title: Vita Viglii ab Aytta Zuichemi ab ipso Viglio scripta, ejusque, nec non Joachimi Hopperi et Joannis Baptistae Tassii Opera historica alaique Analecta ad historiam scissi Belgii potissimum attinentia
creator: Hoynck van Papendrecht, Cornelis Paulus, 1686-1753 | Hoppers, Joachim, 1523-1576 | Aytta, Wigle van, 1507-1577 | Taxis, Johann Baptista von, 1530-1610
text: de W. Dominus ac fviles Ordinis Aurei Velleris. Porro rfiilBS idem qaod Equcs. Ridder. Cbevalier. Antiquus miles, EHoude Rid- ■dcr in Charta apud A. Matth. tom. 5. pag. 859. in 4, TRANSL. PATRI.E. TRAJECT. 63 tulum generale Ecclefiarum prsedidamm repraefentantium , in Domo Capiculari majoris Ecclefjae Trajeftenfis, Capitulo generali ad infrarcripta peragenda fpecialiter convocato_& indi61:o , de mane hora Capitulari confueta , Videlicec Dni Thome de Niekercke Decani majoris Kcclefiae , Dni Michaelis Enckevoirt ^d^n^i SdXv 2.10X1:^ ,T)n]. Jobamis Slacheck, (5) Bea- tae Mariae Traje6lenfis Praepofitorum, Magiftri Gerardi Zug- geroede di&.x Ecclefiae San6tiSalvatoiis, Bred-jvici Schenck (6) Sandi Petri Decanorum, Johannis de yMerongen , Jchanms Tulman , Johanms Fofch , Theodorici Lieverjart , Jacobi de Wxn- fen, Bartholomcei Knyf, Johannis de f^uyterzvyck (7) Jntony Buyfer , Henrici de Muntfoirt , Johannis de Drohhagen , Hsnrici Zoudenbalch , Arnoldi Bu/er , Theodorici Taets , Johannis de Me- denblyck, Johannis ds Angeren , Everardi then Bufch, yJrnoldi Knoep, Henrici Beyer , Nicolai Ruyfch , Jacobi Deedel , Antony Huges , (8) PVilhelmi de Lochorfl, Jobannis Frydach , fVil- helmi de Lochorfl , alias Tacius (9) Francifci Lonck , Adnani Ram,Jacobi de Medenhlick, Cornelii fVten Enge , Gerardi Z:ig' gerode , Gofivini de Hattem , Joannis Antonii, Juhannis de Feno , Antonii de Amerongen , ac certorum aliorum Majoris, Sanfti Salvatoris, Sanfti Petri, SanCti Johannis 6z Beatae MariDB Trajeftenfium Ecclefiarum refpeftive Canonicorura capitula- rium, & non Capitularium, nec non nobilium, generoforum Dnorura , validorum & circumfpectorum Virorum Jodoci Dnj de Montfort &)C. Richardi de Merode ( 10) Dni de Frentze & Milita- Bcver- res. (5) fohannis Slacheck. De quo Hortenfius lib. 7. Rer. Ultraj. pag. 167. ,, Cum hac tranfiationis forma brevi poit Joannes „ Slacheccius, poftea a Csefare Archidiaconus urbis {id efl, prje- „ pofitns m.ajoris ) ob id fadus, Romam profedus efl ; uti ea ,vab epifcopo & ordinibus fafta, pontiiicis Romani autoritate „ conlifmarentur. ,, Vide de Joanne Caialog. m.eum Prsepofi- tor. & Decan. Eccl, Ultraj. (6) Schenck, a Toutenburch, qui poflea Archiepifcopus Ul- trajedinus. (7) Johannis Fuyterivyck. Matth. 6cV. de V/. Uytsrivyck, (8) Huges. Uterque: Hugens. (9) Alias Tacius. Uterque ; Taets. (10) Richardi de Merode. Uterque: de Nienrcde.. 64 TRACTATUS SUPER Bevervveerde PVilhelmi Turck Dni de Neynrode, Gerardi dt Culenbourcb Dni de Ryfenborch Senioris, Gerardi de Culen- borch junioris , Johannis de Culenborch , Bernardi Wten Eng, JVaheri fVten Ham , Theodorici de Brueckhuefen ( 1 1 ) Gijberti de Herdenbroeck , (12) Simonis de Teyiingen , Otthonis de Derthuefen , & Cornelii de Ridder militarium , Nec non Hen- Cives '"''^^ "^a^den Borch , Hemici de Huefden , Ir^etri Ruyfch Deputa- torum Civitatis Trajedenfis, Inque noftrorum Notariorum publicorum ac tefhum infrafcriptorum ad hoc fpeciaUter vocatorum & rogatorum prsefentia conftitutus , Prsenomina- Narratio ^"^ ^^"^ nofter Reverendiffimus , per os nobilis Dni JVolfan- ' V ^ff<^^[i^yn , militis , & Doftoris propofuit verbo & dixit , tranna ^^^ proponi & dici fecit , Quia cum Princeps Geldriae tem- Jonis^' pore Praedecefforum Juorum Epifcoporum Trajeftenfium , tempora- prsefcrtim quondam Dni Fredcrici de Baden Epifcopi , abfque r^^^^M" jufta occafione ipfum opprimendo, ac hoftih more oppidum • ^^" fuum de Oldenfael invadendo & detinendo, & ex illo totam pacriam circumjacentem, & fubditos Tranfyfulanos per ra- pinas, apprehenfiones , incendia, exaftiones ac ahas nota- biUter damnificando, donec idem Epifcopus Fredericus ma- gnis fuis impenfis dictum oppidum de Oldenfael violenter iterum recuperavit ac obtinuit, ac deinde tempore quondam Dnl PhiUppi de Borgundia (13) Epifcopi Traje6lenfis uitimi prsedecefi^oris fji, idem Princcps Geldrise cepit Oppidum de SvioUis nec non oppida & Caftra de Coverden & Diepen- hem cum patria de Drenthe ^ Caftrum ter Laghe ahaque Caftra & Fortahtia in difta patria Tranfyfulana, in magnum prae- judicium damnum 6c interefiTe fubditorum fuorum & totalem deftru6lionem patriae (14) & fubdimrum fuorum Tranfyfu- lanorum ufque ad mortc^ difti Dni Fbilippi PrEedecefl^bris fui, adeo quod idem Dnus nofter R'""^ 6i maxiraus (15) Prin- (ir) TI?eodorici de Brcucklmefen. Ambo : Theodcrici de Brocck- huyfen. (.12) Gisberii deHerdenbroiLckambo: Gisberti van Hardcnbroe^k. (13) Borgimdia. 1. Burgitndia. (14) Patri(Z ambo : Patriarum. ( 15 ) Maximus. Uterque : lllufirifFmus. TRANSL. PATRLE TRAJECT. 65 Princeps in adventu ad Epifcopatum hujufmodi ( i6) com- pericns patriam & fubditos fuos Tranfyfulanos m guerris , oppreflione & defolatione, companione duclus, 6c u: iilos ab tilteriori deftru6lione eriperec 6c conlirmaret (17) medio R™'. Dni Archiepifcopi Treverenfis (18) cum Principe Gelriae tra6latum iniit, cujus vigore confenfic , quatenus idem Princeps Gelriae oppidum fuum de Genemueden, Ca- llrum ter Laghe, & alia loca in pignus retineret donec redi- meret cum fumma quinquaginta millium fiorenorum aurec- rum femel, poftmodum eidem realiter folutorura. Et tali inodo hujusmodi oppida & loca recuperando, dimittendo nihilominus eidem Principi Gelrise Oppidum & Caftrum de Coeverden cum patria de Drenlhe ^ ac oppidum & Caftrum de Diepenhem f adilla poflidendum, vita illius durante, refervata R"^°. praedi6lo de his redemptione poft ejus deceffam, pro alia fumma quinquaginta millium florenorum aureorum, in cventum quo prolem feu proles legitimas pofl fe reliquerit , fperans quod dux Gelriae per praemilTa eundera DnuniR'^^"™. & 111"'^. Principem , & fuos fubditos in quiete & pace di- mitteret. (19) Praemiffis omnibus non obllantibus diftus Princeps Gelrise, praeter pacem dctraftatum, abfque aliqua rationabili occafione &belliinfinnatione iterura attentavit (20) anno vicefimo feptimo ultirae efBuxo, per fubtilitates & fe- du£tiones fubditorum fuorum Civitatem fuam Trajc6lenfem invadere, ac deinde oppidum fuum de HaJJelt Tranfyfu- lam (21) & alias munitiones, & taUter Patriam, oppida, gentes & fubditos fuos cum tota potentia, viis ac modis guerrarum invafit & damnificavit. Qiiod idem Dnus R'""^ & (16 ) Ad Epifcopanim hujusmodi comperiens patriam. Matth. ad Epifcopatum hanc comperiens patriam. V. de W. ad Epifcopatum ^ bujusnwdi comperiens patriam. (17) Et confirmaret. Melius uterque: ^ confsrvaret. ( 18 ) Archiepifcopi Trevirenfis. Vide quas dixi fup. ad Tnfirum. 