title: De nieuwste verbeteringen van het mikroskoop en zijn gebruik, sedert 1850
creator: Harting Pieter, 1812-1885 | Royal College of Physicians of Edinburgh
text: 29. In de eersle plaals komt in aanmerking de parabo- loide van Wenhana (1). Zij is, naar verkleinden maalslaf, in doorsnede afgebceld in fig. 22 pl. I; a a is eene zilveren paraboloide, waarvan de binnenvlakle goed gepoiijst is; de brandpuntsafstand bedraagt E. d. De top is zoover af- gesneden ais noodig is om bet brandpunt le doen vallen op de bovenvlakle van de dikste glasplaaljes , die gewoonlijk gebruikl worden om er voorvverpen op le plaalsen. Aan de grondvlakle der paraboloide bevindt zicb eene plaat van dun glas bb^ op welks midden een zwart gemaakl cylin- dcrlje (j is bevesligd met cenen rand , die even breed is ais de bovcnsie opening , Icn einde al de nabij de as invallende slralcn aflcsnijden , zoodat gcon rcglslreeksch licht van den (1) Microscop. Trunsacl. 1851. PAlUliOLOlDE VAN WENIIAM, 105 spicgel hei voorwcrp bcreiken kan , maar dit allecn verlicht wordt door de van alie zijden leruggekaalsie stralen , die clkauder in liet brandpunt ontmoeten. Verders is de toestel voorzien van cen rondselwerk mei eenen knop c om bem booger of lagee, te slellen , en van een draaijend diaphragma d , met Iwee in de middellijn geplaatsle openin- gen ee, vvaardoor derbalve Iwee bundels licbt in tegenge- slelde riglingen worden leruggekaalst. Eindelijk is de bovenste opening door eenen meniscus geslolen. Deze lieeft ten doel de uitwerkselen van de afwij- king der lichlslraleu , bij den doorgang door de glazeu plaaljes , ten gevolge waarvan zich de voorwerpeu iels ge- kleurd en nevelacblig vertoouen , le veibcteren. Bovendien is aldus de loegang van de lucht en van dampen geweerd , zoodat de binuenslc oppervlakle haien glans bchoudt. Ofscboon ik het nui van dezen toestel niel door eigen ervaring kan beoordeelen , zoo Iwijfel ik echler geenzins of bij moel in sornmige gevallen uitstekende diensten bevvijzen. Jammer siecbts dat dc mocijelijkbcid der vervaardiging van zulk eene paraboloide en bare koslbaarbeid, die daarvan licl gevolg is, velen zullen afschrikken van haar zich aanlescbalTen. Doch , alboewel dan ook op eene iels minder volkomen wijze , kan helzelfde denkbeeld , dat daaraau ten grondslag ligt , ook langs eenen anderen , minder kostbaren weg worden verwezeniijkt. Dit denkbeeld toch is geen ander dan eeii hulpmiddel le vinden , om de voorwcrpen van rondsom door sebuins iuvallendc licblslralen le doen IrelTen , onder afsluiling van die stralen , welke , nabij de as doorgaaudc , liet voorwerp onder eenen- minder sebuinseben inval bereikeu. Dc ondcrvinding hecft namelijk gcleerd, dat deze midden- stralcn , wcl verre van voordcelig te zijn , allecn strckken 10G VEIIUCIITINGSTOESTELLEN. om dc klcinc oncvcnhcden , die door de randslralcn zigtbaar wordcn gemaakt , weder te doen verdwijnen. In een zeker op • zlgt hceft hier hetzcifde plaats, ais lietgeen wij vroeger (bl. 14) ten aanzien van de lenzeostelsels gezcgd hebben , dat na- melijk hun onderscheidend verraogen voornamelijk afhangl van de raudslralen , zoodat men dit zelfs niet vermindert maar veeleer iets vermeerdert, door op het objectief een klein schijfje te leggen , dat de iniddcnstralen buitensluit. Hetzelfde nu kan men doen in den verlichtingstoestel , door namelijk op den weg der stralen schijfjes van ver- schillende groolte te plaatsen , vvaardoor aan een grooter of kleiner gedeelte der middenstralen de toegang tot het voor- werp versperd wordt, en dit alleen zeer schuins invallende randstralen ontvangt. Zulke schijfjes kunnen dan helzij elk voor zich in de as van den toestel gebragt worden , of ge- niakshalve aan de spijlen van een klein raadjc bevestigd zijn , of wel in de openingen van eene rondom eene spil draaijende koperen schijf uitgespaard, op de wijze die in fig. 21 pl. Iis afgebeeld , of eindelijk achter elkander op een in een koperen raarn bevat glazen plaalje geplakt (z, fig. 20 pl. I). Alie dcze handclvvijzen koraen in dc hoofdzaak op hetzelfde neer , cn het is lainelijk onverschillig aan welk derzelve men de voorkeur gceft. Ilet spreekl echler van zelf, dat zulk een diaphragma ge- hccl oubruikbaar is, wanneer de verlichtingstoestel paralel licht in het geziglsveld werpt , en dat het nog zeer weinig nut zoude doen , wanneer deze alleen uii eenen hollen spiegel be- slaat, waardoor de stralen slechls in geringe mate convergerend of divergerend worden gemaakt. Om de dienst te doen , waar- toe het beslcmd is , moet het aangebragt worden onder eene lens of een Icnzcnslclsel van korlcn hrandpunlsafstand , waar- DIAPnAGJIATA VOOll 1)B MIDDENSTRAUiN. 107 door het licht , dat van dcn spiegel is teruggftkaalst, slcrk convergerend of divergerend wordt getnaakt, en dan zullen de randstralen, die in zeer schuinsche rigting het gezigtsveld intreden, hctzelfde doen ais de stralen , dic door deWen- hamsche paraboloide worden teruggekaatst. Het eenige verscbil in beide soorten van toestellen is, dat de laatsle vrij is van cbromatische en, indien de vorm vol- koraen juist is , ook van sphaerische aberratio , terwijl aan bet beste achromatische lenzenstelsel in dit opzigt altijd iels ont- breekt. Echler betvvijfel ik , of dit gebrek inderdaad van zoO' veel gewigt is, dat bet van cenigen invioed is op bet al of niet zigtbaar maken van de streepjes op de naoeijelijkstc proefvoorwerpen. Mij is allbans geene waarneming bckend , die alleen met de Wenhamsche paraboloide en niet even goed met eenen anderen, uit eenen spiegel en condcnscrendc lenzen bestaanden verlicluingsloestel is kunnen verrigt worden. Zuike verlicblingsloestcllen , waarin naar willckeur de rand- of middenslralen kunnen worden afgeslotcn, alvorens zij het condenserende lenzenstelsel biunentreden , zijn reeds