title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Maar dat zelfs in toestand van rust die wederzijdsche harmonische werking bij de omzetting van eiwitachtige stof in de weefsels, de voortdurende toevoer van eiwitachtige stof derhalve voor de geregelde gang der functie een vereiste is, de vermindering der spierkracht, zelfs na een ziekte van weinig betekenis, toont het overtuigend aan. Bij die ziekte heeft er in de spieren voortdurend stofwisseling plaats gehad, evenals bij het paard, waarvan men bij gebrekkige voeding, krachtige spierinspanning vorderde, maar die omzetting van stof voldeed niet aan de eis, die wij stelden, want het harmonisch verband, de regelmatige wisseling tussen voedingsvocht en spierweefsel bleef niet behouden, die wij als het wezen der voeding hebben geschetst. Maar door hen, die uit de uitgaven de hoeveelheid eiwit wilden afleiden, welke ter onderhouding der normale stofwisseling noodig is, wordt deze beschouwing niet rechtstreeks weersproken. Immers ook zij achten het zeer verklaring, dat die uitgaven bij spierinspanning het gevonden minimum overschrijden, maar niet slechts bij spierinspanning neemt de omzetting van eiwitachtige stof in het lichaam toe, na elken maaltijd insgelijks en wel des te meer, naarmate de toevoer van eiwit ruimer is. Waar het bewijs te vinden is, dat ook die omzetting werkelijk tot verhoogde stofwisseling in de weefsels, tot krachtiger functie der organen, tot krachtiger voeding leidt? Dat bewijs kan, naar het mij voorkomt, op voldoende wijze worden geleverd. In de lever wordt de eiwitachtige stof onophoudelijk ontbonden en onder de omzettingsproducten treden suiker en moederstoffen van ureum op. Alleen is er in de lever bij normale voeding een zekere hoeveelheid suiker aanwezig, maar na elken maaltijd, tijdens de digestie, is die hoeveelheid belangrijk groter. Tijdens dat tijdperk wordt er derhalve in de lever een krachtiger stofwisseling opgewekt en de aanzienlijke omzetting van eiwit-achtige stof is er het gevolg van. Dat ook de andere organen, die met de digestie in verband staan, gedurende dit tijdperk in die verhoogde stofwisseling delen en op deze wijze tot de vermeerderde omzetting van eiwit na elken maaltijd bijdragen, kan nauwelijks betwijfeld worden, maar evenmin dat die verhoogde stofwisseling in al deze organen tot krachtiger functie, derhalve tot krachtiger voeding leidt. De kennis aangaande de wetten der stofwisseling in de verschillende lichaamsdeelen, hoe gebrekkig zij ook in vele opzichten nog zijn mag, wijst reeds overtuigend aan, dat die verhoogde stofwisseling in de organen der spijsvertering gedurende de digestie voor hunne regelmatige functie, voor de assimilatie van het voedsel, en daarom voor de voeding van het gehele organisme een onmisbaar vereiste is. De ondervinding leert, dat in het spier- en zenuwweefsel een afwisselende werkzaamheid voor den voortduur der functie gevorderd wordt. Bij gemis van beweging neemt de voeding der spieren meer en meer af, en worden zij door in- of uitwendige oorzaken geheel en al werkeloos, dan wijzigt zich de stofwisseling in het weefsel zodanig, dat het physiologisch karakter, de contractiliteit, verloren gaat. Tijdelijk verhoogde stofwisseling is derhalve voor de regelmatige voeding der spier een noodzakelijk vereiste, maar het gevoel van vermoeidheid, dat zelfs bij de krachtigste mensen na belangrijke spierinspanning niet ontbreekt, bewijst overtuigend, dat die levendige stofwisseling door een langzame moet worden opgevolgd, zal het weefsel in staat blijven zijn zijn physiologische functies naar behoort te vervullen. Na krachtige inspanning van den geest gevoelen wij ons evenzeer vermoeid en zoeken wij in andere bezigheden of in den slaap aan onze hersenen de noodzakelijke rust te verschaffen, de stofwisseling hierin te verminderen en omgekeerd is het even duidelijk, dat de tijdelijk verhoogde stofwisseling in ons zenuwweefsel voor de regelmatige functie onontbeerlijk is. Willekeurig kan die afwisselende werkzaamheid in het spier- en zenuwsysteem worden in het leven geroepen; in verschillende andere weefsels is dit onmogelijk; maar zou de verhoogde stofwisseling in de spijsverteringsorganen, hoewel onwillekeurig opgewekt gedurende