title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: zon- GEZIGTKUNDE 9 de Straalen Waterpas loopen, en in de Ka- mer fchieten door de gaten, e, c, £, daar men hun door middel van deeze of geene Glazen en Middelíchotten; die men 'er in Zet, zulk eene gedaante en kleur geeft, als men wil: en dewyl men en de Kas, en de Regelmaat F K, en alles wat "er op ftaat, Waterpas kan doen draaien, hecft men ook dit voordeel , dat men den Loop van de Zion ,zoo lang als men verkieft , volgen kan, en de Uitwerkfels , die men onderzoeken wil, op zyn gemak zien kan en nagaan. XV.LFS. 2. A F- DEEL. 'Tot het doen der Proefneeming, daar wy vertoo- hier van fpreeken, moet men de twee gaten & en », geheel toefluiten, en van binnen in de Kas, in het Middelgat c, een buisje ftee- ken van twee Duimen lang, voorzien met een verhevenrond of Vergrootglaasje , van wit Glas gemaakt, van 18 Lynen, of daar- om- gonderheid der Zonmikroskoop , en dergelyke zoor- ten van Toeftellen en Donkere Kamers, merkelyk verheterd. en algemeen in gebruik geraakt zyn. Naderhand zal "er onder de Lichtkundige Werktui- gen lreeder van gefproken worden. V, DEEn S |n ning van een Straal- punt. XV.LES. 2. À F- DEEL. 98 REcGTLYNsCH Licur, omtrent, Middellyns, en wiens Brandpunt net in c valt; daar ook het uiteind van het Buisje, dat aan dien kant maar twee Lynen openings hebben moet , naauwkeurig in uit- komt. Door dit middel fpreidt en verdeelt zig de Lichtítraal, die men in de Kamer vallen laat, in een oneindige menigte van Wjyderende Straalen, en doet ons op een Zeer Levendige en Natuurlyke wyze zien, wat men door een Straalpunt, of klein Lichtend Lighaamtje te verftaan hebbe, en hoe men ''t zelve begrypen moet. Vlak voor dat Straalpunt, plaatst men op $& of 6 Duimen afstand een dunne en Loodregulante Schijf L, die met verfijnde ronde gaten doorboord is, van welke ieder vier Lynen Middellyns heeft, en wat verder af, een andere Schijf of wit Bordpapier M, dat men voor en achterwaarts verschuiven, en dus verder of nader brengen kan. Uitwerkzels, Men ziet, op het Bordpapier M, juist 7200 veel verlichte Cirkels, als regaten in de Schijf L. Die Cirkels worden groter van omtrek, en derzelver Middelpunten verwyderen zich verder van elkander, naar mate dat men het Vlak, daar ze op vallen, verder achterwaarts schuift. Verklaringen, De Cirkelronde Beelden, die men op het Bordpapier M ziet, worden gevormd door de Lichtstraalen, welke de Schijf L niet heeft kunnen onder scheppen, terwijl ze op die plaatsen van haar Vlak, daar die Straalen op vielen, doorboord was. Men kan ligtelijk begrijpen, dat men die Uitwerkzels in aantal zou zien vermeerderen, en zich zo groot een menigte van verlichte kringen op het Bordpapier vormen, als men wilde, indien men de aantal der gaten in de Schijf L vermeerderde. Hieruit volgt dan, dat er op de gehele uitgestrekte plaat een oneindig aantal van die uitgebreide Cirkels zou moeten bestaan, als men de regel der gaten in de Schijf L vermeerderde, gelijk er aldaar reeds 7200 zijn. Het visioen van de Schijf, van die kant, was naar het Straalpunt gekeerd en, geen een enkel cirkelrond vakje van vier lynnen Middellyns is, daar niet een lichtstraal op valt van denzelfden soort als een van die, welke men door de gaten van diezelfde Schijf ziet heen stralen. Men kan insgelyks niet twijvelen, dat die lichtstraalen kegelvormig van gedaante zijn, dewyl ze op een groter afstand van hun bron en oorsprong, ook grotere cirkels maken op het bordpapier, daar hem vangt. Dit moet noodwendig plaats hebben, dewyl het verzamelingen of bollen van verwardende stralen, die alle uit het Punt c, als een gemeen Middelpunt voortvloeiende zijn. Om dezelfde reden moeten ook de lichtstraalen zelf, hoe langer hoe verder van elkaar in wyken, en zich uit een verwyderen: zodanig, dat niet alleen ieder verlichte cirkel groter wordt, naar mate men het bordpapier verder agterwaarts schuift, maar dat ook de Middelpunten van die cirkels verder van elkander afgelegen en verwyderd raken. Toestel. Na alles in dezelfde orde, als in de voorgaande Proefneeming, gelegd te hebben, plaatst men op een Voet afstand van het Straalpunt c, een grote Loodrecht staande Schijf 7, die in 't midden met een rond gat, van Zes Lynen Middellyns doorboord is. Fig. 7e en vangt het Licht, dat daar door het Straal, op een Bordpapier: eerst op één Voet afstands van de Schijf, vervolgens op twee Voeten, daarna op drie Voeten, en zo al verder en verder af: men moet telkens met een Paffer de Middelyn van den verlichten Cirkel op ieder standplaats, daar men het Bordpapier stil houdt, meten. Zie de afbeelding in figuur 7. .G34 Ui: XV. DEEL, 2. AF- DEEL, Een ver- lichte Cirkel Op ver. verschillende afstanden gcvan- gen. 't Licht verzwakt naar maate van den afstand : REGULIËNSCH LICHT, Uitwerkzels, In het doen deze Proefnemingen bemerkt men, 1. Dat het Licht hoe langer hoe zwakker wordt op het Bordpapier; naar maat dat men het verder van de doorboorde Schijf verwijdert. 