title: Annales Academici
creator: None
text: En dan die schoone en edele grondtrekken van het bestuur der achtbare en doorgaans hoogst kundige mannen, welke als curatoren hare belangen behartigden; die zelfstandigheid in hunne keuze der hoogleeraren, en die onbekrompene toelating, wat zeg ik, die dringende uitnoodiging van al wat in de beschaafde en geleerde wereld uitblonk door ware verdiensten ; zoude men, dit alles opmerkende, verwonderd kunnen vragen, waarom toch onze vaderlandsche academien vroeger in het rijk der wetenschappen zoo zeer hebben geschitterd, dat de grootste geleerden het zich tot eere rekenden, zich aan haar te verbinden, en de vreemdeling met eerbied vervuld werd voor het, in getal van inwoners wel onaanzienlijke , maar in degelijkheid van volksaard, en in het goede en edele zeker niet onbeduidende Nederland? Zouden wij ook reden hebben om ons aan het voorbeeld onzer vaderen te spiegelen? Schitterende roem immers, ook bij den vreemdeling, was het gevolg, niet het doel hunner pogingen: en voorts, om ook dit met een woord te vermelden, zij waren genoeg vertrouwd met den innigen 1) A. C. HoLTiTis, OrtUio de UberaUtate mqjorum nosirortmy guae AcademiM imiUwndis augendUque cogrdta esL Tr, a. Eh. 1836. Digitized by Google REDEVOERING. 171 band, die alle de takken van menschelijke wetenschap te zamen verbindt, om niet alle, bij meerdere ontwikkeling , met gelijke zorg en ingenomen- heid aan te kweeken en te beschermen. Zoo ontstonden er ook toen reeds in ons vaderland leerstoelen voor later ontluikende vakken van kennis; en ook de vroeger bestaande namen toe in uitgebreider ontwikkeling en toepassing; maar hij , die daarom met minachting nederzag op die heerlijke overblijfselen der oudheid , waaraan Europa hare beschaving na den nacht der middeleeuwen, en ons vaderland zijnen eersten en blijvenden roem te danken had, neen! hij vond aan de Nederlandsche hoogescholen zijne plaats niet. — En nu in onze tijden , mijne hoorders ! verlangt men niet in de eerste plaats te weten, of de glorierijke naam van dezen of genen zich buiten de grenzen van het oude Nederland hebbe verspreidP durft men niet openUjk verkondigen, dat die zoogenaamde wetenschappen der beschaving, die oude en versletene taalstudie^ die letterkunde van Grieken en Romeinen, hebben uitgediend, en bij vele beoefenaars dier weten- schappen, welke in onzen leeftijd met reuzenschreden voorwaarts stappen, als tijdverhes en onnutte ballast moeten worden ter zijde gesteld? — Voorzeker, er liggen op den oceaan der menschelijke wetenschap uitste- kende, maar ook verborgene klippen, door onze regtschapene voorouders beter venneden en gepeild; klippen van ijdelheid, valschen roem, waag- halzend onderwinden, eenzijdige en jaloersche zelfzucht, ondankbaarheid jegens hen , die kompas en stuurkunst uitvonden : met andere woorden , van baldadige minachting jegens allen, die tot hiertoe in ons vaderland steeds als de beste leidslieden ter opscherping van vemuft en smaak bij de studerende jeugd zijn gehuldigd. O, mogt die kanker der universiteiten door onze schuld niet binnen- sluipen, om eindelijk hare fijnere en edele levensdeelen aan te tasten. Ingenomenheid met zijn bijzonder vak van studie, en ijverige aanprijzing daarvan, ontspruiten voorzeker meestal uit zuivere liefde tot de wetenschap; maar men geve aan ieder het zijne, en vergete toch nimmer dat de inge- nomenheid met onze wetenschappelijke inrigtingen dan alleen ioffeUjk kan genoemd worden, indien zij den band niet wil hebben losgerukt en ver- treden, die Nederlands hoogescholen tot ware universiteiten heeft zamen- gesnoerd van veelomvattende en grondige k^mis, en haar tevens tot 22* Digitized by Google 172 J. E. PHILIPSE kweekscholen doen worden voor vaderlandsche zelfstandigheid , gezuiverden godsdienstzin , en alle maatschappelijke deugden. Kweekscholen van Nederlandsche zelfstandigheid, nuttige en bruikbare kennis, en alle maatschappelijke deugden Ja, ik durf mij op u beroepen, Oud-studenten onzer hoogeBchool! Ik herken onder uKeden mannen van groote geleerdheid, sieraden van deze of andere hoogescholen , staatslieden , godsdienstleeraren , en beoefenaren van alle andere vakken van nuttige wetenschap, nu reeds volwassenen in kennis en rijp in ervaring van het maatschappelijke leven. Dierbaar is ons uwe tegenwoordigheid; want welke letterkundige kweekschool zoude niet gaame zulke kweekelingen wederzien, en zich overtuigen, dat vroegere liefde jegens haar door geene stormen des levens, door geene maatschap- pelijke zorgen, door geene grootheid naar de wereld heeft kunnen bekoeld worden P Maar wat noopt u toch , om u hier thans op ons feest andermaal als studenten te vereenigen, en hoedanig is voomamelijk uwe herinnering aan het academie-leven? Is het slechts de glans van sommige flonker- sterren der geleerdheid onder uwe reeds gestorvene leermeesters, welke u nog, hoezeer al flaauwer en flaauwer, in de oogen straalt? Of kent gij ook aan minder schitterende talenten soms eenig deel toe op uwe vorming voor de maatschappij , waarvan gij thans het sieraad zijt ? En daarbij , hebt gij uwe bekwaamheid eeniglijk aan de lessen uwer hoogleeraren te danken, of viel het zaad.in eenen weltoebereiden akker, en heeft eigene koestering en vlijt en gelegenheid, om het verkregene te ontwikkelen, de kiem der wetenschap in u doen rijpen? Zijt gij misschien ook iets ver- schuldigd aan de betrekkingen , aan de vriendschap , in dien guUen leeflijd in deze stad aangeknoopt, en heeft dit alles eenigen weldadigen invloed geoefend op uwe inborst, uwe beschouwing van goddelijke en wereldsche zaken, en op de latere veraangenaming van uw leven? — O, vraag niet verder ! zegt gij , wacht ten minste geen eenzijdig antwoord op eene enkele uwer vragen. Neen, al wat gij daar hebt opgenoemd gezamenlijk, in zijn geheel en verband , heeft ons doen worden , wat wij zijn ; maar toch , zoo het vaderland eenige vrucht van ons aanzijn plukt, wij .zijn het in de eerste plaats aan Groningen's hoogeschool verschuldigd ! Digitized by Google REDEVOERING. 