sedert eenige jaren in Engeland, op het voorbccld vanGillcttin gcbruik. Zoowcl Ross ais Powell & Lealand eu Smitb & Beck voegen deze bij bunne grootere wcrktuigeu. Maar dc allereenvoudigste wijze, om het boven ontwikkcide begiu- sel in toepassing le brengen, bcstaat in de aanwending van oene nagenoeg bemisphaerisebe lens, op welker plalte opper- vlakle een zwart schijfje gcplakt wordt, op dc wijze ais in fig. 16 pl. II, Zulk cene lens, in een kort kokertje beves tigd, moet dan door dc ecuc of anderc inechanische inrigting onder de voorwerptafel booger of lager gcsleld kunnen wor- den. Reeds sedert eenigen lijd wcrd cene dergelijke lens bij sominigc Engelsche mikroskopen gevocgd, met het bepaalde 108 VliULICIITINGSTOESTELI.EN, (loci om voor de verlicliling op ccncn zwarlcn achlcrgrond le stro.kken (zie hierover liet Mikrosicoop I bl. 295), toen Dr. Hali (1) het eerst er op opracrkzaam raaakte , dat die- zclfde lens bij slerker objecUefstelsels uilstekende dienslen be- wijst , ona de slreepjcs van moeijelijkc proefvoorwerpen op te lossen , en zelfs de kostbaarder verlicbtingstoeslellen in dit opzlgt vervangen kan. Werkelijk beb ook ik bevonden , dat zulk cene heinisphaerische lens van korlen brandpunlsafstand (10 millim,) daartoe zeer geschikt is, hoevvel bet geheele veld iets nevel- acbligs heeft, dat vvel ais het gevolg van de zeer sterke sphaerische aberratie der randstralen mag beschouwd worden. Desniettcgenslaande acbt ik zulk eene lens, welke de prijs van een mikroskoop slechts zeer weinig kan verhoogen, een zeer nutlig bijvoegsei tot de kleinere, van minder volkomcn vcrlichlingstoestellen voorziene werktuigen. 30. Een verlichtingsloestel geheel ingerigt overeenkomstig de beginsclen, welke in Het Mikroskoop I bl, 276 en volg. nilvoeriger door inij ontwikkeld zijn, is in 1850 voor niij vervaardigd door Nacliel (2), doch later beb ik daaraan door de instruinentinakers Straatemeijer en 0 1 1 a n d alhicr nog eenige vcrbeleringen doen toevoegen. Deze tocstel geeft gelegenheid tot de volgcndc verlich- tingswijzen : 1°. met gewone paralelle stralen; 2". met geconceulreerd paralcl licbt ; 5°. met divcrgerend licbt van verscbillcndcn graad van di- vcrgcntie ; (1) Quurt. Jouni. 1856 N°. XV p. 207. ' (2) Eeno Leschrijviiig van dczcn vcrlicluingsfoeslel in zijncn (ORiinialigen (oestand is door mij gogcvcn in //cl IVcdor/andsch Lancct 2de Serie, Gilo VOIXEDIGE VEI\LICI1T1NGST0ESTEL, 109 4°. met convcrgerend liclit van vcrschillcndcn convergen- liegraad ; met schuins irivallend iicht , onder verschillcnde hoeken van inval, zoovvel met paralelle stralen ais met meer of minder divergerende of coovergerende slralcri ; 6°. met de middenstralen , onder afsluiling van een grooter of kleiner gedeelte der randslralen ; 7*. met de randslralen, onder afsluiling van een grooter of kleiner gedeelte der middenstralen. Eene afbeelding op de halve groolle is gegeven in fig. 16, 17, 18, 19 en 20 pl. I. De loeslel is voorgesleld, zoo ais zij bevesligd is aan een groot mikroskoop van Ober- hauser. Hij kan echter even goed bij elk ander mikros- koop worden gevoegd, waar slechts ruimte genoeg daarvoor tusschen de voorwerptafei en den voet des werktuigs is. In fig. 16 en 17 zijn deze aangeduid door AB en CD. M is de spiegel , aan de eene zijde vlak , aan de andere hol. De brandpuntsafstand van den hollen spiegel bedraagt 4S millim. Hij is op de gewone wijze opgehangen io eenen beugel die van onderen met het stuk e is verbonden, door middel eener spil , waarom hij draaijen kan. De spiegel is dus , bij de cenlrische stelling in fig, 16, waarbij zijn raid- delpunt in de oplische as van het geheele werkluig ligt, alleen beweegbaar in een horizontaal en vertikaal vlak. Voor de excenlrische stelling dient de bevestiging aan de scharniergeledingen e, f eu y. Hunne inrigtiug is duidelijk genoeg uil fig. 17. Alleenlijk stip ik hier aan, dat het sluk (j trapvormig is ingesnedcn, len eiode ruimte le geven aan de plaat E, bij hare nederdaling. Door dezen geleden arm is het mogelijk aan den spiegel allerlei hellingshoekeu met het vlak van de voorwerptafei te geven , van 40° af tot 90® no VEIU,ICm'lNGSTOFSTF.Lt,EN. loe, of van 0° lot 50° Ion opzigte der opllsche as. Eene planoconvcxc lens i (1), van 13,5 millitn, brand- puntsafsland, welke, zoo noodig vervvisscld kan worden met een achrouialisch lenzenstelsel o, van 6 millim. brandpunls- afstand, is bevesligd in cenen ring, welke in eenen tweeden ring q kan vastgescbroefd worden. Deze laatsle is (z. fig. 19) door eene scharnier p verbonden aan bet platte stuk vwxz^ belwelk ter wecrszijden scbuins afgesneden kanten beeft , die passen in twee zijdelingsche lijsten op het sluk P, zoodat bet daarin heen en weder kan geschoven worden, in dier voege, dat, bij de mcest achterwaartsche stelling, bet raid- denpunt der lens of van het lenzenstelsel juist in de optiscbe as gelegen is, gelijk in fig. 16. Voor heen- en wederschui- ving dienen de beide kleine handvatsels ss fig. 19. Ten einde de lens of het lenzenstelsel liooger of lager te kunnen stellen, is het stuk P, door middel van het knie- vonnig gebogen stuk R, bevesligd aan de plaat E, welke, met behulp van een rondselwerk, waarvan de gekarlelde knop bij S gezien wordt, kan worden op en ncder bewogen. ' Op den rand dier plaat is eene verdeeling in milliinelers gegraveerd, terwijl een wijzerlje 1, op bet oubewegelijke acb- terstuk F bevesligd , den betrekkelijken stand der lens aanwijst. Hierdoor is rnen in staat in eene kleine tafel eens en voor allijd op te teekenen , wat men later bij het gebruik van den verlicblingsloestel noodig beeft te weten. Bij dezen verlicblingstoestel behooren drieerlei soorl van (1) Ofschoon liot voor de verlichling nict volsirekt noodzakelijk is , dat dczc Iens achromatisch zij, zoo is dit cchter vvenschchjk, om