title: Annales Academici
creator: None
text: Quid de aliis referam , quae ad Anatomen , Physicam , Chemiam , Bota- nicen, Agriculturam , Astronomiam pertinent? Pulcra haec omnia, non tantum ex maiorum liberalitate , sed et eorum ope atque assidua industria, qui iis sic utuntur ut alios uli doceant. Nihilne ergo expetendum superest? Hoc si quis afiirmaverit, causam defenderit nemini probandam: licet non R A T I 0. 27 pauci nos , qui illo fruimur instrumento, in subsidiLs petendis paullo acriores existiment neque hac in re prorsus dissimiles Romanis istis Senecae aequali- bus, apud quos nemo agebat de tribunatu gratias^ sed querebatur continuo, quod non erat usque ad praeturam perductus. At hi sibi, nos patriae vindicamus dignitateml Nec satis fuit nobis, feliciter nostris uti doctrinae praesidus; aliis quo- que de rebus suis luculenter amplificatis gratulati sumus sincere. Scilicet Academiae Groninganae aedificia dudum ita erant comparata, ut Philipsius, vir clarissimus, meusque praeceptor nunquam non colendus, ante hos quatuordecim annos Rectoris munus deponens, de illorum conditione gra- viter conquestus sit, votaque iure merito fecerit, ut Musis ibi de integro conderetur sacrarium, si non columnarum substructionumve magnificentia , decoro saltem habitu se commendans. Ecce, ipso hoc viro summo iterum Rectore, novum consecratur Minervae templum, idque non humile aut ignobile, sed revera colunmis subnixum atque ita instructum, ut civitatis liberalitas in opere perficiendo splendeatl En festa parata, coetus convocati, concilia sodaUum congregata, hospites invitati. Ex senatus decreto solen- nibus hisce interfuerunt viri clarissimi lanus van der Hoeven et Krieger, quibus tunc quoque arctissimum apparuit vinculum, quod omnes Patriae Academias jungit copulatque. Equidem vero et hac opportunitate illustri Universitati , cui dupUci adstrictus sum nomine, pubUce bona ac fausta quaeque voveo, apprecorl lam de vobis et ad vos dicendum, iuvenes lectissimi, oommiUtones carissimi! Unus vestrum hoc anno in vivis esse desiit, omatissimus Feskens, Medicinae candidatus; tabe confectus penultimo mensis Februarii die occidit, parentibus, praeceptoribus, amicis triste sui desiderium relinquens. Multi alii Universitati valedixerunt , doctoraU lauro cincti studusve Acade- micis ad finem perductis. Inter quos haud paucos esse scitis, qui tantam consecuti sunt doctrinae laudem, ut summis viris eorum placuerit in con- scribendis dissertationibus industria. Tantus vero accessit civium numerus, ut hoc qiioque nomine haec bonarum artium sedes pristinam vigoris glo- riam egregie tueri dicenda sit. Sed numerum non miror et utinam rivi claudanturl Studiorum alacritatem, vitae modestiam, morum probitatem atque elegantiam specto. Quid hac ex parte valeatis, ingens vidit civium 4* 28 I. DE WAL ORATIO. hospitumque copia, cum ducentesimum septuagesimum quintum ab Aca- demia condita annum solennibus celebrare festis institueretis. Multa lubens adderem de pompa splendide^ opipare, eleganter omata ac ducta, de caetero apparatu magnifice instructo, de more et habitu saeculi mira dili- gentia in lucem prolato, nisi probe cognovissem^ ampla vobis sordere laudis praeconia, publico contentis edicto, quod non praemii nomine vobis tradi curavimus^ sed probati consilii factique documentum. Festorum dierum clamorem excepit feriarum dulcissima quies: quietem instaurata vestra diligentia, praeceptoribus perquam grata. Fergite, precor, pergite, studiis ita incumbere , ut in amore nobis ^ qui ad vestra commoda vivimus , res- pondere censeamini : vestram cuncti mirentur perseverantiam in vero , bono ac pulcro persequendo: nos cimcti beatos praedicent^ quos talis circumdat discipulorum corona. Praemia quidem hodie victoribus in certamine literario tradi nequeunt : at nova vobis erit et amplior certandi occasio , cum Regi placuerit Academiis rem restituere probatissimam nummosque aureos suis impensis cudi iusserit, quae palma sint vobis proponenda in honestissimo stadio. Agite» luvenes, vos ad palaestram ipse vocat Augustissimus Prin- cepsl Ad victoriam contendite, quotquot patriam, Regem, disciplinas diligitis! Ita ob vestram virtutem iam exsultent parentum animi, et mox universa superbiat patria! Hoc unum superest^ ut Academiae fasces tibi tradam, clarissime Kist! Et lubenter tibi trado, quamquam gratus fateor, hoc magistratus officium mihi neutiquam fuisse molestum. Nec tamen minus difficillimum munus esse arbitror, intelligere se gerere personam civitatis, debereque eius digni- tatem et decus sustinere, leges servare, iura describere, ea fidei suae com- missa meminisse. Tibi vero haec omnia faciliora erunt, qui iam antea munus idem feliciter gesseris. Salve, Rector, iterumque salve, iterum Rector Magnificel Cuncta tibi bona> fausta^ laeta apprecor: te duce floreat, crescat, patriam illustret carissima nobis Academia Lugduno-Batava! ACTA ET GESTA IN SENATU ACADEMIAE LUGDUNO-BATAVAE. A. 1850. Die 9 Martii. Vir doct. R. F. A. Dozr munas auspicatus est, habita oratione: over den guMtigen invloed dien de (mwentelingen in FTankrijh sedert 1789 hebben uitgeoefend op^ de studie der mid- deleeuwacAe geacMedenis. Die 23 Martii. Recitatur Regis Augustissimi decretum diei 2 m. Martii quo viro Clarissimo R. P. A. t)ozr et munus et salarium Adju- toris Interpretis legati Wameriani usque ad finem hujus anni cum professione extraordinario hujusque stipendio cumulare indul- getur, facta ei venia decreti Regii diei 15 m. Febr. a. 1815 N. 16. Vir Doct. S. VissBRiNG munus auspicatus est, habita oratione: over vrijheid^ het beginsel der Staatahuishoudkunde. Die 10 Junii. Recitantur literae a Viro Amplissimo qui Administro re- rum intemarum ab actis est ad Senatum datae de obitu principis Maubitii, Regis fihi natu minoris. Consolationis Caussa legationem ad