173 JongeJingen , die u nog op de beoefening der wetenscAappen onder one ioelegt! ziet op zulke yoorgangers , en let zelve op de aansporing tot deugd en vlijt, die de wolke van getuigen, welke uwen loop in het renperk aan- moedigt, u doet hooren. WaarUjk, de grondvester van onzen staat, de te regt vereeuwigde WiLLEM VAN Oranje, wierp een' schranderen blik in de toekomst, toen hij van de universiteit, in HoUand of Zeeland te stichten, voorspelde: //Zij zoude een onverbrekeUjke band van eenigheid zijn, niet alleen voor die gewesten, maar ook van aUe aanpalende provincien/' Ja, vader des vaderlandsl dat heeft uw Leiden heerUjk bewezen; maar ook de overige hoogescholen en athenaea, WeUce haar voetspoor drukten, hebben tot het- zelfde loflfeUjke doel medegewerkt. Een band van vereeniging zijn zij geworden voor ieder gewest van Nederland, tusschen eUcen stand der maatschappij , tusschen oud en jong, ja tusschen de eikander opvolgende geslachten: een hechte band van onderUnge Uefde heeft, door middel van haar veler harten omstrengeld, en overal, waar studenten zijn onzer echt Nederlandsche hoogescholen , klopt het hart warm voor vorst en vaderland , voor godsdienst, voor orde, vrijheid en regt, voor wetenschap en kunst, voor aUes wat ons leven hier beneden verheft en veredelt, voor al wat het atemt voor eene nog heerlijker toekomst. Elders mogen de jonge mannen , die de hoop moesten zijn der maat- schappij , een Ugt op te winden werktuig zijn in de hand van vermetele oproerigen , — beproeft het niet , gij verdwaasden ! in Nederland. De Nederlandsche student heeft slechts zijnen arm en zijne geestdrift veil voor 'slands waarachtig geluk; krachtige medewerking tot rust en orde, verde- diging van den geboortegrond tegen den buitenlandschen vijand. Hij kan eenen Bebnard van Galen op studentenwijze met sarcastische scherts zijne Digitized by Google 174 J. H. PHILIPSE kogels toeduwen, gelijk eenmaal de wallen onzer stad getuigden; of hij snelt, soms met zijne leenneesters aan het hoofd, naar de grenzen, om pal te staan voor de regten van het vaderland; maar hij trekt op onder het Wilhehnus van Nassouwen, en die hem den Marseillaanschen marsch willen voorbruUen, zijn hem een gruwel. Neen, de glorie, waamaar deze kinderen des vaderlands streven, is edeler en duurzamer. Ouratoren van deze en andere Nederlandsche hoogeBcholen en athenaeal — het is mij immers vergund u eenvoudig bij dezen waren eeretitel aan te spreken, — hoogleeraren ^ geachte en bevriende ambtgenooten ! voorgangers in al wat goed en schoon wordt gerekend in elke beschaafde maatschappij ! o, welk eene eer is ons beschoren, onze zorgen, ons leven en onze geest- vermogens te mogen wijden aan de vervulling van zulk eene heerlijke taak. De Algoede verleene ons nevens den wil, die allen bezielt, ook steeds de kracht en bekwaamheid, opdat wij met eenparigheid medewerken tot het te zamensnoeren van dien band der eeiiigheid tusschen alle de Nederlandsche gewesten ; en ' zoo moge ook door ons toedoen de gansche natie hare loffe- Ujke ingenomenheid behouden voor hare wetenschappelijke inrigtingenl Ik bemerk, G. H! dat het meer dan tijd is, om tot dat gedeelte mijner toespraak over te gaan , hetwelk de plegtigheid van den dag reeds vroeger zoude gevorderd hebben , indien niet de rijkdom der stof den spreker als overstelpt had en teruggehouden. Hij moge dan ook hierin bij u zijne verschooning vinden. Het is ulieden bekend: aan al het goede, hier en elders onzen vader- landschen hoogescholen te beurt gevallen, beantwoordde in geenen deele de toestand en uitwendige vorm der gebouwen, aan de dienst der wetenschap toegewijd. In Groningen althans lieten deze zeer veel te wenschen over, ja zelfs , na het vervallen van de Broederen- of Academiekerk , was er in de daad gebrek aan eene behoorlijke plaats, ter viering onzer Academische plegtigheden. Gij herinnert u die, wel door ouderdom eerwaardige, maar onaanzienlijke kloostergebouwen , met hunne gescheurde wanden — nog huivert menig gevoeUg gestel bij de bloote hennnering! — met hunne Digitized by Google REDEVOERING. 175 verlengde daken, fiteunende, of liever hangende op eene soort van lage zuilenrij, even als de afgetobde grijsaard, alvorens tot den moederschoot der aarde weder te keeren, op zijnen staf leunt; en voorts de oude, slechts voor eene hooggespannen verbeelding belangrijke area, alsmede de twee eenig bruikbare vertrekken, de curatorenkamer , en die van den senatus academicus. — In deze» het voormalig theologisch auditorium, is op den 28 Augustus 1614 door den bovengenoemden geleerden Pancratius Castricomitjs , en professor Bavensferger de academie ingewijd; en er staat dan ook in de beschrijving der plegtigheden in deftig latijn van aangeteekend, dat een digte drom van belangstellenden daarbuiten aan faunne geestdrift moest luoht geven. Bij onze herinnering aan die plaats en gelegenheid draagt het verhaal zeker een treffend bewijs van waarheid; want alles was tot op onzen leeftijd, in uitgebreidheid ten minste, nagenoeg hetzelfde gebleven. Maar strekt nu dit ook ten bewijze van der vaderen geringe ingenomen- heid, ja van volslagen gebrek aan geestdrift voor het schoone en goede? Voorzeker niet, mijne hoordersl Wel is waar, eene