title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: - Make non-commercial use of the files. We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. - Refrain from automated querying. Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: - Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. - Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. - Laat de eigendomsverklaring staan Het watermerk van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. - Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via http://books.google.co MATURKUNDIGE LESSE N, DOOR PROEFNEEMINGEN BEYESTIGD, Tot opheldering van allerlei dagelijks voorkomende Zaken; A-XAADOOB DEN HgER AST v £7A7m3 "AXeN ^n N. O. LETT, Lid van de Koninklijke Akademie der Wetenschappen Hoofd van de Koninklijke Societeit in Londen. Uit het Frans vertaald. TWEEDE DEEL. EERSTE STUKJE. TAMSEN, Drukkerij van TONGERLOO, MDCCLIX - ——— XORTE INHOLD | "AN Div STUKJE 00000000 HEHHHHEODEOM VYFDELES Over de aangegevende Beweging in Middel: | purslagteri. ErzHerzogTE ÄÄrFDELLING. De ZweimärktreuBe. Weeging van Bladz. 1 "Algemene Wet van Zamengeving Beweegkunst. 2 Werking der rechten draadse fydige kragten. 3.— Kroegen die een Hoek maken, 5$. Hooklyn. 6G. Regge, flore pe, of zebra pe. Streekboeken, 8, — Smelbeid en Loopfiren als ^£. Ligbaam, Boek 0 081 11 KONTE INHOUD VAN MET TWEEDÉ I, PROEFNEEMING. Met twee rechtse fydige Beweegkragten. 4. Edewemig. 15 Gevolgen. Verrichtingen van Klembaken, Zetfibreoe: 17. "Opbousting met zes enge en zware Tassen. 18 II. PROEFNEEMING. Jet twee Beweegkragten die een Rechten Hoek maken, 19 Gevolgen. Voorbeelden van zulk een samengeteld Bewegen. — Vliegwerken op Schouwenburg. 22 Roeien op Riwieren en op roomende Vaten. 25. Zwemmen der Vissen. 24. Voortzetting van Slangen en andere kruiende Dierten. 25. Vliegen der Vogels. 26. en verschillende Handgrepen in de Zeekunst. 26 III. PROEFNEEMING. Met minder dan twee fydige Beweegkragten. 27 Gevolgen. Werpen vast en zwaar, terwijl men met Schuif, Rijtuig, of Paard voortdraagt. 29. Sprongen met Schuif en Rijtuigen. 31. Schieten met Kogenuksen. 31. Zondering geval van de Biljart. 32 IV. SORTEDEELTJE. Samengebrachte Beweging, door Kragten veroorzaakt die middelerwijl van Evenredelijkheid tot elkander verhouden. "P JENNI 34 IV. PROEFNEEMING. Een Lichaam der twee Waterpas en een Loodregte verkende krag, besproken is een Kromme Lyre. 37 Gevolgen. De Zwaartekracht doet die bewogen Lichaamen van Loopstreken veranderen. — Een Kogel daalt zo draderig bij het gebeuren komt. 39. Het effect van een Schokboei op het schot doet altijd de schuine kant zien, 41. Kromme lijn verandert 't afloopend Dakwerk. 42 V. PROEFNEEMING, Een Kogeltje, loodrecht op een boog en waterpas zelfens besproken, beschrijft een Kromme lyre. 43 Gevolgen. Een Matroos valt, langsgaan een Komenlyn, wijl de Mars aan den voet van de Mast stond. 45 47. Eenom Boog, geworpen appel valt volgens de zelfde Lys, in de band van den Rairer, en een loodregel opgezetenen Kogel in de Tromp van het Ge-. DOM. c9 - uc. 49 TwEE- KONDOEN VAN NET TWEEDE Twee Arpingo. De Middelpuntdragten. " ". 51 Denbeld, omhoog, is eigenfibaar vas een kromme Beweging. $1. Middelpunt van den Singer. $5. Middelpuntgaande. Middelpuntgaande Kregt. 47 PROEFNEEMING. Pascle Ligbakamen, een Kromme lys bewogen, kr. je een Middelpuntfibs-spande Kragt. a. e 59 H. PROEFNEEMING. Priezjes, een Kromme lys bewogen, byges een Middelpunt gaatende Kragt, . , 200 064 Gevolgen. Werking der Middelpuntgaande Kragt in Vrolien, Draaihuisjes. 66. In de Wiel van Rijtuigen en Spoorwegen, 68. In de Son van Vuurwerk. In de Hefstibele Pomp. 68. In de Blaasbalgen en Kogennamen. 79. In den Ventilator van Desaguliers. 70. De bellende Waterbuisem. 71. Schroef van ARCHIMEDES. 72. In het water verwezen van de Vogten der Thermometers, 73. In rondgedraaide Dieren, 74. In Messen, Risgfleken, Schommelird, - 75. De Maan. 76. Omloop ex Omkertyd. " ?7 III. PROEFNEEMING. b de. Suikbedrijf ^: ]h zys, is de Middelpunt[contende Kragt ais de Inboud der Ligbaamen, . , 30 Gevolgen, Voorbeelden der Proefneeming in "t «uan- ze» dem Koors, 84. In Draaikolk. 84. In Duivendelen, 85. Gevoelen van DESCARTES over de oorzaak der Zwaarte. " 86 IV. PROEFNEEMING. Prof, dwr DEs- CARTES gesproken, om de oorzaak der Zwaarte in de Ligbaamen aan te tonen, . 87 De Proefneeming nauwgezet in alle haar Uitverklikkers opgebouwd en nagegaan, . 91 Gevolgen. "7 Gevoelen van DESCARTES of de oorzaak der Zwaarte ongegrond. 105 Gevoelen van den Heer Huy GEN g. 106, "van den Heer ByLJ FINGER. - , . 