title: Annales academici
creator: None
text: ."- •• .' ^ > . r /•.-VV-;-* . * /*. •'*'.->- • *-' . • i. : • * . ! * • ' •— : • r« ••: '. ' ' .• • ' 'c .'"•'. . ' ■• • '/', '. *•, . •'>' • • ' /.' -", Digitized by Google Quae hoc Jnnalium volumine coniinentur, haec eunt: ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA. P«g. Nomina ProfeBsorum^ eaet 3. Oratio Frorectoria 5. Acta et geeta in Senatu 10;; ludicia Ordinum 12.' Inwijdingsrede van den Uoogleeraar Dr. 2?. Dcijer 13. Inwijdingsrede van den Iloogleeraar M. Polano 31* Series Lectionum 6T,, Numerue Studiosorum 70. Doctorea creati 71. ACADEMIA RHENO.TRAIECTINA. Nomina Professorumy eaet 81. Oratio RecU Magn * 83. Acta in Senatu ..112. Seriee Lectionum 114. Numerus Studioeorum 122, Doctorea creati 123. Digitized by Google ACADEMIA GRONINGANA. Pag. Namina Professorum 129. Oratio RecU Magn • 131. Inwijdingsrede van den Hoogleeraar Dr. D. Huizinga 163. Ordo Lectionum . 184. Numerua Studiosorum 190. Doctorea ereati • 191« ATHENAEUM ABSTELODAMENSE- Nomina Professorum 195. Acta et geeta in Conventibus^ caet 197. Seriee Lectionum 198. Numerus Studiosorum 207. Inwijdingsrede van den Hoogleeraar Afr. G. van Tienhoven 209. ATHENAEUM DAVENTRIENSE. Nomina Profeesorum^ caet • 245. .-'\\JSku)ijdingarede van den Hoogleeraar J. Jongeneel 247. „•'•.' l}*'ifrdo Leetionum 266. • •••••* Digitized by Google ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA. Digitized by Google • • •« • > • .'^ •";•••*:': *• Digitized by Google NOMINA PROFESSOBUM ET LECTOBUM, aui INDB A D. IX FEBK. A. CIOIOCCCLXIX AD D; Vni FEBR. A. CI3I0G0CIiXX IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA DOCENDI HUNUS OBIERUNT. RECTOR MA6NIFICDS lOHANNES CHRISTIANUS GOTTLOB EVERS. SBNATDS ACA])EMICI ACTDARIDS REINHARDUS PETRUS ANNAEUS DOZY. IN FACULTATE MEDICA. I. C. G. EVERS. C. PRDYS VAN DER HOEVEN, rude donatus. G. C. B. SDRINGAR. F. G. KRIEGER, rude donatus. A. E. SIMON THOMAS. A. HEYNSIDS. I. A. BOOGAARD, Prof. extraord. T. ZAAIJER, Prof. extraord. M. POLANO, munus auspicatus d. 8 Octobr. D. DOIJER, Prof. extraord., munus auspicatus d. 1 Octobr. IN PACULTATE lURIDICA. I. DE WAL. S. VISSERING. H. T. H. P. L. A. VAN BONEVAL FADRE. I. E. G0DD8MIT. I. T. BDIJS. IN FACULTATE THEOLOGICA. W. A. VAN HENGEL, rude donatus. I. H. SCHOLTEN. A. KDENEN. L L PRINS. L. G. B. RADWBNHOFF. Digitized by Google NOHIWA PROFESSORUM BT LBCTORDl. IN PACULTATE DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM ET PHYSICARUM. A. H. VAX mn BOON MBSCH. F. KAISER. P. L. RYKE. W. F. B, SUKINGAE. D. BIERENS DE HAAN. P. VAN GEER. Prof. extraord. H. SELENKA. IN PACULTATE PHILOSOPHIAB THEORBTICAB ET LITERARUM HUMANIORUM. A. RUTGERS. I. H. STUFPKBN. C. G. COBET. R. P. A. DOZT. M. DE VRIES. B. PEUIN. W. G. PLUYGERS. H. KERN. M. L DE GOEJE. I. I. P. HOFFMANN, tkufo Prot oriwtu». 0. A. JL Q. F. SICUEBGR. Leotof litt Qmn. S. QESOmAND, in Mu^eo pbysico Adiuton C. C. J. TEfiSLlNK, io Mttfieo cbjmioo Adiulor. N. M. KAM, Observator astron. , cui successit G. VALENTINER, // /f A. VAN HSNKEKJSLSfi, Oba^. astron. alter, cui suocesttt C. L. F. KAMPF, if ff ir B. J. wiNKELMAN, Prosector in Thflartro anatomico. T. PLiCB. AjdiWtor in Mnw^e pfcjwqiogiioo. J. E. VAN iTfiB3QN, aju InstitiUiooe dinica Adiutor. Digitized by Google ORATIO DE IIS QUAE ACADEMIAE LUGDUNO-BATAVAE ANNO 1869-1870 TBISTIA ET LAETA ACCIDEBUNT QUAM HABUIT REINHARDUS PETRUS ANNAEUS DOZY UR. HHM. FBor. oBDniABn» n nwuoros DIB Vm PB6BUABII A. CIOIOCCCLXX IN AGADBMIA LUODUNO-BAT AVA QUUM MAGISTBATUM AOADEMIGUM TBADEBHT DESIGNATO IN PBOXIMUM ANNUM BBCTOBI MAGNEBTCO. Digitized by Google Digitized by Google ACJDITORES HUMANISSIMII Diaturna Rectoris Magnifici valetudine, quae me per maximam anni partem eius absentis vice fungi coegit, factum est ut mihi hodie incum- bat officium palam referendi quae superiore anno Universitati nostrae aut laeta aut tristia acciderunt. Sunt ea numero pauca : itaque paucis absolvam. Maximi facimus ut semper Curatorum et propensissimam voluntatem et summam diligentiam , qua usi promovent quidquid Academiae vel emolu- mento esse potest vei omamento. Demonstrat hoc Nosocomium Acade- micum, quod absolutum stare videmus. Mox futurum speramus ut exsurgat Academicum quoque aedificium , quod pristino Universitatis splen- dori et gloriae respondeat. Minime nos fugit quanta sit Curatoribus moles difficultatum superanda ut obtineatur aliquando id quod iustis omnium desideriis tamdiu exoptatur, sed magnam spem habemus repositam in Curatorum constantia et perseveratione. In sola omnium Facultate Medica mutatio facta est. Vir Cl Krieger ob afPectam vaietudinem honestam missionem, a se ultro petitam, impe- travit. Habet illi gratiam Academia, de qua diu praeclare est meritus, et certo confidimus fore ut quantum vires patiantur pergat de ea bene mereri. In iilius iocum duo novi Professores successerunt, ordinarius Vir Cl. Polano ut chirurgiam, extra ordinem V. Cl Doijer ut ophthal- mologiam doceret. Laudamus et Curatores et eos penes quos est summae rei regimen, quod duplicem docendi provinciam, tam amplificatam ut ambabus laudabiliter sustinendis unus vir iam sufficere non posset, in duas partes dispescere decreverunt. Tantus inest in novis Professoribus Digitized by Google 8 R. P. A. DOZY rerum, qoas tradituri suat, usus et scieutia, ut optima quaeque ab iilo* rum institutiooe liceat animo augurari. In Facultate Litterarum V. CL de Goeje ex Professore extraordinario ordinarius factus est et simul Legati Warneriani Interpres. Sic videmus magna eius merita de Litteris Orientalibus suo pretio aestimari. Spem nobis faciunt eius industria et doctrina futurum esse ut pergat egregios discipulos instituere et simul thesauros eruditionis, nunc ei soli commissos, in quibus iamdudum tam utilem (^eram coUocaviJ;, in maiorem semper lucem et celebritatem proferat. Obtigit venerabili Nestori nostro, Viro Cl van Hengel, rara et singu- laris felicitas, ut laetus cum laetis coUegis, discipulis, amicis, diem nata- lem DOMgosimum celebraret De novo iili omnittm verbis tam insignem felicitatem gratolamttr. Coatingat reverendo seni, ut, corpore