title: Descriptio systematica animalium Belgii septentrionalis, adjectis synonymis nec non locis in quibus reperiuntur (Latin and Dutch title)
creator: Maitland, Robert T
text: Euchlanis luna, DUJARD., Infus., p. 694. 1. 0714. Tussen kroos in slooten bij 's Haar. ROTATORIA. BRACHIONAEA. COLURUS, lunex (Scutum depressum vel cylindricum, oculis duobus frontalibus, cauda furcata.). 1. UNCINATUS, EHRENBERG. Colurus scuto ovali, apice integro, basi mucronata, cauda rugosa biseta. Brachionus uncinatus, MULL., Infus., Tab. L, fig. 9—11. Colurella uncinata, DUJ., Inf., p. 639, Pl. XVIII, fig. 5. 1. 0"12. In sterk begroeide slooten aan de Schenk bij 's Haar. RATTULUS, lunex (v. p. n., bl. 232.). 1. CARINATUS, lunex. Rattulus oblongus, carinatus, antice crinitus; cauda setiformi longitudinem. corporis aequante. Trichoda rattus, MULL., Infus., Tab. XXIX, fig. 5—7. Trichoda cricetus, SCHRANK, Fauna boica, III, 2, p. 90. Brachionus cylindricus, SONG., Beytr., s. 305, T. IV, f.16. Trichocerca rattus, GOLDFUSS, Zool. Is patus Monocerca longicauda, BORY, Encycl. meth. Mastigocerca carinata, EBRENB., Znf., T. LVIII, fig. 7. Monocerca rattus, EHRENB., Infus., Tab. XLVI, fig. 7. Rattulus carinatus, DUJ., Inf., p. 640, Pl. XXI, fig. 3. 1. 07147, met den staart 0/29. In slooten bij 's Haar. Fam. IV (53). HETEROTAXEA. (v. p. n., bl. 233.). CHAETONOTUS, lunnex. (v. p. m., bl. 233.). 1. LARUS, EHRENE. Chaetonotus oblongus medio et antice inflatus, fronte triangulari, dorso pilis longissimis munitus, cuspide caudali dyulici. Meeuwgelijkende trichoda, BENNET in Lunn., XV,2, bl. 213, nr. 2. Trichoda anas, MULL., Zool. Dan. prodr., p. 281. Trichoda larus, MULL., Infus., Pl. XXXI, fig. 5—7. Brachionus pilosus, SCHRANK, Beytr., p. 111, T. IV, f. 32. Diceratella larus, BORY, Encycl. meth., 1824. Chaetonotus larus, DUJ., Inf., p. 510, Pl. XVIII, fig. 7. 1. 0710. In heldere, zuivere wateren (Bewegende en v. Olijf); te 's Graven in slotwater gevonden, welke enige dagen met kroos in een glas bewaard was. 180 ROTATORIA. HYDATINAEA. HYDATINA, GHRERE. (v. D. n., bl. 233.) 1. SENTA, EHRENE. Hydatina hyalina inverse, conica, organi rotatorii margine ciliato, cauda, brevi bicuspide. Vorticella senta, MULL., Infus., Pl. XLI, fig. 8—14. Furcularia senta, LAM., ZN. s. Vert., 2 éd., I, p. 42, no. 4. Hydatina senta, DUJ., Infus., p. 644, Pl. XIX, fig. 1. 1. 0750—0'"75. Prof. J. v. d. Hoeven teekent dit diertje in het Handb. der Dierk. met een T aan, ter aanduiding dat het ook in ons vaderland gevonden is. In 1847 heb ik het tussen kroos uit de gracht om Kogno in nabij EDE gevonden. NOTOMMATA, Nrnzw. (v. p. n., bl. 233.) 1. AURITA, EHRENE. Notommata cylindrico-ventrosa antice mutica, ciliu multirique rotantibus; puncto ocelliformi in medio massae globulosae et albidus sito; cauda articulata bicuspide. Daxxgn, Nutt. gebr. van het Mikrosk., bl. 303, Pl. XII, fig. 3. Vorticella aurita, MULL., Infus., Tab. XLI, fig. 1—3. Furcularia aurita, LAM., ZN. 8. Vert., II, p. 41, no. 3. Notommata aurita, Duj., Inf., p. 641, no. 5, Pl. XIX, f. 3. 1. 0/92. 'Te Eper heb ik deze soort met de vorige, tussen het kroos in staande wateren, gevonden. SYNCHAETA, zmuNEws. (v. n. n., bl. 284.) 1. BALTICA, ERRENE. Synchaeta ovata, organis rotatorius et stylis quatuor. crema sessili. BaRER, Nat. Uitspann., I, bl. 36, PI. IV, fig. 1. Zee-raderdiertje met 4 radertjes, Bowwe, Verhandel. van 't Zeeuwsch Genootsch., I, bl. 307, fig. 6. Zee-raderdiertje met 4 radertjes, BENN. en v. OIJf., XV, 2, BL L6, n". 5; Aleyonium corniculatum, GMELIN, S. N., p. 3817, no. 28. Forticella n. sp., Michaclis, das Leuchten der Ostsee, 1830, s. 38, Taf. I, der fig. links van onderen. Synuchaeta baltica, Dujardin, Infus., p. 646. In zee-water te Zierikzee door J. Basener; op zee-wier van de kust van Walcheren (omne). ROTATORIA. HYDATINAEA. FURCULARIA, raw. (v. p. u., bl. 234.) Furcularia, Dujardin. 1. LONGICAUDA, son. Furcularia clavaeformis antice truncata, cauda longa biarticulata, cuspidibus duabus longitudinem corporis aequantibus. Trichoda longicauda, Mull., Infus., Tab. XXXI, f. 85-10. Vaginaria longicaudata, sch., Fauna boica, III, 2, p. 139. Trichocerca longicauda, Lam., l.c., 9 ed., II, p. 26, n. 3. Vaginicolax longicauda, schweitzer, Naurg., s. 401. Scaridiwn longicaudum, Ehr., Abb. Berl. &c., 1839, s. 136. Furcularia longicauda, Dujardin, - Rufus., p. 650. In poelen en moerassen; in een vijver te 's-Gravenhage. Diglena, V. PRENSE. 2. FORCIPATA. Furcularia cylindrica, transversim rugosa, segmentis tribus transversis aut distinctis aut parum conspicuis; antice truncata; cauda laterali ad basin globosa, cuspidibus brevibus. Muller, Dujardin, tot de Natuurk. Wetensch., V, bl. 223, 227. Cercaria vermicularis, - Forcipata, Mull., Infus., Tab. XX, fig. 18-23. Trichocerca vermicularis, - Forcipata, Lam., l.c. Verticidae, p. 20, n. L, 2. Dicranophorus vermicul., - forcip., Nitzsch, Beytr., s. 4. Leiodina vermicularis, - forcip., Bory, Enc. hist., p. 484. Dekinia forcipata, - vermicularis, Morren, duin. des Scienc. nat., XXI, p. 136 et 141, Pl. III, fig. 3, 6. Furcularia forcipata, Dujardin, Infus., p. 649, n. 3. In een vijver te 's-Gravenhage. 3. FURCATA, nu. Furcularia conico-elongata, fronte oblique truncata, modo dilatata; cauda brevi cuspidibus longis. Lederer, Mikrosk. Vermaakl., I, bl. 73, T. XLVII, f. 1. Benn. en v. oLiv., XV, 2, bl. 210, n. 8. Vorticella furcata , MULL., Infus., bl. 299, n^. 326. Tyrichoda (ilunis , MULL., Infus., Tab. XXIX, fig. 4. Brachionus bicaudatus,scuR., Beytr.,s.105, T. IV, f.17,18. 