den verlich- tingstoestcl ook te kunnen gebruiken voor een ander doel , nanielijk voor de vorining van Leeidcn van verdeelde inaten en van tot aanwijzing dio- iiende voorwerpcn in liet gezigtsveld , vvaarop ik slraks nader zal terugkonien. VOLLEDIGE VERLICHTINOSTOESTEL, diaphragmata. Ecn daarvan vvordt door eene schroef ondcr dcn ring q (fig. 1 6) bevestigd en is afzonderlijk in fig. 1 8 af- gebeeld, in A van onderen, in B in de loodregle doorsnede gezien. Bij xz is de schroefdraad die in den ring q pasl. De overige letters in beiden hebben dezelfde beleekenis; abcd is een langwerpig vierkante plaat , met twee zijdelingscbe lijsten, waarin, door middel van een rondselwerk , waarvan u de gekar- telde knop is, twee andere plalen in tegengestelde rigtingen over elkander beenglijden. Van deze twee platen heeft de eene, e eene opening, die voorgesteld wordt door yhnn-^ de twecde of onderste, igh^ is allecn regthoekig uitgesneden, Draait men nu den knop w, dan glijden beide platen over elkander heen en de vierkante opening v vvordt grooter ofkleiner, totdat zij gebeel verdwijnt, lerwijl zij, wanneer de beide platen het verst in de tegengestelde rigting bewogen zijn, zoo groot is, dat daardoor de opening van de lens gebeel onbedekt is (1). Met deze inrigting is men derbalve in staat den licbt- bundel , die door den spiegel wordt tcruggekaatst , alie gra- den van versmalling te doen doorloopen , door afsnijding der randstralen. (1) Uit diaphragma ia eene iiavolging van eene dergelijke inrigting , be- hoorende bij een D o 1 1 o n d aeh niikroskoop , dat zich reeds sedert een dertigtal jaren in het physiach kabinet nlhier bevindt. Voor zoo verikweet, heb ik er echter in het Illde Deel van JJet JUikroskoop, bl . 363, deeerste beschnjving van gegeven. Ais middel om alie graden van lichtintensiteit te doorloopen , verdient het de voorkeur boyen alie andere mij bekende dia- phragmata. In dit opzigt wedijvert daarmedo wel is waar de door AI. Bryson (Edinb, new Philos, Journ. 1850 Jan. p. 19.) aanbevolen inrig- ting , bestaande uit twee Nicolsche prismata, dio onder de voorwcrptafcl zijn geplaatst, en waarvan het eene om zijne as kan worden rondgedraaid • doch eensdeels laten zulke kalkspaath-prismata slechts een gedeelte van het licht, dat door den spiegel wordt teruggekaatst , door, anderdeels i* deze inrigting veel zamengestelder en daardoor kostbaarder dan de boven beschrevene. 112 VEBLICIITINGSTOUSTKLLEX. Daar het echler in soramige gcvallcn voordedig is dc opcning van het diaphragma nict juist in het midden onder de lens te hebben , zoo is er nog een tweede bijgevoegd , allocn bestaandc uit een langwerpig vierkant koperen plaatje , fig. 20 , vvaarin eenige openingen van verschillende grooUc zijn aangebragt. Dit koperen plaatje schuift onder de lens heen en wedcr, waartoe in de ring , die deze bevat , twee legen elkander overstaande sleuven zijn gesneden , waarvan die der eene zijde bij a in fig. 16 en 17, te zien is. Met deze plaat is een raainpje verbonden , waarin een glazen plaatje is bevestigd, vvaarop eenige ronden schijfjes van zwart gemaakt bladlin van verschillende grootte zijn geplakt. Door deze onder de lens te brengen, wordt derhalve een grooter of kleiner gedeelte der middenstralen afgesneden. De lengte van dit raam met de daarrnede zamenhangende plaat is zoo groot, dat, wanneer een der ondoorschijnende schijfjes zich juist onder het midden der lens beviudt, elk der daar- aan beantwoordende , door de cijfers 1 , 2 , 3 , 4 aange- duide verdeelingen op het andere gedeelte vlak onder den rand der voorwerptafel komt, zoodat men derhalve hierin een middel heeft om deze schijljes centrisch te plaatsen. Dat de boven gestelde vereischten iiu door dezen verlich- tingstoestel werkclijk vervuld worden , behoeft slechts weinig aanwijzing. De brandpunlsafstanden van den spiegel en van de lens of van het lenzenstelsel bekend zijnde, kan men, met behulp van de ter zijde ingesneden verdeelde schaal , hunnen betrek- kclijken afstand gemakkelijk zoodanig regelen , dat men naar willekeur paralelle , al of niet geconcentreerde , meer of mlnder divergerendc of convergcrende stralen , van allerlei helling op de as, in het gezigtsveld werj)t. Daarbij behoeft men zich VOLLEDIGE VHRLICUTINGSTOESTRL. 115 siechts Ic herinncrcn , dat , wannecr de afsland lusschen de lens en den hollen spiegei gelijk is aan de som van Ium beider brandpuntsafstanden , het door de lens I rodende licht uit geconcentieerde paralelle stralen bestaat. Door de lens lager te brengen , wordt het licht meer en meer divergercnd; door haar te doon rijzcn daarentegen meer en meer con- vcrgerend. Hetzelfde geldt voor het lenzenstelsel , doch daar dit eenen korleren brandpuntsafstand hecft , zoo kan men daardoor ook de stralen merkelijk slcrker divergcrend of convergerend maken. Voor de verlichting met schuins invallende stralen kan men het sluk P iels naar vorcn schuivcn , zonder den spiegei de- zelfde beweging te docn volgen. Wannecr echter zecr schuins invallend licht gevorderd wordt, dan wordl ook deze vooruit en tevens 'de] ring , die de lens bcvat , in eene hellcnde slelliug gebragt, ais in fig. 17. Bij deze excentrische stelling van den verlichlingstoeslel docn dan de vcrschillende diaphragmata dezelfde dicnslen ais bij de plaatsiug in de as van het werktuig. Eindelijk kan het werktuig , waarbij deze verlichlingstoc- stel bchoort , ook in cen polariserend mikroskoop verandcrd worden. Daartoe wordt het stuk P , door ronddraaijing der knop S naar bencden gebragt en de lens verwijderd. In de plaats daarvan wordt een Nicolsch prisma gesteld , dat bevat is in cen koperen buis , welke van onderen voorzien is van een dergelijk reglhoekig daarmede ver- boudeu aanhangsel ais vwnz in fig. 19. Dit wordt ge- schovcn tusschen de lijslcn van het stuk P , zoodat de as van het prisma in de as van het gohccle werktuig ligt. Ter versterking der verlichting wordt dan nog boven aan de koperen buis , dit het prisma bcvat , dezelfde V 8 VEI\LICI1TINGST0ESTELLEN. lens i geschrocfd , die ook bij den gewonen verlichlings- toestel Word aangevvend. Ais analysalor dient ecn Iwcede ?Jicolsch prisma binnen in de inikroskoopbiiis. De buis die het bevat is door ecne schroef met eene andcre korte buis verbonden , waarin het oculair geplaatst wordt. Ten gevolge van de aanzienlijke grooUe der prismata (13 milliin. breed en 35 millim. lang), is de polarisatie met dczen loestel zeer volkoraen, terwijl de versterking van hei licbt door de boven den polarisator geplaatste lens nog veroorlooft daarmcde aanzienlijke vergrootingen te gebruiken. 