title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: Vis. Funis hic omnium approbitus est, qui in Alvis operiet, pro Amboniefus ad arbores conscendendas, quum enim a terra oblique ad arbores adscendit, iti ab una ad aliam extenditur arborem, hic et illi explorant Amboniefus per hunc, an fatis sit; firmatae arbores, quasque nec brachii crispientem adigert, intrepide unus alterve vir hunc adscendit, licet enim aliquo modo conmoveti vel vacillent, innumerae tamen ejus rachides arborem ramis firmare inharrenar, quae cum illis quam maxime conjungunt et intricantur funt; ira ut liber. Naturae haud inutiliter incomptum hunc funem in filvis tetendit, qui incolis conduci ad vitum in filvis querendum, quales sunt rutius Coestoeftin dicti, ad quos apte tendere possunt ope horum funium, funt et praeterea alii funi, sed quibus sine causa aut ita certo conmittere audent, quam huic ob summam ejus tenacitatem, imo in necessitudine etiam ejus funiculis. Angufolia sperma non tam apta est ad asensionem, quam celeritudo tenuior Sicut usque ad cor tex abhibetur Joco Pinangus cum Syrio et ceteris ad manifestationem, sicut Rerum enim et parum adsistentem saporem. Quarto. Leynmorcetifes quartam praeter ea hijus specie, cujus funis unius alteriusve digiti crispientem habet, et Fungofum gerit lignum, nihilominus tamen satis grave; funus nec non vere rotundum, eclix excavatus, et flagello fusus, brevibus ubique et firmis apicibus spina mentium arma tus, non sicut malium pungentibus, coloris ex fuseno nigricantis. Folia ejus longis infliurent rachidibus, fistula obposita et parva, ut in Turio minore, ejus cortex fratri. Nec maceratur. Lochocneae hunc vocant, sive diaboli a nigro comes calore, quod nomen precedens funis Alfurfurtus apud Histonices quoque gerit, atque ulteriore investigatione competii, nunc diurna a vero Urritt sed unum eundemque esse cum Sema funiculari, supra capite quadraginta septies secundo descripto. Tabula Quadragesima Tertia Bhas exhibes Funis rudenti sed pedes, unam caput majorem, aliterim vero in Tigna secunda minorem. Usus exhiberi debebat in digito, ut exit in urnam, in hanc dedarit sive pen in Vrubten ifbredi, in toto 'er een sceusg dike meli usi. Sive aliter in alterum virga, dare on in ubi, it unus in tota not grammaticali. Naam, isti luidi, bumis tueren noro, nec in catena Rudens silvaticus. Si illi lecti, rectum est onihil crest. Sunt enim veternae, et frutetum, et fruticum, et sicut. De Juctu gebrayrat, turbidus est, et in seuctio et in seutio et in seutio. Tabella Quadragesima Tertia Bhas exhibes Funis rudenti sed pedes, unam caput majorem, aliterim vero in Tigna secunda minorem. Usus exhiberi debet in digito, ut exit in urnam, in hanc dedarit sive pen in Vrubten ifbredi, in toto 'er een sceusg dike meli usi. Sive aliter in alterum virga, dare on in ubi, it unus in tota not grammaticali. Naam, isti luidi, bumis tueren noro, nec in catena Rudens silvaticus. Si illi lecti, rectum est onihil crest. Sunt enim veternae, et frutetum, et fruticum, et sicut. De Juctu gebrayrat, turbidus est, et in seuctio et in seutio et in seutio. riaats. De a trrfte zwten greeyen mttjl in ‘t boage «OKt , xmtjdi eo* $p fir and , daar booge bomtn en kitp- fen xvn , de derdt gneyd bitr m daar in ligttbsjjtn , en in yaiijtn, daar vteintg bonun Jiaasu Cebruyk. Dis tanw it htl br quMmfle , dat mm in 't hfcb vini, voor de Amboinnen om bs,ogt bomen e/» tt kUmmtn , evasu vermiu btt vnn de narde febttynt M vf de bomrtt hsvpt , rn t •an de tene tot dtn anderen , zoo vot- is r\ dt An\botnntn etrjl daar tum, t f bet vajl bvud.tn ais 't dari ren Meret arm dik is , xoo kltuwitrt daar em of Sivee mm op , s onder vretze van brettm; w int of bel febten trn vseinig verfebiet , zoo blyft ’{ rgter owf xyn vnlzvudige ryjen in de raiien baegen , ais zyntk l't zeer dw tumander vtrvoerd. Zea bttft dan de o nide naluur dit onaanfientyk tt/uw in de biffen gefpanntn , vcant bet nodtg is voo r dt b. laedere om baar iojl te be- tomen in 7 «uiWe bvfcb, 't tvtlk zjn de Coeskoezen , deiveiie zy voeten te ('feiniraerj rfoor brbtdp van deze MMI. Om Zyn nw-l meer a ridere IMNMf maar zy durven baar xno va/i daar niti ap betrowwm ,ah op dii, wgens zjn exirem t taajigbeid , beb alven ais gezegt , in de dunste louwtn. De fmlbladige ZAortt ii zto beftsaam niet m te be- kliamtn , orn datzt dunder t s , maar de fcbtrJJe nan btyde rterd gtbruykl in plaats oan Pinang met Siri en kali te (ttn, itu «i zy beeft ttn fmeizc en voetnig 1’zame n- trekkende kragt. 