et meiite integer, et seientiae et Universitati et huinanitati prodetae pergaA. Nofitro Vissering honoa obtigit ut ordini Leonis Neeriandid eques, ad* icriberetttr. Appktadunt ooUegfte et diseipuU, namque nt viri doetrinam et mmita, admimiiittr, ita eiwdem gen^osum aoMum et perpetuam eomi- tatem ex animo diHgunt Mttseum Nuttismaticum Praeiectiim sttom morte amisit. Brevis ftnt iUa peritisiimi archaeologi ketitia, qmim ilti anno saperiore novam hoc munus gratttUunr. In eius locoai successit V. Speot. Hoofd van Indekinge, 9iii> si quid nostra vota vaMHint, ita uit V. Doct. lanesen tota vita fecerat, et de disdpUna Numismatioa optime merebitur , et omnibus ot ille gratus et acceptds vivet. Ex vestra corona, luvenes Oraatidsimi, tres immatura mors rapttit: eonspicuttm ingenii dotibus Heemskerk, qui oerto magnam spem de eo concq>tam meritis oonfirmatttrus fuisset, et adolescentem in ipso aetati^ flore, Om. MelUnk, qni vix in ordinem adscriptus £fttaU et acerbissimo castt raptus est, et multae spei iuvenem KemmerUng, quem mensis fere est ex quo moesti funere pubUco extuUstis. Commovemur iusto dolore parentium et amicorum, et saepins eorum trietes recordabimur. Sed habeo quoque hetiora quae de vobis releram. Laudandi sunt mihi qui vestrum contenderunt de palma, quatt proposuerat Academia Groningana. Duo ex hk praemia ex auro reportarunt, Orn. Polenaar et Digitized by Google R A T I 0. 9 Hugo de Vries; tertias, Oro. de Boer, argenteum tolit^ yindicaront' illi triumviri avitam Academiae nostrae laudem et demonstrarunt onmibus non esse in yobis exstinctum studiorum ardorem. Ecquid eadem laus apparet in iis, quae scripta sunt ad quaestiones quas posuimus ipsi? Respon- deant iudida Ordinum quae recitaturus sum. {Becitat Prorector iudida ordinum.) Videtis responsum esse negativum et tristissimum. Numqnam nostra et patrum memoria certamine litterario tam infausto eventu certatum est. Quatuor Vacultatum quaestionibus nihil prorsus responsum est, quinta unum accepit responsum, quod eo nomine dignum non est. Huius inertiae exprobratio non vos tangit solos, sed etiam reliquarum Academia- rum huius Regni cives et Athenaeorum alumnos. Attamen fieri potest ut causae sint fortuitae cur animus et alacritas respondendi hoc anno defece- rint; namque non deesse vobis neque amorem studiorum neque morum honestatem argumento sunt quod frequentes auditoria celebratis, quod ab examinibus Academicis re bene gesta disceditis, quod dissertationes lau- dabiles et nonnumquam memorabiles conscribitis. Fadte appareat idem studiorum amor in novis quaestionibus, quas positura est Academia Ultraiectina. Defunctus sum officio, et Fasces Academiae tibi trado, CL Goudsmitl Ex animi sententia opto, ut tu in optima valetudine, annuo cursu exacto, sequenti die natali carissimo collegae Evers restitutam oorporis firmitatem gratulari possis, et ut te Rectore nostra Academia magis atque magis . vigeat floreatque. DIXI. 2 Digitized by Google ACTA ET GESTA IN SENATU, IN ACADEMIA LUGDUNO-BATAVA. A. 1869. Did 1 m. Octobris. Recitantur CuratorQm litterae d. cL 9 luUi, Senatom certiorem fiicientes, ViroCl. F. W.Krieger, Prof. Ord in Faoultate Medica, petenti honorificam missionem e munere suo mdemque a Rege concessam esse , et in eius locum creatos esse FwL Ordi- narium Ymim Doct. M. Polano, et Prof. Extraordinarium, Virum Doct D. Doijer. Recitantur iitterae Curatorum d. d. 14 lulii, oum Senatu communicantes , de Eegis decreto d. d. 5 lulii, Virum CL M« I. de Goeje Professorem Ordinarium in Fac. litter. creatum esse et Legati Warneriani interpretem. Habetur deinde Senatus Amplissimus Praeside viro Amplissimo Gevers van Endegeest. Doctissimus D. Doijer munus auspicatur habita oratione cuius argumentum: Be OfUwikkeling der oogheeU kunde in onzen tyd. Die 8 m. Octobris. Habetur Senatus Amplissimus Praeside viro Amplis- simo Philipse. Doctissimus M. Polano munus auspicatur habita oratione cuius argumentum: Over het karakter der modeme vhirur^. Digitized by Google ACTA ET GESTA IN 8ENATU. 11 A. 1870. Die 14 m. lanuani. Recitantar litterae Curatomm d. d. 6 Novembris a. 1869, Senatum certiorem facientium, decreto regio d. d. 21 Octobris n^. 19 Viro Gl. D. Doijer sedem in Senatu et Facultate assignatam esse. Candidati quatuor e quibus in proximum annum Academicum Rector Magnificus a Rege constitnatur , designati sunt: L S. Goudsmit, L. 6. E. Rauwenhoff, D. Bierans de Haan, M. de Vries. Candidati autem, e quibus eligatur Actuarius, designantur: R. van Boneval Faure, A. Heynsius, I, H. SchoHen, D. Bierens de Haan. Die 8 m. Februarii. Recitatur decretum regium, quo in annum Acade- micum ineuntem Rector Magnificus creatur Cl. I. E. Qoodsmit, in Facultate luridica Prof. Ordinaiius. Refeit Proreetor in oonventu Pnwoetorifi ^ Ammcima o\m Curatoribus habito, k proximum attQom actuiuiam es^e crmtvw Vnram Cl. R. van Boneval Fauia, XD Faoult. luT^ Frot Prdi- narium. Proreetor cum 3enata et reliqttis Pfiofessoribiis in Anditprium maius deseendit et ex catlhedra orationem Inh^ti D^ m pute Accdemae Ikyduno-Baitavae anno 1869 — 1870 trieHa et Iqeta ixceiderunt. Deiode solemnibus verbifl depoaito nM^tiata e onikfh dra descen^t 2* Digitized by Google lUDICIA ORDINUM PROMULGATA A RECTORE BT SENATU ACADEMIAE LUGDUNO-BATAVAE DIB Vm H. FEBRUARn ANNI CIOIOCCCLXX. ORDINBS MEDICORUM, lURISCONSULTORUM , THEOLOGORUM ET DISCIPLINARUM MATHEMATICARUM BT PHYSICARUM ad qaaestiones suas nollam acceperunt responsum. ORDO PHILOSOPHIAE THEORETICAB BT LITTBRARUM HUMANIORUM duas proposuerat quaestiones, ad quarum primam unum tantum acoepit responsum. Erat autem quaestio huiusmodi: //Rogatur disquisitio critica operis Kantii, cui titulus: Kritik der reinen Vernunft/' Responsio accepta insignita erat lemmate: rva^& aavr6y. Facultati visus est scriptor commentationis (si eo nomine digna est levis opella octodecim paginis profligata) ad quaestionem positam non respon- disse. Si Kantii librum legit, id quod ex iis quae scripsit liquido coUigi non potest, certe non intellexit. Apparet ex paucis illis quae ex eo libro attulit, quae pleraqne omnia perperam accepit. Etiam ubi