title: Annales Academici
creator: None
text: Digitized by Google R A T I O. 257 Td has disoiplinas incumbens, ab initio spem fecit se talem fore, qualem piovectiori aetate se praestitit. Aliorum testimoniorum vice fungatur, quod in oertamine literario duobus subsequentibus annis victoriam reportavit commentationibus, iina argumenti physici, altera chemici. SinguUuri quo- que in eo usub est fortunae gratia, quod solito citius studiorum bene institutorum fiructus reapse percipere ei contigit. Vix enim anno 1824 summos in facultate medica et disciplinarum mathematico-physicarum ho- nores assecutus, iam professor ordinarius in Athenaeum Franequeranum vocabatur. Ibi, ut ferebat illorum temporum consuetudo et opinio, quasi omnia possimus omnes^ matheseos, physices, astronomiae, logices et metaphysices institutio ei committebatur. Tam operosam molem iuvenis inexpertis viribus qui suscepisset, qui sustinuisset, ne probabili quidem instrumentorum apparatu adiutus, nisi perpetuo illud animo obversatum esset: leve fit quod bene fertur onusP Fer decem fere annos tanta labo- ravit Charybdi. Sanus et salvus ex gurgite prodiit, Groningam profec- turus, ubi eum in facultate disciplinarum mathematicarum et physicarum angustior et placidior manebat statio, quam honorifice usque ad septua- genariam tenuit aetatem. Interim anno 1845 ei cathedra^ quae Lugduni Batavorum vacabat, oblata erat; cui vocationi tamen satius duxit non obtemperare; unde cognoscitur Ermerinsii merita alibi suo pretio aestimata esse, ut et ipse facto ostendit se urbem et Academiam nostram singulari amore amplecti. Hocconsilio^ cuius nunquam eum poenituit, collegis et discipulis perquam gratum fecit. AVter visum Eerckhofio, qui ab Academia Ultraiectina nolentem volentem veluti manus iniectione se nobis eripi passus est, magnum sui desiderium relinquens. licet in omnium votis esset fore ut noster maneret, non minus tamen tu, qui ei successor datus es, vir chrissime Tjaden Modderman, nobis acceptus fuisti, quod afiatim, opinor, expertus es et diu, spero, experieris. Una fere cum Eerckhofio vir doctissimus Boeke, qui in laboratorio chemioo ei adiutor per oomplures annos fuerat^ hinc profectus est, ut alibi haud absimile docendi munus obiret. In eius locum designatus est oma- tissimus Eappers, in facultate disdplinarum mathematicarum et physica- rum candidatus. 83 Digitized by Google SSa G. H E C K E R Pfifteiea Acacbmiw caratoiibvi» visam est, mediou &eabaUpa ooneens», ▼iffo dool. Middeiidorpi amJbomm corpom homaiii et histolo^m» viio dott Haidiiga obemiam phjraiologieaiB deeMfdas maadare. fbve ufe coMilio et rali^ibttej, qoibus eo perdacti sunt, respoDdeal eeentae, eedUera lieet: A piofesembas epoate it transfiloa ad attt^oeos, qoi q«o ranoree, ep oariorea simt, dX&/op re ^ioi n. NoBnalloe ut abiieae dolenm» ifca nollos obiieso gaudem«; Sibi suisqqe et nobia «1 ineohunes serfentiir vekementer eptamue. De academico apparatu et iastrameftta nihil habeo quod addana ad ea, quae plus sensel ex ho& loco memorata audivistis» Nota repetere quid proMtP De mo ipso tefitote si quidf extremo in medittm proforre ha«d ahsreest, declarare iuvat^ mhil fere opene nedum oneeis. mihi aUvKsse magigtvstaaii; ut apud Maronem Antenor, placida compostus paee qaie?u Cteod ben»r fidum coU^aram et studiosae iuventutis benevoleBtiae gratue acceptum refhro. £t iam, A. U! muneri finem impositura nil pvofixsto mihi iucunduis aeeidere petesl, quam quod oflSeium incumbit tiadeadQniBi praemioMmi, quae vietores in certamine literario a senatu huius Academiae indicto tulerunt Anteqoam vero ad illam hodi^nae solennitatis partem transgre*- dior, te, vir churismne, qui senatui ab actis es, rogatom velim, nt singa- larum Facultatum iudicia recites. (Becitaniur iudiciaj' Igitor, iuvenes egregii, pareatum delidae, academiae quisque suae decus, lubenter ad vos mea se convertit omtio. Meritae v« expectant praemia palmae. Accedite, ut ex mea manu accipiatis quae vobia dehentar honoris insignia. Macte ingenio este, maote virtute! Dum vobis pvofuietis, com- militonibus exemplum praeboistis, quod imitentur. Vestrae rtudiorum primitiae uberes fructus, hetam segetem augurantiir. Qaae spes ne fallat, cavetote. Cavebitis certe, si nil actum reputatis, si quidsupeiisiftagendum. Et quam multa supersunt! Ars longa, vita brevis! Unum addere res Digitized by Google O R A T I 0. 259 iubet et animas. Frincipibas in sua disciplina viris placoisse non ultima laus est. Huiusmodi igitur certaminibus literariis suam opportunitatem et utiiitatem denegare nolim; ingenii exercendi et virium periclitandarum causa in primo curriculi stadio satis commendabilia videntur. Sed quod volo hoc est: si regia insistere velitis via, in posterum magis magisque operam date, Ut ipsi ex interioribus vestrorum studiorum recessibus et penetralibus argumenta petatis perscrutanda et elaboranda: argumenta, inquam, quae non ab aliis extrinsecus proponuntur nec improviso obiciun- tur, quae non praemiorum illecebris attrahunt. Oeneratio spontanea si qua est, in hominum ingeniis iure suo valet; in ea potissimum genuina huma- narum facultatum vis ac virtus cemitur. Aurea libertas aureis nummis pretiosior. Vera doctrina facile carere se patitur cuiuscunque generis inci- tamentis et invitamentis; satis superque ei sufficiunt, quae ^x sua ipsius natura tanquam ex perenni fonte haurit; neque multa sunt, sed unum tantummodo, omnia complectens: veri investiffandi amor. Veritas univer- sarum disciplinarum arctissimum vinculum, singularum sacratissimum est palladium. Veritatis vexillum si sincera fide^ indefesso pede, alacri mente sequimini, victoria vos manet, omni laude, omni gloria maior, omni metaU lorum» quamvis nobilium» fulgore splendidior! Unum superest, ut fasces in tuas manustradam, vir clarissime Tellegen. Tradens tibi gratulor, Rector Magnifice! Tuo sub moderamine Academiae Groninganae res ampliores melioresque fiant! DIXI. 