31. Elk die het mikroskoop gebruikt weet , dat een blaauwe wolkenlooze hemel een voor naauwkeurige mikros- kopische onderzoekingen weinig geschikt licht geeft. Men kan dit toeschrijven aan de geringcre tegenstelling in kleur lusschen de negatieve beeldjes en het blaauwacblig gezigts- veld . dan wanneer dit laatste zuiver wit is door het licht , dat van heldervvitte wolken wordt ternggekaatst. Briicke (1) heeft echter nog op eene andere omslandig- heid opmerkzaam gemaakt , waardoor het blaauwe licht des hemels eene schadelijke werking kan hebben. Uit de onder- zoekingen van Stokes en Helmholtz is namelijk gcbleken, dat organische weefsels niet vrij van inwendige dispersie zijn. Wanneer nu , gelijk in het licht des blaauwen hemels , de stralen van groote breckbaarheid een sterk overwigt hebben , dan kunncn de voorvvcrpen , waardoor het hcengaat , zelve lichtend wordcn, helgeen de duidelijkheid van het negatieve beeld vermindert. (1) Sitzungsherichte dor Kais, Akademio , 1856 Bcl. XXI H. II p. 430. VEnUCIlTlNGSTOESTELLKN MET OPVALLENl) UCIIT. 115 Ter verbelering dezer nadeelige cigcnschap raadt Briicke aan op de voorvverptafel eenc plaat canarie- of uraniuinglas te leggen , welke het vermogcn bezit van nict allecn de blaauwe en violelle stralen te absorberen , maar deze ook in stralen van grooteren Irillingsduur le veranderen. Hij bezigde platen van 2—3 millim. dikte en van eene middelbare kleur, maar is van meening, dat welligt die van 3— 4 millim. dikte met nog meer voordcel zouden konnen gebruikt wordcn. Ik heb deze handehvijze nog niet beproefd , doch Iwijfel geenzins of zij kan in sommige gevallen goede diensten doen. Vermoedelijk zal men, in de plaals van uraniumglas, met gelijk gevolg ook andere stoffen , die eene dergelijke werking op de lichlstralen hebben , b. v. eene oplossing van zwavelzure chinine, in een glazen bakje met parallelle wanden , op den weg der lichtstralen kunnen plaatsen. 31. Voor de verlichling der voorvverpen door opvallend licht bestonden , gelijk bekend is , tot hierloe Iweederlei ban- delvvijzen. Men werpt daarop namelijk belzij in eene schuinscbe rigting, door eene ter zijde geplaatste lens , een bol prisma of een hol spiegellje , eenen geconcenlreerdcn lichlbundel , of wel men bezigt een in een borizontaal vlak het objectief om-" gevend hol spiegeltje met eene opening voor doorlaling van bet licht, dat van het voorwerp tot het objectief komt, terwijl het eerste dan verlicht wordt door het licht, dat door den vcrlichtingstoeslel op liet holle spiegeltje en van daar ge- concenlrecrd op het voorwerp wordt teruggekaatst. De eerste dezer beide handclwijzen is slcchts bij geringe vergrootingen bruikbaar, en ook de tweede kan moeijelijk worden tocgepast, wannecr slerke objccliefsels, die zeer digt 8* VERLICnriNGSTOESTELLEN. 1 IG bij hot voorwcrp komcn en dus wcinig ruimle voor hcl aan- brcngen eens spiegcis oveiiaten, worden gebezigd (1). Men heeft dan ook naar andere hulpmiddelen omgezien, die veroorloovcn ook bij sleike vergroolingen de voorwcrpen bij opvallcnd licht te onderzoeken. Tvveederlei bandelwijzen , beide berustende op hct beginsel der totale terugkaatsing , moeten hier vermeld worden. Daartoe behoorl in de eerste plaals die, welke door Rid- dell (2) is uitgedacht. Hij bezigt tot dit doel ecn glazen ring, waarvan de bovenzijde vlak is, terwijl van onderen zoowel de builen- ais de binnenkant onder eenen boek van 4S° geslepen zijn , in dier voege dat deze kantcn verlengd wordende elkandcr zouden ontmoeten. Zulk een glasring laat zich derhalve beschouwen ais een ringvorraig prisma , dat de stralen, die daarin van onderen binnentrcden , weder benedemvaarts terugkaatst. Ter verlichting met opvallend licht vvordt deze glasring boven het objectief geplaatst en dit laatste dient dan te gelijkertijd om de stralen op het voor- werp te concentreren. Ofschoon in deze methode eene vernuflige gedacbte niet te miskennen is, zoo laat zich ecbter niet verwachten , dat zij iramer algemeen zal worden. Het hoofdbezwaar, dat men tegen haar- kan inbrengen , bestaat daarin , dat de glasring steeds een rain of meer aanmerkelijk gedeelte van den rand van het objectief zclf bedekken raoet en dus dcszelfs opening verkleinen , ten gevolge waarvan derhalve de licht- (1) TJit eene aanteckeuiiig van W e n h a m (Quart, Journ. 