title: Gisbertus Voetius
creator: Duker, A. C
text: Exiraord. verg. 29 Juny 1628. Praeses d. Campius. De broe- deren gecommitteert naer Heusden om met d. Voetio te handelen over het beroup bijde kereke van Haerlem op sijn persoon gedaen, weder thuijs gekeer sijnde hebben gerapporteerl hoe datse nijet- tegenstaende alle instantien soo a&en d. Voetium gredaen, als oock aen die vande kerekenraed ende magistraet tot Heusden, nijet en hadden eonnen effectueren nochte obtineren; maer dat d. Voetiug weygerigh is geweest selffs sich gelaten te stellen, gelijek als oock "ie vanden kerckenraed nijet tegenstaende darop seer aengehouden wiert, ten eijnde de redenen van die van Haerlem gebalaneeert synde, tegen de redenen des kerekenraeds van Heusden, in een hooger kerekelicke vergaderinghe, men &oude moghen sien wat Stichtelickst voor d'een ofte d'ander kercke moghte geoordeelt ende bevonden werden. Doch heeftmen sulex noch bij d. Voetium nochte bij die vánden kerckenraed connen verwerven, mer soo wel by d'een als d'ander alle hope van syn persoon te connen becomen lot dienst deser kercke, is affyesneden; gelijek dan oock de heeren burgemeesteren van Heusden met een expresse missive aen heeren burgemeesteren van Haerlem seer ernstelyck hebben versocht dai- men doch geen nieuwe instantie en wilde doen omde saecke ende versouek te hervatten. Alsoo sy tot syne dimissie voor tegenwoordigh niet en conden nochte souden verstaen. De vergaderinghe dit rap- port hoorende ende eontentement nemende aende debuoiren bij de gecommitteerden in dese saecke bewesen, heeft geoordeelt datmen het hier bij soude laten blyven, ende datmen in een vergaderinghe, daer toe exiraordinairlyek aen te stellen, tot de verkiesinghe van een ander persoon soude treden", elem kerbr. Haarl, loopende wan 20 Juli 1621—20 April 1629. €XXXVI (bl 374 aant. 2). ,Aen de edele, achtbaere, seer voorsienige heeren, drosssert, schouth, sehepenen ende borge- meesteren der stede Heusden: Vertoonen uwer EE. dienstwillge d'offiieren der Engelseher garnisoenen alhier, hoe dat sijj tot haere ende der garnisoenen B 10 Ui OXXXIV BILAGEN. costen wederom hebben aangenomen seeckeren predicant genaemt Samuel Batcheler, ende dat de voornoemde predicant op het so- bere tractement seer qualijck hem selven in desen ongelegen winter tij& sal konnen onderhouden ende d'oncosten van huijshuere, brant, ende andersins sonder eenich extraordinairs subsidie connen ver- vullen. Versoecken derhalven soo in haeren als des voors. predicants naeme, dat uwe EE. gelieve of ten opsicht van soo noodigen dienste als den voorn. predicant in uwer EE. stede alhier is doende, ofte allen uijt speciale gunste, den voornoemden predi- cant acchijs vrij te maecken, ende voor desen winter met sooveel brant te versorgen, als dan uwer EE. nae haere discretie sullen goet vinden. Dit doende etc." Den 54e Januari 1621 werd hem door Heusdens magistraat »provisionelyck" toegevoegd 12 gld. maar ,sonder dat tselve getogen soude mogen werden in consequentie". Oud-arcá. Heusden, EB. 216, bilage tot fol. 44 der gemeenterekening over 1620. Vgl. daarmede: E. 2106, bijlagpe tot fol. 49 der gemeenterekening over 1619. CXXXVEE (blz. 380, aant. 2). Welke zotte ,problemen" het vraagstuk der zondagsviering, bij monde of geschrifte der toen- malige godgeleerden, niet zelden in het leven riep, moge blijken uit wat Martinus Schoockius in zijne , Exercitationes variae" meende te moeten aanvoeren: »Bed, quid si ergo pastoris femoralia, die Dominico induenda, ita rumpantur, ut pro colligatione non admittant ligulam , et hoc die Dominico demum rev. d. pastor animadvertat, utrum prae- stabit, eum domi manere, atque cum grandi jactura ecclesiae, concionem, ad quam se praeparavit, differre, an vero praesen- tem operam sartoris implorare? Item, si quis hujus ordinis cal- ceos non possit aptare pedibus, an non pariter, Dominicus