2. Dat de verlichte Cirkel alleenlijk in grootte van omtrek toeneemt; en wel volgens deze regel, dat hij een dubbele, een driedubbele, een vierdubbele Middelyn krijgt, als men het Bordpapier op 2, op 3, op 4 Voeten afstands houdt van het gat c, daar het Straalpunt is. Opmerkingen. De verzwakking van het Licht, die men op het Bordpapier, naar maat dat men het achter uit schuift, gewaar wordt, is een noodzakelijk en onvermijdelijk gevolg van de Verwijdering der Straalen, Want dewijl ze van 't Straalpunt c af aan, geduurig al verder en verder van elkaar afwijken, moet die wederzijdsche afwijking en verwijdering, noodwendig, ook hoe langer hoe groter worden, naar maat ze verder van dat Straalpunt af raaken; en hoe ruimer omtrek van plaats ze op het Vlak, daar ze op gevangen worden, bepalen, hoe kleiner getal van Straalen, hoe minder Licht, er vallen moet op ieder gedeelte van die omtrek. GEZYGDE UNDE, 103 Dewyld de Middellyn van den verlichten Cirkel, op twee Voeten afstand van het Straalpunt, tweemaal grooter is, driemaal grooter op drie Voeten, viermaal op vier, en zo vervolgens: moet men daar uit berekenen, dat de Lichtstraalen op den tweeden afstand, (van twee Voeten,) viermaal dunner en heler zijn dan op den eersten, op den derden afstand negenmaal heler, op den vierden afstand tienmaal, en zo voort. Want als men de Middellyn van Cirkels door de getalletjes 1, 2, 3, 4, enz. uitdrukt, staan de Oppervlakte van die Cirkels tot elkander als de getalletjes 1, 4, 9, 16 enz.: en dewijl die vier laatste getallen, wegens de minder of meerder graad van het Yl worden der Lichtstraalen wordt aangetoond. XV. LES. 2. A F- DE EXL. en wel in Evenredigheid van de vierkanten der afstanden. XV. LES. 2. A F- D E E L. 1, RECOLECTILIJCH Licht, gewezen, de vierkanten zijn van de vier eersten die de verschillende afstanden; waarop men den verlichten Cirkel gemeten heeft, te kennen te geven, kan men er dit algemeen gevolg uit op maken: Dat het Licht, wanneer het van elk reguleerbaar Straalpunt afkomt, verhelt of verstoopt in evenredigheid van het vierkant van zijn afstand van dat Straalpunt. Zo dat, wanneer men een stukje Bordpapier, bij voorbeeld, dat even groot was als het gat van de Schijf, die op den eersten afstand van het Straalpunt staat, plaatste in den verlichten Cirkel van den tweeden afstand, het zelve dag viermaal zwakker verlicht zou zijn; op een afstand van drie Voeten negenmaal minder verlicht, enz. fom, die dat getal geeft , als het met zig zelven vermenigvuldigd wordt: dus is 4, het vierkanr van 2, 9, dat van 5 ; om dat 2 maal a2 vier maakt , ez 3 maal3 negen is. N. De Oppervlakten van de Cirkels, weet men uit de Wiskunde, faan tot mal- kander als de vierkanten van hun Middellynen: een Cirkel van 2 duim Middellyns, is derhalven 4 maal grooter dan een Cirkel van r duim Middellya: en «cn Cirkel van 4 duim (6 maal groorer, Grezt1cGTKUNDE 104 werlicht; ervdat het op vier Voeten afftands XV. LE$. niet meer dan ílegts het zeftiende gedeelte DiiLI ontvangen zou van de Suraalen, die op zyn «mtrek vielen, toen het maar eenen Voet van het Straalpunt e verwyderd was (1). Gevolze», Dewyl het Oog het zintuig is van het Ge- "t Zieaj Zigt, en de Uitwerkzels, daar ik hier van te fpreeken heb , genoegzaam alle op het Zien betrekking hebben , zou het buiten kyf zeer gevoeglyk zyn, dat men vooraf wiíte, op welk eene wys dat Zintuig door het Licht wordt aangedaan, en volgens wel- ke regels en beweegings wetten de Straalen, die 'er van buiten op aan komen, hun wer- king verrigten en doordringen tot in het | bin- (1) 1k bedoel hier maar alleen, gelyk men lig- telyk merkt , die verzwakking van't Licht, die uit de Wydering ván de Straalen ontftaat: zonder eenig agt te geeven op de andere oirzaaken, die dat zelf- de Uitwerkzel te weeg brengen, en van welke ik elders gelegenheid hebben zal te fpreeken. N. G5 1.96 REGTLYNSCH Lricur XV.LES. binneníte: maar dewyl alles, wat over dit 2. À Ye DERL. Onder- fchcid tend en cen ver- licht Voor- werp. Fuk zou te zeggen vallen, onvermijdelijk verknogt is met eenige Grondbegrippen, die tot nog toe niet verklaard zijn, en thans nog niet gevoeglijk verklaard zouden kunnen worden, vind ik me verplicht, om dit onderwijst tot een behoorlijkere plaats uit te stellen; en zal ik hier de Oogappel alleen maar aanmerken als een Cirkelronde opening, die de Stralen, uit het Lichtend of het verlichte Voorwerp voortstekende, ontvangt en doortransmiteert. Dit zeg ik met voorbeeld, betreffende de Veroorzaak of het Verlichte Voorwerp: want hoewel ik tot nog toe een Lichtobject in mijn voorbeelden van geen andere Lichamen gebruik gemaakt heb, dan van de zulke, die door hun eigen Vuur en uit zichzelf Lichten, als de Zon, de Sterren, een brandende Kaars, een Phosphorus; moet men echter ook aannemen, dat alle andere Voorwerpen, hoewel geen Licht uit zichzelf hebben, voor ons zichtbaar worden, door de teruggekaatste en weerkaatende Werking van het Licht, dat hen beslaat: GEZIGTKUNDE; 107 Veroorzaak of het Verlichte Voorwerp: want hoewel ik tot nog toe een Lichtobject in mijn voorbeelden van geen andere Lichamen gebruik gemaakt heb, dan van de zulke, die door hun eigen Vuur en uit zichzelf Lichten, als de Zon, de Sterren, een brandende Kaars, een Phosphorus; moet men echter ook aannemen, dat alle andere Voorwerpen, hoewel geen Licht uit