title: Annales Academici
creator: None
text: d. 23 lun. IZAAcus janus blauwpost ten cate, Groninganus, publice defensa dissertatione Neerlandice conscripta: Over het domicilie van onderand, lur. Rom. et Hod. Doct., magna cum laude. 48 Digitized by Google 378 DOCTORES GREATI. d.26 lun. ADRIANUS GUSTAVUS ABTHUR SLOET TOT OLTHUIS, Heldgelopen Transacties, privatim defensie thesibus inaguralibus, lur. Rom. et Hod. Doct., cum laude. d.27 lun. Guilielmus Cornelius STARBUSMAN, publice defensie quibus questionibus iuris inaugurate, lur. Rom. et Hod. Doct., magna cum laude. d. 15 Sept. JANUS JACOBUS SCHEVITHE, A. filius, privatim defensie quibus questionibus iuris inaugurate, lur. Rom. et Hod. Doct., cum laude. IN FACULTATE MEDICA. 1859. d.12 Nov. HENDRICUS DIDERIUS NANNINGA, Med. Doct., privatim defensie thesibus argumenti obstetrici, Art. Obst. Doct., cum laude. d. 26 NOV. RUDOLPHUS ISAACUS CHRISTIANUS STOFFELS, Med. Doct., privatim defensie thesibus argumenti obstetricii, Art. Obst. Doct., cum laude. d. 3 Dec. JACOBUS van der scheer, a. f., Med. et Art. Obst. Doct., privatim defensie thesibus argumenti chirurgici, Chir. Doct. d. 17 Dec. ARENT HILBINGH FRINS, Med. Doct., privatim defensie thesibus argumenti obstetricii, Art. Obst. Doct., cum laude. d. 22 Dec. DUCAN ANTON VON EICHSTORFF TALMA, ex pago Engwierum, privatim defendie specimine Unguam Belgicam conscripto sub titulo: Over Ulceris Noma, Med. Doct. 1860. d. 25 Febr. WOLTERUS TEN BRUGGENATE, Med. Doct., privatim defensie thesibus argumenti obstetricii, Art. Obst. Doct., cum laude. d. 26 Mart. ARENDUS ANTONIUS HUINER, Med. et Art. Obst. Doct., privatim defensie thesibus argumenti chirurgici, Chir. Doct. d. 13 lun. CAROLUS DIDERICUS SCHONFELD WIJNBRS, privatim defendie specimine Unguam Belgicam conscripto, cui titulus: Leis over trombus-vorming in het algemeen en hy trombus-vorming in het bijzonder, Med. Doct., magna cum laude. D. 28 lun. Johannes Sonius Mulder, Groninganus, privatim defensa dissertatione, cui titulus: Benige behandeling van de Italiaanse jaren. Digitized by Google DOCTORI GREATI 379 ter beantwoording van de vraag in hoe ver de Italiaanse cholera voor een bemiddelbare ziekte moet worden gehouden, Med. Doct. D. 25 lun. Johannes Theodorus SORMANI, Groningensis, privatim defensa dissertatione Neerlandice scripta: Over de Hippocrates, Med. Doct., magna cum laude. D. 26 lun. Johannes SCHONFELD, ex pago Nistap Drenthinos, privatim defensa dissertatione Neerlandice scripta: Over den Longhoest, Med. Doct., magna cum laude. D. 27 Jun. Theunis Haakma, treslingensis ex pago Scharmer, privatim defensa dissertatione Neerlandice scripta: Over de Sachtie, Med. Doct. D. 29 lun. Harm Reilingh, d. filius, Med. Doct., privatim defensis thesis argumenti obstetricii, Art. Obst. Doct., cum laude. D. 30 lun. Jacobus Janus Beukema, Med. Doct., privatim defensis thesis argumenti chirurgici, Chir. Doct., magna cum laude. IN FACULTATE THEOLOGICA. 1860. D. 18 lan. Gerardus Visscherino, Verbi Divini Minister apud Teleobiaptistas in pago Hollandaiae Septemtrionalis Wormer en lis, honoris causa, Theol. Doct. D. 2 lun. Antonius BOON, publice defensa dissertatione: De Jacobo epistola cum Siracidae libro Sapientia dicto convenientia, Theol. Doct., magna cum laude. D. 2 lun. Albertus Goswinus BOON, publice defensa dissertatione: De Dogmatica Christianae fontibus eorumque usu, Theol. Doct., magna cum laude. D. 19 Sept. Meinaardus Niemeyer, publice defensa dissertatione: De Gratia Divina neque resistibili neque irresistibili dicenda, Theol. Doct., magna cum laude. NOMINA PROFESSORUM, III Illustri Athenaeo Aestelodamensi Conjugium eoo Seinaliis AT D. XXXI M. DCCC. DOCTORI MUNUS OBIETUNT. IN FACULTATE THEOLOGIAE. G. MOLL, Glas. Ord. Praeses a. 1859—1860. F. I. DOMELA NIEUWENHUIS, A. D. LOMAN, S. MULDER, emeritus, J. HOEKSTRA, Bem. F., Prof. in Semin. Theol. Baptist., L. DE HOOP SCHIFFER, T. IDEMANN, Prof. in Semin. Remonstr., IN FACULTATE IURISPRUDENTIAE, M. DES AMORIE VAN DEE HOVE, H. DE BOSCH KEMPEN, IN FACULTATE PHILOSOPHIAE THEOR. ET LITERARUM HUMANIORUM, J. BEYEA, P. L. VETH, I. C. G. BOOT, IN FACULTATE MEDICINAE, G. VOLK, O. B. TILANUS, Prof. honorarius, P. H. SUBINGA, Prof. honorarius, L VAN GEUNS, G. B. VOOLHENA SCHNEIDERVOOGT, Prof. extraordinarius, A. HUISMAN, IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM, C. L. MATTHES, B. H. VON BAUMHABER. ACTA ET GESTA IN CONVENTIBUS CLARISSIMUS ORDINIS PROFESSORIALIS ATHENAEO ILLUSTRI AMSTELDAMENSIS, ANNO 1749. Die 29 m. Aprilis ordo decrevit, ut libellus supplex mitteretur Ordinibus regni Generalibus, ad impugnandum rogationem de re medica, quoniam in ea studium disciplinarum physicarum non requiritur ab iis, qui medicinae operam daturi sunt. Die 25 m. Iunii ordo luget obitum Viri Clarissimi I. van Gisber, Theol. Professoris in Seminario Theol. Baptist., qui d. 24 m. Maii fato funus habuit. Die 24 m. Aug. recitantur literae, quibus Vir Clarissimus Prof. a. g. Maurenbauer, Medicinae et Botanices Professor, valedicit collegis, quum ad Botanicam docendam in Academia Rheno-Trajectina vocatus munere suo se abdicare et illuc se conferre statuisset. Die 12 m. Octobris recitantur literae Curatorum, quibus rogant ordinem, ut sibi indicare velit, quid sentiat de novo consilio Athenaei emendandi, novaque ratione constituendi. Postquam singuli Professores sententias suas protulerunt, decernitur, ut causa ampliaretur, donec in conventibus singularum facultatum de ea re actum esset. Digitized by Google ACTA ET ESTATE. 