title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Er worden dikke boeken geschreven over onderwerpen die uit het mo- derne recht spoorloos zijn verdwenen, vacua ac superflua verba quae numquam in rebus apparent, zou Justinianus zeggen, b. v. over het pecu- lium castrense, de cautio damni infecti, de operis novi nnntiatio, de bono- rum possessio etc, boeken waarvan ik de betrekkelijke waarde uit een rechtshistorisch oogpunt niet wii verkleinen, maar die toch een sterken, antiduliviaanschen familietrek verraden en ons onwillekeurig herinneien aan Kaulbach's Hunnenslag, waar droomende gedaanten in de lucht zwe- ven om hoog boven de wolken een strijd voort te zetten, die voor de aarde geen beteekenis meer heeft. Ofschoon de schrijvers ons verzekeren, dat b. v. de operis novi nuntiatio en de cautio damni infecti in Duitach- land formeel en materieel nog evenzoo bestaan als onder Justinianus, aarzei ik niet het vermoeden uit te spreken, dat dergelijke boekeu slechts door die weinigen gelezen worden, die hun leven aan de studie van het Bo- meinsche recht gewijd hebben, maar dat zij verder geen den minsten invloed uitoefenen» en de vraag komt bij mij op of het nut dat zij ople- >) Fater pro filia dotem dataxn genero, ea prius in •matrimonio defancta, nepotibos pactus reatitoi: lioet Mb actionem qnaerere non potuit, tamen ntilis eia ex aequitate accommoda- bitnr aotio. ^ Filia oom pro se dotem promitteret, pepigit: ut, si in matrimonio sine liberia deceaaistet, matri aaae dos sohatnr. Pacto filiae niilla matri qoaeritnr aetio. REDEYOERING. 819 veren wel in verhoudiDg staat tot de krachten die er aan besteed sijn, en of niet de rechtswetenschap oneindig meer voordeel van die krachten zou kunnen trekken? De ongenoenide schrijver van straks zegt ^) : /sflk ken juridieke werken , wonderen van geleerdheid , zooals Buchholz over praele* gaten, zevenhonderd bladzijden, waarvan slecbts vijftig exemplaren ver- kocht zijn en ik ben overtuigt dat menige Duitsche staat er niet een enkel exemplaar van heeft. De indrak dier litteratuur is op enkele uitzonderin- gen na, overal dezelfde: die er te veel van leest» krijgt een bedorven maag/' Is de wijze waarop het Romeinsche recht beoefend wordt dikwijls onvrucht- baar, de invloed dien bet uitoefent is in vele opzichten een gevaarlijke. Indien roen het niet van den aanvang af voortdurend in verband brengt en vergelijkt met nicuwere toestanden en opvattiugen , worden den begin- nende recbtsgeleerden eene menigte begrippen ingeprent die den indruk maken van absolute waarbeden te zijn , — ik herinner slechts aan het : nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet, en het res inter alios acta tertio nec nocet nec prodest — waarboven het de meesten moeilijk vait zich op rijperen leeftijd te verheffeo. Quo semel est imbuta recens, servabit odorem testa diu. Wij zien hen dan laler een geheei verkeerd gebruik van de Romeinsche uitspraken maken» consequentien bandhaven van iang vervalien praemissen, doordien zij wei de eiementen aan het Romeinsche recht ontleend hebben, maar niet genoeg zijn doorge- drongen in zijn geest, niet genoeg vertrouwd zijn geworden met de histo- rische ontwikkeiing van het recht in het aigemeen. Niet zelden ook is het gebruik maken van het Romeinache recht niet veei meer dan ijdeie pronkerij, vertoon van overtollige geieerdhetd. Het in veie opzichten uitnemende werk van Mr. Iievy, over de rekening-courant b. v. — zonder dat ik op hem het zooeven gezegde wii toepassen , — zou toch mijns inziens» zonder aan degelijkheid te veriiezen, aan practische bruilcbaarheid en voor juristen en voor kooplieden aanmerkelijk gewonnen hebben , indien de auteur op het gebied van het Romeinsche recht soberder ware geweest. Ik kan inderdaad niet inzien dat dit recht zoo bijzonder N. Biidr., Xyn, bl. 666. 320 W. MODDERHAN veel licht verspreidt over de rekeiiiD<;-courant , cq het maakt op mij een soDderlingen indraky wanneer ik zie dat men een in onacen haodel en io ODS burgerlijk leven zoo gebruikelijk instituut niet kan expliceeren en con- atrueeren, sonder de leer van het nexum, de litterarum obligatio, de sti- pulatio, enz. De fouten onzer metbode zijn eindelijk een gevolg van ons gebrek aao economische kennis. Het recht regelt de betrekkingen die in de samenle- ving bestaan tusschen de burgers onderling en hunne bezittingen. Znllen wij dat recht met vrucht beoefenen, dan dienen wij niet alleen te kennen de theorie dier regelen, maar ook het te regelen object. Kennis van de wetten der samenleving is derhalve onmisbaar. ^Dat een jurist die zijne roeping begrijpt, geen leek mag zijn in de staathuishoudkunde, zal io onze dagen alleen door hen, die niet met den tijd zijn meegegaan, io twijfel worden getrokken , zegt Roscher ^). //De verdeeling van den arbeid echter doet den beoefenaar der wetenschap telkens meer gevaar loopen om in eenzijdigheid en wat erger is, in bekrompenheid te vervallen. In eenzijdigheid die voor al wat buiten den eens gekozen kring ligt, de oogeo sluit, in bekrompenheid, die uit beginsels in dien kring alleen gevonden, zich ook over hetgeen daaraan vreemd is , een oordeel aanmatigt" '). Tus- schen de economie en het burgerlijk recht bestaat een innig verband; beide behooren tot de wetenschap der samenleving en beschouwen dezelfde instel- Ungen: huwelijk, eigendom, ruiling, koop, rente, crediet enz. , maar van verschillenden kant en ontwikkelen ze in verschillende richting. De staat- huishoudkunde zoekt naar vermeerdering van welvaart» de rechtswetenschap naar rechtszekerheid. Beide wetenschappen hebben haar eigen terrein eo haar eigen hulpmiddelen , maar zij komen gedurig met elkaar in aaorakiog, omdat zij dezelfde verschijnseleo waarnemen, maar de eene beschouwt se van hun huishoudelijke , de andere van hun rechtskundige zijde, de eene bemoeit zich hoofdzakelijk met den inhoud, de andere voornamelijk met den vorm. Ik ooderzoek thaos oiet aan welke der beide zusterwetenschap- pen het moet worden geweteo, dat op dit verband te weinig acht wordt >) Yoomde Toor DankwardVa Nationalokonomisch-oivilistische Stadien, bl. YIII. ^ Opzoomer, t. a. pl., bl. 11. REDEYOERING. 