183 ROTATORIA. HYDATINAEA. FEcclisa, felis, SCHRANK, Fauna boica, YII, 2, p. 109. P'urcularia furcata, LAM. , l. c. , 9 éd. , YT, p. 46, n*. 10. F'urcocerca serrata, BoRY, Enc. méth. Diurella. lunulina , BoRY, Enc. méth. Furcularia gracilis , E8RENB. , /ufus. , Tab. XLVIIL f. 6. JDiglena capitata, — caudata, &uR., Inf, Tab.LV , fig.5, 6. Furcularia furcata, DUJARD., Iufus., p. 649, ne. 1. 1.022. In het mos in staande wateren ( Zezz. en v. Oliv.) ; te LEYDEN in eene sloot buiten de Morsch-poort. Fam. V (54). PHILODINAEA. (v. p.x., bl. 234.) ROTIFER, cvv. (v. n. n., bl. 235.) 1. VULGARIS , scHRANK. Jotifer corpore fusiformi, albo, postice attenuato , cauda quadrienuspide. LzruwENHOEK, Verv. der Briev., 59 Brief, bl. 119—121. LEEUWENHOEK , de Verv. der Br., 144 Br., bl. 403-414, f. 1-3. DAKER , "t Microsc. gemakk. gemaakt, bl. 90, Pl. VIII, fig. 6-8. Raderdiertje, BAKER, Nutt. gebr. vt Mikr., bl. 276-300, PI.XT. Raderdiertje, PALLAs, Lijst d. Plantd., bl.116, n».50, PLIV, f. 5. Raderdiertje, wARTINET, Katech. der Nat., III, bl. 211. J. WATERVLIET , Waarnemingen over de voortteeling van de zoetwaterraderdiertjes, Verh.Zeeuwsch Gen., XI,bl.390,c.fig. Het raderdiertje, BENN. en v. oLrv., XV, 2, bl. 210, n*. 9. DBrachionus rotatorius , PALL. , El. Zooph., p. 94 , ne. 50. Vorticellarotatoria , wULL. , Inf. ,'Tab. XLIL f. 11—16. Rotifer redivivus , cuv. , Tabl. élem., p. 654, Pl. XIV. Urceolaria rediviva, LAM. , Zn. 8. Vert., l éd. Furcularia rediviva , LAM. , |. c. , 2éd. , IL, p. 45 , n».9. Rotifer brachyurus, HEMPR. et EBR., Symb. Phys., T.Lf.18. Eisechielina Muller, Bom, Encycl. méth., p. 536. Phylum Annelata. Classis VII. Annulata (van Hemscheidt, blz. 254). Orde I. Turbellaria (van Hemscheidt, blz. 254). Fam. I (55). Planariae (van Hemscheidt, blz. 254). Phal. 1. Rhabdocoela (van Hemscheidt, blz. 257.). Prostoma, ons. (van Hemscheidt, blz. 257, toegevoegd ocelli duo anti). 1. Lineare, ons. (Resning, Syst. Fhem., I, p. 227, nr. 1.) Prostoma oblongo-lineare teretiusculum, antrorsum attenuatum, utraue extremitate rotundatum, pellucidum, flavescent, Ocelli migrat. Cephalum subcentrale disciforme. Derostomanotops, DUGES, J. d. Sci. Nat., XV, 141, T. IV f. 2. Gyratrix hermaphroditus, REMPRE, et EHRENB., Symb. Russ., Turbell., 24. Gyratrix hermaphroditus, EHRENB., 40th. Berl. Acad., 18385., p. 118, Tab. I, fig. 2. Prostoma lineare, schizostomum, JAABDT, Abh., p. 93, T. I, f. 1. 1. 2"—92'"5. Tusschen het kroos in de singels van Leiden. 2. Vitattum, (Neesing, 7. c., I, p. 228, nr. 5.) Prostoma convolvulusculum, antice rotundatum, retrorsum attenuatum, albugine, vittis seriy transversalibus nigris (rubris, FREY et LEUCK.). Ocelli duo migrat. SLABBER, Natuurk. Verlust., blz. 62, Pl. VIII, fig. 2. 184 Annulata Turbellaria. Planariae. Vortex vittata, FREY et LEUCK., Deytr., s. 149. Gyratrix vittatus, DIESING, J. c., T, p. 228, nr. 5. 1. 272 (Frey). Door Slabber in Junius 1768 in het zeewater aan de kust van Walcheren gevangen. VORTEX, nzwPn.etrHm. (Corpus teretiusculum, os terminale. —Ocelli quatuor antice siti in quadrangulum dispositi, interdum bini lineola. curva nigra longitudinaler juncti, quasi semilunati.) TRUNCATUS, mzxPR. et EHR. (DuiJESING, 7. c., I, p. 229, n?. 1.) Vortex teretiusculus ovato-lanceolatus, antice truncatus, retrorsum angustatus, subpellucidus fuscescens. Ocelli sigri, primum solitarii, demum semilunati. Fasciola Gulo, MULL., Perm., I, 2, p. 56. Planaria Gulo, MULL., Zool. Dan. prodr., 2675. Planariatruncata, MULL., Zool. Dan., II, p.43, T.C VLf.1. Vortex truncatus, REMPR. et EBR., Symb. Phys., Turb., X. Vortex truncata, scuMrpT, ZAabd., p. 28, T. I, fig. 2. 1. 175, br.0'"55. "Tusschen kroos uit de singels van LEYDEN. MESOSTOMA, »vcEs. (v. n. n., bl. 254.) 1. TETRAGONUM, pvc. (REMIG, Z. c., I, p. 221, n?. 6.) Mesostoma depressum subellipticum, tetragonum, angulis anguste alatis, utraque extremitate antrorsum magis attenuatum, rotundatum, retrorsum acuminatum, brunneum. Ocelli migrantes subtriangulares. Vierhockige platworm, BENN. en v. oLrv., XV, 2, bl. 62, n?.1. Fasciola quadrangularis, PALL., Spic. Zool., X, p. 20, Fig. T, notes. Planaria tetragona, MULL., Zool. Dan., III, p. 42, Tab. CVI, fig. 1—5. Planaria quadrangularis, GMELIN, Syst. Nat., p. 9089; n?. 15. Mesostomum tetragonum, SCHMIDT, EAald. s.44, T.TILf.8. 1. 7" 5—1", br. 3'"—4"'. Op SonevLrigT gevonden door Pallas en bij LzvpEN door den Heer Her&/ots. In eenen vijver te As Hacz tussen 't kroos. ANNULATA TURBELLARIA. PLANARIAE. 185 2. ROSTRATUM, nuc. (REMIG, 4. c., I, p. 220, n*. 1.) Mesostoma depressiusculum, elongato-ellipticum, utrinque pere aequaliter attenuatum, pellucidum rubro-flavescens. Ocelli triquetri, rubri connati. Os centrale. Fasciola rostrata, MULL., Perm., I, 2, p. 65. Planaria rostrata, MULL., Zool. Dan., III, p.40, T.C V, f.6. Planaria velov, DALYELL, Planar., p. 191, fig. 17. Dalyellia veloz, rugMING, PAulos. Zool., 11, p. 685. Derostoma (Mesost.) rostratum, pnvuaEs, Ana. des Sc. San EXT. p 79, Tab. II, fig. 16. Mesostomum rostratum, SCHMIDT, Abhand., s.42, T. IV, f.7. l. 27—2'5, br. 077. "Pusschen waterplanten in de veenplassen achter SOETERWOUDE. 3. PERSONATUM, schuurpje. (Driesing, 7. c., I, p. 221, n?. 4.) Mesostoma depressum, elongato-ellipticum antice rotundatum, postero-miniatum, supra convexiusculum margo-brunneum, apice cinereum jaculis duobus albis parallelis, subtus planum flavidulum. Ocelli nigri elliptici. Os centrale. Mesostomum personatum, schmidt., Abhand., s. 51, T. IV, f. 10. 