title: Annales Academici
creator: None
text: Een goed werk derhalve heeft Deventer gedaan, door niet langer te wachten, tot er aan het grondwettig voorschrift voldaan zou zijn, maar zonder vertraag eene inrigting te verwezeDlijkeD , die het bestaaDde be- zwaar geheel oplost. Zij mag er zich op beroemeD, 't eerst het aanzijn geschonken te hebben aan eene School, waar de propaedeosis niet te kwader ure behoeft te worden gestaakt. En . . . indien bij de nieuwe wetgeving op 't hooger onderwijs — gelijk gewenscht en gewacht wordt — eene in dit opzigt betere regeling tot stand komt, dan he^ onze stad, niet alleen om hare onvervreemdbare regten maar ook om hare doelmatige maatregelen, de eerste en onmiskenbaarste aanspraken op erkenning en bestendiging harer Illustre School. Dien voorrang heeft zij hieraan te danken, dat zij voor geen enkel offer teruggedeinsd is, ten einde aan eene dier instellingen het leven te schenken, waar de juiste overgang Digitized by Google R E D E. 417 tusschen beide deelen van bet booger onderwijs bestaat en . . . waar #de fstudie minder kostbaar en voor de meesten zonder twijfel meer vracht- irbaar moet wezen.'' Draagt onze School alzoo de waarborgen harer toekomst in zich, zij heeft daardoor tevens van den Hebreeuwsohen Leerstoel het be- stendig bestaan verzekerd. Een onmisbaar bestanddeel maakt deze uit van elke propaedeutische inrigting en das ook van ons Athenaeam. Dat ik dit zoo onvoorwaardelijk aitspreek, is niet, omdat ik voor haardstede en altaren opkom. leder, die de tegenwoordige organisatie onzer School kent, begrijpt, dat ik niet noodig heb mij tot zulk een strijd te gorden. Het wordt slechts daarom door mij aangevoerd, omdat ik na tot het pant ben teraggekeerd , waarop ik het door mij afgebakend terrein weer be- treden kan. Immers: ook op de Hebr. katheder moeten de beginselen worden toegepast^ die wij als de waarborgen voor de wel-verzekerde toe- komst onzer School leerden kennen. En zal dit geschieden, dan heeft zich mijn onderwijs niet te beperken binnen den engen kring onder theo- logische propaedeatici; maar dient zich daarenboven tot de kweekelingen van den voorbereidenden carsas ait te strekken ^^). Dienovereenkomstig mogt ik dan ook al dadelijk werkzaam zijn. Zoowel in 't een als ander opzigt werd mijne halp gevraagd. En behalve voor de opleiding tot het akademisch examen, zag ik mij ook de gelegenheid ontsloten, om voor jongelieden, die nog niet in het albam der stadenten waren ingeschreven , eenige les-aren beschikbavr te stellen. — Volgaarne kom ik er voor ait, dat de werkkring, die mij zoodoende aan 't Athenaeam geopend is ge- worden, veel aantrekkelijks voor mij bezit. Niettemin mag ik het oog niet slaiten voor het gewigt, aan die betrekking verbonden. Diep gevoel ik het, welke verpligting zij met zich brengt. Dieper dan ik, die een goed deel der buttste weken, als in een grootsche galerij, op de indrak- wekkende gestalten mijner voorgangers gestaard heb, kan wel niemand er van doordrongen zijn, dat de aloade roem van Deventer's Doorl. School ook aan het tegenwoordig geslacht onwraakbare eischen doet En ieder, die weet^ welke verbazende reuzenschreden de Oostersche wetenschap in de jongste jaren gedaan heeft, zal het mij gereedelijk toestemmen, dat er vrij wat toe noodig is, om de plaats mij aangewezen, waardig te beslaan. 63 Digitized by Google i\% W. B. J. VAIf EYK y^l belipveii wag a» wU ik doa nieL Het ymn oiiaiohieii 't beeto» bij Y<M»mwd ni^ts t» «eggeft e« maar «envoudig voort te gaao ep den weg, siDts eenige maanden bewandeld. Doch het eigenaardjg k«rakter deaer I^Iegtigheid en 4^ terugblik op het bcvBproken twaalftal, doen u i»et r^ YWwaQhten« dat ik in nadere verklaring trede en eenige rakenachap aflegge Yfep ^ wij{|e« wamop ik mijne taak wenaoh te vemiUen. Wdnu: is hefc ifiet al t^ gewfvigd^ pm ivt de geringe ervanng, die ik verkreeg, eenig hfi9\\i^ te ^kk^, dw. komt het m^ voor, dat taalkennia bij aUes op d/w voorg^d dient te staaa. AUereerst behoort meja, iooveel althane ^pgQlijk i9 , te weten , welke de grondvorm en de oorapronkemke beteekenis zjyn van e)k woord. Voor «oover het elementair onderrigt dit vordert;» heeft mien ^a te gMA> hoe deae aijn ontstaan, volgans weUse grammatir k^ wetjten de onderaoheKiene vormen moeten worden verklaaid en hoe de zinsneden zaan^esteld zijn. JAea zal evenwel bij de woordverbindingen ei^ zinvormingen , hoe moei|elijk ook voor eerfttbeginnendcn , niet mogea atibtaan, Dezen dienen tevens met de eigenaard^heden en idiotismen» met de wijzigingen en schakeringen der Hebr. taai te woiden bekend gemaakt, Hiertoe is noodig, dat zij geen vreemdeUngen bl^jven op 't breede, veld der bijbel^che archaeologie. Neen! laraels oudheid, -^ ^jn ^taatkundig^ «pciaal, reUgieu^» miUtair, huiseUjk leven en werken» moet voor den beoQfe^aar van 't Hebr. een geopend boek worden. Tot de godsdiendt en maatsohappij der laraeUten moet h^' doorgedrongen z^« in hun denken en doen zich geheel kunnen verphiataeii, met hen mede- leven en medegevoelen. En aU hij dan bij de behandeUng van e^n hun<- ner goAchriften de ^praakkunst aJtijd en eUc oogenbUk tot zijne beschikking heeft^ ^ de grammatiache r^elen hem klaar voor den geeat 9taan — de noodige kenni^ van hialorie, geographie, topographie hem niet ontbreekt en hij einde^jk op, de boogte gebragt is van het ontataan m de geschie^ denia der opgealagen' oickonde, dan mag hij geachikt worden geaoht voor eene aesthetiach-philofiophi^che bebandeUng der O. T»»'» bodcen; maar dan ook heeft hij» naar ik meen,. de elementen in zich, oni bij njne thec^ gische Btudieiv op de haoge$ohool, zich met goed gevolg hiervan te bedie- nen. G^en ander beatek zie ik mij aj^etedsend ^^). Verder r^t mija programma qi^t. M^r heb ik niet te zeggen. Dit weinige sij nogtans voldoende , om van den ernst te doen blijken , waarmede ik voornOTiens ben, tijd en krachten beschikbaar te «tellen ten dienste van hen, die bij hunne Oost. studien van mij eenige leiding ter- langen. Moge het tevens getuigen van mijn streven, om getrouw aan mijne roeping; het heden van den Hebr. leerstoel met zijn onvergetelijk verleden in overeenstemming en met zijn schoone toekomst in verbinding te brengen. Mogt het mij gegeven zijn , zoodoende den bloei te helpen be«- vorderen eener School, waaraan mij zulk een eervoUe plaats is verieend. En nu — neen ! 