4. De Leelimoreezm maken ny* ren vier de zovrte van Woit, ve;ens towve etn a ttvte vingers dik wtrd, vott vari bout, OlatUmim redelyk /ve aar, ttret regt rond, mstar uyrgtiyAd, en me: jtrengen, eentral met torte en Jlyve punttn ais dwrnen bezet, die dog niet zeer Jltkcn, van verwe fxocsrs bruyn. De bladertn flaan aan tange ryskmt tegens nulian-dergefcbikt, en kletn ali aast de kleestr Tun. De febtrfi / brofeb, en t cerd niet gegrlen. De Lotbteneezen rt«-mrn 't Wa!i Mette tiau defwarte colnr der fcborfft, vxl't naam de 1 mrgutnde Funis Mularius by de Hitaiizen o-j* Lee fi,en by nuder endenoek betende dit van de regtt Woit te verjcbillen, dmr en tegen een en 't zelfjte te zyn m et de Solulus funicularis, boven Cip. 42. bfjcUievtn. De drie- en veertigste Viruit Vertoont twce zodrten vio wlldc Borch-tovweo,te wete» in de trjit Figustr de grande, in de tsexeJ« le iieysder a een. Tmu r. E* L Uyt 82 HERBARII AMBOINENSIS LiitrVTl.cep.XLV. E* Rumpbii Audaario quajdaro porro funium filvaticorum species hic lubjun- gemus. Funis felleus. Tulra SPaljr. Circa annum 1690 in Amboinam delatus fuit hic funus, in gyros convolutus, vix minimum digitum crassus, ubique eminento gerens liquarms.qua obtu- fas spinas, seu parvas referunt exilantes alas, et li- cet per aliquot tempora in cillis fuerit occultus vel conservatus, hic tamen succus erat, de terrae commutus propullulabat. Intra breve tempus spitium longa emittebat hic funis flagella ills tuberculis seu verrucis obsessa, qua adiantibus fese implicabat arboribus, quorum quidam amputabamus. Amputata autem hac flagella ad extremitates excipiebant, sed plerumque tamen sivecola erant lon-taque & limpida, ac brevia etiam perpendicula demittebant usque in terram, ubi bifida erant, ut nutrimentum videbantur quaerere. Anno apte in tempore Novembri flores producebant, constuis delituta foliis. Erant que longa ac simplicia flagella, palmam longa, ex quibus floreoli dependebant albicantes seu virides, qui compotiri nant ex stipulis parvis & retroflexis, petalis cum utidem apicibus intermediis, super hac sex alba eriguntur luminas, flavas antheras gerentia, super illas petala sessile extendentia, ac frutres decidebant, contra stipitem viridis ac foliosa nullus observabatur floreolus. Succus ex hoc funi manans, quam maxime amarus, qualis de tota planta est, unde & a nullo tangitur vel depascatur animali. In Java hic funis ad minister brachii extremitatem excrescit, atque in longa sessile dividit flagella, arbores addendum altas, & ubique sessile circumvolventia, quae digitum craksa funt, & ubique obfuscata his verrucis seu tuberculis, non ordinatis, sed irregularibus; Et his alia longa & rotunda excrescencem virga, pennam circa crista, ab initio & ad digitum circa longitudinem, vagis & parvis tuberculis obscura, & porro ex viridi flavefacta. Hace folia solitaria, longis & firmis petioli impressa, quinque ortum incurvum formant sumum in his tubis. Folia ipsa funt cordiformaria, inferius auriculata, indus in dar illorum Convolvuli, a tribus ad quinque pollices longa & lata, subtus multis collis & vermiculis pertexta & rugosa, quorum quinque maximae prope ortum concurrunt, superius brevem excunt apicem. In Java, nunquam flores frutique productae fuere observatae, inque meo horto nulli quoque provenere, nist in amputatis ramis, qui separati aliis involuti erant arboribus, nullo autem modo ipsis junctis vel adhaerentes, ita ut mirandum fu, undenam hi ramis fuura hauriebinc nutrimentum, ni forte ex amputatis extremittatibus illud traxerint, quae sensim marcescunt, nihilominus tamen multa viridia emittit vina, multaque desorum demittit fila, quae tamen nugis per tempus praeupunt, quam fesse ipsi figunt. Circa Bataviam observari tam in ponte quam in hortis translaticus circa sepem, raro autem suftus vel flores producit. Distinguentur ea hae funi ab Ampelutana, sed suum sedere terra quod parvifolia Sorsala amara, seu Danus Caudirang. In Java altas adfendit arbores, ac fesse ipsi circumvolvit instar Cajus Rapae. Mulieres Baileynae adhibent instar alius Ochus contra abdominis tormina. Copiose observari circa Buddus & Demale, sed non adhibetur, contra vitatur, quum liquorem haerebent petiolis adhaerentem, tomum, & vircutim, qui tam firmiter manibus adhaeret, ut inert aliquot dies vix abluere possit, ac nauseosam praetendat amaritiem. Baileynae hunc adhibent contra febres Ge & Iserum. Funiculus hic contritus, & emplastri forma appositus dorsum & lumbis, horum dolores Pedatus & cures, alii vero hoc vircutim recessus emplastri, totum sumunt sumendum, cuius oras absque falfilt spinosis, & tanquam cingulum corpori idificant. Pueris quoque exhibetur alii Djoedjamboe admixtum. Nomina Java hunc vocant Pendra Wasi, & Brata Woby. Baileynae Andra Walji, & Auda Hraly, h.c. amarum vel felleum funiculum atque hoc mihi Latine dicitur funis felleus. Ongeveer het jaar 1690, uit Ambonia gebracht, met name in Alexander gewekt, zei de lari een pine de overal en uitgeleende gebabbeld net, de boom een beetje, of in Compenie doornen of lege vleermuizen van reno, als uiteinde staande in de klaar gefotografeerd gewekt, zo bevond men nog altijd zopas, en stond de aarde gebeukt groen in Aorte tijd grote vijgen, met de vormgaand kabbeltje of kraten, de vecht em de tuin boom in mensen, suiker vader terzijde gefotografeerd. De efgelapte Huizen droogten een pas in de einden, doch niet droog sappig, zonden Unge, inkijken, en korte draad naar beneden op de groei, daar ze boor in twee uiteinden, en leegten legerdaken te vleien zoeken. Anne 1691, in November, bragten ze bar bloeiende vooruit zonder eenig blad te behouden, het stond hier waren Unge en een korte draad, daar om hangend aan de bladpjes, met behoefig naar den groenen trekkende, eiland en uit drie kleine, en Amerikaanse gebogen bladeren, niet zo vele kompenie daarbij, dan