1. 5—6". In slooten om LEYDEN door den Heer Herklots gevonden. TYPHLOPLANA, urwPnz. et gzHg. — (Corpus oblongum teretiusculum. Os centrale v. subcentrale. Ocelli mulli.) 1. VARIABILIS, oensr. (Driesing, Z. c., I, p. 231, n?. 1.) Typhloplana, linearis-oblonga, utrinque aequaliter acuminata, fulva, grisea v. lactea. Os centrale. Fasciola punctata, MULL., Ferm., Y, 2, p. 57. Planaria punctata, MULL., Zool. Dan. prodr., 2667. Planaria grisea, — fulva, MULL., Zool. Dan., II, 38, Tab. 6 V, fig. 15.2. Planaria maculata, FABRIC., 12 Kong. Danske Vidensk. Seis EE dco ES IDE, Vol figa 102: Derostoma, polygastrum, PUGES, /. c., XV, p. 143. Derostoma griseum, DUGES, L. c., XXI, p. 78. Typhloplana, grisea, — fulva, HEMPRICH et EHR., Syn. phys., Phytoz. Turbell., T. Typhloplana variabilis, DRIESING, Planar., s. 11, T. IV, f. 16. ANNULATA TURBELLARIA. PLANARIAE. l. 277—475, br. 1"—92". "Tusschen kroos en waterplanten uit de singels van LEYDEN. 2. VIRIDATA, schuurIDT. (Driesing, /. c., I, p. 232, n?. 2.) Typhloplana subcylindrica utrinque sensim angustata, rotundata viridis. Os centrale. Planaria viridata, MULL.? Zool. Dan., VIII, p.39, T. V f.4. Planaria virens, O. FABR., Kong. Dansk. Vid. Selsk., XI, 1519, Pub. STE, 5D. Derostoma viridatum, DUGES, Ann. d. Sc. N., XXI, p.19. Typhloplana variabilis, GOST., Pl. w., s. 1 (excl. synonym.) Typhloplana viridata, SCHMIDT, Aabd., s. 52, T. V, f. 12. 1. 2", "Tussen kroos in polderslooten om 's HAGE en LEYDEN. MACROSTOMA, gen. (Corpus elongatum teretiusculum v. depressiusculum. Os superum, subellipticum v. subcortulatum. — Ocelli duo antici.) 1. HISTRIX, gen. (PESING, Z. c., l, p. 224, n. 3.) Macrostoma oblongum, teretiusculum aculeatum antrosum semel angustatum rotundatum, retrorsum truncatum, dilatabile, subpellucidum, flavo-griseum. Ocelli nigri rotundati. Macrostoma hystrix, SCHMIDT, Labd., s. 54, T. V, f. 15. Turbella hystrix, PESING, J. c., I, p. 224, n. 3. 2. 3. "Tussen flap in de singels om LEYDEN. MICROSTOMA, gen. (Corpus elongatum teretiusculum. Os superum subterminale dilatabile. Ocelli duo ut plurimum pigmento destituti.) 1. LINEARE, gen. (PESING, Z. c., T, p. 234, n. 1) Microstoma elongatum, teretiusculum, complanatum, utrinque rotundatum, pallide luteum marginibus pellucidis. Ocelli submarginales rufescentes. Fasciola linearis, MULL., Perm., l, 2, p. 67. Planaria linearis, MULL., Zool. D., T. 1, p. 42, T. C VI f. 2, a, b. Derostoma lineare, DUG., Ann., XV, p. 141, T. IV, f. 3. Microstoma lineare, GOST., Plattw., s. 13, T. I, f. 17—19. Microstoma lineare, SCHMIDT, Labd., s. 56, T. VI, f. 17. 1. 4"—6'", br. 025. "Tussen kroos uit slooten in de omstreken van 's HAGE en LEYDEN. ANNULATA TURBELLARIA. PLANARIAE. Microstoma leucops, GEST. , Plattw., s. 14 , T. II, f. 97. l. 175—4"'. "Pusschen kroos uit eenen vijver te 's Hertogenkolk. CONVOLUTA, genus. (Corpus planum dilatatum, utroque margine longitudine involutum. Oculi unus.) PARADOXA, genus. (Dreschel, /. c., I, p. 218, n?. 1.) Convoluta plana oblongo-ovata, antice rotundata, retrorsum acuminata, supra ferruginea, maculata, subtus alba, involuta. Planaria convoluta, ABILDG., Zool. Dan., IV , p. 26, T. CXLII, fig. 4—6. Convoluta paradoxa, GEST., Plattw., s. 15, Tab. II, fig. 33, 35, 36. l. 4", br. 1". "Tusschenzeevieren langs de dijken bij TER VEERE. PHAL ? DENDROCOELA. (v.p. n., bl. 258.) LEPTOPLANA, genus. (Corpus planum dilatatum. Oculi unus.) TREMELLARIS, genus. (Dreschel, /. c., I, p. 197, n?. 11.) Leptoplanum planum ellipticum, margine sinuatum supra cinereum disco flavescenti, subtus albescens. Ocelli acervorum anteriorum longitudinaliter paralleli oblongi, provinciales inferiores rotundati in lineas duas transversum seriatim dispositi. Baseler, Natuurk. Uitspann., 1, Pl. IV, no. 12. 188 ANNULATA TURBELLARIA. PLANARIAE. Fasciola tremellaris, MuLL., Perm., 1, 2, p. 12. Planaria tremellaris, MULL., Zool. Dan., IV, p. 36, Tab. XXXII, fig. 1, 2. Leptoplanum tremellaris, GEST., Plattw., s. 49. l. 9", br. 11". In 't Genezijksche Gas, Jaster?; ussen "zeevieren aan de oesterput te TER VEERE. ATOMATA, genus. (Dreschel, /. c., I, p. 197, n?. 10.) Leptoplanum planum subovatum, retrorsum parum, angustiatum, supra fusco-maculatum, subtus album. Ocelli acervorum anteriorum multo minores quam provinciales inferiores. Planaria punctata, MULL., Zool. Dan. prod., IV, p. 106. Planaria atomata, MULL., Zool. Dan., IV, p. 91, Tab. XXXII, fig. 3, 4. Leptoplanum atomatum, GEST., Platw., s. 49, T. IV, f. 20. Planaria subauriculata, niet te verwarren met Planaria subterranea, is een soort platworm die voorkomt in zeewater en brak water. De worm is bruin van kleur en heeft een puntig eind. Op de rug zijn drie rijen ocelli te zien, die in twee acervullen, ofwel groepjes, zijn georganiseerd. De worm leeft in een milieu met veel voedingsstoffen, zoals algen en plantenresten. Planaria subauriculata is wijdverbreid en komt voor in veel gebieden, inclusief Europa, Noord-Amerika, en Azië. In Nederland is de soort aangetroffen in de Noordzee, bij Muiden, en in andere gebieden met brak water. De worm heeft een gemakkelijke levenscyclus, waarin hij zich ontwikkelt van ei tot volwassen dier in een paar weken. De voeding bestaat uit kleine waterdieren, planten, en algen. Planaria subauriculata is geen gevaar voor mensen en andere dieren, maar kan wel schadelijk zijn voor aquaria omdat hij andere dieren kan eten. Daarnaast wordt de soort