1885 Die 31 m. Octobris ordo decemit gratias Caratoribus, quod suo consilio efficere student, ut Athenaei res laetiores et ampliores fiant; simul indicantur nonnulla capita, quae non omittenda vel paulo aliter constituenda videntur. Die 21 m. Novembris Vir Clar. c. a. i. a. oudemans, qui decreto d. 28 m. Sept. huc vocatus erat in locum Viri Clar. f. a. g. Maisel, Botanices Professor, munus auspicatus est habita oratione Belgica de Botanices progressus ab origine ad hanc aetatem (pover de plantend, heechouwd in hare propagatio ontmkeling van de vroegste tijden tot op heden). Paucis diebus ante (die 10 m. Nov.) diem obiit Vir Clar. GERARDUS YRIOK, Professor emeritus, qui ab anno 1846 munere Professoris in Illustri Athenaeo functus plures partes artis Medicae per longam annorum seriem docuit scriptisque illustravit. 49 SERIES LECTIORUM, IN ILLUSTRI ATHENAEO AMSTELDA MENSE ET IN SEMINARIIS nimAftim oodi a n 1 11. mt. a. mmtm ad nuAS ama a. cmNcu. GUILIELMUS MOLL privatim tradet Historiam Ecclesiae Christianae in patria nostra, diebus lovis et Veneris, hora XII; Historiam universalem Religionis et Ecclesiae Catholicae, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora XI; Theologiam dogmaticam, iisdem diebus, hora IX; Studia ad Introductionem in Theologiam et ad Historiam Ecclesiae Neerlandicae pertinientia, et Exercitationes homileticas moderabitur, diebus et horis deinceps indicandis. MARTINUS DES AMORIS VAN DER HOEVEN privatim luat civile Hollandicum docebit, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora IX matutina; lu8 Mercatorium docebit, iisdem diebus, hora X; Institutiones Imp. lustiniani interpretabitur, iisdem diebus, hora XII; Historiam luris Romani enarrabit, iisdem diebus, hora I; Digestorum selecta capita tractabit, iisdem diebus, hora II. SERIES LEGIONUM. 887 HIERONYMUS DE BOSCH KEMPER privatim tradet Encyclopaediam iuris, diebus Martis, Mercurii et Jovis, hora IX; Paleographiam iuris, iisdem diebus, hora X; Ius Originale, iisdem diebus, hora XI; Initia Oeconomiae politicae, die Veneris, hora IX — XI; Historiam Politicam Europae, die Veneris, hora X — XII; HUGO BEYERMAN privatim Rhetoricam sive praecepta stili Belgici; additis belgice scribendi exercitationibus, die Lunae, hora X — XII die Sabbati, hora IX — XI; Historiam Patriae enarrabit, die Lunae, hora XII — II et die Sabbati, hora XI — I; Pronuntiationis sive eloguentiae exterioris exercitia moderabitur. PETRUS JOANNES VETH privatim interpretabitur Vaticinia Jeremiah, diebus Martis et Mercurii, hora VIII matutina; docebit Grammaticae Arabicae elementa, diebus Jovis et Veneris, hora VIII; Antiquitates Hebraeas, diebus Martis, Mercurii, Jovis et Veneris, hora IX; Grammaticam Hebraeam, adiuncta librorum Samuelis lectione, iisdem diebus, hora X; Cum provectioribus tractare pergit cantata Danielia Chaldaica et hoece electorum chreatomathia Arabica Arnoldi et Syriaca Bernsteinii, diebus Mercurii, Jovis et Veneris, hora III; Logicam tradet, diebus Lunae et Sabbati, hora VIII; Metaphysicam, die Lunae, hora IX. JOANNES CORNELIUS GERARDUS BOOT Antiquitates Romanae explicabit diebus Martis, Mercurii, Jovis et Veneris, hora XII; Literas Latinass docebit enarrans Ciceronis orat. pro M. Caecilio, de Legibus II et III, Virgilii Aeneidos VI, iisdem diebus, hora I; in scAolis Graecis interpretabitur Sophocis Oedipum tyrannum, Thucydidis L. I partem, Herodoti, iisdem diebus, hora II. GUILIELMUS VROLIK docebit Zoologiam et Anatomen comparatam, diebus Jovis, Veneris et Sabbati, hora matutina X; Anatomi C. H., iisdem diebus, hora matutina IX, praeterea tempore autumnali et hiemali quotidie hora p.m. I; Methodum secandi, tempore hiemali quotidie. CHRISTIANUS BERNARDUS TILANUS privatim docebit Pathologiam et Therapiam chirurgicam, ter quisque hebdomade, hora XII; Examinia affectantium et artis exercitia in Nosocomio Scholae Clinicae praeesit diebus singulis, hora IX; Enseles medicas in cadavere exercendi occasionem praebet diebus et horis indicandis. PETRUS HENRICUS SURINGAR privatim 'Pathologiam et Therapiam generalem docebit, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora p.m. III; Doctrinam morborum singularium interpretabitur, iisdem diebus, hora p.m. II; Pravium medicam ad lectulos aegrotantium moderabitur, diebus singulis, hora matutina VIII. JOANNES VAN GBUNS privatim Pathologiam generalem docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, hora X; Morborum signa indagandi methodum exponet, una cum exercitiis clinicis, quotidianis, hora XI; Anatomiam Pathologicam, diebus Lunae et Veneris, hora III; Medicinam forensicam et politicam medicam tradet bis quavis hebdomade. GUSTAVUS EDUARDUS VOORHEELEM SCHNEEVOOGT privatim Neuropathologiam docebit et ad lectulos aegrotantium exponet, die Sabbati, hora XI — I; Elementa psychiatriae exponet hora dein indicanda. ADRIANUS HEYNSIUS Physiologiam docebit diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora XI; Histologiam, iisdem diebus, hora IX; Excercitationibus histologicis, experimentis et indagationibus physiologicis in Laboratorio physiologico quotidie praesit. CAROLUS JOANNES MATTHES privatim docebit Planimetriam et Trigonometriam rectilineam, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora IX matutina; Physicam experimentis illustratam, iisdem diebus, hora XI; Stereometriam, inclusa Trigonometria sphaerica, in commodum Medicinae et literarum studiosorum, diebus lovis et Veneris, hora meridiana; Astronomiam popularem quae dicitur, horis cum auditoribus constituendis. EDUARDUS HENRICUS VON BAUMHAUER privatim Chemiam anorganiam docebit, die Lunae, hora XII — III et diebus Martis et Mercurii, hora XII; Chemiam organica, diebus Martis et Mercurii, hora IX; Chemiam pharmacologiam, diebus Martis et Mercurii, hora I; Chemiam analyticam, diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora — IV. in usum publicum Chemiae technologicae capita exponet horis vespertinis indicandis; Ewercitia analytica in Laboratorio moderabitur quotidie, horis IX — XIV et horis vespertinis VI — X. Lectiones de Botanica et materia medica habebuntur horis breve incipientes. FERDINANDUS LACOBUS DOMELA NIEUWENHUIS, Professor in Semin. Evangel.