't is waarlijk geen slaafscbe gehoorzaamheid aan bet- geen men genoemd heeft : //de tyrannie der mode" dat ik meer bijzonder toC u 't woord rigt, EdelGrootAchtbare Heeren» Curatoren dezer Doorl. School! 't Eerste toch, dat mij tot spreken dringt, is de behoefte, om u mijn opregten dank te betuigen voor de onderschei^ ding, mij bewezen. Dat ik met warme ingenomenheid de betrekking, waartoe ik door u werd aanbevolen , aanvaard heb , — dat ik haar gewigt ten voUe besef en mij helder bewust ben, het volmaakte nog lang niet gegrepen te hebben, zietdaar eene bekentenis, die ik niet aarzel hier t^ herhalenl Doch wluuraan het mij ooit ontbreken zal, zeker niet aan dett meest^emstigen toeleg, om dien tak der wetenschap, waarvan het onderwijs mij is toevertrouwd» waardiglijk te vertegenwoordigen ^ van den mij op^ gedragen leerstori een goed gerucht te doen uitgaan, en Voor ons Atbe* naeum te worden, wat mijne voorgangers geweest zijn. yrijmoedig heb ik het uitgesprokeo , hoe ik voornemens ben mijn ambt te v^rvtdl6n. II: weet , dat ik daarbij op uwe ondersteuning rekenen mag. Deor de be^ 53* Digitized by Google 420 W. B. J. VAN EYK trekking, waarin ik vier jaar lang de eer had tot uw achtbaar coUegie te staan, ben ik in de gelegenheid geweest, ran nabij op te merken, dat elke poging^ die de bevordering van wetenschap en beachaving bedoelt, op uwe bescherming kan rekenen. En dat gij met naaawlettende zorg, met onvermoeiden ijver» zelfs met verloochening van rust en genoegen het u opgedragen toezigt uitoefent , — kortom : dat gij niet in naam , maar inderdaad uwe gewigtige betrekking bekleedt, dat blijkt genoegzaam uit de wijze, waarop gij de belangen en den bloei van ons Athenaeum be- hartigt. leder, die ooit uwe hulp heeft ingeroepen, zal kunnen getuigen, dat het uw streven is, aan elk billijk verzoek zoo vrijgevig mogelijk te voldoen en het allen, die aan onze School verbonden zijn, in den hun aangewezen werkkring aangenaam te maken. Deze ervaring was mijn deel tot nu toe, en de hope dat ik op uwe gewaardeerde toegenegenheid ook in mijne nieuwe betrekking rekenen mag, laat ik niet acliter. Zij moedigt mij krachtig aan ,... want ai is de verhouding , waarin ik mij tot u geplaatst zag, eenigermate gewijzigd, aan dezelfde welwillendheid heb ik daarom niet minder behoefte. Dat deze kan blijven bestaan, breng ik mij telkens te binnen, als ik aan de edele persoonlijkheid denk van twee oud-curatoren onzer School. Wie zon uw naam anders dan met onbegrensde hoogachting kunnen uit- spreken, voortreffelijke Cost JordensP Ik vermeet mij waarUjk niet, uwe talrijke en veelsoortige verdiensten te vermelden, overtuigd als ik ben, dat elke poging een struikeling wezen zou. Of. wat zal ik , als ande- ren, die u jaren lang gadesloegen, die uwe verdiensten jegens staat en kerk, gewest en gemeente, hoogere en lagere scholen, die uw naauwge- zetten emst, uw milden geest, uw helder oordeel» uw humanen zin in al den omvang kennen , vruchteloos naar woorden zoeken ? Neen ! Dit aUeen moet ik zeggen: bestond er reden, om zoo even met regtmatige &erheid terug te zien op het nut, door onze School gesticht; en... hebben wij grond voor de steUing, dat zij de zaden der toekomst in zich draagt, dan komt u daarvoor niet de minste hulde^ u niet het geringste deel van onzen dank toe, — u» die bijna veertig jaren in het curatoren-coUegie , waarvan niet weinige als zijn voorzitter , en meer dan veertig jaren in den raad der gemeente met wijs en volhardend beleid hare belangen hebt voor- Digitized by Google R E D E. 421 gestaani... Maar ik gevoel het: uwe bescheidenheid legt mij het stil- zwijgen op. 'tyoegt mij» daaraan gevolg te geven. Houd het mij nog- tana ten goede, dat ik^ op 't gevaar af van u te ontstemmen, met mijn persoonlijken dank den algemeenen wensch uitspreek» dat gij nog lang voor onze stad en School blijven moogt^ wat gij zoo lang voor haar ge- weest zijt I. • Dat ik thans den naam van u, waardige Ledeboer! onmiddelijk volgen laat» zal zeker niemand bevreemden, die weet, wat gij inzonderheid ten behoeve onzer achoone boekerij gedaan hebt — en , zelfs nadat de curatoren- betrekking door u is nedergelegd, steeds voortgaat te doen. Zal ik uit- spreken, wat op ieders lippen leeft — en wat zich in de publieke opinie reeds lang als eene algemeene overtuiging heeft gevestigdP... Weten allen het, dat gij geen openbare hulde begeert, niemand misschien weet beter dan ik, hoezeer gij die verdient. Van jeugdige geestdrift vervuld voor eene inrigting^ die onzer verlichte stad tot eer verstrekt, hebt gij u daar- door onvervreemdbare regten op hare erkentelijkheid verworven. EdelAchtbare Heeren Burgemeester en Leden van den raad dezer gemeente! De stad, waarover gij het beatuur uitoefent, stond ten allen tijde als een kweekschool van ware geestesbeschaving be* kend. Indien ik de opmerking maakte, dat dit haar eigenaardig kenmerk tevens de aanleiding en grondslag was van Anna v. Twickek)'8 testament, dan zou ik slechts herhalen, wat reeds voor honderd jaar werd uitgesproken ^'). Indien ik haar noemde, 6f: /srden eerwaardigen en heili* /^gen zetel van Overijssers luister/' ^^) of : jsrde eerste Stadt van Overijssel, //van outs af vermaarl van wegens hare liefde en aanqueckinge van geheit- ^rheit/' ^7) dan zou ik slechts weSrgeven wat in oude oirkooden staat ge- boekt. Indien ik zeide: ii^dat eens Deventer in het Nederlandt was; fghelyck de vermaerde Schole van Athenen bij de Griecken/' ^^) daa zou ik de woorden bezigen, die door den bekenden hagiograaf uit de oeventiende eeuw zijn vereeuwigd en waarop reeda bij ondersoheidaEie ge* legenheden gewezen werd ^^). Indien ik allea wilde optommen, wat onze stad in den loop der jaren gedaan heeft , om hare regten op dese lofspraak bestendig te doen gelden , dan zou ik een kort verslag hebben te leveren van hetgeen voor ruim veertig jaren van een ander spreekgoBboelte ia verkon* digd en in een onzer tijdschriften voor het nageslfioht is bewsird geble- ven ^). Indien ik er eindelijk op wijzen wikle, hoe zij dit selfs» in weerwil Digitized by Google R E D £. 