108 KOMT EINDE INHOUD VAN HET TWEEDE V. PROEFNEEMING. De Middelpuntvechtensamen: de kragten vlam tot. elkaar als de onderzonne, zij- de Inbouw, Middelpunt-aanduiden en Omloops- gyden, P , e e 112 Gevolgen. De Middelpuntzoekende Kragt in vermogen de Middelpunt[zoekende Kragt. gelijk te zinde, doet de Ligbaamen in hun Loopkring blijven. 119, Voorbeeld is de Hemelfee Ligbaamen, —, 121 Middelpuntskragten, die aan evenredigheid veranderen, en Kringen door haar gevormd, 123. Denkbeeld van in zichzelf toeloopende en misloopende Kromme lijn, 127. Denkbeeld aan een. Lang- rond, a " . 129 VI. PROEFNEEMING. Slaglijn, door middel van een Werktuig gevormd en afzetting, 130 Gevolgen. Het vat, rotsdraaiende, komt in het Middelpunt, Olie, Kaas, komt er langs een Slinglyn. 134. 133 VII. PROEFNEEMING. Langrond, door middel van een Werktuig gevormd. 134 135. Gevolgen. De hemelfee Ligbaamen bezoekt in het Langronden, . ; . 136 ZESDE LES. Over de Zwaarte der Ligbaamen; Zwaarte der Ligbaamen en derzelve oorzaak. 139. Gevoelen aan. ARISTOTELES, was niet nieuw. Tolke van de Newtonianen, 140. "En GASSENDI, DESCartES. 141. Haar Verhalen beter bekend dan haar zaak. — 143 EERSTE AARD EENDE, Omdat de Verhalen; vaar in de Aarde allemaal verkeerd op betoogd. Lichaam. Onderzoek toonde Aarde en Gevaar. 144. Denkbeeld van Aarde. 145. — Zelfden aard. 146. Levende Lichamen bevatten Aarde. I. PROEFNEMING. Rook en Damp bevatten Aarde, 2. 149 KONTE INHOUD VAN HET TWEEDE Gevolgen. Onderzoek over de Dampen en Uitwaffelmiddelen. 154. Oorzaken, die best losmaken. 155. Oorzaken van komen der Dampen. 162. Gezelfden soortig denkbeeld. 163. — Gezond vorming tot Blaaspijn, 164. of verlies door middel van Warmte, 166. Giften van den Schrijver. 168. — Redenen, waarom ze bang zijn: blijven, of voor naar beneden vallen. 169. Groote Lichamen zijn Natuurlijk licht. 154. — Loop, as van de Zwaarte. 175. Krachtgraad der Zwaartekracht. 178. Zwaartekracht werkt in alle Lichamen, zonder onderscheid van Gewicht. 179 II. PROEFNEMING. Alle Lichamen vallen even snel naar beneden. 181 De weerstand der Lucht vertraagt den Val, 184. Die "veerkracht is evenredig aan dem Inhoud of "t Gewicht van ' het vallend Lichaam. 185 Gevolgen. Dit Groote beginsel bewijzen door zowel aan Slagzenders. 188... Door een loodregen Val uit een " grote Hoort. 189. Proefnemingen van den Heer DESAGULIER. 190 "t Val- Aa, te Valen von Weter, domne Spaesders , Pepierfuip- peri, Vesren , Snreuco , Regen, " 191 " IJ. PROEFNEEMING, Water valt in "t Ydel «ls een bard Ligbaam, " . 193 Gevolgen. Des K«ik «a» des Barometer [Init op de Buig en kam xe breeken. , . 19$ "Td verandert de Zeuaarte niet. Y96.. Maar verfebil van plaats brengt wverfibil im de Z«waarte. 199. Het Middelpust der arde is bet algemeem Ziwaar-' pepun?. 200. Zrwaarte der Ligbaamen in de Maa». 201." Osntdekhingen oan. NEw'ToN. 202. De Ziwaartekragten neemen of , naar maate dat. de Vier- kenten der. Mf]landen toencemren, 206. — Donkbeell — «an die Eigenfibap. 207. Asntek. Osderfebeid in de Z-waarte op booge Gebergtes. 208. 209. Aant. De Zwaarte kleinder onder. deu Evvenaar dan. by de spunten. 211. Ontdekking an. det». Heer RicnHER.212. De Slnrer traeger. by dew E- .Wemaar. 213. De qgedaaente der .darde mát wol- waakt kleotromd.. 214, — Mart der Zwwaartekragr, xo de 4darde flilffendt, 21s. Derzelver dart mm | de KoRTE ÍIwHuoUD VAN HET TWEREDE ^ de Marde om«oentelt, 216. De Middellys veu baay ' Evenaar langer dan baar 44s, 218. Proefneemipg . wuet.een Ligbaam , dat eem knolronde gedaamte door ^ Omwwenteling aanneemt, 2 I9. Stelling tam Ny ws ' ToN ex HuvGENs, 220. beveffigd door de Mte- jiygen in Lapland es Pery. 231 ^ Verfibil der Z«vaarte door uitvendige oirzdaken, 222. HOET Gewicht altijd betrokken de. 223. Maar de Zwaarheidsecment in den Val door verfeljing foe. 224. VI. PROEFNEEMING. De Val der. zwaarheidsecment is een verhoogde Beweging. 225 VII. PROEFNEEMING. De Verhooging in den Val is evenredig als deszelfs Hoogte. 227 Gevolgen. Hier grooter Hoogte van vallende zwaarheidsecment, boe xsaarder Val, 229. Een grooter Gevaar uit een kleiner boogte vallende, doet de zelfde druk 229. Hierin valt de paal, kleiner- en grotere boegen vaak. 230 III. KORT STUKJE. VI PROEFNEEMING. Proeveneming en evenredigheid der Verhooging in vallende zwaarheidsecment. 233. De Snelbedrijven zyn in getal gelijk aan de Tijd van den Val. 234. De aftalloop van Velems meemee toe is in grootte als de opeenvolgende Getaltes, 257. een systeem, van - 71 begin des Vals afgeteld, als de Vierhoek der Tijd. 239, Een gevelveld Lichaam klinet 'veer 108 dezelfde hoogte, 239.. en wordt, volgens dezelfde Wetten vertraagd. 240. De Wetten der Beweging in vallende Lichaamen kortelijk overzichtelijk en opgebouwd. 