88* Digitized by Google Digitized by Google DE AABDE EN DE MENSCH. REDEVOERING BIJ GELEGENHEID DEE OVEEDRACHT VAN HET RECTORAAT DER GRONINGSCHE HOOGESCHOOL DBif 14deii OCTOBER 1S69 GBHOUDBN DOOB D». W. HECKER. Digitized by Google Digitized by Google G. H. Alwie van den menscb eif van 't menschdom wat te weten wil komeD, moet met de aarde begiDQea, evenals die 't om den gQost te doen is, met het lichaam begint. Niet alsof de ^aarde en 't licbaam op zich zelf de edeUte bestaDddeelen wareD, maar ze zija de oudste cd als zoodanig besitteD ze 't recht van prioriteit. De keoDis der aarde is de eonditio wie qua non. voor de kennis harer bewoners. De aarde laat zich des noods wel denkc» zonder den mcDsch, de mcDscb zoDder de aarde gecDsziDs. Ook zij heeft hare oiitwikkeliogsgeschiedeDis , die door 't geologisch oDder- zoek bij den dag al meer en meer ontsloierd wordt. Eerst Dadat zij de taUooze jaren barer chaotische eD mytbiscbe periodeD achter deo rug had^ werd ae hngzamechazid eene waardige verblijfplaats voor den met rede begaaf^ den menadi. Bi} die gedaanteverwisseling stond het vuur voor goed den scepter af aan 't water, dat, evenak 't bloed in 't dierlijk licbaam, door aijn alvoedende' aderen en rustelooze beweging de bewerktuigde krachten der aarde in vollc werking , ale 't ware tot bewustbeid brengt. Sadert is dan ook dit element de eerste beboefte voor alles wat adexnt in hoogeren en lageren kring; zelf werd het van alle grondstoffen 't eerst met levende wezians bevolkt en in oppervlakte overtreft het verre het land ; broDDea en beken bezielea de nataur met bloem cd kruid; riviereu ea zeeea scbiepen landboaw cd scbeepvaavt, zageo de eerste statcD cd rijken verrijzen en bbeien; rivieren en zeeen dragen de rijke gaven der natuur uit alie kli* maten over en weSr, brengen de vruchten en gewrochten van 's menscheD geest tot de oiljsrate einden der wereld; ze geven de laaden en wereld- Digitized by Google 264 W. H E G K E R deelen hunne gedaante, hunne temperatuur, hunne bestemming. Bestaat wel is waar de aarde niet om den mensch^ toch beanlwoordt ze^ als ver- blijfplaats van den mensch, aan hooger doel. De veredeling van den een gaat met de veredeling van de andere hand in hand. Alleen door de inspanning van al onze vermogens vermag ze hare hoogste volkomenheid te bereiken en is 't waar dat ze door dat hulpbetoon als vermenschlijkt wordt, de mensch gevoell er zich zelf als vergoddelijkt door. De aarde heeft dus, behalve een cosmisch en tellurischf npg een intellectueel en moreel belang. Ze dient ons niet alleen tot een tabernakel bij ons leven , tot een graf bij onzen dood ; evenzeer en nog meer is ze 't worstel- perk onzer edelste krachten, 't grootsche tooneel van al onze werken en. daden, de getuige en bondgenoot van al onze veroveringen en ontdek- kingen op 't gebied van kunst en wetenschap, handel en nijverheid, het voer- en werktuig voor de hoogste belangen der menschheid, kortom ze is de algemeene kweekschool of, volgens 't woord van Bitter, 't groote opvoedingsgesticht van ons geslacht. 't Zij me vergund aan 't betoog dezer stelling eenige oogenblikken te wijden , en is ook de atof geiukkig niet meer verrassend nieaw, 't moge haar daarom niet aan frischheid van behandeling en aan gepastheid voor deze ure ontbreken. £en geheim gevoel van verwantschap tosschen de aarde en den mensch bezielt alle volken in de morgenschemering der eeuwen^ bij 't eerste ontwaken hunner bewustheid. Van daar de lange reeks van mythiscbe en mythologische scheppings- en paradijsverhalen , die vast zonder uitzondering 't eerste menschenpaar tegelijk met de wereld doen geboren worden. Als producten van dichterlijke verbeelding, als uitvloeisels van godsdienstig volksgeloof hullen ze ailes in een sluier van bovennatuurlijke oorzaken, van sjmbolische en allegorische voorstellingen ^ van personificaties der na* tuurkrachten , die in onbestaanbare gedaanten en gedaanteverwisselingen een strijd voeren op leven en dood. Bij die mjthisch-dichterlijke opvattingen is 't in het Oosten gebleven. In Griekenland verrees voor 't eerst met de ionische school de wetenschap, die de uitwendige verschijnaels tot vaste wetten, tot eenheid van grondbeginsel poogt temg te brengen: ge- tuige 't neptunisme van Thales, die 't water,. 't platonisme van Hera- ditus, die 't vuur tot de laatste oorzaak der ondermaansche dingen Digitized by Google REDEVOERING. 265 verhief . Aristoteles is de man , die in de aarde een bewerktuigd liohaam zag , in zich zelf met bezielde en bezielende kracht begaafd. Waa bij Homerus en Hesiodus de aarde nog eene platte sphijf, Pythagoras er- kende hare bolvormige gedaante. Ook de tegenvoeters' bleven» ten minste van naam, der Oudheid niet onbekend; evenmin de wenteling der aarde om hare as en om de zon. Eveneens verraadt de geografie in hare kindsheid een gelijken trek van 't wonderbare, ai ontbreekt het haar ook niet geheel aan historischen kern; Met die beperktheid van horizon strookt het eigenaardig vooroordeel, dat ieder volk zijn eigen land tot de uitgelezen plek, tot de spil der aarde verheft, evenals 't met kinderlijke illusie zich zelf de uitverkorene onder de natieh waant. Uit den aard der zaak vorderde de geografie meer dan de cosmo* grafie. Geen periode of ze leverde er hare bijdragen toe. De Grieken staan ook hier weder bovenaan^ naardien zij 't eerst dit vak theoretisch be- oefenden en wel in den beginne met de historie verbonden. Uit louter dorst naar kennis bezochten ze vreemde landen en ondemamen ze ontdek- kingsreizen te land en ter zee. AIs slotbedrijf verwijdde de tocht van Alexander den Oroote heinde en ver de grenzen der toenmalige wereld en op die grondslagen verhieven de Alexandrijnen de geografie tot eene zelfstandige wetenschap. De Romeinen verrijkten de resultaten der Grieken langs een tegenover- gestelden weg door hunne veelomvattende veroveringen en eeuwenlange wereldheerschappij, kortom