321 geslagen, jnaar ik weet wel, dat als men de economisten hoort, men den indruk krijgt, dat aij nch aelve veel te hoog stellen voor eene wetenachap die aich, altijd volgena hen, bij voorkear met onsin voedt. «fln het regt, 100 spreekt Mr. J. W. van Welderen Rengers in zijne verhandeling over het verband tusschen het borgerlijk regt en de staathuishoudkande ^), dat de rechtageleerden beoefenen , eerbiedigen sij vooral den ouderdom ; of het voor onae maatschappij geschikt is, blijft voor hen eene ondergeschikte vraag en het /^/durum sed ita scriptum'" is met het i/non omnium quae a maioribus constituta sunt, ratio reddi potest/' de ultima ratio, waarvoor het onwetenschappelijk volk eerbiedig zwijgen moet, want gelijk Charles Comte*) opmerkt: en iurisprudence rien n'est plus oommun que de s'ima- giner qu'on a donne une raison sans r^plique, quand on a prononce un mot qui n'a point de sens/' Treft sij soms eens de waarheid, dan is het de schemering van het instinct , sooak Dankwardt in zijn NatioDalokonomie und Jurisprudena ') aegt: //mehr das Ergebniss eines dunklen Gefubls als bewusster Einsicht/' Ik laat in het midden of inderdaad de rechtsgeleerden alle in Abdera te huis behooren, dan of de voor het minst overdreven uitspraken van vele economisten het uitvloeisel zijn van hunne bekrompen opvatting, die willekeurig de eoonomie vijandig tegenover het recht plaatst en dan natuur- lijk alles wat toeMdlig met bare wetten overeenstemt, als contra rationem iuris beschouwt; eene opvatting die het recbt beschouwt als een gebeel van aprioristische regelen en abstracte begrippen, die alle recbt en ratio ioris toetst aan het Romeinsche recht, soodat zij met succes betoogt, dat bet beginsel van het nieuwe recbt: bij roerend goed geldt bezit voor titel, contra rationem iuris is ingevoerd ; ik constateer aileen , dat de recbtswe- tenschap in haar aard en weaen nog zeer slecht door de economisten be- grepen wordt en dat beide zusterwetenschappen nog niet samenwerken in den zin waarin dit mogelijk en wenschelijk is. Zoolang de economisten Yoortgaan, overal tegenover het gebied der volkshuishoudkunde, het zooge- J) Utreoht. 1861, bL 11. ^ Trait^ de k propr. Ch. XLIX. *) 1867, bL 4. 41 824 W. MODDBRMAN voorstelt, en voor allen een examen in de Btaathuishoadkande eucht. Doch hoehing aallen wij nog op die verbeteringen moeten wachtenl Ik eindig met een tweeledig venoek. Van den practicus vraag ik, dat hij, kan het njn, meer belangatelliDg toone in de theorie; dat hij sicb althans niet loo gemakkelijk van haar afmake als gemeenlijk gescbiedt, ook al blijkt niet onmiddellijk het prao- tisch nut; dat hij bedenke dat sonder degelijke theoretische kennis, sija practijk ontaarden moet in beginsellooze casaistiek of in geestelooM sleor. Ik herinner hem aan het woord van Opxoomer ^): irSommigen, aegt hij, komen nooit tot nut en vrucht , omdat sij er te driftig naar jagen. Zij droomen slechts van den oogst en verauimen den noodigexi veldarbeid. Slechts wat onmiddellijk practiscb schijnt, wekt hun belangstelting en spoort hen voor een oogenblik tot onderzoek aan. Maar al sulke ondereoekingen in het wilde , naardat de beboefte asich voordoet en aonder eenig vaat plan on- dernomen , missen het zelfstandig karakter der wetenschap. Om waarlijk nat te geven^ moet de studie een tijdlang de oogen van het nut aftrekken/' Doch zal dit in waarheid kunnen geschieden , dan vraag ik ook vao den theoreticus. dat hij zich los make van scholastieke begrippen, na traditie en routine; dat hij zijne beginselen toetse aan de eischeo der maatschappij en geene nevelachtige theorien verkondige, die niet uit de verschijnselen van het werkelijk leven zijn a%eleidl Ik besluit met de woorden van Bobmer: irln foro omne ius positum esse ; hic veram iuris cathedram » iustitiae sacellum , verum sacerdotiam ; hic ius in ipsis rerum argumentis conspici et adplicationem tradi, hic im- perium forense^ hic thronum legitimum, hic aaylum oppressorum unicam, et extra hanc ecclesiam non esse salutemr' , >) T. ft. pl.. bl. 188. IK H£B GBZXGD. REDKYOBRING. S28 dafc de eoononu^ten m hun voorbeelden altijd weckea met kostbara {$hTw^ ken , benadeeide industrieelea en bedrogen geldschieters. Men mag daaruit toch niet afleiden, dat de gesworen tijanden van monopolies en privilegies, de rechten van. genen meer wilien beacbermen dan die van ambtenaren, landbeaitters of renteniersP Ik heb hiermede eenige gebreken aangestipt, die naar mijn oordeel de practische en theoretiache beoefening der rechtswetenschap aankleveni Het ia geblekeni dat indien wij nog niet aijn, waar wij wezen moeten» de practici en theoretici elkander weinig te verwijten hebben; hoe komen mj het ideaal naderbijp Het is onmogelijk daarvoor aen reoept te geven. BeB iegelijk trachte in zijn werkkring door studie, opmerkra en nadenkeo ateeds diepec door te dringen in het ware wezen der rechtswetenschap en in da juiste methode harer beoefeoing» opdat wij eenmaal mogen zeggen wat Fuchta van de RomeiDache oeohtswetenschap getuigde *): //De theorie behandelt het recht voor de toepaasiag en wat boegepast wordt is het door de theone gevonden recht" Om daartoe te geraken, komt het mij weiH scheiijk voor^ dat het onderwijs in de recbtswetenschap niet aanvange met eene oitsiuitende beoefening van het Romeinscbe recht , maar dat dit voorfe- durend in verband worde gebracht en beschouwd met het hedendaagsche ; ook voor ons iand gelde het woord vas den grijaen Wachter: irWat in het leven te aamen wordt toegepast» moet men ook in de tbeorief niet scheiden/' Ik aou wenachen dat bij dat onderwijs voortdurend de behoefien der practijk in hot oog werden gehouden, zonder de wetenschap te vernedereo tot gnhooname dienaxes der practijk of de studie te verlagen tot een sjtsteem van africhting. Ik acht het absoluut noodzakelijk , dat de theoretious die over rechtsgeleerde zaken schrijft of geroepen is het recht te onderwijzen , zich niet enkei bewege binnen de enge wanden van zijn studeervertrek , maar de behoeften ieere kennen van het maatschappelijk leven, zich be- wege in de maatschappij. Ik behoef eindelijk niet te zeggen dat ik het ais eene groote verbetering bescbouwi dat het ontwerp wet op het Hooger Onderwijs, een leerstoei voor de geschiedenis van het vaderlandsche recht iBBt. I» bL 876. 