grootere eenvoudigheid dier tijden, maar nog meer de geweldige kamp voor vrijheid en volksbestaan, noopten maar al te vaak het dappere en brave voorgeslacht , om zich met het innerlijke der dingen te vergenoegen, en den uiterlijken vorm voor rustiger tijden te besparen. En gelukkig het volk, bij hetwelk innerlijke deugdelijkheid zoo veel gebrek aan uiterUjk schoon kon vergoeden ! Maar toch, er bestaat een onverbrekelijke band tusschen beiden, en de emstige wetenschappen mogen praal en luister ligtelijk ontberen , ja te veel weelderigheid in opschik versmaden; aan gepasten en edelen tooi hebben zij, als ieder beschaafd mensch, bij wien de wereld der zinnen en het geestelijke zoo onbegrijpelijk naauw vereenigd zijn , ware behoefte. — Gij onder mijne toehoorders, die den welsprekenden van der Palm en zijne schriften hebt liefgehad, en nog bewondert, gij herinnei;!; u zeker zijne schoone redevoering over den invloed van het uitwendige ter bevordering van den gunstigen indruk van het meer wezenlijke; en o, hoe zoude ik thans verlangen, ook slechts het geringste deel te bezitten der voortreflfelijke gaven, welke dien edelen, dien fijn gevoelenden, dien vemuftigen en kun- Digitized by Google 176 J. H. PHILIPSE digen redenaar plagten te bezielen! Om in kracht^ gepastheid en sierlijk* heid van taal te schitteren? Om u aangenamer en nuttiger te onderhouden? O neen! en dit moge mijnen ijdelen wensch bij u verontschuldigen: om waardiger, dan ik thans vermag, eenen dierbaren en schoonen pligt te vervuUen, den pligt der dankbaarheid. Zoo rigte zich dan mijne rede in de eerste plaats tot u, edelgrootacht- bare heeren, Staten van dit gewestl Groot toch en boven allen lof ver- heven moge de krachtige inspanning, de wijze beraming, de opoffering van tonnen schats geweest zijn, door de stedelijke regering aangewend, het meest welwillend en mild bestuur kent in het algemeen belang zijne grenzen , en de kracht , en de wijsheid , en het vermogen dier edele man- nen zouden nog zijn te kort geschoten , zonder uwe bereidwiliige onder- steuning , zonder uwe werkdadige ingenomenheid met de wetenschappelijkc inrigting , welke meer dan twee eeuwen het sieraad was van stad en gewest. Lof en dank en eere komt u daarvoor van ons allen toe. Lof en dank uwen waardigen voorzitter en uwen gedeputeerden, onder wier voorlichting en leiding, op wier voordragt, gij niet zijt teruggedeinsd om duizenden en tienduizenden tot het edele doel te bestemmen, tot het volbrengen van het schoone plan, waarvan wij nu de heerlijke uitkomst mogen aanschouwen. En u, edele Rengers! die gedurende meer dan twintig jaren in naam des konings dit gewest met wijsheid hebt bestuurd, zijne belangen met naauwgezetheid bevorderd, u, schoon afwezig, bieden wij thans met onzen opregten dank ook onzen weemoedigen afscheidsgroet. Ook als voorzittend bestuurder onzer hoogeschool hebt gij u , na den dood van den schranderen Sypkens, verdiensteUjk gemaakt; en niet gering was uw aandeel in de zorgen en beslommeringen ter gelegenheid van het stichten van dezen nieuwen tempel der wetenschappen. Wij zwijgen van uwe deugden; nederigheid toch en afkeerigheid van uiterlijken glans, was, bij getrouwe pligtsbetrachtiug , bij uwen God uwe kroone, bij de braven (Mider dc menschen uw grootste feieraad. — Hoe raadseiachtig is dikwijis voor den eenvoudigen burger de poUtieke wijsheid van hen, in wier handen de spil der regering zich beweegt! Maar dit weten wij, den braven ontgaat niet immer de welverdiende hulde der erkentelijkheid, en dit mogen wij openlijk Digitized by Google REDEVOERING. 177 zeggen, in veler harten zal de naam en de loffelijke herinnering aan de verdiensten des edelen mans blijven leven. Ook de landelijke gemeenten in deze provincie hebben met de stedelijke bereidwillig medegewerkt, en in het heerUjk vooruitzigt reeds sedert jaren hare offers gebragt. Het is toch bekend, en vfrordt door ons zoo gaame herinnerd, dat eene jaarUjksche som ter beschikking van het algemeen bestuur^ uitgetrokken op de begrootingen dier gemeenten, met de renten vermeerderd, ter oprigting van een nieuw academiegebouw is opgelegd, en nu ook den raad der stad Groningen ten krachtigen steun heeft gestrekt ter uitvoering van het ondemomen werk. Achtbare heeren, Voorzittera dier plaatselijke beatwren, die ons hier met uwe tegenwoordigheid vereert, brengt met onzen opregten dank aan uwe ingezetenen ook den wensch van ons allen naar uwe woningen terug, dat die schoone eenstemmigheid , thans onder het eenhoofdig bestuur van eenen beminden vorst uit het huis van Oranje tusschen stad en gewest aanwezig, voortdurend moge bUjven bestaan, terwijl zij vroeger door strijdige inzigten en belangen maar al te dikwijls werd gemist. Maar hoe nu onzen dank aan u te betuigen of te bewijzen, edelachtbare heeren, Voorzitter , Wethoudera en Baden van het stedelijk bestuur van Groningen? Door luidrachtige woorden? of door innerUjke opregte toege* negenheid, en door daden, die aan de uwe jegens ons, jegens de hooge- school en het vaderland, eenigermate mogen beantwoorden P Gij verlangt zeker het laatste. Wij hebben , zegt gij , eenen aangenamen pUgt vervuld. Als jongeUngen deelden de raeesten onzer mede in het Ucht en de koeste- rende stralen dezer oefenschool van wijsheid en deugd , als mannen plukten wij heerUjke vruchten van haar onderwijs , en nu wij de eere genoten om aan het hoofd te worden geplaatst van de burgerij dezer goede stad , nu wij hare ingenomenheid kenden met hare academie, en de wezenUjke behoefte van deze als in de oogen sprong, hoe zouden wij niet voor haar in het diepste der beurze hebben vnUen tasten , onze zorgen en moeite en tiijd willen te koste leggen, om die heerUjke insteUing onzer vaderen waardigUjk in ons midden te ondersteunen en te verheffen P Onze taak is onder den zegen des Ahnagtigen , en onder goedkeuring onzer ingezetenen , volbragt; wel nu, M. M. H. H! volbrengt gij naar vermogen de uwe! Het splendeat ueu, op uwen gedenkpenning geplaatst, bUjve uwe leuze. 