-Luther., Theologiam moralem tradet, diebus lovis, hora X, et Veneris, hora IX — XI; Theologiam Dogmaticam, diebus Martis et Mercurii, hora X; Exercitia oratoria vacabit die Martis, hora III, Catecheticis, die Martis, hora XII, homileticis, die lovis, hora VI — VIII p.m.; Discipulis provectoribus Orationes sacras habentibus praeses adesse die Veneris, hora II. ABRAHAMUS DIDERICUS LOMAN, Professor in Semin. Evangel.-Luther., Encyclopaediam theologicam tradet, diebus Martis et Mercurii, hora I; Historiam dogmatum, diebus lovis et Veneris, hora XII; Historiam liberorum N. T. enarrabit, diebus Martis et Mercurii, hora XII, et die lovis, hora I; Primtima partem Evangelii sec. Marc. explicabit, horis vespertinis die Veneris indicandis. SAMUEL MULLER, Professor in Semin. Theologiae Baptisticae, Exercitia homiletica moderabitur, die Lunae, hora dim. II — III; Theologiae practicae studia quovis alio modo promovere perges, horis auditoribus commodis. SYTSE HOEKSTRA, Professor in Semin. Theologiae Baptisticae, Theologiam christianam dogmaticam docebit diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora I; Disciplina morum christianam tradet diebus lovis et Veneris, hora II; Religioni philosophiae initia exponet diebus Martis et Mercurii, hora II; Discipulis orationes sacras habentibus praeses adesse die lovis, hora III. JACOBUS GISBERTUS DE HOOP SCHEFFER, Professor in Semin. Theologiae Baptisticae, Ad lectiones habendas, quas deinceps indicare sibi proponit, aggredietur post ferias hiemales. JOANNES TIDEMAN, Professor in Seminarium. Demonstrator-Bijbelonderwijzer, Theologie dogmatica docebit diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora IX; Theologie practica diebus Martis et Mercurii, hora X; Evegein N. T., Epistola Petri, quae dicitur prima, interpretans diebus lovis et Veneris, hora X; Dialectica orationes sacras habentibus praeses aderit die Martis, hora II; Exercitia oratoria moderabitur die Martis, hora III. Digitized by Google NUMERUS STUDIOSORI IN ILLUSTRI ATHENAEO THEOLEGENTI CONIUNGIENDI COHORI DOCTISSIMUS DIE XXXI M. DECEMBRIS CLIX. In Facultate Theologiae 66. in Jurisprudentia . . 45. in Literarum 2. in Medicina 18. in Philosophia 2. 9 H Digitized by Google INWIJDINGSREDE OVER DE PLANTKUNDE, BESCHOUWD IN HARE TRAPSWIJZTE ONTWIKKELING VAN DE VROEGSTE TIJDEN TOT OP HEDEN, VITESEPRONKEN TE BESCHOUWING VAN HET HOOGLEEBAAMSCHAP IN DE GENES- EN BOUDBKUNDE AAN HET ATHENAUM ILLUSTRIE TE AMSTERDAM, DIN 21e NOVEMBER 1859, C. A. J. A. OUDEMANS. 50 Digitized by Google EDELACHTBAAB HEEFT BURGEMEESTER, WETHOUDENDE LEDEN VAN DEN KAAD DEZE STAAT AANZIENLIJK WEZEN VAN DE DOCTORENCLASSE SCHOOL ACHTBARE MANNEN, DIE HET TOEZICHT OVER DE CLINISCHE SCHOOL ALHIER BEBURSTEN HOOGKLOBBEN VAN HET ATHENAUM EN VAN DE ONDERSCHEIDENE Kweekscholen, HOOGACHTBARE AMBGENOOTEN ZIE GELEDE HEEN, BEOEFENAAR VAN DE GEZONDHEID, LEERRABBEN VAN LITERATUUR EN WIJSBEGELTE, VADERDIGNEN VAN HET BORG WELVLIEDEN HEEN, LEERRABBEN VAN GODSDIENST AANZIENLIJK SCHAB VAN JONGELINGEN, BOUWGAAR VAN HET ATHENAUM, KWEKELINGEN VAN DE GYMNASTISCHE SCHOOL, DIE U AAN DE BEOEFENING VAN DE WETENSCHAPPEN TOEWIJDT! GA ALLE, DIE DOOF UWETE TENGEWOONDEID BLIJKT GEEN BELANGSTELLING IN DEZE PLEGTIGHEID ZIE GEBOEDE TOEHOUDEN Als men de geschiedenis der wetenschappen in 't algemeen, en die der Geneeskunde in 't bijzonder, raadpleegt, dan kan men niet nalaten de opmerking te maken, dat de hoogte, waarop zij tot op den tegenwoordige tijd zouden te verheffen, evenmin geleidelijk als plotseling, maar vele met tusschenpozen of sprongen bereikt werd, en dat niet zelden tijdperken van beroering met die van betrekkelijke rust afwisselden. Bij naviagten, waarop elk een ris en dalen, zulk een een ebe en vloed op wetenschappelijk gebied wel mag worden toegeschreven, het antwoord valt niet naar zich wachten; want wie, die een weinig nadenkt, merkt het niet op, dat het kalm en rustig streven der menigte nu eens wordt afgebroken door dezen of genen bevoorregten, die, in gaven des geestes boven zijn tijdgenoten verheven, handelen de cogen open voor vroeger ongekende waarheden, nieuwe denkbeelden verkondigen of tot krachtiger inspanning aanspoort; dan eens door de een of andere uitvinding, aangegrepen om 't schijnbaar onmogelijke mogelijk te maken en de sluier op te heffen over tal van vraagstukken, wier beantwoording nog steeds op zich liet wachten; dan weer door de een of andere ontdekking, toegepast op wat men wist, of als de uitkomst van onderzoek en denken al reed had vastgesteld. Zulk een rijzen en dalen, als waarvan ik hier boven gewaagde, M. H. 1 ondervond ook de wetenschap, waaraan ik thans geroepen ben op ruimer schaal te arbeiden, en die ik met jeugdige krachten aan deze Instelling hoop voor te staan. Ook de Plantkunde beleefde tijdperken van vooruitgang en stilstand; en magt men elders grote mannen kunnen aanwijzen, wier invloed voor de wetenschap, die zij beoefenden, van onberekenbaar nut was, en met de vinger kunnen aantonen, welke belangrijke uitkomsten deze of gene uitvinding of ontdekking voor diezelfde wetenschap opleverde — ook zij kan op zulke mannen bogen, en er roem op dragen, dat geen stap van vooruitgang op enig ander, aan het hare verwante, gebied gedaan werd, zonder dat zij zelve daarvan de vruchten wist te plukken, en zich datgene wist toe te eigenen, wat haar in achting kon doen rijzen en haar gebied kon uitbreiden. Het is mij voorgekomen, dat ik, ter aanvaarding mijner tegenwoordige betrekking, geen betere stof tot het onderwerp mijner rede konde kiezen, dan de ontvouwing van de lichtende en minder glansrijke tijdperken, welke de Plantkunde te doorworstelen