zichzelf hebben, voor ons zichtbaar worden, door de teruggekaatste en weerkaatende Werking van het Licht, dat hen beslaat. Indien men, bijvoorbeeld, de volgende Proef, waar ik zo aanvankelijk van gesproken heb, in de Lichte dag deed, en men het Straalpunt met een klein stukje wit Bordpapier bedekte, zou het oog achter de Schijf geplaatst, dat stukje Bordpapier, kubben gewaar worden door alle gaten, zoo Fig. s. veele als'er in waren, al waren 'er , om zoo te fpréekeri, duizend in: en indien men in plaats van het digte Bordpapier M, een an- der met een gat voorzien op de verfícheiden afftanden hield, daar ik van gefproken heb, Zou hét oog ook even eens door het zelve het flukje wit Bórdpapier blyven zien, en hetzelve altoos kunnen zien, over al in de ganíche ruithte vár zulk ee rond gat, wiens | Mid- xv. LES. 2. AF- BELL. Nag:die- ICn. Naar de Aart van 't Voor- werp is, ziet men 't verder pf min: de: ver af. 134 REGTLYNSCH LricHT kunnen openen. Dewyl ze doorgaans niet zien dan by Lichtítraalen, die zeer flaauw,, en tot een hoogen trap yl geworden zyn; heeft de Natuur hen met het Middel be- gaafd , om "er een groote menigte teffeng van te kunnen vangen. By dit voordeel heeft ze hen ongetwyffeld nog het voor- regt vergund , van een zeer gevoelig a aandoenlyk Zintuig. Want men kan mier-. ken, dat een fterk Licht deeze Dieren on- gemaklyk valt; en det verícheiden van hun, als ze 'er aan blootgefteld worden, de voor- zorg gebruiken van hun Oogappel merke lyk naauwer te maaken en toetetrekken; to welk einde de Natuur hun nog daarenbo: ven met een byzonder Konftwerktuig voor- zien heeft. | De Aart.en de Hoedanigheden van het Voorwerp doen 'er ook zeer veel toe, dat men het op een meerder of minder verren Afftand zien kan. Indien het een Lighaam is, dat uit zig zelven Licht van zig geeft, gelyk de Vlam, by voorbeeld, en alles wat daar naar gelykt, zyn alle Stippen van des- zeli . GEZIGTEKEUND?E, r1oó fuim Plein te zien is: dat een talryke Ben- XV.LES. de van Krygslieden, op het geeven van een iR. Enkel teken gehoorzaamt: dat een Hemeligheid aan alle met goede oogen begaafde Schepscellen, die over een groot deel des Aardbodems verspreid zijn, op hetzelfde oogenblik te gelijk gezien kan worden. Want, rondom Lichtend Lichaam, dat alleen op zich zelf staat, is nergens een enkel Vakje, groot als de Oogappel van het allerkleinste iertje, daar niet de Voet op vallen kan een Lichtkegel van Straalen, die door Lichaam of voortgebrengt of teruggeworpen zijn. De Lichtkegels, die van het Straalpunt tot aan 't oog loopen, en welken wij, zoo lang wij maar alleen van hun Bewegingsrichting, van de Lijn die hun tot As verstrekt spreken, flegelijk eenvoudig den naam zullen geven van Straalen of Lichtstraalen, zijn in een De Lichte kegels of Straalen zijn vol. maakt regulier vervlokkende een paar Middelstrook vol- maakt Regulier. Deze waarheid, daar wij dagelijks, van onze kindsheid af, de Proc van lezen, wordt als een onfeilbare XV. LES. 2. AF- DEEL. En naar 't meer of minder verlicht as. Straalen van Zon en Ster. 26 Recenschlicht. Bergen met Sneeuw bedekt; die men wederzijds uit het Gezicht verliest, zodra de Sneeuw geheel is gemolten. De wijze eindelijk, waarop een Voorwerp verlicht wordt, en in staat gebracht om Schijnzel te geven, is ook oorzaak dat men 't ziet op zeer verschilende Afstand: want indien het Licht, dat hetzelfde zigtbaar maakt, niet onmiddellijk uit het Voorwerp zelf uitstraalt, zijn deszelfs Uitwaaierfels minder of meer bepaald, sterker of zwakker, naar mate van de uitgevindelijke kracht, daar het eerst meer voortkomt, van den weg, dien het heeft afgelegd, en van de middelpad, die het doorliep, eer het bij het Voorwerp kwam, dat het verlichtte. - Maar het is hier de tijd en plaats niet, dat ik mij met onderzoekingen van die Natuur bezig houde; dewijl ze nader betrekking hebben tot andere stukken, daar ik in 't vervolg van zal moeten spreken. Als men de verzwakking van het Licht door de Verwijdering der Straalen veroorzaakt, in verdere overweging neemt, zal men zien dat de regel, en door de dagelijkse gewoonte van zien, waar door ons zulks met de tijd eigen geworden is, hebben we daarenboven ook geleerd een oordeel te vellen over de Streklijn, waar in zich ieder zigtbaar punt van een Voorwerp bevindt, en over deszelfs Afstand, indien het niet zeer ver van ons verwyderd is. Wy zien het Voorwerp altyd in de As van den Lichtkegel, die ons hetzelfde doet gewaar worden, en neemen dus de gehele Lijn PQ., bijvoorbeeld, Zonder bepaling van derzelver lengte, voor de Streklijn van 't Voorwerp; en deszelfs Afstand schatten wij doorgaans op die plaats te zijn van die zelfde As, daar de Verwijderende Straalen, die op ons ogen vallen, zich zouden vereenigen of kruisen, indien ze in een rechte Lijn van het oog weeromwaarts naar 't Voorwerp liepen; gelijk hier bijvoorbeeld in R. Deze Regel beheerst ons in het zien der Voorwerpen. Zodoorfst terk, dat wij hem, als in weerwil van ons zelf, volgen zelfs in zulke gevallen, naar in wij zeer wel weten dat hij ons be- driegt, XV. LES, 2. À F- DEEL, over de Streeklyn en den Afftand ; van een Voorwerp; Plaat 27 Fig. 8. XV.LES. 2. A EK- DEXE *e Licht werzwakt «oo: de Middel- &eiten. 