23 Digitized by Google 178 J. H. PHILIPSE Aanvaardt blijmoedig het geschenk, door Groningen'8 regering te uwer dienste aan het rijk overgedragen , en zoo moge het schoone gebouw, — gelooft het» het zal onze heerlijkste voldoening zijn, — met regt een tempel genoemd worden, aan verhevene en nuttige kennis, aan godsvrucht en deugd toegeheiligd, ter opvoeding,bekwaming, veredeling van hen, die de hoop en eenmaal de steun en de eere moeten zijn van het dierbare vaderland. Wij eerbiedigen zulke schoone gevoelens, edelachtbare heeren! maar, vergunt het ons , niet om uwentwille , neen , ons eigen gevoel dringt on& uwen lof, moet h^ dan ook in uwe tegenwoordigheid zijn, met warmte te verkondigen. — Kent gij, geeerde toehoorders! eene zwartere ondeugd, dan ondankbaarheid ? Het nageslacht zal, het sieraad onzer stad bewon* derende, de namen wenschen te kennen van hen, die het onder ons stichtteden; en wij, die getuigen waren van zoo veel opoffering, en de eerste vruchten daarvan mogen plukken, zouden van hunne verdiensten met onverschiUigheid zwijgen? Dat zij verre! Het werk toch moge zijnen maker prijzen; in eenvoudig schoone pracht staat het immers daar, en trekt reeds tot zich alier goedkeuring en be- wondering; maar de geschiedenis dezer heerlijke stichting, aan geen' inge- zeten van Groningen onbekend , predikt ons ailen eene waarheid , verhevener en streelender, dan de aanblik van den schoonsten tempel kan verschaffen. Zij zegt ons, — o mogt het Nederland nooit vergeten ! — dat het goed is , onder. eene regering te leven , die der vaderen instellingen eerbiedigt en waardeert, die der burgeren edelste belangen kent, en, zij het ook met de grootste opoffering van geldelijken bijstand, en zorg en inspanning van alle krachten, wil bevorderen. Dit bewijst ons dan uw voorbeeld, dit verkondigt ons uwe edele bedoeling, uw streven, uw heerlijk w^erk, edel- achtbare heeren , burgemeester, wethouders en raden dezer stad! Bn V0(H^eker make ik mij niet schuldig aan laffe vleijerij , noch overlaad de liefelijke nagedachtenis van eenen Herman be Ranitz en van den waardigen Feith met onverdienden lof, zoo ik openlijk betuige: wijsheid in het be- ramen , vastberadenheid in het volbrengen , ook onder bezwaar en tegen- kanting, onbekrompene mildheid in het verschaffen der kostbare middelen, zijn de titels van aanspraak op eene blijvende hulde der erkentelijkheid van Nederknd jegens u, op den innigsten dank van Groningen's burgerij Digitized by Google REDEVOERING. 179 en hare hoogeschooL U voorzeker geldt niet in de geringste mate onze bf en dank , hooggeachte OFFERHAtis ! edele yan Ittebsum ! en van Ihhoff I Als wethouder» als burgemeesteren van Groningen aan de Ranitz opge* Yolgd , hebt gij de taak , door hem begonnen , met moed en kunde helpen voleindigen. Ook u, waardige en edele van GiffsnI en Hora Siccama! die van den beginne af met den nu ontslapenen kundigen Hendrik Octavius Pbith, en met bovengemelde mannen van stadswege vereenigd, het hechte en uitmuntende gebouw hebt doen grondvesten, en onder uwe nimmer sluimerende zorgvuldigheid doen oprijzen en heerlijk voltooijen. — Maar wat beteekent, mijne heeren! die zweem van onvergenoegdheid op uw gelaat, wat het ongeduld dezer gansche vergaderingP Ik vergat immers hem niet, wiens beeldtenis voor onzen geest oprijst, zoo dikwijls er sprake is van iets goeds en edels, in de laatste jaren onder ons tot stand ge- bragt; wiens naam in Groningen zal genoemd worden, zoo lang eenvou- dige grootheid en de schoonste vereeniging der gaven van verstand en hart, door onze stadgenooten worden vereerd. Neen, waardige deRanitz! bij eene plegtigheid als deze vergeet men u niet. Heerlijk loon der deugd , reeds in dit vergankelijk leven te verwerven I Wat is liefehjker, wat nevens eene reine conscientie en de goedkeuring van den Alwetende ,.begeerlijker , dah de liefde onzer tijdgenooten en de aanbeveling bij de nakomelingschap? Onze dank rijze ten hemel en prijze Hem, die nu en altijd zulke edele en kundige en zelfstandige mannen onder ons deed leven en werken. Maar ook dit onwederstaanbaar gevoel van hoogachting en liefde en bewondering van hunne verdiensten is een waardig voorwerp voor onze dankbare hulde jegens Hem , die het der menschelijke ziel heeft ingeplant 23* Digitized by Google 180 J. H. PHILIPSE In dit gevoel ligt , hechter en duurzamer dan in het krachtigste cement , de grondslag yan dien onzigtbaren tempel, waarin voor- en nageslacht^ waarin de wijzen en braven van alle tijden zich vereenigen om hulde te bewijzen aan al wat waar en schoon en goed en godvruchtig is. Zoo wordt het verkrijgen en verrijken en uitbreiden der menschelijke kennis mogeUjk hier op aarde , zoo breidt zich het rijk uit van het schoone en goede, zoo alleen werkt men, terwijl alles woelt, wisselt en verdwijnt, onder Gods zegen voort aan de waarachtige belangen der menschheid. Immers, hetgeen dwaas, valsch en onedel is, wordt later vergeten, of ten afschrik te boek gesteld ; maar zij , die aan waarheid , wijsheid en deugd hunne offers bragten , reiken , scheidende van dit tooneel der onvolmaakt- heid, met hunne nagedachtenis ook hun licht over aan anderen, opdat zij, door hun voorbeeld aangespoord, de edele taak mogen voortzetten, al verder en verder brengen , en , kan het zijn , eindehjk volmaken , de taak , door den Vader der lichten aan de uitgelezenen onder de menschen toe- viBrtrouwd , om hunne natuurgenooten wijzer en beter te maken , en hen tot Hem en hunne ware bestemming op te leiden. Mogt ook dit het heerlijk doel zijn en blijven van allen, die in dit gezegende land en in deze stad invloed oefenen op den bloei der weten- schappen ! En zoo worde ook het gebouw , thans aan het rijk toebehoo- rende, door de onbekrompene mUdheid der regering, de wijsheid zijner verzorgers, en de welbestede talenten van hen, die als priesters der waarheid en kennis en godsvrucht aldaar het offer isullen ontsteken, in zijne mate een welgeUjkend beeld van dien onzigtbaren maar heerlijken tempel, van welks bestaan en erkenning onder de menschen het wezenlijk heil en de adel van ons geskcht geheel en al afhankelijk is. God onzer vaderenl ook onze God en UefAebbende Vaderl zoo mogen ook over dit Atde Uwe oogen open zijn dag en nacht; en zoo mogen /lier immer zuiverder en reiner offers toorden ontatoken , U. tot lo/, en ter dankbare maar nederige vereering dier kostelijke gaven van veretand en hart^ uit Utoe volAeid in den menacAelijken aankg uitgeatortl Digitized by Google REDEVOERING. 181 Muzijk uit de Jubelcantate van Webeb. Koor. We$ <nu! waar de Btarmen En de opgendde baren Sirifdend dam noch d^ken spareny H Vrucktbaar land in gee Aervarmen, Dddr doet de adem der orkanen HLagchmd groen der bemden tanen, Rukt der golven toomloos heer Al den tooi der akkers neSr. Becitatief. Fersckrikk^lifk eij , in dat owtzettend uur,. Het etormgeweld , 'tgeklote der goken; Fereckrikk^lifker dan H woeden der naiuur Is het geweU van oproera vuur. Bao. ^V» J^^ ^^ ^^^ ^^ ^ welvaart eterven; De vrijheid vktgt en H loegelaien heer Der dri/ten rukt altaar en tempel netr! Koor. Juicht! ufot muitiucht ook deed smoreny Waar het vuur des oproers hranc^y Ons omstrengelt eendragts band, Solo. Vromk ndscht ket in de koren: Frifheid voert ons aan heur hand. Koor. Juichend doet de toon eich hooren : VoUcsdeugd u>oont in Nederlandl Solo. Wijskeids /akkel bUift Mer gloren, Wat der domheid magt kon smoren, Kennis u>oont in Nederland. Digitized by Google 182 J. H. PHILIP8E REDEVOERING. Koor. Waar de vrijhM ffing verlaren, Frede en ruet hlyfl one hekore», la de kroan van *i Vaderland. Koor. Wyskeid hrenge in aUer wming Zegen aan voer Men etand. Frifkeid vleckte mn volk en koning f AUerechooneten eendragtehand. JuicAend doen we one /eeetlied sekaUen. Vrolijk hUffty M Qrmo^e laaUeny Ooed en hloed en hart en hand Aan wat edel is verpand, Be Heer ster}^ <^ handf De Heer eig met one landf De Heer echenke zegen aan elken etandf De Heer zij met one aUenf Amenl Digitized by Google PETRI HOFSTEDE DE GROOT ORATIO, QUID FELIX LITERARUM STUDIUM APTIS DEBEAT TEMPORIBUS ET LOCIS, DIE 26 M. ^a>TEMBBIS A. MDCCCL, QVVM INTE& SOLBimiA, ai7IBt7S TRMPLirM ACADBMIAS ORONINGANAE NOVUM INAU017RARETVB, DVODECIM VIRI HONORIS CAUSA VARIAR17M PACULTATUM DOCTORES PROCIiAMARSNTCR , IN MAJORB ACADiaiaAS AUDITORIO HABITA. Digitized by Google Digitized by Google VIET AMPLTSSffll, CLABISSIMr, FACUNDISSTMI, DOCTISSIMI, CONSULTISSIMI; QUI OLIM FUISTIB, QUIQUE NUNC ESTIS HUJUS ACADEMIAE STUDIOSI, Vm, JUYENES OPTIMI; CTVBS, HOSPITES; QUIBUSCUM PRIMA IN IPSO TEMPLO ACADEMIAE NOVO SOLEN- NIA CELEBBABE MIHI CONTTNGIT: AUDITOEES HONOBATISSIMI, EXOPTATISSIMI ! Inter ritus> quibus novi hujus templi inauguratio esset omanda, quum hoc etiam constituisset Senatus Academicus, ut duodecim viri, eruditione et meritis clari, honoris causa variarum Facultatum Doctores essent pro- , clamandi , magnifico Academiae Rectori , multa et difiicilia his diebus agenti, hoc quoque officium imponere noluit» ut ipse, Senatus nomine, novos Doctores renunciaret. Ergo quum alii ex Professorum numero ne- gotium hoc esset demandyndum , Senatus id in me detulit. Quod sane perquam mihi honorificum ac gratum accidisse, non est, quod dissimulem. Quidni enim gaudeam, mihi etiam contingere, ut in his solennibus publice gratiun fllum erga Deum hominesque effundam sensum , quo pectus sic movetur, ut silere difficile sitP Quidni gaudeam ego, hujus Academiae non modo Doctor, sed etiam Discipulus, ac jam diu hujus urbis incola^ qui a pueritia inde querelas audivi contmuas de coUapsa nostra Musarum domo, vel de earum horreo, vel stabulo: nunc vero templum cemo iis dignum, magnificum, supra id quod precabamur, splendidumP Quidni gaudeam , quod primus , qui in eo Senatus nomine celebrabitur actus , hic erit, ut suus in literis excolendis virtuti tribuatur honos bene meritusP 24 Digitized by Google 186 P. HOFSTEDE DE GROOT Neque incertus quaesivi, de quonam argumento hac hora paucis ad vos agerem. Vir eruditissimi , qui jam Doctores sunt celebrandi, et ipse locus ac tempus ^ ubi celebrandi sunt, mihi materiem offerebant proludendi hanc, ut paucis exponerem , quid felix Kterarum attidium aptia debeat temporibus et loda. Qua de re breviter dieenti, vos AA. HHl linguis animisque favete. Nam aut in hoo perpetuo laetitiae nostrae tenore vos diu detinere, aut in hac amplissima, sed etiam diversissimorum auditorum corona^ e recondita doctrina aliquid proferre mihi non licet. Breviter et populariter dicere me jubet hora ruens et solennitatis ipsius natura. Literarum atudium quid sit^ si coram vobis exponam, sane ineptus sim; est quod cognovistis , quod honoratis , quod fovetis ipsL Felix vero est hoc vestrum doctrinae et humanitatis studium , si consilium , quo instituitur , attingit, ergo mentem illustrat animumque excolit et perficit cum vestrum ipsorum^ tum aequalium et posterorum. Hoc autem literarum studium ut