proprio Marte philosophatur, magna et gravis est notionum perturbatio et confusio. NuIIa prorsus laude hanc commentationem esse dignam Facultas eo tulit aegrius, quia nuUa alia praeter hanc ei oblata est. Digitized by VnOOQiC DB ONTWIKKELING DER OOOHEELKUNDE IN ONZEN TIJD. REDEV0ERIN6 TBE AANVAABDING TAN HBT BUITENGEWOON HOOGLBBEAABSAMBT AAN DE LEmSCHE HOOGBSGHOOL, DEN Irten OCTOBEB 1869 VITOESPKOKEN D*. D. D O IJ E R. Digitized by Google Digitized by Google EDEL-GROOT-ACHTBARE HEEREN CURATORBN DER LEID8CHE HOOQESCHOOL; WEL-EDEL-GBSTRENGE HEER, SECRETARIS VAN HET COLLEGIE VAN CURATORENj HOOGGELEERDE HEER, RECTOR MAGNIFICUS, HOOGGELEERDE HEEREN, HOOGLEERAREN DBR VERSCHILLENDE FACULTEI- TEN, ZEER GBACHTE AMBTGBNOOTBN ; WELEDBLE ZEBR GELEBRDE HEERBN, LECTOREN AAN DBZE HOOGBSCHOOL; EDEL-ACHTBARE ^EERBN, AAN WIE HET BESTUUB VAN DBZB STAD OF DE HANDHAVING DBS BECHTS IS TOBVEBTROU WD ^ WEL-EDBLB ZBBR GELBEBDB HBBREN DOCTOREN IN DE VEB,. aCHILLBNDB FaCULTEITJSN ; WEL^BBRWAABDE HEBBEN , GODSDIBNSTLEERAREN ; WEL-EDBLB HBSHBN» STUDENTEN AAN DBZE UOOGBSCHOOLi GU ALLBN VOORTS, DIB DEZB PLECHTIGHEID MET UWE TBGBNWOOBDIGHEID VEBEBBT; ZBBB GBEEBDB TOEHOOBDERS! Wanneer wij korten tijd teruggaan, vinden we de ophthalmologie met de ehirorgie verbonden. Zoo was het van overoade tijden. Ze was het onderdeel; de chirui^e het g)rootere geheel. In deze belangrijke afdeeiing der geneeskunde meende men haar de beste plaats te hebben aangewezm. Het gevolg bleef niet uit. Alleen het operatief gedeelte werd met voor- fiefde beoefend en bereikte eene aansienlijke hoogte, en wannoer de o(^heeIkunde in de geneeakunde met eere genoemd werd^ had zij dit uitBlmtend aan de bemoeiingen en de studie der chirurgen te danken. Het onderwijs aan de Akademien was met dese eenzijdige ontwikkeling in Digitized by Google 16 D. D U E R overeenstemmiDg en liet, voor zoo verre de oogheelkunde boiten den eigenaardigen werkkring der chirurgen viel ^ veel te wenschen over. , En het kon niet anders, want noch van den kant der phjsica, noch van dien der phjsiologie of pathologie was op het gebied der oogheelkunde behoor- lijk Ucht geworpen. Het onderwijs kon geene goede vruchten dragen en droeg die ook niet. In het maatschappelijk leven werd deze leemte gevoeld. Gold het eene afwijking der oogen, dan wist men nauwelijks, wien men om hulp en raad moest vragen. Zou de doctor of de chirurgijn ontboden worden, of dienden beiden geraadpleegdP Was men tot een besluit gekomen ^ dan was het niet zeldzaam , dat de doctor in verlegenheid kwam en u naar den ehirurg verwees of wel omge- keerd, tenzij het operatieve hulp betrof; dat de chirurgijn beweerde, dat de afwijking uit het gestel voortsproot en dus tot den werkkring van den doctor behoorde. De bepaling van een brii ging geheel buiten de geneeskunde om. Er waren dculisten, optici, mechanische oogheelkundigen , gezichtskundigen of hoe zij zich noemen wilden , die in zeker aanzien stonden en trouw geraadpieegd werden. Hun eigenaardige verdienste bestond in het ver- koopen van brillen , hetzij deze dan juist gekozen waren , hetzij de bepaling daarvan , z. a. wij nu weten , voor hen menigmaal een niet te ontcijferen probleem bleef. Niemand ging ongetroost van hen. Ja, hun zorg strekte zich zelfs uit tot gezonde oogen, die in conservatie-brillen , mits tijdig gebruikt, het middel konden vinden, om den invloed van den naderenden ouderdom op het oog af te weren. Een vierde stand, als ik het zoo noemen mag> had zich overeenkomstig de behoeften der maatschappij ontwikkeld. Een godgeleerde, een smid, een schoenmaker was hier en daar te vinden , die op grooter of kleiner schaal oogzieken behandelde en merkwaardige kuren verricht had. Zij trokken ten slotte de oogzieken tot zich, die te vergeefs den doctor, den chirurgijn, den opticus geraadpleegd hadden. En geen wonder. Het geduld was uitgeput en aanvankeUjk had de patient rust bij de uitspraak van den wonderdoctor, dat hij met Gods hulp ook dit gevai tot een ge- lukkig einde hoopte te brengen. Digitized by Google REDEVOERING. 17 Gegoeden begaven zich dikwijls naar het buitenland om in den regel onbevredigd terug te keeren, want de oogheelkonde daar als hier stond op denzelfden trap. . Hoe is het thansP ; Bijna ieder in het vaderland weet tot wien hij zich te wenden heeft, boctoren en chirargen weten dat afwijkingen der oogen het veiligst aan specialisten zijn toevertrouwd. Het oogheelkundig onderzoek is de beantwoording geworden eener reeks van vragen^ die bijna uitsluitend door de jongere wetenschap gesteld zijn. Welke van de het oog samenstellende of omringende deelen wijkt af? Welke anatomische veranderingen constateert men met het bloote oog^ met de loupe, bij brandpuntsverlichting, bij doorvallend lichtP Hoe vertoont zich het rechte, hoe het omgekeerde beeidP Welke is de breking, accom- modatiebreedte en gezichtsscherpteP Is er gezichtsveldbeperking, en waar? Hoe is spanning, glans, gevoeligheid , bewegelijkheid van den oogbol, stand der assen, enz.P De beantwoording dezer en van nog zooveel andere vragen geeft ons ten slotte het klinisch ziektebeeld dat we wenschen te kennen. De bepaling van een bril geschiedt op wetenschappelijke gronden met on. feilbare zekerheid. 