Regem mittere Senatus de- crevit, legationis officium Rectpri et senioribus mandat. Die 14 Augusti. Rector ad senatum refert legationem consolatoriam co- miter et honorifice aoceptam esse a Rege. 30 ACTA ET GESTA IN SENATU. Die 17 Octobris. Plurimum venerando Antonio Ni£RM£ij£b, verbi di- vini Magistro in pago 'sHeer Arendskerke, Senatus honoris caussa summos decemit in Theologia honores. A. 1851. Die 9 Januarii. Recitatur decretum Regium diei 19 m. Novembris anni superioris quo, Viro Clarissimo R. P. A. Dozt, Professori Extra- ordinario, cum in Senatu, tum in Facultate philosophiae theoreti- cae et literarum humaniorum locus ita datur, ut professoris ordinarii officiis fungatur et juribus utatur. Candidati quatuor apud Regem edendi e quibus Rector Magni- ficiiis in proximum annum Regis decreto constituatur,. designan- tur Viri Clarissimi: N. C. KisT. G. J. Veedam. T. G. J. JUTNBOLL. f F. G. Keiegeb. Senatus Actuarium creari jussit ex quatuc» his Viris Claiissimis : F. G. Keiegee. - N. C. KisT. G. J. Vbedam. T. G. J. JUTNBOLL. Die 8 Februarii. Lectae sunt literae Curatorum Senatui nunciantium , Viro Clarissimo Dozt tempus, quo simul fiingi possit professione extraordinaria et munere Adjutoris interpretis legati Waeneeiani prorogatam esse ad diem 30 m. Junii hujus anni. < Recitantur literae Curatorum diei 1 hujus mensis ad senatum datae quae adjunctum habent Decretum Regium diei 24 m. Januarii hujus anni quo Rector Magnificus in sequentem annum creatur Vir Clar. Nicolaus Cheistianus Kist. ACTA ET GESTA IN SENATU. 31 Rectori futuro decemuntur a Senatu Assessores Viri Clarissimi: G. J. Veedam. C. G. COBET. A. E. SiMON Thomas. S. VlSSERINO. Rector ad Senatum retulit in conventu Curatorum cum Rectore et Assessoribus e Candidatis designatis creatum esse Actuarium in proximum annum Virum Clarissimum F. G. Kbieoeb. Rector Magnificus cum Senatu reliquisque Frofessoribus in Au- ditorium majus descendit. Actuarius pro condone Regis decretum de Rectore in annum sequentem creato recitat, Adsessores novo Rectori additos et Actuarium commemorat. Rector, adscensa Cathedra, dixit orationem: de detrimento quod nefflectum historicum juria noatri sttidium patriae disciplinaeque adtulif. Mox solemnibus verbis deposito Magistratu e Cathedra descendit et in subsellia redit. Novum Rectorem Magnificum Frofessores deduxerunt et officio- sisime salutaYmt. ^x OYER DEN GimSTIGEN INVLOED, DIEN DE OMWENTELINGEN IN FBANKRIJK, SEDERT 1789, HEBBEN UITGEOEFEND OP oi STUBIE VM HIDmEEUWSCHE 0E8CHIEDEMS. REDEVOERING TER AANVAARDINO VAl^ H£T HOOGLEERAARSAMBT AAN DE HOOGESCHOOL TE LEYDEN, DEN 9m MAART 1850, UITGESFBOKEN D». R. P. A. DOZY. EDELGROOTACHTBAEE HEEBEN, CURATOIIEN DEZER HOOGE- SCHOOL! WEL-EDEL GESTRENGE HEER, SECRETARI8 VAN HET COLLEGIE DER CURATOREN! HOOGGELEERDE HEEREN, ZEER GEACHTE AMBTGENOOTEN I DIE MET HET BESTUUR DEZER STAD Ot MET DE HaNDHAVING DES REGTS ZIJT BELAST, MANNEN REEDS DOOR STAND EN WERKKEING EERWAARDIG! WEL-EERWAARDE HEEREN, LEERAREN DER GODSDIENSTI WEL-EDELE ZEER GELEERDE HEEREN, DOCTOREN DER VER- SCHILLENDE EACULTEITEN! • WEIrEDELE HEEREN, STUDENTEN AAN I)EZE HOOGESCHOOL! EN VOORTS GIJ ALLEN, DIE ONS MET UWE TEGENWOORDIGHEID VEREERT, ZEER GEWENSCHTE TOEHOORDERS! „Wat spreekt gij toch van voomitgang? Wij, gaan integendeel achteruit. Zie, mijne lieveUngsstudie wordt niet meer grondig en ijverig beoefend zoo als vroeger; het getal van hen, die er zich uitsluitend aan wijden, neemt van jaar tot jaar af." — „Maar weet gij dan niet ," zoo luidt het antwoord op die klagten, „weet gij dan niet dat iedere eeuw hare eigen- aardige behoeften heeftp en uw studievak voldoet niet meer aan de behoeften onzer eeuw; het heeft zijn tijd gehad, het is verouderd." — En nu moge deander zooveel bewijzen voor het tegendeel aanvoeren als hij kan, het zal hem niet veel baten; want ieder studievak is in meerdere of mindere mate afhankelijk van den geest der eeuw; het wordt gekoesterd als het aan bestaande behoeften voldoet; het wordt met onverschilligheid , met minachting beschouwd, als het, te regt of te onregt, voor niets anders dan eene curiositeit gehouden wordt. Maar wie ook moge klagen, bij onze naburen zal de geschiedonder- zoeker voorwaar niet treuren over verwaarloozing der historie. Integendeel; 5* 36 R. P. A. DOZY nooit was bij hen de belangstelling in deze studie zoo groot als in de negentiende eeuw; de geschiedkundige werken volgen elkander niet, bij tusschenpoozen , op; het eene verdringt het andere. Zelfs dichters en romanschrijvers verlaten het rijk der phantasie om charters en depeches te bestuderen, en een talentvol schrijver — niet van Nederland, maar van het overige beschaafdc Europa sprekende — heeft gezegd: „de geschiedenis, zoo wel de algemeene ak de bijzondere, is de meest gevierde, de meest beoefende wetenschap onzer dagen." Welk een onderscheid met vroeger! Ik wii niet eens van den tijd spreken, toen, in Duitschland en elders, de nieuwe geschiedenis eene soort van toegift was op de Romeinsche en Bjrzantijnsche ; maar herinnert u hoe in de vorige eeuw de Mildeleeuwsche historie aan weinigen werd overgelaten. Het publiek bleef koel voor hetgeen in die stikduistere dagen der barbaarschheid, zoo als het heette, was voorgevallen. Algemeen werd dat groote tijdvak voor eene dorre en ondankbare stof gehouden, waaraan een schrijver van talent bijna nooit zijne krachten verspilde. Nu beschouwt en beoordeelt men dat tijdvak anders; schrijvers van den eersten rang hebben zich bij voorkeur aan de Middeleeuwsche geschiedenis gewijd; hunne werken worden door een talrijk pubUek met levendige belangstelling gelezen. * Ik geef het toe: op het eerste gezigt schijnt het alsof de schrijvers die geschiedenis veranderd hebben. Vergelijkt men een werk, dat in de vorige eeuw geschreven is, met een boek dat in deze eeuw verscheen, dan twijfelt men bijna of men wel de geschiedenis van hetzelfde tijdperk leest. Namen en jaartaUen komen, wel is waar, grootendeels overeen; maar hoe geheel anders worden thans de feiten opgevat en voorgesteld ! Wat in het oudere boek een dertigtal bladzijden besloeg, is in het nieuwere tot eene enkele geslonken; wat in het oudere ter loops werd aangestipt, is in het nieuwere uitvoerig behandeld; vroeger onbekende feiten vervangen de wijsgeerige bespiegelingen , de zedekundige opmerkingen, waarin de lezers der vorige eeuw zoo veel behagen schepten; nieuwe vragen worden opge- worpen en beantwoord; over andere ^hjdt men heen, schuift ze als onbe- langrijk ter zijde. Van waar komt dit aUes? Er wordt hier of daar nog wel iemand gevonden, die niet geleerd REDEVOERING. 