wel als visseriengoed gebruikt, omdat hij de vis voedsel kan bieden. Desondanks is de bestuursorganen van de Nederlandse Kust bovendien bezig met het beperken van de visserij op deze worm, om de populatie van Planaria subauriculata te Beschermen. Een andere soort, Planaria lactea, is vergelijkbaar met Planaria subauriculata, maar heeft een witte of roze kleur met een lichte vlek in het midden. Deze soort komt voor in veel dezelfde habitats als Planaria subauriculata, maar heeft een langere en dunner lichaam. Beide soorten kunnen each andere op grotere afstand onderscheiden worden door de kleur en de vorm van de ocelli. Planaria lactea leeft in zoete en brakke wateren, en is aan te treffen in vijvers, kanalen, en rivieren. Hij eet kleine dieren en plantenresten, en is geen gevaar voor mensen of andere dieren. Desondanks kan hij schadelijk zijn voor aquaria, omdat hij andere dieren zoals vis kunt eten. Daarnaast zijn er nog diverse andere soorten van de familie Planariidae, zoals Planaria maculata en Planaria toraquata, die in soortgelijke habitats leven en soortgelijke voedingsstoffen nodig hebben. Al deze soorten zijn belangrijk om te beschermen, vanwege hun rol in de ecologie en omdat ze een waardevol onderwerp van studie zijn voor biologen en bioloogstudenten. 3. TORVA, wurr. (nrsimG, 7. c., I, p. 205, n?. 6.) Planaria plana oblonga, antice obtuse-triloba, postice acuminata, supra cinereum v. nigra, subtus albida. | Ocellus singulus limbo albo semilunarum cinctus. J. v. n. HÖEVEN, Handb. der Dierk., 2e Uitg., Pl. VI, fig. 2. Planariatorva, MULL., Zool. Dan., II, p.48, T. CIX, f. 5,6. Planaria subtentaculata, DRAPARN., DUGES, Zug., Vol. XV, p. 144, Tab.IV, f. 13, 16, 18,19,22, 23, 24; Tab. V, f. 14; Vol. XXI, p. 81. Hirudo alpina, DANA, vide MoQ. TAND., Hirud., 9 éd., p. 17, 200. ) l. 8"—2"5'", br. 2"—4'". HOLLAND, J. v. d. Hoev., t.a. pl. 'Tusschen kroos uit slooten om den HAAG en LEYDEN. 4. BICORNIS, ex&riN. Planaria ovato-lanceolata utrinque obtusa et griseo-cinerea nigro-punctata, subtus albidior: venis fuscescentibus; auferius tubulis binis brevissimis divergentibus. "'Twee-hoornige platworm, BENN. en v. oLIv., XV, 2, 1.62, n?. 2. Fasciola punctata, PALLAS, Spic. Zool., X, p. 23, Tab. I, fig. 14, a, b. Planaria bicornis, GELIN, Syst. Nat., p. 3089, no. 16. l. 12", Onder het kroos in slooten en staande wateren. (Pallas, Benn. en v. Oliv.) 190 ANNULATA TURBELLARIA. PLANARIAE. POLYCELIS, runrwz. (Corpus depressum, dilatatum. Os subcentrale. | Ocelli multiplices nigricani, linealiter et circulariter dispositi.) 1. NIGRA, EuRENE. (presmG, 7. c., I, p. 191, n?. 1.) Polycelis depressa oblonga anterius obtuse angularis, retrorsum, attenuata, nigra. — Ocelli atrae, marginales paralleli et in margine anteriore seriati. TREMBLEY, Pol. d'eau douce, p. 127, Pl. VII, fig. 9; (Luxace aquatique moire.) Planaria nigra, MULL., Zool. Dan., II, p.48, T. CIX, f.3,4. S'"—]1", br. 3". SoncevLrEgT (Zrembley). In slooten en vijvers (J. e. d. Hoevez) is HacE in een vijver en te LzvpEN in de singels tussen kroos. Fam. 1| (56). NEMERTINAE. (v. p. n., bl. 259.) TETRASTEMMA, nazuP.eretznmg. (Corpus füiforme terebicusculum aut depressiusculum, proteum. | Caput corpori continuum, plica transversa terminali. | Os terminale. Ocelli quatuor in quadrangulum dispositi. — Apertura genitalis basilaris. 1. VARICOLOR, ornsr. (DprEsmivG , 7. c., I, p. 257, n?. 2.) Tetrasteserna antice rotundum, postice acutiusculum. — Ocelli in quadratum dispositi. Planaria dorsalis, ABILDG., Zool. Dan., IV, p. 25, WV. CX Wie. 1. Nemertes quadrioculata, von OwsN., Magaz., Y, p. 535, Tab. XVII, fig. 4. Tetrastemma varicolor, CORST., Plat. deDiff., s. 85, Tab. III, fig. 41—44. Prostoma quadrioculata, CORNST., Ann. of N. H., XVI, p. 436. Planaria quadrioculata, QUATREF., Lun. de Sc. N., 8 Sér., Unas 18 1. 2"5"/—3", br. 9". "Tusschen Texelsche oesterschelpen. ANNULATA. 191 ORDO II. SUCTORIA. (v. p. n., bl. 260.) Fam. III (57). MERUDINEA. (v. p. n., bl. 260.) CLEPSINE, sav. (v. p. n., bl. 260.) 1. TESSELLATA, mvLL. (MULL., 7. c., T, p. 447, n?. 2.) Clepsine gelatinosa, inollissima, subelliptica plano-depressa, antrosum angustata, cinereo-viridis, supra maculorum flavescentium, seriebus 2— 6 notata margine cinereo flavoque tessellato. | Caput subdiscretum. Ocelli 8 in series duae longitudinales sursum convergentes dispositi. | Cecatabulum. orbiculare. Hirudo tessulata, MULL., 1, 2, p. 45, n?. 173. Hirudo (Erpobdella) tessulata, BLAINV., Dict., XLVII, p. 261. Lohthyobdella tessellata, BLAINV., Dict., XLVII, p. 558. Erpobdella vulgaris var. tessulata, BLAINV., 7. c., p. 564. Glossiphonia tessellata, MOQ. TAND., Hir., 2 éd., p. 219. 1. 1"8""—2"5'"", br. 4'"—85'". In de Zijle nabij LzvpzN. 2. MARGINATA, r. MULL. (BLAINV., Z. c., I, p. 447, n. 1.) Clepsine subcartilaginea, subelliptica, antrorsum angustata, usco-viridis, supra macularum flavescentium, seriebus quatuor, medio dorso linearum ejusdem coloris serie notata, margine flavo-albo-fuscogue tessellato. Caput subdiscretum. — Ocelli 4 in series duas longitudinales sursum convergenies dispositi, postici majores. Acetabulum orbiculare. Hirudo marginata, MULL., Verg., II, 2, p. 46, n. 174. Hirudo variegata, BRAUN, Egelart., s. 61, T. VIT, f.1—06. Hirudo cephalota, CGERENA, Monogr., p. 298, n. 8. PL-VIT, fig. 24. Hirudo oscillatoria, sv. AMANS, Mémoires de la Société Linnaéenne, XII, p. 199. Piscicola marginata, op. TAND., Hirud., 1 éd., p. 132, n. 225. Piscicola tessellata, Moq. op. TAND., Hirud., 1 éd., p. 133, nex. 6. 