6e ontvangt nu een voorschrift, waarop de brandpunts- afstand der glazen nauwkeurig staat aangeteekend, en ge zijt even zeker het bedoelde glas te zulien ontvangen bij den instrumentmaker, als ge zeker zijt van het toebereiden van een drankje bij den apotheker. Ge ziet, de brillenkwestie is onteigend en domein geworden der genees- kunde. Het vertrouwen op onervaren beoefenaars der oogheelkunde is verminderd en verdwenen in dezelfde mate als oogartsen zich het vertrouwen der maatschappij hebben waardig gemaakt. Begeeft men zich om oogheelkun- dige hulp naar het buitenland, men loopt kans naar eigen bodem te worden terugverwezen. De overtuiging is levendig geworden^ dat zelfstandig onderwijs in de oogheelkunde een eisch is des tijds en ze is van de chirurgie losgemaakt en een afzonderlijken leerstoel waardig gekeurd. De vraag rijst: Hoe kwam in korten tijd zulk eene merkwaardige ver- andering tot stand? Hoe heeft de oogheelkunde zich van onderdeel der 8 Digitized by Google 18 n. nov nn cbirargi^ nnadt de chirargie en iMMt de andere viikken der ge&eeakonde een eervoHe plaats varworven P De beantwoording i& niet moeielijk. Fhysica, phyaiokgie en pathologie hebben haar licht doen schijnen waar vroeger daistemis heerschte, e» een omwenteling tot etMd gebraeht, die op wetenschappelijk gebied ^^nig mag genoemd worden. Voor 18 jaren werd de oogspiegel uitgevonden. Hij wa» een getchenk der physica. In deze uitvinding Ugt de grond der geheele verd^ ontwikkeling der oogheelkonde. Van dit oogenbhk. werd aij voor den reeds veel omvattenden ifwkkring der ehirurgen te uitgebreid. Reeds had de stndie van hel licht belangrijke vorderingen gemaakt. Dto verwachtiag dat de aanfitoot tot ontwikkelin^ van deze zijde komen mtL wcffd niet besehanad. Een verschijnsel, dat ieder uiwer in het half donker bij dieren gezien heefl, hei zoogenaamd liehten der oogen, deed Hdmholti nadenken. In het absoluut donker werd het nimme» gesien. D& gevolg^ trekkiog lag doa voor de hand, dat inderdaad heht uit de dieple van het zwak verlichte oog tot ons kwam. Onder gewone omstandigheden bij hel* dere verKchting lidbtte het oog niet, en Uxmde ons alleen zijn zwarte pupil. Hoe waa onder gewone omstandigheden de gang der lichtetralen in en buiten het oog? De phyaiea antwoordde: Bereikt wtt straal van eenig p«mt uitgaande door een sjsteem van brekende vbkken een tweede punt, zoo zal omgekeerd dezelfde stzaal van dit tweede punt uitgaande weder tot het eerste pcmt terugkeeran, eea* voudig door juist denzelfden weg te gaan in omgekeerden zin. Wat van 66n straal geldt , geldt vun alle etralen , die van hetzelfde pnnt uitgaan. Brengt men dns het lichtend punt tef plaatse waar het beeld gevormd werd , zoo zai het beeld gevormd worden ter (^tse van het oonpronkelijk lichtend voorwerp. Yormt nu het oog scherpe beelden op zijn netvhes en denkt men zieh deze verHchte plaats van het netviies als een Uditend voorwerp , dan zal het docH" de middenstoflen van het oog gevormde beekl weder volkomen samenvallen met het oorspronkelijk lichtend voerwerp. KoQ de onderzodcer deze uit het hekler hchtend oog terugkeerende Digitized by Google RBDEVOERIHG. 19 fltrafeB op^Mgea, zwh $k hrt waie tiitsQhea liclitoad oog en Jichtbioi ■iBchaifeB , sonder te gelijk bet licbt weg te seoien , dan bg het inwendig oeg helder Yerttcfat voor ajn blik bkx>t Dit probleoM was op te kMuen door aen dooieichtige gbaplaat of ^iegel » die het licht van eenige liehtbron in het te onderaoekfin oog feflecteerde en te gelijk den oodenEoekeor m ataat etelde d66r dese plaat of spiegel n het verlichte oog te zien« Efi hiermede was de oogspiegel gevonden, die ibehta hefaoe£Ja goconabroeeid te worden. Na werd licht geworpm in de dnietorniau Mw beapbdde bet inwendig eog , sag daar faet bioed atroomen en «matateerde voor het eerst afwijkiiip gen, die vroeger nanwelijks vennoed w«ren. leder die niet vreemd wUda blijven aan de ontwikkeling van zijn tijd greep dw oog^^l (er band. Am fiehnholte bij mtelaiting hebbon wij de phTBtwbe oogheeUumde ta dankon. Het |aar 1861 werd te gelijk voor de weteniohap merkwaaidig door do estdekking viii den giond der aooommodatieu £en onkel woord tot toelichtii^. Wanneer de oameea obacmia echerpe beelden geaft van voorwerpen op afstaad , moet om aohapa beelden te veriuijgQn van nabygelc^n voorwer- pen, de bois met het lensdragend stelsel worden uitgeacbovan. Ilet jengdig Bog vorricbt, wat in de eamera obaoiim aUeen door in- m uitacbniven wordt vedofegan, d. L hat is ingeoiebt tot aebeip uea op afstand en in nabijbeid. Deze inrichting heet het accommodatievermogra* Mjen begreep Trij algemeen , dat ee beriiaben moeat op eene verandeiing in bet Uchtbre- lcand etdsel «an het oqg. Waarin deae verandering ecbt^ bestond, waa de waag die meer dan twee «eimen de acherpzinnigbeid der mannen va|i wetenachap op de proef atehlfi. lilon ging oa waaxop m beruaten kon, maakte hypothesen en verwierp ae weer, ja A^mmigen gingen ael& zw ver te bevenn, dat dese incicEbting niets bevreemdeiKJa bad an dat geen Mnmdaiing ki Jiet licfathnkend stebel vareiflcht werd of tot ataad kwwn. Aaii onaan ^rroeg gestorvan landgeaoot Ciamer wuift bet voorb^ouden dea^ maag tet een rolkomen opbsaiag te brongra, Hq toonde <aan dat het reflexiebeeldje van de voorvlakte der lens bij accommodatie voor de nabij- faeid ileinar wenl len bet boomdiortmldie nadardo, «k biitoot bieruit te 8* Digitized by Google 20 D. D IJ E R recht, dat de krommingsstraal van de voorvlakte der leos hierbij kleiner werd, hare vlakte zelve boUer werd en het hoorDviies naderbij kwam. De vormverandering der lens bij accommodatie , vroeger al eens als hypothese aangenomen, was nu geen hypothese meer, maar een aanschouwelijk feit. Tot deze onderzoekingen had Donders mede den aanstoot gegeven. In- genomen met Cramers ontdekking en gewapend met Helmholtz^s oogspiegel overzag en doordacht hij het onontgonnen terrein. De vruchten van zijn onderzoek in deze richting, gaande weg bekend gesteld , werden ten laatste verzameld in een oorspronkelijk in het Engelsch nitgegeven werk^ t^n titel voerende: //afwijkingen van breking en accom- modatie/' een boek dat in handen is van allen, die op den naam van oogarts willen aauspraak maken. Voor deze onderzoekingen heerschte een onbeschrijfeltjke verwarring. Men kende myopie en presbyopie, en vatte ze op als toestanden volkomen aan elkander tegenovergesteld. Immers zeide men, bij myopie ziet men slecht op afstand, bij presbyopie slecht in de nabijheid; de eerste eischt hoUe, de tweede bolle glazen. Wat men verder op dit terrein m&t, was een doolhof voor ingewijden evenzeer als voor oningewijden. Door Donders' onderzoekingen viel de tegenstelling van myopie en presbyopie geheel weg. Myopie vindt haren grond in anomalen bouw. Uet oog is te groot, de gezichtsas te lang, evenwijdig invallend licht komt in het oog voor het netvlies tot vereeniging. Presbyopie is de normale toestand van het oog op meer gevorderden leeftijd. Zij berust op het verminderen der physiologische functie, die wij als accommodatievermogen hebben leeren kennen. Het naaste punt van scberp zien wijkt daarbij terug met eene regelmatigheid , die een maatstaf in handen geeft om den leeftijd te bepalen. Presbyopen worden wij allen, ons oog zij normaal of anomaal gebouwd. Myopen maken in het terugwijken van hun naaste punt geen uitzondering op dezen regel^ ja hetzelfde oog kan aan myopie en presbyopie lijden, d. i. negative glazen eischen om op afstand, positive om in de nabijheid te zien. Wel is waar was bij het onderzoek gebleken dat er een oog voorkwam Digitized.by Google REDEVOERING. 