37 heeft met zijn tijd mede te gaan^ en die er zich op beroemt dat hij het nooit leeren zal; die voor al het nieuwe, dat hij tot zijne smart of verontwaardiging ziet gebeuren, altijd eene en dezelfde reden opgeeft. Als men hem opmerkzaam maakte op de hervorming der historische studien , en hem vroeg waarom de geschiedenis , maar vooral de Middel- eeuwsche, thans algemeener beoefend wordt dan vroeger, dan zou hij waarschijnUjk zijne gewone spreuk tot antwoord geven: „dat komt van al die rampzalige revolutien in Frankrijk!" „Maar," merkt de vrager op, „die reden is toch wat al te vreemd. Denk eens aan Condorcet! Op den 19^« Junij 1792 sprak hij immers aldus in de Assemblee nationale: „0p dezen dag verbrandt de Rede, aan den voet van het standbeeld van Lodewijk XIV, die onmetelijke boekdeelen , die getuigden voor de onverbeterlijke ijdelheid der adelijke kaste. Nog zijn daarvan andere sporen over in de openbare boekerijen, in de reken- kamers. Die bewaarplaatsen moeten allen vernield worden. Ik stel dus voor, al de departementen te magtigen, de charters te verbranden, dia zich daar bevinden." — Met algemeene stemmen werd het voorstel aange- nomen. — Op den 22»*«» Februarij 1798 werd er bevolen, op de Place des Piques te verbranden 347 deelen en 39 doozen, meestal Handschrifteh uit de Middeleeuwen. Eene afgelegene provincie, Roussillon, bezat eene menigte documenten, die voor de geschiedenis van Majorca, Aragon en Frankrijk van het hoogste belang waren, en waarvan Marca, Vaissette en andereQ eenige weinige hadden gebruikt of uitgegeven. In zijne Histoire de Roussillon, verhaalt ons de geleerde bibliothecaris van Perpi- gnan , dat die documenten op karren zijn gepakt en naar Toulon gezonden , „pour le service de Tartillerie de la marine.'' En zoo kan men duizende voorbeelden optellen van het vandalisme der Fransche revolutionnairen. Hoe is het nu mogelijk, dat de Fransche omwentelingen een nieuw leven zouden hebben geschonken aan eene wetenschap, die de revolutionnairen verfoeiden?" En toch, Mijne Heeren, hoe zelden het mij ook gebeure, in dit geval ben ik het met den man, aan wien de vraag werd gerigt, eens. Mag ik daarom uwe toegevende aandacht verzoeken, als ik spreek: Over den gmatigen invloed, dien de omwentelinffen in Frankrijk, eedert 1789, /tebben 38 R. P, A. DOZY uitgeoefend qp de studie der Middeleeuwsche Geschiedenis. Natuurlijk bedoel ik niet alleen die omwentelingen zelve, maar ook de gevolgen die zij hadden. Wie een tijdvak alleen uit de historische documenten kent, kent het maar half. Begrijpt men de groote beweging der achttiende eeuw, als men de werken van Voltaire, Rousseau en de Encyclopedisten niet gelezen heeft? Zeker niet. Maar met nog meer regt mag men van den.schrijver, die de Middeleeuwen behandelt, kennis derMiddeleeuwsche Kteratuur eischen. Immers, de kronieken werden meestal door geestelijken geschreven, en onder deze waren er maar enkelen, zoo als Matthew Paris, die de Pausen vrij durfden beoordeelen; de overigen zijn met diepen eerbied voor Paus en geestehjkheid vervuld; men vergist zich, als men meent, dat men uit hunne werken de denkwijs der ridders of stedelingen over de geestelijkheid zal leeren kennen. Evenmin geven zij zelfs een onvolkomen denkbeeid van den toestand der maatschappij. Kan men b. v. den tijd van Philippe- Auguste en Richard Leeuwenhart beoordeelen naar de kronieken? Neen; men moet de Provenfaalsche sirventes van Bertrand de Born kennen; deze teekenen met levendige kleuren den toestand der maatschappij , de denk- en handelwijs van den lageren adel vooral; dat doen de kronieken niet. Wilt gij weten hoe men in Frankrijk of in Spanje over de geestelijkheid dacht, leest dan Pierre Cardinal, de Fabliaux en den Aartspriester van Hita; want de kronieken zuUen het u niet zeggen. Later schreven de ridders de geschiedenis ; maar hde is de man, die de kunst van verhalen verstond zoo als weinigen die hebben verstaan, hoe is Froissard ingenomen tegen de mechante gent des communes. Omdat hij ze diep veracht, ver- haalt hij hunne geschiedenis allerslordigst; overal waar hij van hen spreekt, heeft zijn geleerde uitgever Dacier hem te regt moeten wijzen. Volgens Froissard, hebben de stedeKngen en de boeren altijd ongelijk; de Koningen en de Edelen behandelen hen met vaderlijke zachtheid, maar de ondank- baren beloonen die liefde telkens met opstand. Leest de liederen, waarin het volk zijne rampen opsomt, de Complainte bij Monstrelet, de Coplas de Mingo Revulgo, en gij zult zien dat de ridderlijke Memoires-schrijvers REDEYOERING. 