128 REcTLYNSsCH Lricur. feld 2ien, niet onder de vorm van een Pur 7uil of Kegel, maar onder een Relrosa odii dasnte; en zou derhalven, op welken ; ftand van het gat e men hem ook ving een Schyf, het Vlak dat'er door verli wierd niet van grootte veranderen, Hi mit kan men opmaaken ; waarom Li men van dien aart, die de kragt he om Staalen van Zulk cen langte te bezie len, ons, een honderd Mylen verder sf, het Oog eveneens, en net dezelfde voorkói men als een honderd Mylen nader by: ws dewyl de Straslen, die uit ieder Stip vali hun (Qppervlakte fchieten , genoegzasm, t'onzen opzigte ten minften, Evenwydig saga: malkander zyn , ontvangt 'er het Oog, tt zy het wat verder af, "t zy het wat nader by zy, altyd ook een genoegzaam gelyke menigte van. Dog de íterkte en helderheid van *t Licht, neemt niet alleen af door de natuurlyke Wy» dering van deszelfs Straalen: ?t. wordt dsar- enooven ook verzwakt door het doorloo- pen van alle, zelís de allerdooríchynendfie Mid | |.Gerezzr:ioTKuN»rE 129 Middelftoffen. Want men mag zig verbeel. XV. LES. den, zoo veel men wil, dat het daar ope- DAI. Negen een doorlopen vindt, die volgens alle mogelijke streklijnen recht uitloopt, en vervuld zyn met een gedoofd licht, daar het flets zyn beweging aan heeft meegedaan. Men ziet echter bij de uitkomst, dat de eigen deeltjes van die middelstoffen van tijd tot tijd, hier en daar, de aanvankelijke verdeling der lichtbolletjes afbreken en belemmeren moeten, en of tot afwijzing van den rechten weg, of tot een teruggaande beweging, aanleiding geven; waar door de loop van het licht, voorwaarts, dan ook in zover uitgevallen of vertraagd wordt, Een stuk glas van het allerdunnerst, en het allerhelderste en doorzichtigste soort, zorgt altyd nog een goede menigte van straalen, die op zyn oppervlakte vallen, terug. Het kristal suivert en helderste water laat, zo het een zekere diepte heeft, het licht niet tot op den bodem van zyn graaf of vijver door, De lucht zelfs van den dampkring peelt dat niet al het licht, "t welk de hemel in dag zorgt, neerzwaait. 130 REGULIËRSCH LICHT: De waarheid is dat, zonder de lichtenstroom van de aarde toe te zenden, tot ons komst, en zonder haar zouden wij de voorwerpen die zich aan ons gezicht vertonen, en merkelijk beter, en op een veel verderen afstand, zien en onderscheiden kunnen. Veel valt er nog te denken en te onderzoeken over deze stof, die men nog als nieuw kan aanmerken, hoewel reeds eenige geleerden hun werk gemaakt hebben, om ze wat verder na te gaan. Het zou zekerlijk een zeer merkwaardige als nuttige zaak zijn, dat men nadrukkelijk, en in alle gevallen die er op kunnen lopen, wilde en zegde kon, hoe ver en in welke mate het licht verzwakt wordt aan de oppervlakte, en in het binnenste der lichamen, daarvoor zijn kennis doordringend; en welke evenredigheden er plaats hebben tussen de trappen van doorzichtigheid en de verminderende dikten van diezelfde lichamen. Maar, zodanig men nog over dit licht niet alles heeft, wat men wel zou vragen wensen, is het een merkwaardige middel om te separeren, noodzakelijk van getrokken wet. EEN GRONDBOEK VAN LICHTE: In het jaar 1729 (of den titel van Proef van Optiek voor de Gradiënt van Licht, in Frans) is gepubliceerd door de schrijver, den vijer Begeleider met zorgvuldig leidende aandachtspunten. Proeven geleerd wer, maar sinds daarna tot heden mand , die er iets bij deed, gevonden heeft. Ik zal hier genoegen geven, een uittrekkel van te geven, indien ik niemand dringt de het werk zelf door verkortingen, daar betreffende zeer vatbaar voor is, te zuilen bezadelen: ik agr bet. dat het beter is; dat ik den lezer, die erg genoegzaam toe is in staat, zelfstandig zorgen voor onderhoud. - lI, PaerrNsEMINO | qefel Tot deeze Proefneeming gebruikt men het zelíde 'T'oeftel;: daav trién zig in de twee voorgaande van bediend heeft ; maar men wwspent mu ieder var de twee gater er éti b, ook- mét een dergelj Vergrootglaasje et op &ezeifde: vwys; als fnetr voorheen Bet gat e getan "beet , en. xt/atn. üe ulteinden vai la de 7- XV. LEtSY. 2. AR» DE& il» Plast Tl. Fig. 6. 't Licht Reo TLYNSCH Licht De twee Buisjes, aan die kant die naar de Kamer ziet, twee platte gekleurde Glazen in, het een Rood, het andere Blauw; op dat het Licht, dat men door middel van de Spiegels doorheen doet lopen, zich met die twee Kleuren vertonen zou. Op twee of drie Voeten afstannd van het Kasje plaatst men, op de Regelmaat F K, een Loodrecht staande Schijf, met zwart Laken bekleed; in wier midden men een rond van wit Bord- papier van ongeveer 2,5 of 2,8 centimeter in middelpunt maskt. De drie gaten a, b, c, zijn met drie kleine stukjes geel Koper gedeckt, die men over ieder van hun kan neer- schuiven, en die men ook weer of elk alleen, of alle drie tegelijk; als men wil; kan op- schuiven. Uitrervezkak Het kleine rode papieren rondje; dat op het door plat zwarte Laken gemaakt is, wordt, als men het gat a open schuift, met een Rood Licht bedekt, met een Blauw Licht, als men het gat b ontdekt; met een veel Levende- ger en Helder Licht, doch zonder kleur, zodanig men het gat c alleen open laat; en