241. Aantekening Val van een Lichaam in de eerste Secunde. Aantek. 245. Gevolgen. De weerzetting der Lucht maakt sindsdien ringvormige beweging in die zin, 242. vermindert de snelheid der vallende Lichaamen 248. en verstoort ze alsens skens in een gelijkvormige beweging, 249. als in vliegende Papier, Hagel, Regen, Sneeuw, 250. Nut dan dien weerzetting en uitrekenbaar van de bracht vast vallende Regen en Hagel, indien diezelfde geen plaats hebben, Aantek. 251. Werzetting der Lucht verhoogt de Vertraaging der omgevormde Lichaamen, 252. en sterker, haar weerstand datzelfde lichter in. 245 TWEE-KOERTE IWZUOUB VAN HET TWEEDE DEEL De aarde omwentelt. 316. De Middenas van de evenaar langer dan haar omloop. 245. Proefuitvinding een Lichaam, dat een ellipsvormige configuratie door omwenteling aanneemt, 246. Stelling van de Navigeeren, 247. bevestigd door de Proefuitvinding van Lapland, 248. Verzwaarlijkheid der Zwaartekracht, 249. Het Gewicht altijd betekenisvolle. 253. Maar de Zwaartekracht-excentriciteit komt in den Val door verduvelling voor, 254. JV. PROEFNEEMING. De Val der liggendemans is een verhoogde Beweging, 225 V. PROEFNEEMING. De Verhooging in den Val is evenredig aan de Hoogte, 237 Gevolgen. Hoe groter Hoogte van vallende liggendemans, hoe waarder Val. 229. Een groter Gewicht uit een kleiner boogte vallende, doet de zelfde kracht 229. Hierbij van Palen, Anker- en Turmmeester, 230 VI. DRIE, DERDE STUK. 235 VL PROEFNEEMING. Voorheen een evenwichtige situatie - digtheid der Verhooging in vallende liggendemans. 235. De Snelheid is in getal gelijk aan de Tijd van den Val. 234. De aftelloop van wegen meemorgen toe in grootte als de oneven Getallen, 257. Een symmetrie, een begin des Vals af gerekend, als de Vierkant der Tijden. 239. Een gevallen liggendemans klimt weer tot de zelfde hoogte, 239. Het wordt, volgens de zelfde Wetten vertraagd. 240. De Wetten der Beweging in vallende liggendemans kortelijk overzien en opgebelderd. 241. Het Aantal, Val was een liggendemans in de eerste Sekonde. Aantek. e . 245 Gevolgen. De weerzetting van de Lucht maakt met weerstand in die Wetten, 242. vermindert de snelheid der vallende liggendemans, 248. en verandert ze al. —enskens, in een gelykvormige beweeging; als in fees Papier, Hagel, Regen, en sneeuw. Nut «am dien weerstaand en uitrekening van de kracht vallende Regen en Hagel, indien deze samen plaats had moeten nemen. Aantek. , P 25. Weerstaand der Lucht vermeerdert de werking der om boog geworpen Lijmbomen; meer te weten, dat deze lichtere syn. Twee- Konre INHOUD VAN HET TWEEDE Gevolgen. Beschrijving van den Slinger en deszelfs Slingering. Enkelde, samengestelde Slinger, Beweegpunt, Slingerpunt, en Denkbeeld als gevolg van de Beweeging, Evenredigheid uitgesproken de langte van den Slinger en den tijd der Slingering. IV. PROEVENEMING. Bevorstelde Een enkelappel van den Slinger door Proeven afgeslagen en opgebeldert. De Val langs de Spanvliet duurt langer dan langs de andere panden Boog. Gevolgen. Nu een gewrik aan den Slinger. Slinger vast GALILZ. Door Verbeteringen verbeterd. Denkbeeld van een Slinger-Uurwerk, Gebruik van de Cirkeltrek in Slingerverken. Veranderingen in den Slinger door Warmte en Koude, Veranderingen door verfbil aan Plaats en Landschap, Langte van den Sekondeslinger op verfibede plaatsen. Tweede STUKJE. Lee lid. De werpkund, van de beweging per lichaam, door de zwaartekracht of door een vervangende en gelijvormige kracht veroorzaakt. Verplicht. 317. Werpkrag, die loodrecht opwaarts valt, 318. Werpkrag van een waterpas beperkt, 320. Werpkrag van eenige andere situaties loopvrijheid, 321. Werpkrag, de loodrecht uitgezonderd, vormt met de zwaartekracht een brandstroom. 421. Zelfs ook de loodrecht door de onthulling van de Aarde, 322. Aantekeningen over het bruisen, 313. V. PRESENTEERING. De loopvrijheid temperament, hoogte, waterpas en vervanging werpkragten, door putten met zilver aangetoond en gezaaid. Gevolgen. Grote was Buschbeterij, werpkrag van vijf soorten van kanonkogels; erpen aan bommen. 330. Nader opschudding van die gronden; start van de verplichtingen, verhinderd, hoogte, tijd, valkragt en was van den werp. Aantekeningen over de vijand, de oorzaak van de treffing. II. DEEL 2. INHOUD VAN HET TWEEDE DEEL. Trefinij aan boogschutter trap van saai wokelwijze in Borwerpen, Aantekeningen over dit LIBRELEZING: Gemeenste voorbeelden van samengezette beweging. Maken en werking van de beschaving door voorbeelden opgesteld 339. Het vallen der zeelieden. 342. Uit en ontbinding van de vervanging beweegkrachten. 345. Gierbrug. 348. Gierfietsen. 354. Het omkleeden van scheepen, 360. Reden voor den wind; 361. Het voorttrekken met praamen, bet geroefene deel buiten, de. 371. De windmolen. 