423 Yan rampspoedige tijden en ougonstige omstandighedeD , gedaan heeft en ateeds met verjongde krachfc en raste hand de wetensohap heeft beschermd, dan aoa ik een onderwerp aanroeren, dat wel rijk h en schoon, doch drie jaar geleden door een onz» hoogleeraren op afdoende wijs is behandeld. Laat mij dorhalve wlataan met hetgeen ik reeds geaegd heb over het nat, door onae School geatioht^^) en de beroemde mannen, die aan haar onder- wijs of gaven of ontvingen ! Laat mij slechta gewagen van het weldadige licht en leven, dat aij, — getoige de ervaring van verleden en heden — verspreidt en de gunstige werking, die zij in wijder en beperkter kring aitoefent! Laat mij voomamelijk wijzen op de schoone toekomst^ die voor haar is w^gelegd, zoodra het hooger onderwijs op nieuw zal zijn geregeld. Sn... ik geloof, dat» nevens den dank voor de Wapgstelling , die gij haar toedraagt, de aanbeveling harer behoeften niel ongepast is. Mij aangaande: de streelende eenstemmigheid, waarmede gij door uw besluit de voordragt van HH. curatoren tot eene benoeming hebt willen bekrachtigen » zal mij ten spoorsiag verstrekken, om al mijne krachten aan te grijpen ten einde het vleijend vertrouwen, dat hieruit spreekt, niet te beschamen , maar te worden wat ik wezen moet. En gij , M. H. ! moogt gij 9 onder de onvermoeid- en krachtig-werkzame leiding van het helder hoofd des bestaurs» steeds de vereischte waardeering en medewerking vin- den bij eene burgerij, wier weivaart gij met een naauwgezet geweten, onkreukbare trouw, onverpoosde zoig en geheel belangeloos behartigt! Hooggeleerde Heeren! Veelgeachte Ambtgenooten! De oudsten uwer kwamen mij reeds v66r twaalf jaren met vriendelijke toege- negenheid te gemoet en lieten nooit af , mij met hartelijke welwillendheid te bejegenen. Ook met de jongeren onder U mogt mij een gemeenzaam verkeer ten deel vallen. En toch kost het mij moeite, u als mijne //ambt- genooten" te begroeten!.... Laat mij nogtans de buitengewone plaats» die Metalar onder u innam« vervangen; doch verlangt niet, dat ik die in allen deele vervulle. Staat mij toe y dat ik met u zamenwerke tot den bloei der Scbool, waaraan wi} alien verbonden zijn. Hiertoe beveel ik mij aan« ook bij u, M.H.! Leeraren van het Athenaeuml #En al wat vurige liefde voor onze wetenachappen /' — 't is immera niet beter te zeg« gen^ dan de welsprekende Fransen v. Eck eens deed? — ifU wat onver- Digitized by Google 424 W. B. J. VAN EYK #moeide arbeid, al wat onbezweken moed, al wat onderlinge eendragt ^vermag, dat worde yan ons toegewijd, om den roem en den zegen van «fdeze stichting zooveel in ons is tot de laatste nakomelingschap over te iBrbrengen!"... Ook wij zallen dan eenmaal het voorregt smaken, hetwelk u , achtenswaardige Bosscha ! aan den avond van uw welbeateed leven ge- schonken is: dat wij namelijk met vreugde op onzen weg en ons werk mogen terugzien, in de streelende overtuiging aan de vorming der atude- rende jongelingschap niet geheel vergeefs te hebben gearbeid! En u, Ambtsbroeders bij de kerkelijke gemeente alhier! u is het bekend , dat de beoefening der Oostersche letteren , al werd zij eertijds met vurige voorliefde ter hand genomen ^ dikwerf lijdt onder onzen maatschappelijken weil^ring , te veel verdeeld als die is , dan dat wij ons uitslaitend aan de studie van ^n enkel vak kunnen overgeven. U is het bekend, dat ik om al deze redenen mijne nieuwe betrekking geenszins als een nieuw aanhangsel aan mijn persoon, maar als een op- wekkende levenstaak en heilige gewetenszaak aanmerk. En... van u weet ik , dat gij u met ongeveinsde vreugde over het mij ten deel gevallen voorregt verblijdt. Ik dank u daarvoor^ even als voor elke zonnestraal, die uw broederlijke liefde op mijn levenspad vallen deed. Schenke de Algoede u bij voorduring die kracht naar ligchaam en geest, die gij in uwe aanzienlijke kerkelijke betrekkingen en bij uwe veelzijdige werkzaam- heid , vooral in onze dagen , niet kunt ontbeeren I Mijne Heeren! Studenten aan deze Doorl. Schooll Oij vormt een klein korps, maar dat kleine korps is altijd een keurkorps geweest. Aan onze hoogescholen , — het heugt mij nog uit mijn akade- mietijd, — zijn de Deventersche studenten steeds met opene armen ont- Digitized by Google R E D E. 425 vangen. Zij waren bij hunne leermeesters om hun studiegeest, om hun studentikozengeest bij hunne akademiebroeders geacht en be- mind. Mag ook ik mij aanbevelen bij uP... 't Is waar*. het vrije en vrolijke studentenleven ligt ver achter mij^ maar toch niet zoo ver, dat ik niet gaame uw vriend en raadsman wil zijn. /s^Indien er over iets te /s^klagen valt, — zoo schreef onlangs een bekwame hand — ffdan is het «rhierover, dat de verhouding, waarin de hoogleeraar staat tot den student, //die is van leermeester tot leerling. Slechts zelden heerscht er in den om- //gang eene vertrouwelijkheid , zelden klimt die vertrouwelijkheid tot vriend- //schap ^^)." 6ij zeiven hebt te beoordeelen, of die klagt ook op onze School van toepassing is. Ik geloof het niet. Ik vertrouw, ik verzoek a zelfs^ dat het tusschen ons zoo niet wezen moge. De bewijzen uwer ge- negenheid, zoowel op den laatsten jaardag van het Athenaeum als bij mijne benoeming tot hoogleeraar betoond, geven mij grond te hopen, dat ook deze wensch door u zal worden gewaardeerd! Wat zou ons schei- den? Naauw en onverbrekelijk immers is de band, die alle studien za- mensnoert. De wetenschap is en blijft een ?. Welnu I laat dien band dan ook tusschen ons bestaan, mijne vrienden! Uw banier draagt de flinke zinspreuk : nrJungantur gaudia Musis." Ik trad voor ongeveer het vierde eener eeuw de akademische wereld in onder de kloeke leus: //Consensus amicorum virtutem alit gaudiumque !". ^ 54 Digitized by Google AANTEEKENINGBN. ^) Den 10d<»^Maifft 1768 aanvaajrdde Eyerwinaa Wasmbeqgh sijne betodcking ahi hoogl. in de gescliiedenis en welsprekendheid met het hoaden eener schoone rede- Toering: /^De Urbe Daventria, ernditionis in Belgio matre, et conservatrice cele- berrim&/' Daventriae, apud J. H. van Wijk, Bibliopolam 1768. Cai. Bibl. Iktv. N**. 