de digestie, voor het behoud van den geregelden gang hunner functies met de willekeurig in het leven geroepen verhoogde werkzaamheid in andere delen van het lichaam, niet op een lijn behooren te worden gesteld? Met de uitbreiding van onze kennis aangaande de intermediaire stofwisseling weken derhalve de omzettingen der eiwitachtige stof in het bloed zelf meer en meer op de achtergrond. De rijkelijker omzetting van eiwitachtige stof in het lichaam bij overvloediger toevoer werd als een gevolg van de verhoogde stofwisseling, van de krachtiger functie der verschillende organen erkend en de luxe consumptie, die voor de beantwoording der vraag omtrent de werkelijke behoefte van het lichaam aan eiwitachtige stof een onoverkomelijke hinderpaal had geschenen, meer en meer tot voedingsconsumptie teruggebracht. Dit besluit, waartoe de ontwikkelde physiologische beschouwing der voeding ons leidde, is met de ondervinding uit het dagelijksch leven in volkomen harmonie. De groei van het lichaam, de vermeerdering van den voorraad eiwitachtige stof ten gevolge van de vorming van nieuwe weefsel-elementen maakt het moeilijk om uit de sterke behoefte aan voedsel gedurende de jongelingsjaren een besluit omtrent de intensiteit der stofwisseling in dat tijdperk af te leiden; maar bepalen wij ons tot den volwassen mensch, dan valt het terstonds in het oog, dat de omzetting van eiwitachtige stof in de eerste jaren van den mannelijken leeftijd, de luxueuze consumptie derhalve in het lichaam, het grootst is. Doch niet altijd duidelijk is het, dat evenredig hiermee de voeding het krachtigst, de energie van het leven het best ontwikkeld moet zijn. Meestal meer dan op enig anderen leeftijd is het lichaam tot ingespannen bezigheid in staat. Met het klimmen der jaren neemt de behoefte aan voedsel meer en meer af, en evenredig hiermee daalt het verbruik van eiwitachtige stof. Het lichaam neemt toe en schijnbaar wordt het veel beter gevoed. De ondervinding schijnt in strijd met de uitspraak der wetenschap. Maar de meer en meer afnemende inspanning, waartoe het lichaam in staat is, toont overtuigend aan, dat met het vermeerderde gewicht van het lichaam de voeding in de ware betekenis van het woord niet toegenomen is. Wij merkten reeds op, dat de vetten en koolhydraten de omzetting der eiwitachtige stof verminderen. De toenemende omvang wordt voor een groot gedeelte op de afzetting van vetweefsel in verschillende delen des lichaams; maar niet al het vet wordt afgezet, een deel blijft in het bloed, in het voedingsvocht en die rijkdom van vet sleept een verminderde omzetting van eiwit, een tragere stofwisseling, een minder krachtige functie van de verschillende lichaamsdeelen na zich. De verminderde behoefte aan voedingseiwitten vindt hierin haar grond, maar de geringere krachtsinspanning, waartoe het lichaam in staat is, is er evenzeer het gevolg van en de voeding moet derhalve bij de schraal gevoedde jongeling van het physiologisch standpunt krachtiger worden genoemd. De vraag omtrent de werkelijke behoefte van den mensch aan eiwitachtige stof mag derhalve, naar het mij toeschijnt, voldoende beantwoord worden. Met juistheid in cijfers, het minimum op te geven, dat tot bestendige onderhouding der stofwisseling in het lichaam gevorderd wordt, ligt voor het eiwit, zooals voor elke andere voedingsstof, werkelijk buiten het bereik der wetenschap. Maar van het praktisch standpunt is die kennis ons ook geheel nutteloos, want van de mensch, als maatschappelijk persoon, wordt arbeid geëist en onder die omstandigheden zou het minimum, zelfs indien het uit de inanitieproeven met voldoende zekerheid had kunnen worden afgeleid, toch niet toereikend zijn. Uit dit oogpunt wenscht men de hoeveelheid te kennen, die voor het onderhoud van het leven, van een krachtige gezondheid gevorderd wordt, en die hoeveelheid mag inderdaad bekend heeten, sedert de diepere blik, die ons allengs in de dierlijke huishouding werd vergund, overtuigend bewees, dat de grootere omzetting van eiwitachtige stof in de bemiddeldestanden van onze maatschappij geenszins tot een vertering van weelde leidt, maar als voedingsconsumptie moet worden opgevat, en derhalve als maatstaf van de energie moet worden beschouwd, waartoe