1856 Julij ^ XVI p. 55) Llijkt echter, dat lloss zulk een spiegeHje gemaakt heeft, belwelk iiog rael de sterksle vergroolingen ter verlichting van onbedckte voorwerpen kan gebruikt worden. (2) Americ, Journ. f. Science and Arts , 1853 June, p. 69. VERLICHTINGSTOESTF.I.LEN MET OPVALLEND UCHT. 117 sleikle zeer afoeemt , terwijl bovendien dc lechnisclic uilvoering van zulke kleine glazen ringen, ais vereischt wor- den vooi' de sterker vergrootcodc slclscls , indcrdaad uiterst mooijelijk is. Niet minder vernuftig en daarbij van veei uilgebreiderc praktisclie loepassing is bet denkbeeld van Wenham (1), om de totale rcfleclie te doen plaats grijpen aan de bovensle oppervlakte van bet dekplaatje. De eenvoudigste wijze om zulks te bevverkstelligen vvordt opgehelderd door fig. 7 pl. II, waarin AB ecn van ter zijde gezien glazen voorvverppiaatje aanduidt , waaronder , door middei van canadabalsein , een regtboekig prisma ede n vastgekleefd ; ab is een dekplaatje, en het daardoor bedektc voorwerp ligt in v. Dit laatste kan bij deze methode nim- mer droog zijn , dat is door luebt omgeven , maar tusschen het dekplaatje en de voorwerpplaat moet ecnig vocht (bij voorkeur terpenthijnolie of canadabalsem) zijn , daar bet duidelijk is , dat dc slralen anders reeds totaal gereflecteerd zouden worden , alvorens zij tot do bovenvlakte van bet dekplaatje waren doorgedrongen. Bezit daarentegen de ge- heele doorscbijnende massa , van het prisma af tot aan het dekplaatje toe , nagenoeg gelijken brekingsindox , dan zal een stralenbundel , die loodregt een der regthoekszijden van bet glazen prisma binnentreedt, zijnen weg vervolgen tot aan de bovenvlakte van het dekplaatje en aldaar eene totale terug- kaatsing ondergaan , zonder dat eeaige straal het objecticf daarboven bereikt , zoodat derhalve het gezigtsveld donker blijft , maar de daarin aanwezige voorwerpen zich , al naar gelang zij het vermogen bezitten meer of minder licht terng (1) Quart, Joxcrn, o/ Microsc. Science 1856 Julij No. XVI, Transact. p.55. 1 18 VEnuCHTlNGSTOESTEI.UiN le kaalsen , in meerdcr of ralnder male verlicht zullen verloo- ncn. Naluurlijk kan men dan dcze vcrlichling nog verslerken door den invallenden lichlbundel convergercnd le maken, waarloe liclzij ecn liolle spicgel , of eene bolle Iens, of ein- delijk, gelijk Wenliam gcdaan heefl, een bolvorraig drie- hoekig prisma kan dienen , dat op den weg der stralen naar bet andere prisma geplaalst word. Nog eenvoudiger en, ge- lijk mij bij bel gebruik gebleken is, even doelmalig is bet aan een der regtboekszijden van bet prisma zelf eene bolle oppervlakte te geven (z. Og. 8), zoodat bet terzelfder tijd de dienst van eene concentrerende lens vervull. Bebalve dit middel zijn door W e n b a m nog twee andere handelwijzen aanbevoien , die beide ten doei bebben de verlicblende stralen van alie zijden op bet voorwerp le vverpen, zoodat dit derbalve zicb veel slerker verUcbt ver- toont, dan wanneer, gelijk bij de aanwending van een pris- ma bet geval is , dit slecbls van eene zijde verlicbt wordt. Dit doel beeft bij bereikt zoowel door de verbinding van eene hemispbaeriscbe lens met zijnen paraboliscben reflector, ais door dc aanwending van eene glazen paraboloide. In flg. 9 pl. II is AB weder de glazen voorwerpplaat , a Z> bet dekplaatje; onder de eersle bevindt zicb de reeds ver- melde parabolische reflector , waarbinnen de hemispbaeriscbe lens C , waarvan een segment is afgeslepcn , zoodat bet over- blijvende gedeelte ongeveer een derde van den doormeler des bois bedraagt, beval is. Deze afgeslepen oppervlakle is zwart gemaakl, om alie licbt, dat regtstreeks bet mikroskoop zoude kunnen binnenlreden , aflesluiten De kromming van de Icns- oppervlakle beanlwoordt aan eenen slraal van ongeveer Iwee tiende E. duim. De gang der stralen in dezcn loeslel is duidelijk genoeg uil de figuur en vorderl gecncnadere aanwijzing. VEllUCUTliSGSTOESTELLEN IlET OPVALLF.NI) UCIIT. M9 Dal hetzcifdc oogmerk, waartoe eene verbinding van dcn parabolischen reflector met eene hemisphaerisebe lens dient, even goed bereikt wordt door eene enkele parabolisclie lens, waarvan de lop is weggenomcn, blijkt uil fig. 10, waarin C de doorsnede van deze voorslelt, terwijl het middenge- deelle der plalle benedenvlakle door een zwart gekleurd plaalje bedekt is, van gelijken doormeter ais het afgeslepen gedcelte, znodat de slralen des spiegels alleen in den bui- lensten glasmantel kunnen doordringen en de oppervlakte bereiken, waar zij de cerste, en vervolgens aan het dekplaalje de tweede totale terugkaatsing ondergaan. Het spreekt van zelf, dat in deze verschillende gevallen de toestel ook zoo kan vvorden ingerigt, dat de voorwerpen niet onmiddelijk behoeven geplaalst te vvorden op eene glasplaat, die blijvend met het prisma, met de lens of met de paraboloide verbondenis, maar dat deze laatsle ook kunnen gevat vvorden in afzonderlijke korte buizcn , die in de opening van de voorvverptafel passen , mits men altijd zorg drage , bij het daarop plaatsen van glazen voorwerpplaatjes, door tusschen- brenging van een vocht , bij voorkeur lerpenthijnolie , aan de stralen eenen ongehinderden doorgang te verschaCfen. Het gebruik van paraboloidische terugkaatsingsvlakten heeft blijkbaar ten doel de stralen zoo veel mogelijk in een punt te verzamclen , iets dat in merkelijk mindere mate het geval zoude zijn , indien men sphaerische oppervlaklen bezigde. In- tusschen is het niet te ontkennen , dat de vervaardiging van zulke paraboloiden, hetzij dan van metaal of van glas, tot de moeijelijkere opgaven behoort, en hunne bijvoeging de koslbaarheid van een mikroskoop zcer vermeerdert. Het vvas derhalve niet zonder eenig bclang te onderzoeken, in hoeverre men helzcifde doel door ecnvoudigere middelen bereiken kan. '120 VEKUCIlTINGSTOESrEaEN. De bcrckening (door mijnen ambigcnool vaii Re es verrigl) leert, dat, iridien eeo bundel paralelle stialcn op eene bemis- phaerische glazen lens valt, siechis een segment van 9° lol 11° (al naar gelang van dea brekingsindex van het gebruikte glas) de slralen scbuins genoeg onlvangl, omdeze, na breking, onder eenen hoek van 40° op de glasoppervlakle belzij van de lens of van cen daarmcde door canadabalsem of terpenlhijnolie verbon- den glasplaafje le doen vallen. De daardoor verkregen verlichting is deihalve uiterst zwak, te meer dewijl daarbij nog wordt aan- genoinen dat de lens werkelijk een balve bol is, iels dat in de praktijk uiterst moeijelijk bereikbaar is, dewijl de koraraetjes, waarin de lenzen geslepen