39 den toestand der stedelingen en boeren niet naar waarheid hebben geschilderd. ; Wehiu, kende men in de vorige eeaw de Middeleeuwsche Kteratuur? — Velen schijnen toen niet eens te hebben vermoed, dat zij bestond. Een beroemd geschiedschrijver, een Robertson, wijdde eene paragraaf aan de literatuur; en waann bestond die volgens hemP — In scholastieke theo- logiel — En zijne tijdgenooten schijnen zich aan dien onzin volstrekt niet te hebben geergerd. Soms doorbladerde deze of gene geleerde een gedicht, en teekende er eenige bijzonderheden uit op, omtrent het huiselijk leven in den riddertijd; maar daarbij bleef het. Hoe weinig men prijs stelde op het eerste vereischte, taalkennis, blijkt b. v. uit Millofs boek, dat in zijn tijd grooten opgang maakte. MiUot schreef drie deelen over Provenpaalsche dichters, en toch, de goede man verstond geen woord Proven^aalsch. Eerst in onze eeuw zijn de wetten der oude Germaansche, Keltische en Romaansche talen nagespoord en vastgesteld, haar woordenschat opgetee- kend en toegelicht. De zangen van Merdhin, Aneurin en Taliessin, de groote riddergedichten , de liederen der Troubadours en Minnesinger, zijn met voorbeeldeloozen ijver uitgegeven en verklaard; in de geschiedenis der kunst is hun de phiats aangewezen, waarop zij regt hadden. leder land heeft men om zijne volkszangen gevraagd; zelfs op de eenzame Faro-Eilanden heeft men, uit den mond des volks, de liederen over Sigurd Fofnersbane opgeteekend, die daar voUediger waren bewaard gebleven dan in de oudere Edda. Maar waaraan hebben wij die herleving der Middeleeuwsche literatuur te dankenP Napoleon stelde de wet aan Duitschland, maar in stilte arbeidde men er aan zijn val. Hoe kon men dit doel het best bereikenP Door de liefde tot het vaderland op te wekken, door het nationale eergevoel te verleven- digen. „Daarom," zoo sprak men, „daarom roepe men de dagen van Duitschlands grootheid, de dagen der Hohenstaufen , in het leven terug! Weg met vreemde modeUen! De kunstwerken van onzen heldentijd moeten onze voorbeelden zijn! De Nibelungen moeten op de scholen worden verklaard, niet Homerusl Het Heldenboek en Wolfram von Eschen- bach moeten de beschaafden lezen^ niet Racine of MoUerel Als wij 40 R. P. A. DOZY doordroDgen zijn van onze nationaliteit, dan valt ook de Fransche overweldiger!" Het was de tijd der Deutscbthiimelei, waarmee thans de Duitschers zelve spotten, en te regt zegt Gervinus: ,,Hoe het nationale eergevoel door de Nibelungen kan worden opgewekt^ is mij een raadsel; en de verwachtingeny die men daarvan in dit dpzigt koesterde, konden slecbts in een zoo opge- wonden tijd als 1813, opkomen.*' Maar tevens moeten wij dankbaar erkennen, dat in die dagen van enthousiasme, voor het eerst een fiksche stoot werd gegeven aan de studie der Oud-Duitsche literatuur. Deze nam nu plaats in de rij der wetenschappen ; en die nieuwe wetenschap hield zich nietalleen staande, toen het enthousiasme van 1813 lang was geweken, maar zorgvuldig gekweekt door mannen als de beide Grimms, Lachman en Benecke, groeide zij weelig op en werd een stevige boom, die nu den storm der tijden moedig trotseert. En hoe herleefde de Middeleeuwsche Kteratuur in Frankrijk? Een Bom-bon regeerde weder. Terugkeer tot de Middeleeuwen! -was de leus van den adel, en eene nieuwe school vormde zich, die met geestdrift de Middeleeuwsche literatuur beoefende, die bewonderde en tot model koos. — Neen, beweren anderen, neen, de romantieke school werd door hetzelfde revolutionnaire principe bezield als de mannen van 89. Het was een opstand tegen het bestaande en algemeen aangenomene; een opstand tegen de meesters, die in de 17« en 18« eenw despotiek over de kunste- naars hadden geheerscht, even als Lodewijk XTV en Lodewijk XV over hunne onderdanen. — Wij zuUen geene dezer twee meeningen uitsluitend huldigen, en liever aannemen, dat de studie en navolging der Middel- eeuwsche literatuur bij den een voortkwam uit reactie tegen de grondbe* ginselen, in 89 gehuldigd, bij den ander, uit de toepassing dier grond- beginselen op de Uteratuur. In beide gevallen zijn de bewegingen op het poUtieke terrein, de oorzaak der herleving der Middeleeuwsche letterkunde in^ Frankrijk. De strijd der klassieken en romantieken mag als geeindigd beschouwd worden; beide partijen hebben het overdrevene harer theorien ingezien; vele werken van den dag, die eens door eene coterie tot de wolken werden verheven, zijn thans — vergeten; — maar wat hlijfty het zijn Baynouards werken, zijne Provenpaalsche Grammaire, zijn doorwrocht \ REDEYOERING. 41 Lexique roman, zijne uitgave der Troubadours, en rusteloos arbeiden thans mannen als Faulin Faris, Francisque Michel en zoo vele anderen. Die menigte gedichten, nu voor het eerst uitgegeven en verklaard, waren nieuwe bouwstoflfen voor den geschiedschrijver. Door die te gebruiken , kon hij leven en karakter geven aan zijn onderwerp. Hij kon de politieke geschiedenis verklaren door de letterkundige; de beide rigtingen nagaan, waarin zich de menschelijke geest bewoog; den innigen zamenhang opmer- ken, die er is tusschen de lotgevallen van den staat, de veranderingen in den maatschappelijken toestand, den voor- of achteruitgang der kunst. Andere bronnen voor de Middeleeuwsche geschiedenis waren aan onze voorouders ' bijna onbekend gebleven. Een paar boeken, het leven van Saladjm, door Schultens uitgegeven, en Aboe-1-feda's Annalen, 'door Reiske bewerkt, ziedaar bijna de eenige aanspraken, die de Orientalisten der vorige eeuw hebben op de dankbaarheid van deor geschiedonderzoeker. De Arabische literatuur bleef de slavin der theologie, het klimop dat zich slingerde om den eik. En nu! — Wat al geschiedschrijvers zijn er niet uitgegeven en vertaald! Uit hunne eigene geschriften heeft men de vijanden der kruisridders leeren kennen; het volk, dat zijne tijdgenooten in kennis verre overtrof, dat krachtig werkte op de beschaving der Europesche natien, want menigmaal deden het handelsverkeer en de beoefening der wetenschappen den scheids- muur vallen, dien verschil van godsdienst en volkshaat hadden opgerigt. De geschiedenis van het Oosten, van Spanje, van Italie, van het Bjzan- tijnsche rijk, van Rusland, de togten der Noormannen, de ontwikkeling van den handel, van kunsten en wetenschappen , — dat