11. n. 9. (19) Pramijps omnibus non &c. Ambo : Quod pramiffis omni- bus non &c. (20) Attentavit. Uterque: attemptavit. (21) Tranfyfutam. Ambo redius : trans Tfulam. Tom. 111. Pars i. I 66 TRACTATUS SUPER & (22) M""*- juflrim habens occafionem invocandi Glorio- ^ifiimum, llluflrifiimum ik iViagnificentilfimum & inviftifli- mum Principem & Dnum, Dnum Carolum Imperato- rcm , ac Hifpaniarum Regem prsedictum, ducera Braban- tisE & Comitem Hollandise, Zeelandioe & Frifias in afilflen- tiam, & contra diftum Principem Gelriae auxilium" ab eo implorandi & petendi, apud quem talem fpem & auxilium invenit, quod per magnam armatorum copiam per eandem Css"'. Ma'^'". ac fuis magnis impenfis in partibus Gelrise mif- fam, idem Dnus R"'"'. Civitatem faam Trajeftenfem, oppi- dum dc Rhenen, aliaque caftra & fortalicia, fibi per diclum Principem Gelrise ablata & occupata, iterum recuperavit, & adillam ac illa reftitutus fit. Cum etiam Vafalli, oppida, & fubditi fui in patria Tranfyfulana durantibus guerris per Principem Gelriae motis , in tantum anxiati & oppreflTi exti- Na.Hanc terunt , quod eis irapoflibile fuit poteftati illius ulterius refi- caam. fterc, Quapropter ut opprefTiones hujusmodi evaderent (cum IUatioex idem Dnus nofter R"'"*. eofdem defendere non potuit) ma- "a q ture deliberati fuerunt fe transferre fub defenfione & obe- ^il^P^* dientia Cae. M"'. & fe difto Dnb Imperatori tanquam Duci ""* BrabantisE & Comiti Hollandiae , pro fe fuisque in di6to Ducatu (Sc Comitatu fuccefToribus , fubjicere, iilumque pro corum vero& naturali Principe 6c Dnoeligercpropofuerunt, Si modo eos acceptare & ab invafionibus di6li Ducis Gelrise praefervare dignaretur , duramodo idem R"'-'^'. DiTus in hoc confentire velit , prouc animo refervandi (23) patriam (24) Tranfyfulanam , Vafallos (25) 6c fubdicosTranfyfulanos, ut ex inimicorum manibus eruerentur confenfit. idcm etiam Dnus R'""^ maturc revolvendo fibi pofiibile non fore, quod, tempore futuro civitatem fuam Trajeftenfem ahaque oppida &Cafcra, fortahtia, aliaque loca, & patriam Trajeftenfem , ncc non etiam Ecclefias , Vafallos , ahofque fubdicos & fup- poficos (21) M""". Matth. Illnjlriffimus. Sed ibi vitiofe: iflam bahms cccajlonem. V. de W. recle : iflujlrifftmus juflam habens occafionem &c, (23) Refervandi. Am.bo mehus: prcsfervandi. {24) Patriam Tranfvfulanam. Ambo : patriam fuam. (2s) VafaUos (S fubdilos. Ambo: Fafalhfque & fubditoi. TRANSL. PATRIiE. TRAJECT. 67 pofitos inferioris Patrias Traje6lenfis , in pace , quiete & bo- nis politiis ac juilitia perfeverare (26) poHet, nec cum re- ditibus & accidentiis ad Epifcopatum fuura fpettantibus , a guerris & fimilibus invafionibus ut prfsmictitur faclis , tueri nec defendere poteft (27) mature etiam confiderando, quod nec R™"^ Dnus, nec Ecclefiae, Civitas, Oppida & Patria inferior Trajeftenfis , non pofTent Ca^farcae M^'. condignam facere recompenfam, reftitutionem aut fatisfactionem , pro favore, amicitia, amore, honore, & afliflentia eidem Dno nofl:ro R™°. Ecclefiae & patriae fuis (28) terapore neceiTitatis exhibitis & fa6lis, ac magna pecuniarum furama per eandem Caefaream Majcilatem propcerea expofita & foluta ; Volens tamen quatenus poifibile eit , eidem Caefarese INIaj^'. recom- Nota, penfare, & fuper omnia, Ecclefias , oppida, Vafallos fub- ditos, oranefque alias perfonas Ecclefiaiticas & feculares in- ferioris Patria; Trajedtenfis , juxta facultatem fuam , futuris teraporibus , ab omnibus violentiis & opprefilonibus prsefer- vare uc Divinum officium in diftis fuis Ecciefiis continuari & interteneri poiTet, ad oronium notitiara deducit, quod prae- mifHs attentis, pofl diverfas communicationes per eundem Dnum nofi:rum R™""^. tam cum fuis Praelatis &Capitulis quin- Tranfli- que Ecclefiarum fuarum Trajeftenfium , quam cum diverfis '■^^' notabilibus perfonis, Vafallis & fubditis, aliifque Confilia- riis fuis, idem R"^"'. raatura deliberatione, confilio, (29) avifa- (26) Perfeverare. Uterque rede : pr^fervare. ( 27 ) Poteft. Ambo : pojfet. (28) Patrice fuis. Eit mendum notabile. Uterque legit: Pj- tria Trajedenft. (29) Hic notat A. Matth. „ quod Cleri hic pr^ecipua 6c „ confenfus prasiliti ab eo (fiat) mentio, quod eccleiice maxi- „ mam olim parcem, cailra, arces, prcedia. Ejus fcilicet . . , „ ex donationibus Principum. '• Et remittic ad libri2. de Nob. cap. 12. nempe pag. 259. Adde diploma Sigismundi Imp. fup. ad Injlrum. X. n. 3. Et bzec quidem fe ita habent. Donaciones principum non prxfuli proprie, fed ecclefiis fadce funt. Verum aliam requifiti ac adhibiti confenfus rationem debuiiTec ad- ferre. Capitulo non confentience, Epifcopus non poteft alie- nare res Ecclefi^, De his qucs fiunt a Puclato &c. cap. i. & cap. cum Apoftolica. Et cap. Fraternitatem x. de Donationib. Quinimo nec ca licet alienare, quss funt de menfa £pifcopali I 2 cap> 6^ TRACTATUS SUPER avifainento dictorum Praelatorum & Canonicorura quinque Ecclefiarum, pro fe fuifque fucceiroribus fc.pis Trajeftenfi- bus proptcr caufas prseallegatas, &, felici fuccelTu , fuas (30) civitatem Trajeftenfem , oppida de /Imenfort , Rhenen ik fVyck omniaque alia oppida, caftra, fortalitia, munitiones & loca, fortalitium rp die Faert , cum bombardis, machinis , munitionibus, mobilibus bonis, ad pr?emilTa oppida & for* t^ilitia fpeclantibus , Etiara omnes Viilas, vicinia, fertellas, Domiftadia, omnes excifias, cenfus , reditus, emphiteofes ? terras, pafcua, fylvas, Decimas, Vcna , Jura patronatus- tam laicalia quam Caftralia, omnia theolonia ac theolonorium jura , omnia feuda & Vafallagia, Simili modo orania Do- minia, juflitias, & Jurifdi6liones, altas, mediocres &c bafias, 6(. in effectu omnem temporalitatem & fecularem jurifdiftio- nem, ahaque Servitia & Jura qualiacunque , quos, quas ,. Mota. quceque idem Dnus nofter R"^"^ habet ratione Epifcopatus in Civitate Trajeftenii , alia oppida fua , caflra, fortalitia >. loca, terras, & Dominia diftte inferioris Patrise Trajeclen- fis, cum omnibus pertinentiis & dependentiis fuis, ac libris- feudorum , redituum, ac certis regifcris , computationibus- ac aliis fcripturis ad proemilla fpc6tantibus , nullis feclufis > prccfato Dh~o Gloriofiffimo (31) Principi & Dh^oDno Ca- ROLO Romanorum Imperatori Ouhito , Hijpaniarum Regi , pro- fe fuifque hssredibus & fucceiforibus , ut & tanquam Ducir» bus 6i (32) Ducifiis Brabantice, & Comitibus five Comitifiis Hollandig;, donavit, tranftuht ac cefilt, prout de praefen- ti (33) ibidem donat , transfert ac cedit , ad alterius per ilhm & fuos ut pra&mittitur 5 qualificatos, perpetuis futuris tempo- C3.v.fuper afiqua. & cap. pojfejjlones. :^. de reb. Eccl. non alien, Et^hcec fub poena excommunicationis. Cap. y? quis presbytero- rum. ibid. Ceterum foliusCapituliconfenfus non fufficit, Opu&, eft audoritate Papse, quee hic intervenit. (30) Suas. \. fuam. Ita uterque. (31) GhriofiJJlnio Principi. Matth. Gloriofifp.mO' ^ Illuflrifftmo. Principi. V. de W. GlcrioJlJJimo 'J IlhifiriUimO; invi^ijjimo Principi^ (32) Et. Ambo : feu. (33) De pr<^fenti ibidem donat. T6 ibidetn abundat, & abeft. ia. ediiione A.Matth^i, fed adeft apud Van de V/aten TRANSL. PATRIiE. TRAJECT. 69 temporibus, regendum, gubemandum , rcgique & gubcrnari faciendum, illifque libere frui & gaudere tanquaralTLUs pro- priis bonis , Qjjapropr.er idem l>'^\ nofber R^"\ diftam Ci- vitatera Trajedtenfem ac alia oppida, Caftraj fortalitia, do- mos & terras inferioris Pacriae Trajeilenlis , onines Mari- fchalcos, fchuketos, aliofque Officianos, Vafallos , Viros fcudales, ac alios nobiles &ignobiIes, Ecclefiaflicos & fe- culares, incolas 6c inhabitaiores illius,&-ilIorum, in quan- tum temporaiitatem & Jurifdiclionem- fecularem de terris ci^ vitate, oppidis, fortalitiis & aliis locis infcrioris PatriaeTra- jeftcnfis concernit , aut aitingcre poflit , quitavit , exonera- vit, & abfoivit, ac pro nunc quitat, exonerat & abfolvit ab omni fubjeftione, obli^atione , juraraentis, ac promiiTio- nibus ReverendilTimse Paternitati (34) fus quomodolibet fa6ti3.. Et hoc ad ufum & utilitatem Cse. Mai"'. & fuorum hanxdum ^ fuccefforum , Dn"orum & Daarum Erabanri^ & Hollandi;?e, Et in abfentia Cse. Maj''^ ideni Diuis noflier R™^ eafdem tranfportar.onem , cefTionem , & abfolntioncm fecit, ac de prasfenti facit ad. ufura ejufdera fu£2 Maj='\ ac haere- dum Brabantiae & HoUandiDe, in perfonam nobiiis & gene- rofi Dm Nepotis fui , Dni Jintonn ds Ijalaing Comicis de Hoochftraten , qui hujusraodi tranOationem , tranfportatio- nem & cefiionera tamquam Procurator & Ambafiator ad hoc per C^. Maj^^"\ fpecialicer deputatus vigore iiterrirum com-- raiirorialium^ diftce Cae. Maj^-'^ in oppido Mechlinienfi die oftava menfis Septembris hoc praefenti anno millellmo, quin- genteiimo vicefimo oclavo debice fub magno figiilo expedi- tarum R"'^. fuas P'-'^ (35) oftenfarum, ad ufura dizidi Cse. Maj^''. fuoruraque fucceiforura Qucum & DuciOarum Bra- bantiae ac Comitum & Comiciflfarura HoliandiEe , acceptavit, ftipulando, confentjendo, & requirendo civitatem , oppida, caftra, & Patriara Trajeclenfem , Vafallofque (36) aliafque perfonas prsedidas Ecclefiafticas dfecalaresiaferioris patrire Tra- (34) Rev.Paternitatifuce. Matth. Dominationi fuce. V. d. V/o ferfome fuce. (35) R"'^. fuis Pt^f'. ojlenfarum. Ambo; R?V',nmi<s fuiS pr^- diBce ojlenfarum. (36) Vafallosqus. Uterque: F^tfillos, i 3 berat & abrolvit omnes a lubje- (Ttione fua. Epus transfert tempora.- litatem , in Csfa- rem per perfo- Fiara Dni de Hooch,-- ilrateii repra;- fenta- tam> 70 TRACTATUSSUPER TrajefteiT. Quod ipfi omnes ac fingularitcr finguli, ac quili- bet lUorum in foiidum in fubjedione & obedientia Cse. Maj-". fuorumque fuccefforum in qualitate fupra fcripca fe dent, confticuant, & ponant, ipfumque tanquam eorum verum, perpetuum, naturalemquePrincipem & Dominum acceptent, & homagium & juramentum faciant , eidem fubjefti fint & Referva- obediant . Refervata nihilominus eidem Diib noflro R^^. fuif- tarjturis que fuccefforibus Epifcopis Trajeftenfibus, fua Ecclcfiafliica EpTsTra- jurifdiclione ac Domo Epifcopali in CivitateTrajeftenfi dun- i^^- taxat , pro congrua ipfius fuorumque fucceflforum habitatio- Jurifdi- ne, prout haec & alia in hteris defuper confeftis manu pro- '^^^*^" pria ejufdem R'^'. Dni noftri acfigillo fuis propriis (37) fub- diaiticae ^^,pjpj.ys & figillatis ibidem per Msgiftrum Jacobum de Broeck- Epa"is hoven (38) fecretarium ledis latius habentur & contincntur. Quarum tcnor de verbo ad verbum in lingua vulgari (39) fequitur, & efi: tahs: (40) WY HENRICK van Goids genaden Ele6l endeCon- _ firmeert t'LJtrecht, Coadjutor tot Worms , Proofi: Epi Tra- ^nde Heere tot Ehvangen, Palsgrave by Rhyn, ende Her- quas ^^'^ ^^&^ ^" Beyeren &c. Doen condt allen luyden , Alfoe die tr.insfert Furft van Gelre by tyden van u^len onzer Voorzaten Bif- tempo- coppen van Utrecht funderJinge van wylen Bifcop Frederick rahca- ^^^^ Baden fonder rechtveerdige oorfaecke hem overviel en- cSa-" ^^ vyandtfche wyfe die Stadt van Oldenfael innam, ende rem. uyt die felve die geheele Landen ende die Onderzaten van DuxGel- OveryfiJ^el, by rooff vangen, branden, brandfchatten , en- rix^quE dc anders , grootelycken befchedighde (41 ) ter \.ydt toe die fecerit vooffz. Bifcop Frederick tot groote cofien die voorfz. Stadc contra ^^lq. Oldenjael met gewaldc wederom. inne krege, daer nae Epos l^y Trajea. (37) Pfopriis. 1. proprio. Uti apud utrumque. (38) Jacobum de Broeckkoven. Apud Utrumque ; Van Broeck' hoven. (39) In lingua vulgari. Ambo: vulgari lingua. (40) Qu2e fequuntur Henrici Bcvari literte, apud A. Matth. fubjiciuntur^apudVande Water , remittimur ad pag. 10. n.vii. (41) Grotelyckcn befchedigbde. Matth. grootehcki befchadigden, V. de W. grootelyck befchadigde. TRANSL. PATRI^ TRAJECT. 