vvorden, dit niet veroorlooven, Steeds zullen deze lenzen eene iets geringere dikte bebben dan de radius van den bol, en gevolglijk zal daaraan juist dit gedeelte ontbreken , waar de stralen de sterkste breking ondergaan, Docb men kan het doel naderbij komen door verbinding van] twce nagenoeg beiniphaeriscbe lenzen , die aaneengevoegd zijn op de wijze , welke in fig- 11 pl. II is afgebeeld. De door de onderste lens D reeds convergerend gemaakte stralen vallen dan op de bovenste kleinere lens G en worden daar nog sterker convergerend gemaakt. Teo einde dic stra- leo, welke eene te gcringe convcrgentie bezittcn, buiten le sluiten wordt een zwarl scbijfje cd van iets groolcren door- meter dan die der bovenste lens tusscbcn beidcn in geplaalst. De gunstigste vcrboudiog tusscbcn de stralen der boide len- zcn is mij gcblcken omslreeks 2 : S le zijn. Wauneer de slraal der bovenste lens 4 en die der onderste 10 millini. bcdraagl, dan kan de gczamenlijke dikte van de daarop ge- Icgde voorwerp- en dckplaaljes 2 lol 2,5 inilliin. bedragen. Iets voordceliger dau deze vcibindiog, zoude die zijn, waarin de onderste lens een meniscus was, met eene zccr VERLICIITINGSTOESTELLEN MET OPVAELEND HCllT. 121 flaauwe kromraing der bovcowaarts gekeerde oppervlakle, zoodanig, dal ook de stralen, die bet uiterste randgedeelle Ireffen, in de luchl geraken en van daar op de Iweede lens vallen, doch bet is le belwijfelen of deze verbetering groot geiioeg zoude zijn om te beanlwoorden aan de meerdere koslbaarheid der inrigling. Wat nu de praktische vvaarde dezer onderscheidene raelbo- den , vergeleken met de andere, vroeger bekende , betreft, zoo bet gelal der gcvallen , vvaarin zij toepasselijk zijn , merkelijk beperkler. Terwijl namclijk bij bet gebruik van schuins opvallend licht, geconcentreerd door eene lens, de grootic der voorwerpen gclieel onbepaald is, en met holle terugkaalsendc spiegelijes nog voorwerpen kunnen verlicht wor- den , die zoo groot zijn ais de doormeter der onderste lens van bet objecliefslelsel , zijn daarenlegen de bet laalst be- schouwde melhoden slecbls dan aanwendbaar , vvanneer de voorwerpen in bet gezigtsveld zeer klein zijn, want bet valt dadelijk in bet oog, dat iets grootere voorwerpen den toe- gang der stralen tot bet dekplaatje zouden versperren , en wel des te eerder naar gelang het gebruikle dekplaatje dun- ner is, omdal, zooals de Ggnren 13 en 14 leeren, bij ge- lijken terugkaatsingsboek de afstand tusschen de plaats , waar de stralen bet dekplaatje intreden en die, waar zij het, na te- ruggekaatst te zijn, weder verlaten , afneemt met de dikte van het dekplaatje. Voor zeer kleine ligchaampjes, gelijk Diatomeen , de schubjes der Lepidopteren enzv. , mits deze tamelijk uit elkander verspreid in bet gezigtsveld liggen, is deze verlicbtingsmethode echter uitnemcnd geschikt, en zij heeft bovcn de overige het belangrijke voordeel vooruit van even goed bij de sterkste, ais bij de geringstc vcrgrootingen aanwendbaar te zijn. 122 VEIILICHTINGSTOESTELLEN. Mei den zoo evea bcschreven lenzenloeslel kan ik de voor- wcrpon sterk genoeg verllchten om hen bij eene bOO malige vergrooling le beschouwen , en bij de volkomenere inriglingen van Wenham, waar minder sphaerische aberralie is, zul- len vermoedelijk de voorwerpen nog meer licht ontvangcn. Echler verloonen zich de aldus verlichle voorwerpen steeds eenigermate ais in eenen lichtnevel gehuld, waardoor zij cene minder scherpe tegenstelling met den donkeren acbtergrond vormen. Daar dit niel alleen bet geval is met den len- zenloeslel , maar ook Wenham helzelfde van de door hem gebezigde middelen zegl, zoo schijnt dit gebrek onafschei- delijk van de methode te zijn. Vermoedelijk is zulks het gevolg van de dilfusie, die het teruggekaatste lichl, zoowel in de voorwerpen ais in hei omgevende medium ondergaat, ten gevolge waarvan onregelmalig verslrooide lichtstralen naar alie rigtingen wordeu geworpen en zoo het omringende veld verlichlen. Docb ofschoon dit gebrek eenigzins hinderlijk is voor de waarneming, zoo zal desnieltegenslaande deze ver- lichtingsmelhode in die gevallen, waar geene andere moge- lijk is , nuUige diensten kunnen bewijzen , en is zij daarom ais eene aanwinst voor het mikroskopisch onderzoek te be- schouwen. 32. Bij het meer en meer toenemend gebruik van gas in de huizen , verdient ook de gaslamp, door Highleij (1) iugerigt voor het gebruik bij het mikroskoop , eene naderc beschrijving. Zij is afgebeeld op pl. I fig. 21. Langs eenen op een voetstuk geplaatslen bronzen of ko- percn slam glijdt een arm op en neder , die een ring A (1) Quart, Journ. 1853 Januarij p. M2 f.ASLAMl». 125 draagt , welke vaii onderen bedekl is met raetaalgaas , om eene slandvastige , niet flikkerendc viam te verkrijgen. Daar- hinneu is een melalen kegel C geplaatst , waarvan de bo- vcnste , afgeknolte rand zich tot aan den voet der viam verbeft , aldaar eene opene ruimte van | duim overlatende. Hierdoor verkrijgt men eene schittereude cylindrische viam. De toevoer van gas geschiedt door eene caoutchoucbuis, die met een gaspijp in verbinding wordt gebragt. De kraan Q dient ter regeling van de loevloeijing. Teti einde aan bet lichl zijne gele stralen te onttrekken en liet daardoor vvitter te maken , is de viam omgeven van een scboorsteen D van lichlblaauw glas. Hierdoor wordt de klcur der viam reeds tot op eene zekere hoogte verbeterd, maar dit geschiedt nog vollediger door een blaauwachtig grijs ge- kleurde glazen schijf E, die gevat is in eene korte , hellend geplaatsle buis , welke vcrbonden is aan een scherm in de gedaante van een balven cylinder G , die , met behulp van den ivoren koop H , om den ring A kan ronddraaijen , zoodat men dcrhalve dit scherm naar de andere zijde kan brengen, wanneer men bet volle licbt der viam verlangl. Een bolle metalen