door hun cosmopolitische bemoeiingen; In de middeleeuwen stonden cosmografie en geografie zoo goed ak stil; ja de ontdekkingen der Grieken gingen grootendeels verloren onder 't wicht van een albeheerschend bijgeloof ; de wetenschap liep aan de hand of lag aan den band van geestdoodend kerkgezag. De aarde zag zich gedoemd om weSr eene platte schijf te worden en stil te staan ; de tegen- voeters werden door de kerkvaders afgekeurd en doodgetrapt; In de 6« eeuw bestreed Cosmas in zijne Ghristelijke Geografie 't stelsel van Pto- iemaeus met het woord der H. schrift. Het lot, dat Galilei wedervoer, getuigt 1000 jaren later nog van de nawerking dier wanbegrippen. Bleef daarom dat eeuwenheugend tijdperk van alle aanwinsten verstoken? Wel neen; Amerika werd ontdekt door de IJslanders, hoewel 't weSr zoek 84 Digitized by Google 166 W. ■£€££& tnkJbd; de pdgrimtr «n kruislochteD, (k gezantsohapt* en MndelingBm- MD, dd hai^IsotidenieoiiiigeB naar 't Ooeten lemdeii lijkdoia van stctf ; e» hoo eenig eijn de verdienftten der Arabieren op dit gebied ! Dodi eeiat met de ontdekking van 't ssonnestekid door Ocpernieas^ bovenal met de kmmneode bdLendbeid van Amerika ea AuBtralie bnJc ef eene nieawe toe- komst, eene gouden eeuw voor de geografische wetenschap aan. Immefs nu waa de aarde in hare geheele uitgeetrektbeid^ in hare wezenlijke ge- daante aan 't volle iicht gebracht ea voor 't vri|e onderzoek eoowel ak vocHT 't algemeea verkeer geopend. Wereldreiaen en ontdekkingetochteii, wetenachappelijke en handels-expeditiea vervingen, ja verdnmgen de eene de andere^ met same na de fransche revolutie van 1789. Reusachtige vorderingen maakte dieoswlgens ook de ethnografie en door dese gerng-- atennd, heeft de geografie vele vroeger onverklaarbare geheiuen der ge« schiedenia ontraadaeld» Van fioverlee ootdekte ae vaate wetten in den besliasenden invked der uitwendige natnur op de menachlijke geestontwikkeling ; ab een veilige gidfi reikte ze de gegchiedenis xusterlijk de hand» om haar den weg te wijzen, ten einde sieh te leeren orienteren op 't haar aangeweeen terrein; aj deed haar best om de wetten der atoffelijke natuur in oveceenatemmii^ te brengen met die van den menschlijken geest, om 't gxoote proUeem der eenheid tusechen de natuur en den mensch te helpen ophMsen. Dit verband werd ook wet sporadisch ea fragmentariaeh b^ de Ouden opge- merkt : getmge o» a. Waarom anders niet eveneens 't monotheMme bij alle woeatijnbewonersP De land- en hemelstreek is wel ^, maar niet de eenige> niet eens de vermogendste faotor der beschaving; de hand en de geest van den menseh £ijn oneindig meer. Hadden de engelsche kslonisten hun angelsfdceiaoh karakter niet mee over aee genomen naar Noord-Amerika» nooit ware « eene Unie veirezen, nooit waien er wildernissen in paradijsm bcareohapw:. £n omgekeerd, wat wordt er van de heerlijkate laodottwen, ale de mensch &t sich aan (»ittrekt en de omstandigheden hardnekkig tegenweriken? De veigelijkende of historische geografie heefi; de politieke van ^m tioon geatooten of liever ze hedft deze veredeld ea vedevendigd^ door ak grondshig 't algemeene voor 't bijaondere te kiesen , 't onverander* iijke^ onwankelbare samenstel en weaen der aarde eeive voor de niet Beiden wiseelvallige en toevallige r^ling vaii door staatknncfige beoeke^ ning in de pen gegeven grensbepalingen en Iandverdeelmgen« Ze n^ weten hoe de aoide werdy wat ze ie, hoe ze worden ian, wat ae worden mcHi le levert do bevedeneerde statistiek der quantitative en qualitative verhott^ ding van hind en water, van warmte en koude» van al wat met de grond- «n luditsgesteldheid verwant is, die d^ sooiten vaa voortboengselen en levensBpdddelen, die der afwisseling van bergland en vkklaad, veo vasthiid en eilanden of wel die der in hare mtkomsten aoo onnitpattelqk r^ke verseheidenheid der horiaontale en verticale physioiiomie van landen et werehideeten. 84» Digitized by Google 268 W. H E G K E R Langs dien weg is de Datuurlijke ooodwendigheid ontdekt van den loop der menscblijke beschaving van 't oosten naar H weaten , uit Asie naar fiuropa^ uit Europa naar Amerika en Australie. Van daar ontspringt de voorstelling of tegenstelling van een tellurisch en een maritiem halfix)nd, 'teerste met de landen der Oude, 'tandere met die der Nieuwe wereld: 'teerste aaneengeschakeld en verbonden, niet door groote zeeen verdeeld en gescheiden , 't andere beheerscht door den invloed of liever door den overvloed van ontzachlijke waterkommen; 'teerste met een bij uitnemend- heid continentaal karakter, dus hoog en droog , 't andere met een neptn- nisch karakter^ dus nat en plat, laag en vlak (als Amerika) of met een polynesisch karakter^ dus versnipperd en verbrokkeld in eene legio van archipels (als Australie). Dientengevolge is de Oude wereld in de breedte uitgedijd» de Nieuwe in de lengte uitgerekt. De hoofdgebergten der eerste loopen van 'toosten naar 't westen als ribben, die der andere van 'tnoorden naar 't zuiden als een ruggegraat. Dien koers, die lijn volgden regelmatig in de beide halfron- den de kolonisatie, de volksverhuizingen , de veroveringen^ evenals nu nog de politieke invloed van Europa op Azie» van Noord- op Znid^-Amerika. In de Oude wereld is 'thoogere leven ontwikkeld, 'tanimaliacA element, de voortreflijkheid van mensch en dier, in de Nieuwe wereld 'tveffetaiive, 'tlager georganiseerde leven, de uitnemendheid van boom en plant, van bloem en kruid, de rijkdom van metalen. Daarom zijn de bevolkingen der Oude wereld vol energie^ vol ondememingszucht» vol geestkracht en 't gemis van deze wordt door lichaamssterkte vergoed, als bij de Mongolen in Azie, bij de Negers in Afrika; terwijl omgekeerd de inboorlingen der Nieuwe wereld zonder kem en pit, zonder veerkracht, voos en broos, lymphatisch, voor arbeid en inspanning niet berekend zijn. Ziedaar de aanleidende oorzaak van den slavenhandel met zijn aankleve en tevens die van hun eigen