21 volkomen aao dat van myopen tegenovergesteld , maar in geheel anderen siii dan meo vroeger meende. Het paste zoo weinig in vroegere begrip- pen, dat de naam daarvoor nog moest worden uitgedacht. Er bestaat hierbij eveneens anomale bouw , maar het oog is te klein , de gezichtsas te kort, zoodat evenwijdig invallend licht bij ontspanning der accommodatie eerst achter het netvlies tot vereeniging komt. Het oog is dus ingericht voor convergent licht, een eisch die in de natuur nimmer aan eenig oog gesteld wordt. Het oog ziet^ als men wil, over de maat, en het woord hypermetropie heeft sedert het burgerrecht verkregen. Positive glazen worden natuurlijk vereischt om de lichtstralen op het netvleis tot ver- eeniging te brengen , en menig lijder , die jaren lang te vergeefs behandeid en geplaagd was, vond dadelijk in het boile gias, op den duur gedragen, rust en verademing. Afvjpjkingen van breking en accommodatie zouden voortaan in getallen worden neergeschreven en een kleine breuk gaf nu een helder inzicht in den gang der lichtstralen en in de accommodatiebreedte. De gezichtsscherpte werd thans met juistheid bepaald en eveneens in getallen uitgedrukt. Men had 1/2, 1/4 gezichtsscherpte , hetgeen naar de methode van Snellen beteekende, dat een gezond oog onder gelijke om- standigheden hetzelfde voorwerp op 2 of 4 maal grooteren afstand nog herkende. Nu deden zich gevallen voor, waarbij werd opgemerkt, dat de gezichtsscherpte voor verticale en horizontale lijnen niet dezelfde was Het- zelfde oog b. v. zag op zekeren afstand verticale lijnen duidelijk , horizontale onduidelijk of omgekeerd. Het bevreemdende van het feit gaf aanleiding tot onderzoekingen , die eindigden in de ontdekking eener nieuwe brekings- anomalie, het astigmatisme. Het bleek verder, dat bijna geen enkel oog daarvan volkomen vrij was» maar dat het in geringen graad nauweltjks stoornis gaf. In eenigszins hoogeren graad daarentegen was de stoornis belangrijk. Het werk kon niet volgehouden worden, de oogen raakten uiterst vermoeid, J£t geen enkel voorwerp werd in zijn ware gedaante herkend. Er bestond hier een verschil in kromming in verschillende me- ridianen van het dioptrisch systeem, die b. v. ten gevolge had, dat in de eene meridiaan de lichtstralen op het netvlies tot vereeniging kwamen , in de andere meridiaan zich voor of achter het netvlies overkruisten. Deze Digitized by Google 12 D. D O U E & toedfctiid moest knoneD wordea opgfibeveB door glaeen, slecbts in aiae Hdchting ge^kpeD , cylindriscbe gkaen. £en oiauwe triomf de^ weteMchap, V^kai, die tot dim tigd als ambljKopeo te boek gestaaQ badden, voor wie ^ kuiist erkend iiad, dat ae niets veroaocht, keerden met eea cyliadrisoheii bni en een scherp gezicbt buiBwaartB. Ik beb n himnede een blik doen skan ia betgeen Dondere in deoe fiehtiDg heeft aan het bcbt gebracbt. ^ Welke zijner vele onderzoekingen op oogbeelkundig gebied naeii nu volge, eB iB welke ciGbtiiig ook^ telkess berkent men deD pbjrsiokiGg. la korte woonlen mag ik Aeggco , dai wij aan Dooders in de eerste plaats de physiologiscfae oogbeelkoBde te danken bebben. Tegenover Helnholtz en Dooders staat de Berlijnsche boogleeraar von Graefe, die als klinisch waarnemer bij uitnemendheid zijn wedergade niet heeft. Door den oogapiegel Tooral werd sijn genie in staat geateki een icngdkende ^bicht ie nemcD. Met atreng wetenaQhaf^^en zin drong b^ daarmede op kiinisch gebied door. Welke ziekeUjke veranderingen neemt nien w«ar, hoe voigea ae olkand^ op» onder welke Qmstandigbeden en bij wetke iAdividuen? Zoo we«l de patbologisdie afiatomje van bet lOTend oog een nieuwe wetenschi^ en von Graefe de acbepper al dier ziektevor* nen , die wij tkau ois a%eronde typen keonm. Met deae kenQW gewapend WBs een bUik nat dea oog8[»egel menigmaal m ataat dDdelijk de enadMbt te doen vestigen op het gnNidlijdeii ^ dat niet m ket oog, auutf in JDimaaj in bersenen of hart gefleteid was, en dankbaar nam de geneeskunde de woehflen in , die ctp oogbeettcvKidig geUed gerijpt waMH, HA hdder inztobt bings kliniscben w^ verictegeu werd 4e gxoadsli^ eener gezonde tkcvapie. Cn von Gnafe roBtte nMt, «oor dit belder insicht verkregen was. Een voorbeeld u«t vele. De groene Btear ef bet ghiieQma ricbtte jaadyks tKMidepdeB en bonderdea oogen ten gionde. KArtbeid(Bbalve vestig ik de Bandad>t uitsiruiteiiKt op bet acttut igbMicoom. Onder min oi meer hevige pijnen wordt rechter- m iinberaog te jgelij^, of eec«t b^t eepe, dan b«t andere aangetast De pqaeD in bet baode, mm atfenbarde o(^;, ^a dikwf^ >oiilijdelyk en bouden (Dog aan langen tig^ nadat .bet i^g vocff goed (en gronde gericbt is. De ziekte was ak eeo entsteking opg«vat en wesd Digitized by Google RSDEVOERIHG. 