spiegel J is aan den stam bevestigd , in eene eveuvvijdige rigting met de glazen scbijf E. Met aldus reeds geconcentrcerde licbt kan , des verkiezende , nog meer geconcentreerd worden door eene lens. De straleubun- del kan ook opgevangen worden door eenen hollen spiegel L , die van acbleren met gips bckleed is. Deze zcifde lamp kan ook ais gewone studeer-Iamp dic- nen, na verwijdcring van bet scherm G en daarvoor inplaals slclling van de kap M. Ook voor scheikundige doeleindcri kan zij worden aangewend , waarloc er de ring N met bet walerbad 0 cn de melalen plaat P zijn bijgevoegd. VEaUCIlTlNGSTOESTELI.EN. 124 Deze loestcl schijnt mij toe op eene allczlns gepasle wijze de nadeeleu van hei kunsllichl voor de verlichting van raikroskopische voorvverpea le verbelcren , met behoud van de daaraan vcrbonden voordeelen. Dat de geheele inrigling , met eene kleine vvijziging ook op eene olielamp kan worden loegepast , zal ter naauvvernood beboeven gezegd le worden. TOESTELLEN TOT HET METEN EN TEEKENEN DER MIKROSKOPISCHE VOORWERPEN. Onder deze rubriek noem ik iii de ecrsle plaals ecn kleincD loestel , die. ik het ecrst zag aan het boveu (bl. 57) beschreven mikroskoop van Nobert. Tegenwoordig is deze ecbler ook bij Nachct le bekomen. Het is eene camera lucida, alleen bestaande uit ecn zeer duD, onder cenen hoek van 45° gestcld glasplaalje ab (fig. 5 pl, II) en eeu reglhoekig glazen prisma A. Het glazcn plaatje vvordt boven bet oculair geplaalst, en dan neemt licl daardoor been ziende oog tevens bet potlood , de passer of eenig ander voorwerp waar, dat zich in p, dat is ler zijde van bet mikroskoop bevindt. De geheele toestel is zoo ingerigt , dat hij , door middei van eenen ring gcmakkelijk aan] het oculair vvordt bevestigd , en, wanneer men hem niet gebruikt, ter zijde kau vvorden gedraaid, tervvijl bovendien het prisma zich om eene hori- zontale as beweegt, ten einde meer nabij gclegen of vcrder vcrvvijderde voorvverpen io het gezigtsveld te kunnen projicicreu. Deze camera lucida is niet andcrs dan eene verbelering van het vroeger {Uet Mikroskoop I bl. 255) recds vermelde gebruik van een dergelijk glasplaalje tot helzcifde oogmerk, maar ten gevolge dezer verbelering hceft meo nu hclgrootc TOESTEl.LEN TOT METP.N EN TEEKENEN. 15C) voordcei vorkregca van , zicnde in ccq' loodrcgt geplaatst mi- kroskoop , de hand , die het pollood of den passer houdt , op de tafel, waarop het mikroskoop staat, gelijklijdig met het, voorvverp in het gezigtsveld te zien. Onder alie mij bekende camerae lucidae is deze dan ook de eenvoudigste en de gemakkelijkste in het gebruik. De eenige aanmerking, die men er op maken kan, is dat, ten gevolge van de gebrekkige terugkaatsing aan de oppervlakte van het schuins geplaatst glasplaatje, slechts weinige stralen van de zlch ter zijde van het mikroskoop bevindende voor- werpen in het oog geraken. In dit opzigt doet deze in- rigting voorzeker onder voor andere camerae, waarin eene totale terugkaatsing geschiedt. Doch voor de meesle doel- einden, waarloe men zulk een toestel gebruikt, is zij bij hehoorlijke regeling van het licht, dat op de ter zijde van het mikroskoop gehouden hand valt, volkomen voldoende, gelijk mij door een veelvuldig gebruik gebleken is. Eene zamengestelder soort van camera is die van Ha- genow (1), welke door hem met den eenigzins weidsch klinkenden naam van Dikatopter hestempeld is. In de hoofdzaak stcmt hare inrigting overeen met die , welke Amici reeds voor meer dan twintig jaren bij zijne ho- rizontale mikroskopen voegde (zie Het Mikroskoop I bl. 257). Alleenlijk is het prisma, waardoor in het Amici- sche werktuig eene totale terugkaatsing geschiedt, hier vervangen door een glazen spiegel , die bovendien niet onder maar boven het doorboorde spicgellje gcplaalsl is. Fig. 56 op pl. II stelt eene afbeelding van het werktuig van Hagenow in doorsnede voor. Het glazen spiegeltje s (1) Karl B. Ileller. Das dioptrischo J/iAroiAojo, Wien , 1856 p. 61. CAMEnAE I.UCIDAE. METING VAN OPPERVLAKTEN. 127 is ondcr eenen hoek van 6S° voor het oculair gesteld. Te- genover dit spiegeltje, vlak voor de oculairbiiis l, is ecn doorboord cirkelrond stalen spiegeltje s' onder eenen hoek van 17° bevestigd. Bcide spiegels zijn legen het binnen- trcden van zijdelingsch licht door gepast aangebragte wanden w beschut eu aan den bewegelijken ring R bevestigd. De ring r en r' dient om den tocstel aan de buis M te hech- ten; de ring r' draagt bovendien het vierzijdige zuiitje A, om , door middei van de schroef C , aan den toestcl de noo- dige bewegelijkheid te geven. Het in 0 geplaatste oog des waarnemcrs ontvangt , regt- slreeks door de kleine opening o, de door het prisma P terug- gekaatste stralen van het gezigtsveld en te gelijker tijd die van het papier D en het potlood B, omdat de van daar uitgaande stralen c, rf, na eerst door den grooten spiegel s te zijn teruggekaatst , op het kleine, doorboorde spiegeltje s' eene Iweede terugkaatsing ondergaan en zoo in het oog geraken. 