41« 326 lUDIGIA ORDINUH. quidem reaponsum omni ex parte ordini placuit. Natn quamvis in parte biatorica haecce commentatio priorem superet, bistoriam tamen regulae non aatis illustrare videbatur. Requirebat ia primis facultas disquisitionem accuratiorem de vi, quam mutata res militaris arsque bellandi babuerit in ortu ac progressu buius regulae. Quapropter ordo commentationem praemio decorandam quidem non censuit^ scriptorem tamea sine ulio dubio dignum iudicavit, cuius nomen cum laude commemoraretur. Auctorem buius commentationis se professus est WILLEM THEODOOR CORNELIS VAN DOORJ^, lurU Candiikthu in Jmiemtt X^Urakeiituu ORDO MEDICORUM ad quaestionem a se propositam ottlluun accepift retponsum. ORDO DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM nuUam ad quaestionem suam accepit responsum. ORDO THEOLOGORUM ad quaestionem suam nuUum accepit responsum. ORDO PHILOSOPHIAE THEORETICAE KT LITTBRARUM HUMANIORUM ad quaostioBem propositam: QMtd» quam recte de Huripide iudieavit Jrtetcfpiane» ? unum accepit responsttm» inscriptum Lsaunate: rapa rOg miwu^ i sim> T»f Huius commentationis auctor ita tractavit arguuientum. poopcaitaim, ut orimina ab Aristopband Euripidi obiecta ad capita ^iiaftdaiii revoctfet et ordiofi de singuUs deinceps exponeret, in plerisqua AristofrfMnia iudiciam prpbans. Quo etsi factum est» ut victutes Euripideae fere deliteacant, tajaeo non ceoaendus est qaaestiooi paruaft aatiafeoiase ; oeque enim lau- lUDICIA ORDINUM. ^l datia Eoripidis qnMrebatar, sed dtsceptatio da iadioio enis poetae, qiii niillo nDquam terbo Euripidem taadavit. In illaBtraadia aaten dt ponde- raadis singulia criminibaft oateiidit auctor se argmneDtum in numeraito habere, cautumque et ciroumspectiim adbibuit iudici«m. Oratio tantarm artificioaa Eiiripidis numerique eius moltes et soluti poterant seoundiim ea, quae in Ranis v. 821, 1809, sqq. et alibi leguntur melius notari. Dispositioneni magnopere laudandam esse putat ordo ; auctor clare «ostendit se perspexisse quid sit Horatianum illud 4^poDere totum". Nec mu)tum huic laudi detrahitur eo quod minus apte non simul, sed diversis locis de To\vfjufix»vif. et de artificto componendi dramata exponantur ea, quae dis- tfahenda fuisse non videntur. Dum enim agit de crimine illo inventionis aimis aut callidae aut multiplicis capite 3 (//de Toxvfi^tix^^lf'^^ , oceupat par- tizn ea, quae cap. 8: //Euripides in tragoediis componendis malus artifex** erant dicenda. Quamquam fatendum est, si quis Aristophanem e vestigio sequatur, plenam oeeonomiae Euripideae censuram non prodituram esse, tamen ex hae separatione rerum quae natura sna oohaevent, faotum est, ut altemm illad capnt , de artificio compositionis , quod fere totnm versatur in prologis, exilitatem quandam habeat non necessariam. Sed reliqua ple<- raque suis locis olare et perspicue exposuit, beneqae factum quod in materie salis ampla non extra oleas vagatus aequabili eura singula persecutas est. Demque oratione usus est , etsi non semper eleganti , tamen apta et pura. Quae cum ita essent, censuit ordo tanlas esse huius commentationis virtutes, ut aureo praemio digna habenda esset. In scidula adieota auc- torem se indicavit JAN VAN LBEUWEN, LU, Cand. in Acad, Leid, Ad qnaestiQaem : HQuaepUur oommeniaMo de vila JSamuelis Ooeieri {eMepti» iie quae ad histariam condUae.jiaademiae pertinent) eiusqne poeei dramatica'* Facultas unicum accepit fe^oasufUi, iascriptani iemmate: /fKritiek is taweeren , niet in V atgemeen mooi of teetijk mnden^^. Quamvis in universum scriptor satis bene rem suam gesserit et com- mentatio multas habeat virtutes, quibus se oommendat, insunt tamen 826 lUDICIA ORDINUM. ^ c^ quidem responsum omni ex parte ordini plaoiP>^ ^ mitas bistorica haecce commentatio priorem super % ^ tam- non aatis illustrare videbatur. Requirebat/|. f^ % luca- accuratiorem de vi, quam mutata res vf^ f'^ ^ ilara ortu ac progressu huius regulae. Quar^ % ^ ^' <^ . lus- decorandam quidem non ceosuit ^ sc^^ g ^ ^^ ^^ iudicavit , cuius nomen cum laude/ ^ T- 4 f ^ Auctorem huius commentatior/l^ %W "^^ WILLEMTHE9'|J| %\^% m ad quaestionem a se ORDCA nullam ad / a wummendet; lioet .^uuum bene^ id est pure et -waiet porro commentatio vitiis contra lingaae .oc et tantis, ut, etiamsi Pacuitas multa adscribenda ^ .^entiae eius qui eam descripsit, tamen vel hano unam ob ^ non potuerit responsum aureo praemio condeoorare. Omnibus igitur perpensis decrevit Pacuitas commentationem egregiae laudis testimonio dignissimam esse. Quapropter auctorem publice invitavit, ut apenundae scidulae facuitatem concederet. Quo facto nomen prodiit JOHAK HEBHAN BOSSINO, Iwii StmdioH in Aihenaeo lUmiri JmMoimenn, RDO LECTIONUM, IN AGADEMIA eRONINGANA •; "^ HABKNDARUM .% -% . OIOIOCCCLXXIV AD EEBIAS ABSTIVA8 A.CIOIOCCCLXXV. ^.OSOPHIAB THEORBTICAE BT ^M HUMANIORUM. ON Antiquitatem ffebraicam explicabit ora IX; Elementa Grammaticea ffe- tradet diebas Mercurii, lovis et xiiiRONOMii et losuAS interpretabitur diebu8 ^ueris, hora II; Grammaticam linguarum Semiticarum ..^, additis exercitiis analyticis Arabicis et Aramaeis, exponet die- uus Mercnrii, lovis et Veneris, hora X. Oum provectioribus privatim leget PsALMOs selectos et scripta nonnulla Arabica et Aramaea, die lovis, hora auditoribus commoda. GUILIELMUS UECKEB diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora IX, Anti-^ quitates Bomanas exponet; iisdem diebus, hora X, ffistoriam Universatem enarrabit, adhibito Georg. Weberi compendio, cui titulus: Lehrbuch der ' Weltgeschichte mit Bucksicht auf Cultur, Literatur etc. (2 Tom. 1874); iisdem diebus, hora II, Antiquitates Graecas tradet. COBNELIUS MABINUS FBANCKEN diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora XI, interpretabitor Horatii Satiras, Ciceronis Brutum; diebus lovis, Veneris, Satomi, hora X, selecta e Thuctdiois libro VI et VII, EaEiPiDis 42 330 ORDO LEGTIONUH. Bacchas; Hiatoriam Litterarum Graecarum et Bomanarum enarrabit die Mercurii, hora p. m. VI — VIII; in asum Philologorum interpretabitar luvENALEM et PiNDABUM diebus lovig et Veneris » bora XI ; Paedagogicen , adiunctis mterpretandi et latine scribendi disserendique exercitiis, tradet die Martis, hora XII — II. BERNARDUS HENRICUS CORNELIIJS CAROLCfS VAN DER WIJCK dieLunae, horis XII et I, die Saturni, hora I, Logicam docebit; die Mercurii, hora XII, die Veneris, hora X, die Satumi, hora XII, Historiam Phiheophiae antiquae exponet; die Mercurii, hora I, die lovis, hora II et die Veneris, hora IX, Metaphymmm tradet. HENRICUS ERNESTUS MOLTZER Litteras patriae, imprimis poesin drama^ ticam, explicabit diebus Mercurii et lovis, Grammaticam patriam die Ve- neris, hora XII; Eloqyentiae praecepta tradet die Saturni, hora II — IV; Hiatoriam Pairiae exponet diebus Mercurii et lovis, Historiae luris publici capita sskcta diie Veaerifi , hoia I ; linguam GothAcam vel JHglo^Sawonicam docebit die Lunae y hocB I — ^II ; cumi praveclkiiftiifi. leget poemata medii aevi, quae inscribuntur Van Sinte Brandane, De borchqrapinne van Feryi, Benout wam Montatbaen , alia di« Marlis,. hora U-^IV. IN FACULTATB lURlDIGA. lACOBUS HBRMANNU» PUIUPSE proptev aetatenk legikkna muneBia vaca^ lirae utitur. BEBNARDUS lANUS ORATAMA tradet lus naturole diehuaLunae ei Martis, hora IX, die Meicurii, hora XI; lua cviminate , diehv^LwiM , Martia rt Mercurii, hora X; Ordinem ludiciorum publicorumi, diehus Lunae et.Martis, hora XI, di» Mercwii, hora IX; JEmg^paediam ei Methodolfffiam luris, 4te loiie, hoiia IX — XII. G£BUARDUS NBPflUlS lus iimie hodiieriiiifl» tl*aiGtabit die Morcuai» hora XI > diebtts lovis, Veneri» et Satuni , horaiXU; iJM »^faa<ortaM» ej^ticabit die Mercurii, horis XII et I, dia Saturnkj^ hoca Xlid^ ludieiia pstimiiis aget dielMia lovia. Veoeria ol Sataraii, hora 1. BEHNABPVS DQMuacua ttVfij&JLTUS TBLfcEGflV priwcipittt. Qemmmime po^ tieae docabit die Lunae-» \kojm XU at- 1 ,, SeleetM capikk Oeo/memime peiHita e ORDO LECTIONUH. 