de stofwisseling in de verschillende lichaamsdeelen voor den regelmatigen gang hunner verrichtingen, voor het behoud van een gezond en krachtig leven behoort te worden opgevoerd. Maar wellicht rijst de vraag op: indien de omzetting van eiwitachtige stof werkelijk een maatstaf voor de energie der voeding is, zou het dan niet van belang zijn die omzetting te vergrooten en de gewoonte ten slotte niet bij magte zijn om den omvang der stofwisseling in de weefsels van het menschelijk organisme tot die van het vleeseters dier op te voeren? De beantwoording van deze vraag geeft mij een geschikte gelegenheid om mij tegen de beschuldiging van eenzijdigheid te vrijwaren, waartoe de voorafgaande bespreking omtrent de betekenis van een ruime toevoer van eiwitachtige stof gereedelijk aanleiding geven kon. De omzetting van de eiwitachtige stof is het niet alleen, die de energie van de voeding bepaalt. In sommige hoogst belangrijke organen, in de hersenen en zenuwen, is, gelijk ik reeds mededeelde, het vet een hoofdbestanddeel. Voor de regelmatige stofwisseling in deze organen is derhalve de toevoer van het vet evenzeer een vereiste als die van de eiwitachtige stof. De reden, waarom in de leer der voeding aan de toevoer van vet schijnbaar zo weinig gewicht wordt gehecht, is eenvoudig hierin gelegen dat het algemeen in ruime hoeveelheid wordt toegevoerd en bovendien voor een deel uit het zetmeel kan worden gevormd, waarvan de hoeveelheid, zelfs bij de krachtigste voeding, de hoeveelheid eiwit nog ver overtreft. Hoeveel vet ter onderhouding van de gevorderde wisseling in de hersenen en zenuwen vereist wordt, is ten eenenmale onbekend. Dit alleen weten wij, dat de dagelijksche toevoer zelfs bij de krachtigste voeding met vleesch ruimschoots in de behoefte voorziet. Dat er derhalve meer eiwitachtige stof kan worden gebruikt, is duidelijk. De ruimere vleeschdieet van de Engelsen levert hiervan het overtuigende bewijs. Maar daarom is die ruimere toevoer nog niet onder alle omstandigheden wenselijk te achten. Als het wezen der voeding hebben wij de stofwisseling in de weefsels leeren kennen en naarmate de intensiteit van deze wisseling toeneemt, noemen wij de voeding van het weefsel krachtiger. Dit is volkomen juist. Maar het organisme is uit een aantal verschillende weefsels opgebouwd, die in onafscheidelijk verband met elkaar werken. Zal de stofwisseling in het lichaam aan de eis voldoen, werkelijk derhalve voeding heeten mogen, dan behoren de verschillende weefsels evenredig in die wisseling te delen. Wordt die voorwaarde niet vervuld, dan is het vereiste evenwicht tussen de verschillende lichaamsdeelen verbroken, dan treedt er ziekte in. De krachtiger stofwisseling in de lever gedurende de spijsvertering hebben wij als voeding opgevat, ja zelfs zagen hierin een physiologische voorwaarde voor den geregelden gang harer functie. Die krachtige functie kan nogtans alleen dan werkelijk voeding heeten, indien de intensiteit van de stofwisseling in de verschillende andere lichaamsdeelen hiermee in overeenstemming is. In het tegenovergestelde geval wordt uit die verboegde functie van de lever een gevreesde ziekte geboren. De lever woekert dan ten koste van het overige lichaam, en hoe veel eiwitachtige stof ook mag worden toegevoerd, de stofwisseling in de overige organen blijft gestoord. Onder de invloed van het toenemende suikergehalte van het bloed neemt de stofwisseling, de voeding in de overige lichaamsdeelen meer en meer af en de dood is er het noodzakelijk gevolg van. Behalve deze harmonische werking tusschen de verschillende lichaamsdeelen is ook de geregelde gang der stofwisseling in elk weefsel een eis. Het is niet genoeg dat het eiwit wordt omgezet; ook de aard van de omzetting, de richting van de stofwisseling moet dezelfde blijven, want de aard van de omzetting is het die de functie bepaalt. De geregelde gang der stofwisseling in de verschillende organen bij vermeerderde toevoer van eiwitachtige stof is derhalve evenzeer een onmisbare voorwaarde, zal die vermeerderde stofwisseling werkelijk tot krachtiger voeding leiden; — en in de lever erkennen wij reeds een voorwaarde, waardoor de regelmatige omzetting in de verschillende delen des lichaams begroot wordt. Bij