28 met alle middelan, die der wetensehap in haar ontBtekingwerend arsenaal ten dienste fitonden, bestreden. Het resoltaat kan ons thansmiet befrdemdeo. Terwij) de geneesheer onverbiddelijk bet lichaam tot hel uiterste bad BBng^sgttpen , had het glaucoma onverbiddelijk het oog verwoefit. De lijder kg mtgepuft neer, voor eeuwig blind^ niet vafn aijft pijnevi verlost. Wel moest het den arts daarbi} eng om het hart wordea ! Aan dezen siektevorm sou von Gniefe zijn kraefaten beproeven. Doch de oog^gel stelde hem te leur. De middenstofFen van het eog worden bij den aanval van glaucoom maar al te dikwtjls troebeh Het onderzoek hngs desefft weg Bcheen afgesloten. Er bkef niets anders over dan de spanmng vbd het harde oog te gemoet te komen, door het wateracht% vocht te doen afvloeien, hetgeen door een uiterst onscfauMige operatie, de paracentese van het hoomviies , geschieden kon. Hel resuitaat was aan- wnkelljk bemoedigend. Het oog werd week, de pi^n hieldra op, de middenetoffen klaarden op en bet gezicbt verbeterde. Dodi hel Boa oiei vau langen duur zijn. Het beeld van glaumna kwam op nieuw op den voorgrond en de herhaling der paracentese had tiAenmale een sneller voorbijgaand gmiatig gevolg. Ten slotte werd de lijdefr Uind. Toch was voor de wetenschap iets verkregen. Het heMer worden der nnddenstoffen had een nauwkeurig onderzoek der diepte van het oog miogeKjk gemaakt. Van ontsteking waa geen speor te vinden. Maar me» had opgemerkt, dat bij het glaucoom de minst wedretandbiedende piaatB ifi het oog, de intrede van de gezicbtsaenaw, naar bmteh werd uitgebold. AIs laatste ooraaak van het glaucoma van het klinisch standpunt bleek dos verhoogde intra-oculaire druk te moet^ worden aangenomen. Kon men het nnddel vinden om in den aanvang der ziekte desen ver- hoogden intra-oculairen druk blijvend op te heffen, dan was men het glau- ooma meester. De ondervinding nu had von Oraefe geleerd, dat bij slepende ontsteking van den regenboog en bij uitpuiling van het hoorn* vlies , na uitsnijding van een klein stukje van den regenboog , indectomie , het oog week werd en de uitpuiling van het hoornvlies door vermmderden inftra-oculairen druk memgmaal blijvend terugging. De iridecfomie kon en moest tegen glaucoma beproefd worden. Digitized by Google 24 D. D O IJ E R Het geschiedde. Het gevolg was niet, als bij de paracentese, voorbij* gaand maar blijvend. Het glaacoma was een geneesiijke siektevorm. Deze ontdekking was de vrucht van von Graefe^s innige overtuiging, dat langs wetenschappelijken weg de overwinning van dezen gevreesden ziektevorm te verkrijgen was en te gelijk van zijn vunge begeerte, telkens een oog voor het zien te behouden. Duizenden en duizenden zijn sedert door deze kunstbewerking , de iridec- tomie, voor levenslange blindheid gespaard; zij zegenen hun geneesheer en den tijd waarin zij leven. Op operatief gebied kan men zeggen, dat door von Oraefe op nieuw alles geschapen is. De operatie van het scheelzien, die geheei in discre- diet gekomen was, werd door hem aan wetenschappelijke regelen gebonden, en de vrees voor misstand na de operatie is weder verdwenen. Zelfs de meest gevierde operatie, die van cataract^ die reeds jaren lang het burgerrecht verkregen had, ontging von Oraefe^s scherpziend oog niet. De kansen van welgelukken dezer operatie bij de zoogenoemde lapsnede, staan nagenoeg in de verhouding van 10 tot 1. Oelukt ze bij 9 meer of min volkomen, dan volgt bij 1 onder hevige pijnen verettering en later samenschrompeling van den oogboi en ais resultaat heeft men een mis- vormd blind oog. Naar de nieuwe methode van von Oraefe, degewijzigde lineair-extractie, die de lapsnede dreigt te verdringen, is het gevaar van een oog te ver- liezen tot een belangrijk lager cijfer teruggebracht. Hetgeen von Oraefe op klinisch gebied geleverd heefti b meer dan ik thans onder uwe aandacht brengen mag. Het is u duidelijk, dat hij met al de macht die in hem was gestreefd heeft, langs den eenig mogelijken weg , dien van wetenschap , nuttig te zijn voor zijne medemenschen , hun gezicht te behouden , opdat het leven hun een weldaad blijven mocht. Had hij ook niets anders tot stand gebracht, dan de groene staar tot zwijgen te brengen, onze dank zou tegen die weldaad niet opwegen. Aan voq Oraefe hebben wij de klinische oogheelkunde te danken. Zoo hebben physica» physiologie en kliniek, gedragen en bezield door Helmholtz , Donders en von Oraefe , de ophthalmologie tot een wetenschap verheven, waarbij die van voor 18 jaren in het niet terugzinkt. Een tal Digitized by Google REDEYOERING. 25 van verdienstelijke artsen, onweerstaanbaar geboeid door de wordende wetenschap, beijverden zich sedert t)p den ingeslagen weg. Hoezeer hunne namen in deze korte schets niet te huis behooren, dient hier aan- gemerkt , dat ze in meerdere of mindere mate bijdroegen , de oogheelkande haar tegenwoordig standpunt te doen innemen. Dat standpunt is ben^j- denswaardig. De methoden van onderzoek zijn volkomen; de uitspraken der wetenscbap in den regel duidelijk, stellig en onfeilbaar; op geen gebied der geneeskunde hebben wetenschap en practijk zulke innige aanrakings- punten, zijn dikwijls zoo volkomen een. Wanneer door voUedig onderzoek het helder inzicht verkregen is , iigt het middel tot genezing of verbetering veelal voor de hand, of wel kan men veilig uitspreken, hoeveei de kunst nog zal vermogen. Heeft de oogheelkunde dan haar toppunt bereikt? — is de vraag, die voor de hand ligt. Het antwoord is : ofschoon het tijdperk van wording voorbij is en aan veel niets, of nauwelijks iets meer is toe te voegen^ is er nog meer wat onbeantwoord is. Eindeloos is het aantal vragen, waaraan physiologie, pathologische anatomie , kliniek en chirurgie hare kirachten nog te beproeven hebben, en het nieuwe standpunt, dat bij ruimer inzicht verkregen wordt, steit teikenmale hoogere en meer omvattende vragen. Aan de wetenschap is geen einde. Wenden we ten slotte onzen blik naar eigen bodem en zien we wat hier op het besproken terrein verricht is. Hoe is de oogheelkunde hier vertegenwoordigdi welke vruchten heefl; ze afgeworpen en welke zijn nog van haar te wachten? Ter beantwoording dezer vragen heb ik eenvoudig te wijzen op het Nederlandsch Gasthuis voor ooglijders te Utrecht^ door de twee mannen^ die er de ziel van uitmaken, Donders en Snellen, bekend zoo ver bescha- ving reikt. Het werd opgericht door den hoogleeraar Donders en door vrijwillige bijdragen van het Nederlandsche volk gesteund en onderhouden en mocht onlangs zijn tienjarig bestaan vieren. Het is een inrichting in de eerste plaats van liefdadigheid^ maar niet minder een inrichting van onderwijs. 