8B1 iraetabit die lovis^ hora XI; de ture fmbHco et administrativo aget die lovis, horis IX et X, die Veneris, hora IX et X; Siatisticen patriae docebit die Martis, horis XII et I, die Veneris, faora XI. WIARDUS MODDBBMAlf diebus Lunae et Martis, horis X et XI, Mercurii, horis IX et X, et Saturni, horis XI et XII, tractabit Hietoriam luris JSomani et Institutiones luutimani; diebus Lunae et Martis, hora IX, et die Saturni, hora X, seiectos Pandectarum locos tractabit. Disputationibus publicis et privatis lubenter praeerunt luris Professoi^es. IN PACULTATB MEDICA. lAinJS HISSDflC lANSBN Ciirurffiam docebit diebusLunae, Mercurii, lovis et Saturni, hora 11; Deligandi esfercitationes moderabitur diebus et horis postea indicandis, CHnicis exercitationibus in Nosocomio Academico quotidie vacabit, hora XII; Operationibua ckirurgicis in cadavere instituendis praeerit qoalibet oblata occasione. OUILIELMUS MATHIAS HENKICUS SANOER Theoriam artis obstetriciae ex- ponet diebus Mercurii et lovis, hora IX; Ewercitationibus clinicis vacabit diebas Mercurii et Saturni, hora III; Doctrinam operationum tradet et ope- rationibus obstetriciis , in pelvi £Acticia instituendis , praeerit die Veneris, hora IX; GynaecopatAoloffiae capita selecta tradet et exercitationibus cli* nicis et polychnicis in Nosocomio Academico vacabit die Veneris, hora II; Prawin obstetriciam , tum in Nosocomio Academico, tum in polyclinico obstetricio , quoties necesse erit , moderabitur ; Politiam medicam et diaete^ ticam docebit die Saturni, hora IX. DIDBRICUS HUIZINGA Physiologiam generalem et specialem docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis, Veneris et Saturni, hora X; Histologiam diebusLunae, Martis, Mercurii, hora XI; de medicamentorum effectu phg'- siologico aget diebus lovis, Veneris, Saturni, hora XI. Indagationibus in Laboratorio quotidie praeerit. HENBICUS GUILIELMUS MIDDENDORP Anatomen corporis humani exponel diebus Mercurii, lovis et Saturni, hora XII; Hwerdtationes anatomica^ practioas, si cadav^a adsint, hiberno tempore quotidie moderabitur; Patho- logiam generalem docebit die Mercurii, hora IX; Anatomiam pathohgicam 42* 832 ORDO LEGTIONUM. dieLunae et Martis^ hora IX. Indaffationibus anatamiahpatAoiofficis, eada- verum seciione instituendis praeerit qualibet oblata occasione. HENRICUS ALBERTUS KOOIJKER Exercitationibus clinicis et polyeUmcis in Nosocomio Academico quotidie vacabit hora XI; Pathologiae speciaUs capita selecta tradet die Lunae, Mercurii, lovis et Satumi, hora X; de medicaminum effectu therapeutico aget die lovis, hora III. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. GUILIELMUS ADRIANU8 ENSCHEDlfi Arithmetices , Algebrae, Geometriaeti THgonomelriae planae elementa explicabit diebus lovis, Veneris et Satami, hora XI; Stereometriam et Drigonometriam sphaericam docebit diebus lovis et Saturni, hora IX; Algebrae capita selecta exponet diebus Lunae et Martis, hora XI; Geometriam analyticam et Calculum differentialem diebus Lunae, hora XII, Mercurii, hora XI et Veneris, hora IX; Calculum integralem et Mechanicam analyticam horis commilitonibus commodis. Exer^ citia mathematica futurorum Praeceptorum moderabitur. RUDOLPUUS ADRL\NUS MEES Physicam ewperimentalem exponet die Martia, hora I, diebus lovis, Veneris et Satumi, hora XII; Physicae mathe- maticae capita selecta explicabit die Veneris , horis I et II ; Physicae capita selecta in usum Cbemicorum tractabit horis dein indicandis; Ewercitia practica moderabitur die Saturni, horis II et III; Astronomiae elementa do- cebit die Martis, hora II et die lovis, bora I; Astronomiam theoreiieam tradet die Martis, hora III, die Saturni, hora I. RUDOLPHUS SIGCO TJADEN MODDERMAN Chemiam anorgamctm docebit diebus Lunae et Martis, hora IX, die Mercurii, horis XI et XII; Che- miam organicam exponet die lovis, hora XI, et die Saturni, horis XetXI; Chemiam pharmaceuticam tradet die Lunae, hora XII, et lovis, hoia X; Chemiae theoreticae capita selecta exponet die Martis, horis X et XI; Mineralogiae elementa explicabit die Mercurii , hora II ; Chemiam pracHcam docebit et Ewercitia analytica in Laboratorio moderabitur quotidie. PETRUS DE BOER Morphologiam et Physiologiam plasitarum exponet die Veneris, horis IX et I; Seiectas piantarum famiiias atque plamtas m^U^ ORDO LEGTIONUH. 338 dHalea explicabit die Mercurii, horis IX et X; JExercitia microscopica in plantarum structura exploranda moderdbitur diebus Lunae, horis I et II, Mercurii, horis I et II, et Veneris, horis X et XI, aliisque horis commo- dis; Botanicen phartnaceuticam illustrabit die Martis, horis I — IV. Exer- citiis practicis in Horto botanico sive excursionibus botanicis praeerit aestivo tempore horis dein indicandis. Capita selecta exponere paratus erit hora commoda. Oeconomiam ruralem docebit die Saturni, horis I et IK HENRICUS lANUS VAN ANKUM Zoologiam et Anatomiam comparatam ani- malium vertebratorum docebit die Lunae, hora X, die Martis, horis X et XII; Zoologiam et Anatomiam comparatam animalium invertebratorum tradet die Veneris, horis X et XI ; Geologiae elementa et Palaeontologiam illustrabit die Veneris, hora I; Zoologiae capita selecta exponet horis auditoribus com- modis. Exercitationibus practicis praeerit quotidie. IN FACULTATE THEOLOGIOA. PETRUS HOFSTEDE DE GROOT quanivis ob aetatem septuagenariam rude sit donatus, lubens tamen commilitonum obtemperabit votis. EVERARDUS lANUS DIEST LORGION diebus Martis et lovis, hora IX, TAeologiam Ecclesiasticam tradet; diebus Martis, hora X, Mercurii et Veneris, hora XII, Historiam Ecclesiae Chriatianae tractabit; diebus Mercurii, hora I, lovis, hora X, et Veneris, hora I aget de Historia et de Oritica librorum Veteris Testamenti, atque de Historia et de Critica librorum Novi T^estamenti diebus Mercurii, hora II, lovis, hora XI, et Veneris, hora 11. Eoiegesin Feteris T^estamenti tractabit die Saturni, hora X. FREDERICUS GUILIELMUS BERNARDUS VAN BELL Ewegesin librorum N. T. docebit, pergendo in interpretatione Epistolae ad Philippenses et Apoca-^ lypseos ^ diebus Lunae et- Mercurii, hora IX, et lovis, hora XII; i>e^- ciplinam moralem philosophicam et christianam Iractabit diebus Lunae et Mercurii, hora X, et Martis, hora XI; Methodologiam et Encyclopaediam theologicam exponet, diebus Lunae et Mercurii, hora XI; Hermeneuticen et Criticen Textus librorum N. 1\ tractabit diebus Martis, hora IX, et Saturni, hora XI. Historiam Biblicam tractabit die Saturni, hora IX. 884 ORDO LEGTIONUM. OISBEBTUS HENBICUS LAMEBS Theologiam Biblicam Navi TestamenH tradet diebus Luuae, bora XII, et Martis, bora 1; DiaeifUnam dogmaiicam chri9tianam tractabit diebus Lunae et Martis, bora II» etVeDeris, boraXI; PhilosopAiam reliffionia, sive Theohgiae quae dicitur NaturaHs partem tbeoreticam expouet diebus Luuae et lovis, bora I, et de Theologia practica, inclusis ewercitatumbua catecheticia , aget diebus Martis, boraXII, Veueris, bora X, et Saturui, hora XI. NUMERUS STUDIOSORUM IN ACADEMIA GRONINGANA, DIE XXXI M. DECEMBRIS CIOIOCCCLXXIV. In Facultate luridica 22. # # Medica. 