onvermijdelijken ondergang. Uit een en ander vloeit mee van zelven voort: ten eerste de eeuwenlange onbekendheid der Nieuwe wereld, die, achter oceanei^ verborgen, op de nitbreiding van scheep- en stoomvaart diende te wachten, om 't tooneel te kunnen betreden; ten tweede de groote gemaklijkheid om haar, na de ontdekking, op de vleugelen des winds in eene korte spanne tijds voUedig Digitized by Google REDEVOERING 269 te leeran kennen en met de Oude wereld door hechte snoeren te verbinden; ten derde de hoogere bescbaving der laatstgenoemde ^ waarvoor dan ook die der eerste, tot zelfs in Mexiko en Peru, waar ze bij uitstek bloeide, als kaf verstoof , uit gebrek aan kracht van terugwerking en tegenatand, Met ^n slag veroverden de spaansche avontariers 't Zuid-Amerikaansche grondgebied; in 't noorden verkochten de Roodhuiden bij contract hun land aan de engelsche kolonisten. Azie en Afrika daarentegen stooten al eeuwen lang den enropeeschen invloed van zich af; 't bramaisme^ 't boe- disme , de islam , zuiver oostersche producten , zitten er te diep en te vast geworteld en wat de continentale natuur in dezen vermag, leert Afrika, dat na duizenden jaren bekend te zijn nog altoos voor een goed deel onbekend is. Aan de organisatie en den bouw der aarde is derhalve een geleidelijke overgang of helling, eene geregelde afdaling eigen van 't continentale tot het maritieme stelseL AI westwaarts neemt het vastland af, 't water toe. Die richting volgen bij voorkeur de zon» de tellurische lucht- en aequatoriale zeestroom , de ziekten , de huisdieren ; van 's gelijken de volken op hunne eeuwenlange verhuizingstochten naar en over de oceanen. Van den beginne was door de hand der natuur zelve aan de geestontwikkeling, aan de wereldbeschaving een vaste weg afgebakend^ een eigen spoor aan- gewezen. Hare eerste kiemen liggen in Azie, 't continentaalste gedeelte der aarde; daar ontloken ze in den weligen bodem der berg- en rivier- vlakten, die zich langs de zuidelijke kusten uitstrekken. Voor de hemel- hooge bergen is ze blijven staan; alleen 't boedisme is dat bolwerk over- geklommen. Azie behoort dus voor een klein gedeelte en voor een korten tijd aan de geschiedenis; tusschen de bergen en de zee ligt vooralsnog zijn historische grenslijn. Aan zijne beschaving kleefde de geaardheid des bodems inet zijne colossale oppervlakten , zijne reusachtige rivieren en on- overkomelijke bergschakels : 't stabile; 't stationnaire, 't onverzettelijke , 't geisoleerde, in e^n woord de overmacht der mechanische natuur. Van daar het daaglijksch en algemeen bedrijf van den landbouw, die aan den klomp der moederaarde vastgenageld houdt; van daar in het krijgswezen de ontzachlijke landlegers en nomadische veroveringstochten ; in 't onder- ling verkeer de karaviumhandel en riviervaart; in 't huislijk leven de poly- Digitized by Google «70 W. HEGKER gamie; iii 't staatsbestaur de despotieke monarchie ia patriaiQhaleii , theo- cratischen of militairen vorm , met hare abaolute eenheid van alie madit en gezag in dezelfde hand; van daar ten slotte in de godsdienst de ver- eering en vergoding der stoffelijke natuor en der BatuurveriKhijnsels, 't sq dan gesymboliseerd of geidealiseerd. Alles is in- en uitwendig beperkt en op zinnelijke indrukken berekend. China» 't oostelijkste land^ is de type» de mummie dier leef- en denkwijze; hoe verder westwaarts op, des te ruimer wordt de gezichtskring. Ten bewijze kan eene herinnering aan Palaestina, Phoenicie en Aegypte volstaan. Uit hare wieg en bakermat getogen , set de beschaving over de ladiende eilanden der Aegeiscbe zee en door de poorten van 't Gaucasisch grens- gebergte den voet in Europa. Daar werd ze voortgezet en veredeld, eent ab grieksch-romeinsche, hiter als christelijk-germaansehe. Europa opent^ ais 't nieuwe werelddeel, het tweede bedrijf van 't gioote drama. Met deze, evenals met elke verruiming van terdtoriaal gebied, gaat eene verruiming van intellectueel gebied gepaard; De besohaving komt er in rechtstreeksche aanraking met de zee; die drie wereiddeekn bespoelt en verbindt; ze staat onder een tegraovergestdden mvload als in Azie en draagt den stempel van een mobiel, actief, expansief, piogresaief karakter. De zee toch bezit in hare beweegttjke, rastekxtte naiuar, in haren vrijen, onbelemmerden stroom en gol&lag eene levenwekkende, verheffende, bezielende kracht Hoe meer ze zioh huwt en paart met het vasteland^ des te beter gedijt , des te weUger tiert mateiiele en inteUsotnide welvaart. En te dien aanzien is Europa hoogbevoorvecht. Geen eskel land 18 er uitgesloten en verstoken van 't genot der see. Door hare witeren b 't van boven tot beneden gekorven en getakt^ getravttiUserd; ze speek en spoelt en woelt er van aUe zijden doorheen en cm toe, als om ar frissche levenskracht aan bij te zetten. Yan daar die neigens geevenaarde lengte der kustUjn^ die groote onregehnatigheid van gedaante^ die lijke scbakering van vormen^ dat gearticuleerde vooikomen, die fijne bewetking en bewerktuiging van leden en gewrichten , die 't middelrif of dea Tomp lankbeid en buigzaamheid verieenen; van daar die hMilijk gegioepeerde krans van eilanden, die als zoovele trawanten en statiotta, sJs aoovele farug- gw door da oatuur gelegd, lot vttfceer intbkkfln, sch oveial «rtimi* Digitized by Google REDEVOERING. STX wefijk bij 't ?a8teland aanaluilen en in ontwikkeling voorgaan; van daar ^ erenredig verdeelde afwisaeling van boog en laag^ van bouw- en wei» kind, van ralleien en teriBsvoraiige heuvel* en tafellanden, overal do<Nr*- kronkeld van kleinere , meest bevaarbare rivieren , terwijl de hoogste bergen niet ontoegankelijk zijn of gebleven zijn; de Haemus, de Alpen en Pyr^- neSn tooh moesten al vroeg hunne ruggen krommen onder de voetstappen van ODOverwinlijke I^era, gelijk er in den loop der eeuwen een sleep van volkstammen die poorten binnengedrongen zijn. Als 't werelddeel der gnklen middelmaat