had, voor zij haar tegenwoordig standpunt bereikte ; met andere woorden, U in breede trekken hare geschiedenis te melden ; den invloed te schetsen, die verschillende zaken buiten haar gebied op hare ontwikkeling gehad hebben; en de uitgebreidheid van dat gebied te bepalen, zoo als het zich thans aan ons voordoet. — Daartoe roep ik Uwe welwillende aandacht in, waarop ik des te meer durf rekenen, daar het hier geldt de geschiedenis eener wetenschap, waarop :van overoude tijden de bijnaam van "beminnelijk" werd toegepast. Digitaled door Als wij onze nasporingen tot in het grijs verleden doen afdalen, dan ontwaren wij, dat de wetenschap, die thans den naam draagt van Kruid- en Plantkunde, in den beginnen zich bepaalde bij de kennis van eenige weinige gewassen, die of door hunne nuttige of schadelijke eigenschappen de opmerkzaamheid van den mensch tot zich trokken; of, door in 't oog loopend schoone vormen, als voorbeelden ter versiering van kunstwerken zich aanbevalen; of aan wie in een godsdienstig opzicht eenige betekenis gehecht of op 't veld der mythen een zekere rol werd toegekend. Zelfs in Griekenland, waar eenmaal kunsten en wetenschappen den hoogsten trap van ontwikkeling en bloei bereikten, werd aan een dieper indringende studie van het Plantenrijk niet gedacht, en streefde men naar geen hoger doel, dan het opsporen en ontdekken van geneesmiddelen of dergelijke, die met deze of gene toverkracht zouden zijn toegerust. Geen wonder, dat op de kruidkundigen of liever op de kruidenkenners van die vroegste tijden geen andere naam dan die van wortelsnijders of gravers, Rhizotomen, werd toegepast; en moge het ook al waar zijn, dat vele, wier kennis een weinig hooger stond, voor zich den naam van geneesmiddelen of Pharmacologen, of ook wel dien van natuurkundigen of Physici verlangden, het lijkt geen twijfel, dat zij, evenmin als de rhizotomen, een denkbeeld hadden van de wetenschappelijke opvatting der taak, waartoe zij zich geroepen gevoelden. Op dat standpunt bleef de Plantkunde staan tot Aristoteles, die in de 11e eeuw voor onze jaartelling leefde, en wiens geschriften over Phytologie, al zijn het niet meer dan brokstukken uit grootere werken, hem het recht geven als de grondlegger der wetenschappelijke Kruidkunde te worden becht. Bewonderd te worden. Te betreuren is het, dat de meeste geschriften van denzen diepe denkende geleerde verloren gingen, omdat wij daardoor moeilijk de hoogte kunnen aangeven, tot welke hij de jeugdige wetenschap wist op te voeren; want moge het ook al waar zijn, dat Theophrastus, een zijner geliefdste leerlingen en tevens erfgenaam zijner geheele letterkundige nalatenschap, in zijne twee werken over 'de Geschiedenis' en 'de Oorzaken der Planten,' ons in zekeren zin een afgerond geheel gaf van 't geen in het laatst der 4e en 't begin der 3e eeuw voor onze jaartelling van het Plantenrijk bekend was, zeker is het toch, dat in die geschriften, hoe vele juiste waarnemingen en gelukkige geflaneerde verklaringen zij ook mogen bevatten, 200 vade dwalingen en fabelachtige verhalen voorzullen komen, dat men die moeilijk houden kan voor een spiegel, waarin Aristoteles kennis van de Plantenwereld werd teruggekaatst. Indien men onder den naam van 'geschiedenis' een eengeankte gekteleding van gebeurtenissen, dan meenen wij niet te veel te zeggen, wanneer wij beweren, dat onze wetenschap, van den dood van Theophrastus, den laatsten Griekse schrijver over zuivere Plantkunde, tot ongeveer 't jaar 1530 van onze jaartelling, dat is dus gedurende een tijdsverloop van 1700 jaar, in die alsdan verloren gewaande werken opnieuw is opgevonden en gepubliceerd, nu dankzij de nieuwe ontdekkingen der archeologie en de opgravingen in Oudheidkundige gebieden meer dan ooit vóórde, een vruchtbaar gebruik kan worden geboden. Van bijna 16 eeuwen, geen geschiedenis meer had. Wel werden de namen voor ons bewaard van enkele schrijvers, die ook na Theophrastus de Plantenwereld gadesloegen, maar, wat zij nalieten, waren — met zeer enkele uitzonderingen — niet dan onbeduidende geschriften, of dezelfde, die meer aan de toegepaste Kruidkunde gewijd waren, d.i. uitsluitend over de artsengewassen handelden. — Tot deze laatsten behoort ook Dioscorides, geboortig van Anazarbus in Klein-Azie, die in de eerste eeuw van onze jaartelling leefde, als arts en krijgsman vele landen bezocht, en in zijn 5 boeken over de leer der geneesmiddelen 600 planten beschreef, waar aan de een of andere genezende kracht moest worden toegekend. — Hoewel bijna ongelooflijk, is het nog toch waar, dat het genoemde werk van Dioscorides 15 eeuwen lang de enige bron bleef van alle plantenkennis en de leidraad bij alle kruidkundig onderwijs, waarbij nog kwam, dat men in allen ernst meende, dat alle planten van alle landen opgesomd waren, en de vaste overtuiging koesterde, dat het vinden van nieuwe gewassen een onmogelijkheid was. — Ofschoon Dioscorides de planten, welke hij aanvoerde, niet beschreef, deed hij haar (triviale) namen, ook van zoo vele opmerkingen vergezeld gaan, dat men langzamerhand tot de kennis gekomen is van de soorten, welke hij bedoelde, en naar aanleiding hiervan kan men gerustelijk vaststellen, dat zijn geschriften al als de hoofdbron kunnen gelden voor de kennis van de bijzondere Kruidkunde der Ouden, juist zoo als uit die van Theophrastus hunne kennis der algemene kan worden opgemaakt. Voor het aanbreken der 16e eeuw, waarbij een tweede tijdperk voor de geschiedenis der Kruidkunde aanvangt, zien wij de fundamenten van kennis, die eens door Aristoteles, thensoor en anderen waren gelegd, eenmaal herleven in de geschriften van Albertus Magnus en Dominikaner monnik, die zich gedurende een groot gedeelte zijns levens ophield in een klooster te Bologna, waar hij in 1280 overleed. De