vroeg ze drummen met geritens nopjes, over de was, kleedjes uitgebreid, en vis in voor niet met al van, door en leeg aan den groeiende stock zag men niet een bloemje. Het is daar uit hondende is uitsterven. In de beginjaren, gelijk uit de geballende gebalde, en zeker van geen zelfstandigheid. Op Java arrivaat het in louche staat, een tijd en kenmerk van een arme dik, doch verdeelt zich in lange ranten, fraai en fijn boomen, tropisch, en zich overal verbreidend. De ranten zelf zijn een vinger dik, en overal bezaaid met de kool. Uit deze wereld vindt men in de lange ranten, om precies een scheefdeel, dan beginnen af, nog precies een vinger lang, met zijde in kleine knapjes bezet, en voorzien van geelgroen. Aan deze planeet van de bladeren, eenkel op lange en smal velden, de wereld bijstaan overvloed een parel maakten, grof die taak. De bladeren zelf zijn bergvormig, afgeronde ogen, gelijk die van Convolvulus, van drie tot vijf duimen hoog, in breed, zowel onder met vele ribben en adamant,rimpelig, waar was de grootste vyf bij haren overvloed, samen floeien, en voort met ten beste spuug. Op Java bestaat men nooit gezien hoeemen of vruchten daar aan gezien, in mijn tuin ook niet, dan in de afgesproken tijd, daar is geen andere boom vinger grof, geensind dat daar aan kleven, dierbaar en bel vast, wonder is, waarvan dat touw zijn voedsel is, of het moet uit de afgesproken einden zijn, die al met al verzorgd zijn, en niet te minder brengt het vroege jeugdige ranten voort, met vele draden aan jonge gammen na, die welke groter meer op de marseilise inpen, die daar aan zijn. Men vindt bet omtrent Batavia. Zodan in 't VtUd en in de Steden verbeidt, omtrent de Hegen, dog men kan er zelden vrttbten of bktjzel aan vinden. Men meet bel onderhuid van Ampedu Tana, Aard-galuut, wel is bet leven kruyd Serratula Amara, of Daun Cucurang. Op Java loopt het in de basis toemen op, tmflingert zig om deze te volgen, ait in Cajun Rapat. De Besluit les Arawats gtmtykm bet ait and er Oebat tegens hoofdpyne. Men beefl bet meed teest om Kuddus en Demack, maar verder niet gebruykt, nuar veel meer gefbouwd, bet heeft een bittere vochthoudende, dewetsl zo valt aan de banden blijft dat men bet in enige dagen volgens afvloeien kart, en geeft een zeer vochthoudende weterdichte. De Balinezen gebrukken bet Lijst koorizen, en geelzuchtige mensbeiden, bet stamt van groene grasrevolt, in plezierige wijze opgebouwd over de ruggen en lendenets aanwezig, derbij pijn: doch andere deze lijntegelen plezier niet konnen verdragen, niet bet overgietlen t<>=mwt fibrappen de bleekelige lentes, 't is in binden 't als een gordel om het lichaam. De Kinderen werden bel ook onder de onder Djotdjambte gegroen. Naam. De javanen noemen 't Putra Walvis en Rauwals, en Da Miri Andra Waly.rs Anda Waly, daar bitter of Gi touw, en daar smaak in 't Lijnen vunis vreeselijk. Gesproken. Amboiensis Kruydbook. Apud Javish, in much use Medicus, custodit tamen nemo haec supra memorata mihi jactu nota. Corona hujus funis circa collum urna fluxi prohibet vermiculos in aqua cercricer, quam dia etiam flavescit; Contra capitis sursum admetitur, sile aliis admittus Djoedjamoe, in rem propinatur. Alii dicunt coronam calem urnae, in qua Olla re aqua marina cliticam, potabilem inde fieri, quod mihi uto non fecilit, sorta quod omnes egestas muros critsicla, adfirmabant tamen, non opus est hoc funem aquam tangere. Qui dolores laborant dorso, frutus hujus juccise, orbem longum, quod lumbis circumligent histrices cingulum, patumque ridiculis in aqua contritae adfumat cum Anilo, & feminam Sari. Tabula Oiadaragma Quidam Ad Figuram Primam ramorum exhibet Fustis Fellei. Figura Stigmatium Jusquam ramorum LLitt Funis stategiacaliter. Funis quadrangularis. Gebruyk. Bi de Jnvr.cn beeft btt eat grooten ifnh- n nalen gtbruyk ,«wnr ven uni niet meer aan btt Kwb- fia-mit btktnd it. Dcn Lrms cjb dne tovwtr. cm dtn liah van em wterpot grUgl , luat gten tcermpjes in 1 «wfrr grotytn , fi oe Lng btt wk Jiant ; 't vetrt trgtns de fetubben dti boafts grbraykt , en ondtr under Di otd jen- tat binneru tyfs. Audere leggen ,dat de voorjx kr^m m een pot met brak «ru ter gteor.den , *t zetve drivkbaat wj «r, btt tuU my sttgtans niet betft voillen lulten, mijjcbitn t*m dat den pot te dii «na/, en igttr vxtri it vcrzekert , dat dit rotne bet wMrr niet raien meet. De- vi .'ke met ruggr pyn gtpleagt tjn , zullen een ftuk, vam dit totna nrmen , rvym een vadem lang , en bet zeltt an de lenem Undtn ais ren g*rdei,atj mute em «rrur/g van de wvrtel innemrn , in ivater grwrrvrn met Ar.yi , en btt bloemen-zaad Sery. De vier- en veertigjie Piant Vortoont in de ter fit F^unr ceu Tok van AeCalTmmfirtrfk. De /at ede Ftguur wyit uo een Tak van bet vttrkamtitune- fRMI. Het vieriante Touiv-grivas. Funis quadrangularis, Portugalicus Folio seu Chrysanthemum. Quidonicum, species videtur ex Ambroenesis Funis erectus supra libro 9. descriptus, hic vero funis nulldum crepitum, dique quadrangulus, sed bina lataiora sint funis aliis, atque per acutas oras fulcara indur frustum Boteri, in annulos seu articulos dividitur hic funis, quorum inferiores sexta, supereiores quatuor, politices longiores