bewaarheidt Europa de spreuk van Hesiodus : de heift is meer dan 't geheel. Niet te arm en niet te rijk, opent het gewilUg en mild zqn schoot en njn schatten voor de arbddzame hand en 't vin^ diDgnjk vemuft. Geen verkleumde ijsvlakten, geen eindelooze steppen, geen (Hidoorwaadbare zandwoestijnen noch tropische hitte, als elders. Bij hare overkomst uit Azie sloeg de beschaving haren zetel aan de uiterste suidpunten op. Griekenland en Italie, de schiereilanden, die zich met bevallige losheid aan den kom of liever in de armen , aan den boezem der MiddeUandsche zee nedervlijen en in 't klein votep de locale voor«- reriiten genieten, die Buropa in 'tgroot geniet, lagen 't eerst aan de beurt en wel Oriekenland langs de bocht* en havenrijke oostkust^ Italie daar- entegen uit even natuurlijke oorzaken langs de westkust met hare rivieren: Te midden van de lee, van soheepvaart, van zeehandel en overzeesche kolonies ontwikkelt zich eene nieuwe orde van zaken, die hare hoogste voortreflijkheid ontleent aan den alvermogenden invloed van 't beginsel der vHfieid in zijne onbeperkte toepassing: een beginsel dat zich 'theerlijkst openbaart in de vlucht van 't scheppend genie op 't gebied van kunst en wetMschap ter eene, in de kracht der zelfbeheersohing door wet en redit ter andere zijde; in de monogamie, die de natuurdrift tempert; in 'tanthro* pom(»|>hisoh pcdytbeisme of de vergoding der menschlijke natuur; in de Digitized by Google 272 W. H E C K E R atomistische verdeeling van macht en gezag onder de burgers zelf^ van waar de republikeinsche regeringsvorm , de absolute volkssouvereiniteit met hare hartstochtelijke partijbewegingen en onverzoenlijke, onverzadelijke twist en tweedracht. Alies staat lijnrecht tegenover, hemelabreed boven 't Oos- ten. De geest overwint voor 't eerst de natuur. Oe tot in 't uiterste botgevierde zucht tot onbeperkte vrijbeid sleepte voor Griekenland en Rome 't verlies van alle vrijheid na zich onder deu geesel van anarchie en tyrannie. Ter verbetering van dit radicaal gebrek was er een radicaal geneesmiddel noodig: verandering van tooneel en per- soneeL De beschaving verhuist naar 'thart van Europa. Een nieuw ter- rein , een nieuwe volkstam , een nieuwe regeringsvorm , eene nieuwe gods- dienst, alles voorspelt eene nieuwe toekomst. Aan de bekende wereld werd eene continentale oppervlakte toegevoegd^ die aan 'tbijzonder karakter der middeleeuwsche toestanden beantwoordt. Evenals nu de beide hoofd- bestanddeelen van vastland en zee verbonden worden, komen ook de beide hoofdbeginselen van orde en vriJAeid, de eenheid van regering en de ver- deeling van macht, in onderlinge aanraking; ze zoeken zich in evenwicht, in harmonie te brengen. De onveranderlijke orde van 't Oosten en de onbeperkte vrijheid van Griekenland en Rome geven ieder van hare uiterste eischen en onverbiddelijke consequenlies op. De monarchale regering is en blijft in de germaansche staten de heerschende, doch' getemperd eerst door den invloed der aristocratie (onder 't leenstelsel) ^ later, met name na de fransche revolutie van 1789, door dien der democratie (onder 't consti- tutionele stelsel). Met deze veredeling strookt, op godsdienstig gebied, 't christelijk monotheisme, de leer van een God in geest en in waarheid, een God voortaan boven de stoffelijke en boven de menschlijke natuur verheven: de stoffelijke, waaraan zijn wezen in 't Oosten, de menschlijke, waaraan zijn wezen bij Griek en Romein gebonden was. Ook het kerk- gezag wordt op de leest der beperkte monarchie geachoeid, eerst dotx 't pausdom met zijne hierarchie en concilies, vervolgens na de reformatie door de staatskerk met hare synodes en formulieren van eenigheid. De uitbreiding der catholieke leer houdt gelijken tred met de feodale» die der protestant- sche met de constitutionele monarchie. 't Constitutionele stelsel en 't constitutionele leven zetten zich zelf de Digitized by Google REDEV0ERIN6. 273 kroon op 't hoofd door de bevordering en bevestiging der staatkundige ^ godsdienstige en nationaie vrijbeid. Deze echter zijn in Europa tegen* woordig op verre na nog niet beklonken en bezonken. Hoeveel laten sse niet te wenschen over, in zoover de staatkundige vrijheid npg altoos be« lemmerd wordt door 't overwicht van orde en gezag in 't staatsbestuur uit vrees voor re^eringlooaheid^ de godsdienstige door 't overwicht van een- heid en geUjkheid in 't geloof uit vrees voor godadienatloosheid , de nationale door 't overwicht van kans- en kunstberekeningen in 't volkenrecht uit vrees voor ontUnding van 't aangenomen statenstelselP Wel wordt de behoefte aan de noodige hervormingen diep gevoeld, doch niet voldoende bevredigd, 't beste natuurlijk in de maritieme staten, met name in Engeland. XJit dien hoofde moest er volstrekt, ter bereiking van dat doel, bij tijds een nieuw terrein gezocht en gevonden worden^ dat ook om andere rede- nen onmisbaar was. Europa toch, hoe rijk ook met verticale en horizon- tale voorrechten bedeeld, beantwoordt niet ten voUe aan de hoogste ver- eischten van alffemeen/ieid en veracheidenheid. 't Bezit maar e^n klimaat , maar ^n ras en enkel binnenzeeen. Europa gevoelde zelf 't best die be- perktheid en bekrompenheid , 't brak daarom de slagboomen door en ont- dekte eene nieuwe wereld over de oceanen, die zich met hunne oneindige ruimte openden als de alomvattende wereldstraat, als de koninklijke weg en de alle volken gelijkelijk aangeboden heirbaan ten dienste van H wereldver* keer» van den wereldhandel , van de wereldbeschaving en wereldverbroedering. Bij de opening van 't uitgebreider tooneel moest Amerika wel de hoofdzetel der nieuwe beschaving, 't werelddeel der toekomst worden. 't Was er 't beste voor gelegen en 't beste toe voorbereid. 't Miste een zelfstandig en oorspronkeUjk karakter, 'tmiste nationale herinneringen en historische overleveringen, 'tmiste alle voorleden, maar daardoor ook een nasleep van verjaarde vooroordeelen en diepgewortelde misbruiken^ als Europa tegen wil en dank uit de middeleeuwen had overgeerfd. 