geleerde verdient daarom vermelding, omdat hij, evenals Aristoteles, als zelfstandig waarmerk te optreden, en niet, zoo als vele anderen, zich alleen bezig hield met de verklaring van de geschriften der Ouden. Tussen 1280 en 1630, dat is dus gedurende een tijdvak van 250 jaar, bleef onze wetenschap weder staan op de hoogte, waarop Albertus Suavius haar had achtergelaten. Overzien wij den tans afgelegden weg nog eens, dan wordt het rijzen en dalen, dat wij deden, ons nog duidelijker dan vroeger. Vier eeuwen voor onze jaartelling schitteren Aesculapius en Hippocrates; daarna volgen drie eeuwen van rust; in 't midden der 1e eeuw na christus treedt Dioscorides op met zijn leer der geneesmiddelen, de aedes omvattende richting zijner voorgangers vaarwel zeggend en de Geneeskunde binnen nauwere grenzen terug dringende. Gedurende 12 volgende eeuwen heeft men alleen oogen en oren voor wat Dioscorides opteekende of leerde, en men denkt er niet aan, de studie der planten van een andere dan een stoffelijke zijde op te vatten. Welk nut, welke schade kunnen ons de gewassen aanbrengen? Ziedaar de enige vragen, welke men tracht te beantwoorden. Eindelijk klaart de horizon aan den wetenschappelijken hemel weer op. Albertus Suavius verlaat den slender, dien men zich niet vermeedt los te laten; handhoudt de leerstellingen van Aristoteles; wekt op tot zelfstandig onderzoek, en laat geschriften na, waarin een kennis doorstraalt van de natuur, die ons met diepe bewondering vervult. De grote meester wordt echter niet direct door jongeren gevolgd, en weer moeten 2| eeuwen verlopen, eer onze aandacht van hem wordt afgetrokken. Bijna twee duizend jaar zijn thans sedere het leven van Aristoteles voorbijgegaan, en wij treden de 16e eeuw van onze jaartelling in, na slechts van vier grote mannen op het gebied van onze wetenschap te hebben kunnen gewagen. De 16e eeuw zag echter het licht niet, dan nadat de boekdruk- en graveerkunst, die twee magtige hefboom voor het verspreiden van kennis waren uitgevonden, en geen wonder dus dat brunfels, boek, fuchs en anderen, die tussend de jaren 1550 en 1600 bloeiden, hunne geschriften in druk uitgaven en met houtsneepfiguren opluisterden. Het doel, wat deze geleerden, die wij als Duitsers nog gesner en stevinus, en als Nederlanders dodoens, lobel en clusius ter zijkant kunnen stellen, trachtten te bereiken, was vooral het leeren kennen der gewassen van den vaderlandschen bodem, en het vestigen der overtuiging, dat de geschriften der Ouden daarbij niet tot gids konden verstrekken. Brunfels legde er zich bovendien op toe om de verwarring, die langzamerhand in de namen der gewassen ontstaan was, te doen ophouden, door de geschriften zijner voorgangers nauwkeurig met elkaar te vergelijken; en voegen wij hier nu bij, dat bock en fuchs, die beiden in de 1e helft der 16e eeuw bloeiden, als ware het met elkaar wedijverden in het nauwkeurig beschrijven der planten, die zij aanhaalden, en, ten gevolge hunner reizen door Europa, ook met den plantengroei van andere landen niet onbekend waren, en de kennis daarvan trachtten te verspreiden; verder, dat ossner al een voorgevoel had van 't bestaan van plantengeslachten en aan de voortplantingswerktuigen der gewassen enige aandacht schonk; en eindelijk, dat de Nederlanders dodoens, lobel en clusius, doch vooral de Italiaan cesalpino, een eerste poging waagden om al wat zij beschreven te rangschikken, en daarbij dikwerker lagere vormen van hogere wisten te onderscheiden, dan kan het niet vreemd zijn of wij moeten dankbaar erkennen, dat de ontwikkeling der Kruidkunde gedurende de 16e eeuw een grote sprong voorwaarts deed. Indien wij in korte woorden moesten aangeven, wat het 100-jarige tijdvak, waar wij thans beschouwen, zich onderscheidt, wij zouden antwoorden: door de zucht, om alle, niet alleen de nuttige of schadelijke, plantenvormen te beschrijven en af te beelden, en te zorgen voor de nakomelingenschap bewaard te doen blijven. De beschrijvingen van die tijd golden echter hoofdzakelijk de gewassen van Europese bodem, en waren buitendien nog zeer gebrekkig, terwijl de pogingen om 't beschrevene te rangschikken niets meer waren dan een eerste, voor zeer veel verbetering vatbare, proef. Een als in de 16de eeuw de boekdruk- en graveerkunst, zodoende deden, in de 17de, de vermeerdering van onze aardrijkskundige kennis en de uitvinding van het mikroskoop hun licht schijnen over onze wetenschap. — Het nog steeds in nauwkeurigheid toenemend onderzoek van den plantengroei van verschillende landen en onderdeelen van landen in Europa geeft aanleiding tot het ontstaan van die menigte Flora's, waarmede vooral Duitsland overstromd wordt; de ontdekking der Nieuwe Wereld, en de reizen naar Oost- en West-Indie, China, Japan, de eilanden der Stille Zuidzee, Nieuw-Holland, enz., brengen nieuwe plantenvormen aan het licht, die al weer tot vergelijking opwekken, en tot het beproeven van een betere rangschikking aansporen; de aanvoer van levende gewassen uit de keerkringsstreken noopt tot het aanleggen van kruidtuinen, en het bespioneren van de innerlijke structuur der planten legt den grond voor de ontwikkeling van twee nieuwe onderdeelen onze wetenschap, ik bedoel de Anatomie en Fysiologie of de leer van de organische samenstelling der gewassen en van de levensverrichtingen hunner verschillende organen. In dit tijdperk, M. H.! Dagen die geschrift van Johann en Xavier Bauhinus, van welke vooral de laatste door zijn Pinax Theatri Botanici, een werk, dat ook heden ten dage een onontbeerlijke en zekere leidraad is in den doolhof der geschriften, die gedurende 2000 jaar voor hem werden samengesteld, zich een plaats onder de beroemde mannen zijner eeuw wist te verzekeren; de eerste naamlijsten van planten, die in ons vaderland