71 by tyde van wilen BifGOps Philips van Bourgoignen onze laefcc voorzaet nam dic voorfz. Fcrft van Gelre die Stadt van Ziiioll, die Steden, ende Slooten van Coverden ende D/^- penhcm metten Lande van Drenthen, t'huys ter Laghe ende andere Slooien ende Sterckten inde voorfz. Landen van Overyflel, tot groot achierdeel, fchade ende inrrefl onfer voorfz. OndL rfaien , ende die gehele verderfFeniffe der voorfz. Landen ende Onderfaten van Overyflel, tot der aiflivicheyt der voorfz. onzer Voorzaten, zulcx dat wy in onze aen- comfte tot den voorfz. Bisdcm bevindende onfe Landen en- de Onderfaten van Overyflel in Oorlogeende defolatie, uyt pure compafTie, ende om de felve van voorder bederlfe- niffen te behueden, n:etien Furfl van Gelre, by middel des Eerflbifcops van Triere een traftaet aengegaen zyn, ende '^^^^^' by den zeiven hem onder anderen geconfenteert hebben in Henri-^ onze Stadc van Genemueden ende dat huys ter Laghe ende an- cumEpni dere plaetfen te laeten in pandfchappe , die te loffen voor Trajea.' v>ftich duyfent gouden gulden eens, die wy hem naeder- ^ ^"- hand betaelt hebben, ende mits dien die voorfz. Steden en- '^.^"^^^^' de plaetfen wederom gekregen , latende nochtans dcn Forfl ^^^' van Gelre, die Steede ende Sloote van Coverden , metten Lande van Drenthe, endedie Stadt ende Slot van Diepenbem^ om vanden zelven te gebruycken zyn leven lanck , behal- ^ ven onze lofTinge daer afF, nae zyn afflyvicheyt voor die Somme van andere vyftich dufend goude gulden , indien hy wettigh kintofc kinderen (42) ach^terlict ; Verhoopende die Forftvan Gelre, die (43) overmits ons ende onzen Onder- zaten, in rufle ende vreede laten zoude, T'welk all niet t - r' tegenflaende den zelven Forft van Gelre , boven Vrede ende QiX.t traftaet , fondcr eenige redelycke oorzaecke , ende oock tis. Tra- fonder ontfeg , hem wederom gevoordeerc heefc inden Jaer J^^^^ P^^ feven ende twintigh leflleden by fubtilheyde ende fedaftie ^^^^^** van onzeOnderfaeten,onfe Stadt van Utrecht inne te nemen, daer nae onfe Stadc van HiiJJelt in Overyffel , ende andere onzen vlecken , ende zulclven onzen Landen , Steden, Luy- den (42) Kint oft Kinderen. Ambc : Kyndofte Kynderent fecundijm dialedlum Ultrajedinam. ( 43 ) Die. Uterque ; dien. 72 TRACTATUS SUPER den ende Onderzatcn met alle zyne macht by alle wegen ende manieren van Oorlogen geinvadeert ende befchadight heefc, Dat wy geQorzaeckt zyn geweeft den alderhoochften, alderdcurluchtichllen , aldermogcnfle, cnde onverwinneUch- fte Furft endc Hccre, Heere KAERLE van Goids ge- nade Roomfche Keyfer den vyften van dien name , Coninck \^an Spanien &c. Hercoge van Brabant &c. Grave van Hol- land, Zeeland ende Vrieflandt te aenioepen cndeZyne Ma"^. van afilftcncie ende byftandicheyt te verfuecken tegens den voorfz. Forft vanGelre, aenden welcken wy zulcken trooft £ndc byftandicheyt bevonden hebbcn, dat die ovcrmidcs, eh die grooce Vv^apeninge, die zyn Ma'. daerenboven inden Lande van Gelre gefonden heeft, tot fyn M'. groot en ont- fergelycke coftcn, wy onze Stadt Utrscht ende Sceden van Rbenen, ende andere Sioten ende Scerckten ons by den Forft vnn Gelre in den voorfz. Nederfiicbt benomen , ende (44) deur die gratie Gods , weder inne gekrcgen hebben , ende Caufa totten den zelven gereftitueert zyn geweeft, Ende zoo onze cranfla- Vafallen, Steden ende Luyden van onzen Landen van Ovcr- tionii. yilel, duerende die voorfz. Oorloge by den voorfz. Forft van Gelre zulck benauwt en geopprelTieert zyn gev^^eeft, dat hem niet mogelyck en was , langer tegens hem te hou- den , vraer deure ( 45 ) om van hem te evaderen , zy ; zoo wy luyden hem (46) niet machtich en waeren te bcfcher- men, bcraden zyn geweeft , hem te geven inde fubjeftie ende onderdanicheyt van de K. M^ ende hem als Hertoge van Brabant ende Grave vanHolland , voor hem ende zyne Naeconichngen in den zelven Lande voor heure Erfland Nota. Forft endc Heere te kiefen ende acn tc nemen , zoo verre hyfc aennemen wilde , ende hemluyden van de invafien van voorfz. Furft van Gelre preferveren , indien wy nochtans daer inne confencerenwildcn, als wy tot prefervatie van onze voorfz. Landen , Vafallcn ende Onderzaten van Overyftele , op dat die feive in onze cnde heure vianden handen niec en qua- men , (44) Ende. Haec conjuncflio deeft apud utrumque. (45) JVacr deure om van bem ^c. Ambo: ivaer door oock om van hem. (46) Zlo ivy Iwjden- bem niet ^c. Ambo : Sqo wy bemtieden nye'. TRANSL. PATRl^. TRAJECT. 73 itien , gcconfenteert hebben, Ende aenmerckende voorts dac ons niec mogclyck en zy , in toecomenden tyden onze voorfz. Stadt van Utrecht ende andere Steden, Siooten, Stercktcn ende plaetfen, noch die platte Landen, noch onzen Kerc- ken , Vafallen, ende andereonze Onderzaten ende Suppoflcn van den Nederfticht van Virecbt^ in vreede en rufte, cnde goede politie ende juflitic t^onderhouden, ende wy de zel/e mct onfe renthen ende incomen van onzen Bisdora, niet machtig en zyn , van Oorloge ofte gelycke invafien , als ge- fchiet iyn, te befchermen, ende (47) defcnderen. Oock aenmerckende dat wy noch onze Kercke , Steeden endc Landen van den Nederflichc niet machtich en zyn die K. M^ te recompenferen , ncch hem te reftitueren, noch genoech (48) doen van de gunft, vrindfchap, liefde, eere, encie affiftentie, hy ons , onze voorfz. Kercke, eiideLanden, in onzen noot bewefen en gedaen heeft, noch zyne Ma'. die grote fomme van penningen, die hy daer door verlooft (49) heefc te betalen, Ende nochtans v/illende zyn M^ nae on- zen vermogen recompenferen , ende boven al onze voorfz. Kercke, Landen , Steden , Vafallen , Onderzaten, ende alle andere perfonen, geellelycke ende weerlycke van den Nc- derfticht van Utrecht, naeonfen vermogen in toecommenden tyde van alle forcie (50) violentien ende oppreffien verhue- den , op dat die dienfl Goids , in onzer voorjz. Kcrcke , Landen , ende Steden gecontinueert ende onderhouden wefen mach , D o e n TE WETEN, dat wy den felven voorfz. overgemerckt , nae diverfche communicatien op den zelven gehouden , zco .metten Prelaten ende Capittels van onze vyff Goidshuyfcn en Kercken binnen Utrecht, als met diverfche notabel per- foonen , onzen Vafallen , ende onderzatcn , ende anderen onzen Raden, wy, by rype dehberatie, raedc, advys ende confent van onze voorfz. Capittelen, voor ons en onzen ^ucceiTeurs Bifcoppen .cot Utrecht , om-den