de dieren, die van vlees of gemengd voedsel leven, neemt na elken maaltijd het eiwitgehalte van het bloed aanzienlijk toe. Evenredig daaraan ook de intensiteit van de stofwisseling in de veroorzaakende lichaamsdeelen aan belangrijke veranderingen onderhevig zijn, indien gelijktijdig hiervandaan de functie van de lever niet toenemen en er met dat eiwit een aanzienlijkere hoeveelheid suiker aan het bloed werd toegevoerd, waardoor, gelijk wij zagen, de intensiteit van de stofwisseling in de weefsels verminderd wordt. De omzetting van het periodisch toenemende eiwit van het bloed wordt op deze wijze geregeld, de regelmatige gang van de stofwisseling in de veroorzaakende weefsels begunstigd en de stomsissen voorkomen, waartoe de afwisselende vermeerdering en vermindering van het eiwitgehalte van het bloed en de hiervan afhankelijke verschillende intensiteit van de stofwisseling, in digestie en daarbuiten, gelijkens aanleiding geven kon. Die regulerende invloed van de lever kan nogtans niet onbeperkt worden geacht; bij stijgenden toevoer van eiwitachtige stof zou de aard van de omzetting bij de meer en meer verhoogde wisseling in de weefsels kunnen gewijzigd worden, en ook onder die omstandigheden kan de verhoogde stofwisseling hierin niet meer op den naam van voeding aanspraak maken. Bedrieg ik mij niet, dan zijn het de beide opgenoemde momenten, waarbij het verbruik van eiwitachtige stof beperkt wordt. De ondervinding bewijst, dat de levenswijze van de mens een zeer lange invloed op de omzetting van eiwitachtige stof in het lichaam uitoefent. Bij een actief leven wordt de harmonie tussen de verschillende lichaamsdeelen bij ruimden toevoer van eiwit veel langer behouden, dan bij rustiger bezigheden. In warmere streken wordt de aard van de omzetting bij ruimden toevoer veel spoediger gewijzigd, dan in koudere. De ondervinding alleen kan ons hier leiden. Maar zooveel is zeker, dat, zolang het vereiste evenwicht tussen de verschillende lichaamsdelen blijft bestaan en de aard der stofwisseling hierin geen verandering ondergaat, de energie van het leven des te krachtiger moet zijn, naarmate de omzetting der eiwitachtige stof in het lichaam meer ontwikkeld is. Van mijn taak heb ik het deel volbracht, het mij in de eerste plaats opgelegd; een ander, waarbij een warm gevoel van hoogachting en erkentelijkheid mij beweegt, blijft nog te vervullen over. Daartoe richt ik in de eerste plaats tot U het woord, Edel-Achtbare Heren Burgemeester, Wethouders en Leden van den Raad dezer aanzienlijke stad. Eenparig hebt u jij uw goedkeurend zegel gehecht aan het voorstel tot uitbreiding van het onderwijs in de geneeskundige wetenschappen, door de overtuiging van alle zaakkundigen u als wenschelijk voorgehouden. Gij hebt hierdoor op nieuw het bewijs gegeven van de hooge mate uwer belangstelling in den bloei der schoone instelling van hoger onderwijs binnen deze stad en de overtuiging bevestigd, dat men met vertrouwen op uwe ondersteuning mag rekenen, waar het doeltreffende maatregelen geldt om het onderwijs in overeenstemming te brengen met de behoeften des tijds. Mijn hebt gij geroepen om, naast den werkkring van uitstekende mannen, tot de grondige beoefening der geneeskunde bij te dragen. Ik stel dat vertrouwen op hoog, op zeer hoog prijs, en het zal mijn ernstig streven zijn aan die roeping te beantwoorden, de grondige beoefening der geneeskunde, den bloei der Doorluchtige school naar mijn vermogen te bevorderen. Edel-Achtbare Heeren Curatoren, aan wie de zorg voor de belangen der Doorluchtige School opgedragen is! Minder door wettelijke voorschriften belemmerd, is uw taak zeker grooter dan die der Verzorgers van eenige andere instelling van hooger onderwijs in ons Vaderland. Maar de ondervinding bewijst, hoe uitnemend de belangen, die U zijn toevertrouwd, door U ter harte worden genomen. Rusteloos is uw streven om de leemtes in het onderwijs, de belemmeringen, die den bloei van het Athenaeum zouden kunnen in den weg staan, te leeren kennen, en met onvermoeiden ijver zijt Gij werkzaam om hierin naar uw vermogen te voorzien. De belangrijke uitbreiding, die aan het natuur- en geneeskundig onder- wijs hier ter stede werd geschonken, de ruimere hulpmiddelen, die allengs