28. 9 w Disc. Matb. et Physic 57. w 9 Theologiae 22. # # Phil. Theor. et Litt. Hum. . . .44. 178. DOCTORES CREATl IN ACADEMIA GRONINGANA, INDB AD. VmOCrrOBRIS CaOIOOCXJLXXIV AD D.XIV OCrrOBEIS CIOIOOOCLXXT. IN FACULTATE lURIDICA. D. 16 Octobris 1874. Iohannes iacobus franciscus van hamsl, ex pago Twello Gelrus, privatim defensis quaestionibus luris, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 12 Aprilis 1875. Hebmanus ianus van lseuwen, RheDo-Traiectinus, privatim defensis quaestionibus luris, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 14 Maii. Henricus frima , Appingedamensis , privatim defensis quae- stionibus luris^ lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 3 lunii. Weijeb antonius cost budde, ex pagp Diepenveen, pri- vatim defensis quaestionibus luris, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 30 luniL Floris oebrit kool, Groninganus, privatim defensis quae- stionibus luris, lur. Kom. et Hod. Doctor. IN FACULTATE MEDICA. D. 26 Octobris 1874. Iohannes ensino, Qroninganus, Med. et Artis Obstetr. Doctor, privatim defensis quaestionibus argumenti Chirur- gici, Chirurgiae Doctor, cum laude. D. 23 Novembris. Albertus wildervanck, ex pago Aduard Groninganus, Med. Doctor, privatim defensis quaestionibus argumenti Obstetricii, Artis Obstetriciae Doctor^ cum laude. DOCTORES CREATL 337 D. 6 Maii 1875. Feico ianos oamphuis, expago UitbuizeD GroDinganus, privatim defeDsa DissertatioDe Medica, cui titulus: wBemge opmer- kingen over fihreme poUepen der haarmoeder^' et thesibus subiectis , l^ediciuae Doctor. D. 7. luuii. Amtonius otto hebmannus telleqsn , GrouiDgaDUS ^ privatim . defeosa Dissertatione Medica, cui titulis : t/Het primaire Niersarcoom /' et thesibus subiectis, Medicioae Doctor, magna cum laude. IN PACULTATE MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS. D. 19 Decembris 1874. Ianus ritzema bos, GroDingaDus, privatim defeusa DissertatioDe , cui titulis: nBijdrage iot de kennie van de Cruetacea ^Hedriophthalmata van Nederland en zijne kuaten,'' et thesibus sub- iectis» Math. Mag. et Phil. Nat. Doctor, magna cum laude. D. 15 Aprilis 1875. Guilislmus gleuns, GroDinganus, publice defeusa DissertatioDC y cui titulis : i/De nieutoere ParaUawbepalingen van vaste aterren*' et thesibus subiectis, Math. Mag. et Phil. Nat. Doctor. D. 29 luuii. ViTus bruinsma, Leovardia Frisius, publice defeusa Disser- tatioDC Chymica, cui titulis: Electrolyee van orga^ieche atoffen en in het hijzondef van zuringzuur ,'* et thesibus subiectis, Math. Mag. et Phil. Nat. Doctor^ magna cum laude. D. 24 Septembris. Iacobus kamminga tan der meer, ex pago Dragteu Prisius, privatim defeosa DissertatioDC Chymica, cui titulis: //i>e Antiseptische weriing van salicylzuur y' et thesibus subiectis, Math. Mag. et Phil. Nat. Dootor, cum laude. IN FACULTATE THEOLOGICA. D. 10 Decembris 1874. Eskelhoff carsjen oravemeijer, expagoOust- wedde GroDiogaDus, privatim defcDsa DissertatioDe , cui titulis: /fDe paulinische leer van de verzoening ^^* et thesibus subiectis, Theologiae Doctor, cum laude. 43 338 DOGTORES GRBATI. D. 4 loDii 1875. Petrds adeiands rikdil, ex pago Stadskanaal Gro- niDganus, pablice defensa DiBsertatione, cui titulis: ^De zedeleer van den brief van Jacobus vergeleken met de Medeleer van Jegue" et thesibuB subiectis, Theologiae Doctor, mojffna cum laude. IN FACULTATB PHILOSOPHIAB THBORBTICAB BT LITERARUM HUMANIORUM. HONORIS CAUSA. D. 28 Maii 1875. Ianus carolus ifATTHXs, e pago Noordeloos, Theolo- giae Doctor. ATHENAEUM ILLU8TRE AMSTELODAMENSE. 43' NOMINA PROFESSORUM ET LECTORUM, IN ILLilSTII ATHENAEO AMSTELODAMENSI CONIUHGTISOUE CUM RO SEMMARIIS INDE A KAL. I4N. AD D. XXXI M. DEC. CI9I0CGCIiXXiy DOOKNDI M17N1T8 OBIBBUNT. IN FACULTATB THEOLOGIAE. Q. MOLL. Clar. Ord. Fraeses a. 1873—1874. A. D. LOMAN, 1 „_„ • o • T iL L G. D.MAKTEN8.} P^*' '"^ Semm. Luther. S. HOBKSTBA. Bbn.hl.. 1 p^^ ^ ^^ Teleiobapt. LG. DBHOOPSCHEPFBR.^ i«»u«op». I. TIDBMAN, Frof. Id Semin. Hemoostr. IN PACULTATB IURI8FRUDBNTIAK. H. DE BOSCH KBMPBB , Frof. booorarius. T. M. C. ASSER. C. M. L WILLEUMIER. C. PIJNACKEB HOROIJK. IN FACULTATB FHILOSOPHIAB THBORBTICAB ET LITBRARUM HUMANIORUM. T. T. H. lORISSEN. S. A. NABER. H. OORT. IN FACULTATB MEDICINAB. C. B. TILANUS, Frof. hooorarius. P. U. SURINGAR. L VAN GEUNS, Fiof. hoDorarias. 342 NOMIRA PROFESSORUM ET LEGTORUM. 0. BEKUN. L. LEHMANN. 1. L. CHANFLEURY VAN IJ8SEL8TEYN. h G. R. TILANUS. H. HERTZ. T. PLACE. C. L. WURFBAIN. B. L STOKVIS. IN FACULTATE DISCIPLINARUM MATHBMATICARUM BT PHYSICARUM. C. I. MATTHES. C. A. I. A. OUDEMANS. L G. GUNNING. P. L BARNOUVV, Art. Obst. Lector. A. H. ISRAELS, Med. Lector. G. M. GUNNING, Ophthalmiatriae Lector. F. I. SWARTWOUT, Artis Pharmaceuticae Lector. ACTA ET GESTA IN CONVBNTIBUS CLARISSIMI ORDINIS PROFBSSORUM ATHENAEI ILLU8TRIS AMSTELOMMENSIS ANNO CIOIOCCCLXXIV. Die 8 m. Decembm 1873 .Recitatae Curatorum literae, viros clarissimos G. van Tienhoven et I. van Geuns, rogatu buo a senatu. urbano missionem impetrasse, et virum clarissimum I. van Geuns Profes- sorem honorarium in Athen. lilustri creatum esse. Die 13 m. Aprilis 1874. Vir clarissimus C. L. Wurfbain munus suum auspicatus est habita oratione, cuius argumentum: De eiscAen der Die 27 m. Aprilis. Vir clarissimus C. Pijnacker Hordijk, in locum viri clarissimi G. van Tienhoven, Professor ordinarius creatus, muuus suum auspicatus est habita oratione, cuius arguiuentum: Neer- lantfs behoefte aan meer dan eene Hoogeschool. Die 8 m. lunii. Vir clarissimus B. I. Stokvis, in locum viri clarissimi I. van Geuns Professor ordinarius creatus, munus suum auspi- catus est habita oratione, cuius argumentum: De eenheid der phj/9iologie en der