redenen voorfz. '■ ' n9T,'bnr, abn? »mui0rli--3 , rrjJlolifl'/); ejKJ^ ■ ■ ' . . ,  : ende'te defenderen. (48) Noch genoech doen. Ambo : noch genoiigh te dom. (49) Die hy daar door verhoft heeft te betalen. Ambo; Die hy iaer voor verlyt heeft , te hetalen. >, ^ c ) (50) Forcie. Apud utrumqiie; fortfe. ' - "■ ) Tam. ILI. Pars 1. K 74 TRACTATUS SUPER Sub ende om bcters wilk, onfe voorCz. Sradc van Utrecht y dle tranfli- Stcden van ylniersfoort, Rbenen endc /Vyck ^ ende allen den tione anderen Sceeden ende Sloocen, Blockhuyfen, Sterckten en- tempora- ^^ Vlecken , die Scerckte op de l/aert^ als anderen, metten qVaecom- artiUerie, munitie , ende meublen, goeden, tot den voorfz. p-eheu- Steden ende Sterckten behorende, oock allen dcn Dorpen , dantur. gebcerfchappen , hoven, hocvcn, allen chynfen, renten , Rechten Erffpachten , Landen , Beempden , Bo/Tchen ( 51 ) Veenen , van Pa- Moeren , Rechten van parronagiezoo laicael als caflrael, al- tron.igie Jea Thollen , tolrechren, allen ieenhoven , leenrechten, en- ^^Vis' ^^ manfchappen, insgelycx allcn hoocheyden , heerlyck- caflrael. heyden , juftitie, ende jurifdiiHiie, hooge , middele ende rp leege, ende in effei^l alle de temporaliteyt ende waerlycke rauTa^^in jurirdi6lie ende andere dienften , ende rechten , hoedaukh die Ce. Maj. zyfi,'die lyy ter caufe van onze voorfz. Bisdom hebben in tranflata. q^^zq voorfz. Stadc van Utrecht , ende in den anderen Ste- Nota den , Sloten , Sterckten, Vlecken, platten Landen, ende quod de- heerlyckheden van de voorfz. Nederfticht , ende van heu- becincel- ^^^ toebehoorten , ende dependentien , die leenboecken , ^'^nduin renteboccken , cartulariffen , regiflers , rekeningcn ende an- cliufu- deren fchrifturen daer toe dienende, nyet uytgefondert , lam re- ovcrgegeven, getranfporteert, ende gececleert hebben , en- ferva- ^jg jjjjj-g defen overgeven, tranfporteren, ende cederen on- in°fra^po- ^en voof n Heere , dcn Keyfer K A E R L E den vyffile , Co- fuafii. ninck van Spanien &c. voor hem, ende zyn fucceffeurs en- de naecommiers , Hertogen ende Hertoginnen van Brabanr , Graven endeGravinnen vanHoiland, om by hemluyden (52) voortaen tot eeuwelycken dagen , van den voorfz. Landen , Steeden, Sloten, Vlecken ende partyen voor verclaert te genieten ende te gebruycken , als van heuren eygen ende propere goeden , ende tot dien hebben wy die voorfz. Stadt Abfolu- van Uireckt ende den anderen Steeden , Slcoten ,- ende tioafub- Sterckten, huyfen, ende platten, Landen viin den Neder- E^-f°"! fticht, allen Maerfchalcken , Schouten, ende anderen Offi- ^^^'^' cieren, allen onzen Vafallen, Lecnmannen, ende anderen, eedelen ende oneedelen, geeftelycke ende weerlycke inge- fetenen , (51) Bojfcheni veenen. Ambo; bojjchen, thienden, vecnen, (52) Hemluyden. Uterque; beurlieden. pi TRANSL. PATIUM. TRAJECT. 75 fctenen, ende inwoonende (53) der zdve, zoo verre de tomporaliteyt ende waerlycke Jurifdivftie vande Landen, Stadt, ende Steden, llerckten, ende andere vJecken vandcn Nedcrftichte , roert , ende aengaen mach , gequeten , ontlaft , ende geabfolveert (54) ende raits defen quyten, ontlaflen ende abfolveren van alle fubjeftie, obligatie, eeden, cnde geloofte, zy ons gedaen hebben, ende dat tot behoefFvan onzen voorn. Heere den Keyfer, ende van zyne ErfFven ende Naecommers, Heeren ende Vrouwcn van Brabant cnde Holland , ende in K. M". abfentie , hebben v/y den felven tranC' port,overdracht, ceflle,ende abfolutie gcdaen,ende by de- fen doen , tot fyn M^ ende zyn Erven van Brabant e1i Hol- Tranffa- land behoeff, aen den perfoon vanden welgeboren, onzcn [i° f^fti Neve, heere yfntonis van Lalaing Grave van Hoocbftraten , }lj^l^l' die den zelven overdracht, tranfport ende ccifie, als Pro- DnTde curator ende Ambaffiatoor daer toe by z^^ne Ma^ fpecialyck Hooch- gecommitteert ende gedeputecrt , by opene behoorlycke ^'"■iten commifnc-btieven van zyne Ma^ gegeven inde Stadc"van y^'^^- Mechelen den achllen dach Septcmbris , inden tegenwoor- tnn Cs digen jaere Duyfend vyffhondert acht ende twintich, onder far.Mai. zyn Ma^ groot Zegel, ende op den ploy der zelver geteyc- kent by den Secretaris L. Dublioul, vanden welcken ons gebleecken is , tot behouff zyn M^ ende van dier SuccciTcurs , Hertogen en Hertoginnen van Brabant, ende Gravcn cnde Gravinncn van Holland, geacceptecrtendegeflipuleert hceft, confentierende ende verzouckende aen onze voorfz. Steeden , Slooten , ende Landen , vafallen , ende sllen anderen perfo- nen, geeftelyck ende v/eerlyck van dcn Nederflicht van Utrecht, dat fy tTamcntlyck ende elck'befunderc, inde fub- jc6lie ende onderdanichcyt vande K. M^ voor hem, in dc qualiteyt, ende van zyn naecommers als vooren, geven, fetten, endeflellen, ende hem als hoiren Erfliant-furil cnde natuerlick Prince endeheere aennemen, ontfangen endehern • ■ 1 hulde ende eedt docn , ende hera ondei-danich ende- cbe- dient zyn , In defen gereferveeri voor oris' ende ofi^en Suc- Qusr.»' cel- (53) Jnzuoon.^n.i^?. Amho : inzvoonderen. ' , (54) Ende mits defen quyten. H^c verba abfunt apud A, Matth. Apud V.. de W. defunt hsec ; ende mits defen. r!i.)}(^Uvi o K 2 ferven-^ tur Epis. Traje- ftenfib. I. Ju- liccliafta. z.Domus Epalis. Acceptio tempora- licatis nomine Cxfaris fafta. Csefar acccpic totam patriam Trajea. fub lua defen- fione. * Nomi- Ais. 76 TRACTATUS SUPER ceflbirs, Bifcoppen tot Utrccht , onze geeftelycke Jurif- didie over all den voorfz. Bifdora, ende dac huys Epifco- pael binncn Utrecbt alleenlyck toc onfen ende heuren woo- ningen. Des t'Oirconden hebben vvy onfen naem hier onder befcrcven , cnde onzen briefF met onzen uychcingenden zegel doen bezegelcn. Gegeven in onfe Scadc Utrecht , inc Jaer ons heeren duyfcnc vyffhondert acht ende twindch, opden tv^^yntichltcn dach in O6lobri. Aidus onderceyckent Henricus, Q.aiBus Q^uiDEM LiTERis, lic ut prsemiccitur,le6tis & pubhcatis , flatim 6c in continenti , nobihs ac magnificus D nus Dnus Laurentius Dublioul, Audientiarius & Graphia- rius prsediftus, laceri praefaci nobilJs & generofi Dni, DTii yintonii de Lalaing, Comicis de Hoochftraten , Procuratoris & Ambafiacoris Cse. Ma"'. affidens, docendo de mandaco ejufdem, exhibuic commifllonen:! ac mandatum procurationis de qua fupra fic mencio, Et