door uw veelvermogende invloed werden verschaft, zij worden door al wie in de ontwikkeling der wetenschappen belang stelt, hoog gewaardeerd. Was reeds de oprichting van het Fysiologisch Laboratorium onder andere een bewijs van uw begeerte om het onderwijs in overeenstemming te brengen met de behoeften van de tijd, korten tijd daarna werd op uw voorstel de band, die mij reeds aan deze school verbond, nauwer toegehaald en mijn wensch vervuld om mij geheel te kunnen wijden aan de wetenschap, tot wier zelfstandige beoefening mij door uw orgel een goed uitnemende oefenschool was verschaft. Mag ik in het vertrouwen mij door U geschonken een bewijs van goedkeuring zien van hetgeen ik in mijne vroegere betrekking verrichte, het zal mij een nieuwe prikkel zijn om in ijver niet te verflauwen, maar te blijven arbeiden met verhoogde geestdrift, met verdubbelde kracht. Wel voel ik hoeveel mij ook thans nog ontbreekt om de mij aangegeven betrekking zo te vervullen als ik wens en hartelijk begeer; maar indien liefde tot de wetenschap, waaraan ik thans onverdeeld mijn krachten kan wijden, indien belangstelling in de bloei van deze vrije instelling van onderwijs, indien onvermoeide ijver en volharding iets kunnen waarborgen, dan durf ik te beloven, dat gij je niet zult beklagen mij met uw vertrouwen te hebben vereerd. Rijper tijd en voortgezette arbeid zullen dan, vertrouw ik, datgene aanvullen, waarin ik thans nog te kort schieten mogt. Achtbare Mannen, aan wie het bestuur der Clinische School is opgedragen. Wie niet vreemd is in de geschiedenis van het geneeskundig onderwijs in deze stad, erkent in de Clinische School de kiem, waaruit de tegenwoordig in vele opzichten gunstige toestand van dit onderwerp alhier is voortgevallen. De rijklijke hulpmiddelen voor de grondige beoefening van deze wetenschap alhier aanwezig, wij danken ze voor een niet onaanzienlijk deel aan U, die, waar het de bevordering van de beoefening van het onderwijs geldt, steeds bezield zijt met de zucht om de handen met Curatoren van het Athenaeum eendragelijk ineen te slaan. Al hetgeen er ter uitbreiding van het onderwijs in den laatsten tijd is verricht, heeft men niet te vergeefs op uw bijstand gerekend, maar U steeds bereid gevonden om de lofwaardige pogingen, die tot verbetering werden aangewend, krachtig te ondersteunen. Wordt een algemeen gekoesterde wenscher vervuld, dan zal spoedig de band, die het Athenaeum en de Klinische school nu reeds bindt, nog inniger worden toegehaald; maar het gebouw, dat ter beoefening der Pathologische Anatomie onlangs werd vitooid, het Fysiologisch Laboratorium, tot welks oprichting door U zoveel bereidwillig de stoffelijke hulpmiddelen werden verstrekt, zij zullen blijven getuigen van hetgeen de Klinische school voor het geneeskundig onderwijs heeft verricht, van den voortreffelijke geest die het bestuur steeds heeft bezield, waaraan de leiding der inrichting zo uitnemend was toevertrouwd. Uwe blijvende belangstelling in het Fysiologisch Laboratorium zal door mij ook steeds op hoogste prijs worden gesteld. Welkom bij de Hooggeleerde Heren, Hooggeachte Ambtgenoten! Met eerbiedige bescheidenheid treed ik in uw midden op. Ik zie in U mannen, wier ontwikkeling in wetenschappelijke zin mij de hoogste achting inboezemt, mannen, die een groot deel van hun leven aan het onderwijs hebben besteed. Slechts weinige jaren heb ik mijne krachten aan de wetenschap kunnen wijden, en reeds word ik geroepen met U anderen voor te gaan op den weg, die tot kennis leidt. Is het wonder, dat bij de vreugde over het voorrecht een plaats onder U te mogen innemen een zeker schroom mij bezielt, dat ik niet bij magte zal zijn harmonisch met U bij te dragen tot de uitbreiding van kennis, tot de ontwikkeling der aan onze leiding toevertrouwde jongelingschap? Gelooft, dat ik ten volle het verschil besef, waardoor uw rijpere ervaring zich van mijne jeugdige onderscheidt, maar gelooft evenzeer, dat de zucht bij mij levendig is tot bereiking van ons gemeenschappelijk doel, alles in mij is op zijde te streven. Schraagt hierbij uw jongere ambtgenoot en medearbeider door uw hulp, licht hem voor door uw raad en schenkt allen hem die welwillendheid, welke hij van velen uwer reeds in zoo ruime