alles hebben ons de Arabische geschriften beter jloen kennen. Maar van waar kwam het lichtP Het was een bange dag, de 12^ Germinal van het jaar IH. De hon- gersnood woedde in Farijs; het razende gepeupel drong in de vergaderzaal der nationale conventie binnen. Brood en de constitutie van 93 ! die kreet weecgahnde van alle kanten; tierende vrouwen en beschonken mannen plaatsen zich op de banken der afgevaardigden. Eerst tegen den avond rukten de bataiUpns der sectien aan, en verdreven de menigte uit de zaal. Maar de Zitting duurde den geheelen nacht voort; uitgeput van ver- 42 R. P. A. DOZY moeijenis, ging de vergadering eerst in den morgen van den 13*^«° Ger- minal uit een. Wie zou hebben durven verwachten, dat de Conventie, op dien 18^ Germinal, eene school in het leven zou roepen, die spoedig eene nieuwe rigting, en wel eene historische, zou gevenlaan eene belangrijke weten- schap? En toch, dit gebeurde. Op dien zelfden 13<*«o Germinal besloot de Conventie tot de oprigting der &ole des langues orientales vivantes, volgens het plan dat ontworpen was door den geleerden Langles, dien een zijner levensbeschrijvers bestempelt ais partisan exalte de la revolution. Dadelijk werd aan die school de Sacy als Hoogleeraar in het Arabisch aangesteld; de man, die door zijne tabijke geschriften en het onderwijs dat hij gedurende vier en veertig jaren gaf, de leermeester werd van geheel Europa; de man, die eene veelzijdige kennis bezat, maar die de historie aanwees als het veld, waarop de Orientalist de schoonste lauweren kan plukken. Maar die nieuwe school zoude niet gedaan hebben wat zij deed, als de politieke gebeurtenissen haar niet in de hand hadden gewerkt. Immers, reeds in 1587 had Hendrik III een afzonderlijken leerstoel voor het Arabisch in het coUege royal opgerigt; maar wat had het gebaatP De gang der wetenschap zelve toont hoe sterk de tijdsomstandigheden op haar hebben gewerkt. Welke geschiedenis beoefende men het eerst en uitsluitend? Die van Egypte. En waarom? Gij allen, Mijne Heeren, denkt reeds aan den togt van Bonaparte, aan de oprigting van het Egyp- tische Instituut. En vloeide die togt niet voort uit den geheelen loop der Pransche omwenteling? Later breidde men den kring van het onderzoek naar alle kanten uit; maar men bleef den invloed gevoelen der gebeurtenissen van den dag. Zoo vestigde de verovering van Algiers de aandacht op de Middeteeuwsche geschiedenis van Noord-Africa. Wij hebben dus gezien hoe, onder den invloed dei* politieke gebeurte- nissen, de Middeleeuwsche dichtstukken en de Arabische geschiedwerken bekend werden. Laat ons thans onderzoeken of het publiek, ten gevolge der omwenteling van 89, niet meer belang moeat stellen in de Middeleeuw- sche geschiedenis dan vroeger het geval was. REDEVOERING. 43 Wanneer ik zeide: onze tijd moet wel belang stellen in de Middeleeu- wen, want sinds 89 is het beschaafde Eoropa of tot de Middeleeuwen teruggekeerd, of op weg om er toe terug te keeren, dan zoudt gij u misschien over die stelling verwonderen , en ik zou moeten bekennen , dat ik mij onduidelijk heb uitgedrukt. Daarom zal ik trachten mijne meening bepaalder te ontwikkelen. In het tijdvak van de ontdekking van America tot op de revolutie, vorderde de beschaving met groote schreden; handel en nijverheid, de ontdekking van nieuwe werelddeelen, de vestiging van kolonien, schonken aan de staten grooteren rijkdom en welvaart; het onderscheid der standen verflaauwde langzamerhand; er kwam meer orde en regehnaat in wetgeving en bestuur; de staten verkregen eenheid en daardoor grootere magt; het systeem van het politieke evenwigt, in de Italiaansche repubheken der Mddeleeuwen geboren , ontwikkelde zich. Maar ofschoon wij al de voor- regten waarderen, die dat tijdvak ons schonk; ofschoon wij beweren dat men het kennen moet, omdat het onzen tegenwoordigen toestand gedeel- telijk verklaart, — er is veel in, -wat ons vreemd is geworden. De oor- logen werden of gevoerd om het bezit eener strook lands, 6f het waren godsdienstoorlogen ; en of deze laatste aan velen onzer — - nu wij dan toch gevorderd zijn in verdraagzaamheid en elkander niet meer doodslaan of verbranden , omdat de een aan de mis gelooft en de ander niet -^ of deze laatste aan velen onzer wel zoo bijzonder veel belang inboezemen, zou men haast betwijfelen, als men ziet dat de nieuwe geschiedschrijvers gretig eene andere oorzaak voor die oorlogen opzoeken dan de godsdienst, dat zij de godsdienstoorlogen in vrijheidsoorlogen herscheppen. Op weinige uitzonderingen na, gehoorzaamden de staten van het vaste land aan eenen of aan zeer weinigen; het volk had geene politieke beteekenis; niet zijne geschiedenis leest men, maar die der regerende huizen, voor een gedeelte die van gunstelingen en bijzitten. Kortom, de nieuwe geschiedenis ver- toont ons een dictatorschap , dat de vorsten zich hadden aangematigd. De voordeelen, die 'taanbragt, miskennen wij niet; maar wij, kinderen der negentiende eeuw, kunnen toch aan dat tijdvak van alleenheersching die belangsteUing niet schenken, die ons de lotgevallen van een vrijen staat inboezemen. Verreweg de meesten onzer zullen de geschiedenis van Enge- 6» 44 R- P. A. DOZY land, onder Karel I, de republiek, ELarel II, Jacob en Willem, liever beoefenen dan de gelijktijdige historie van Frankrijk, Duitschland of Italie. Thans wordt Europa geschokt door omwenteling op omwenteling; alles staat op losse schroeven; heden wordt afgebroken wat gisteren werd opge- bouwd; elke partij wil hare theorien verwezenlijken; in Frankrijk en in Duitschland staan de lagere volksklassen vijandig tegen den bnrgerstand over. Aan de geschiedenis vragen wij lessen; maar zal het tijdperk van Lodewijk XIV ons een juister inzigt geven in den strijd der partijen , de ontwikkeling der constitutien, de werking der politieke