pathologie in hare beteekenis voor de beoefening van beide wetemchappen gesehetst. Die 28 m. Septembris. Amplissimi ordinis Praeses vir clariss. G. MoU post ferias aestivas novas lectiones civibus Academicis commendavit habita oratione, cuius argumentum: De idee der Univereiteit. Die 30 m. Octobris. Recitatae Curatorum literae, in locum viri doctissimi I.Penn, medici, a senatu urbano Curatorem fuisse creatum virum doctissimum I. H. van den Broek. SERIES LECTIONUM, IN ILLU8TBI ATHENAEO AMSTELODAMENSI ET IN SEMINARIIS BASINDAROI, UfDI A FIIIIS AiSTIVIS ANNl GI9IMCGLXX1Y AD FIRIAS AISTIVAS AKNI ClMKCCmV. CORNELIUS MARIU8 I0HANNE8 WILLEUMIER lus criminale docebit diebus Martis, Mercurii, lovis et VeDeris , hora IX; Oeconomiam Poliiicam diebus Martis et Mercurii, hora X; Siaiisticam Pairiae diebus lovis et Veneris, hora X; Encyclopaediam luria et Philosopjiiam luria tradet diebus et horis dein indicandis. HIER0NYMU8 DE B08CH KEMPER quaestiones selectas e lure publico tractabit horis dein indicandis. T0BIA8 MICHAEL CAR0LU8 A88ER lus citile Neerlandicum tradet diebus Martis^ Mercurii, lovis et Veneris, hora I; lus Mercatorium, iisdem diebuSi hora II; EsiercUia PracUca moderabitur horis dein indicandis. C0RNELIU8 PIJNACKER HORDIJK lus Pandectarum docebit diebus Martis , Mercurii , lovis et Veneris , hora XII ; Instiiuiiones lustiniani tradet iisdem diebus, hora I; Historiam luris Bomani enarrabit diebus Martis et Mercurii, hora II; lus Publicum Baiavum exponet diebus lovis et Veneris, hora XI. K SERIES LEGTIONUH. 345 TH0MA8 THEODORUS HENRICUS I0RI8SEN Hisioriam recenHorem tradet die Lunae, hora I, diebus Martis, Mercorii et Satami, hora XI; Historiam patriae, die Lunae, hora 11, diebus Martis, Mercurii et Saturni, hora X; Bhetoricam et literaa patrias, iisdem diebus, hora IX. SAMUEL ADRIANUS NABER Antiquitatea Bomanas docebit diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora XII; Haratii Satiras^ lacitum et Ciceronis oralionem pro Milone explicabit iisdem diebus, hora I; Luciani Navi^um, Platonis Apologiam et Buripidis Hippolytum interpreta- bitur iisdem diebus, hora II; Antiquitates Gfaecas docebit die Lunae, hora X — XII. HENRICU8 OORT Sermoms Hebraei elementa docebit et selectis F. T. capitibus legendis illus' trabit diebus Lunae , Martis , Mercurii , hora X et die Veneris , hora IX ; Antiquitates IsraSlitarum exponet die Lunae, hora XI, die Mercurii, hora XII, diebus lovis et Veneris, hora XI; Ewegesin V. 1\ docens, interpretabitur leremiae vaticinia diebus Martis et lovis, hora XII; lAnguae Aramdicae elementa docebit horis postea indicandis. Kosengartenii Chrestomatiam Arabicam legel horis sibi auditoribusque commodis. Logicam tradet diebus lovis et Veneris, hora X. CHR18TIANUS BERNARDUS TILANUS Provectiorum studiosorum exercitationibus dinicis data occasione praeesse paratus est. 44 346 SERIES LEGTIONUM. PETRUS HENRICUS SURINQAR Piarmacolofftam therapeuiicam dooebit diebus Iovi8 et Veneris, hora XI; Doctrinam morborum sinyularium, una cum exercitationibu9 cknicis, inter- pretabitur diebus Lunae et Veneris, hora III» et Mercurii, hora II. GUIL1ELMU8 BERLIN Osteoloffiam, syndesmoloffiam , myologiam et splanchnoloyiam docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis, hora IV p. m. (hieme); Jnimahum vertebrat. doctrinam et anatomiam comparatam exponet diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X (hieme); Anatomiae comparatae capita selecta docebit diebus Lunae et Martis, hora II (aestate); Animalium invertebrat. doctrinam exponet diebus Lunae, Martis, Mercurii et lovis , hora X (aestate) ; Jnffioloffiam docebit horis dein indicandis (aestate); JExercitationibua anatomicis et zootomids quotidie praeerit. LEOPOLDUS LEHMANN Artem obstetriciam theoreticam docebit diebus Lunae, Mercuni et Saturni, hora XII; EsBplorandi methodum et mogoBtodam exponet nec non encheireses in pelvi factitia demonstrabit die Martis, hora XII; Embryologiam dooebit die Veneris, hora XII; Morboa pnerperales et selecla quaedam Gynaecologiae capita ad aegrotantium lec/ulos, data occasione, explicabit die lovis, hora XII; Ewercitationibus clinicis in Tocodochio praeerit diebus Martis, lovis et Saturoi, hora XI. lANUS LEONARD. CHANPLEURY VAN IJSSELSTEYN Doctrinam morborum eutis et syphilidis ezponet diisbus Lunae, Mercurii et Veneris, hora VIII dim. — X; Ewerdtalionibns clinids et poltcHmds praeerit diebtts Martia et lovis, hora H-IV. 8ERIES LECTIONCM. 347 UNU8 GUILIELMUS RBGNERUS TILANUS JEwercitaHanibus climcis chirurgicis praeerit diebas Martis, lovis et Saturni, horis IX — XI; Operatianes chirwrgicaa demonBtrabit diebas Lunae et Veneris, horis II — IV; exercitationes ducet qaotidie (hieme); n jtrtem deligandi et dkologiam docebit die Lunae, horis II — IV (aest^te); Ortftopaediam exponet die Veneris, horis II — IV (aestate); Policlinico orthopaedico praeerit diebus Martis et Satami, hora XII. HENRICUS HERTZ De Anatomia et hiatioloffia pathologica cum exercitationibue practicis disseret diebas Martis et lovis, hora XI — I; Fatholcjffiam et therapiam epedalem docebit diebas Lanae, Mercurii et Veneris, hora X; Psychiatriam docebit die Martis, hora I; Esterdtationibus dinids praeerit diebus Lunae , Mercurii, hora XII et Veneris , horis XI — I; THOMAS PLACB Phydologiam docebit diebus Martis hora meridiana> Mercurii et lovis, hora IX, et Veneris, hora X; Histologiam diebus Mercurii et Veneris, hora I; Gursum histologiae instituet horis auditoribus commodis; Exerdtationibus practids in laboratorio phydologico quotidie praeerit ; Medidnam forensem tradet die Veneris , hora III. CAROLUS LAMBBRTUS WURFBAIN Ewerdtationibus clinicis praeerit diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora IX ; Chirurgiam theoreticam exponet diebus Martis, lovis et Satumi, hora IX. Morbos aurium et setecta quaedam chimrgiae eapita explicabit horis deinde indicandis. 44» 848 SERIES LECTIONUIL BAREND lOSBPHUS STOKVIS Patkologiam generalem (ewperimentia Ulustratam) docebit diebus • Lunae , Martis, Mercurii, hora XI; Ewercitationibus clinicia ad iectuloa aegrotantium praeerit diebus Martis, lovis et Satumi, hora Vlil; Exerdtationibus practicia in iaboratorio pathologico quotidie praeerit, hora II— IV. CAROLUS lOANNES MATTHB8 docebit Physicam ewperimeniis iilustratam diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora XI; Triffonome/riam rectiiineam et ffeometriam anaiyticam iisdem diebus, hora meridiana ; Stereometriam , inclusa Irigonometria sphaerica^ in commodum Medicinae et Literarum studiosorum, diebus Mercurii et Veneris, hora I. CORN. ANTON. lOANN. ABRAH. OUDBMANS Sjfstema Phanerogamarum exponet diebus Lunae et Martis, hora VIII; Morphoiogiam Phanerogamarum die Lunae, hora I; Pkysioiogiam piantarum tradet die Veneris , hora VIII ; Oryptogamarum doctrinam die Veneris, hora IX; Pharmacognosin et Historiam piantarum medicinaiium die Satumi, hora VIII— X; JEwercitiis in describendis et dignoscendis piantis medicinaiibus praeerit die Saturni, hora X; Ewercitiis pracHcis in indaganda plantarum structura praeerit diebus Lunae, Martis, lovis et Saturni, p. m. Ewcursionibus botanicis praeerit/diebus et horis deinde indicandis. lANUS GUILIELMUS GUNNING Chemiam generalem docebit diebus Lunae et Martis , hora IX , diebus Mercurii et lovis, hora VIII (hieme); SERIES LEGTIONUM. 