mate ontvangen mag. Boven alle verwachting heb ik die van U mogen ondervinden, Hoogleraren der Genees- en Natuurkundige faculteit. De richting, die ik bij mijn studie in het oog hield, deed mij al spoedig uw belangstelling winnen, en naauwelijks was mijn academische loopbaan voortgegaan, toen ik op uw voorstel werd geroepen om naast U en in verband met uw lessen werkzaam te zijn. In die betrekking is mij van uw zijde steeds veel goeds te beurt gevallen. Omdat ik ben waardig geacht om als uw ambtgenoot op te treden. De taak, die op mijn schouder valt, is, ik ontveins het mij niet, zeer zwaar. Ik zie mij geroepen om anderen voor te gaan op een veld van wetenschap, waarop nog zo veel arbeid kan worden verricht, waar nog zeer veel te ontginnen valt van kennis, die op de ontwikkeling der Geneeskunde reeds een belangrijken invloed heeft uitgeoefend en bij toeneming uitoefenen zal, en welks doeltreffende bebouwing door U allen van het hoogste gewicht wordt geacht. Hooge eischen kunnen aan hem worden gesteld, die zich aan die taak durft wagen. Mogen zij blijven binnen het bereik mijner krachten en het vertrouwen, dat Gij in mij hebt gesteld, niet worden beschaamd. Blijf mij daartoe trouw bijstaan met uw weigeringen raad, zoo als Gij dit deedt tot heden. Dit verzoek richt ik in het bijzonder tot U, Hooggeachte Vrolijk), aan wien bij vele andere takken van onderwijs ook dat der physiologie gedurende vele jaren was opgedragen. Overtuigd, dat een juiste verdeeling der wetenschap de voorwaarde voor haar grondige beoefening is, hebt Gij gewenscht, dat aan mij een deel zou worden opgedragen van de veelomvattende taken, die uw schouders jaren lang hebben getorst. Ik dank er U voor. Ik dank U vooral voor de wijze, waarop Gij gewenscht hebt, dat ik naast U werkzaam zijn zou. Blijf mij den toegang verleenen tot de schatten uwer kennis en ervaring, licht mij daarmee voor, waar Gij meent dat ik die behoef of ik die zal inroepen, en vergun, dat ik mij in uwe blijvende toegenegenheid, die ik op hoogste prijs stel, aanbevelen. Maar ook aan U, Hooggeschatte van Ons! zij een woord van dank, van hartelijk dank gebracht op dezen dag. Door uwe belangloze bemoeijingen en opofferingen werd de eerste steen voor het Physiologisch Laboratorium aangebracht, en onder onze samenwerking zagen wij reeds spoedig het gebouw, waarvan de oprichting door U werd gewenscht, op trekken, voltooien — sneller, beter, volkomener, dan wij ons hadden durven voorstellen. Toch ligt de verklaring van dit verschijnsel voor de band. Zij is te vinden in de belangloosheid van uw pogingen, in uw warme liefde voor de wetenschap, in uw onvermoeide streven tot verbetering en uitbreiding van het onderwijs naar de dringende behoefte van onzen tijd. In mijn dagelijkschen vriendschappelijke omgang met U gedurende nu alreeds verscheidene jaren, hebt Gij mij ook daardoor op den eenmaal ingeslagen weg gehouden. Blijf mij het voorrecht van zulk een omgang bij voortdurend schenken en werd het U vergund nog veel goeds door woord of daad tot stand te brengen of te helpen bevorderen. Niet minder is het een behoefte van mijn hart U, Hooggeëerde Tilanus! in het bijzonder toe te spreken. Ik weet het en ieder met mij, Gij zijt afkeerig van openlijk huldebetoon; maar die overweging kan mij niet weerhouden U de ongekunstelde verzekering van mijn eerbiedige hoogachting te geven. Rusteloos hebt Gij uw leven aan de wetenschap, het onderwijs en de lijdende menschheid gewijd, en ondanks het klimmen uwer jaren, zijt Gij mij en vele met mij steeds een treffend voorbeeld van onvermoeiden ijver, van naauwgezeten pligting. Hartelijk wenschte ik U hierin na te volgen. Moge uw leven nog lang worden gespaard, uw talrijke vrienden het voorrecht lang behouden u te zien tot leering en heil van anderen. Die wensch zij ook U toegevoegd, Geliefde Broeder! die de leiding van mijn jeugd even zorgvuldig als liefdevol hebt op u genomen. Met helderen blik in de eischen des tijds is het uw rusteloos streven geweest om mijn wetenschappelijke vorming te verzekeren in de richting die mij naar uwe meening voortdurend voldoening geven zou. Op den dag van heden ziet gij uwe edele pogingen boven verwachting met een grootvissen uitslag bekroond. Vroegtijdig