372. WATERMOLLEN, 300. EENDE, EERSTE STUK. DOVOEGZEL: Ontdekkingen omtrent de Gedachte der Aarde; De Middenbol volmaakt Kloostervorm besreepen. Waarachtigheid van R. HAYER. Gedachten van de Heer HUYGENS. Gedaante van Jupiter. Denkbeeld van de Middaglijn en Middagcirkel, Hoogte der Sterren. De Toppuslijn. Zenit en Zenitb effland. Boog en Graad des Middagcirkels, Meetprijs van de Hoogte der Toppuslijnen, of was des bezreepen. Boog. Maaneming van deszelfs laagte op de oppervlakte der Aarde. Vorming van een reeks Drieboeken. Meetprijs der Grondlijnen. Overbrenging tot de Middaglijn. Berekening van de lengte voor ieder Graad. Wiskundige zekerheid en juistheid: deze werking: De Lijn [Faad. altijd en overal loodzegt op de oppervlakte der Aarde. De Sterren hebben geen bepaalde en geregelde Beweging. De Aarde is zeer ongevormd en ongelijkvormig ten opzichte van de sterren. HOUD VAN DIT, STUKJE; Meetprijs der Ouden. Maat van SNELLIUS, verbeterd door MUSCHENBROEK. Maat van NORWOOD via Riccioli. Maat van PICARD. Nieuwe Meetprijs. Maat van Cassini. Ongelijkheid der Graden ontdekt, De Aarde laagwerpig of Eivormig onderzocht. Verlichting der Graden met een Kloostervonde of langronde Aarde. Vaststelling van een verlangd, waarbij een geplatteerde Aardbol. Nadere Meetprijsen. Maat van MAUPERTUS. PICARD verbeterd. De Aardkloot plattig of Koolvormig bevonden. Cassini verbeterd. Nieuwe Meetprijsen van CONDAMIINE. Koolronde vorm van de Aarde bewezen. Een. Maat der Platting onzeker. Regelmatigheid der Gedaante twijfelachtig. Merstond van DE LA CAILLE bij de Kaap. Nieuwe Meetingen in Salie, 450 v. E. V. E. R. VERKLARING DER PLAAU. VYFDE LES. Piant 1. Pier x Voorbeelden van Samenstelde Bewegingen. A een Schuit, die door twee Bewegkragten, de Mannen C en D, elk in een verschillende Loopflreek, voortgetrokken wordt. A B de streek, die de Schuit houdt in 't midden van de Vaart. P, Schuit, die over een stroomende Rivier geroeid wordt. PF; Streek, die hij opgeroeid wordt. PR, Streek, die hem de kracht des Strooms doet beïnvloeden. S, de Plaats, daar hij landen zou; zo hij dwars over volgens de Streek PR geroeid was. VERKLARING Fig. 2. Samenstelde Bewegingen, in verschillende wijzen op 't Lichaam M werkende. AE, Bewegkragten; die rechtdraads volgens elkaar aan werken. BenF, CenG, DenH; Bewegkragten, wier Loopstreken met elkaar een Hoek maken, en zich in een Kruis begeven; als B5, Ff. N; Bewegkragten, die samenlopen en geen merkelijke Hoek maken. Deze beide samenwerken zouden een dubbele uitwerkzel opleveren en het Lichaam M tot aan K brengen. AM en EM, gelijk zynde, vernietigen elkaar en het Lichaam M blijft in rust, EM, een derde groter zynde dan AM, drijft het Lichaam een derde naar voren. BMFO, Raam, wiens zijden BM en EM het vermogen en streep van de Bewegkragten B en F uitdrukken, en het Lichaam M de Hoeklijn MO doen aflopen. CMGL, Raam, wiens zijden CM, GM de Bewegkragten C, G te kennen geven, en 't Lichaam langs de Hoeklijn ML voert. Drie, Raam, wiens zijkant DM, HM de kracht ten D, H- uitdrukken; en 't Lichaam deszelfs beschrijven. Voorzichtigheid bij het lezen van de tekst, sommige woorden zijn misschien niet correct ingevuld maar het algemene idee is wel correct. DER PLATEN. Fig. 3. Verklaring van de Werking van de Samengestelde Beweging, en beschrijven van de Hoeklyn door 't Lichaam M. MC, MG, Lynen, die beide even hoog en rechtop staande, de Bewegkracht C en G, beide even groot, en volgens MC en MG werkende, uitdrukken. b, c, d, e, Stippen van den Weg, die het Lichaam M door de Bewegkracht C van tijd tot tijd nederwaarts getrokken wordt, terwijl het door G op denzelfde tijd langs 1, 2, 3, 4, 5, 6 wordt voortgetrokken. b, b, 15, 05, p, n, Stippen van de Hoeklyn, die het Lichaam M door zijn samengestelde Beweging op 't eind van ieder tijd bereikt, en den een voor den anderen na doorloopt. Fig. 4. Afbeelding van dezelfde Werking, alleen met dit onderscheid, dat hier de Lynen niet even lang zynde; gelijk in de voorgaande Figuur; de Bewegkrachten ongelijk zijn aan elkaar; en daar door de Hoeklyn of Loopstreek van 't Lichaam niet van beide even ver verwyderd blijft, maar de lengte Lyn of sterkste Bewegingskracht 't naast komt. Fig. 5. Samengestelde Beweging, wanneer de Bewegingskrachten een stompe Hoek maken. VERKLARING PQ, evenwijdige Lynen, de aan elkander ongelijke Bewegingskrachten verbeeldende; en derzelve Neigingen of Loopstreek. RPQ, stompe Hoek, door de Loopstreek der twee Bewegingskrachten gemaakt. PS, Hoeklyn, die 't Lichaam beschrijft. Pt, Hoeklyn, die 't Lichaam zou beschrijven, indien de Hoek recht; als RP T; zou geweest