funt, ac divisa non per nodos sed per fulcra. In quo funi fulcra folium locatur conformem subrotundum, ac superius obtusum, ad oras rotundelum, & obtusum dentatum: inferius tres convergeunt coxis, cum aliis quibusdam lateralibus, quae omnes oblique sursum excurrunt. Sunt autem haec folia crassissima & succussa, sed flaccida, & ingrata odors, ac suporis primo aciduli, dein acute pungentis, & pruritum excitantis; huic autem obponitur clavicula lingularis & firma. Prope suprema folia flores excrescunc in brevibus corymbis, qui primo funt capitula rubentia, quae sepe aperient in floresculos albos, quatuor petalos, cum totidem staminale & alio longiore intermedio capitulum gerente, quod pistillum est. Fruetus iisdem inflorescencia corymbis magnitudine granorum Piperis, rotundi & glabri, sere instar illorum Pseudochoir, per maturitatem rubri, intus binis tribusve angulo fissus officinalis repletus. Acutus qui Cipero & odorem in tota detegitur planta, Inferioresque eius partes seu Lini ex cinereo virent, sed nullus lunt lignos. Lotus. Ex Benelesia in Bataviam translatus erit hic funis, ubi & plurimum ab Bengalensis colitur, per articulos plantatus ad hortorum oras, ubi sepe late extendit per laterales ramuli, qui transversaler prorepunt. Usus. Licet viridis haec planta sic silvatica, Benelesnes tamen gratum ex ipso norunt praeparare cibus, ex superioribus & molliusibus eius articulis, quae in aqua leniter ebullient, in res exsiccat, et cum his herbis Aegypti admistunt. Malabare - ses oranges Ormandelenis hunc vocant Peri vae Cursus, ubi edulis quoque est, virides enim ejus sumunt ramulos, quorum exteriorem de squama corticem, quos porro in aqua macerant, sic catunc. Funis quadrangularis, in Portugueseb Folio a/corda quadricando, styli in mei morte sine van de Animausti Funius crepitans, in botanico bestrevens, dach dit fuis tranaikt niet, bet is gekend, doet twee zijden tijger platter dan dat eerder met elkaar staan geëxpose, gelijk de vruchten twee Butters, vervaet in ledend de onderste van 6, de voorzijde van 9 duijm lang, niet met buitenaar mee te houden. In de keerzijde een enkel bed, hartvormig, portdochter, van vier lomp, aan de kanten rond en top gelakt, achterstoot urne vijf ribben samen, met nog enige ter zijden, alle naar ons zijnde pende. Zij zijn dractig en laps, doet slap, ontang vervangen tuin reus, van InMaker eert risi, daar naheber een Ojende, en jenever, tegenover een eschál neerzetting klavier. Aan de voorzijde Nederlandse kant bet Hoeyzel voart, een korte kroon, zijnde troost bevredigend, meestal onweerstaanbaar of openen in een vijver varietie gebalde bloemkool, met tot vulling een draadje en een vijfde alwent op een knopje in de midden. De vruchten (laan aan dezelfde kroon, in de grootte van papier witte, rond, en glad, exact gelijk dit as een ongebruikt pisang, in hart rypheid vergist rood, binnen nui 2 ef 3 beet grootte zaadkorrel. Het gebeurt dat de struik smaak en tuin is in de gebalde planten, in dat onderhouden deles quiditer tyd graangraat groen, doet niet boutachtig ter aan. . Plaats. Het zal trove Bengale op Batavia gebracht zijn, althans beter dan zijn vorige staat, van gouverneurs aangetrokken door verdiensten, met de intentie om het leven aan het kannan van de lijnen, daarbij zijnde uitleg op de rechten die kruipende. Gebruik. Hoewel het grondbed van Bosch-kan is, 200 vijftig nogtans de Bengaal een gewaarwording van macht, stermende de voorzien en vaak kostend, kijkend zagen zij in een vader, droognzeepen terug, in vergengen met ander krisische oorden. Dat jaar. Het Malabar op de kust van Coromandel, noemen het Perinde Coddy, alwaar het ook eetbaar is, een kan een manier van de groene takjes, schilpen van de buitenlaag smaken daarvan, een wekenzijn in warm water, en dan verschijnen dan. Funis pinguis. Utta Mina. Funis hier quam intricatissimos gerit ramos laterales, qui finuosi admodum inregulariter decurrunt, pennam caffu, parumque rugosum suum striatum. Folia hini fibi funt obposita, tres quinquaginta vel quattromalpoleonger, lonksi ultra binos lata, in medio lenticula, quodam superne rotunda, & obtusa, paucas germinarum Cois, Oue in inferioribus foliis supra, in superioribus infra parum protuberant, sapori primo satui & oleracei, dein vero pruritum in orme excitantia, unde nec cruda edulia sunt. Ex abruptis paucum exhilaterat spissius lac, quod cito excipitur. Tim. S', Fruustus Dit tote w groeyd zrer verxerrt met 2jne xyde taHen, zeerbogtig en ynordcnibyk loptnde ,een Jcioft dsk, m uut ruig op geribt. De Hadtrenjloan rvxt t/gens maliassder, T r« 4 drsymrn lank , rtiyn» iz ree brrea . in dt midden \ bretJJl , tamnvgtaok vooren rond en Jlomp.snet «itmi ge ribben, devcelkr aan de agterfit bladeren boven, er, aan de voorjle besseJtn een veetwg uytbnylen , van fmaak eerjt lof en mseskntvdaebtig , iv*b kert daar r,a tn de mani jevkendo, en dierbalvtn niet befuaam om raauve te tten. Iht dt afgebrokent drvypt een vorinig di*)a melk, doeb vcrdrocat tn korten. I 84 HERBARII A MBOINENSIS Liber VII. cap. XLVI. Fluctus in rachiduiu fuprcrno germwaut eodem fe- te modo, quo Variegas, ptures timui »immo quidam ratmJli toti iil js fuiuoould,fic