het licht zagen, en voor 't eiland Walcheren (in 1610) door Pelerie; voor het Gooiland (in 1621) door Kniphout; voor de omstreken van Leyden (in 1683 en 1650) door Vrolicius en Kralix; voor die van Zwolle (in 1660) door Bruins; eindelijk, voor geheel Nederland (in 1683) door Johannes Commelyn werden vervaardigd; de werken van Hendrik van Rheede tot Drakenstein, wieus Hortus Malabaricus; van Rumphius, wiens Herbarium amboinense, van Kämpfer, wiens Amoenitates exoticae van de ijzeren vlijt en de veelomvattende kennis getuigen van mannen, die, niettegenstaande zij tot den koopmansstand behoorden, en dus slechts een gedeelte van hun tijd aan het waarnemen der hen omringende natuur konden wijden, nogthans schatten wisten bijeen te brengen, waarvan de menigheid en het gehalte ieder zuiver wetenschappelijk verzamelaar reeds grote eeren zou hebben aangedaan; eindelijk ook de geschriften van Jung en Rivinus in Duitsland, Morison en Ray in Engeland, en Torrefort in Frankrijk, waarin, op 't voetspoor van Casalpino (1583), een betere indeling der gewassen beproefd werd, en van welke zonder twijfel die van Rivinus en Torrefort de meesten bijval ondervonden. De ontdekkingen op anatomisch gebied, voor zover die dagtekenen van de 17de eeuw, zijn wij vooral verschuldigd aan ook de groei, malpighi en Leeuwenhoek, die, omstreeks het jaar 1680, de uitkomsten van hun onderzoekingen bijna te gelijkertijd bekend maakten, en dus als zelfstandige waarnemers optraden. Van deze vier mannen onderzochten Hooke en Leeuwenhoek afwisselijk voorwerpen uit het Plant- en Dierrijk, zodat zij ons niet dan verrijkte waarnemingen over planten- en dierkunde hebben nagelaten, terwijl de andere twee, alfaamais voor een tijd lang, alleen de Plantenwereld op 't oog hadden, en een samenhangend geheel leverden, waarin alle organen achtereenvolgens werden nagegaan; en hieraan overeenkomstig zien wij dan ook dat Leeuwenhoek's waarnemingen in den vorm van brieven vervat zijn, bij tusschenpozen vooral aan de Royal Society te Londen gericht, terwijl de geschriften van Hooke en Malpighi in eens in 't licht verschenen. Het kan niet in onze bedoening liggen, hier de ontdekkingen van ieder der genoemde natuuronderzoekers nauwkeurig op te sommen en met die van zijn tijdgenoten te vergelijken, om daaruit verder af te leiden, aan wie de palm der overwinning zou moeten worden uitgereikt. Liever vermoedden wij, dat zij ons allen de cel in haar verschillende vormen, ook als vezel en vat, leerden kennen; somige weefsels, zodanige als het kurk- en mergweefsel, en ook de opperhuid, beschreven; in de verschillende samengestelde organen de rangschikking van die weefsels trachtten na te gaan; eindelijk, dat Hooke vooral door de bevalligheid, Malpighi door de uitvoerigheid, Leeuwenhoek door de getrouwheid van zijn beschrijvingen onbetreden bleef. Dat de kennis van den fijneren bouw der plantenorganen aanleiding gaf tot het opsporen hunner verrigtingen, ligt in den aard der zaak, en werkelijk worden dan ook de eerste denkbeelden over de physiologie der gewassen in de werken van het reeds meermalen genoemde driemanschap aangetroffen. Ook anderen wijdden hunne aandacht aan bepaalde physiologische vraagstukken, zo als de proeven van Pebrault en Malo over de opstijging der vachten, die van Mariotte en Woodward over de voeding en den groei der gewassen, die van Camegembau over de seksualiteit in het Plantenrijk, bewijzen, en zo blijkt het ons genoegzaam, welke belangrijke gevolgen die een omstandigheid, de uitvinding namelijk om glas te slijpen en bolle voorwerpen uit die grondstof te vervaardigen, voor de ontwikkeling der Wetenschap opleverde. Wij hebben hierboven de opmerking gemaakt, dat het overbrengen van levende gewassen uit de warme en verzengde luchtstreken naar Europa het aanleggen van kruidtuinen noodzakelijk maakte, en hierdoor worden wij van zelf geleid tot de mededeeling, dat in ons vaderland de eerste dier onmisbare oefenscholen voor onderzoek en vergelijking, zooals zij onlangs te recht werden genoemd, te Leiden in 1577, de tweede in 1682 te dezer stad werd in het bestaan geroepen. Wat op dezelfde plaats, die wij allen ook thans nog als Hortus botanicus kennen, van 1682 tot aan 't laatst der vorige eeuw ten nutte der wetenschap gedaan werd, en hoe Amsterdam, ook door zijn plantentuin, eenmaal den naijver van vreemde mogendheden wist op te wekken en den roem van Nederland op 't gebied der wetenschappen wist te helpen schragen, vinden wij opgeteekend in een redevoering, in 1797 van deze zelfde plaats uitgesproken, en waarlijk, het zoude ons geen moeite kosten te bewijzen, dat dezelfde Instelling sedert al weer vruchten te over heeft afgeworpen, en daardoor haar oude roem tot op den huidigen dag heeft gehandhaafd. —Nevens de zoogenaamde kruidtuinen, die een meer algemene karakter hadden, zag men er in de 17de eeuw ook nog anderen verrijzen, welke door bijzondere personen werden bekostigd, en hiertoe behoort o.a. de tuin van SIMON BEAUFORT te 's Gravenhage, waarvan in die tijd een gedrukte catalogus in 't licht verscheen. Vatten wij nu alles samen, dan kunnen wij in gemoed getuigen, dat het tijdvak, besloten tusschen de jaren 1600 en 1700, een gouden tijdvak was voor onze wetenschap, zoo als zij er nog bijna geen had beleefd. Wel wordt de aandacht onafgebroken bezig gehouden door de van alle oorden der wereld aangevoerde gewassen, en kan de menigte zich niet verzadigen aan 't bezichtigen, beschrijven en afbeelden van al die vreemde vormen, die schitterende kleuren, die ongekende schakeringen, welke zoo wel van den onuitputtelijken rijkdom als van de weelderigheid van den plantengroei der keerkringsgewesten getuigen, maar toch verrijst er een anatomische school en wordt de eerste stap gezet op 't gebied der experimentele