32 Niet zelden is het noodig bij wetenschappelijke on- derzoekingen de oppervlakte te melen van eenig zich in het gezigtsveld bevindend voorwerp. In eenige gevallen zal zulks kunnen geschieden , door in het brandpunt van het bovenste oogglas eenen in vierkante ruitjes verdeelden glasmikrometer te plaatsen en Ic tellen hoe groot het gelal der ruitjes is, dat door het voorwerp bedekt wordt. Heeft raen , volgens bekende handelwijzen , vooraf de groolte van clk ruitje bepaald , dan vindt men de oppervlakte van het voorwerp door eene eenvoudige vcrmenigvuldiging. De mcling op dcze wijze , hoewel schijnbaar ccnvoudig en gemakkelijk, heeft echtcr liare eigene bezwaren, vooral daar- 128 TOESTKUEN TOT METEN E\ TEEKENRN, in beslaandc, dat, ais de oppervlakte vari liet voorwerp cen eenlgzins groot gedeelte van het gezigtsveld inneemt , en de ruitjes, — zoo ais voor de naauwkeurigheid der be- paling noodig is, — klein zijn , bet moeijelijk valt deze te tellen , omdat er geene grootere verdeelingen zijn , die met eenen oogopslag veroorlooven de grootte van bet raidden- gedeelte des voorwerps ten naastenbij te erkennen , zoodat nog siecbts de meer buitenwaarls gelegen ruitjes eene af- zonderlijke telling vorderen. Het zal derhalve niet overbodig zijn bier eene methode te beschrijven , die, hoewel siecbts eene wijziging van eene der- gelijke vroeger door mij beschrevene {Het Mikroskoop III p. 453), in het praktisch gebruik merkclijk beter voldoet. Op eene mat gesiepen glasplaat van ongeveer ,30 centim. in het vierkant vvorden met inkt een aanlal evcnvvijdige , el • kandcr kruisende lijnen getrokken, zoodat de geheele opper- vlakte in gelijk groote vierkante ruitjes, ten getale van minstens drie- tot vierhonderd , verdeeld is. Om de telling gemakkelijker te raaken , vvorden de grootere ruiten , die elk vijf kleinere lang en breed zijn en daarvan dus vijfentwinlig bevalten , aaugeduid door ronde inktvlekjes op de hoekpun- ten, dat is rondoin de kruisingspunten der lijnen aldaar. Bo- vcndien vvorden langs de zijden van dcn vierhoek nog cijfcrs geplaatst, even ais op een gevvonen maatstok. Deze verdeelde glasplaat wordt nu, betzij op ceu afzon- derlijk voetstuk, of, — gelijk in bet vcrtrek vvaar ik gevvoon bcn te arbeiden , — legcn een der vensterruitcn geplaatst. Ten einde de met inkt getrokken lijnen te beveiligen , is bet raadzaam de plaat te overdckken met eene anderc van gevvoon glas, die daarop met strookcn papier langs dc ran- den wordt vastgcplakt. METING VAN OPPEIWLAKTEN. 129 Van deze verdecidc plaat inoct nu ccii bceld gcvormd wordeo, dat, te gelijk met hct voorvvcrp, iu lict geziglsvcld van het raikroskoop gezicn wordt. Dit geschiedt met huip van den boven (bl. 108 en volg.) beschreven verlichlingsloeslel- Hct mikroskoop wordt regt tegenover de plaat gosleld. De af- sland daarvan kan verschillend zijn. Heeft inen nu bct voor- werp behoorlijk in bet geziglsvcld , dan laat mcn door den viakken spiegel en de achromatische lens ccn beeld van de verdeeling onlslaan , en , door de laatsle lioogcr of lager te slellen, gelukt bet weldra dit beeld en dat van het voorwerp gelijklijdig te zien. Naluurlijk heeft men het gchccl in zijne raagl aldus het geziglsvcld in grootere of kleinere ruiljes te verdeelen , door den afsland van het mikroskoop tot aan de verdeelde glasplaat te veranderen of door achromatische lenzen of Icnzenstelsels van verschillenden brandpuntsafstand te bezigen. De ware groolte der ruiljes moet dan, even ais hij het gebruik van eenen glasmikromeler in het oculair , vooraf gemelen worden. Heeft men dit echter eenmaal voor eenen of meer vaste afstanden en voor het gebruik van dczclfde lenzen verrigt , dan kunnen deze bepalingcn voor alie volgende melingen dienen. Hetzelfde begiusel kan op nog menigerlci andere vvijzcn worden toegepast , daar aldus het geziglsvcld , ten behocve van het docn van verschillende soorteu van melingen , tot bepalingcn van lenglematen , vlaklemalen , hoekmaten , of ook tot het lellen van voorwerpen in eene bcpaaldc ruimle , of eindclijk tot hct vervaardigen van naauwkcurigc Icckenin- gen , geheel uaar willckeur in vakkcn van allerlci gedaanto cn groolle kan worden verdccld, Alleen zij echter , die een mikroskoop mot eenen achroma- lischen verlichlingsloeslel bczitlcn, kunnen van deze mclhode V. 9 ISO TOCSTEUEN TOT METHN EN TEEKENEN. gebruik inakcn , cn dit maakt harc locpassing dcrhalvc nood- zakelijk beperkt. Doch zij kan in de mccstc gevallen ver- vangen wordon door eene andere , die allcen het nadcei heeft van omslagliger en daaidoor meer tijdroovend te zijn. Mei eene camera lucida wordt een naauwkeurige omtrck van bet voorwerp op een blad papier of op eene lei onlworpen cn daarop dan een sluk doorschijnend papier of eene glas • plaal gelegd, vvaarop met inkt of een schrijfdiaraant de verdeeling geleekend is. Spoediger voert het gebruik van het porlalieve zonmikros- koop lot het doel , daar men het beeld kan opvangen op een verdeeld sluk papier, dat tijdelijk met terpenlhijnolie door- schijnend is gemaakt. Heeft men den oratrek van het beeld op papier. geleekend, dan schijnt ook de planimeter, door den ingenieur Caspar Welli te Zurich uitgevonden (1), een zeer geschikt werkluig om de oppervlakte te meten. Ik ken helzelve ech- ler niet uit eigen ervaring, evenmin ais den op een dergelijk beginsel (dat van het meten door ordinaton en coordinaten) beruslenden toestel, die door L. Fick (2) is uitgedacht en op het mikroskoop toegepast, en welke in de hoofdzaak be- slaat uit tvvee bevveeglijke armen, waartusschen twee spin- uewebdraden gcspannen zijn , die elkander kruisen. Het oculair is zamengesleld uit tvvee buizen, dio door eene korte tus- schenruimle gescheideu zijn, in welke zich het kruisingspunt, geplaalst in het brandpuut van het bovenste oogglas, langs de randen van het beeld des voorwerps in het geziglsveld (1) Zio de beschrijviinj daarvaii in do Sitzunffsberichto der Kais, Aha- domie 1851 I p. 134. (2) Zoitschrijt fiir rationcllo Medicin 1853 Keue Folge III p. 2/3. SClIUlFPASSEn. 131 !aat bewcgCQ. Laler is nog ccn cenvoudigcr plauiinelcr door Amsler (1) uitgedacht en bcschreven. S3. Waar eene camera lucida, ecn zonmikroskoop of hei dubbelzien tot mikrometriscbe doeleinden gebezigd wor- den, raoet inen bovendien een naauwkeurig meelwerkluig bezilten. Beler dan de vroeger {Het Mikroskoop \h\.'5oQ ^ III bl. 434) door mij vermelde passers, dient daartoe een scbuifpasser , welken ik later alhier beb doen vervaardigea en reeds verscheidene jaren met goed gevolg gebruikt. Hij is eene wijziging van den reeds vroeger bij inslrumenlma- kcrs in gebruik zijnden schuifmaatstok. 