zijn. S; of Q'T, Maat van 't geen de Bewegkraag: PR door de schuine tegenwerking van P Q in haar uit- werkzelen benadeeld is. Fig. 6, Samengebrachte Beweging, wanneer de Bewegkrachten een scherpe Hoek mogen maken. XV, XY, de ongelijke Bewegkrachten en derzelver Neigingen. VXY, scherpe Hoek, door de Loopstraken dier twee Bewegkrachten gemaakt. Xu » Hoeklijn, door het Lichaam X beschreven, XZ,; Hoeklijn, die 't Lichaam zou beschreven hebben; zo de Hoek rechts was; als V X y. Zu of y Y, Maat van 't geen de Bewegkraag x .. door de schuine medewerking van X Y in haar uit- werkzelen bevoordeeld is. - Piaat DER PLAATEN, Plaat 2. Figuur 7 vertoont een Tafeltje, waarop de Proeven gedaan zijn over de Werking der regtdraads trilde Bewegkrachten. A, B, twee Katrolletjes, op den rand van 't Tafeltje vast gemaakt. CAE; CBD, twee Koorden, die over deze Katrolletjes loopen. C; het beweegbare Lichaam, daar beider een eind aan vast is. D; E, Gewichtjes, die aan derzelver andere einden hangen. Fig. 8. Een loodregte staande Vlak, waarop de Loop vertoond wordt van een Lichaam, door twee gelijke krachten; die een regte Hoek maken, bewogen. H; een Spilletje; waar aan het ene eind vast is van den Draad, die over het Katrolletje G loopt, en het Gewicht F aan zijn andere eind heeft hangen. G; beweegbaar Katrolletje, dat over twee evenwijdige Draaden, die in H en in I vast zitten, voor- waarts en van G naar I loopt kan. VERKLARING Ik, Katerina, waar de Draad II loopt; waar met de voorwaarts getrokken wordt. Dat de einde van de Draad, daar aan hangt, in valt blijft, rift naar mate dat voorwaarts gaat, om hoog, en beschrijft de punten; a; 5, e d, 6e, doorloopende, de Hoeklyn FI. Fig. 9 ABCD; Biljarttafel. Voorbeelden van Samenhangende Beweging door ongelijke en schuine Krachten veroorzaakt. EF, Vleugels, die aan het rechts op staande Raam vast zitten en draaien kunnen, om met de Lijn HI hoogte naar welgevallen te maken, en de twee Hamers zulk een richting te geven als men verkiest. G, Punt, daar de Hamers aan hun beugels hangen, waar op ze draaien, en langs de Boog; HE, HF, min of meer opgevoerd, met meerder of minder afstanden op de Bal H vallen. HM, HI, HB, HK, HN, Lijnen; welke de Bal in verschillende gevallen, naar mate van de verschillende afstanden en richtingen der Hamers zal aflopen. Fig. 10 Samenhangende Beweging; door krachten, waarvan de evenredigheden tot elkaar veranderen. M, Lichaam, door twee Bewegingskrachten, waarvan de langs de waterpas voortgedreven. Ma, ab, bd, de, eh, hc, gelijke Wegen, die het op ieder oogenblik door de waterpas werkelijke kracht zou aflopen. Ma, ab, bc, bd, de, ef, ongelijke Wegen, die het ieder oogenblik door hun Zwaarte onderwaarts gedrukt wordt. M1, 125235, 34, 45, 56, Hoekpuntjes welke het door die Samenhangende Beweging ieder oogenblik beschrijft; en die met elkaar de Kromme lijn M maken. Fig. 11, Werkstuk tot het doen van een Projectie, die het Voortiel van de voorgaande Figuur zigtbaar vertoont. ABC; ADF; twee rechtstandige Vlakken, waarvan het gedeelte AB, boogvormig uitgehouwen, een soort van Goed tuffsteen heeft, daar men een metaalens Bal in 't gat bij A laat vallen; en langs rollen tot in B. EF, VERKLARING E,F, Ringen, daar de Bal door springt. B D is verdeeld in drie gelijke Deelen, 152, 3s. BC in drie ongelijke, 1, 2, 3, die hem zijn doordrenkten Val verkreegt zijn lichtheid en zijn Zwaarte ieder ogenblik zouden doen tdloorloopen, en wier samenstelling hem nu de Kromme lijn BEF vast beschrijven. De Loodlijn achter A, dient om den Voet, door middel van deszelfs drie Schroeven; Waterpas te zetten. Fig. 12 verbeeld den Loop van een Projectiel en de streep, die de Kogel houdt, GH; Miklyn van 't Oog. GI; Loopstreep: van den Kegel. IH, loodrechte lengte, welke de Kogel middelerwijl door zijn eigen Zwaarte daalt. Fig. 13. Samengebrachte Beweging; door middel van Bewegingskrachten, van veranderlijke evenredigheden, ML, Plankje; dat over twee evenwijdige streken gespannen Snaaren kan voortgetrokken worden. MN, Touwetje, dat, over het Katrolletje N loodende, het Plankje voorwaarts trekt. M; DER PLAATEN M; metaalens Buisje, waar in een ivoren Balletje gedaan wordt, dat 'er door een Hamer, die onder het Plankje is; uitgedreeven wordt, O, Dwars-yzertje, dat de steel van den Hamer, door de opening in 't Plankje doorgebracht, vat, en met een Touwetje aan de Muur vast is. Als het Plankje voortgetrokken wordt, laat het Dwars-yzertje door het Steel los en de Hamer brengt door middel van een Veer het Balletje in beweging. PP, Loodlijn, die het Balletje zet beschreven hebben, indien het Plankje niet voorwaarts bewogen werd. PQ, PR, schrijven Lynen, die het zou