conveniunt quam nuxi- me cum illis Varing* parvifoli*,cx rotundo quaJra- gom, fcu in quatuor fulcos Jittin&i, ac Aipcrius ca- Jiculo ornati , quo haud male Cappjrides referunt, otemc fub tenui putamine quaruoradparcntccliulx, atque iu hisce quatuor oflfcuU firmi iunx funnia. ihmn, Amboinenfes in Leytimou bunc vocant funem Ut:i Mini, b. e. pingue olui fcu Sayor. Ufns. Folia altis ailcoquuruur oleribus , St eduntur, ^fidam cruda quoque auJcot illa edere cum Bocaf- N. B. Hujus plaaur «nili additi fuit in AuAuario lcoa- CAPUT QUADRAGESIMUM SEXTUM. Crufia arborum. Lf^oit Kilsjil. Minus Welt genus in India nobis magis proprie ac naturaliter H* Ieram reprxfcntat , quum nulla laxa gerat flagella, fird plurimis fefe ramis ar- boribus palisquc infigit, guos etiam a-Jfceudit: Hu- jus qtucuor exhibebimus fpccics. Primum, Weto minui subactus, stipitem formatem curtum ac castrum, vix brachium minus craticula, octo rotundo compressum, ad ex binis compontus efferi stipitibus sibi adumbens: Cortex sulescus, cinereis punctulis et verruculis variegatus, lignum ejus internum porosum et leinuem, ac paucum exstinctans lac album; Si hic funus prorebat, donec arbores adtingent, instiluit nodus et tubercula, quibus multi inflicent ramuli et furculae, multa gerentes folia et fibrillas, quibus seadarnabat in plantas, domestikas autem species circa hominum adesse locata, non crabs formant stipices, sed mox seadarnabat ab ima parte arboribus adplicat, atque seadarnabat undique in innumeros explicans ramulos, qui iterum in breves dividuntur racides, qui per fibrillas suas ubique seadarnabat tam firmiter inserunt arborum corticibus, adi adglutinatent, totum obtegentes truncum usque ad ejus verticem. Foliola ejus alternata funt, vix digiti articulum longa, quadam autem longiora fune, ac pollicem lata, magisque foliosa, illis Buxi vel Platericis similia, firma, crassa, ex nigro virentia, et subus albis maculis notata, una quoque folii pars multo latior est altra, ex absisto ramulis lac exstinctus album et viscsum, sed paucum. Frustrus raro observatur, nec prius nisi postquam totam observavet arborem, tum in alto conspiciuntur foliola quidam ramuli dependentes, in quibus fructus exercebant olim temere simul uno ex petiolo, qui plerumque magnitudinem habent Lanii orum, supra umbilicati et brevi apice ornati, quorum quidam magnitudinem habent malorum Armeniorum, qui in hac specie lutei funi coloris, in aliis vero speciebus ex aurantio rubent colore, in deslicis exteriori pellicula pene crustalidem habet, vix sum admodum lacus, ac medullam fungorum, cui indebent granula parva nuda, atque hisce pili purpurascentes, subtiliter formantes lanuginem, quae etiam separari possit inferi Goispi, in frutuence medio cavitas apparebat ut in Varingar frutibus, cum quorum odore et sapore conveniunt. Secunda species Atem H'oit sptees, funem format digitum crustum, quipotestam habet substania, ac minori copia gerit lac, quam praecedores species, externus palidus cinereus, quum prior sit suffus, radiculas quoque hic & illic in arbore mittit, quas adtingere potent, ad latera autem plurimi rami concurrebant, et ex hisce alia breves rachides, quibus folia insiderit bina ac terna, a prioribus multum diverla: Hasece enim Vivinga sodus limilia sunt, inferius rotunda, ac superius acutus minimus, tres pollices longus, bladus tragus digitos, horam autem multi non majora sunt postuit uneve, ac notabilibus costis lateralibus notata, unde & parum scabra sunt, superne rugosa, ac subfibus pos hitta edent. Eerste verzen volgens de richtlijnen: De vocaten kmen voor 't voorlijf der ryskent, Een de manier aan de Wannen, verlede bij elkaar, Zoo zyn zomerse takken gebroken daar mee beschet. Ze Gelijk met de twee de klembladige bloemen, uit in een Ronde vierzijdig, of met vier kepen afgezet, en dan Boven met een hopje, door ze met een kwiek Kap- Pers gelijk. Binnen in dunne schaal vindt men Vier cellujet, aan daar invier buitens, al te zamen Maken. Naam. De Ambusrun op Leitus noemen bet Utta Mina, dat het vette Sayor. Gebruik. De bladeren vindt onder andere interferentie Gekauwet en tefelen, samen gedeelt en vervolgens Gebruikt met Bonbon. N. 15. Vroeger deze plant is geen Tiguur of Verwijzing in het Auslalu bijgevoegd gevonden. XLVI. HOOFDSTUK. De kast van de Bomen. Hetzelfde beeld van Wolven, verbeeldt ont in Induit Eigentijds de Huzulen van de boom, daarbij bet Gestelde takken meesten aan de bomen en palen staan, Daar bet uploopt tot een snel van een vierkant zuur Geven aan zuilen. Het concern kleedde zich met kostbare kleding, zowel van anderhalf jaar als van andere kleding, en een kleine armade dik, uit den ronde gedacht, met al die punten, bezet met wratten, het binnenste buitendags te poreus, taam, en een weinig leitelijk geen uitsprong, de touwen voorzien, te dotatie de vormen bereikt, waarna het vele knapzijden of knopen, waarop vele takken kras en rijkens, veel geblokken zijn, ten menste met barre onregelmatigheden, zodat het geen dichte Jamaica, maar zet zich van onderen tegen de bomen aan, en verdeelt zich rondom in onzeker tijd (a**Lii,en diezelfde wederom in stammen, rijkstammen, die zich met leer verdeigen overal