physiologie. De werken der Ouden vinden nog slechts enkele commentatoren en men verwisselt het langzaam de dode letter voor de levende natuur. In kruidtuinen verzamelt en kweekt men al wat zeldzaam is en vreemd, en leert daar nieuwe verwantschappen kennen en nieuwe schakels vlechten in den keten, die al geschaapen vereenigt houdt! — Is het niet te betreuren, M. H.! dat nevens al deze levende punten toch nog een Schaduwzijde werd opgemerkt, die namelijk van 't gebrek aan een leidend beginsel bij de rangschikking, waardoor al wat men had zaamgebracht onder den zwaren last eener toonloze wanorde dreigde verloren te gaan? — Men versta ons echter wel; wij ontkennen niet, dat er pogingen in 't werk gesteld werden om het kwaad te keeren; integendeel — zelf hebben wij hierboven de namen opgesomd van hen, die daartoe onophoudelijk en krachtig medewerkten; maar die pogingen stonden ieder op zichzelf, gingen voor een groot deel uit van de onbruikbare verdeeling der gewassen in boomen, beesters en kruiden, en misten allen die overtuigende kracht harer voortreffelijkheid boven anderen, zoo noodig om zich van de blijvende en onverdeelde aandacht der kruidkundigen te verzekeren. Zo brak derhalve de 18de eeuw ook voor onze wetenschap aan, en erfde al bij bar van de 17de wel op een vrij verheven standpunt, maar toch onder den druk van een lastige kwaal, die, dieper doorgedrongen, een middel tot haar ondergang had kunnen worden. — Gelukkig echter, dat juist dezelfde tijdruimte, waarin het gebrek aan orde in de systematische Kruidkunde het levendigst gevoeld werd, er toe bestemd was om den man te zien geboren worden, die met krachtige hand tusschen beide treden en een reformatie tot stand zou brengen, die, algemeen gehuldigd, zelfs nog in de verst verwijderde toekomst de berijkste vruchten dragen zou. De man, M. H. was een genie, een onverwachten natuurkenner, wiens naam eenmaal bij alle beschaafde volken weerklinken zou. Geboren in 1707 in het dorpje Rosbult in Zweden, legt hij zich eerst, op verlangen zijns vaders, op de godgeleerde, later echter op de natuurkundige wetenschappen toe, en komt, na een reis door Lapland gedaan te hebben, naar Nederland, waar hij in 1785 zich te Harderwijk de doctorale titel verwerft. In hetzelfde jaar naar Leiden en Amsterdam gereisd, ten einde met BOERHAAVE en burman een persoonlijke kennismaking aan te knopen, wordt bij, op voorspraak van deze twee uitstekende mannen, door GEORGE GIFFORD met betrekking tot zijn buitenplaats op de Hartecamp bij Haarlem belast. Hier vertoeft hij twee jaar, schrijft gedurende die korten tijd werken, en keert, na Engeland, Parijs en Gottingen te hebben aangedaan, naar Zweden terug. Hier moet hij aanrukkelijk met vrij wat tegenspoed te kampen hebben, en genoodsaakt, ten einde in zijn dagelijksch onderhoud te voorzien, zich als geneesheer aan de Zweedse vloot te verbinden. Het aanvaarden van zijn aanbod, om hem aan de Hoogleeraar aan de Hoogeschool te Gottingen te vangen, wordt hem daardoor onmogelijk gemaakt. Weldra echter weet hij de aandacht van invloedrijke personen in Zweden op zijn verdiensten te vestigen, verkrijgt zijn ontslag uit de dienst, wordt eerst tot Voorzitter der Akademie van Wetenschappen te Stockholm, later tot Hoogleeraar in de Geneeskunde en Onderwijksunde, en eindelijk tot Hoogleeraar in de Kruidkunde aan de Hoogeschool te Uppsala benoemd. Daar zien wij hem gedurende 36 jaar schitteren met een nimmer verdoofden luister, en wetten uitvaardigen voor de bewonderaars zijner wetenschap, die met ingenomenheid ontvangen en met eerbieding worden nageleefd; daar zien wij hem standvastig arbeiden aan de reformatie, waarvan hij elders de oorsprong gelegd had en waarvan de heilrijke gevolgen niet naar zich lieten wachten; daar zien wij hem geëerd en gevierd, en als de grote meester gehuldigd, wiens schrijvend genie zoo veel bewondering afperste, maar daar zien wij hem ook door de natuur beloond, en in 71-jarigen ouderdom het hoofd ter ruste leggen. Indisch men de wetenschappelijke verdiensten van enig natuuronderzoeker altijd mag afmeten naar het aantal der door hem in 't licht gegevene geschriften, dan zou Zinnasus reeds om die reden zeer hoog in onze schatting behoort te worden aangeschreven, want niet minder dan 40 werken, waarvan sommigen in verscheidene delen, veikondigen ons zijn nimmer verfijnen ijver en zucht om de uitkomsten van zijn arbeiden en denken ook aan anderen mede te delen. Zonder echter op het aantal die geschriften te letten, komt het ons, naar aanleiding van hun inhoud, niet ongepast voor, hier in korte trekken de hooge verdiensten van den Zweedschen natuuronderzoeker te ontvouwen. Drie gebreken kleefden de Eruidkunde aan toen Linnaeus zich aantrok hare dienst begon te wijden, te weten: onvolledigheid in de beschrijving, stelselloosheid in de benoeming, weifeling in de rangschikking der gewassen. Johan Junius peilde die gebreken, ontdekte hun onderlingen samenhang, en zocht op een middel tot herstel. Met een helder oordeel en een juiste opvatting begaafd, zag hij terstonds in, dat de grondslag der kwal in de miskenning aangetast van het beginsel, in de hele organische schepping uitgedrukt, dat bepaalde vormen tot eenheden, en groepen van deze laatsten tot andere eenheden, maar van een hogere orde, kunnen worden ingekaderd. Hierop grondde hij de begrippen soort en geslacht. Met groote zorgvuldigheid toonde hij aan, dat de kenmerken der eerste vooral aan de werktuigen der voeding, die der laatsten aan de werktuigen der voortplanting moeten ontleend worden; handhaafde de voor hem reeds meermalen geuite meening, dat de meeldraden en stampers in alle opzichten het standvastigst zijn in hun voorkomen, en daarom bij iedere rangschikking het eerst dien in aanmerking te komen; stelde