beschrijven hebben door de Samenwerkende Beweging, zo het geen eigen Zwaarte had. PTS, Kromme Lyn; welke het zyn Zwaarte nu doet beschrijven. Plaats, daar het Plankje, met een paar keer beweging voortgetrokken, middenwijl gekomen is; en het Balletje; op 't einde van zyn Val, weer vangt. Fig. 14 en 15 dienen tot opheldering van de Middelpunt. puntekragten. AB, VERKLARING AB, AC, Fig. 14 drie Bewegingskrachten, die, tot makkelijker staan als 3 tot 1, het Lichaam A de Lyn AD zouden doen aflopen. SH, el, FK, gL betekenen de Kracht AC, die, van streep veranderende, en als een middelpuntzoekende kragt werkende, het Lichaam A, in plaats van de Raaklynnen, dim, eE, f, g, te doen beschrijven, de Kromme Lyn desg b doet langslopen. Fig. 15. BC, halve middellijn, door wier draaiing het Lichaam M, dat over dezelfde glyden kan, aan de Stijgen van de Raaklyn MD doorloopt, en, tot in D geveld, zich door die middelpuntzoekende kragt hoe langer hoe meer van 't Middelpunt verwydert. Plaat 4. Fig. 16 toont een Werktuig tot het doen der Proefnemingen over de Middelpuntskrachten. Het bestaat uit een driekantigen Tafel, op drie voeten, die door middel van Schroeven gelijkt en gelijk worden. Aan 't een punt van den Driehoek staat een regte stang, die een Rad draagt, 't welke loodrecht hangt, en, gedraaid worden door middel van zyn Snaar en twee Dwars-Katrolletjes de Schuiven A en B in beweging brengt. A, B, 0000 TO ON 077 00 FOOT AM LL LIEVUKLE Commu A DER PLAATEN. AA, B, twee waterpas leggende grote Schalen, op ijzeren Spaken lopende; met verscheidene fluorescerende van verschillende Middelpunten gegroefd, waar in de Nerven van 't grote Rad lopen; en dus dezelfde doen draaien. CD, Een Schraagje, dat op de Schal B geplaatst wordt; om het met dezelfde te doen ronddraaien, en van welks een einde C een ijzeren Staafje of Draad loopt tot aan 't andere einde D. E; E, twee houten Ballen, die, aan een ijzeren Draad CD geregen, en er los heen en weer langs kunnende glijden, wanneer 't Gewicht rondgedraaid wordt, de eigenschap der middelpuntvlekken kragt doen zien. G, H; twee schuine leggende glazen Buizen, (met Bollen aan 't eind;) wier Monden gemeenschap hebben met het Water, dat in 't Bakje is, 'twelk op 't midden van 't Schraagje geplaatst is. Als de Schaal A, met alles wat er op zit, rondgedraaid wordt; klimt het Water door de middelpuntvlekkende kragt in de glazen Buizen op, tot in de Bollen G; H. Fig. 17. Kring A, Omloop, Revolutie van 't Lichaam K. F; een Lichaam, dat sneller loopt, en wiens Omloopstijd (Tema Periodique) bijgevolg korter is. Kring D, Omloop van 't Lichaam D. AC, DC, verscheidene Afstanden der Lichaamen A en D van 't middelpunt hunner Omlopen; en die de Maat van de grootte of uitgebreidheid hunner verscheidene Omlopen zijn. Fig. 18. AED, Slangijnen. Zybegint in A en eindigt in D, op dezelfde Lijn AD C, loopende naar 't Middelpunt C. A D noemt men ook haar Omloop. Fig. 19. Een Schraagje (om op een der Schyven A of B, Fig. 16, te zetten) met vier schuine liggende glazen Buizen: in twee van welke vaten zyn van verchillende zwaarte, Terpentyn-Olie, Brandewijn, Water; in de andere twee, Water met een Kogeltje van Koper in 't een, en een van Kurk in 't ander. De middelpuntgevende kracht naar den inhoud of dichtheid der Lichaamen werkende, drijft de Olie en Brandewijn naar beneden, het Water naar boven; gelijk ook in de twee andere Buizen het Kurk-kogeltje naar onder zinkt, en 't Koperen opklimt. Fig. 20, 21 verbeelden twee Schraagjes, die even als de vorige op de twee Schyven A en B van 't Werkstuk in de 16 Fig. geplaatst, en met dezelven rondgedraaid kunnen worden. A, D, PLAAT II. A, B, twee Bakken of Bakjes, die langs twee metalen Draadens, van 't een eind der Schraagjes evenwijdig aan malkander tot aan 't ander gespannen, vrij en los kunnen voortgeschuiven. De kleine even uitsteekende 'Tandjes van den Bodem, die een zeer felle Veer onder den bodem der Bakken stuitende, beletten hun wederkeren. D, Bakjes langs twee Metaaldraadens, ieder aan hun galgje op en nederwaarts beweegbaar. Zij zijn door middel van hun Touwetjes en Dwarskatrolletjes aan de Bakken A en B vast, en toonen door hun minder of meerder rijzing den minderen of meerderen trap van derzelver middelpuntgevende krachten. Plaat III. Fig. 22. A, glazen Bol vol Water met een weinig gekleurd Terpentyn of Olie. Hij draait op z'n As, terwijl twee Poppen, die door middel van twee staafjes met een Kruistouw de Schyf C draaien, dooreenwringen. C, Schyf, aan een der Aspunten van den Bol vat, die door het grote Rad in beweging gebracht; ook den Bol docet ronddraaien. Il. Dzzr. ** . DDD; VEREKELAARING Tot: tsere Scharnieren; door