192 ANNULATA SUCTORIA. HIRUDINAE. Hirudo (Glossobdella) cephalota, BLAINV., Dict., XLVII, p. 266. Ichthyobdella marginata, BLAINV., Dict., LVII, p. 558. Haemocharis marginata, FYLIPPI, 4mael. sang., p. 26. Glossiphonia marginata, Moq. op. TAND., Hirud., 9 éd., p. 375, Pl. XIV, fig. 10—20. br. 4"——5". "Tussen de kroos uit slooten aan de Schenk nabij's Hage en uit de singels van LEYDEN. 3. COMPLANATA, sv. (BLAINV., Z. c., I, p. 452, n. 15.) Clepsine subcartilaginea elliptica depressa, antrorsum angustiata, supra cinereo-viridis lineis 2—4. longitudinalibus migris, duabus distincte granulosis, continuis vel interdum punctis albis interruptis, subtus grisea margine subcrenulata. Ocelli 6, per partem paralleli. Acetabulum orbiculare. Breede bloedzuiger, nov., XIV, bl.122,n. 6, Pl.VIT, f. 10. Hirudo sevovitalia, BERGMANN, ct. Stockh., lib, p. 9313, Tab. VI, fig. 129—14. Hirudo complanata, Linn., Syst. Nat., ed. XII, p. 1079. Hirudo crenata, KERRY, Trans. Linn. Soc., 1895, II, p. 316, T. XXIX. Glossiphonia tuberculata, Joornst., Treated. Leech, p.25. Glossopora tuberculata, Joornst., Phil. Trans., 1817, Tab. XVII, fig. 1—10. Ereptodella complanata, Lami., n. s. Vert., 2 éd., V, p. 528, n. 8. Glossobdella complanata, Blainv., Dict. Sc. Nat., LVIL, p. 565, fig. 1, 2. Glossiphonia sexoculata, Moq. Tand., Hirud., 9 éd., p. 959, PL XV. br. 6—8", Nabij Nijmegen in de beek buiten de Lunnerpoort, alsmede tusschen waterplanten uit de omstreken van Leiden. 4. HYALINA, mog. (Neesing, V. c., II, p. 453, n. 16.) Clepsine gelatinosa, elliptica depressa, antrosorium angustata, diaphana, supra converiuscula, cinerea v. flavicoma, interdum maculis nigris mediam sem serie longitudinali dispositis picta, subtus excavata pallida, margine sub-integra. | Ocelli 6, quatuor in parallelogramma formam dispositi, Lini superiores valde apprutenati. Acetabulum orbiculare. Lederzeeuw, Mikr. Verm., IL, bl. 56, Pl. XXXIV, fig. k—q. Tagume, Mém., (ver plant en blank), p. 119, Pl. VIII, fig. 7. Ongemeende bloedzuiger, nourry, XIV, bl. 123, n. 3. Doorschijnende bloedegel, Benn. en v. Oliv., XV. 2, bl.66,n. 4. Hirudo heteroclita, Linn., Syst. Nat., ed. XII, p.1080, n. T. Hirudo byalina, Linn., Verm. bist., V, 9, p. 49, n. 116. Glossobdella hyalina, Blainv., Dict., LVIL, p. 565. Glossiphonia heteroclita, Moq. Tand., 2 éd., p. 358, Pl. XIII, fig. 1—6. br. 3". Gemeen in de vijvers van Sorgvliet (Trembl.); aan waterplanten in beken en slooten (Ben. en v. Oliv.); tusschen kroos in slooten om 's Graven en Leiden. 5, BIOCULATA, sav. (Neesing, V. c., II, p. 448, n. 3.) Clepsine gelatinosa, clavata, depressa, antrosorium angustata, pellucida, supra convexa punctis nigris emasperata, subtus plana v. concava, margine crenulata. | Ocelli 2 parallel. | Acetabulum orbiculare. Twee-oogige bloedzuiger, pour T., XIV, bl. 121, PI. CVII, f. 9. Hirudo bioculata, BERGM., cf. Stockh., 1757, IV, Pl. VI, fig. 9—11. Hirudo stagnalis, LINN., Syst. Nat., ed. XII, p. 1079. Hirudo pulligera, DAND., Rec. mém., p. 19, Pl. T, f. 1—3. Glossiphonia poracea, JONES, Med. Leech., p. 26. Glossopora punctata, JONES, Ph. trans., 1817, p. 946, Tab. XVII, fig. 11—13. Hirudo stagnorum, DERHEIM, Sung., p. 10, 20. Ergobdella bioculata, LAM., 4e s. Vert., 2 éd., V, p. 528, n. 2. Glossobdella bioculata, BLAINV., Dict., LVIL, p. 565, Tab. XXXVII, fig. 3. Glossiphonia bioculata, MOQ. TAND., 2 éd., p. 366, Pl. XIII, fig. 16—26. l. 175—929", br. 2"—4'". [In eenen vijver te 's Haag en in 't Haagsche bosch. ANNULATA SUCTORIA. HIRUDINAE. NEPHELIS, sav. (v. n. u., bl. 261.) 1. VULGARIS, mog. TANP. (MüLLER, Z. c., I, p. 456, n. 1.) Nephelis supra subtusque convexiuscula margine acuto crenulato, brumnea, carvea v.grisem, concolor v. brunneo v. flavo sparse punctata, lineata vel migro-reticulata. Ocelli sepulcraliter, nunc in formam coni truncati dispositi. Acht-oogige bloedzuiger, TOURNUYN, XIV, bl. 116, n. 4. Acht-oogige bloedegel, BENN. en van OORD, XV, 2, bl. 65,n. 8. Hirudo octoculata, BERGM., Act. Stockh., 1756, p.199; 1757, Pl. VI, fig. 5—8. Hirudo vulgaris, MULL., Ferm., I, 2, p. 40, n. 170. Helluo (Hirudo) octoculata, OKEN, Lehrb., TAL, s. 36. Ergobdella vulgaris, LAM., 4e s. Vert., 9 éd., p.528, n. 1. Nephelis tessellata, Sav., Syst. des Ann., p. 1171, n. 1. Nephelis vulgaris, MOQ. TAND., 1 éd., p.125, Pl. VI, f. 4—8. Nephelis octoculata, MOQ. TAND., 2 éd., p. 902, Pl. VIII, fig. 1—11. 3"—5", br. 4"—8". Vervolgens aan verscheidene waterplanten (Gem. en v. Oliv.); gemeen onder steenen in digte begroeide slooten en vijvers te Leiden, Nijmegen, 's-Hertogenbosch, en Ter Veere. HIRUDO, zrvw. (v. p. n., bl. 262.) Haemopis, sAv. 1. SANGUISORBA, sav. (PESNG, 7. c., I, p. 462, n?. 1.) Hirudo depressa, flavida, supra brunneo-fusca v. olivacea, macularum nigrarum seriebus sem, marginibus flavis v. aurantiaca, subtus migrescens. Gewone bloedzuiger, HOUTT., XIV, bl. 116, n?. 3. (pro parte.) Hirudo sanguisuga, LONN., Syst. Nat., ed. XII, p. 1079. Hirudo sanguisorba, LAM., Zoon. V., 2 éd., V, p.521, n?.2. Haemopis sanguisorba, SAN., Syst., p. 116. -Haemopis vorax, MoQ. TAND., 1 éd., p.108, n?.1, PLIV, f.5. Hippobdella sanguisuga, BLAYNEY, Dict., XLVII, p. 254. Haemopis sanguisuga, MoQ. TAND., 2 éd., p. 318, n?. 1, Pl. VI, fig. 1—4. v ANNULATA SUCTORIA. HIRUDINEA. 195 1. 