felix sit, quid tandem debet temporibus et locis aptis P Si dicam , illud his omnia debere , vos , AA ! mihi mon- strabitis hos viros eruditissimos , quos justo Doctoris titulo proclamare mihi contingit , quorum tamen pars insignis peculiari nec temporum nec locorum favore in literis feliciter colendis sit usa. Sin illud studium temporibus et lods aptis nihil debere contendam, templum hoc elegantissimum , ac hu* manitatis et doctrinae amorem, civium nostrq^um decus, quo ducti hoc templum exstruxerunt, vos mihi objicietis, quaerentes, an hoc nihil &ciat ad literarum studia excitanda et adjuvanda? Si nihil, cur igitur hosce festos agamus diesp Ergo utrumque rejiciendum esse jam apparet, ac verum quaerendum, ubi solet latere^ in media aliqua sententia, quae haec erit, temporibus et locis aptis felix literarum studium neque omnia debere^ neque nihil , sed mtdtum. Non omnia debere, et historia docet et vero ipsius rei ratio.. Si tempora respicis^ vel solius patriae nostrae, quaenam infBiustiora literis videri poterant, quam cruenta illa terroribus beUi octoginta annorum plenaP Digitized by Google R A T I O. 187 £t tamen inter fortissimos belli ipsias duces jam oemis Janum Dousah , in liteiatis etiam viris principem. Mox autem Universitates et Scholae lUustres oriuntur, tanta opum amplitudine instructae tantaque doctorum et discipulorum copia et praestantia insignes^ ut, quum caeteroquin inter arma Musae silere dicantur, hic nunquam tam alta et canora voce locutae sint, quam inter arma ipsa. Neque uno hoc docemur exemplo, felix literarum studium temporum injuriae resistere posse. Meministis , vos Seniores ! a patribus accepistis , Junioresi quam atrocia literisque hostilia essent tempora^ rerum novarum semper plena» quae inde a civitatis in Francia ante hos sexaginta annos commutatione usque ad Nafoleonem iterum regno spoliatum sunt elapsa. Quotannis pene nova nascebatur reipublicae forma ; vectigalia et tributa , quae saepe minora, interdum nulla fore promittebantur^ semper exigebantur majora; pecunia a proavis in literarum usum concessa in dies minuebatur; de scholis nihil pene in publico dicebatur, nisi hanc illamve denuo esse occlusam; mox bellorum series erat non interrupta; pugnae» caedes, vastatae urbes, imperia eversa audiebantur; ~ Musae neglectae, irrisae, prostratae procul aufugiase. Aufugisse audiebantur; — neque tamen aufugerant; hic ilUc latebant, amatae, nutritae, meliora, ut in publicum prodirent, tempora exspectantes. Vultisne documentaP En bene multos, qui in sexagenariis et senioribus nostris aequalibus viri sunt vere eruditi, quos hic adesse, cum inter reliquos Auditores, tum inter novos Doctores, ipsi cemitis. Hi, quas aetatis injuria contemnebat, literas et doctrinas pia mente coluerunt, temporibus adversis se superiores cum habentes, tum ostendentes. Uti vero temporis finibus non adstrictum est felix literarum studium , ita neque locorum spatio. In monasteriis primum , deinde in scholis , praesertim in universitatibus unus facile videri potest adesse locus, ubi quis vere erudiatur; ibi enim esse librorum supellectilem , magistrorum vocem> otii delicias» sine quibus vanum.videatur omne literarum studium omnisque fervoi*. At respice , si placet , paulisper , quinam nonnuUi fuerint ac quonam loco instituti, qui in magno illo emineant eruditorum choro, sempitemo patriae nostrae decore. En CoRNErinjM Kilianum, linguae / 24* Digitized by Google 188 P. HOFSTEDE DE GROOT Germanicae nostrae statorem laudatissimum » sed in typographia Plantina plagularmn excudendarum correctoremi Josephum Vondblium, poetarum nostrorum principem, sed caligis vendendis occupatum; Benbdictum Spi- NOSAM, philosophum primarium, sed vasis vitreis poliendis, ut victum quaereret, deditum; Focconem Sufpridi filium, historicum Frisiae erudi- tum, sed ludimagistrum. Quid vero remotas cito aetates? En ante me inter hos, qui Doctoris honores omnium judicio merentur, haud paucos, qui nuUam visitaverant Academiam vel Athenaeum , quique vita occupatissima vix doctrinam leviter tangere posse videbantur, et tamen in ejus adyta penetrarunt. Res loquitur: quid opus est verbis? Attamen historiae testimonio ratio- nem philosopham paucis addere lubet, ut rei causam perspiciamus omnes. Causa, cur neque temporum, neque locorum angustiis adstrictum sit felix literarum studium, atque sint, qui infausta superent tempora, quique sibi creent doctrinae excolendae loca, haec est quod liberum est hominis ingenium liberaque voluntas. Ingenium solers, acre, fertile, uber non opprimunt loca et tempora , utut sinistra. Lucis enim est coelestis ingenium illud scintilla, quam exstinguere nequit vel hominum injuria, vel terrae invidia, vel quicquid ex his rebus caducis coelestia aggredi conatur. libero ingenio liberam jungit homo voluntatem, qua coelestem originem non minus quam ingenio et ratione patefacit homo. Voluntate hac fortis est et propositi tenax, quem non civium ardor prava jubehtium, non vultus instantis tyranni mente quatit solida. Quid? quod ipsis temporibus locisque minus aptis excitatur ingenium quodvis acrius ac voluntas excelsior, ut illorum superet injuriam, adeo ut , quo vehementius extrinsecus infringatur homo excelsior , eo validiores in ipso vires excitari videantur. Sumus enim, AA! semine nati Divino cognatione et natura cum Deo O. M. juncti. Quare si obstant impedi menta , quae quod pectus postulat et desiderium et animi nostri indigentia ut luce continuo majori illustremur idque cemamus quotidie dilucidius quod vere pulcrum bonumque et perfectum est: igitur si sunt impedi menta, quae huic desiderio et studio officiant, sentimus, nos pati quod haud fas sit, omnique, si cordati sumus et boni, enitimur vi, ut, qui Digitized by Google R A T I 0. 