1605. iyDe afdrukken dezer Iredevoering zijn^ door de begeerte van velen om ze te bezitten, zeer zeldzaam geworden/' zegt de hoogl* Bosscha (Tweede Eeawfeest, bL 114). De hoogl. Verbarg had in 'tjaar 1818 verklaard, dat zij toen reeds in weinige handen was (Yad. Lett. v. 1823, II, bl. 706). ^) Joannis Boawersii oratio in natalem oentesimam Scholae Ajcademicae Daven- triensis, habita aactoritate pablica in Dlastris Athenaei auditorio maiorL Die XIV EaL Mart. 1730. Daventriae, ex Officina Vidaae Enochi de Vries, Gtymnasii Typographi. iytJit deze redevoering kan men ganstiger tot zijne geleerdheid, dan tot zijnen smaak besluiten^' zegt Bosscha (Feestv. bL 105). *) Jacobus Verbarg's voorlezing /^over den aloaden roem der stad Deventer, als kweekschool der echte geestbeschaving/' gehoaden in het-Devei^rsehe Depaiiement der Hastich. tot Nut v. 't Algemeen in het jaar 1818. (Zie Vad. Lett. v. 1823, n, bL 705 verv.) Het tweede Eeawfeest van het Athenaeam lUastre te Deventer, op den 16^^^ Febraarij 1830 plegtig gevierd door Com. Pransen van Eck en Mr. P. Bosscha. Te Deventer bij J. de Lange, Stads- en Athenaeamdrakker, 1830. Vergelijk hierbij J. P. Arend: het Tweede Eeawfeest enz. Te Deventer bij den- zeliden, 1831. Toespraik btj de vereeniging van Oad-Studenten van het Deveater Athena^un, gehouden den 5^®>^ Sept. 1855 door Mr. H, W. Jordens, lid v. d. Frov. Staten V. Over., Adv. en Proc. te Deventer. Bladz. 15 en verv. Oratio de Daventria, vel invitis temporibas bonaram artiam liberalissima £&atrice, qaam pablice habait Anne Johan Vitringa, ad. V, Id. Majas A. 1865, qaam ordinariam literaram Graecarom Bomanaram et Histornie professionem ia iUastri Daventriensiam Athenaeo aaspicaretar. Daventriae, Typis Viduae J. deLange, 1865. Digitized by Google REDEYOERING. iS7 «) Mefkvuidig «ijn o. a. 4e woodon ▼. M. Spiir. Blogg noW |*33 (Bmbo* vff 1S81, bei & A. IMgaieE): rden HdMadeni mnMi niaa «fle Geiflohti|^^ widerfahren lassen^ dass sie mit nnter die Ersten gdidren^ die im IB^J^Mmubri das Hebraisclie mit yielem Heiecha tiiebes'' n. n. w. 4 1£B. •— »In HoUiwl war nn 17ta Jaikkuiuhri ein wihrer Sammelplatz yon cbristlichen Ctelehrten, nnd wer nnr die moigenUndMchen flpiadien lemen woUtte, ging dahin, ten dort befandmi •eh die ^«esten Orimlalielen^ m a. w. 4 1S6. En wat de l^ Beu» aaagaat, hebben w^ aleGhte db namen lie noanen yeAprat SdniHens en Sdieidins te Leiden, vbh prof. Schf6der en Mnntinghe te OnNiiii- gen^ van prof. Sebald Ran te Utreefat. Bov«ndi^n wijdt Wilheim GeseDins in zqne /^OeBeiiiehte der Hebr* Spratdie ond Sohrilf ' eene a&ondeil^ke paragtMl aan de Holhmdsohe Sehool. ^Sthsm dnrch fm ibpe, Oolins mad deten Sehdler,* — 8egt hij ^. a« S. 126 -« i^wavea am Ende des siebenzehnlten nnd im Anf. des achtaehnten Jafaihnnderts die niederUaidiscfaem Aoadenneen ein rorziiglicfaer SitZj wie griechisdier und rdmisoher^ so aoefa mer- geolfindieefaer 8praelq^faramk«it gewoiden. Nocfa mehr wnide diaies der Fidl» aeit Albert SoholteBS (von 1718 an zn Franeker, seit 1729 ra Leiden, St. 176<^} dnrcfa Lehre nnd Schrift den Eifer far faebrftiscfae nnd arabiaebe LitenHtor von Nenem m bdeben wnsete. Unterstfitzt dnrcfa die SchAtze im Lejdner Bibliothek an aiabiaefaen Seholiasten , Ghammatikem nnd Lexicographen widmete er sein ganaes tk&tiges Leben dem giammatiseh-etymologisofaen Stndinm der semitiseben Spcaciwa^ ▼omehB^eh der arabieehen nnd hebrftischen, nnd maohte es zicfa znm Oescfaifte, saf ein faarmonisdies Stadinm derselben eu dringeni welches Mannar, wio Oonssetj Driessen, in YerM gebracht faatten. Es musste seiner Pdemik bald geiingen, selGhe Oegner on stfbnsen, und er ward zo der Oriinder einer neuen Sohnle faelnii* seher Pfailologie, die durch eine eigefothumliohe Manier bezeichnet, gew()fanlich die hollftndisohe genannt wiid.^ Bn deas HoUa&dsche Sehool heeft oc^ in de 19^ Eeuw haar kandtter niet w^ loocheiid. Bijk is ag aan hooglemren, die als Oostersche taalgrieerden riofahebben onderscheiden. 2ij mng als zoodanig de namen noemen van een v. d. Palm, Ham»* ker, WeyerS) JnynfaoU, Butgers, Dozy, M. J. de Ooeje en Knenen te Leidai; Pareaa, Sw^fanjflen Ghoenewood, Millies en P. de Jong te Utrecht; Yaleton te Otonmgen; Bgb. Jan Qreve te Pianeker; Walraven , Willmet, Eoorda , Veth en Loman te Amsteidam. OverheBy die teDev. een Werstoel bekleedden en ab zoodanig naam h^>ben gemaakt, ae men de oratie zelvo. 't Spreekt van zdf, dat wij, ook bniten voomoemde faoogleenmn, op vrij wat verdiensteHjke Ooat. taaJgeleerden roemen mogen, wier aantal, indien wg eene voUedige opgave leveren wilden, ecn register, tebreedvoor onze rnimte, vorderen zou. ») Verg. S. S. Blogg, t. a. p. 4 1«6. Wij wiHen niet faesHssen of dit ver- 64« Digitized by Google 428 W. B. J. VAN EYK Bchijnsel zijn oorsprong heeft dank te weten aan hetgeen WiUmet opmerkt in zijne Bchets (bL 144) over ^ie moeijel^kheid om boekyerkoopen tot het oitgeTen van Oostersche schriften over te halen.'' <) Yerg. V. Eck en Bosscha: Feestviering^ bL IS en 63. 