3"—10", br. 10'"—15'". Deze, de paarden-bloedzuiger der Duitschers, komt in stroomende wateren voor, ik heb denzelven bij Nieuwkoop in de beek langs den Cleefschen weg onder steenen gevonden. (NB. Daar deze bloedzuiger dikwijls door de neusgaten in 't hoofd en 't strottenhoofd der paarden en van 't hoornvee doordringt, zoo behoort ook zeer waarschijnlijk tot dezelfde de bloedzuiger in het hoofd van een mensch gekropen, welk geval medegedeeld wordt door SLANKAERT, Holl. Jaarregister, I, bl. 48, 1 Cent., Observ. LIV.) 2. GULO, sRAUN. (DürZEsNING, 7. c., I, p. 461, n?. 1.) Hirudo subcylindrica | parum. depressa, antrorsum subito angustata, supra migro-brunnea v. migro-olivacea, subtus gallice olivacea. Gewone bloedzuiger, HOUTT., XIV, bl. 116. (pro parte.) FREELIX, in de Vaderl. biblioth., I, bl. 169—173. Gewone bloedzuiger, BENN. en v. oliv., XV, 2, bl. 64, n?. 9. JONSON, Vaderl. letteroef. voor 1824, Mengelw., bl. 514. Hirudo sanguisuga, MULL., erm., Y, 2, p. 38, n°. 169. Hirudo gulo, BRAUN, Egelart., s. 12, Taf. I, fig. 1—7. Hirudo vorax, JOHNSON, JMedic. Leech, p. 69. Haemopis nigra, SAV., Syst., p. 117, n°. 2. Haemostoma nigrescens, MOQ. TAND., 1 éd., p. 124, n°. 1. Pseudobdella signa, BLAINV., JDict., LVII, p. 560. Pseudobdella vorax, GERVAIS, O Guér. Dict. pit., II, p. 628, Pl. CCXL, fig. 6. Haemopis vorax, FILIPPI, Sang., p. 25. Haemostoma gulo, MOQ. TAND., 2 éd., p. 313, Pl. V, f. 1—6. 1. 6"—9", br. 10"—15". In staande wateren (Jen. en v. Oliv.). Gemeen onder steenen en tusschen kroos in vijvers en slooten om HacE, LEPEN, EBPÉ en TER VEERE. Sanguisuga, sv. Hirudo med. s. annulata, LINN. Hirudo plurimus griseo-olivacea, supra fasciis ferrugineis et plus münusque distinctis picta, margine olivacea, subtus fasciis marginalibus notata. D 13* 196 ANNULATA SUCTORIA. HIRUDINEA. Nat. Hist. en gebruik der Bloedzuigers, E. SANDIFORT, Geneesk. Biblioth., IV, bl. 535—345. BRUUNING, de Hirudine, Harderwijk, 1776. Geneeskrachtige bloedzuiger, nourT., XIV, bl. 114, n°. 1. CALCAR, de Hirudinis historia naturali, Lugd. Bat., 1823. Geneeskrachtige bloedzuiger, BENN. en v. OLIEN, XV, 2, bl. 64, n°. 1. JOHNSON, in Vaderl. letteroef., 1824, Mengelw., bl. 513. IJLMANS, in Vaderl. letteroef., 1830, Mengelw., bl. 84. J. v. D. HOEVEN, Handb. der Dierk., 24e Uitg., bl.262, Pl. VI, f.3. Sanguisuga medicinalis, SAY., Syst., p. 114, n°. 1. Sanguisuga officinalis, SAY., Syst., p. 114, n°. 2. Hirudo venaesector, BRAUN, Egelart., s. 24, Taf. XI, fig. 1—9. Hirudo officinalis, MULL., H. IN. des Sangs,, p. 11. Iatrobdella medicinalis, BLAINV., Dict., XLVII, p. 254. Hirudo medicinalis, MOQ. TAND., 9 éd., p.32, Pl. VII—XII. L. $"—12", br. 12"—20'". (GnorGEN, II erv. bl. 4 der Zmitim saumaa Groming.) In staande wateren en zacht vloeijende rivieren en beken (Bezz. en v. Oliv., J. v.d. Hoev.); van deze soort, welke bijna uitsluitend in de geneeskunde gebruikt wordt, komen verscheidene variëteiten voor, welke door JZogwim Jandon in deszelfs Monogr., 24e edit., bl. 329—332, zeer net uiteen gezet zijn; de 2 voornaamste zijn: de Hir. medicinalis, Sav., welke den buik gevlakt heeft, en de Hir. officinalis, Sav., met den buik ongevlakt doch met zwarte randen, deze laatste komt meer in Zuidelijk Europa voor, terwijl de eerste in Noordelijk Europa t'huis behoort. HAEMOCHARIS, sav. (v. n. u., bl. 264.) T 1. PISCIUM, sav. (vtestNG, Z. c., I, p. 440, n. 1.) Haematocharis corpore terete fusco-flavo v. cinereo linea longitudinali mediana utrinque pinnata alba, lateribus serie punctorum alborum motato, caput suborbiculare album margine et disco fuscescens. — Ocelli supremi lineares convergentes, postici sev punctiformes. | Collum comium. — Gaaterium albidum supra fusco-radiatum, punctatum, subtus flavum atomis fuscis. ANNULATA SUCTORIA. HIRUDINEA. 197 LEDERMÜLLER, Mikr. Verm., II, bl. 55, T. LXXXIV, f. a—1. Vis-egel of bloedzuiger, NOESELT, II, bl.171, PI.XXXI.£.1—8. Spannemeter, NOUTTUVYN, XIV, bl. 124, n*. 8 Hirudo piscium, Roxs., Ins. Belust., LL, p.199, T. XXXII. Hirudo geometra, LYNN., Syst. Nat., ed. XIL, p. 1080. Piscicola piscium, LAM., An. s. V., 2éd., V, p.526, no. 1. Haemocharis piscium, SAV., Syst., p. 112, n*. 1. Piscicola geometra, MOQ. TAND., 1 éd., p. 131, n^. 1, BESVIT, fie. 1 Hirudo caerulea, BLANV. Egelart., s. 35, T. ILI, f. 1—3. Ichthyobdella geometra, BLANV., Dict., XLVIIL, p. 244. WO NORRV, fred Piscicola piscium, MOQ. TAND., 9 éd., p. 294. l. 1"—2"5"", br. 2"—4'"'. Leeft op zoetwater-visschen. De LEVEN heb ik in dit voorjaar twee exemplaren gevonden tusschen kroos, uit de stads-singel aan de Rhijnburgse poort geschept, beiden hadden slechts een lengte van 13" en waren ter nauwernood 1" breed, mogelijk waren zij nog onvolwassen. PONTOBDELLA, fam. (v.p.m., bl. 264.). VERRUCTA, Lecu. (pustules, 7. c., L, p. 438, n?. 2.) Pontobdella, cylindrica, angustata utrinque retrorsum magis attenuata, cimereo-roze, verrucis comicis apice Rhaua muricatis omni lateri annulo majoribus. | Collum conicum 11-12 mm, aangetast door wormen, annulis 3-5 subnudis a corpere discretum. | Caput limbo membranaceo, modulis sex cinctum. | Geabdominaliteit capite minder. Dit soort van Vissen, Basel., Nat. Uitsp., L, 2, bl. 94, Pl. X, f. 2. Houtryn, XIV, bl. 126. Voetangelachtige bloedzuiger, BENN. en v. Oort., XV, 2, bl.67,n?.6. Hirudo piscium, Basel., Opusc. subsec., I, 2, p. 82, Pl. IX, f.9. Hirudo verrucosa, Loomis., Medic. Leech, p. 39. Albionella verrucata, Savi., Syst., p. 111, n?. 2. Pontobdella verrucata, Mook. TAND., 2 ed., p. 288, Pl. II, fig. 10-12. j. S"-10", br. 1"-1"5". Op de zee-vissen, in de onderheid op de roggen (Basel., Benn. en v. Oort.). 