189 intus est , spiritus hic coelestis superet , quae extra nos est , materiam iUam terrenam. Sic, quo magis premimur - extrinsecus , eo vehementius molimur intus, quo propiores videmur servituti et excidio, eo certiores sumus de libertate et vita. Qui enim in nobis est, Bei spiritus, omni, qui circa nos est, mundo, longe est longeque superior. Fortasse aliquis hinc conjiciat , ad felicius excolendum literarum studium hanc, me judice, ducere viam, ut impedimenta objiciantur hominibus quam plurima; nam quo infaustiora videantur tempora et loca, eo vehe- * mentius vim suam exserere hominem liberum, tempori et loco non ad- strictum. Contrarium equidem judico. Felicem praedico aetatem nostram , quae pace longe majore gaudet, quam antea, ac quiete, Musis amica; felicem praedico sortem nostram, Academiae Groninganae doctorum et discipulorum , .qui jam diu fruebamur civiiun nostrorum fevore et studio , ac nunc convenimus in hunc locum , monumentum humanitatis et cuitus veri, qui civibus nostris est, splendidum et perenne. Nam talia tempora et loca multum ad felix literarum studium conferre , cum historia docet, tum ipsa rei ratio. Quinque fere recensentur in generis humani historia aetates, quibus longe magis quam aliis, literas floruisse, apud omnes constat: Periclis dico aetatem Athenis, AuausTi Romae, Chalipharum magnorum in Asia et Hispania , Mediceorum Florentiae , Ludovici XIV in Francia. Cur yero tum tanta ibi fuit literarum laete excultarum lux , ut si cum iilo lumine compares generis humani tempora reliqua, haectenebricosa videantur? Liquet. Atheniensibus, quum fortiter et fauste cum Persis pugnavissent, Periclis aetate aderat fere quies et dulcis rerum maximarum gestarum memoria et oonscientia; aderat artium et literarum honos, a liberatoribus et liberis dvibus munifica manu ac benevolo ore profusus. Igitur hac aetate et hoc loco tanta erat virorum doctrina, iiteris, arte, excellentium copia, ut unius saeculi spatio una Athenarum urbs omnium totius Graeciae temporum laudem non aequasse, sed longe superasse, onmibus constet. Simile quid accidit Auousto auctore Romae. Bellis iisque gravissimis, Digitized by Google 190 P. HOFSTEDE DE GROOT civilibUB, iiupositas tandem erat finis diu exoptatus. Melius quid, quam armorum strepitum et vulneratorum clamores ac gemitus audiendi^ quam urbes vastatas et segetes, a militibus calcatas, yidendi erat opportunitas.- Audire poterant Romani elegantissimorum poetarum carmina, videre arti- ficum tabulas et statuas pulcerrimas. Hos etiam auxilio, fiavore, amicitia sastentabat, qui reipublicae quassatae quietem reddiderat, Augustus, nec minus hic, qui ei erat conjunctissimus, Maegenas. Aetas nascebator literaram Latinarum aurea. Novistis etiam , quid inter Arabes acciderit. Heroes , per Muhahmedxm excitatos, qui pulcriorem orbis antiqui partem per unius saeculi spatium sibi subjecerant, mox incredibilis vicit literarum amor. Has a Graecis quidem erant mutuati^ at ipsi tamen sic coluerunt et foverunt, ut, quum reliqui mortales nocte obscura premerentur, Arabibus dies affulgeret laeta. Nimirum bellorum sat egerant; gloria aderat et praeda; his frui cupiebant; artium literarumque , quae emoUiunt mores nec feros esse sinunt faomines, studium summo jam nutriebant ardore; viros doctos eo nunc remunera- bantur praemio et honore , quibus antea bellatores. Sic aetas doctrinae et literarum aurea quaedam inter Arabes quoque exstitit^ partim quidem factitia, at splendida tamen. Minus a nostris moribus differt, quod Florentiae accidit. E longa Europae infantia et pueritia nova oriebatur aetas juvenilis, loquendi, canendi, gaudendi cupida. Quies erat in felici Florentiae repubiica, ubi gens Medi^ cea, virtute potius et exoellentia, quam potentia et milite i^gxiabat. Hlc stimulari , adjuvari , coronari solebat quisquis Phidiae arte , Platonis pbi- losophia, ViRGiLii carmine eminebat. Hic suus oonstabat apud principes et plebejos doctrinae et arti et literis honos, hic feminae etiam multae Latina, imo Graeca quoque eloquentia et poesi excellebant. Quinta recensetur, Lunovico XIV in Francia regnante, literarum aetas aurea. Bellorum tum quidem series erat continua, sed in media Francm quies, ipsaque bella historicis scribendi, poetis canendi, artificibiis fingendi praebebant materiem ditissimam. Ea autem erat Ludovico indoles, ut, ipse ingenio non magnus, rite, quaa egregia est in Principe virtus, magnos discemeret in quovis genere viros; unde factum est, ut quicunque bello, sed etiam poesi, facundia, architeetura , omnique arte eminerent, Eegem Digitized by Google R A T I 0. 191 quoque mox haberent patronnm et &ntorem. Viromm immortalinm, Lupovjco regnante, seges exstitit laeta et larga. Quinque his aetatibus literarum et artium aureis , quas historici recensere solent extranei , nos Nederlandi , ab iis fere neglecti , addimus sextam , quae in patria nostra ante haec duo floruit saecula. Quinque tum nasce- bantur in septem his regionibus parvis Universitates , mox pro illo tempore amplae, multaeque praeter eas Scholae doctae egregiae. Eratque non modo doctrinae severae et antiquae, sed etiam literarum vemacularum. inprimis historiae et poeseos, flos insignis^ artiumque, maxime picturae, laus summa. Hanc vero auream aetatem quid adduxit, nisi tempora et looa hactenus felicia, quod belli diutumi saevitia imminuta erat, et, qua- tenus supererat, in regionum harum finibus modo conspiciebatur; quodque reipublicae Magistratus id bene sibi habebant persuasum, terram armis et fortitudine belhca servitio ereptam, non