wier middel het Ge: fel gelgt; en min of meer schuins en hellende ge- feld kan worden. F; Schroef, ori't op een hoogte zet welgevallen vaat te zetten, Het gehele Geval staat op een "Tafel met 3 Voeten; die door deze Schroeven waterpas geleden worden. - Fig. 23 werbeeldt den Rol A der vorige Figuur, met eenige druppeltjes gekleurd gen Olie in 't Water. En een druppel of bolletje Olie, in 't Water dryvende. Verschillende Cirkelfeederen of Sabijen Water; met tussen de evenwijdige Lijnen, op D,E,F,G, enz. uitlopende, begrepen; en draaiende rondom de As AB. : CH, Bolfayerstuk (Segment de Sfeer), welke Water even als dat van het Stuk 8, als men den glazen Dol houd of deszelfs Loop verdraagt; eer zyn bowengip verlieft. Fig. »52 PLAATEN, Éig: de verbeeldt een Werktuig; gesneden om den Del op een zelfden tijd tweederley Ingewikkeld, die elkander in den haak of meet rechte Hoeken losen, tevens te doen aanvaarden; de een,zelfde, op zyn Aspunten, en de andere om de As van zyn Evenaar. Het Water, dat er is , netmat die dubbele Beweging niet aan , en de Oliebolletjes neigen; als voorheen, maar de As, niet maar het middelpunt van den Bol. Plaat 6. Fig: 1e toont het formeel was een regelmatige Kromme in, & een Speld in een Vlek, -— of zets dergelijks, vaat genomen. Bek, een Tekenpen, Potlood, Krijt etc. Onze grote geavanceerde technologie, de geelde stoffen, die aan de Speld en de Tekenpen vastzitten, laat men dien draad gespannen en de Tekenpen in het rond draaien, de figuur moet een cirkel zijn; maar trekt men, terwijl de Tekenpen voldoende spanning heeft, dan zal een snede, die ongelijk van kleur is, vooruit van de krommelyn gemaakt worden. VERKLARING Bek, Kromme lijn, die door ontstaan zal, als men door het trekken van den eenen draad, den gehele dubbele draad de gedaante die van een driehoek heeft. Fig. 26, Het Formeeren van een Langrend of Ellipsoïde. P; twee Spelden, op de Tafel vastgeprikten, FGf, FLf, FMf, Draad, aan die Spelden vastgemaakt, G, Tekenpen, die die Draad spaanst, en, diezelfde altijd gespannen houdende, rond draait, waar door de Kromme 19 Hoogte, de Trek zijnde van een Langrond, geboren wordt. Fig. 27 verbeeldt een Slanglyn of Spiraal, door middel van een Werktuig getekend, op het Gefabel en de waterpas leggende Schijf van Fig. 16. S, een rond gat drie duimen breed, in het rond Blad, dat op de vast gestane Tafel is vastgemaakt, en waar op de Figuur zal getekend worden. Door dat gat staat de Maatstok SR met een Elleboog (in Fig. 28 duidelijker te zien) op de waterpas van de Schijf, en draait met diezelfde rond. DER PLAATS, DOSJE, met een Tekenpen; dat langs den Maatstok zeer soepel heen en weer glijt, en welks beslag... Weeging door middel van een koordje; Trommel, veer en snik, aan de elleboog in 't gat, regelmatig gemaakt wordt. Slanglyn door het bosje met zijn tekenpen, dat, rondgedraaid, door zijn middelpunt rijkende kracht zich langs de maatstok voorwaarts begeeft; beschreven. Het formeeren van een lang rondje door middel van een werktuig. Maatstok met de elleboog; met zijn bosje en tekenpen. Drie katrolschijven, om welken de dubbelde met zijn einden aaneengeknoopte draad loopt. Het schijfje is aan de tekenpen vast en draait er mee rond. Lang rondje, door de tekenpen van de maatstok, met de waterpas liggende schijf, daar hij op staat; rondgedraaid zijnde, gevormd en op het ronde vast leggend blad afgetekend. Een ontvangglas van een lugtpomp, waardoor men een brandende kaars of iets dergelijks zet, welke vlam meet allen op 't uitpompen van de lucht straks uitgaat; maar wier rook of damp ook even als alle andere lichaamen, ten blijk dat zij ook waarde heeft; op de koperen plaat neervalt. Fig. 1 verbeeldt het werktuig, ter proefnemering, dat alle lichaamen, lood, ijzer, hout; papier; veertje, in het veld even snel naar beneden vallen. Glazen buis, 6 voet lang en 2 duim breed, open; op de koperen plaat staat een lugtpomp, waarin men nu erna de lucht uitgepompt te hebben; men laat de hulptuigen vallen. Fir. 4. Een Werkzeug, dat boven op de glazen Bu? in B (Fig. 2) geplaatst wordt; het bestaat uit een koperen Plaat, die door middel van een losse Ring op het Glas zit. GC, een Kraag boven op de Plaat; met gevulde L8 gcvuld. CD, Molentje, met 6 dubbele bladen, die, verdeeld door een Veer toegebracht, als zovele Nippelvingers zijn; touwtjes welke men de Lichtsamen, die men zal laten vallen; vatten last; het hangt met twee armen of beugels aan de koperen Plaat vast, en draait door middel van een Rondzwelv; waarin. (134-ven vatten in de tanden van F, een Kamrad, wiens Spil FI door de Plaat en Kraag heenloopt, en met zes ringen vast is samenzetten met de Hefboom