eindelijk verft het zich met een Purperachtig Licht, wanneer men de twee gaten e en d tegelijk verft. Hetzelfde Uitwerksel houdt zonder verandering stand, als men de Loodrechtstaande Schijf voor of achter- wärt schuift, en als men het kleine Rondje van wit Bordpapier, dat er opgehangen is, ter rechterhand de wijk of ter linkerhand vasthoudt. GEZICTKUNDE Verklaringen Dewyl ieder van de twee gaten a en b haalwaarig op de juiste en eigen plaats is, daar de Zonneschralen, door de Spiegel op het Vergrootglas, waar men het ander eind van 't Buisje gewapen is, elkander kruisen, moet men ieder van hun aanmerken als een Straalknaltpunt, volkomen gelijk aan dat van 't gat c; doch alleen met dit onderzoek, dat het Licht doorheen geleid wordt. de Licht neemt de kleur van het Glas af. DEEL. Maakt door ieder Glas afzonderlijk zyn gekleurd Circular. REGTLIJKE LIJN, een Red of door een Blauw Glas als geslipt en doorgelaten, zit in de donkere Kamer onder een vaatje van deze twee kleuren vermeld. Geschiedenis van de Kunst is van een Straalpunt, dat het van alle kanten rondom zich de Verderende Straalen, wier Middelpunt is, bezielt en in beweging brengt, moet men ook verwachten, dat ideler van de twee gaten, Zoo dra het door het opschuiven van het Koperstukje geopend is; de gehele Schijf, die er op twee of drie Voeten afstaat, als was ze nog merkbaar groter dan ze nu is, zullen verlichten zal. Dit is dan ook de reden, waarom men het witte Papierschijfje op het zwart Laten gelegd, beschaald, richt nu met een Rood, den meer Blauwe Lucht, naar dat men nu het een dan het andere van de twee lakens geschaafd, heeft; en dat het enkel van een heldere Echt rond kleur scheint, wanneer het gat er allen maar open is. O die zelfde reden is het ook, dat die Uitwerksel bevestigd rondes videri, blijven staan houden, op welk een pisei ti: rheh ook beschreven papier Rondje op de Schijf hing. De barbaarse gansvleugel strekt het licht van olie. De straalpunten, die voor het blootgeven, staan op dezelfde tijd en tijden in vlammen. Wanneer de twee gaten zich open laten, neemt het bordpeperrood, op welke de schijf men het ook vastmaakt, een purperverwijn, blauw samentrekking die, gelijk vanzelf en oogenschijnlijk blijkt, uit het mengstel van Gietwijn kleuren, brood en blauw, ontstaat. Het rode, een dekje, vix in donkere pieter wordt verijzendelijk en onderkleur, dop het licht dat door het gat, dan door de twee andere openingen komt, verlicht. Dat het in deze buis, vlegas en ver- grootgusa ontmoetende, door het been nog helft, midden afbreuk doet van de ronde ander buizen, daar het nog daarboven gekleurde glazen uitstoot. Ik ben hierom nog een andere, gemengde kleur, Schijnt zonder gekleurd glas, levendig gevoel. De rechtstreekse, een kleur, die ruim zoo krachtig en minstens als deze, kunnen bijvoorbeeld, dog ik ken mijn zelf niet gebruikt bedienen, dan nadat ik eerst heb doen zien, gelijk ik naderhand ter behoorlijke plaats doe, op welke een wijze dat licht het vermogen krijgt om de voorwerpen te kleuren, en in welken opzicht het dan verlicht van zijn algemeene en gewone staat. IV. PROEFNEEMING; Toets. In deze proefneeming bedient men zich in alle opzichten van hetzelfde toets, als in de voorgaande, dog in plaats van de zwart met laken beklede, neemt men ander van een dun blaadje metaal gemaakt, vlechts een halve lijn dik, en in het midden met een rond gat van zes lijnen breed. lyns doorboord. Agter deeze, op een Voet of vyftien duimen afftands verder vam het Straalpunt af, plaatft men een andere Schyl va GrzZIGTKUNDE 137 van wit Bordpapier gemaakt, en die geen opening heeft, ' Uiteverkzels, Wanneer de drie gaten van het Kasje 2, £, c, alle teffens open zyn en Straalen gee- vens ziet men op het witte Bordpapier drie verlichte Cirkels, van welkede eene Rood, de ander Blaauw, en de derde ongekleurd is. Zy ftaan alle naaít elkanderen in een regte Lyn, gelyk de gaten van 't Kasje, maar in een orde, die juift het tegenftelde is van die, waar in die Straalgeevende ga- ten geplaatft zyn: ik wil zeggen, dat de Roode Cirkel, wiens Licht voor het gat a komt, in 4d ftaat : dat men den Blaauwen Cirkel, door de Straalen die uit e fchooten gevormd, in f ziet; en dat de ongekleurde Cirkel de Middelíte plaats e bekleedt; ge- ]yk ook het gate; daar zyn Licht uit voort- komt, in "t midden ítaat tuffchen de twee andere 2, P. Zo men het wit Bordpapier verder van Is de XV. LES, 2. A J- DRAEL, Plaat 111; Fig. 9. ys RzoTLYNscH LriéCmur. XV.LES. de doorboerde Metaalen Schyf' afíchuift ; ex L Ziet men 'er nieuwe Uitwerkzels uit gebo» ren worden. Ieder van die Cirkels, voor- eerít, neemt toe. in groott?; en ten ande- ren, ziet men de Middelpunten van de twee Cirkels die.ter Zyyden zyn, 4 en f, verder afwyken, en zig verwyderen van dat van den Cirkel e, die in "t midden ftaat. " 07 Ophelderingen. | Delich 1n de vogrgeande laatfle Proefneeming kerels — hebben wy ggzien, dat het klein wit Bord- Ep en papiereo Rondje, op welk ecn plaats men het ook van de met zwart Laken bekleede .Schyf vaflipaekte , overal als de enccne "Vostfleun,wierd van de Lichtkegels , uit de drie Straalpunten e, 5, c, nim men. Die.zelfde