in vim ilhus prsefatus Dnus Pro- curacor & Ambafiator, cranflationem , tranfporcacionem , ac ceilionem prssdiftas ad ufum CcC. Ma"'. tanquam Ducis Bra- bantiae & Comicis Hollandise fuorumque haeredum & Suc- cefforum in cah quaritate acceptavic , ac R"^". Dno noftro ibi- dem ex parce ejufdem Cae. Ma^'^ infinitas gratias egic , qui etiam graciofe erga diftum Dnum R't^i"\ fuasque Ecclcfias, ahofque faos faucores recognofcere & recompenfare , nec non, Vafallos, Cives, inhabitatores , & fubditos Civitatis & totius Patrise Trajeclenfis inferioris , ut & tanquam bo- nus & fidehs Princeps & naturahs E^Hus defendere, tueri & confervare veht. Quod idem Dnus Ambaflator & Procura- tor in & fub proceClione, tuitione & defenfione Glorio- fiffimi, illuflrifTimi , magnificentifrimi & inviftiflimi Principis & Domini DrTi Caroli Romanorum Imperatoris femper augufti , hujus nomine * quinti , Hifpaniarum Regis Catho- lici, ut & tanquam Ducis Brabantiae & Comitis Hollandige fuorumque in ea quahcate heeredum & fuccefforum, juxta vim, formam &: tenorem hterarum tranilationis , tranfporta- tionis & cefTionis praeinfertarum , acceptat & recipit, juxta & fecundAim traditam & attributam fibi commifTionem figil- lo difti Dni Caroli Imperatoris figillatam & inferius fub- fcriptam in vulgari, by den KfiTrsER L. DubJioui ruh- fcripttm TRANSL. PATRIiE. TRAJECT. Steden, ende vanden gehelen Nederfiiichr van Utrecht y ende tot den felven renuncieren , ende die Vafallen , Leenmannen, onderzaten, ingefeten en Suppoflen van dien, van. heuren ceden ende allc obligatie quyten ende abfolveren, tot onfen be» i:^^) Hae Caefaris literas funt inter Edi«!la Ordinnm Ultra- Jeftinorum pag. 9. n. V. Apud Matthseum Tuo loco infertae^ l^ 3 78 TRACTATUS SUPER ' behoeffende vanden onfen, alvoorn. {56) al in by wefen, ende by confente vande Prelaeten en Capittel (57) dervyff Godshuyfen van Utrecht, ende dat dcn voorfz. Vafallen, Leenmannen, Onderfaeten , Ingefetenen, ende Inwooncnde vanden voorfz. Steden, ende Landen, ons ende ons fuccef- feurs, inde qualiceyt ende jegenwoirdicheyc ejnde by con- fente alsvooren, eedt doen, en ons hulden en ontfangen zullen, als ende voor heuren Landtfurfl, Erffheere ende natuerlycke Prince, zoo inden brieven daer aff zynde, met- ten redenen daer toebreder verclaert es, Ende want ons(58) niec gelegen noch mogelyck zy , den tranfport ende renun- ciatie voorfz. noch de poffeffie vande voorfz. Steden , Sloo- ten, ende Landen, noch den eedt ende huldinge vande Va- fallen, ende Onderzaeten aldaer, t'ontfangen, noch de felve als heuren Landtfurfl eedt in onzen perfone te doene , noch anders des daer toe behoort, als wy geerne dadcn, ende daeromme van noot fy, een treffelycke, eedel, v/ys ende geexperiraenteert perfonagie, onsgetrouwe, dacr toe te de- puteren, Doen te 'uoetene, dat wy volkomentlyck verzeeckert wefende vande wysheyC, difcretie , vroomicheyt , getrou- wicheyt, expcrientie, ende ernflicheyt van onzen zeer lie- ven ende getrouwen Heere Antonii van Lalaing Grave van Hoochftaaten, Heere van CuUenbourcIi &c. Ridder van onfe Oerdene, onfe tweefte Camcrhnck, Gouverneur ende onfe Stadthouder in onzen Landcn van Holland , Zeeland, ende Vriefland, hooftvan onzen financien&c.wy den voorn, Gra- ve van Hoochftrate, by deliberatic van onze zeer lieveende zeer beminde Vrouwe endeMoeye, die Eertshertoginne van Ooftenryclve , Hertoginne ende Gravinne van Bourgoignen &c. van onze wegen Regente in onzen Landeri van herwaerts over , ten advife vanden R™''. onze zeer lieve ende beminde Nevc den Cardinael van Luydick, vande Ridders van onze Oerdene, enfle vanden Luyden van onzen fecreten Radc, endcFinancien, neffens onze voorfz. VrouweMoeye vv^efen- dei gecommitteert , gedeputeert , geftelt, ende gecrceert hebben, (^6) Al vocrn. Ambo: als voren. ( 57 ) m Capittel. Uterque : ende Capittelen. (5§)* £nrfe ivant ons niet. Td ons abeft apud utrumque. TRANSL. PATRIiE. TRAJECT. 79 hebben, commicteren , depntcren, ftellen, ende creeren ons gemachtich generael ,ende befunderegecommitteerc, eh hera volcomen machr, auftoriteyt, ende funderlingh bevelgeven, daer roe bevelende by defen hem inde voorfz. Stadt van Utrecbt , ende allen den anderen Steden , Sloten, Lcnden , ende Vlecken vanden Nederfticht van Utrecht ende dier toe- behoonen , daer t' om die voorfz. zaecke wille van node wefen zal , te tranfporrercn , endc aldaer inde voorfz. Stadc van Utrecht^ ende andere Vlecken, oft noot zy, in onzen naeme endc van onzcn wegen, als Hercoge van Brabant ende Grave vanHolland, van onzen voorfz. Neve van Utrecht , \n bywefen vanden Prelaercn cn Capitrels van voorfz. vyff Gcdshuyfen aldaer, deu tranrporc vande voorfz. Stedenvan Utrecht , ende van ailen den Steden , {loten , fterckcen , vlecken , Landen, temporaliteyt, hoocheyt, Heerlyckheyt , ende an- deren toebehooren, infgelycx de renunciarie tct dien ende oock abfolutie ende quitanric van cede , nae uytwyfen den voorfz. traclaet, re verzoecken ende re begeeren, den zel- ven rranfporc, renunciatie ende abfolurie, die onze voorfz. Neve doen zal tot cnzen behoc^ff , in Van onfen inde quali- teyt als boven te aenveerden, te accepteren, ende te ftipu- leren, ende t' felve gedaen zynde , dc voorfz. Stede van Utrecht, dQU. fteden, fterckten, vlecken, Luyden ende Lan- den van Nederflicht van Utrecht , van onzen wegen als heur Landcfurft, Eerfheer endenatuerlyck I^rince, eedt tedoene, ende vcorts in onzen name ende van onzen wegen, ende vanden onzen inden qualiteyt als vooren van hemluyden in'c generael off in't particulier, heuren Eedt ende hulde tTament- lick off verfcheyden, ende van elcken van hemluyden tot fynder geboorte {59) off noot fy, ende des fy gewoontlyck ende fchuldich fyn heuren Landtfurfb, Eerff heer , ende na- tuerlyck Prince, oock te verzuecken ende begeren, ende dien t'ontfangen in onzen name ende voor ons als Hertoge van Brabant ende Grave van Hollandt, ende voor onzen Naecomelingen , Heeren ende Vrouwen inden zelven Lan- den als aen heuren Laudtfurfl: Eerfheere ende natuerlick Prince, (59) Gehoorte. Ambo: gebeurte. So TRACTATUS SUPER Frince, die behoorlick en gewoenlicke folemniteyten over al geobferveert , ende in dcs voorfz. es ; en des daer aen cleeft, by den voorTT. Grave