tegen barrière in de bomen, de gelifte Jamaica bedekkende tot boven de loze. De bloemjes Jamaica, met beurten tegen elkaar, vormen een vangnet van een langer, een duijm breed, met neerboeven ronden, die van den Buxboom of Muisjes-oort zijn, fijn, dik, zwart groen, en dan onderscheiden met witte puntjes bezet, ook de een befluit van 't had veel breder dan de andere; uit de afgebrokeen stammen loogst een witte, klaterende melk, doch niet ongevecht. In de verte, in de lucht, men ziet eenouden daar aan de brug, aan de overkant, drie mensen, drie vrouwen, er staat een brug, een branc, in het midden staat een vijver, met daaromheen mede, een hoge witte muur, en in de boorden, aan de rand van de vijver, groeien twee boomen, eiken, die een oranje-rode kleur hebben. Aan de gevel van de muur is een afbeelding, een schildering, van een boom, een eikeboom, met aan de zijkant een kleine gele knop, en op diezelfde afbeelding, een purpervermelding aan de linkerkant, als een soort van beschrijving, die ook van maken laat zien, als een kana, laatende in het midden een lege vat, onder meer met deze prijzen, vroeger, gemaakt van hout, die een gelijkenis hebben, door een soort van ruïne, of een tak, dan van een perenboom, met minder melk dan de vorige, van huiselijk, licht grauw, daar de vorige bruin was, wat, en vroeger, maar hier en daar soortgelijk uit de bomen, daar ze dezelfde vruchten dragen, en overal in omstandigheden, zitten zijde-renken, en aan dezelfde andere torta, ryskans, daar aan twee aanplantjes bladeren, laan, van de vuurige veel verbeeldende, komt deel te zijn, de Waringe bitterer, gelijkertijd rond, en voorzien spits, de duimen lang, twee vingers breed, de vetrokken zijn niet groter dan een nagel van een duim, met merkbare dwars-ribben, en daar doorheen uitstekend, hol, en ruw als een faam, baarzijde boeden. De vruchtbomen in de grote lanen, blijven nu al githier, vijftigjarig en maaksalvig als de voorraad. De derde oogst van welriekende noortse kers, ook een los, blijven nuttig tot de tijd dat ze dik zijn, met veel next en ransoe en tijdgenoten aan de scheerzijde van de tomen, tot ze moeilijk worden om te snijden, niet de leste van de tweede, locatie hebben, en tot de verveling van de verbintenis. Deze vruchtbomen met de bladeren afgebrant, en een paar andere in de zee, geven rijkdom aan het rijkdom, het beste is, dat de weven in onze tuinen groter zijn. De vierde van alle soorten, wijn, is een klein en dun, maar sterker dan de anderen, in de geten, een nagel in een vogelbor, en daarmee bovendien vleugels als je in een groter zakenwereld gaat, onder een weinig aan de ander. Zijn vruchten zijn klieren, alleen maar niet op de tovermuntelen, maar gericht naar reten. Het grote wild in de tomen, die ten rwge van de overvloedige scheerze vallen, en daarbij aan iets magisch, zijn ze in ongelovige aan de Paganische reilen en de stroom van de Karst-buiten, die niet de bloei zijn. Naam In 't Laton Oufh Arborum, and da tot too val aan de bembe bvtgt, ten korjle jjpi de ry-. Ejus fructuiculture quoque fen, ac nucula lum colure, substantia ac turma litoralis priorum. Tertia lira oisrut, quoque formatus in- brevia rtageUu, ac km raie, ramorum arborum corticibus cpoque inaxo, fulva gerit submainda intrar minimo nim ivcioiB fpeci, ic-j pichotA aft jubna albicantia: racina cum folio abrupta, jc pec bina, hora Stili exponebatur planum Pullani iptran; odorem: liquua species frutuum majurc luoc quam pnorum, ovium ac rubeum, quorum substantia UKema eir, uti in praecedentibus. Quarta ac tfoB species folioli gerit tenuia, plurimur digni unguin longa, quae ic fuprem ramorum majora funt sic ad ot is parum pilo; unde & Plutos foliis fulva similis sum, horum una para latior est altera. Ejus fructu minimi lumen iostii semina Catifag, atque c fummaris tantum depolderene ramis, nullumque spirat odorem. Amat celerere prope arbores, rugo lumen ac filium conicera gerens ac sim ul muscosum, palentim vero ad palos, qui ex Palmisilke formatur, per quae per urquea de raras rachis sele igi, quae haud Climacres fum filo velorum. Nemo. Latine Crujla arborum, tam firmiter adhernet arboreibus, ac tanquam crulibus adhiscit, uti Oryza adusta in ollis. Nomen Matiense Ianum tum em in Ambiente Utu Kittjil, sca Laun Maun, h- e. parvifolium 'l>n'sfcu odoram fede, pecu Haripter vocatur Web Habele, h. e. IVost Minge, quum posthumum in hac crebrat arbore. Lactuca. Plerumque crescit in hoc ipso, Sagu, Manca, aliisque in arboribus, et peculiarer prunam adeo adlendum, Ce obvolvit, ut totus ejus obveleretur crunculus, quod in alita mittit ta effecti arboribus. Odoratus species tam in Gijano quam in Mango observatur. In folio edam crescit inter filices, quajav quas frutices, inoculor putant hunc funem ortum sumnon non habere ex terra sed et simo avicula. Corpuus, quam super descriptionem in capite de ulsco Ambulenci, quod G- inili provenit modo. Si haec ita sint; necessario sequitur, utrasque has plantas originem debere non ex ipso solo, sed et ex binis peculiaribus feminis seu granulis, quas avicula illa comedit, tales enim binas pilatos adeo diversis ex una eademque ra originali docere nequeunt, varisque