Lichrkegels mu, in dee. zc Proefneeming dat. Beletfel niet meer ont- moetende ,..maar een vxyen doorgang vin- dende door de.opening vam.de Loodregt- ftaande. Metaalen Schyf, verlengen, zig toc 6p. het daar sgier geplaatíte Berdpapicr. Ic- der UGEZIGTXUmDI e£» der van kun. volgt z yn eigen en xv. Non Streeklyn. De Rode row "a. i. tiu illain ia de deorigecp Pen "wan herankdiem abo dat hun Voct- etnies Scandplastuen - — ; die in Ngráreully votgekcerda. als di ELI De: Licake, 2 [MN de endex "s ssepe lere vic oda hand 3 - Zo: topi he Bordpapier -vepder Sgter Uit en wor- j dihuift; en vén de deorbootde Metaslen dc^ n3'* Beh dine de krolfgng: gefebiedt, verwye wydne p" , neemt leder van die verlichte Cirkels gg P scies omtrek toe; het welk, gelyk | de voórlieen verkliard heb , uit de Bo ren deri una ontítsst, uit welke- rarae is zamengefteld, En de Mid- ." delpunten van. de twee. gekleurde Cirk punten ; eis - sllenskens verdes van dien van *t mid- pedis dat de Lichtkegels, wier Voets M MEAN | Moopiaet yendo WOrs - 55 deni I LES. » EEL. maaken met hun Toppen gelyke - Hoeken, X40 RErEoTLYNSCHLICHT. den: gelyk iedereen zeer gemakkelyk zai kunnen begrypen. Door gelegenheid van deze Wijdering, door het kruisen der Lichtkegelen veroorzaakt, zal ik hier een aanmerking maken, die van veel belang is. De Stralen, namelijk, die elkander op zulk een wijze kruisen, vormen met hun Toppen twee tegen elkaar overstaande Hoeken; die, bijgevolg even groot en elkaar gelijk zijn. Hieruit volgt dat de wederzijde van een wijking en verwydering van de twee gekleurde Cirkels, niet alleen van den afstand, die tussen de doorboorde Metaalenschaaf en het Bordpapier is, afhangt, gelijk ik reeds te vooren heb doen zien; maar daarenboven ook van dien afstand, die men vindt tussen de plaats, waar de Stralen elkander kruisen, en de Straalpunten daar het Licht uitkomt. Want men begrijpt ligtelijk, dat, voor deze laatste Afstand kleiner was, daarom alleen de Hoeken, door de Stralen gevormd, zowel voor als achter het kruisen, groter zouden worden: gelijk diezelfde Hoeken in tegendeel kleiner zouden vallen, indien de Straalpunten verder van het Vlak, waar in het kruisen geschiedt, afstonden. Paar wordt, uit alle hoeken van zijn werkfeest Pervlakte Straalen uit vliegt, gelijk ik het, leven voorheen van de Vlam eener Kaars spreekt op Ge- kende, bladzijde 9x en volgende verklaard, dat het heeft; en dewijl de Appel van het Oog aan- gemerkt kan worden, of als een Cirkel rond Vlak, dat de Straalen van het Licht ontvangt, of als een rond Gat, dat ze doorlaat; zal men zonder veel moite alle de Uitwerkings, die zich in de tweelaatsche Nemingen aan ons vertoonden, op ons en Gezicht kunnen toepassen; of een algemene Verklaring door. Kunnen op derens, die ieder buiten twijfel wel kan, maar daar echter weinigen in staat zijn, de reden van te kunnen geven. Wij zullen ons dan nu alleen met de zulke bouden, die onmiddellijk van de Stem der Lichtgevel, uit de verschillende pen en Stapelpunten van het Vorm voortgevloeit, en van derzelvere fing in 't voorste gedeelte van het O' hangen. Alles wat een nader verband met het maakje van het Zintuig, zodanig, ik nog niets van gezegd heb, enda. onder toekomst betrekkelijk is, zal ik aet Met Oog en andere en beter gepaste gelegenheid zullen. Deze Verklaringen, nu, denk ik van spreek, betreffen den vondst, of de grootte, den afstand, de grootte van de klank of helderheid: Voorwerp, dat men ziet. Het Oog, dat zijn gewoon Werk gelijk men het noemt, ziet; wordt, even zoo kleiner Bordpapieren Rondje van onder de Proefnemingen, de gemeene Voet Zie van een oneindig getal van Lichtkegel, die met hun Toppunten vassen op de Topunten van het zichtbaar Lichaam. "Oog nu dit van plaats verandert, het is echter altijd hetzelfde voorwerp. Dat voorstaat, wel niet door middel van dig, straalen, daarvóór stroeflen, werd, maar door andere, om koen: want denzelfden aard zyn. Iedere sijde van de oppervlakte, wel- hoewel te idouwt, bezelt een ganz algemene soort zulke wijderende straalen; voorbeeld, een kleine, witte, ongeveer. Waarom, zou men vragen, iets als voorwerp van verchilde kleuren, bijvoorbeeld, half blauw, een cirkel van een andere kleur: dat wij het witte bordpapier rondje, met verschillende soorten straalen, die het op het tijdstip van het straalkap-punt, eenmaal... XV. LES, A. DE VOET, STEUNDE, LICHT-KEGELEN, die echter een mengde kleuren maken, REGTLYNSCH LICHT. De rechtstreeks straal, die op het straalkap-punt ontving, zag wel met een purperrood verwiigde kleur; in de derde proefneeming hebben zij verwen? De reden hier van is, dat de oogappel, de laatste ruimteplaats, en de uiterste eindboom-paal niet is van de straalen, die zich daarvoor vergaderen. Dit gedeelte van het oog is heftig, vergt een enkele opening, die merkbaar minder inderdaad is naar het bordpapier rondje, dat de lichtkegels van de derde proefneeming tegenhoudt en suits, dan naar het gat van de vierde proefneeming gelijkt, datzelfde doorlekt. Men moet zich derhalve hier verbeelden, dat al die lichtkegels, die op het oog vallen, zonder verwarring door de oogappel, daar ze zich kruisen, doorlopen; even gelijk