste goedkoope wijsse venargd werden. Naar ons inzien ia de betcekenis, die meii aan een nekmliuis geven moet, eene gdieel andere: liet doel van eeue dufldanige inrigting moet tijn dc Gcnoeakmide in baar streven te onderstounon , on hnar in hare verschillende beniocijingon , tor voorkoming von ziekteu , ter gcuczing of vcrzacliting vau lijden , niiuir tcvens ter vorr miug van Genoeskuudigcn , cn in de bevordering van de Geneeskundige wetenechiq) aoo veel mogelijk te hulp te komen. Daar, waar men 'meer> den geralleD van denzelfden aanl nevens elkandcr kou waarnemcu , ziet men de ovcreenkorast cn dc vcrschillen bctor ; daar hccft de wctcnschap uitbrciding tc wac litoii , indieu de gelegenhcid met woeker wordt gcbruikt ; daar is hct uudcrwijs luet Miicht te geven; daar ook trekt dc menschheid vaa al die inqMoming rijke- vmohten en wordt het heil der lijdera op het. teedent behartigd. Hoc mccr dun ook de wetenschap ten dezen opzigte van de Geneeskunde vordorcn kan , des te hooger klinnnen ook de oischen , welke deze aau ecn gocd ingcrigt zickenhuis docn kan. De plaats van welke , en de geiegeuheid bij welke ik tot U spreck , staau mij niet toe di^ in te dringen in de beantwoording der vraag hoe een «iakeid»iia moet ingwjgt ajn, zal het aan de vereiiditen der wetenscluip voldoen. Ik mag er echtcr dit ccnc woord van vernieldcn. Alhoewel ligging en Ijouw- orde cen niet uubehingrijk gedccite dcr nuttige strokking van ccn zieken- hius miuiukeu, is het er verre af, dut hicriu dc huofdzuuk iigt: de groot- ite waarbocg dat hetidve aan sqne beetemming lal voldoen, ligt in de hniMelqke imigting. en de midervinding kert dat, waar de leiding deraelve aan eenen kundigen, menBcblievcnden , ijverigen genecshccr is opgcdragen, zij verrc weg beter nan haar doel beautwoord, dan wunnecr, zoo als nog in vele der ziekcuhuizen het geval is, de oppcrstc Iciding is toevertrouwd aan emen der laak (mknndigen. In eenige dsr bnitenhmdiche aekenhuiieii 55» m E. J. 6. T09 BAUHHAUSE it deae verbctcring in het beliocr rceds iugcvoerd, eu waar zuUu plaaU lie^, «n m het Ooatenrijkeche gelnBd.n calkB algemeen, zijn de loat- deelen eoo in hrt oog knpaidft, dat er vd igeen twijM meer. 