van Hoochfbraten te doene, das (60) all \vy onzen cygen perfone doen zouden ende doen mochten, Gheloven op onze eere ende trouwe , endc in princeUcke woordcn , voor bequame, vaft, ende gella- digh te houden des a!l by den fclvcn van Hoochllraten in onzen nam@ ende van onzen wegen inde zaecken voorfz. heuren dependentien, ende toebehoorten gedaen zal wefen, ende tTelve tc volbrengen, t'onderhouden, ende doen onder- liouden , gelyck ofF wy tTelve in enzen perfone gedaen had- (ien, all waer oock dat defe zaecken breder bevel behocfF- den , fonder nemmermeer daer tegens te commen oft te doen , Doch gedogen gecommen. oft gedaen te woorden , in eeniger nianierqn, ende van als onze behoorlycke brieven van ap- probacie, ratiEcatie, ende confirmatie te geven diefe van ons verzoecken fallen, Oh'Conden des hebben wy onzen zegel hier aen doen hangen. Gegeven in onze Stadt van Meche- len den viij'^ dach van September in't Jaer ons Heeren DuvH: vvff hondeft acht ende twintich , ende van onzen Rycke, te w^etene vanocn Roorafchen ende Germanie &c. TnegenfLe, ende van Caftiliien ende andere , twaelffle, Aldus boven op den plj^cke geteeckent; By den Keyfer,L.Z)«^//oM/. Qxi,A dUiDEM CoMMissioNE ut pr3£mittitur , ibidera publice coram diftis venerabilibus & egregiis viris & Dnis, Prelatis Decanis & Capitulis quinque Ecclefiarum Traje-? Tranfia- £ten[ium, Nobilibus , Vafallis ac Deputatis Civitatis Traje-. tin de ftenfis, ahaque. populi mukitudine, ibidem in di6la domo novo. eapitulari majori congregatis, lecla, fub beneplacito fedis Apoftolicse (61) de novo tranftulit, tranfportavit ac ceirit aliafque ' (60 > Das alJ. IVIatth. dcs al. V. de W. des als. ■' (^61} Sub bcnepfaciio Sedis Apojlolicc^. Hic notandum venif',^ <^aam'parum accurate de rebus noftratibus' loquantur exteri' ?A\^lores, etiam qui magni funt nominis. Ludovicus Thomaf- Jinus in elaboratilllmo opere fuo de Vet. & nova Ecclef. difcipl. part, 3. hb. i. Cap. 31. n. 9. foK iio. cditionis Lati- na:, ita fcribit : Nvperi Novatores ejus prcpfulis ( Ultrajediini ) fsdim (S authoritatem nfque adeo ccncvffere , authore i^ iricentore Gelride TRANSL. PATRIiE TRAJECT. 81 aliafque & alia fecit, prout hsec & alia in prseinfertis fuis literis Gelri<£ Duce, ut non aliud ilk Jtbi nitius ejfe pojfe duxsrit, & Ec-' ckjice , ^ ditioni fuce , quam ut fummum ejus temporale jus cederet Carolo V, tamquam Duci Brabantice. Non inter-venerat Clemens VII, tam ingenti dominationis Ecckjtajlicce alienationi. Unde 6" eam irritare poterat ; fed ad Ecckjice ipjius commodum fatiits vifum ejl eam conjirmare. Non liquec quos hic Novatores inteiledos velit. Sed Odoricus Raynaldus in Annal. Ecclef. (quem citat in margine) ad an. 1528. n. 105. aperte eos Lutheranos nomi- nat; & fcribit, Clemencem VII. ejusdem principatus jura Caroh V. ajferuijfe , ut contra Gelrice Ducis & LutJ?eranorum molimina rem Catbolicam tueretur. Rifum teneatis amici= Exorto nondum Lutheranifmo, Gelriat Dux Fredericum Badenfem Epifcopum Ulrrajedlinum aggrelTus eft bello, c^dibus, fanguine. Suc- ceffic Philippus Burgundus, & huic Henricus Bavarus. Ho- rumne fedcm 6^ autkoritatcm Lutherani concujfere, i-nccntore Duce? Et Clemens dicat, fe Ultrajedlini principarus jura Carolo V. aflerere ut contra Ducis tf Lutheranorum molimina rem Catholicam tueaturj Nugae. Legat Bullam confirmationis qui volet, & hos tradlatus omnes, e quibus BuUa compofita eft. De Lutheranis in illis ne gry quidem. Nullus ibi novatorum metus, molimi- na nulla. Venia dignus fit Thom.affinus, qui in Gallia fcripfit, fed Odoricus Raynaldus qui Romae fcriplit , qui Bullam vidit & infpexit, ejufque frullum expreffit loc. cit. & qui tamen, rem tanto cum apparatu attam, indiligenter profert levicatis ac incuricE notam non evadit. Dicamus quod res eft: bella ab Duce illata , fediciones ab Ultrajedinis excitatfe , immen-= fum aes alienum contradlum , concuflere fedem , authorita- tem, ditiontm Uicrajedinam , & hujus ceffionis funt caufa unica ac incegra. Nec eft quod conqueratur Thomaffmus, non interveniffe Papam tam ingcnti dominationis Ecclefiajiicce alicnatlo- ni, dum vides hic loci, & fupra fcepius , eam ftipulari fub be- neplacito fedis apojlolicce. Quafi vero ignoraverit Clemens quid ageretur, & quomodo. Et in remocis ab Urbe regionibusy quo meliore modo fiunt alienationes rerum Ecclefiae, quam fub refervacione beneplaciti Apoftolici? Poterat Poncifex, in- quit Thomaffmus, eam alienarionem irritare. Quis dubitat? Verum idnon fecit, fed quinimo eamdem confirmavit, audo- ricacis Poncifici^e ilmul edens prseclarum argum£ntum,dum ex paftis convencis inter Csefarem & epifcopum, excepit facul- tatem quam fibi refervarac Carolus, redimendi penfionem duo- rum millium florenorum annuorumper unionembeneficiorum : hanc enim penfionem voluit Clemens efle perpetuam. Ita enim Tom. 211. Pars i. L in 82 TRACTATUS SUPER literis habentur & continentur , promittens idem DmTs {62) R'""'. ad manus dircreti viri Domini Johanms de Goch , Nota- rii publicl nifrafcripti vice & nomine omnium 6c iinguloruni quorum interelt , mtererit , feu iniereire poierit quomouoli- bet in futurum , ilipulantis & recipientis pro fe fuisque luc- celforibus prsemiiras tranflationera , tranfportationem , & ce(fion:m ut praemittitur fa6las, omniaque alia & Imgula in prseinfertis Lris fuis contenta , narraca & defcripta, iirmicer & iiiviolabiliter obfervare, & obfervari facere, dolo ik frau- de feclulis in omnibus ac penitus iemotis. Qaodquein hujus- modi tranilatione, tranfportacione, & ceiTione praemiilis, non intervenit fraus , dolus, iimomse labes, feu qusevis alia illicita paftio feu corruptela, in fide Principis dixit, ac medio fuo juramento in acceptione Epifcopatus fui praeftito, affirma- vit. Super quibus omnibus & fingulis prsemifTis tam Dnus noiler R""'. quam Dnus Procurator & Ambafiator praedi6li petierunt refpeftive ipfis fieri a nobis Notariis publicis unum feu plura, publicum vel publica, initrumentum & inllra- Tefles. menta. ( 61 ) Drms R"*"^. Ambo ; Dominus nofler Reverendifjlmus. (63 ) ^acobo de.. Z&sboud, Apud utrumque ; Judoco Zasboudn TRANSL. PATRIiE. TRAJECT. 