licet dies sit, potius advocabit sutorem, quo praesentaneum remedium adferat, quam ut concione abstineat? Quid, si idem vir rever. amissa sui musaei clave, non possit vacare praeparationi ad con- cionandum, utrum praestabit, advocare fabrum, qui dictum mu- saeum recludat, an domi manere, an vero crudos conceptus evo- mere? Scio, dici posse, haec omnia pridie cogitanda, praemeditanda, atque praeparanda esse. Sed, quam multa non cadunt inter calicem, supremaque labra? Pro certo mihi relatum est, in quodam Hol- BULAGEN. OXXXV landiae munieipio, quendam eeclesime seniorem, gnepius indigma- (um fuisse, quod ehirurgi (qui apud nos im Belgio, fere quoque barbi-tonsores sun) die Dominieo vacarent demetendis et comendis erinibus, accidisse wero, ut uxor hujus hominis, Tanaquili non absimilis, dum ipse pro more die Dominico mane surgeret, in- eiderit cum marito in rixam, atque quos floceos barbae, (quam exemplo cujusdam pastoris, sibi amici, promissam alebat) evul- serii: cum vero homo meus videret, se deformatum esse , exemplo legatorum Davidis (2. Sam. 10.) ab hae sua Ammonitide, et tamen desideraret concioni interesse, vocat vicinum chirurgum, qui renuit operam impendere resiituendae barbae, quod et metuat cen- suram consistorii, et, si secus füciat, muleiam íribui debeat, Ad- vocatur mox alter, sed iyro, qui e cognalione hominis misere deformati erat, a quo vix precibus impetrari potuit, u& praesenti mecessliati remedium afferret, Eo haec refero, nt pateat, quinam fluctus in simpulo per homines improvidos consueverint concitari"". Behooek., Ezerc. var., p. 108. CXXXVIIH (blz. 385, aant. 2). ,De wethouderen ende regeerders der stede van Heusden ordonneren Lambert Jarens eerste borge- meester der selver stede, te betaelen aen domino Gisberto Voetio dijenaer des Godlieken woorla alhier de somme van sestien ponden grooten vlaems te sesse gulden t'pondt, denselven bijde stadi vwereeri in recompense van seecker boeck bij hem gemaeet geinti- tuleert Proeve vande eracht der godtsalicheyt, ende de rnagistraet neffens die van Hotterdam gedediceert ende desen alleenlieken overbrengende sal de voors. somme van sestien pon- den grooten vlaems, den voore. borgemeester geleden worden in uylgeven sijnder reeckeninge, Actum opt stadihuijs der voors. stede den 179 Aprilis 1629, De wethouderen all praeter Diug- man Adriaensen. Mij aldaer present, (was get.) van Haeren. 1029". En daaronder siond deze kwijüng: »Bekenne ick ondergeschreven de boven gemelte somme van XOVI gulden ontfanghen te hebben uijt handem van den borge- meester Jarens, bedancke syne e. misgaders de nchtb. magistraet voor haere liberaelheyt. Actum desen 18 Maij 1629, (was geil.) Gisbertus Voetius". Oud-arcÀ. Hewide», E. 219, bijlage tot fol. 39 der gemeenterekening. €XXXIX (blz. 3860, aant. 4). Met welke ,redenen ende conse- | BILAGEN. OXXXYI ghen met de valsche fundamenten van den tweeden artijekel des Dordtsehen synodi: die mede-brengt: dat Jesus Christus alleone ghestorven is voor een kleyn ghetal van persoonen, deweleke al- rede tot de salicheyt waren vereoren van den Hemelsehen Vader, die in dit syn besluyt niet meer heeft ghesien op desen dood syns soons, als op het gheloove deser uytvercorene". Tilenus, Je leere der synoden, blz. 12, 13. »Summa, summarum: men sal] noch eens daer toe komen, dat men geloove, dat het beter soude zijn gedaen, de vermanin- gen tot God te wenden, dat hy doch syn werck volbrenge in den menschen, dat hy haer bekeere, verbetere ende trooste deur syne slmogentheyt, dat gheen mensche de selve meer moge wederstaen, Ende dat het by-komt by gebreck van God, dat so veel menschen ongeloovieh, onheylich, ende desperaet blyven: overmids hy haer onthoud ofie oock altemet ontrect die genade, die noodich is so wel om sich te bekeeren, als om sieh tot een beter leven te be- geven ende in het geloove te volherden". Tilenus, Je