I.. H, een Rol, aan de zelfde Spil vast, die dons het strekken van de Koord in E doet, en het Kamrad F dwars door de dubbele Bladen of Nippelvingers van het Molentje in contact brengt. K., Trom met zijn Veer, die aan de Koek van de Rol H tegenwicht maakt. I, Hefboom, die, met de Koord M neergehopt, de Spil FI, aan wiens Ring hij vast is, en daar door het Kamrad F zelf opgeheven doet, dat met zes kant een Hefboompje in een opliggende, de Nippelvinger opent, en dus de Lichtsamen, die er in gevat waren, al 't zelfde oogje door vallen. Fig. 3 vertoont hetzelfde Werkzeug; Molentje &c. van voren gezien. Voorzichtig aan, tot C toe vol water en voorts luchtledig; als men ze op en neer schudt, rijst de Kolom Water, bijvoorbeeld, tot B; en valt als een hard en vast lichaam neder stootende met gedruis tegen den bodem: door den Bol A wordt dat geluid scheller en doordringender. Utrekening der Zwaartekracht in de Maan. De Aarde, de Maan, de Maandelytische Loopkring van de Maan, de middelpuntsgewricht, de middelpuntsgewrichtskaart, de Hoeklyn, of Boogdeklin, welk die twee krachten de Maan doorlopen. Gedaante en verandering der Aarde door haar dagelijkse omwenteling om haar As, en de middelpuntsgewrichtskaarten; daar door veroorzaakt. As der Aarde, Middelyn van den Evenaar, Middelpunt der Aarde, Klootronde gedaante, die ze hebben zou, zo niet om daar As draaide. Langwerpige of Klootronde gedaante, die ze door haar omwenteling en middelpuntsgewrichtskaarten verkrijgt. Schaapenleerenzak, met Haverkaf gevuld, die door haar omwenteling een Klootronde gedaante aanneemt, en, even als de Aarde, aan de Aspunten platter en onder de Evenaar verhevener wordt. Werktuig om de verschillende krachten der lichamen, door hun zwaartekracht, uit verschillende hoogten valleiden; aan te wijzen. Langwerpig Kasje, waar in een Laade met wegevleugelde Klei gefeverd wordt. Standers of Sen, van 31 Voet hoog, verheld in duimen. Dwarsplankje, dat men op en neer schuiven kan; en op een hoogte naar welgevallen met Schroefjes vast zetten. Gyvooren Bal, die in een gat van 't Plankje, door middel van een Nyptangetje met een Veer, geklemd en gehouden wordt. H; Gyvooren Bal, op een andere hoogte hangend aan een Draad, wierst eenzelfde Nyptangetje geklemd is. Als men het Nyptangetje opent, laat het den Bal G en den Draad van den Bal H tegelijk los, en dus beginnen dezelve op eenzelfde oogenblik naar beneden te vallen. Fig. 10. Proefnemingen om de Evenredigheid en de Massa van de Verzinkeling in vallende Lichamen samen te zetten. AB, CD, Metatyle Draaden of Snaren, evenwijdig aan malkander en schuine als een hellend Vlak gespannen; AB is in 9 gelijke delen, 5, 2, 3, &c. verdeeld. G: Lichaam, dat zeer gemakkelijk over de Snelheid AB heen glipt. H: Slinger, die, op zijn Spelletjes A, zijn loopende, van onder het Klokje I doet vallen, en van boven met zijn uitgevliende Staart, tegelijkertijd een zijden Draadje los maakt, dat G tegenhield. K, Klokje, op de Snaar CD, elders door een Schroefje vast gezet en hetwelke het Lichaam G in 't voorbijgaan geleid doen. De Slinger H. zette, nadat zijn Klokje I, een staart, met zijn Draadje tegelijk los maakende, het Lichaam G heenwijnend, dat; als H zijn slingeringsvolg. Bracht heeft, en zyn Klokje voor de tweede maal stond, het Klokje is geluid doorgestegen. Dus woeten den verloopen tijd, en den Weg, door Gemiddelder afgelopen kan men meten. Fig. 11 verbeeldt de vertraging der vallende Lichamen; AB, BG de tijden van den Vliert; cc, dd, BD, CF de snelheden, op 't eind van iedere tijd verkregen; ABD, Weg, in den eerste Tijd AB afgelopen; BCEFD, Weg, in den tweede Tijd RC afgelegen, en die driemaal groter dan ABD. Fig. 12 verbeeldt de vertraging der opwaarts bewogen Lichamen; BC, Weg, die in den eerste Tijd opwaarts klimt; CA, Weg, die in de tweede Tijd, en die driemaal kleiner is dan BC. Fig. 13. Voorbeelden van Beletzels, die recht opgaan, fijnlig tegen de kracht der Zwaartekracht werken. A, Lichaam, dat doordat den Draad, daar 't aan hangt, opgehouden wordt. a, Lichaam, door een Waterpas vast en tegengehouden. VERKLARING Plaat 3. Fig. 14 Afbeldingen van den Vliert der Lichamen langs 5 hellende Vlakken: AC, BD, CD, hellende Vlakken. AP, Loopstraat der Zwaartekracht. der tegenwerking van het Vlakje AF, af, Loopstraat 't Vlak BD. AC, tegenwerking van tegenwerking van 't Vlak ab. AP, Weg, die het Lichaam met een loodrechte Valling in de eerste Tijd loopt. AK, Weg, die het in de tweede Tijd, langs het Vlak AC vallende, gevallen is. Weg, die het loodrechte in de tweede Tijd langer dan AP. ab, Weg, die AC afloopt, drie- ap, Weg valt, driemaal het in die Tijd langs het Vlak maal langer dan Aa. 