83 Dno de Moerkercke Francone de Mercka ( 64 ) Capitaneo , Jodoco de Bueren fculceco in Culenborch , Carolo de Heerlaer , LodeiJiico de Mercka, Magiftro Leonardo Herdinck , & Magro Cornelio Antonii Cae. Ma'". Secretariis, nec non Everhardo Zoudenhalch (65) Godefrido de Foirde , Petro de Merenborch {66) Cornelio de Jonge^ & quampluribus aliis militaribus, Civibus & incolis Civitatis & Patrise Trajeflcnfis , teftibus ad prsemifTa vocatis fpecialiter atque rogatis: Quibus q^-jidem OMNIBUS & fingulis fic ut praemictitur in domo -Capiculari pera6lis , prsefaci Dmls Antonius Comes , Ambafiator & Pro- curator Cae. Maj"'. & 11"^"^ Dnus Trajcftenfis , nec non Venerabiles Diir Praelati , Praepodti , Decani , & Ca- nonici quinque ecclefiarum antedi6li, ex ditla domo Capitu- lari ad Ecclefiam & cliorum_majoris Ecclefiae Trajeften- fis procefiTerunt , di6toque Dno Ambafiatore in tabernaculo in honorem Cse. Maj"^ debite ordinato, ac praefato Dno R™'*. in flallo fuo, reliquis quoque prselatis Decanis, Canonicis aliifque Chori-fociis in ftallis conltitutis, iidem Dm Prae- lati , Prsepofiti , Decani , & Canonici ac alii Chori - focii , can- ticum Ixtitiae : Te Deum Laudamus &c. cum organis & TeDeuni cmni cordis jubito decantarunt. Quo finico fuit ibidem mifl^a Lauda- de SpirituSandlo folemniter decancata,R'^°. DiTo Magrb Ja- ^^^' coho Ridder Sacrae Theologise Doclore , Epifcopo Ebronenfi , ^^'^^^ de officium mifiTse celebrante. Qua finita Dnus Ambafiator & Spiruu Procurator Cae. Maj"*. praediftus cum difto Drio R""^. ufque ad Curiam five Domum fuam Epifcopalem , eundem ibi di- mittendo , ulcerius cum Praslacis, nobilibus (67) ad magnum Palacium Noedam ( C8 ) vocatum proceffit , ibidemque ad domum (64) Mercka. Uterque fcribit: Marcka. ( 65 ) Everhardo Zoudenbakh. Ambo : Everhardo de Soudenbatch. (66) Merenborch. Uterque fcribit: Merenburgh. (67) Cum pralatis , nobilibus. V. de W. Cum Prcefatis , & No- bilibusy 6° Urbis Deputatis. Et recle. A, Matth. ufus efl exem- plari in quo , prout in noflro codice, defunt hsec verba: & Urbis Deputatis , quae adefle debere notavic ex verbis quse infra fequuntur. V.. de Nobil. p. 571. (68) Noedam. ForumUItrajedi, vulgo ds Neude. L 2 84 TRACTATUS SUPER domum difcred viri //^wnd /iCHOfp (69) civis Traje^lenfis, ad cameram faperiorem ejufdem Dorrius deceriLer ornatam , cum Prselacis 6c certis nobilibus intravic & afcendit. Ec poilquara major campana fuerac trinies pulfat.i , (70) qja Cives (5v fubditi di^la^ civitatis convocari cuafueverunt, & quibus di6tum Palatium ad in eodem^tunc comparandum fuit infinuatum, & pra^fixam, Piaenominatus Diius & Magifter Concio JVu.fangiLs de Jffenjieyn miles, & Dcftor, Confiliarius didti adPrcKh- -q-- ^^,^;^ ^ j^ ^j^^ fpeciali mandato expofuit, ae aka & in- tares" & " telligibili voce coram omnibus ibidem prcefcntibus , Prseiatis , civesper Eccleilailicis , Nobilibus, Civibus, Incolis & fubditis tam quam Civitatis , quam Patria^ Trajcftcniis , pubiicavit & dixic, narratur q^^q^ ^^^^ Rmu^, Qjj^s ^ Maxim.s (71 ) Princeps & Domi- mnfla- nus, //^«j/a/J Dei gratia Eleftus , Coniirmatus Traje6lcnfis , tio teni- Coadjutor Wormacieniis , Praepofitus & DiuTs in Ehvan- P°y*'lr gen, Paiatinus Rheni, Comes & Dux Bavariae., Princeps £aa. & Dmis fuus propter hoililes incurfas & invaiiones, fibi, & fuis civitati, oppidis, & patri^e per Ducem Gelrise fa- 6tos (72) a quibus non poter-u eos eripere ik defendere, Bec facultates Eccleiise fuss ad hoc fufficiebant , Quapropter idem Dnus R'""'. ac Maxim.us (73) Princeps invocaco auxi- lio & potentia gloriofiifimi & inviftinimi JVIaximi & Magni- ficentiiTimi Principis (74) & Dni, Dni Caro li. Romano- rum Imperatoris femper Auguili, qui ipfos fuis magnis i-m- penils anna:orum copia ab hujusmodi incuriibus & hoflilir bus invafionibus eripuit & liberavit , Quapropter fua R"'^ gratia ad finero quod a fimilibus incurlionibus & invafioni- bus {6()) Knoep. Uterqne.: Knocp, (70) Et pojlquam major campana fuerat trinies pulfata, Ambo iegunr melius : Et pojlquam major campana civitatis fuerat ter pulfata. (71) Maximiis. Ambo: litujlrijfimus. (72) FdBos. {JtoxqMt: fadas. (73) Maximus. Apud.ucrumque : IlluJlriJJtmns. (74) Gloriofijftmi . £5° invidiflmi y Maximi & MagmficentiJJtmr- Principis. Matth. glGriofiJJiJni , . illuffrijjtmi , magnificentijfmi & in- viclifitmi principis. Apud Van de Water deell titulus : magni-- ficentijfimi. TRANSL. PATRIiE TRAJECT. 85 Bus hofliilibus praefervari in futurum perpetuis temporibus poflenc , ipfam Civicatem Trajc6lenfem , oppida , caftra, vilias, loca, varallos, cives & fubdicos, omnesque inhabi- tatores inferioris patricS Trajedlenlis , hodie in generali Ca- pitulo coram venerabilibus Dnis , Prselatis, Decanis , & Capiculis (75) quinque Ecclefiarum , fub beneplacito fedis Apoilolicae tranftulit, tranfportavit accellit, ipfique quate- nus (76 j temporalitatem ac juTifdi6i;ionem fecularem de ter- ris, civitate, oppidis, fortalitiis & ahis locis ejuidem patrife concernit & actingere pofTet, quitavit, exoneravit & abfol- vit abanimi(77) fubjeftione, obligacione, acjaramentis (78)' R'^*. Dn""'. fu3e (79) quomodoiibet fa6lis ad ufum & utili- tatcm Cce. Maj '-. fuorumque hceredura & fuccefTorum tam- quam DndruTn five Dnarura Brabantiae & Hollandiie in per- fonam nobilis & generofi Dni, Dni Antonii de Lalaing.y Co- mitis de Hooghfiiraten tanquam Procuraioris & Ambafiato- ris di6lj2 Cae. Maj"*. ibidem praefentis, qui hujusmodi rrans.- lationem, tranfportationem & ceirionem, nomine quofupra, acceptavit, cui ipll vafalli, cives, inhabitatores & fubditi Civitatis Trajeflenfis honiagiirai ac debicum fidelicacis jura- mcncum facere & prafflare tenebuntur tanquam vero Procu- ratcri & Ambafiatori Cse. Maj''^ qui eos & Patriam Trajc- 6tenfera ulterius- defendere & in pace confervare curabir. Deinde circumfpectus vir Henricus vand. Borch (80) Oepu- tatus Civitatis Traje61enfis, expofuic ibidem publice alta & mtelligibili voce , & dixit , prsemilTa omnia & fingula hodi« in generali Capitulo in prsefentia Pr.slacorum , Decanoruin &Canonicorum quinque Eccleiiarum, & DepULatorum di6"tce Civitatis Trajeftenlis , rice & folemniter fore & effe per ^•luim DmTm & 111=^-'^. Principem Ele6tum & Confirmatura Trajc6tenfem fu6ta, Q.aodque JMagiiter Faknlinus de Foirde^ Secxe;' (75) Ccipitulis. Uterque : Capitutaribus. 