hartstogten bij de menigte, de sluwe kunstgrepen der demagogenP Ziet daarentegen de Middeleeuwen 1 Waarheen gij ook den blik wendt, overal vindt gij politiek leven. Ziet de Noordsche rijken, waar, voor de invoeripg des Christendoms, maar een stand is, bij wien alle wetgevende magt op de land- en rijksdagen berust, die der vrije boeren. Ziet hoe zich daar langzamerhand de sCanden vormen. Eerst de geestelijkheid. Te- gen het einde der elfde eeuw, nu het Christendom in Denemarken de heerschende godsdienst geworden is, zoekt Koning Knoed, naderhand de Heilige bijgenaamd, een steun tegen zijn volk in de geestelijkheid. Plot- seling verheft hij de acht Deensche bisschoppen, die tot nu toe geene bij- zondere achting hebben genoten, tot den eersten rijksstand. Omstreeks het midden der 12^« eeuw verheft zich de adeL Denemarken is, vooral onder de regering van Niels, door buitenlandsche oorlogen zeer verzwakt, en daar men eene geoefende ruiterij noodig heeft, geven de Koningen leenen, waaraan de verpUgting van ruiterdienst verbonden is; die leenen worden later erfeHjk. Door geldgebrek gedwongen, verpanden de Konin- gen hunne landgoederen , en zijn naderhand niet in staat het pandgeld terug te geven. Zoo vermeerdert zich het grondbezit van den Deenschen adel. (Na de Hervorming, toen de goederen der geestelijkheid verbeurd waren verklaard, bezat de adel negen tienden van het Rijk.) Het ligt in den aard der zaak dat nu ook de poUtieke invloed van adel en geesteUjkheid stijgt. Yroeger werd de Koning, zoo als de kroniek- schrijvers uitdrukkeUjk vermelden, te Isore gekozen door liet geheele volh; maar in 1167 wordt Waldemar gekozen door al de rijksgrooten. Maar de boeren bieden herhaaldeUjk tegenstand, en merkwaardig is de lange strijd. REDEYOERING. 45 dien zij tegen adel en geestelijkheid voeren , vooral in de thans Zweedsche provincie Schonen. Maar zij moeten bukken; op de rijksdagen worden zij hoe langer hoe meer op den achtergrond geschoven; eindelijk verliezen zij hmme politieke regten. Zi) verarmen naarmate adel en geestelijkheid rijker worden, want zij en de stedelingen moeten aileen al de belastingen op- brengen. Ten laatste wordt de Deensche boer een lijfeigene. In den beginne hebben adel en geestelijkheid de Koningen ondersteund; maar weldra blijkt het, dat de Koningen, door de verhefiing dier beide standen^ zicTi veel gevaarlijker vijanden hebben voorbereid, dan het volk ooit was geweest. De strijd is nu tusschen de bevoorregte standen en den Koning. De aristocratie behaalt de overwinning. Geen Koning wordt nu meer gekozen, of hij moet met haar een contract aangaan, eene verkie- zings-capitulatie , zoo als het heet. Bij dat contract verzekert de Koning aan de aristocratie de buitensporigste voorregten, en kent haar het regt tot opstand toe, zoodra hij tegen dat contract handelt; een regt dat de Koningen van Aragon eveneens aan de aristocratie van hun Bijk toekenden. De koninklijke magt wordt in Denemarken tot eene ijdele schaduw, vooral nu de aristocratie eenige weinige Edelen en Bisschoppen, onder den naam van Bijksraad, gekozen heeft, die den Koning in alles moeten leiden, en die inderdaad Denemarken regeren. In Zweden houdt zich de Oud-Scandinavische staatsinrigting veel langer staande dan in Denemarken. £en plan wordt hardnekkig door de Zweed- sche aristocratie vervolgd: Zweden moet met een ander rijk vereenigd zijn; de Koning moet in dat andere rijk zijn verblijf houden ; in Zweden moeten de Edelen regeren, en is de gelegenheid gunstig, dan moeten zij tegen den vorst opstaan en het Bijk onder elkander verdeelen. In zijn geheel kan de aristocratie dit plan nooit verwezenUjken. De Unie van Calmar is haar werk, en brengt haar nader tot haar doel. Belangrijk is het, na te gaan hoe de boerenstand, door vrijheids- en vaderlandsliefde bezield, zich steeds verzet tegen die Vereeniging met Denemarken, die inderdaad Zweden tot een Deensch wingewest vemederde; eerst onder Engelbrecht, later onder de drie Sturen, die wel is waar volksleiders zijn, maar in den schoonsten zin. Eindelijk verijdelt het Stockholmer bloedbad al de ver* wachtingen van den adel; de jongeling wiens leus is „door^God en Zwedens 46 R, P. A. DOZY boerenstandr' verdrijft de Deenen voor altijd uit Zweden. Met minder kans van te slagen vat de adel zijn plan weder op, nu Sigismund den Poolschen troon beklimt; de vereeniging met dat rijk mislukt geheel en al. Maar de Wasa's blijven geene volksvrienden , zoo als de Sturen steed^ waren geweest. De magt der aristocratie klimt, en in de 17^* eeuw heeft zij zoowel in Zweden als in Denemarken zulk eene hoogte bereikt , dat de overige standen tot een wanhopigen stap hunne toevlugt nemen. Nergens elders hebben de Stenden zelve den representatieven regeringsvorm vemie- tigd; het valt ook te betwijfelen of dit wel het doel der Deensche en Zweedsche Stenden was. Zij wilden de aristocratie fnuiken; daarom ver- bonden zij zich met Frederik III en Karel XI; maar Frederik en Karel plukten alleen de vruchten dezer beide omwentelingen. Gaat de geschiedenis der Fransche communes na. Onder de Merovingen en Carolingen staan Franken en Galliers tegen elkander over, als overwin- naars en overwonnenen. Onder de Capetingen gaat het verschil der voiken over in het verschil der standen. £ene eeuw nadat de graaf van Parijs den troon had bestegen, vertoonen zich de eerste sporen van de vestiging der communes; de democratische geest, die zoo lang had gesluimerd, ontwaakt. De nieuwere wetenschap heeft de dwaalbegrippen, die men vroeger omtrent het ontstaan der communes koestetde, vemietigd, en aangetoond, dat deze hare vrijheid geenszins aan de Koningen te danken hebben, — zoo als aelfs in een staatsstuk, de Fransche grondwet van 1814, is beweerd, — maar bijna alleen aan den moed en de volharding der wakkere burgers, die een nieuw leven schonken aan de municipaliteit, die vele steden onder het Rqmeinsche Keizerrijk bezeten hadden, en die zij nooit geheel hadden verloren. Maar iedere stad moet een langen strijd voeren, geweld met geweld keeren, eer zij de municipale vrijheid, het republikeinsche zelfbe- stuur, het regt van vrede en oorlog, volkomen bezit, en ten noorden der Loire wordt die strijd vooral tegen de bisschoppen en abten gevoerd^ die heeren waren der meeste steden. Dat daardoor de geschiedenis van iedere commune belangrijk wordt, als zij slechts door tijdgenooten uitvoerig is. opgeteekend. niemand zal het ontkennen, die b. v. de geschiedenia van Laon, Reims en Vezelay uit Thierry^s voortreffelijke verhalen kent. „AIs men," zegt deze groote meester, „als men oplettend de municipale omwen- REDEVOERING. 