7) Den 1^^ Oct. van 't jaar 1629 werd door den Schoolraad roor de eeEste matd over Hbeietten van den Tbeologischen-Hebreeawschen leerstoel beraadslaagd. H Was voomamelijk op aanbeveling van Alstorfius^ dat men toen 'toog sloeg op Matthias Pasor, hoogl. in de wijsbegeerte te Gboningen. Deze werd dan ook voor- gedragen en den* 16^^^^ daaraanvolgende benoemd. Hoewel Alstorfias belast werd, om hem hiervan in kennis te stellen en welligt zijn invloed ak vriend op hem ait te oefenen^ werd deze roepstem door Pasor niet ingevolgd. — Hiema vestigde men de aandacht op Craciger van Marburgy naar wien men besloot bij Gomaros, bij de professoren te Leiden en Antonias Matthaeas inlichtingen in te winnen. Dit beslait werd in de vergadering van 17 Nov. genomen, terwijl in die van 9 Dec. een brief van Bivetus (prof. te Leiden) ter tafel kwam^ waarin vooial Yede- lius werd aangeprezen. Y6(5r men evenwel hieraan gevolg gaf, werd vastgesteld, zich tot Gomaras en Ant. Matthaeas te wenden met een verzoek om antwoord op de gevraagde inlichtingen naar Cruciger. Twee (zes?) dagen later werd^ na lezing der brieven ran Matthaeus en G. Pasor^ behelzende aaubeveling van eenige per- Bonen, met algemeene stemmen goedgevonden , Craciger als professor Theologiae et Hebraeae lingnae voor te dragen. Hem werd den 22«teii Dec. de benoeming toege- zonden^ doch in de Handelingen van 24 Febr. 1630 komt o. a. voor: i^Syn gelesen de brieven D. Cracigeri, waarmede hij zich ezcaseert de beroepinge niet te konnen aannemen.'' Men komt voorts overeen zich tot de Academien te wenden met de vraag: ^ot daar niemant is, om gerecommandeert te wor- denP'' Wat was nataurlijker , dan dat de I^idsche hoogL Bivetus op nieuw Yede- lius als den geschikten persoon aanwees P En toen ook Prof. Alting van Gronii^^ dienzelfden naam noemde en deze aanbeveling bovendien niet weing gesteund werd door Brederode, Agent der Hoog Mogende Heeren Staten-Genenaal te Basel, lag het voor de hand, ^ dat op niemand anders dan op dezen zich de keas bepaalde. Dit geschiedde den IS^eii Maart, terwijl de raad die voordiagt reeds den 80*^» Maart door een besluit bezegelde en Nicolaas YedeUus, hoogl. in de Wijsbegeerte en pred. bij de Waalsche gemeente te Gen^ve ^) , naar den Deventerschen katheder riep. Behalve aan den benoemde werd hiervan keunis gegeven aan den Magistraat en den kerkeraad aldaar. In de akten van den Schoolraad komt verder snb dato 7 Janij 'tnavolgende voor: ^Sjn gelesen brieven van Ds. N. YedeliaSy met welcke syn E. verklaart de beroepinge aan te nemen^ en hopende binnen den tijt .van 9 ') Blqkens de Doopboeken wa8 hij gehuwd met Maria de Baiy van Genive. Digitized by Google R E D E. 429 weken met Qods holpe hier te zullen zijn. Is syn E. schrijven gedateert den 4 Maj 1630.'' — Yolgens Bevius (Dav. 111.), was Yedelius evenwel uitgenoodigd, om zich v66r de aanvaardiug zijner nienwe betrekking den doctoralen graad in de godgeleerdheid te verwerven. Hieraan werd door hem voldaan. Na de verdediging eener disputatie over de vraag: //Qnaenam Arminianorum fides sifet religio?'' werd hij twee dagen later, den 248tcn Junij, onder 'tRectoraat van Joh. Jac. Feschl, door Sebastiaan Beck tot theol. doctor bevorderd. 'tBerigt hier- van kwam 7 Julij in den Schoolraad ter tafel en het programma zijner promotie — of liever den tekst van zijn diploma — - kan meu desverkiezende lezen bij Bevius (Dav. DL, p. 686 en 687). Den llden j^ng^ te Deventer aangekomen, werd hij den 18^^ daaraanvolgende door den Schoolraad ontboden, ten einde in die vergadering het diploma zijner be- noeming te vertoonen en /^de acte van eendracht ende suyverheyt in de leere'' te onderteekenen. Hierna werd bepaald, dat hij den SO^^i^ Aug. zijne oratio inau- guralis houden en dat er voorts in //die naeste vergadering met syn E. naerder de horis et materia lectionem'' zou gesproken worden. Dienovereenkomstig is hij den 26»ten Augustns wederom voor de vergadering verschenen, waarin werd goedgevon- den: P dat hij zijne inwijdingsrede op den vroeger bepaalden dag in Auditorio Theologico voorm. tot half tien nren houden zal, — 2"" dat syn E. des voormid- dachs locos communes doceren sal ende ten selven eynde een hypotyposin (een voor- beeld) brevem sanae doctrinae (P) dicteren en daernaer 'tgheen cortelyck gedicteert is, uytloopiger verclaeren sal, — S^ dat syn E. psalmos Davidis Hebraice des namiddachs lesen ende Grammatice resolveren sal.'' Op deze wijze aanvaardde hij zijne taak. — Yerder vinden wij niets van hem aangetee- kend, dan dat hij door den Schoobraad den S^en Maart 1634 tot Bector Magnificus ^ge- nomineerd'' is, waarvan de inauguratie den 18den Maart daaraanvolgende geschiedde. Den 84>tei^ Maart 1686 schijnt hem dezelfde betrekking op nieuw te zijn opgedragen. Ten slotte kan het misschen als een getnigenis van de achting en 't vertronwen, die hij genoot, eenigermate in aanmerking komen, dat hij bij.besluit van den Schoolraad i. d. S Sept. 16S6 met het Licent* Isendoom werd /^geauthoriseert, om materiam te gheven tot de compositie soo Prosae als Carminis voor de Discipulen trium classinm superioram.^' Twee jaren later vinden wij in het meei^enoemde Boek van Besolutien o. d. v. 26 Sept. vermeld, dat hij /i^syn beroep tot Franeker'' had aangenomen. 8) Pro/. te Franeier 1639—1642 (t). Bouwens zegt in zijn Oratie, p. 16: ^Yerum hunc egr^ium Theolognm Daventriae inviderunt Illustres Frisiae, & quibus amplie amditionibus (/ 1400) invitatus, ad eam Franeqnerae profitendam, operam suam iis addixit et anno trigesimo nono hinc eo commigravit.'' Over zijn verblijf te IVaneker zie men vooral Paqaot: Mem. I: 251 in Folio. Over zijne lijkrede Digitized by Google 430 W. B. J. YAN EYK leTius, Dar. 111., p. 681, 685—687, 694^95. Bayle l, ed. 1»06 ea 1207. YfieBioet: Athenae Frisiacae d27 — 335. Hij schieef aohteieenvolgeBS: 1. Ijfnatii Opera, Qi. en Lat., cum ApologU et caitiffotiamiui , Ganavae 4. 1623. 2. Commentariui de tempore lUriuefue Spieeepatus 8. Petri Antioeieui et 22p- maui. Oenevae 1624. S. Bationale Tkeologieum eeu de ueeeeeitate et pero uem priuoipiorum ratiouie ae piUoecpUae m controveniie Theologieie. Gtonevae 1628. Comme Yed. y acoordait trop 4 la Baison daos lea matiireB de Th^., il troava des adversaires. Cf. Paqaot: mem. 252. 4. S6mide contre FApoetaeie. Genevae 1628. Idem latine sob titolo :PaM«Ma Apoeiaeiae, 1629. 