'tWas dus een onzij- dige grond, eene algemeene bezitting, eene tabula rasa^ voor elken indruk en.invloed van buiten vatbaar en ontvankelijk; ja 'tlokte en trok als van zelf vreemde elementen tot zich. Zijn grootste gebrek wordt aldus zijne grootste deugd. Van klimaat en ligging vereenigt het alle attributeUj die 85 Digitized by Google ^74 W. H E € K E R eldm godeeltelijk aaawesig zijn. Het breidt zidi onder alle lachtstrekeii mt, ja het telt ze dubbel, in het noordelijk en tnidelijk halfrond; 'twordt dtet door ondoordringbaie bergketens afgebroken en afgesloten. In stede Tan 66a log licbaam ait te maken , loopt het Noorden in 't Zuiden gelei* delijk ovef door middel van snoeren der heerlijkste eilanden en van eene bndstrook» die tevens den Atlantiscfaen oceaan en de Stille Zaidzee ver- bindt. 't Behoort van boven tot beneden aan de zee , 't ligt of Uever buigt eii ktonkeit zioh golfsgewij^e als een rensachtig doch rankgebouwd schieN eiland ta^schen de beide grootste oceanen en de andere werelddeelen in, tan ak>m over 't raime sop voor alle natien en tongen der aarde evenzeer toegankelijk, 't meest evenwel voor 't hoogstbeschaafde Baropa, waarmefi 't nu ook tot onder de zee in verbinding staat. Op amerikaanschen bodem vereenigen en vermengen zich overal en altijd door, Gp weergak)os groote schaal, onder den invloed der meest uiteenloopende omstandigheden de volkstammen der hoofdrassen ; van waar de speling der tus- schenmssen, die de door de natuur gestelde grenspalen en contmsten met de daaruit geboren vooroordeelen langzamerhand vervallen doet. Niet alleen amal- gameert en assimileert zich in Amerika vleesch en bloed van alle menschen- soorten; 't is bovendien (wat meer zegt) de verzamelplaats, 't rendez-vou- of liever de smeltkroes, de distilleerketel van alle richtingen en flchakerins gen van nationaliteit, van geestbeschaving , van begrippen en stelsels, van secten en partijen op godsdienstig en staatkundig gebied. Van 's gelijken aijn alto natuurproducten van elders met het beste gevolg overgeplant. Die samenvloeiing nu, die kruising en vereenzelviging van heterogene krachten en stoffen is een verschijnsel eenig in zijne soort en ontzagver- v^kkend in zijne uitkomsten en uitwerksels. HIs vooreerst een zqgen voor Amerika zelf, dat zich schadeloos stelt voor den staat van gevoel- en )evenkx)sheid, waarin teeuwen lang gedompeld lag; therschept zich in 'twerelddeel van rustelooze bedrijvigheid , van enverdeelde krachbsinspan* ning, van onuitputtelijken ondernemingsg^est » tot in 't excentrieke toe. Maar nog grooter zegen is 't voor de geheele wefreld , als zijnde dat onaf- gebroken immigratie-procea Uijkbaar 't weldadig uttvloeisei eener universa- listische, cosmopolittsche richting, eener algemeen menBchlijke aantrekkings- kmcht, eener onweerstaanbare behoefte aan verteniging des menschdoma Digitized by Google REDSVOERING. «7» te midden en in weerwil vaa ui£« m iawendige veracbeidenliedan en tegen* dtrijdigheden, met het Qttmiskenbiu» doel om mh in den gee^t te ver« jongen m te hernieuwen, onder de hoede van 't hoogste beginsel der hnmaniteit en der vrijbeid. Bij een en ander dient nog in i^fK^ning ge<- bracht de rijke overvk)ed van schatten door de natuur met kwistige hand uitgeetort onder en boven den grond; 'twijd en zijd verstrooide net van binnenwateren in allerlei soort^ die zich even onverbeterlijk leenen tot een colossaal kanalisatiestelsel als 't terrein door zijn horizontale vlakten tot een colossaal spoorwegstelBel Door van die looale en territoriale gelegen-* heden dapper partij te trekken, verhief Noord-Amerika zich binnen kort tot eene der eerste zee- en landmogendheden der wereld, Zoo ergens dan geldt hier het i^mqffntts ab integro Moedofum nMcitur ordoJ' In Noord-Amerika ademt het openbare en bijzondere leven , de organi* aatie der gebeele maatschappij » tot in hare onderste lagen en geledingw tpe, een gee^t van vhje onbelemmerde beweging^ waardoor ook land en water bij uitstek gekenmerkt zijn. De leus is: altijd vooruit, nooit atil. 't Is de magnetiscbe, de magiscbe werking eener decentraliserende « mid- delpuntvliedende kracht, die zich daar onweerstaanbaar gevoelen doet» 't alvermogen der individualiteit, waardoor eenig en alleen de persoon, de persoonlijkbeid in den edelsten zin, dat is de persoonlijke waarde» de adel van talent en verdienste geldt zonder meer, volgens 't algemeen be- ginsel der rechten van den menscb. Vrijheid voor allen en in allea» rae^ daar 't geheim van zijn groei en bloei. De orde is er de boeksteen van 't staatsgebouw, de vrijbeid de kroon. 't Is er de vrijheid plus de ordei evenals in Europa de orde plus de vrijheid. De openbare meening regeert er door de vreedzame stembus: 't staatsgezag werd er tot een minimom teruggebracbt en zoodoende voorgoedalle absolutisme afgezworen^ gelijk in Qriekenland weleer alle. despotisme. Zelfregering in de zuiverste toepassing (de regering vau 't volk voor 't volk door 't volk) is er de ziel van 't be* stuur en wordt er verwezenlijkt door de constitutionele republiek of de ge- temperde volkssouvereiniteit. Het fundament van deze is gelegd in 't ciment vaa burgerlijke gelijkheid, van staatkundige en godsdienstige vnjbeid, zonder eenige uitzondering of uitsluiling, voor alle standen, paxtijen m geloofsbelijdenissen : de burgerlijke gelijkbeid gewaarborgd door 35* Digitized by Google 276 W. H E G K E R de onschendbaarheid van persoon en eigendom; de staatkundige vrijheid door de verantwoordelijkheid van 't uitvoerend bewind, door de openbaar* heid van alle regeringszaken , door 't algemeen kiesrechl, door vrije drok* pers en vr^e vereeniging; de godsdienstige vrijheid door onvoorwaardelijke Bcheiding van kerk en staat, van politiek en godsdienst, als de eenig ware moeder en voedster der liberaliteit