4 J Digitized by Google 86 D. D O IJ £ R Diar rtroocnt «U66 uit het vaderland nmeD , wat nog van holp verstokeo iB, of wel elders te wgeefs om holp en caad heeft aangeklopt. Daar werdeii alle Holkmdaohe oogartaen zonder onderseheid gevormd. Daar kwam en komt de vreemdeiing ait alle oorden der wereld, om zijn Mm verkregeb kennis te verrijken. leder geneeskundige , hij zij landgenoot of vreemdeliDg, wordt er ontvan- gen met een beiangelooaiieid , waarvan ik nei^eiia ter wereld de wedergade gevonden heb. Die i&richtiBg he^ de aandacht getiokkeD en zoo aeer de algemeene goedkeuring verworven, dat de staat wenscht te beatendigen, wat daar gewrocht ia. Mijn optreden aan deae Hoogesc^ool zy er het bewijs vao. Op gelijke wijze zal zonder twijfel de oogheelkunde weldra aan aUe Acade- ttien ottderwezen wotdeti. Mijn roeping is, in den geest der Utrechtsche school voort te bouwen, opdat de dau* verkregen kennis m ruimer mate het Nederlandfiche volk ten goede kome. Zoo breekt weHiaast de tijd aan, dat ieder arts oogarts zijn aal^ niet m dezen ^n, dat hij votkomett ab specialiit gevormd zij, maar coo, dat hy de meeet voerkomende eci eenvoudige oogsidkten wete te behandelen, eo dat hij daar, waar ztjne konde hare grewsen keeft, bq tijds de kulp van den specialist inroepe, opdat geen oog verloren ga, dat behoudco had kunnen worden. Dit wae de weiMoh van den opncbter v«n het Nederlandich Qaatfauis voor OogKjden; ak zijiie gezondheid gespaard wordt, zai hij de voldoe- nizig smaken , deien wenech nog bij njn leveB vervuld te zien. Ik heb voMaan aan de verpfechting dbor de wei mij opgieiegd. Mij blijft> het movd te ricbten tot XJ> EdeI-Groot«cbtbare Heeren, Curatoren deaer iioogesohod. Wamieer ik wees op de eiuheft, die de ontwikkeMng der oogbeelkunde gaandeweg geeteld had, kon het eohijxien dtft van ime aijde eenvoudig aan die eiaeheo det tijda ware to^egeven. Wie daarentegen weet , dat wtaradrtige betangetelling in het onderwijs « beaiekle> foea ket vooretel van m uitging, dat bijaa ieder onbeRikbaflr aehtte, een afzonderlijken leerstoel voor ophthalmologie te doen verdgaeo. Digitized by Google REDEYOERING. ff wie weet, dat het initiatief van n uitging, dat de znak hij a warme tooi> standers vond, zal u dankbaar zijn voor het goede dat door a gewild en tot stand gekomen ia^ en waaraan een verlichte Regeering dadelijk bereid veaa haar eegei te hecbten. Aan mij thans de taak^ het vertroawen doof u in mijn persoon gesteld, niet te beschamen. Ik heb daaitoe den last en den . moed. Mijn beete krachten srjn voortaan aan deae Hooge^ sohooi gewijd. In de tweede plaata richt ik het woord tot a, Hooggewaardeerde Heeren ambtgenooten , professoren en iectoren dezer Hoogescbool, met wie ik van nu al Terbonden ben^ om samen te werken tot een doeL Ik sal menig«< maal awe hulp behoeven. Phyaica, anatomie, physiologie, pathologische anatomie, klinidc en chirargie, grijpen ze niet telkenmale op oogheei- kundig gebied inP En hoe menig vraagstuk op ophthalmotogiach terreia wacht zijne oplossing van den tak der wetenschap, die door u wordt ver- tegenwoordigd. Ik beveel mij daaiom gaame en dringend aan. De wel« willende ontvangst^ die mij reeds van uwe sijde ten deel viel, doet mij vertroawen , dat ge mij , waar eigen krachten mochten te kort schieten , met uwe ervaring zult willen ter zijde staan. Een gevoel van dankbaarhdd bezielt me, dat ik onder hen, die mij met hunne tegenwoordigheid vereeren, u hier sien mag, hooggesehatte leermeester en vriend Dondm, wiens cmderwijs ik reeds op jonge jaren leerde op prijs stellen ; ge waart immer mijn ieermeester bij uitnemend- heid. Bn naast u rijst mij voor den geest, die hier niet tegenwoordig zijn kon, Snellen, mijn vriend van later jaren. Van het opgenblik dat ik tot u kwam om van u beiden ala oogartsen te leeren, stondt ge mij als leermeester en als vriend trouw ter zijde. De twee jaren die ik te Utrecht onder uw leiding doorbracht, ze behooren tot de gelukkigste mijns levens. Weinig vermoedde ik, toen ik a met verruimden blik en een dankbaar hart verliet om naar Java terug te keeren; dat het mij eenmaal gegeven zijn zou u van deze plaats mijn dank toetebrengen. 6ij hebt mij tot oogheelkundige gevormd; wat ik werd, ik dank het u. Mija benoc- ming tot hoogleeraar kreeg voor mij eerst volie betedcenis, toen ze door a werd toegejuicht. De steun , dien ik van u te waditen heb in ons we- tenschappeHjk samenleven, ook zonder dat ik daarop thans behoef aan te 4* Digitized by Google 28 X D. D IJ E R driDgen » heeft mij den moed gegeven , de taak te aaDvaarden y die mij op de Bchonders is gelegd. En voorts, geachte broeders^ die mij in den bloede bestaat of door huwelijk verwant zijt> en gij verdere vrienden mijner jeugd of van latere jaren, die belangstellend hierheen kwaamt, een woord tot u. De tijd verbiedt mij u ieder in het bijzonder toe te spreken. 6ij weet het, ge zijt mij allen dierbaar. Ge vmt dat mijn hart behoefte had aan uwe deelneming en dat uw komst mij genoegen doen zou. Vriendschap, ik behoef dit nauwelijks te zeggen^ is wederkeeng. Het gevoel dat u voor mij bezielt vindt weerklank in mijn hart en straalt in gelijke mate tot u terug. Neemt deze overtuiging en mijn dank met u. Ten slotte wend ik mij tot u^ geachte jongelingen dezer Hoogeschool, wier opleiding tot toekomstige artsen voortaan ook aan mij is opgedragen. Met opgewektheid kom ik tot u. Wij zullen te zamen het gezonde en het zieke oog nagaan, normaal of anomaal gebouwd, in den toestand van rust en onder den invloed der accommodatie. 6e zult zien « hoe menigmalen theorie en practijk samenvallen, zoodat na de theoretische uiteenzetting de practische zijde geene toelichting meer behoeft. Wij zullen zien bij welke ziekten van het lichaam het oog zijne zelfstandigheid bewaart, bij welke het in den kring der aandoeningen wordt betrokken, zoodat een blik met den oogspiegel u dadelijk verraden zal, waar het grondlijden te zoeken is. Wij zullen oogziekten leeren kennen, waarbij het overige lichaam onge- deerd zijne functien blijft verrichten en weder andere, die op het orga- nisme belangrijk storend ingrijpen , zoodat de lijders tot wanhoop gebracht worden. Dan zult ge de kunst lief krijgen, die als m^t een tooverslag het ooglijden bedwingt niet alleen, maar te gelijk de geheele reeks van ziekteverschijnselen wegvaagt. De studie van het oog is de type van klinische studie in het algemeen en dus waarlijk klinische studie zelve. Ze is tot het oog bepaald, als alleen dit orgaan lijdt; ze omvat het geheele lichaam, als het organisme in verband met het ooglijden van de norma afwijkt. Wat ik u dringend aanbeveel zijn de methoden van onderzoek. Met eenige inspanning maakt ge ze u gemakkelijk eigen » en dan is de weg gebaand om het helder inzicht te verkrijgen , dat ge begeert. Dan verruimt Digitized by Google REDEYOERING. 