198 ANNULATA SUCTORIA. HIRUDINEA, MURICATA, fam. (Loomis., 4. c., L, p. 437, n?. 1.) Pontobdella cylindrica, annulata, utrinque antorsum magis attenuata, medio ventricosa, cinereo-roze, verrucis comicis apice muricatis in omni lateri annulo majoribus. Collum conicum 10-12 mm, aangetast door wormen, annulis 3-5 subnudis a corpere discretum. Caput limbo membranaceo, nodulis sex cinctum. Geabdominaliteit capite minder. Gedoornde bloedzuiger, Loomis., XIV, bl. 125, n?. 9. Hirudo muricata, Loomis., Syst. Nat., ed. XIII, p.1080, n?.9. Hirudo Blochii, BRAUN, Egelart., s. 43, T. IV, f. 1-6. Pontobdella spinulosa, Loomis., Misc. Zool., I, p. 12, DITLOCV US ND: Albionella muricata, Savi., Syst., p. 110, n?. 1. Sipunculus marinus, DE SERRÉ, miss. du midi de la France, p. 80. Pontobdella muricata, MOQ. TAND., 2 éd., p. 285, PLII, fig. 11, 12, et III, fig. 1—9. 1.8"—10", br. 10"—15". Op zee-visschen, vooral op roggen. ORDO II. SETIGERA. (v. n. u., bl. 261.) Fam. IV (58). LUMBRICINI. (v. n., bl. 264.) PRISTINA, rURBEW. (v. p. n., bl. 265.) 1. LONGISETA, xammwz.: Pristina setis fernis, fasciculorum pari secundo longissimo groboscides, superante, uncimis septenis aut octomis. Pristina longiseta, xHn., Symb. Phys., Invertebr., Dec. I. 1. 6", br. 0.5. Op het polyparium der 4/cyonel/a fungosa, uit een vijver te 's Graven. NAIS, wURBE. (v. p. n., bl. 264.) Stylaria, raw. 1. PRODOSCIDEA, wvLr. Nais ovalima, intestino flexuoso migrante, segmentis singulis urinque seta simplicissima suturis; capite fornito, oculis duobus nigris et proboscide hyalina mollis instructo; ano terminali. Baxzn, Nutt. geb. van het Mikrosk., bl. 326, Pl. XII, fig. 24, PL XVI, fig. 5 d 'TREMBLEY, Mém. Pol., p. 80, Fl. VI, fig. 1. (Mierpied à dard.) Waterslang met den langen tongachtigen spriet, ROESEL, III DI., 2 St., bl. 434, PLXXVI, f. 15, 17, PL. LXXIX, f. 1. LEDERMÜLLER, Microsc. Verm., II, bl. 52, Pl. LXXXI, f. f, h. Moerassige water-duizendbeen, novrT., XIV, bl. 244, n. 2, (met wondering van de, aldaar aangehaalde, waarvan Münch van SCHAEFFER.) Duizendbeen met den snuit, BENN. en v.oL1v., XV, 2, bl. 85, n. 3. Nereis lacuensis, LINN., Syst. nat., ed. XIII, p. 1085, n. 2. Nais proboscidea, wULL., JV ürm., s. 14—73, Taf. I. Stylaria paludosa, LAM., An. V., 2 éd., III, p. 615, no. 1. 1. 6"—9'", br. 0.5. Op Sonevliet (Trembley); tusschen kroos uit slooten om den Haag en LEIDEN. Nais, LAM. 2. VERMICULARIS, xULL. JNais setis lateralibus .füsciculatis , capite subclavato, ore Àhinc barbato, verrucis pedunculorum, setis quinque aut sex instructis. Madenachtige slangentje, noss., IIT, 2, b1.532, PL.XCIILEL-7. Madenachtige slangentje, BENN. en v.oLrv., XV, 2, bl.84, n*.1. Nas barbata, MULL., JFürm., s. 80, Taf. III. l.1", br. 0"5. Op "t kroos (Benz. en v. Oliv.) ; tusschen 't kroos uit de Schenksloot bij 's Hack. 3. SERPENTINA , MULL. Nas setis lateralibus nullis, capite clavato , macula collaré £riplici nigra; verrucis pedunculorum setis ribus uncina- bis instructis. Rorsg,, III, 2, bl 522—531, Pl XCH.- Slangenvormige waterduizendbeen , BENN. en v. oL1v. , XV, 2, bl. .:85., /m92.25 Nais serpentina , MULL., JFP ürm., s. S4—89, Tab. IV. 1. 2", br. 0"5. Aau de wortelen van "t kroos (Benz. env. Olw.); deze heb 3k met de voorgaande soort te?s HAcE gevonden. 200 ANNULATA SETIGERA. LUMBRICINE. TUBIFEX , raw. (v. n. n., bl. 266.) 1. RIVULORUM , rax. Tubifez rufescens, pellucidus filiformis, bifariam aculeatus , apice íruncato , intestino obscuro; tubulo verticali parti- eulis limi confecto. TREMBLEY, Mém. Pol, p. 98, Pl. VII, fig. 2. HovrTUyN, XIV, bl. 245—252. Slijkbuisworm , BENN. en V. OLIV., XV , 2, bl. 61, n?. 4. Lunabricus tubifexz , MULL., Zool. Dan. , II, p. 4, Tab. LXXXIV , fig. 1—3. l1", br. 0"5. Bij SonevLiET (Zrembley); op den bodem ' van vijvers en beekjes (ema. en v. Oliv., J. v. d. Hoeven) ; in heldere slooten onder SogrTERwoupE nabij LzevpEN. 2. MARINUS , univx. Tubifer albus, macula segmentorum dorsali rubra; articulis 25 distantibus, intersectionibus utrinque setis duobus arinatis. — Aunbricus tubicola , MULL. , Zool. Dan. , 11, T. LXXIV. 1.25". Op deslikken en schorren der ZEEUWSCHE STROOMEN. d LUMBRICULUS, cnusr. (v. n. g., bl. 267.) 1. VARIEGATUS. Limnicola ruber tessulis fuscis distinctus, uimque pallidior vasso sanguineo medio totum corpus percurrente; antice attenuatus postice rotundus. SPALLANZANI, Herkunft von Aardwormen, in Abhandl. Gesch., N.Afd., X, Bl. 363—310. SPALLANZANI, über das Wiederaufgehen der Aardwormen, in J. Fad. Lett. Erf., 1110, III, Bl. 406—412. GOEZE, über durchgeschnittene Wasserwurm, in Nat. Gesch. durch BoDDAERT, I, Bl. 93—103. De bonte aardworm, BENN. en v. OLIV., XV, 2, Bl. 59, Nr. 8. Lumbricus variegatus, MULL., Hist. V., T. 2, p.26, Nr.159. 1. In den Modder von Slooten, Vijvers und staenden Wasser (em. en v. Oliv., J. v. d. Hoev.); tusschen flap uit slooten in de omstreken van 's Hage en LEIDEN. ANNULATA SETIGERA. LUMBRICUS, rixw. (v. n. n., Bl. 267.) TERRESTRIS, LINN. BlowzLm, Diss. med. de Lumbricis terrestribus, illorumque in Medicina usu. Lugd. Bat., 1673. E. SAUFORT, Nat. Hist. Bibliotheek, V, Bl. 523 en 559; HOUTTYN, vergelijking der Aardwormen met den Menschengewöhr oder Kinderwurm, in de Uitgez. Verkand., V, Bl. 912. M. VAN PHELSUM, über die Wormen, Bl. 163, Pl. II, fig. 14, v. De pier, HOUTTYN, XIV, Bl. 47, Nr. 1. Pierworm, BENN. en v. OLIV., XV, 2, Bl. 57, Nr. 1. Interrup terrestis, Sav., Syst., p. 103. 