47 telingen der Middeleeuwen met de constitutionele omwentelingen van den nieuweren tijd vergelijkt, dan wordt men getroffen door eene zekere over- eenkomst, die deze beide groote bewegingen in haar geheel en in haren loop aanbieden. Wanneer de politieke hervormingen der 12^« eeuw zich in een veel kleineren kring bewegen dan die der IS*** en 19^«, dan is daarentegen de beweging in de Middeleeuwen levendiger, en vormt meer een geheel, omdat al degenen die er toe medewerkten, tot dezelfde klasse behoorden, die slechts een belang, een plan hadden. Op dezelfde uitge- strektheid gronds waar in onze dagen eene enkele revolutie genoegzaam is, waren er honderde noodig toen de communes werden gevestigd." In de geschiedenis van Florence is bijna geene enkele bladzijde of zij boezemt ons belang in. De Edelen moeten bukken voor de rijke burgers; deze op hunne beurt voor de lagere burgerklasse; eindelijk barst de strijd uit tusschen de burgers en de heffe des volks, de Ciompi. Er zijn weinig geschiedwerken , die z66 geschikt zijn aan onzen tijd belang in te boeze- men, als het kleine werk dat Gino Capponi onder den titel van Tumtdto dei Oiompi schreef. Maar reeds genoeg voorbeelden, — en toch heb ik niet eens gesproken van de Lombardijsche republieken, van de Vlaamsche demagogen, van de Aragonesche constitutie, van Engeland — - Engeland! Daar heerschen vrijheid, orde en welvaart; Engeland wordt door geheel Europa benijd; de Engelsche constitutie wordt overal als het schoonste model aangeprezen. Welnu, het is eene Middeleeuwsche, lang- zamerhand gewijzigd naar de behoeften van den nieuweren tijd. En in de Middeleeuwen was zij misschien slechter, maar althans niet volmaakter dan die van menigen anderen staat. Het valt dus in het oog, dat de Middeleeuwsche geschiedenis eene menigte verschijnselen aanbiedt, die aan ons meer belang inboezemen dan zij aan onze voorouders deden. Den representatieven- regeringsvorm , den strijd der standen en der partijen, het politieke leven in een woord, vin- den wij in de Middeleeuwen terug, en wij kunnen voordeel trekken uit de ondervinding van verscheidene eeuwen. Andere tijden, andere behoeften; er waren nu andere geschiedschrijvers noodig dan de vorige eeuw had opgeleverd. 48 • R. P. A. DOZY In Frankrijk schonk voor een tijd de omwenteling van 89 » en voor goed die van 30 , aan den geschiedschrijver het allereerste wat hij noodig heeft : vrijheid van drukpers. Wat baatte het of vroeger een geschiedschrijver tot belangrijke resultaten gekomen wasP Dikwijls mogt hij ze toch niet mede- deelen. Freret las in eene openbare vergadering der Fransche Academie eene verhandeling over de vestiging der Franken in het Noorden van GaUie. Hij was de eerste die dit geschilpunt , waarover voor hem zoo lang gestre- den was en na hem zoo lang gestreden werd, met juistheid beantwoordde, en de stellingen, die dat heldere hoofd in 1714 voordroeg, zijn thans axiomas in de wetenschap. £n hoe werd hij beloondP Eene lettre de cachet zond hem naar de Bastille, waar hij zes maanden gevangen zat. Onder zulk een bestuur kunnen geleerden folianten schrijven, maar aan vrij, wetenschappelijk onderzoek valt niet te denken. Freret zette zijne studien over de geschiedenis van Frankrijk niet voort; hij klom op tot de hoogste oudheid, tot de tijden die geene geschiedenis hebben; en moge hij ook daar door zijne scherpzinnigheid hebben geschitterd, de geniale man, die zijn tijd eene eeuw vooruit was, zou meer nut hebben gesticht, als hij had kunnen voortgaan op het ingeslagen pad; dan nu hij genood- zaakt werd zich te begraven onder Egyptische en Chinesche koningslijsten. Mogt ik kunnen zeggen dat thans^ in het beschaafde Europa, niemand meer met gevangenis of ballingschap wordt gestraft, als hij de resultaten zijner historische studien vrijmoedig mededeelt. Maar helaas! ik denk aan Napels, aan den uitstekenden denker die de Siciliaansche Vesper beschreef, aan den edelen man , . dien ik trotsch ben mijn vriend te mogen noemen. Zullen velen op Sicilie het voorbeeld van Amari.volgen, en even vrijmoe- dig de gebeurtenissen der dertiende eeuw verhalen? — Den kerker of ballingschap hebben zij te wachten. Hebben de omwentelingen vrijheid van drukpers geschonken, zij hebben ook den historischen tact der denkers gescherpt; wat men onder zijne oogen zag gebeuren verklaarde het verledene. Vergelijkt een Franschen geschiedschrijver met een Duitschen. Waarom staat de laatste meestal lager dan de eerste, wanneer beiden overigens even vlijtig hebben gearbeid? Men antwoordt: Omdat bij de Duitschers oordeel en smaak dikwijls ont- breken. Wij geven toe, dat dit in zekere mate de zaak verklaart. Als REDEVOERING. 