men de twee straalen, de een rood, de ander blauw, dit door het gat van de metaalenschijf heeft gezien: doen, waar na zij verder hunnen weg tot..." aan den bodem van het Oog vervorderen, daar ieder van hen op zichzelf, en afzonderlijk van de anderen; zijn eigen indruk en verklaringen snaren, Alles GEZONTEERD PE 1494 Alle deze indrukken nu en aandoeningen zijn't, die tezamen de Beeldenis van het Voorwerp afstellen; gelijk ik omstandiger en nauwkeuriger verklaar zal, als ik van het duidelijk en onderscheiden zien ' zal spreken. De wil men dan in de vierde Proefnemingen, volgens fgssr 9 gezien heeft dat de Roode Straal, die van de rechter Zijde van den Middelstraal kwam, na dat hij het gat van de Metaale Schijf was doorlopen, ter linkervoorte van diezelfde Straal een voortocht, en dat de Blauwe Straal op gelijke wijze van de linkerkant van de rechter liep; moet men ook denken, dat het eveneens in ons Oog toe gaat, en dat elk Lichtkegel, die uit de veranderende Straalpunten van een Voorwerp op ons Oog komen, op dezelfde wijze elkander kruisen in de Oogscheden, en de Beeldenis derhalve, die er op den Bodem van het Oog door gevormd wordt, juist vlak omgekeerd en 't onder(t boven. staar, Op gelijke wijze en om dezelfde reden gebeurt het ook, dat men in een welgezette Kamer, daarin geen Vensters of Deuren gemaakt, in komt, op de tegenoverstaande Muur de gedaante en de beelden ziet van de Voorwerpen, die er buiten zijn; doch alles in een omgekeerd en regt tegenstrijdig staat en orde. Het is een onverwerkelijke waarheid; dat ieder voorwerp genoegzaam verlicht wordt. Schaapjes en voor het oog geplaatst, zich op den bodem van dat zintuig tekent, op zulk een wijze dat de beeldenteken een geheel anderen en regtdraads tegengestelde stand en houding vertoont, dan het voorwerp zelf heeft. Een mens die zich op stond, wordt er voor het hoofd om laag, de beelden op hoog afgebeeld; en in rechtse hand wordt de takker: "Mijn been van ten volle overtoont doof" een proefneming; die krassig en vreemd is; doch enige kwaal vertoont; om ze wel te moeten lachen. Schapen: de deur en de verhalen van een raaf om ze 200 donkere taarten uit te leggen, wat hogelijk is: in een der futiele takken van vijf of zes op een troosteloos leven. Zelfs voorstel gedeeltelijk, een kalfs- of zeefdraad, 300 voor, dat nog volkstevingsverhalen zijn, de waarheid is: dat men van al zijns kledsel ontslagen is, uitgezocht door alle eerst van het lichaam, zich onmiddelijk tegen het vlees voor, wat compleet maakt dat men nu geworden is: een geest, een vlees dat eindelijk in de donkere diepte van de grond is gedaald. Add: winnaar gedachten, de kop van een, de lijkenbak van een, de geest die in de beeldentekening van dat patroonlijke kleurenop. den bodem van de kuip, die dierbare bruuske eierschalen-achtige is. "Lar: van Voorwerpen en ziehends. Favre zingt Diar voor, dat zijn die Vestergeberg, waar ik en alle zeven mensen dit spel aanwzen van LM tit vust, dat malle Tafel, "die op dit int grotten van Kathedraal". REGTSGELOOIEDJE Licentieurt, XV. LESEN. het oordeel, "t welke ik vervolgens Ziel. Over vele. Machtbewusten en Zien zijn twee Ederder, Lecr verhullende zaken; en, door die bij- Voor, den wel van elkander te onderscheiden; zullen ik mij in. vast te zullen zyn, om dit Verhullensfel op een voldoende wijze te kunnen oplossen, zonder dat ik in die verheven Redeneringen, uit de Bovennatuurkunde de ontleend, daar sommige beroemde Schrijvers gebruk van gemaakt hebben, zal behoeven uit te wieden; en zonder dat ik genoodzaakt zal zijn mijn toevlucht te nemen tot die gedwongen Onderdelingen, die men zelden verwondert in Werken van Namen te ontmoeten. Denk- Dope een Voorwerp te Mahiboegus verbeeld, beeld van jk, zich naar hetzelfde te keren, om er de. Aan- (schonen. Beeld van te onthullen op den bodem wanen. Zand. Oog. Maar schoon die Beeld, zich LO aar met de levendigste kleuren aftekenen, - een wijze echter. Dat Voorwerp, "t welke er door, verbeeld wordt, ex zig buiten ons bestand, niet, ten zij de Indruk, op het Zin- -Quig gevraagd, op het doorbeeld van dat velfs tegenwoordigheid door geboren wordt. De echo van wederopwekking; en ons aanleiding om te oordelen over deszelfs Groote, Gevoelens, Afstand, Kleur, Beweeltis; en dergelyke tijdloosheid. Immers dat die enkele schilderij alleen van een voorwerp geenszins genoegzaam is, om een volkomen gezicht van hetzelfde te krijgen, blykt duidelijk zelf daar uit, dat in het oog van een dode die schilderij net op dezelfde wijze eetend wordt; gelijk men in de proefneming daar we zo aangetoond van spraken, gezien heeft: en daarboven houdt men gerij oogenblik in den vollen dag de ogen open, of het licht schildert er een onbeperkt ineen van voorwerpen in; zonder dat we echter deze zien; om dat onze ziel, en andere zaaken hoger, geen aandacht gif op alles wat er in het zintuig van het gezicht omgaat. Juist hetzelfde weten we, dat ook ten opzichte van onze andere zintuigen plaats heeft. Hetzelfde in een werking van denkbeeld van de dood zelf in een werking van denkbeeld van zien, plek 11, figuur 10, geeft ons een beeld van zien. De richting van het licht, waardoor we