nisi doctrina^ literis, arte, vera humanitate onmique anuni virtute et pietate contra servitutem novam defendi posse. Ergo scholas condiderunt, tanquam lucis, culti&s, religionis arces, ut his propugnaculis , magis quam turribus et castellis^ terram liberam servarent liberamque et Ubertate dignam posteris traderent. Sic vero suam tribuentes huic animorum et studiorum munimento laudem et mercedem, non eos fefellit eventus. Orti sunt innumeri, fama et honore dignissimi, immortali gloria etiam nunc ornati, qui patriae libertatem cer- tius vindicarunt , quam centies millia militum et sexcenta castella valuissent. Nam fundarunt eam non in caducis aggeribus armisque incertis, sed in ipsis hominum animis, libertatis, quam amabant, patronis et defensoribus invictis. — Haec literarum et Ubertatis nosira est aetas aurea. Ita docet historia, veri testis, quantopere tempora et loca apta felici literarum studio auxilientur. Idem docet ipsa rei ratio ac natura. Etenim contra temporum et locorum injuriam pugnare quidem possunt homines, sed plerique modo in tempus, non diu; neque etiam pugnare multi, sed pauci, sensimque pauciores, ita ut tandem supersint fortasse nuUi. Ifis enim animus deficit et spiritus, non modo, quia laudem non accipiunt: sine hac etiam bonus virtuti , doctus eraditioni studet : sed inprimis , quia nihil aequaUbus proficere videatur quicquid doceant et moneant; arenam vero Digitized by Google 192 P. HOFSTEDE DE GROOT et saxa arando tandem fatigantur et desistunt vel optimi. lUia deest pecu- nia, vitae domuique sustentandae necessaria; quare a doctrina excolenda in opificium vile, sed lucrosum, sese recipiunt. Fatigati et famelici desperant tandem pene onmes, deficiunt, mundi sequuntur viam servilem. Nam ut semper pugnem, ul pugnent omnes, opus est ut cemamus, nos nobis aliisque haud frustra dies noctesque impendere; opus est aliquo honoris et applausus stimulo saltem a paucis, sed bonis profecto; opus est adjumento pecuniae , librorum instrumentorumque supeliectiie , quietae et tranquillae vitae favore; opus est conmiercio discipulorum cum doctoribus et inter se invicem, quo viva vox vitam inflet et spiritum, quo aemulatio excitetur, alatur amicitia; opus est^ si non locorum splendore et luxu, attamen loco, quo sedeas et vivas et tecum habeas tam res, quam homines, quibus carere non possis. Scilicet non sic quidem a temporibus et locis pendet homo, ingenio et voluntate liber, quin aliquamdiu saltem nonnulli ea superare possint^ et, invitis rebus omnibus, literarum causam sustentare et adjuvare. At habet ingenii voluntatisque libertatem coelestem homo devinctam ccnrpori terreno , quo hac in vita carere prorsus nequit. Est haec nostra imbecillitas , quam dissimulare* et ignorare non possumus. Nos homines , semine Divino liberi et ad perfectionem creati, natura sumus semper excelsi, conditione vero his . in terris saepe abjecti. Sumus multi hic quasi pueruli , blanditiis et illecebris, mercede et adjumento ad consilium, cui vivimus, assequen- dum perducendi; sumus omnes hic inortales, qui cibo, vestitu, domo carere nequeunt. Numera modo, qui viri docti exstiterint^ temporibus et locis invitis ! Pauci sunt , collati cum his , numero infinitis , qui temporum et locorum favore sunt usi. Sin populos integros contemplaris , nullus est, qui cultus et humanus exstiterit, nisi saeculo literis colendis apto, atque scholarum bene instructarum adjumento. Quae quum ita sint, nos homines etiam in hoc felici litmurum studio simul et liberi sumus et pendemus ab aliis rebus; sic quidem liberi, ut ingenio ac voluntate impedimenta gravissima etiam superare possimus, sic vero etiam dependentes, ut superare ea non possimus semper, non omnes, non multi. Digitized by Google O R A T I O. 193 Quodfli vero Pater ooelestis, spiritus humani creator, ea suppeditat tempora, Uteris colendis apta, qualia ante saecula duo et dimidiatum Majoribus nostris erant, et haec nostra sunt, atque si jam iis temporibus liberi homines, cum Patre coelesti operandi cupidi, ea suppeditant literis loca, qualem Majores nostri locum hic, Universitate condenda eique templo pro ea aetate amplo et magnifico addendo, Musis dedicaverant , quod vero templum in nostri aevi luxu sordidius, porro vetustate collapsum et ruinae pioximum cum longe splendidiore hoc commutarunt Posteri , tantis Majoribus digni: -— igitur si eam temporum opportunitatem praebet Deus O. M. eaque tam apte utuntur homines generosi et sapientes, tum, AAl ea adest spiritus et corporis harmonia, ex qua nescio' quid pulcri, boni, Divini enasci possit, generi humano jucundum ac Deo gratum. Si enim, &vente Deo, haec agunt homines, quod nunc Groningani; si Froceres tam magnifica Musis dicant templa, quam hoc est, quod frequen- tamus; si cives tanto gaudio tributa pendunt et festos celebrant suis sum- tibus dies, quanto nunc omnium vultus nitere videmus; si doctrinae et artis pretium ad vitam vere beneque vivendam mehorique vitae nos pra-- parandos persentire se ostendunt divites pauperes, viri feminae, senes pueruli; si unus apparet onmium animus, sensus unus, studium idem, Academiae suae honorandae et amplificandae : — sane, AA! aut lapides sumus ferrumque, aut sic movemur, Doctores et Discipuli, ut religione sancta nos obstringamus literis in horum civium salutem sancte fervideque semper colendisl Tempus me monet, ut redeam eo, unde divertebam, ad Doctores recens creatos publice renunciandos. Nec tamen aberravi. Nam honos, qui haec solennia illustret, his viris destinatus, declarat, quam grato ac pio animo Senatus Academicus novum hoc templum contempletur, ac quo studio et proposito in usum suum id recipiat. 