vast dat iedere plant voortaan twee namen zal dragen, waarvan de eerste het geslacht, de tweede de soort zal aanduiden; en vaardigde modellen uit van beschrijving, welke door sakelijkheid en bondigheid uitmunten en den bijval van landgenoot en vreemdeling inoogsten. Ziedaar, een weinig woorden om den werkkring van M. H. te schetsen, die de grote Zweed voor zich afbakende en gelukkig ten einde bracht. En voegen wij hier nu bij, dat hij alle te zijner tijd bekende planten, vogens de door hem zelf vastgestelde regels, beschreef, en telken reis, wanneer nieuwe aanwinsten zulks noodzakelijk maakten, ook nieuwe uitgaven zijner werken in 't licht gaf; eindelijk, dat hij, onder den naam van Philosophia botanica, een wetboek samengesteld, geheel daarop ingegaan om eenheid te brengen in de theoretische beschouwingen der kruidkundigen, en den weg te banen tot een werkelijk meer filosofische opvatting der hun toevertrouwde taak, dan geloven wij genoeg gezegd te hebben om de overtuiging wortel te doen schieten, dat Linnaeus werkelijk als de hervormer der Plantkunde optrad, en haar onthief van de zware lasten, welke haar verdere ontwikkeling belemmerden. Het geraamte van Klassen en Orden, waarin Linnaeus de gewassen, welke hij ondersocht, had, rangschikte, draagt, juist omdat de voortplantingswerktuigen daarin zulk een grote rol spelen, de naam van het seksuele stelsel; maar, behalve dit, kennen wij er nog een ander van denzelfden schrijver, waarin hij alle planten tot ongeveer 60 groepen verenigde, en dat wel naar hare in de natuur zelf gegondveste verwantschap, met andere woorden, volgens een methode, waarbij de overeenkomst in eigenschappen van alle, en niet die van een enkel of eenige weinige organen werd nagegaan. Eene dergelijke rangschikking werd, in tegenoverstelling van het seksuele stelsel, dat niet van kunstmatigheid was vrij te pleiten, natuurlijk genoemd, en zo blijkt het ons dus, dat Linnaeus wel degelijk reeds een voorgevoel had van het bestaan van afdeelingen van nog hogere orde in het Plantenrijk dan zijn geslachten, en dat zoowel Adanson als Antonius Laurentius de Jussieu, die nog voor het einde der 18e eeuw, ja zelfs voor den dood van Linnaeus, met hunne zoogenaamde natuurlijke stelsels traden, niets anders deden dan voort te bouwen op de grondslagen door deze laatste gelegd, al mogen wij hun den lof niet ontzeggen van krachtig tot het vestigen der nieuwe richting te hebben medegewerkt. Het verdient opmerking, dat de planten-ontledkunde gedurende de 18e eeuw betrekkelijk nog altijd schaars beoefend werd, en althans geen enkele geleerde opleverde, die met de grote mannen van vroeger op een lijn kon worden gesteld. De onderzoekingen van dat tijdperk strekten zich veelal slechts over enkele, nimmer over alle, organen uit; en hieraan is het dan ook toe te schrijven, dat wij geen werk uit de 18e eeuw zouden kunnen aanwijzen, wat als handboek der planten-ontledkunde, met de geschriften van het zoo even genoemde driemanschap zou kunnen vergeleken worden. Grote verwondering nogthans kan dit feit ons niet baren, indien wij in overweging nemen, dat er vooreerst door enkelen, zoals door Sbaronia te Bologna en Fontenelle te Parijs, ten tweede, dat de werken van Grew, Malpighi en Leewenhoek, vooral in Duitsland eerst zeer laat bekend werden, en ten derde, dat de richting van Linnaeus geheel systeematisch was en een onmiskenbaren invloed uitoefende op ieder, die tot de Kruidkunde in enige betrekking stond. Vruchtbaarder dan voor de ontleedkunde was de 18e eeuw voor de physiologie der gewassen, en hiertoe droegen de belangrijke ontdekkingen op 't gebied der Scheikunde, en daaronder die van de samenstelling der dampkringslucht, niet weinig bij. De veelzijdige proeven van Bonnert over het nut der bladeren; van Priestley, Ingenhoven, Dieman, Paets van Troostwijk en Van Barneveld over de zoogenaamde ademhaling der planten; van Hales over haar opslagend en uitwasemend vermogen; van Kölleri over de beweging van het celvocht; van Van Marum, Brugmans en Coulon over de prikkelbaarheid van sommige plantendeelen; van Linnaeus en Hill over den plantenslaap, enz. dagtekenen dan ook van dit tijdvak, en zien wij in het jaar 1800 het beroemde werk van Senebius in 't licht verschijnen, 't welk, louter aan de physiologie der planten toegewijd, ons in vijf delen de hoogte verkondigt, waartoe dit onderdeel der Kruidkunde toen ter tijde geklommen was, dan is er geen twijfel, of de grondslagen van dit kolossale monument van menschelijke wetenschap werden in de 18e eeuw gelegd en opgetrokken. Wij mogen niet nalaten te vermelden, dat, ten tijde van Linnaeus, twee physiologische vragen van zeer veel gewicht de kruidkundigen bezighielden en verdeelden, te weten: 1°, de vraag of de meeldraden en stamperse met mannelijke en vrouwelijke voortplantingswerktuigen mochten vergeleken worden, en 2°, die, of dusdanige organen ook bij de lagere gewassen of Cryptogamen zouden voorkomen. Wij kunnen niet zeggen, dat beide vragen bij het aanbreken der 19e eeuw voldoende waren opgelost; integendeel, grooter verschil in meningen dan er, vooral aangaande de laatste vraag, op dat tijdstip werd opgemerkt, is wel niet denkbaar, en dit kan ons niet verwonderen, indien wij bedenken, dat men hier een ruim veld had voor allerhande gissingen en dat de dikwijzig mikroskopische kleinheid der te onderzoeken organen het nemen van proeven ten eenenmale onmogelijk maakte. Geheel vruchteloos was echter die strijd niet, omdat hij aanleiding gaf tot het grondiger onderzoeken van veel, wat vroeger slechts oppervlakkig werd nagegaan, en wij kunnen het dan ook niet verzwijgen, dat de werken van Dillen, Micheli en anderen, die nog heden ten dage tot de klassieken gerekend worden, in die tijd van beroering geschreven werden. 