de oorzaak, die de indrukken werkt, wrikke-zig op het zintuig doen, zien, of liever, zo men wil, alles wat er door de beeldening, die zig op den bodem van het oog tekent, verbeeld, wordt. Op een zekeren afstand van ons voordeclen, geplaatst te zijn. Dit kleine schilderij, of beeld, wordt gevormd door een samensmelting van boeven, van welke elke weer ingedrukt wordt door een straalpeperlus, die in een rechte lijn van het schilderij voorwerp of komme laat. Laat ons deze straalpeperlus of kegelstraal enkele stroom. De lengte bragen, en alle andere. Mijn heer, deze zelfde Assentie... Zieken in gezondheid neemend; en laat aanvallen vallen. Dit en dat in B., en zag ik goeden, de twee uien bij hen, evenaarden, van een blad, dit ik zie, en daarmee verhinderde van die dag, op deze drie... Supper nu, enende beeltenissen dit voor mannen, kundige wij, toe te zien, gerust, wij uit de voorgenoemde gezondheid geleerd hebben; De twee buitenste stralen, namelijk, dewijl zij elkander op die van middelen te lezen, eten open op dat, en op dat en zich volgens op de lijn dan zouden zij, bedragen voor hun kruising. Men herinnert zich thans, gelijk wij reeds voorheen elders gezegd hebben, dat wij natuurlijk het voorwerp, dat wij zien, oordelen geplaatst hebben aan het uiteind of toppunt van de lichtkegels, die ons hetzelfde doen gewaar worden. Schoon dit wel juist altijd niet doorgaat in het bepalen van den gegisten afstand van een voorwerp, en hetzelfde ook zomettyds verder opnaat, dan het inderdaad is, het heeft echter altijd en onverzoetbaar plaats in het beoordelen van de strekking, waarop wij het voorwerp zien, en dit is ook maar herhaling, waar hier op aankomt. Het spreekt derhalve van zelf, dat ik het voorwerp, wiens beeldenis ik op het gedeelte van mijn oog, gewaar worden, oordeel gevormd heb. Dit zal niemand vreemd denken, maar waarom zou ik dan op dezelfde wijze het voorwerp, wiens beeldenis zich op mijn oog vol, niet in A plaatsen? Nr RroTrtYsWsSci LrcHr, zem, en dus ook in B, dat. uiteind- vin dé Pyl ;; dat/myn Oóg- dior den: Straal Bb treft? Deeze twee:ilaatfte wyzen ván: pore deelen, immers, zyn volkomen van det zelf- den Aart,. en even gegrond en billyk sls di teríte: en^"t.gecn ik van deeze drie gedeel- - ten van de; Bylzeg ;; kan-ook met het zelfa bie Ge- gigtítraa- len kruis- fen ci- kander. de regiovan: alle de andere zigtbare. Sippen van die Pijl, elk afzonderlijk genomen, ze zeggen "worden". Maar dat ik nu, door dus ieder mijn stippeltje van het Voorwerp aan het uiteind van den Staal, die 't mijn zichtbaar maakt, het gedeelte van de Pijl beschouw: van 'C , en het andere helft: B bezien van 'C zeggen, of, X geen dezelfde zaak is, anderzijds met andere woorden, dat ik de Pijl recht zie; voorhoofd gekeerd staat: afgeteld; is dit iets? Loosjes, onverwacht, dat het "bewaarslecht" te beginnen valt? Is het niet veel eerder een eigen, onnodig gevolg; dat noodwendig moet worden uit deze twee onderscheidingen voor elkaar, dat ik die Pijl gewaar word? Door Straalen, die elkaar kruisen, en tegen anderen, dat ik mijn natuurlijke Weg volg om ieder stuk van het Voorwerp aan het uiteind te plaatsen van den Staal, die 't mij zichtbaar maakt? Verbeelden we ons dan niet, zoals men soms doet, tegen alle waarschijnlijkheid in, dat wij natuurlijker wijze alle Voorwerpen verkeerd zien, en dat het alleen de Gewoonte en herhaalde Ondervinding is, die ons over derzelver stand en plaatsing wel heeft leeren oordelen. De jonggeboren Kinderen en Dieren geven ons door de eerder bewegingen, die ze maken om hun behoeften en begeerten uit te drukken, zichtbare blijk van het tegendeel. Zelfs zou men veel eer mogen zeggen, dat het onmogelijk is, dat wij de Voorwerpen, door Daarom zien wij de Voortwerper recht. midden tussen de stralen die zich altijd bijeen komen. Komen ze in oog kruisen, zien ze elkaar anders dan in hun natuurlijke staat; dat ten ziele men zonder enige grond of vleugels wil, dat wij een gezicht op een geheel andere wijze te zien krijgen, dan met onze zintuigen en dat wij de voorwerpen volgens onze eigen voorstellingen en vleugelsplaat 11, fig. 166 Compagnie van Reductie die ons zijn, wel in het hooren, voelen, ruiken, smaken, in het zien, geplaatst oordelen in de strekking van teksten of der middelen, daar de natuur aanwijzingen voor biedt, om ons daarvan te doen gewaar worden. Als men van iemand spreekt die getogen heeft, dat het oog over de grootte van de voorwerpen of over de afstand van het een naar het andere voorwerp van het andere leren, weet men volgens die oordelen, dat men twintig uren, dat bij de passage is, het oog, het belangrijkste. Degene die spreekt, is ongeveer wel geschikt om de taak door te voeren, welke gevoeld, worden door de stralen die van de vleugels van het voorwerp, komen elkanderen in het oogapparaat krassen en welke, hoger aan gevoerd aan gewijzigd, gebracht zullen door de regeling van de lijnen, namelijk, as en eb, die in elkaar doorlopen, kunnen zien, een voorstelling van de eenheid zijn, waarbij twee korte benen, een korte en een lange, die aan de zijkant van het oog richten, meer of minder openen om het gehele voorwerp af te passen. 