849 Chemiam speciaiem , vulgo dictam orffanicam iisdem horis (aestate) ; Chemiam forensem die lovis , hora I ; Chemiae analyticae initia die Martis, hora I; Analyein pharmaceuticam , tam qualitativam quam guantitativam , die Mer- curii, hora XI; Mineralqgiam cfyatallographicam die Luoae, hora XI (hieme); Mineralogiam eystematicam tradet eadem hora (aestate);. Ewercitiis practicis in laboratorio chemico quotidie praeerit. GUILIBLMUS MOLL Uistoriam universalem Beligumis et JScclesiae CAr. tradet diebus Martis^ Mercurii, lovis et VeQeriSy hora XI; l^heologiam dogmaticam iisdem diebus, hora IX; Studia ad Introductionem in Theologiam et ad Historiam JEcclesiae IfeSr' landicae pertinentia et Ewercitationes homileticas moderabitur diebus et horis deinceps indicandis. ABRAHAMUS DIDERICUS LOMAN, Profesaor in Semin. Evang.-Lather. Encyclopaediam theologicam tradet die Veneris, hora i^ Isagogen in N. T. die Mercurii, horis I — III, et die lovis, hora I; lOANNES GERARDUS DIDERICUS MARTENS, Professor in Semin. Evang.-Luther. Ewegesin N. Testamenti docebit die Lunae, hora I — III; Theologiam dogmaticam, die Veneris, hora IX — XI; Theologiam praciicam docebit et Eweroitia hamUetica moderabitur, die Mercurii, hora I — III. SYTSE HOEKSTRA Ben" filius, Professor in Semin. Teleiobapt. Theologiam Christianam dogmaticam docebit diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora IX; Disciplinam morum tradet diebus Martis, Mercurii, lovis et Veiieris, hora X. 350 SERIES LEGTIONUM. lACOBUS GI8BERTU8 DB HOOP SOHEPFBR, Professor in Semin. Teleiobapt., Exegemm N. 1\ docens , jnterpretabitur lacobi JEpiatolam, diebus Martis et Mercurii, hora I; Hiatoriam nonnullorum librorum N.T. enarrabit, die Mercurii, bora II et die lovis, hora I; Hiatoriam Ihieiobapiistarum Neerlandicorum tradet, die Martis, hora II; Hwercitationes Aomileticas moderabitur die lovis, hora II; Exerdtiis oratoriis vacabit, die Mercurii, hora III; Commilitonibus orationes sacras habentibus praeses aderit die Lunae et die Veneris, hora II dim. PBTRU8 lACOBUS BARNOUW, Artis Obst. Lector. Encheireses in pelvi factitia demonstrabit diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, horis II et III; Recens natorum morbos exponet die Lunae, hora IK. ABRAHAMUS HARTOG ISRAELS, Med. Lector. Hisloriam Medicinae tradet die lovis, hora II; Hygiaenen exponet diebus Martis et Mercurii, hora III; Jiepetitorio hygiaenico praeerit die lovis, hora III; Encyclopaediam et Hodegeticam Medidnae exponet die Lunae, hora II. GUILIELMUS MARIUS GUNNING, Ophtbalmiatriae Lector. Ophthalmiatriam docebit diebus Lunae et Mercurii, hora XI; Ewerdtationibus clinicis praeerit diebus et horis auditoribus commodisj Operationes instituet die Veneris, hora XI. SERIES LECTIONUM. 351 FREDBRICUS lACOBUS SWARTWOUT, Artis pbarroHoeaticae Lector. Artem pAarmaceuticam docebit diebus Martis , Mercurii et Saturni , hora I ; Ewereitationibus pharmaceuticis practicis praeerit horis postea indicandis; Jrtem medicamenta praescripta praeparandi docebit diebus auditoribus commodis, hora vespertina VI. Vir Doctissimus P. F. I. tbr Matbn Eteereitationibue laryngoscopicis in poloclinico praeerit diebus Mercurii et Saturni , hora VII et dimidia , p. m. Morbos laryngis exponet die Lunae, hora VII et dimidia, p. m. Vir Doctissimus A. A. 6. Gutb Morbos aurium in policlinico demonstrabit diebus Lunae et Veneris, hora III et dimid. Vir Doctissimus W. L. Lbhmann artis medicae propaedeusin ad aegrotan- tium lectulos nec non morborum signa indagandi methodum in nosocomio commilitonibus exponet diebus et horis dein indicandis. Vir Doctissimus M. W. C. Goai Chirurgiam militarem exponet die Saturni, hora I, et praeterea tempore auditoribus commodo; ophthaltnologiam diebus et horis dein indicandis. Horis auditoribus commodis lectiones privatas de hisce argumentis habere viri doctissimi parati sunt. ^UMERUS STUDIOSORUM IN ILLISTM ATHENAKO AMSTELODAIENSI GONIDIICTISODE m Bl SEIINAMIS DIE XXXI DECEMBRIS CIOIOCCCLXXIV. In Facultate lorisprudentiae 40. if n literarum 14. V V Medicinae 272. 9 it Philosophiae 9. 9 w Theologica 27. 362. NEDERLANDS BEHOEFTE AAN MEER DAN fifiNE HOOGESCHOOL. REDEVOERING BIJ DB AANVAAEDING VAN HET HOOGLBBEAABSAMBT IN DB BBOHTS- GELBBEDHEID AAN HET ATHBNAEUM ILLUSTEB TB AMSTBEDAM , UIT0E8PB0KSN DBN 27'^ APEIL 1874 DOOE M» C. PUNACKER HORDIJK. 45 EDEL-ACHTBARE HEERBN, BURGBMBBSTER, WETHOUDBRS BN LEDEN VAN DBN RAAD DBZBR GEMEENTE! BDBL-ACHTBARB HBBRBN. CURATORBN DBZER DOORLUCHTIGB 8CH00L! WELEDBL GBSTRENGB HBBR, SECRBTARIS TAN HBT COLLBGIB VAN CURATORBN! HOOGGBLEBRDB HEERBN, HOOGLBERARBN AAN HBT ATHBNAEUM EN DE SBMINARIBN, VEBL GBACHTB AMBTGBNOOTEN ! ZBER ACHTBARB HEEREN, AAN WIB DB HANDHAVING VAN HET RBCHT IS TOBVBRTROUWD! WBLBBRWAARDB HBBREN, LEBRARBN IN DBN GODSDIBNSTl WBLEDELB HBBREN, STUDBNTBN IN DE VBR8CHILLENDE WE- TENSCHAPPEN! GIJ ALLBN, DIE DBZE PLBCHTIGHBID MBT UWB TBGBNWOOR- DIGHEID VEREERT! ZEER GBWENSCHTE TOBHOORDERS! Ons vaderland heeft een roemrijk verleden; Tn de geschiedenis der menschheid bekleedt het een eervolle plaats. In handei en welvaart over- trof het de meeste volken. Zi^ staats- en krijgslieden konden de verge- lijking met die van aiidere landen glansrijk doorstaan. Zijn vrijzinnigheid gaf aan menigen vreemdeling een schailplaata of werkkring. Zijn schii- derschooi schiep kunstwerken , die nog steeda ieders bewondering opwekken. Aan zijne geleerden zijn sommige wetensehappen haar ontstaan of ten minste een groot deei harer ontwikkeling verschaldigd. Is het vreemd, dat wij op zuik een veriedeii met welgevallen teragzien? Niet minder dan individuen stellea volken er prijs op af te stammea ?an voorouders , die tot ontwikkeling der meoschheid ^ tot veredeling der zamen- leving iets hebben bijgedragen. Onze eeuw moge dit gevoei — noemt 45* 356 C. PIJNACKER HORDIJk het aristocratisch , soo gij wilt — veroordeeleD , men moet alle meDBchen* keoDis misseD , om te kaDDen meeneD , dat