en verdraagzaamheid. Dit nieuwe staatsrecht en staatsleven vindt zijne grootste kracht in 'tfederative stelsel, dat niet op een kunstmatig evenwicht berekend is, maar op politieke sympathie berust, op eenstemmigheid van beginselen, op gelijkheid van bedoelingen, op vrijwillige vereeniging tot een georganiseerd lichaam» dat voor gestadige ontwikkeUng in- en uitwendig vatbaar is, zonder dat het centraal bestuur der nationale regering aan de individuele rechten en huis* houdelijke belangen der afzonderlijke leden afbreuk doet. Zoo heeft de geografische grenslijn opgehouden een politieke slagboom te zijn. Ook in Zuid-Amerika , hoe achterlijk anders nog, is deze orde van zaken vrij algemeen aangenomen en Australie ziet er sedert de laatste jaren reikhal- zend naar uit. Amerika is de leermeesteres geworden voor Europa, evenals Europa voor Azie. Daar zijn 't eerst de aangeboren^ natuurlijke, onontvreembare rechten van den mensch triomfantelijk verkondigd en ze werden er nog onlangs op nieuw waardig bezegeld door de eeuwige afschaffing der slavemij. Met den afval der Vereenigde Staten van Engeland ging voor Europa de zon der vrijheid op; de onafhanklijkheidsoorlog was de voorbode» 't sein der fransche revolutie van 1789; 't constitutionele stelsel met zijne vrijhe* den is uit die milde bron ons toegevloeid. En wat werd er en wordt er nog niet telkens herwaarts overgeplant, al is 't ook hier: cum duo faciunt idem, non eat ideml Evenals Rome door Folybius aan de eeuwig verdeelde Grieken, Germanie door Tacitus aan de gedemoraliseerde Romeinen tot een spiegel werd voorgehouden , zoo schittert tegenwoordig Noord-Amerika Digitized by Google REDEVOERING. 277 't veioaderde Earopa in de oogen als 't beloofde land van waarachtige vrijheid en waarachtig geluk. Bij Amerika sluit Australie zich als de laatste schakel in de groote keten aan. Met zijn melkweg van eilanden slingert het zich guirlandes-gewijze heinde en verre door de onmetelijke waterplassen van deu grooten oceaan. Buiten zijne louter insulaire natuur behoort het (en ziedaar een tweede^ geheel eenig voorrecht) met de eene helft aan 't westelijk, met de andere aan 't oostelijk halfrond. Dientengevolge is 't in de orde der dingen be- stemd om de duizendvoudige brug te worden tusschen de uiterste einden der Ottde en der Nieuwe wereld, evenals in 't klein de grieksche archipel die is geweest tasschen Azie en Europa, de west-indische eilanden die tusschen Noord- en Zuid- Amerika , — ja Nieuw-Zeeland, 't Engeland der tegenvoeters in 't midden der zuidwestelijke helft der aarde^ is nu reeds de wereldverbindende knoop tusschen Afrika^ Indie en Amerika, terwijl de afstanden met Europa bij den dag verminderen door eene geregelde stoomvaart. In dier voege laat zich als van zelven een levend en levenwekkend organisme ontwaren in de gestalte en 't zamenstel des aardbols^ in de constructie^ 't individueel karakter en de groepering van landen en we- relddeelen, die dienovereenkomstig elk hunne bijzondere bestemming als op 't voorhoofd dragen en op hun beurt en tijd een eigen taak vervullen^ terwijl ze^ bij alte in- en uitwendige tegenstrijdigheden en contrasten toch ook weer een harmonisch geheel uitmaken, ja op een groot, bewonderens- waardig, alomvattend plan berekend zijn, te weten: de verbindtenis ^ de verbroedering, de eenheid der geheele wereld en van al hare bewoners: eene eenheid, die niet op gelijkheid van oorsprong of afkomst, van natio- naliteit of landaard, van godsdienst en geloof, maar op gemeenscbappelijke natuur en bestemming berast« Door deze overtuiging^ door dit beginsel bezield, treedt de eenheid des menschdoms hare derde ontwikkelingsperiode in. In de Oudheid toch werd ze beproefd en verwezenlijkt door de vestiging van wereldrijken , die elkaar in geregelde orde afwisselden te midden van een permanenten staat van oorlog, van eene oneindige reeks van veroveringen. In Azie bereikte dat stelsel zijne middaghoogte in 't perzische rijk^ onder de vleugels van Digitized by Google 278 W. H B G K £ R 't militair despotisme. To Europa verrees ^ijn la^tste en grootate gevrocht in 't romeinscbe rijk , onder de hoede van diepdoordaclite poUtiek en proef* houdende regeringsbeginselen. Zoq werd het trotaobe gebottw der aiaat' JcMdige eenheid na eeuwen ea eeuwen zwoegens ter tibM toe opgetrokkea; doch helaas! ten koste van de attuUkundige vrijheid der wereld. Oaarooi viel 't in duigen, om 't veld voor beter te ruimen. Uit hel organisch gebrek, dat de staatkundige eenheid aankleefde, werd de behoefte geboren aan een meer dan uitwendigen band van veremiging tusscben de volkeren der aarde en ziet, de godsdienat is daar om haar te bevredigen. In dat doel ligt de oorsi^rong en bestemming der wereldffodi' diensten, die in Azie en Europa de wereldrijken vervangen en om 'tgees- telijk bezit der aarde wedijveren ('t boedisme , 't christendom , de islam). De hoogere eenheid , die ze ieder voor zich beoogen en najagen ; werd bewerkstelligd door de vestiging en uitbreiding eener geloofsleer, die zich als de universele, als de eenig ware en aileenzaligmakMde deed gelden, onder den herderstaf van een onfeilbaar gezag. AUe krachten, alle ge- dachten, alle geslachten spanden gedurende 't duizendjarig tijdperk der middeleeuwen samen om dit reuzenwerk te helpen voltooien. En 't werd voltooid. Hoewel bij tijd en wijle door den sterken arm gerugsteund, SQOcht de godsdienstige eenheid hare beste kracbt in zich zelve, in aede- lijken invloed , door 't woord , door prediking , door bekeering. Ten einde echter hare alleenheerschappij voor goed te bestendigen» wapende ze zich ailengs met een fijnberekend stelsel van hierarchie en mejt uitgeaocbte mid- delen van gewetensdwang. De godsdienstige eenheid ked aan den eigen kanker^ die de staatkundige eenheid ten grave bad gesleept; deffodadien' stige vrijheid deed ze reddeloos te gronde gaan. Door zoodanige uitkomst bewees ze proefondervindelijk, als verbindingsknoop der menschheid op den duur onvoldoende en onbruikbaar te zijn. Daarom moest ze verbro- ken tot elken prijs, door een onherroepelijken atap. Pat gebeorde in Europa door de reformatie, die met woord en daad de leer verkondigde, dat de menachen niet geboren zijn om geloofsgenooten te worden* even- min als ze onderdanen van ^n rijk mogen zijn. Dientengevolge is de kring verwijd^ een stap voorait gedaan. Op broe- der voetstuk, op algemeener gropdslag verbeft zich in den jongrten tyd Digitized by Google REDEVOERING. 