5. St. Hilaire on Antidote eontre la trieieeee, 1630. Le titie fidt joger, qae la piice n^est qa'ane tarlupinade, zegt Paqaot nem. 252 ietwat ligtvaardig. Idem latioe, com inscriptione : S. Bilariue, eive Antidotum conira tristitiam pro eamcta Mlaritaie. L. Bat. 1632. 6. Be prudentia Veterie £ccleeiae rell, (Joh. Janaaomus 12*. Amat. 1633) libri tres, ex Antiqaitate Ecclesiastica, secundum Scripturas Sacras. Clueti^ Thomasius^ Prof. en Droit ik Halle a relev^ quelques faatea de Trait^ dans son ^Sietoria eon* tentionum inter Imperium et Saeerdotium.'' (App. Cap. I, § 62 p. 464 aqq^.Ealae 1722. Hij zegt p. 465, dat voorm. boekje v. Ted. niet in 1638 maar xn 1628 verschenen is. 7. De Beo Synagogae contra Caep. Barlaeum rell. Harderv. 1682. Ov^ de aanleiding tot bet achrqven van dit werk zie Paquot 262. 8. Dieputatio Tieologiea de liMgietratu aioereue BeUammi librum de Zaieie. Daventriae. 1688. 9. Areanorum Arminianiemi partes IV«-VI in 1634. L. Bat. ap. IV. Hq^um. Zie over de historia liiterana van dit boek HoogBtratan en ook Paquot 262. 10. Be JBpieeopatu Oonetantini Magni, me de podeetaie Magietratmmm rejor- maiorum drea ree Beeleeiaetieae. Leovard. 1642. -*- Zie ovtr de hist liler. vaa jdt werk de interessante mededeelingen v. Paquot 252 en de gelijkkidenda IrijBon- derheden bij Hoogstraten. Door Bevius en Trigland bestcaden. Uit dit gesdmft Uijkt, dat hij, in strijd metBevios, een ^ verig vooratander wae van het ataategezag. 11. Opuecula Tieologica , Franeker 1641 of 1644, in 12^ behdaeDde 'tsavol- gende: (Cf. Pftqaot 268.) l^ Oratio inaug. de Coneordia Moeie et Aaroniait fianeker 25 of 26 Nov. uit- gasproken. 2^ Ecclesiastes CathoKcos eontra Eliam Sidiillenim. 8^ Cellegiam Hangaricam sive Theologicam ooBlroveiBiaiam Tfaeologieanun idL Digitized by Google R E D E. 4ai ^ JBtapmMknea Omae ie fide Painm FeUru Iketmeniu ffi Dispatatio pro loco I Joh. V: 7. 6P DiqnitatieBav aex de UDiertata oonafflentiaaraiii. H^ Jh Itm e^ Creaibne jweeUeKse eonAmem» CY. . Nkar deae Optm^ TieoL boliben vij te Targeefs een ondoczoak ingesteld^ ZeUB dft Prov. BbfaL v«. Vrieflkoid (waann imniers de boekerij v. Praneker is opgdost)| besdt geen ex. deaev ^Opeiv/^ *) Dit getuigenis yan Yriemoet geUt vel Yedelioa' vertoef en arbeid te FranefccCy dooh het Iwan ooa Yoory geea te groot vaagstnk te zijn, er eenige terugweri^ende kracht aan toe te kennen^ omdat bet in elk geval orer Yed/s werkzaamheid in't fferMen- een jadieiiim uitBpreekt. 10) Zie Glasius: Godg. Ned. Bouman, Gesch. d. Geld. H. S. I, bL 67 en 68. Bg laatstgenoemden lezenwij de navolgende bijzonderheid : toen de Dev. Studenten in 1652 van de Bsgering vrijheid veizochten^ om Herodes' kindermoodl ten tooneele te voeren en de predikanten zich hiertegen verzetten, was het de hoo^. Hendrik van Diest, die door zijn invloed beweikte, dat bnn de verlangde vergunning verleend werd. ") 2at Bonman G. d. G. H. I: 66. Glasius a. w. bl. 365. 1') tfCeiie gramm. n'a par eu grande vogue/' zegt Paquot: P. UI. p. SO. Paquot beweert wdl, dat dit werk niet veel opgang gemaakt heeft, doch hif be- WQSt dit niet. Aangenomen evenwel, dat hij waarheid spreekt, dan pleit dit ge- ringe debiet nog volstrekt niet tegen de bruikbaarheid van het leerboek. Geheel andere omstandigfaeden knnnen faiertoe hebben gedeid. Voareeret: dat hi] aLs leer- lii^ van Boxtorf (die in 1605 ook eene grammatica had gegeven en wiens voeoc^ bedd dus hierin gevolgd werd) zeer conservatief gevormd, zich niet heeft konnen losmaken vaii de joodsohe tradrtie en wat steri: en sUmt vasthield aan de waarda van punotaatk en masora. Foerte: dat men in zijn tijd ter naauwernood be*' gonnen was, om de studie van 't Hebreeuwsch met aanverwante taaltakken ii? reifband te brengen, en zijn geschrift dus als eene eerste en zwakke proeve van vefffeHfkende taalstudie besofaouwd moet worden. Heeft het als zoodanig zgne gebfeken, aan ^Antelingen doorgaans eig^, het bezit toch in elk geval de onndfl- kenbate verdienste eener ooiBpronkelijke en zel&tandige bewerking. Debewering van Pftquot levert dus boegenaamd geen grond om tot eene gebrekkige kennis van den auteur te besluisten. Integendeel: er behoorde de moed toe eener zich-zeiv'^ berwuste kraehti om eene — voor die dagen vrij stoute — ondememing te wif^n. Yerder zie men Bouman: Gesch. d. G. H. I. 66. Nota S. ^) L'auteur s^ftend principalementy zegt Paqoot, sor les livres que doit lire et sur les vertns, que doii cuttiver un jeun Theologieo Calviniste. Hiervan verscheen een £^ Ed. te Amst. bij }oh. Janssonius in 1545. Zie Gatal. Gron. BibL P. III. p. 86. Eea soort van /^Hodologetidc'' of ^Encjelopaedie'^ misschien. Digitized by Google 432 W. B. J. VAN EYK 14) Hendrik van Diest, geb. 19 Dec. 1605; (Gver zijne onders en kindachlieid. Zie Paquot, III. 29.) Eene korte levensbeschriJTing yan ▼. D. is te vinden bij Beyins. Dar. IDL p. 714 en 715. Wij stippen hier slechts aan, dat hij te Seriom theologie stadeerde onder prof. J. H. Aistedt, H. Gntberlet^ O. Pasor en J. Piscator, — te 3a$el, onder prof. J. Bnxtorf, (een beroemd Hebnacns, zel&tandig beoefenaar van 'tOos- tersch), L. Lucias, J. J. GrTnaens^ — te Heidelberg, onder prof. J. B. Banm- bachy D. ParaeuSy Abr. Schiltet en H. Alting. Gbdorende dezen tijd werd hij tweemaal tot bnitengewoon hoogleeraar benoemd. In 1621 Theol. Doctor te Basel. Tot 1624 vertoefde hij te Leiden, waar hij met toestemming der professoren privaat-coUegien in zijn huis gaf. In 1624 pred. te Emmerik. In Oct. van 1627 werd hij prof. te Harderwijk. (yelnwsche kwartienchool.) In Oct. van 1639 prof. te DevefUer. Den 12 Jan. van 1640 hield hij sijne inaagoreele oratie. In de Handeiingen van den Schoolraad hebben wij aangaande Hendrik van Diest het volgende aangetroffen: dat hij den 3 Febr. 1640, de Akte van Eendracht heeft geteekend, — dat hijy bij resol. van 27 Oct. 1641, de vergunning verkreq^, om zijne theses bij Conradus Thomaei te laten drukken, — dat hij, 30 Dec. 1642, is verzocht om uit den naam der Heeren Cnratoren bij Couder- wijn te gaan en te vememen, zooveel mogelijk, na de gelegentheyt vanHsuypcoDegie, dat hij