29 nch uw blik, en ge zolt de oogheelkunde lief krijgen, in weerwil der hoogere eischen, die ze aanvankelijk aan u stelde. Ze zal tot uwe alge- meene vorming bijdragen. Onwillekeurig zult ge dezelfde strenge eischen stellen aan ieder klinisch onderzoek en de nauwkeurigheid der aangeleerde methode op ieder ander gebied der geneeskunde overdragen. Zoo wilt ge u vormen tot arts in den ruimsten zin des woords, het ideaal, dat ge u bij uwe komst aan deze Hoogeschool hadt voorgesteld. Het zal mijn streven zijn, u in het bereiken van uwen wensch naar ver- mogen de behulpzame hand te bieden. Digitized by Google Digitized by Google OVEB H£T KABAETEB DEB MODEBNE GfflBUBGflE. REDEVOERING TE» AANVAABDING VAN 'HBT HOOQLBBESAMBT AAN DB HOOaB- SOHOOL TE LEIDEN DBN Ssten OCTOBBR 1869 UlTOBSraOKKN M. P O L A N 0. Digitized hy Google Digitized by Google AAN D*. F. BIENDERHOFF, BTDDXB DBE OBDX YAJT DBN BBDXRLABD80HEB LSEVW , OUD T.BBWAAE AAK DB wnJTATKB GXNBESKUBDIGB KWBXKflOHOOL, OTID LECIOB AAK DB YOOBICALIGB GXHXE8XUBDIGB 8GH00L, DIBB0IET7B, BEE8TE GENBE8HEBE AAB HET GBlCEEBTErZIBKBEHUXB TE BOTTEEDAX BNSS. WOBDT DBZE REDE 0P6EDBAGEN ter heriimeriiig aan een yieijarig aangenaam samenwerken, aan eene geliefkoosde Inrichting; tot erkenning yan zyne groote Terdiensten ala wetenschappelijk GUnious en als blqk yan achting en TriendBchap, door DBN SGHRIJVBB. Digitized by Google Digitized by Google BDBL^BOOT.ACHTBABE HBBBBN, CUBATOBEN DBB LBIDSCHB HOOQBSGHOOLI WBL-BDBL.GS8TBBN6B HBBB, BBOBBTABIB YAN HBT OOLLBeiB YAN CUBATOBBNl HOOOGBLBBBDE HEBBBN, BECTOB MAQNmCUS BN HOOQLBB- BABBN DBZEB H0OGE8CHOOLI BDBL.ACHTBABE HEEBEN, AAN WIE HET BBSTUUB DBZEB GEMEENTE OF DE HANDHAVING DES RBCHTS IS TOEYBB- TROUWDI WBL-EEBWAABDE HEEBEN, LEEBABEN YAN DE GODSDIENSTI WEL-EDELE ZBEB GBLEEBDEHEEBEN, HEESTEBS EN DOCTOBBN. DEB WETEN8CHAPPENI WBL.EDELE HEEBEN, STUDENTEN AAN DEZE HOOGESCHOOLI QU ALLEN, DIB DEZE PLECHTIGHEID MET UWE TEGBNWOOB- DIGHEID YERBEBTI ZBER ge£erd:e TOEUOOBDEBSI Er was een tijd, tooD men de siekten als vreemde weBMs beschouwde, die den bouw en de Terrichtingen des hchaams storen. Die tijd is voor den wetenschappelijken arts Toorbij. Voor hem bestaan er slechts afwij- kingen van de normale levensveriichtingen, die hun gK»d vinden in de verandorde gesteldhdd der lichaamsdeelen. De vroag, of een ziekteprooes op stoffelqken grondslag benist, kan niet meer toegelaten worden, nn we w«ten dat or geen aelfstandige, van de stof bsse krachtMt kunnen bestaan. Daardoor is de geueeskunde geheel van gedaante venmderd. Ze heeft met de traditie gebroken. Ze kent geen dogma mew. Ze heeft hei 5« Digitized by Google 86 M. P O L A N O dwangjuk van het systeem afgeschud. Zelfs de strijd tusschen s o 1 i d a i r enhumoraal-pathologie is geslecht. Het bloed toch wordt nu niet langer beschouwd alleen als een verzamelplaats van verschillende che« mische Uchamen, welke bij de stofwisseling reeds gediend hebben of nog dienst moeten doen , maar tevens als een orgaan van het lichaam. Men kent het een teztuur toe, en noemt het een i/weefsel/' al is het een icfvloeibaar weefsel/' dat zich van de andere weefsels slechts onderscheidt door de snelheid, waarmede het zijn morphologische en chemische be- standdeelen wisselt. En wanneer men hierbij voegt, dat het zijn samen- stellende vormelementen niet in zichzelf bereidt , maar zijn cellen b. v. uit de lymphvaten, uit de milt, en zelf, — zooals nog onlangs beweerdis,— - uit het beenmerg trekt, dat zijn eiwit hem door het spijsverteringsproces geleverd wordt: dan waarlijk blijft er geen plaats meer over voor die een- zijdige beschouwing, die nu eens de bron van de ziekten in de vochten, dan weder in de vaste zelfstandigheden van het lichaam zoekt. Waar zulk een innige band, waar zulk een harmonische samenwerking tot ^n doel iusschen die beiden bestaat, daar kan van zulk een eenzijdige opvatting geen sprake meer zijn. Maar zelTs de vraag, of de geneeskunde een wetenschap of een k u n s t is , kent de moderne geneeskunde niet meer. Voor haar behoort zij tot de natuurkundige wetenschappen. Ze weet dat ook haar een plaats toekomt onder die groote, illustre familie, al is het maar een bescheiden plaatsje, zooals het eener jongere zuster betaamt. Ook zij kan hare brie- ven toonen al zijn het geen oude — ; want ze telt slechts sedert een halve eeuw mede. In een woord: ze is eene ervaringswetenschap. Wat is //wetenschap" P — /vGeorganiseerde kennis;" antwoordt Acland, en , zoo ik meen , met voUe recht. Van welke hulpmiddelen bedient zich de wetenschap, om tot die mate van kennis, van weten te komen» dat ze als in e^n organismus samenvloeitp Met andere woorden: welke methode volgt zeP Proefneming, waameming en inductie zijn haar wegwijzers, haar bakens, baar gidsen. Deze leiden haar in den doolhof^ deze wijzen haar den weg aan , dien ze bewandelen moet, en op deze steunende is ze er zeker van eindeUjk tot haar doel te komen en de plaats harer bestem- ming te bereiken. Digitized by Google REDEVOERING. 87 i Door dien weg te bewandelen hebben natuur- en scheikunde en biologie het tot die schitterende hoogte gebracht, die aller bewondering zoo zeer wekt Weinu, ook de geneeskunde betreedt thans ditzelfde pad, zij het ook niet met zoo vasten , toch met geen wankeienden tred. Zal ze het ooit zoo ver brengen als haar zusterwetenschappen P Zal ze ooit tot echt wetenschappelijk determinisme komen P Wie zou het durven bewerenP Genoeg is het, dat ze den rechten weg bewandelt, en die dezen betreedt, komt, wanneer het hem ernst is, wanneer hij zich door geen moeilijkheden , door geen hinderpalen of teleurstellingen laat afschrikken, altijd terecht. 