leere der eynoden , blz. 18. €XL (bl. 391, aant, 5) Naderhand gaf vader Cats, ale van Beverwycks medewerker aan diens SeÁaf der gAesontüeyt, op blz. 31 en 32, het hierboven gemelde vraagstuk in deze rijm- verzen terug: Het is een hart geschil, en over langh gedreven, Hoe ons de gronden siaen van dit ellendigh leven, En of Godt aen den menseh, als door een stale wet, Syn dagen heeft bescheert, gyn palen heeft geset: En of hy met beleyt, en door besette reden, Een vaster leven-kracht kan brengen in de leden, Dan of een ydere tijt soo vast versegelt staet, Dat hem geeon kunst en helpt, geen hinder oyt em schaet. Hy die van al het stuck de gronden soeckt te kennen, Die tale naer het werck van al de soete penne, Die onse Beverwijok te samen heeft gebracht, Daer wert het diep geheym getogen uytter naeht, "Tis dan mijn voorstel niet hier dieper in te treden, Want tot soo grooten werel behoeft een langer reden; Maer om hier kort te zijn, soo segh iek heden dit, Een yder neemet op tot sijn bescheyden wit: Het eynde van de mensch is aen den menseh verholen, ;d g H E bg stuck s500 vasi te seiten, daiter geen zouden ieghen ghebrachi iende, da& het sorgelick gaen, en steken haer selven hier soo zouden laten wel overleggende, dai hare konsie niei te gSÉ ih ii H n €XLII (blz. 393, aant. 1). In lijureehte tep verklaring, Poli. eccles, tom. L, pars ll, p. | hierboven aangehaald, berichten de Utrechtsche — ^" QRaterdaechs den 14.» Juny s'nanoens. — heeren outburgermeester Nypoort ende d'andere Tnitteerden volgens hare commissie yanden 9,9» sin tot Heusden omme te beroepen d. Gysb professor theologiae ete. ende dat hare E, vereregen hebbende met syne eerw. waren gi de naebeschreven acte, achtervolgende seeckere commissie bij ; wroelschap der stadt Utrecht gegeven aen Johan | Peter vander Lingen, Aernt Foeijt outbor, wander Hoolek alle schepenen der selver sti BIJLAGEN, OXXXIX deser maendi, hebben de selve heeren beroepen tot professor inde h. theologie, midtsgaders de Hebreische ende andere Orientaelsche talen inde illustre schole der stadt Utrecht voors. d. Gisbertum. Voetium bedienaer des h. euangelii inde stede Heusden, die oock de selve professie nae voorgaende greimpetreerde dimissie vande &. heeren vande mangistraet ende kerckenraedt der selver stede ge- accepieert heeft, op een jaerl gagie van twaelff hondert, gruld. daer in begrepen de huijshuijr, ende op sodanige orüre ende in- siructie als de heeren burgermeesteren ende vroetschap der stadt Utrecht voors. goet vinden &ullen daer op te maecken. Actum. tot Heusden den 12." Junij 1600 vier ende dertich ouden styls, was onderi, J. van Nijpoort, Peter vander Lingen, A. Foeijt, G. Hoolek, Gisbertus Voetius". C€XLIH (blz. 393, aant. 4), De nete, waarmede Gorcums classis Woetius, bij zijn vertrek naar Utrecht, dimitteerde, was van dezen inhoud : s» Universis et singulis praesens hoe nostrum instrumentum lec- turis vel audituris salutem a Salvatore plurimam. Nos pastores et soniores, classem. Gorinchemensem constituentes, testamur rey. et doetissimum virum d. Gisb. Voetium abhine annos eireiter viginti tres elaesis nostrae membrum fuisse, ao &e eon- linuo praestitisse strenuum doctrinae orthodoxae propugmatorem, sincerum pietatis ac eüraf/ze ecclesiasticae assertorem , ipsumque diligenti sua praesentia classicales conventus nostras ornasse, piis prudentibusque consiliis ae cordatis auxiliis in rebus arduis ad ecclesiae aedificationem. spectantibus fideliter juvisse, onera sibi à classe imposita promte fortiterque sustinuisse, a(que ila indusiriam sunm ae zelum in caussa Dei abunde nobis probasse. Quo nomine gratissimum nobis fuisset, si optato ipsius consortio porro nobis frui licuisset. Veruntamen quandoquidem Deo Opi. Max. visum est, dotibus hujus rev. ac dilecti nostri gymumysíae uti ad ss. theologiae et hebraeae linguae in illustri schola Ultrajectina