bij den aanvang van de Lessen na Paschen, de alumni in de stadzgnde, zal examineren in praesentie van de Heeren Goratoren. Bij beslnit dierzelfde ver- gadering van 12 Maart 1645 werd hij, in plaats van den a^gaanden prof. Grono- vius tot rector magnificus genomineerd. Den 11 Janij van datzelfde jaar werd volgens begeerte van Schepenen en Baet Henricus van Wallis, door de pdofessoren Diest en Gronovius in Lpgicis et Ghaecis geezamineert en hebben desdve geoor- deelt, dat hij tot het Conrectoraat beqnaem is en daeglioks beqnamer sal worden, 'twelck de Heeren Curatoren goedgevonden Schepenen en Baedt te refereren, — dat hij bij besluit van 27 Eebr. 1662 andermaal tot Bector Magnificas werd ge- eligeerd, ditmaal ter ver?anging van prof. Butger van Loenen, dat hij eindelijk, blijkens notulen van 2 Eebr. en 1 Dec. 1668, tot het nemen vau onderscheidene maatregelen geadviseerd en med^werkt heeft. Uit diezelfde notulen bhjkt verder, dat H.H. Curatoren 19 Maart 1661 hebbeti goedgevonden Schepenen en Baedt te Beoommanderen, de persoon van dommoa Hotiingerus, ten eynde deselve bij missive mogte worden versocht, om de Profeasie Theolc^ae, soo door de indispositie van domino Diestio een tgdt farngs herwaarta Digitized by Google R S D E. 488 naer behooren niet heeft kunnen worden waargenomen, te komen anraerdeny ende snlx op sodaeniglf tractement, als gemelte dominns Diestins dns Terre heeft genooten/' iyEnde aboo Haer E.E. informatie hebben bekomen^ dat dominns Spanhemins, tan Heydelberch niet zonde zijn te avoceren, sonden deselye, in cas gemeltedomi- nns Hottingeres sodaenig beroep niet mogte komen te amplecterenj in des voorsegd* Spanhemii plaets wederom nomineren de persoon van dominas Perissonins^ professor in den Ham/' Beeds den volgenden dag /^hebben de Heeren Cnratoren ingevolge der Aesolatie bij Schepenen ende Baedt op hnyden genomen, de Professoren geconvoceert, ende over hetgene op gisteren was gearresteert^ verstaen, is bij het voorheen resol- veerde gepersisteerty om dominam HoUingerum bij missive te verzoeken^ zijnde daer benevens, bij die voor dezen op de Nominatie gestelde personen^ gevo^ dominns Wijngarden tot Leyden/' Den 17 Junij van 1678, 78 j. oud, overleden. Eene opgave van zijne werken laten wij hier volgen. Zie Paquot: III: 29, Hoogst. 1606, Bevins. Dav. 111. p. 716. 1« De ratione aiudii theologieif neeesearia inttruetio, tribns partibos docens: P qoaenam stadia, 2^ qnibus authoribus et S^ qnomodo tractanda sint Theologiae stndioso. Harderovici N. Wieringhins 1634, 16^ p. 271. 2. Coneiones Poenitentiales , Funebree etc. Earderviei 1687. 40. 8. Coneionee Paesionalee en Cateeietieae. Wij brengen 2 en 3 onder de /^Preek- proeven.*' 4. Oratio: i,de Animae Statu post mortem.'' Dav. 1640, 4®, gehonden bij de aanvaarding van zijn ambt te Deventer. 6. Tkeol. Bibliea. Da». Gonrad Thomaeus 1644. 12<^. Behoort tot de categorie der ^Bijbelsche Godg.'' (Zie den voUedigen titel bij Glasins.) C& Bonman. G^sch. G. H. I. 67. NoU 1. 6. Funia Damdie rell. Dav. Conrad Thomaeas 1646. 24^ p. 285. Cest nn gKltit6%6 de Theologie^' ik Fnsage des P. B. Le titre seul fait voir, qne Pantenr y calomnie les CathoHqnes. 7. Pedum Davidie. Dav. Joh. Colnmbins 1651. 24^. p. 216. No. 6 en 7 voegt misschien Hbest onder de mbriek: ^Yerdediging van het Protestantisme.'' 8. Coneiones Peetalee. Dav. Joh. Colnmbins 1661. 4fi. ^Preken,'' vroeger te Emmerik niigesproken. 9. Analysii Apoealj/pseos exegetiea, ea eomm. D. Parei eumprimis eontexta. Am- hemii. Joh. Pred. Hagins 1668. 4fi. Een dictaat van zijn leermeester Paiaeus te Heidelbevgy een boek van ^ex^etischen inhond.'' 10. Orammatiea HOraea, eum Sudimentis linguae OMdaieae et Sgriaeae. Dav. 1666. 120, 55 Digitized by Google 4S4 W. B. J. VAN EYK 11. C^mmmn fmdigmaHom. Quitms BQbiancta «0t lofltraciio de Afte Coneto- iwtom Asrnhettuve^ J. Fr. Hagias 16<Ri. 4^ Een ^practisdie Homfleticflt/' Ift. IbftfrttdM» <A ^fl9 Omfionaioria, m fHinqne priora eapUa EpkMae ad Bo- mmm. MH Ii«l vooigaMde N^. 11 te gelijl^ nitgegeTen te Anhem liij denselfSnn iii 14T6, <ttA 0ijn d^) ^dns in 167S. Eene «rtheotie der P^ediULande/' Dtt tijd y iranin de volg. ireifken door t. Diest sijn gesdrreven en ui^^egereB , is onzeker : 18. CoimdSrationa thSologiques et politiqueB eur fEtat de$ Provimeee Vniei, In ^lioHa^dsdi. 14. Siepntatione^ Vuriae. 16. MeUi/ieinm Cateehetienm. (Eene proeve van iyEatechetiek^.) 16. Mnekifidim theologiae. (Eene soort VBn /yEncycIopaedia'^) 17. Missohien oolc isene hollandsche vertaling 7an een Duitsch Gebeden-boek : gj. Avenari libellnm precationum*' getiteld. Hiermede vordt, ze^ Bonman GFesch. d. O. H. I. bl. 67 in nota^ bedoeld: Johan Havennans, Ghrist. Gebeden en Dank- B^^gingen^ doer Hendr. van Diest. Amst. 1688. 8®. Deee latere aitgave komt Toor in den Gatal. van de Grane, bl. 81. ^*) Kijne eerste betrekking leas het rectoraat te Appingedam in 1649. In 1658 ver- kfeeg hij het dootomalt in de theol. te Qtoningen. In 1655 werd hij naar Hamm geroe- pen ter oprigting van een gymnasiom en onderwees aldaar twee jaren lang all^. Yervolgens kreeg hij twee ambtgenooten. Het theol. gedeelte van *t onderwijs behield hij aeli In 1660 werd hij aaar Marbarg beroepen^ maar op asndrang ran die van Hanun bedankte hij. In het volgende jaar evenwel gaf hij gehoor aan Deventer^s roepstem. Bonwers aegt in zijne Oratie bl. 17: i^Ei sacoessit Antonias Perizonias, qoi Hammoniae tanta cum laude sacrosanctam Theologiam docebat, ttt Amplissimi Ma- gistvatoi eKistimaverinty damnam, qnod Aeademica nostra schola, in morte Diestii feoity non mc^s, reparari posse^ qaam si viro illi demmciarent, ad eandem pro- ▼inciam hic obeundam. Is Hammona evocatus anno 1661 sine ulla cunctatione IkvtBtriam se contulit et provinciam sibi traditam summa cum laude administravit, •ed fiita noB eivemnt, tanto viro diu frai, nam intoa decenninm acerba morte, ma- ximo ecclesiae et rei litterariae damno extinctus est.'' Het komt ons voor^ dat Bouwers, waar hij verhaalt, dat Perizonius na dei^ dood van ▼. Dieet als hoogl. %e Dev. optsad, flioh vergist heeft, vermits y. Diest eerst in 1678 is overledeni en dus nog een jaar na den dood van Perizonius geleefd heeft. ^*) Omtrent de bijzonderheden van Perizonius' leven en kroost lese men Yriemoet, Ath. Fris. p. 6S6 en GHasius, Oodg. Ned. De ▼«rhandeKng, waarvan wg melding maakten^ is getitdd: «refc raiione etndU tkeologiei tractatue, ad eiue emendatumem praeeipne ^peetane" Dav. 1669. die wig te vergeds zochten ixi hand\Mi te krijgen. Ook Bonman dedt in z^ne ^yGesch. der G^. H. S. I: 110 (noot 9) nog een gedeelte uit een brief van Perizonius aan Digitized by Google R E D £. 