279 met jeugdige kracht het beginsel der zuiver menBchlijke eenheid^ die allen als natuurgenooten door een onzichtbaar snoer, door een aangeboren gevoei omvat en omvademt, onder ^tgenot van vrede en verdraagzaamheid , van staatkundige en godsdienstige vrijheid. Zij haalt hare banden toe door 'tzich steeds uitbreidend wereldverkeer, door de steeds vorderende wereld- beschaving, door de zich steeds vermenigvuldigende uitwisseling van alle materiele en intellectuele goederen op aarde; ze prikkelt tot gestadige zelf- veredeling door \ besef , dat de behartiging der hoogste belangen iedcr als mensch even dierbaar en heilig dient te zijn; ze bevredigt de diepste be- hoeften, omdat ze ten volie beautwoordt aan de ware eischen der rede en der zedelijkheid , aan die der humaniteit en der individualiteit. De vrijheid> die ze op hare reis rondom de wereld als 't onontvreembaar jeeht van alle , menschenkiiuleren in hare banieren voert , is niet de onbe- ferkte^ die m\i mt gebff^ mu zelfhehedDscifaiag en zelfverloocbening vroe- ger •of la*er veniiertgt,.m«ar de;0«ftefei«7;zerdfe, die ftich zelve alleen regeert, die zich in de voUe bewustheid harer eigen kracht en maeht wil uiten en, waar ze zetelt , . louter licht en leven schept. Daarom zet ze de kroon op de nieuwere beschaving en zal ze de lichtbaak blijven voor de toekomst. Van haar mogen we met de woordea van den eersten Napoleon zeggen : if.IH€u mus Va domh^.gate d, ^ui la loucher* Digitized by Google INDEX SCRIPTORUM L G. EBMEBINS. Descriptio bistoriae inventionis Pendnli oompensatorii, ut et ezpositio einsdem Pendali theoriae in nniversam spectatae. — Eesponsio ad qnaestionem ab Qidine Disc. Math. et Phys. Acad. Lngd. Batavae propositam, qnae praemium reportavit d. 8 m. Febraarii 1819. Besponsio ad qnaestionem ab Ord. Disc. Math. et Phys. Acad. Lngd. Batavae pro- positam: ^qna lege vis affinitatis chemicae regitnr^ habita ratione qnantitatis corporam coninnctoram/' — qnae praeminm reportavit d. 8 m. Febraarii 1820. Dissertatio de refraciione astronomica. Lngd. Bat. 1824. Dissertatio medica inangaralis de ratione inter formam osainm aliammqne partiom corporis humani. Lngd. Bat. 1824. Oratio de stadio matheseos ad plorimoram hominnm ingenia accommodato^ habita Franeqaerae d. 8 m. lanii 1826, qnam professionem in Athenaeo Franeqnerano anspicaretar. Oratio de physicoram methodo vere philosopha, haWta d. 26 m. lanii 1882, qnnm Athenaei, qaod Franeqaerae est, regandi manns deponeret. Oratio de matheseos vi ad acaendnm veri sensnm, habita Oroningae d. 16 m. Septembris 1886, qnnm professionem in Ord. Disc. Math. et Phys. anspicaretor. Oratio qna collegaram, proximo anno defnnctomm, L. O. Parean, |N. Molder, J. Baart de la Faille, memoriam recolait, habita d, 10 m. Octobris 1867, qnnm magistratum academicam deponeret. Beschrijving van den electro-dynamischen toestel van Ampire. (Bijdragen tot de nataurk. wetenschappen , verzameld door H. 0. van Hall, W. Vrolik en G. J. Mnlderi Sde Dl. 1828). Over 's menschen natuurlijk waarheidsgevoeL Yoorlezing, gehonden den 16^ Maart 1832 te Franeker (Bec. d. Rec. Dl. 28, 2^ Stuk, bl. 860). Digitized by Google INDEX SGRIPTORUM I. 6. ERMERINS. 281 Handleiding bij de beoefening der steRekande van Sii John F. W. Herscliel, nit het EDgel8ch yertaald door J. W. Eimerins. Groningen, 1888—1840. i Dh. Bedenkingen t^en de pogingen door de Synode der Hervormde Kerk aangewend, om de Studenten in de Godgeleerdheid aan onze Ho(^;e8cholen te ontslaan yan aHe verpligte studie in de mathens. Gxoningea, 1843. De Akademie Minerva aangeprezen in twee voorlezingen^ door H« T. Soskes en J. W. Eimerins. Groningeni 1846. Is er verband tosschen materialistische rigting en nataurknndige wetenschappenP (Blikken in het leven der nataar, 1856.) Over de identiteit van licht en stralende warmte. (Verslagen en Mededeelingen d. Eon. Akad. van Wetensch. DL 7.) Over de dagelijksche beweging van den Barometer te Groningen, opgemaakt ait de aanw^zingen van den barograaph van Dec. 1861 tot Nov. 1861. (YersL en Meded. d. Kon. Akad. v. Wetenschappenj 2^ Beeksi Dl 2.) 86 Digitized by Google lUDICIA ORDINUM PBOMULGATA A REGTOREetSENATU ACADEMIAE GR0NIM6ANAE BIE XIV M. 0CT0BW8 AKNI ClQIOCCCLm. ORDO THEOLOGORUM ad quaestionem propositam: //Gbristologia Epistolae ad Hebraeos compona- tur et explicetur/' tria accepit responsa, suis quodque laudibus insigne. Frimum, symbolo utens: 'Iriaovg XQiarbg ex&ig xai orjfieQoy 6 aurbg xai eig rovg aiafvag, iucundum erat lectu, quippe breviter et ooncinne explicans pleraque, quae ad solvendam quaestionem pertinent. Eruditione vero multum inferius erat secundo, iudicii acumine inferius tertio responso; Secundum, Melanthonis insignitum verbis: Sbc est Christum coffno8cere, eiu8 benefida cognoecere^ et volumine et eruditione reliqua duo superabat In explicanda scriptoris epistolae ad Hebraeos sententia accuratissime ver- sanS| in parte priore singula paene verba praedpua ex orationis cum Graecae, tum Hebraeae, tum denique Hellenisticae indole exponebat. Itemque in sententiae fontem, parte altera^ inquirens, ex Veteris Foederis doctrina et ex Pbilonis scriptis eruebat quicquid inde derivatum videretur. Erat vero haec disputatio saepe diffusaj scriptoremque ad Hebraeos haud raro magis vel ex ludaicae, vel ex Christianae sententiae indole vulgari^ quam ex sno ipsius ingenio interpretabatur. 