werd van U de kracht de rijpheid van den mannelijken keftijd gevorderd. Mogen U nog lang de krachten vinden geschonken om te blijven arbeiden voor het geluk van allen, die U omringen en U dierbaar zijn, want daarvoor hebt Gij steeds bij voorkeur voldoend voorzien. REDEVOORTSING. Ten slotte een woord aan U, aanzienlijke zaal van jongelingen, die U aan de beoefening der wetenschappen toewijdt, onder wie ik reeds vele vrienden tel. Met vertrouwen aanvaard ik mijn werk in uw midden, overtuigd, dat gij mij de ondersteuning niet zult onthouden, die alleen den goeden uitslag van onzen gemeenschappelijke arbeid waarborgen kan. Het standpunt, waaruit ik in dit uur de voeding beschouwde, stelde mij ruimschoots in de gelegenheid het belang te doen gevoelen van het physiologisch-chemisch onderzoek voor de verklaring van de verschijnselen des levens. Maar die kennis is ons niet genoeg. Het is de taak der physiologie niet slechts die omzettingen der stof in verschillende lichaamsdeelen op te sporen, maar bovendien de fysische krachten te leeren kennen, die zich daarbij ontwikkelen; om, door die kennis voorgelicht, de eigenaardige vereniging van elks lichaamsdeel in verband met zijn vorm te doorgronden en ten slotte die eigenaardige omzetting in de verschillende weefsels als de noodzakelijke voorwaarde te leeren kennen van de verschillende voeding, de verschillende groei. Moge ik er in slagen in mijn vriendschappelijken omgang met U de overtuiging meer en meer te vestigen van hoeveel gewicht het onderzoek in die richting ook voor de Geneeskunde is, en onze gemeenschappelijke arbeid strekken tot nut van U en mijzelf en tot lof der hier ter stede gevestigde instellingen van hoger onderwijs! Recteur Magnifique, M. Samuel van der Willigen, Maître en Mathématiques, Physique, Juridique, et Anciens Professeur, se propose de donner les cours suivants: Les éléments de Géométrie aux jours Mardi, Mercredi et Vendredi, de 8 à 10 heures. L'arithmétique universelle, aux jours Mercredi, Jeudi et Vendredi, de 9 à 11 heures. La physique expérimentale, aux jours Mardi, Mercredi, Jeudi et Vendredi, de 2 à 4 heures. Le calcul différentiel, aux jours Mardi et Jeudi, de 9 à 11 heures. La mécanique, aux jours Vendredi, de 10 à 12 heures. Professorat honorifique: I. Vbburg, Théologie Docteur, Littérature Orientale, Théologie et Doctrine Morale Professeur honorifique, s'il y a des citoyens athéniens qui veulent diriger leurs études et qui ont besoin de son opium, qu'il se montre à eux, quand ils veulent, quels que soient les jours de la semaine. P. Bosscha, Philosophe Théorique Magistrat, Littérature Humaine et Juridique, Docteur en, Prosecteur honorifique, expliquera l'histoire récente ou traitera d'une partie des anciens textes aux heures convenables pour les auditeurs. Il ajoutera des leçons publiques sur un sujet de l'histoire. ORDO LECTIORUM Dutmaer van Twis, Juridicus Docteur, Somme et Docteur en Histoire Juridique, Prosecteur, expliquera les institutions de Justinien aux jours Lundi, Mardi, Mercredi et Jeudi, de 10 à 12 heures. Il traitera de l'histoire du droit romain aux jours Lundi, Mardi, Mercredi et Jeudi, de 11 à 12 heures. Il enseignera l'encyclopédie du droit aux jours Lundi et Jeudi, de 9 à 11 heures. Il exposerá la nature de la loi aux jours Mardi, de 9 à 11 heures. et Vendredi, de 10 à 12 heures. Il enseignera les principes de l'économie politique aux jours Lundi et Mercredi, de 12 à 2 heures. Il exposera des chapitres de droit commercial aux heures que les auditeurs et lui conviendront. M. I. Cop, Magistrat en Mathématiques, Philosophe et Docteur en Nature, Professeur de Chimie, enseignera la chimie des corps anorganiques aux jours Lundi, Mardi et Jeudi, de 9 à 11 heures. Il enseignera la chimie des corps organiques aux jours Mardi, Mercredi et Jeudi, de 10 à 12 heures. Il dira des discours sur l'art pharmaceutique le mercredi, de 9 à 11 heures. et le jeudi, de 11 à 12 heures. Technologiam chemicam tractabit, diebus et horis auditoribus commodis. Chemiam physiologicam aut Chemiae forensis capita selecta tradere paratus est. Chemiam analyticam docens quotidie exercitia moderabitur in laboratorio, ubi experientibus praesto erit. Valigi h. fil. Provebitorum colloquiis