48& Oeccejus mede, waareit Uijkl, M h^ vabtiekt nidl iograonii» wm meA hfit menig- VBldig beroepen ysn bnitenhaiden kii hooglemreii in (ms tadcrlndu Ytrbiurs noeMt hem iii eijne jyOntio de* fractibn^'' bl. 85 onder de beste^ tbeologen ym Atheflaenfln. Ten slotte laten wg hier de bijeonderheden rdlgm, die wi^ ia de itcteii v.. d. Schooh&ad betreffende Antonias Peiironicts yonden bewoard gebleren, 17 Augnstos 1661. Is goedl^Tonden Schepenen ende Roedt ie reoomflnndeiM^ ien eynde u\h AlQnmm, soo (sj) hfter op andere phetsen onthonden, U) Bnefen ▼•n Haer Ed. Hooch Achtb. moge worden gdastet^ haei tegeni de o^erkomst im Dominus Perizonius, alhier te veryo^eDy en aldaer haer studien te bevordeoren. 28 April 1668. Is goetgevonden, dat D^ Periflonio sai woiden aengeeoeht, dat hij d^Ahmnos ep' aenetaenden Satnrdagh tegen % nji 's namiddacha in OymansiQi sal doen convoeeeren^ ten eynde deselve elck in haer faculteit respeetivd, ten Qverstam van de Heemi Cttratoren mogen worden geexanrineerd» weloke Beeelutie syn H. die aadere BrofesBoren sai hebben adnoiificemB om Haer E. E. daemaer te reguleeren. Met verwiJEtng naar dit bealuit lez^ w^ in de Not. v. 29 lCaait 1666: rDnp dootori Peiizonio voofgeleBen en te gemoete gevoert de Beeolutie de A^ 1663^ ft9 Aprily heeft aengenomen^ in gevolge van gemelte Bcsohitie, de Alumnos alle halve jaeren te doen convoceren ende deselve examineren/' In dato 22 Sept. 1666 rinden wij: /yVermits de Peste in m omtfent het gjm- nasium grasseert^ waer door de publicque lessen stil staen, Is goedgevanden dat Dv. Perizonio sal aengesoeht woiden^ omme inde Broeren-Kerdce leiBM te doen.^ Uit de Not v. II Maart 1668 blijkt, dat hij toen als Bector Magn. door proi W. Tichler werd vcrvangcn. Uit die van 9 Jnnij IW^, dat Ds. Perizonius in Presentie van K S. Cuiatorflo een ezamen moest houden over d'Alumnen. 17) Zielfa de ^Acta des Schoolraets iMimen Deventer^' laten obs verlegeii^ aange- Bien er eene leemte in deae aanteekeningen bestaat van 6 Jun^ 1672 tot 2 Jul) 1676. In de notulen van batstgemelde dagteekemng^ leEcn wij: ^^Op voorgaande consent van S. en B. sijn in plaats wijlen den beer Antonius Perisosius tot Prflt- fessor S. S. Theologiae dezer G^nasii genomineert: Beinerus Yogdsanck, Predikant en Professor in 's HertDgenboeoh. Samuel ii Diest^ Dr. en Professor Theologiae tot Harderwijck. ^) Men rie de beknopte levensscbete van B. YogelBangh bg Oiarius. O. N. die tevens opgave doet van diens geschriften^ onder welke er, zoover wi| althans konden nagaan^ geen gevonden worden, die uitslnitend totdeSemitischeliMeratuurWiaoreafl. ^*) Bij Bouwers vinden w^ aangegeven, wat eveaeens uit Moonen^s ^Herdem- IdagM over de dood v. d. Heere Beinems YogekaBg^' (PocBy bl. 118) blijken kan, dtit Vogelsangh ook ab mensch en prediker (bi^ waa de Mrste^ die met B^n pro- fessoraat de pre^Klhintsbetrekkitig alhier verbond) nik geacht en geliefd was* 55* Digitized by Google 486 W. B. J. VAN EYK M) Beinier Yogelsanck werd in 1676, blijkens notnlen ran 4 Maart, tot Bector Magnificns, en blijkens die van 10 AQgnstus jygenomineert tot Inapector Borsae op het tiactement daar toe staande, en sulx in regoarde, syn £• zedert bet afirterven van Hr. Prof. Loenen de Philosophie alhier heeft gedoceert.'' '1) Boumany O. d. O. H. I. 66. Deze mildheid van geeat waa dan ook de xeden^ waarom de sjmpathie tusschen Coccejus en v. Diest latervrij wat verminderde. Met Samuel van Diest waren vooi^edragen (zie Beaol. v. den Schoolraad van 16 April 1681) Jacob Klinglerus, Dr. Andreae, Fabrilias tot Hejdelberg en FabritiQB tot Steynfort. Bector Magnif. werd hij bij besluit van 26 April 1686. In 16^6 schijnt er een afzonderlijke leerstoel voor de godgeleerdheid opgerigt te zijn. In de Notulen van 15 Febr. vinden wij althans voor dit professoraat voor- gedragen den Heer Martin, j^gewesen predicant tot Caun in Languedocq/' — in die van 5 Julij deszelfden jaars het voorstel om jyMons. Isaac de Laveigne, ge- wesen Predikant omtrent Castres in Franckrijck , tot Theologiae Professor ende france Predicant aihier te beroepen op deselve conditien, als aan Messieura Martin ende Hautecour (ook deze was dus reeds vroeger benoemd, doch even als Martin zonder goed gevolg) zyn geoffreert.'' Professor de Lavergne aanvaardde Maandag, den 18^«° Oct. 1686 zijn ambt met eene inaugureele rede. '') Wij veroorloven ons de vrijheid, in de vermelding van den tijd zijner pro- motie tot doctor in de wijsbegeerte , de gissing niet te deelen van prof. Bouman^ een geleerde, naar wiens opstel over S. v. Diest^ en diens schriften wij overigens gaarne verwijzeu^ O. d. O. H. I. 210 verv. Men vergelijke ook Glasius: O. N. op dien naam. ^<) ffUet hier gezegde zal men bevestigd en opgehelderd vinden'^ zegt Bouman: O. d. O. II. l, bi. 211 y nooty door vergelijking van hetgene de vader H. van Diest, in April 1657, over zijn zoon aan Coccejus schreef (Anec. II ^ ep. 198) met de berigten in de Miscell. Duisburg I: 546.'^ ^) Zie Bouman: Gesch. d. O. H. S. I: 339, noot. ") Bouwers: Oratio, p. 18. ") Glausius. O. N. '7) Aan ons verlangen om iets meer over dit boek te kunnen zeggen, hebben wij niet kunnen voldoenj aangezien het ons niet is mogen gelukken^ dit in handen te krijgen. "Welligt is het ook nooit in 't licht verschenen, hoezeer Bouman (O. d. O. H. I, bl. 218, noot 2) het t^endeel onderstelt. 