49 Schlosser en zijne leerlingen de eene helft van het materieel in den tekst plaatsen, en de andere helft in de noten; — hetgeen iemand tot de' opmerking noopte, dat men de noten even goed als tekst zou kunnen leaen^ en den tekst als noten; -— als von Raumer twee onderwerpen behandelt in een boek: de geschiedenis der Hohenstaufen en die der kruistogten; als dezelfde schrijver, in plaats van de geschiedenis op te vatten als een geheel, ze verbrokkelt in verhaal en verhandeling, door op vier deelen verhalende geschiedenis nog twee deelen te laten volgen met verhandelingen over den toestand van staat en kerk; ~ dan moet men zeker erkennen: dit is gebrek aan oordeel en smaak. Maar dit is toch niet de eenige reden. Eene andere moet men daarin zoeken, dat het poli- tieke leven in Duitschland ontbreekt, of althans ontbrak. Waar dit het geval is, zal de historie veelal te bespiegelend, te onpractisch geschreven worden; zelden zal men in zulk een land een helder inzigt hebben in de beteekenis der feiten. Ziet von Raumers Inleiding! Wat is zijp Een geraamte zonder leven of beteekenis; in menig handboek is zulk een kort begrip der Duitsche geschiedenis beter geleverd. Vergelijkt daarmede — ik wil niet eens een Fransch werk van den eersten rang noemen ~ verge- lijkt daarmede Capefigue's Inleiding bp het Leven van Philippe-Auguste ; zij geeft in weinige maar fiksche trekken, een helder denkbeeld van den toestand, waarin zich de maatschappij bevond, op het oogenblik dat de schrijver zijn verhaal begint. En hoe glijdt von Raumer heen over de merkwaardige geschiedenis der Italiaansche republieken, die dan toch met die der Hohenstaufen in veel naauwer verband staat dan die der kruistog* tenl Had hij ze ten minste als vijand geschetst, men zou er vrede mee hebben, want de geschiedschrijver moet vrij zijn in zijn oordeel; maar de oogen sluiten voor de gewigtigste bewegingen van den tijd, dat mag hij in geen geval. Nog op eene andere, maar toch gelijksoortige wijze, werkten de omwen* telingen op de historiographie. Wanneer de geschiedschrijver tijden heeft beleefd, waarin de hoogste belangen der maatschappij op 'tspel stonden, zal hij zich dan dagen lang verdiepen in de beschouwing van een fiamilie- wapen, van een zegel, van eene munt of van een penningp Zal hij/ als het niet volstrekt noodzakelijk is, zijn tijd aan dingen besteden, die hulp- wetenschappen heeten, maar die men dikwijls juister parasitische planten zou noemenP Want een van beiden: 6f men heeft geen r^ begrip van geschiedenis, of men moet erkennen, dat de geschiedschrijver, eenige weinige gevallen uitgezonderd, die dingen gerust kan laten liggen voor hetgeen zij zijn. De groote geschiedschrijvers van onzen tijd zijn van die waarheid door- drongen. Er is een scherpe grenslijn getrokken tusschen het belangrijke en het onbelangrijke. Te regt zegt de voortreffelijke Hallam» waar hij van den strijd der Gentenaars met hunnen graaf Lodewijk spreekt: „lk raad den beoefenaar der geschiedenis zich met deze gebeurtenissen bekend te maken, en met de bewegingen te Parijs, die daannede in verband stonden. Zij behooren tot de eeuwige lessen der historie; want de onregtvaardige aanmatigingen der hoven, de toomelooze driften der menigte, de eerzucht der demagogen, de wreedheid der overwinnende factien» zullen nooit ophou- den zich op gelijke of gelijksocnrtige wijze te vertoonen. Jdaar uit de oorlogsfeiten van dien tijd kan men bijna nooit iets leeren; zij kunnen naauwelijks te weinig tijd innemen bij onze historische studien." Gervinus gaat misschien te ver, als hij> in het begin zijner ,Jnnere Geschichte von Aragonien", zegt, dat hij alleen de geschiedenis der constitutie zal nagaan, omdat onze tijd uitsluitend daaraan behoefte heeft. Maar dat Ae historie thans anders behandeld wx)rdt dan in de vorige eeuw; dat men vooral let op de geschiedenis des volks, niet enkel op die der Eoningen en Edelen, op den toestand der maatschappij , op de ontwikkeling van het politieke leven, dat is een verblijdend verschijnsel, en wij hebben het aan de groote gebeurtenissen sedert 89 te danken. REDEVOERING. 51 Zoo» Mijne Heeren» heb ik de gekozene stof behandeld, ofschoon niet ttitgeput. Als men denkt aan al de moorden en gruwelen der terroristen, dan schijnt het kleingeestigheid, het gemis van hbtorische docmnenten te betreuren, die in dien tijd eene prooi der vlammen geworden zijn. Even- wel, het is een feit, dat ook de wetenschap toen zware verliezen heeft geleden. Maar even als de revolutie, ui hare gevolgen, heilzaam werkte op de maatschappij , werkte zij ook heiizaam op de wetenschap. Beiden hadden behoefte aan een zuiverend onweder. Veel werd door den bliksem getroffen, wat een beter lot had verdiend; maar toen de donderbui had uitgewoed, was er ook veel gevallen, wat reeds lang had moeten vallen. Edelgrootachtbare Heeren, Curatoren dezer Hoogeschooll Bij eene plegtigheid als deze, brengt de spreker u gewoonlijk zijn dank toe, omdat hem, door uwe tusschenkomst, eene zeer vereerende onder- scheiding is te beurt gevallen. Maar dubbelen dank ben ik u verschuldigd. Vooreerst dank ik u, even als allen die belang stellen in den bloei onzer Hoogeschool, omdat gij door daden hebt getoond, dat gij de geschiedenis als eene zelfstandige wetenschap beschouwt. Verder dank ik u, omdat gij mij zulk een schoonen en ruimen werkkring aanweest. Ik gevoel dat mij nog veel ontbreekt; maar moed en ijver ontbreken mij niet. Met volhar- ding zal ik arbeiden, al mijne krachten zal ik inspannen, ten einde aan uw vereerend vertrouwen te beantwoorden. Nog ligt mij iets op het hart, Edelgxootachtbare Heeren! Op onze Academische bibliotheek laat de voorraad van geschiedwerken veel te wenschen over; de allemoodzakelijkste werken, die in de laatste vijftig jaren zijn uitgekomen, zoekt men er meestal te vergeefs. Gij stelt belang in den voortgang der wetenschap; gij wilt dat er aan onze Hoogeschool vlijtig gearbeid worde; gij wenscht dat daartoe de hulpmiddelen niet ont- breken. Als het van U afhangt, zal het historische gedeelte onzer biblio- theek weldra rijker zijn. Ik voorspel het met vertrouwen. 