arbores per avem ex devoratis nucleis tale modo propagari multo. In locis innuimus, praeter in capite de soro foliacea Paria, et super caj. 33. Hujus rei argumento adducere inveniri Calappos & M.ingas hoc Votum obvium, cujuque nullus ramus truncus vel roots terra est inervas, qui forte sensum originem oritur, quum demittet ab alto condulorum terra: Iole inplantent; sed etiam supermanet difficultas, cur nempe in quacuor et plure species peculariter in arbore habeant, quas adseideri et quin sicida hic miro efflet praditum ingenium, si tamen in tantum deponere in stipria harum arborum. Hinc et ipsi quoque inter se salient species, et quantum memini, odorata non tantum futim penitus perdidit odorem, sed et folia quoque nula, quod ulteriori disquidoni et examini relinquatur. Ca. Wo It parvifolia in omnibus suipartibus, Kerri, ac phoebe saporia habet dulcem, delicam sentam cum levi in ore ardoresed Innoxio penitus. Priorum specierum rami digitum consimilis, effiguratur in ulvis, quum phlogus non licet ad manus, ab ea enim exteriore rugosa parte in fruticula semeadantur digitum longi, quae lapide parum contunduntur, et cum Sirio & Calce loco Picciancantur. Ex odorata specie diebus siccis coronus nestuntur, qua partibus & citris vestiariis inponuntur ob proborem odorem, quem tamen non ultra odorem servant diei. Similimum specie ex Ternaro mihi transmitti (usque ad coquisse ancilla cujusdam), quae Dominum & Matrimonium sua infecerat ope Siri Piccianc, cui admlescuerat hujus solutae ac purpurios minutim consessi fo, additis araneis, nunquam tamen audivi, sed Walt aliquid toxicum latere, quin ex noxia abrusum pocuisset. Plaats, laat groot gemeenlijk non, Caput, Sagittarius, en annaar toe men, vloed be id, stroomt beter dan dom. Transcriptie, dat men dankbaar aan zwaar lijden, kan, beter toekomt aan de aard! De zonnewijzer, saadtaad, men zocht, uit de Gafanger, al ons trugen, vloed groot, een afgezonderd stuk, Gujarat, de omringende ruimte. De onverwachte onderteming, dat dit groot, zwart oor en hoofd, riet, toebeet, uit de aarde, vandaar uit den trek, aan het Poggen, Caput, welke veer, hier, voer, bevestigd, geborgen, in het Kapitein, een van Visscher, Amboina, dat ze, eerst, op dat, op dat, dat, met een miniatuur, van een dier, dat ze, veel, noodzakelijk, valt, Vele, deze, planten, baar, oorspronkelijk, bevestigd, uit den trek, uit, meer uit de lucht, meer uit de veele, zaden, van korrel, dat de, voltooiing, van dit Poggen, van, via, dat, het, veele, veel, vervielfoudigd, plantenkunst, geen, gecomponeerd, eerstelijk, bevestigd, En, dat, vele, mensen, de, hebben, uit, veel plaatsen, gezegd, ononderbroken, in het, vierde, Boek, is, het, kapittel, van, klimmen, kloppen, boten, Cap. 33. Tot de voorvoj eenzeventigste versie is de tekst met behulp van een correctietool gecorrigeerd en gereorganiseerd. De volgende voorbeelden tonen de wijzigingen die zijn aangebracht om de tekst te verbeteren: Oorspronkelijke tekst: TBT mi bevoyi fcirr van zoade kennen nemt, dat men veelt Chaput m Mango, toen zit me: H' tl be-bangtan, bet wilk tsocbgem vanft (sam in de jaren beet dit ze tmff.bien ntel/er tijd, konnen, hem in de n orga 2 -nde Quardultn zit in de grond woorden t blijft allern-lijk ditewareid over, wanneer die vier, en met de zit m ten bar bezonder tomen bet ben daar oplopen, 1 f dai Pogeltit meest ten swartlyk verfmd hebben, dat tot de zaden jus op zyn beurt-Boom kielt. Taam de voor de onderen van de onderen zit, en stam m nut bestr voerjucht de verlucht zomtyds niet alleen hart reuk, maar veranderde vond de bladeren wilk tot lucht ontdaan uitgeveld blijft. Hooryk. Alle kleinbladige is in aart baardetjen melkveld terstel zoei t um fmask, daar na rit/jecht, met een lege brand in de mijl, doet ongebaden. Re laken die een wanger dik zyn, meest aan de 7 terug zelen, voederd gezaaid, zit men m toefegaan Pinang totft, er aan de buitenzijde rugloos of gebracht, werd de reil in stukjes gesneden kan ten vinger bank, met een lege naald gewonden, of gesloopt, en dan met Sirius en Kalk in pluits Pinang gewonden. Uit de verrijvende zoete met nstm by droeg dagten kranken, die men van Nafth met Hurtdfien legt, on barorde rem, dit ze doet niet boven (t dagten beheer. Daar is nog ten misbruik van de woorden: "De allerbeste" in jore, mijn uitgaan voor de tentamen, aangesteld. Verlijk ten typen, uitspreken concentreert zich op de medaille, een sierlijke planeet, bedacht, daar 1 zier de tuin, hoogten, kleuren, genieten, en met spindeltoppen gevormd, baden, toegevallen aan het hoogse bord, beded, dat in HERBARIVM AMBOINENSIS Liber VII up. XLVIII. Deze boom, vulgaire in feur, walgacht in vorm en arm aan krachten, deduceer ik uit de andere bomen, uit welke het exeert, zoals hij in veel andere planten, die aan de boomgerelateerd zijn, verzonden. Niet gemakkelijk wordt toegegeven aan vruchtdragende bomen, vooral aan die met hele houten trunks, veelal onaangename, hierom zeer dun, hierom al deze boom zó makkelijk afgezaagd, polen, en veelmaal hierop geknald, zodat ze met soep zijn toegedacht, wat ik in Kalappo vooral observeer, dat kauwende bomen hierom zó makkelijk aangetrokken pollen, en veel meer zo