pro- fessionem obeundam , precamur Dominum Deum nostrum , ui sanetos labores eonatusque hujus nostri fratris elementer secundet, in no- minis sui divini gloriam, et scholae ac ecclesiae aedificationem. Hogamusque universos et singulos, cujuscunque sint ordinis, ut rev. hunc virum, talem quem diximus, habeant, agnoscant, om- nibusque debitae benevolentiae offieis prosequantur". Z/amd. cl. Gore, 21 Aug. 1084. OXL BHLAGEN. C€XLIV (blz. 395, aant. 1). De voorrede van Voetius' afscheide- predikatie wijst, onder meer, ook op de methode door hem bij zijn preeken gevolgd, als hij daar namelijk betuigt: »lck hebbe wat lange gewacht; eensdeels om dat soo veel tijts naulijckx my overich is om het gemelde afgescheyt met eenen breeden ende gemeynsamen stij| (gelijck het doen gepredickt is, of immers ten naesten by) uyt mijne corte notulen ende dispositie in het latijn en in het ruych beworpen, 800 op te maecken ende in het net te schrijven ; anderdeels, om dat ick tot het, wel-schrijven van sulcken werck my altijts swaerlijck hebbe konnen of willen begeven, meynende dat soodanige leeringen ende bewegingen veel beter ende crachtiger met de levende stemme als met inckt ende papier verthoont werden". Voet., Afs.-pred., voorrede, eerste uit- gave, 1636. C€XLV (blz. 396, aant. 2). ,De wethouderen ende regeerders der stede van Heusden ordonneren Sebastiaen Beelaerta eerste bor- gemeester derselver stede, te betaelen aende achtbare Deliana huijs- vrouwe domini Gisberti Voetii, gewesene kercken-dijenaer der voors. stede, ende alsnu beroepen totte professie der h. theologise ende Hebreeuse tale inde illustre schole tot Utrecht, de somme van hondert ende twintich ca: guldens, haer byde heeren magi- straten tot eene memorie ende gedachtenisse vereert , zoo int, respecte van haer achtbaerheyt, als van haer voors. eerw. man, die den kercken-dyenst alhier den tijt van seventien jaeren lanck seer ge- trouwelyck ende nijetmin zorchvuldichlyck heeft becleedt gehadt, ende zulex mede in danckzegginge van alle teelve, ende desen alleenlyck overbrengende, sel de voors. somme van hondert twin- tich guldens, den voornoemde borgemeester geleden worden in uijgeven zijnder reeckeninghe. Actum opt stadthuije der voors. stede inde raedtcamer opten 19e» Augusti 1634, all praeter 8. Beelaerts. Mij mede jegenwoordich, (was get.) Adr. van Haeren, 1694". Oud-arch. Heusden, E. 221, bijlage tot fol. 30 verso der gemeenterekening. Nog breng ik hier mijn oprechten dank san den vroegeren en den tegenwoordigen bibliothecaris der stedelijke boekerij te Haar- lem, de HH. C. J. Gonnet en J. W. Enschedó; aan den president van het seminarie der bisschoppelijke cleresij te Amersfoort, den zeer eerwaarden heer J. J. van Thiel, gelijk mede aan den eer- waarden heer C. Deelder, oud-roomsch pastoor te Utrecht; aan de HH. hervormde predikanten: W. van den Hoonaard te Driel, dr. G. J. van der Flier te 's-Gravenhage, H. van de Hagt te Rotterdam, C. de Wilde te Schiedam, dr. P. Steen en A. Loeff te Dordrecht, A. Wartena te Gouda, dr. L. A. van Langeraad te Lekkerkerk, P. E. Barbas te Haarlem, A. B. ter Haar Romeny te Middelburg, dr. A. van der Flier en dr. J. K. Koch te s'-Her- togenbosch, W. Oudegeest en diens opvolger, H. Worst, te Vlijmen, D. E. J. Hupkes te Sprang, alsook aan de eerwaarde kerkeraads- leden dier respectieve gemeenten. Geen hunner, wien ik onder het verzamelen van vorenstaande bijdragen te vergeefs om inlichting en hulp heb gevraagd. 13 regel 19 » VERBETERINGEN. 7 vo. Maat: 4647, 7 v. b. 10 » 7 v.o. 7.» 49 » 2 v.b. tuige, Abrecht,, Collegicum , aant. 1, bz. 7, privaat-collegie, Gomarii , opgevallen , Arkel, in hare jeugd, Groninger- Ommelander, aant. 3, bijlage LXXXIV, aant. 1, : 1614. getuige. Albrecht. Collegium. aant. 2. blz. 47. privaat-college. Gomari. opengevallen. Andel. ongehuwd. Groningen- Ommelandsche. aant. 4. bijlage LXXXV. aant. 2. 