bet niet bij iedereeo io meer- dere of miDdere mate aaowezig is. Het kan eoD heilzamea of eeo verder- felijkeD iovloed uitoefeDeo. Aao sommigea geeft het eeo prikkel tot krachtsinspanuing , op aodereo werkt het verslappend. De ecD teert op deo roem zijoer voorouders, de ander tracht huo voorbeeld te volgeo. Huo lauwereo lateo deo eeo geeo rust , terwijl eeo aoder bliod voor de frissche eereteekeoeo , die thaos kuooeo verkregeo wordeo , zich met huooe verwelkte kraoseo tooit. Heeft oos volk steeds begrepeo, dat de adel verplichtiogeo oplegtp Is voor ODS de overtuigiog , da]; wij vao goedeo bloede zijo , steeds eeo spoorslag teo goede geweest? Ik wcosch het thaos oiet te ooderzoekeo. Maar wel wil ik de vraag opwerpeo , of zulk eeo eervol verledeo voor oos oiet ^eo leerschool moest zijo. De geschiedeois — zegt Cicero — is de ieermeesteresse des leveos, het licht der waarheid. Aao hare lesseo hechten wij, eveoals aao die der ervariog, groote waarde. Welke ge- schiedeois zoudeo wij ou eerder behooreo te raadplegeo dao die oozer eigeoe DatieP Dao zulleo wij kuoneo leereo, laogs welkeo weg eo door welke middeleo eeo kleio volk zich verheiTeo kao tot eeo der eerste vao Europa. Wel zoude het dwaas zijn te meeoeo, dat wij den vroegeren toestand slechts behoeven na te bootsen , te copieereo , om ook deo bloei vao weleer te doeo terugkomeo. Maar toch , toeo zijn er niet zelden beginselen toegepast, die ook thans nog behartiging eo oavolgiog verdieoen. Hoe zelden wordt echter op onze geschiedenis acht gegeved , hoe zelden wordt zij geraadpleegd , voor men tot de regeling van een onderwerp overgaat, ook al kan niet worden ontkend, dat juist op het te regeleo gebied voorheeo goede resultaten zijn verkregeo 1 Vao deze verwaarlooziog oozer eigeoe geschiedeois levereo de voorslagen tot hervormiog vao oos hooger ooderwijs eeo merkwaardig voorbeeld op. Niet teo oorechte is het afgekeurd, dat io die plaooeo zoo weioig wordt gelet op de ooderviodiog , die meo io het buiteolaod heeft opgedaao , dat soms eeo maatregel wordt voorgesteld , die daar slechts oadeelige gevolgen gehad heeft. Maar niet minder is het te betreuren^ dat meo zoo weioig acht slaat op de regeliog , die io ooze republiek aao het hooger ooderwijs R E D E V E R 1 N G. 357 gegcven is. Toen toch hebben obze hoogescholen haar tijdperk van bloei doorleefd. Door niemand wordt dit ontkend. Gewoonlijk wordt in de geschriften , die thans op hervormiDg aandringen , aan dien bloei een woord van hulde gewijd. Maar verder schijnt men niet te willen gaan. Naar de inrichting, onder welke onze universiteiten een Europeeschen naam verworven hebben, wordt door hen, die thans verandering wenschen, niet gevraagd. Waagt men tot aanprijzing of bestrijding van een maatregel een beroep op den vroegeren toestand, dan wordt men als een laudator temporis acti beschouwd en nauweiijks met een antwoord vereerd. Is dit goed te keuren? Indien de tegenwoordige regeliug van ons hooger onder- wijs onvoldoende is*, en de republiek zulke voortreffelijke hoogcscholeu bezat, dan ligt de vraag voor de hand, of de commissie van 1814, aan welkc wij het Besluit van 1815 te dauken hebben, niet te veel van de Fransche bepalingen heeft overgenomen ; of zij , verplicht ffom evenzeer te letten op Neerland's gehechtheid aan het oude als op het voordeel in de gedeeltelijke navolging van de maatregelen van lateren tijd gelegen", toch niet, door den glans van het nieuwe bekoord, daaraan de oude vader- landsche instellingen te veel heeft opgeofferd. Indien de regeling van het hooger onderwijs in de republiek zulke schitterende resultaten heeft opge- leverd , dan kunnen wij niet beter doen dan haar thans weSr tot de onze maken, voor zoo ver de uitbreiding der wetenschap en de verandering in de politieke gesteldheid van ons vaderland dit veroorloVen. Doch ook al geef ik toe, dat hier, zooals in vele andere gevallen , het oude wel eens te veel geprezen en het heden soms onbillijk beoordeeld wordt^ al erken ik dus, dat zulk een terugkeer tot vroegere toestanden niet gewenscht zoude zijn, toch meen ik, dat wij van onze voorouders, ook wat het hooger onderwijs betreft, niet weinig leeren kunnen. Gaarne zoude ik dit uitvoerig aantoonen voor vele vragen, die thans wedr aan de orde zijn. Maar de tijd, die heden tot mijne beschikking staat, veroorlooft dit niet. Daarom stip ik slechts aan, dat de privaat- docenten , die men thans uit Duitschland wil overnemen , weleer aan onze universiteiten geenszins onbekend waren, en dat de voordeelen, aan hun optreden verbonden, toen reeds niet zelden werden gevoeld. Daarom slechts een paar woorden om er op te wijzen, dat wij de liefde voor 358 C. PIJNACKER HORDIJK ezamina» waarin wij voor weioige jaren de Chinezen schenen op sijde te zallen streven , een liefde thans wel verminderd , doch blijkens de invioed» rijke stemmen , die zich voor gewijzigde propaedeutiesche en voor admisaie- eiamina doen hooren^ nog niet geheel uitgedoofd^ volstrekt niet vaa onze voorouders hebhen overgenomen. Zij maakten van dat «rnoodzakelijk kvraad" slechts een zeer spaarzaam gebruik. Uen, die aan jongelingen, nog geen twintig jaren oud, den toegang tot de hoogeschooi wiilen ontzeggen, omdat i9^de leeftijd van 17 of 18 jaren waarlijk geen ouderdom is om in historische, kritische en wijsgeerige studien te worden ingeleid"^), kan ik niet opmerkzaam maken op al de voortreffelijke mannen , die op veel jeugdiger leeftijd met vrucht de hoogeschooi hebben bezocht; ik noem daarom slechts Hugo de Groot, die elf, Daniel Heinsius, Petrus Cunaeus en Bavius Voorda» die veertien, Huber en van der Keessel, die vijftien, Comelis van Bijnkershoek en Pieter Paulus , die zestien jlaren oud waren , toen zij de academische lessen begonnen te volgen. Voor hen, die op afschaffing der coUegegelden aandringen, is misschien de mededeeling niet overbodig, dat bij de oprichting van onze oniversiteiten zulke gelden niet geheven werden^ maar dat ze niettegenstaande alle verbodabepalingen door de hoogleeraren zelven aijn ingevoerd. Indien thans een ontwerp, en te recht, geprezen wordt, omdat het zelfregeering aan de hoogescholen gnot, omdat het van vrijzinnige beginselen uitgaat, dan mag niet worden ver- geten» dat onze voorouders dieaelfde beginselen in toepassing brachten, en in dat opzicht reeds voor bijna 40 jaren in den hoogleeraar Holtias een lofredenaar vonden^). Doch waar zoude ik eindigen, indien ik aldus wilde voortgaan? Het aangevoerde is voldoende, om u ta doen zien, dat in de plannen tot hervorming van ons hooger onderwijs c^ onze vro^ere instellingen wel wat meer acht mocht worden gegeven. 