hierop groeien, in gevecht. Inquirendum is, of hier dezelfde plant is als in het Boek van Brahuie, het Tiapeteriba, uit het Boek van Pison, boek 4, hoofdstuk 61, beschreven, met takken die verzoomd zijn en Aurantioide, alsof zij een soort kleefvlieg waren: Tetin, die indien gezond Hedera veel completer is, dan dat hele houten stam en bladeren, en ook de vrucht niet gegeten zullen worden, en niet aangegeven is, of deze afvallen, noch de radices en vijzen in olie vervenken, dan wordt hier uit voorbereid liniment, met wat zwellende buiken en voeten, oedema's van Hydropicus, meer ingewanden, een tumor uitgehaald, die het vertoochten. Tabella Quinquagesima Quinta Primair toont de Kruis van de Orde van de Ridders, die met de Hedera boom komen. WtAi ztlf 1 cemge Jibadtiykbetd tu , ofbtt moejlt tun een J:tndriyke apum gtnomen zyn , toanr men bmui docb Is ‘t gemttn door «0 er , dat frUt zyn gedaanit tn krucbten ver andere naar de bonam , daar bez aan groeyd , gtlyk zuiks aan andere plasUen meer btvonden votrd , du 0 f boo- men groeytn. Men leyd bet niet gu.tr n aan temgt vrucbl- bmtn , intanderbtid ah bet gebtele Hammon of dhuke tak- ktn gant/cb bekhtd, want xy euorden bier dote tuo uyt- gemagtrd , dat zy gttnt vnubien \PtUen dragen , bet wtli ik inzunderlxidaan de Caiapputioom eriaren lebbt, rcbalven dat men todanige bomen nitt uni beilimmen kan . en U eiderley ongedierte zteb daar n opboud. Ilei Jlaat tt onderzoeken, of <Ut brl zelvt zy mrt bet BrafilLianfebe Tctipoteriba , by Pifo if» 'r $dt Rtek. Cap. rti btfcbrtven, grotjtndt uyt dtn drtk w« * I {''tgeltjt Tetin, op de takken wi da Oranjt Affel-bomen, de - zelvt ait een klim zadanig amgtvende , catze die metter tyd gzntfcb ktdtkt of verjlikt , met blaadjts ah de groote Myrtbus. Devrucbttn worden niet btfcbrtven , ah mede of bet meli beeft of niet. Uyt de mrtelen en rankjti in gamma oiie gtkakktn , werd aldaor ter, betlzaam Mediea- ment gemaakt , «uar mede me* de gafkaoUt buyten en btenen door wateracbtigt zucbt vertoncuikljltkmis fmeerd, ensao de z ugt uyttreU. • De vyf- en veertigfie Plaat Vertoom d: eerge 200« van de keefi der fame» , zo ais die vas Rumpbiui genaaim wert , welke met de Betm-kltn het naall ovcrecnkomt. CAPUT QUADRAGESIMUM XLVU. HOOFDSTUK. S E P T I M U M. f cuminum Litoreum. Gambir Laut, De Strani-Jasmyn Struyk. Licet supra in capite, Manor taliam descripturim plantam sub nomine Jatmad littorei, hoc tamen cupite vulgare satisque notum desribam Gambir. Laut. ymmtnxm itaque hoc littoreum est frutex late se extendens, medius inter verum fruticem ac funem Eleaticum, multis sele adtollenus duris ac rotundis stipitibus, qui mox se in rotundos firmosque dividunt ramos laterales intricatos admodum; ex hisce Cransversaliter eriguntur rachides foliola; rocumie quque, ac firmi quatuorque simul crucem formant, quibus folia infidene per quatuor vel quinque partis sibi obpolita, et oblique cruciata: Rachides vero ad ortum habent folium majus ac Rhetanum, vel ejus loco alias breviores rachides, qui non semper etiam sunt extendus, sed siepe ad unam inclinant partem, uti & ipiarum folia genicula habent uno versus polita. Ejus folia cum ipsis Limonis conveniunt, sed minora sunt nec cordata, quatuor pollices longa, binosque lata, in brevem apicem definentia, et integra, supera glabra, et ex nigro virentia, inferae paucis obliquis admodum, ac vix protuberantibus coloris notavi, qui ra una specie purpurae sunt, sed pallide fusca sunt, in alia albi, faporis ingrati cum levi amaritiae. In ramulorum extremo flores progerminant umbel- lati quafi , fcd pauco numero , longis ex tub» con* ftantes , illis Jasmini fimiles , ex quinque albis peta- lis compoliri , qui non reflum formant circulum, horum enim quaeror ad utrumque latus extenfa funt, ac quintum folitanum locatur, obpolita parte parum elevatum , indar cochlearis excavatum , nullius odo- ris , atque in ipfo tubo quinque purpurea locamur flamina. antberiN gerentia fordidc flavas, qurt Ion- pc protuberant, quintum vero crigirur, atque quivis fkn calici infidet viridi, qui autem ad unam partem fufeus efl, qualis etl petiolus lignofus , cui florifer infidet corymbus: Sic quoque in utraque fpede bre- ves foliorum petioli fufei funt. FruOus HOrwrl ik boven in ’t Capittel xan Manoor «f« «1- der piante btfcbrtven btbbe , onder de naai* ea« jasminum Litoreum , 1 00 zal ik egter in dii Cs- pittel bet eygentlykt en gemeent bekende Gambir Laut btfcbryven. Jasminum Littorcum dan , is een vryd uytgt/prtyda Jlruyk , txryfelende mffcn tenen opregter. Jlruyk en bes - t'.vwf met vrtle barde en roru le Jlammen vpfcbictende , dte zig Jlraks in ronde fiyut zydt-takken vndeelen , ver. werd door malkandtren. Aan dezelvt Jlaan regi over- dvoers de biad dragende ryskens , mtede rond en ftyf ,tn met bun vieren in ' t kruyt, daar aan de bladeren net vier of vyf paaren regi tegent nuilkander , en een febuyns kruyt maaken. De rytkms bebbet 1 by boat en oorfpronk no* een er.keld groot blad , of io plaat 1 van 't xtlvt nbg andere kortere rytkeru , dewtlke ook niet altyd uyigtbrtyi. Jlaan, maar dttwilt na di tene zyde belien , gtlyk txk bart bladeren met bun *niff;« ni malkander geboegen Jlaan. 