pharmaceuticis praesede hora constunda. I. van vloten, Theol. Doct., Litt. Belg. et Hist. Patriae Professor, Historiam patriae inde ab anno 1672 ad pacem Utrechtinam tradet diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora XII. Grammaticam et Litteras Neerlandicas et praecepta stili bene Neerlandici docebit diebus Martis et Mercurii, hora I. Logicam docebit diebus Lunae et Mercurii, hora III. Exercitia oratoria moderabitur die Lunae, hora XII et Martis, hora XII. Grammaticam Gothicam et Grammaticam litterasque Anglicas provectioribus tradet horis cum auditoribus, si qui adsunt, conveniendis. Privatim explicare continuabit opera poetica Hugenii et Hooftii die Domini, hora V. Seculi XVI historiam continuabit die Sabbati, hora vespertina VII. L. MULDER, Math. Mag. PhiL Nat. Doct., Botanices, Oeconomiae et Oeconomiae ruralis Professor, Botanicem generalem: a. Morphologiam plantarum docebit diebus Martis et Mercurii, hora X. b. Anatomen et physiologiam plantarum diebus Martis et Domini, hora XI. Botanicem specialem (phytographiam plantarum et botanicem systematicam) exponet diebus Mercurii, hora XI. et Domini, hora XII. Botanicem specialem et generalem provectioribus exponere perges die Veneris, horis X et XI. Favente coeli temperie, cum discipulis excursiones botanicas moderabitur. Pharmacognusin tradet diebus et horis auditoribus commodis. Geologiae capita selecta tradere paratus est diebus et horis auditoribus, si adsunt, commodis. Oeconomiam ruralem docebit diebus Martis, Mercurii et Domini, hora X. Veneris et Sabbati, hora XII. Artem mercium dignoscendarum (warenkennis) exponet diebus et horis cum auditoribus conveniendis. B. I. KIEHL, Phil. Theor. Mag. Litterarum Doct., Litterarum Antiquarum Professor, Xenophontis Memorabilium capita duo priora, dicenda selecta ex Xenophonte, Lysiae, Theophrasto, Herodoto, Homero interpretabitur diebus Lunae, Martis, Mercurii, Iovis, Veneris, hora X. ORDO LECTIONUM. 238 ante ferias minuales autem diebus Lunae, hora VIII. Iovis, hora X. Saturae, hora Vm. Ciceronis orationem pro Milone cum Asconii Argumento, et selecta ex Horatio diebus iisdem quinque, hora XI, ante ferias minuales diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora X. Antiquitates Romanas tradet diebus Martis, Mercurii, Iovis, Veneris, Saturae, hora II. ante ferias minuales diebus Lunae, Martis, Iovis, hora XI. Historiam Romanam a belli Hannibalici exordio usque ad proelium Actiacum, diebus Lunae, horis VllletlX. Martis, et Iovis, hora IX. Saturae, hora VIII. ante ferias minuales diebus Lunae, hora IX. Mercurii, hora XI. Iovis, hora IX. Colloquia Latina vel disputandi exercitationes moderabitur, octavo quoque die, hora auditoribus commoda. Locos selectos ex antiquis poetis utriusque linguae indicabit, exponetque habita ratione aesthetices, quae dicitur, horis auditoribus commodis, postea indicandis. Futuris philologis prospiciet quantum fieri poterit. I. I. METZLAR, Litt. Hebr. et Antiquitatum Professor extraord., Elementa linguae Hebraeae docebit diebus Mercurii, hora ... IX. Veneris, horis Vllletlll. librum ludicum explicabit diebus Martis et Mercurii, hora VIII. De antiquitate Hebraeorum lectiones habebit diebus Lunae et Iovis, hora VIII. Saturni, hora XI. Locos quosdam selectos V. F. tractabit die Veneris, horis X et XI. Introductionem in V. F. libros tradet diebus Mercurii, hora III. et Saturae, hora XII. I. SUSAN, Litterarum Sodemicarum Sacerdos, Athenaei civium, qui litteras Germanicas, Anglicas, Italicas et Gallicas sibi tradit. ORBO LECTIONUM. capient, desiderio labens satisfaciet Idem cum auditoribus de poema Italico, La Gerusalemme liberata di Torquato Tasso inscripto, disseret. Colloquia in linguis hodiernis moderabitur, hora auditoribus commoda. Disciplinae mathematicae et physicae, litterae Belgicae, historia patriae, ceterae doctrinae, quae alumnis Athenaei linguae Latinae non peritis utiles esse possunt, sermone tradentur vernaculo. Bibliotheca Athenaei unicuique patebit die Mercurii, horis I — IV., et Saturni, horis XI — XII. Feriarum autem tempore die Mercurii, horis II — IV. Laboratorium chemicum, herbarium, apotheca mercium et museum physicum inspici possunt quotidie, exceptis horis quibus habentur lectiones. 