1. AGRICOLA, HOUTTYN. Lumbricus subcylindricus antice attenuatus postice dilatatus depressus; auuuli transversely sulcati sunt. — Clitellum ex articulis 6—8 compositum, in annulo 29 aut. 30 incipit; vulva in annulo 15 sita; numerus articulorum totius corporis 160—180 est. Lumbricus agricola, NOW., die Regenwürmer, s. 5, f. 1. 1.15" — 20", br. 6" — 8". Deze, de grootste onzer aardwormen, komt op alle veel humus bevattende gronden voor, te weten in het substraat heb ik dezelfde in menigte in een tuin tusschen bladafval gevonden; ook op de bouwakkers buiten TER VREDE zijn zij vrij gemeen. De kleur is helder geel-achtig vleeskleurig, naar den rug toe in bruin-rood overgaand, hetwelk op het midden van den rug in een violet-bruine overlangsche streep samenvloeit, het staart-einde is iets donkerder dan het overige lichaam gekleurd, de gordel is van onderen geelachtig- van boven bruinachtig-rood. 2. RUBELLUS, norrx. Laurelricus subcylindricus, antice attenuatus postice subdegressus obtusus; annuli transverse sulcati sunt. — Clitellum ex articulis 5 compositum, in annulo 24 aut 25 aut 26 incipit; vulva saepe desto, saepe in annulo 15 sila; musculus articulorum totius corporis 190—150 est. Enterion festivum, svbvia., Mém. sur les Lombr. Lumbricus rubellus, RorrM., die Regen., s. 21, fig. 2. 1.10" — 15", br. 5". In tuinaarde te 's HAGE en LEYDEN. De kleur is van onderen geelachtig-grauw, van boven helder bruin-rood, over den rug eenigzins naar het violette zweemende, van achteren iets donkerder; de gordel is licht bruin-rood. 3. COMMUNIS, norrxw. Lumbricus cylindricus antice subattenuatus postice obtusus; annuli parum transverse sulcati sunt. Clitellum ex articulis 6 compositum in annulo 26 aut 29 aut 30 incipit; vulva in annulo 15 sia; musculus articulorum totius corporis 160—180 est. Lumbricus anatomicus, LUGEIs, Zun. d. sc. nat., XV p.993. Lumbricus grazezoides, LUGEIs, l. c., p. 293. Enterion carmeum, — caliginosum, — cyaneum, — clericum?, SAVIGN., Mém. sur les Lombr. Lumbricus communis, HOFFM., Aegemon., s. 93, fig. 3. 1. 67—8", br. 3"—4'". Deze is de meest gemeene aardworm, welke overal in den grond wordt aangetroffen, alsmede onder graszoden, steenen, planken enz. enz. De kleur is doorgaans helder bruin-rood, soms wijlen naar het blauwe overhellende, de gordel is leverkleurig of geelachtig rood. 4. RIPARIUS, norrx. Lumbricus subangulosus, antice attenuatus postice obtusus. Clitellum ex articulis 8—10 compositum in ammulo 98 incipit; vulva in annulo 15 sita; numeros articulorum totius corporis 80—100 est. Enterion octaedrum, — chloroticum, — viridescens, SAVIGNY, Mémoires sur les Lombrics. Lumbricus riparius, NOFFM., die Regem., s. 30, fig. 4. 1. 27—5", br. 3". Aan den oevers van vijvers enz. volgens Hoffmeister, doch ik heb deze soort na langdurigen regen meermalen te 's Hage op eenen mesthoop van keukenafval, onder planken en steenen (onder welke de grond eenigzins modderig was) gevonden. De kleur is geelachtig groen met eenen rood-bruinen of oranje-rooden gordel. 5. OLIDUS, norrx. Lumbricus subcylindricus, antice subattenuatus, postice subdepressus obtusus. — Clitellum ex articulis 6 compositum in annulo 94 aut 95 incipit; vulva in annulo 15 sita; numerus articulorum totius corporis 90—100 est. Enterion fetidum, — rubidum, SAV., Mém. sur les Lombr. Lumbricus olidus, ROFFM., die Aegemon., s. 392, fig. 5. 5"— 11"; br. 2"—3". In zeer vette gronden. Te 's Hage heb ik deze soort in groot aantal op de reeds genoemde mesthoop aangetroffen. Deze worm is vleeschkleurig, doch elke ring is op den rug met een rood-bruin overdwars streepje getekend; de gordel is bleek bruin-rood. 6. PUTER, norrx. Lumbricus cylindricus, utrinque attenuatus; clitellum ex articulis 6 compositum in annulo 25 incipit; vulva in annulos 15 et 16 sita; numeros articulorum totius corpus 80—96 est. Lumbricus putorum, WoFFM., die Keime, s. 33, fig. 6. E256 —-93:9^ v br.-15—4175. - Mehrfach, heb. 3k, op de Insekten-jagd zijnde, deze soort aangetroffen tusschen het vochtige midden der wilgeboomen, benevens onder den bast van oude boomen, in de omstreken van 's-Gravenhage en Leiden; deze wormpjes zijn licht-rood van kleur, en elke ring is op den rug met een breed bruin-rood streepje getekend; de gordel is geelachtig grauw. AGILUS, normaal. Lumbricus angulosus, antice parum postice magis attenuatus; clitellum ex articulis 5 aut 6 compositum in annulo 91 aut 22 incipit; vulva in annulo 13 sita; numerus articulorum totius corporis 60—80 est. Lumbricus angulosus, O. F. Müller, Museum Helvetium, Tom. XV, p. 2993. Lumbricus agilis, O. F. Müller, die Regenwurm, s. 26, fig. T. 1. 5"—6", br. 3". Onder steenen aan den oever van een vijver te 's-Gravenhage. De kleur is geelachtig bruin-rood, de gordel is bruinachtig oranje, van onderen geheel helder roodachtig geel. ANNULATA SETIGERA. Fam. VI (60). AMPHITRITAE. (v.p.g., bl. 271). AMPHITRITAE, cvv. (v.p.g., bl. 271). T1. AURICOMA, Salic. Amphitrite corpore subcylindrico, anteriorum lato, vetusto, obliquo pectinis duobus paleaceis auratis, posteriorum attenuato; — dorso chalybaeo, ventre luteo. Tubulus inverse conicus, membranaceus ex arenulis contectus. ParLAs, Dierk. Mengelw., IV St., bl. 13, fig. 39—13. Fijn-korrelige zandkoker, nourT., XVI, bl. 611, n*. 809. (pro parte.) BENN. en v. oLiv., XV, 2, bl. 81, n*. 2. (Het dier.) Belgische zandkoker, BENN. en v. oL., bl.160, n*.2. (De Kokker.) Sabella granulata, OXNN., Syst. Nat., ed. XII, p. 1268. Arenicola cylindraria, PALL., Misc. Zool., p. 111, Tab. IX, fig. 1—13. Tubulus vermicularis, MARTINI, Couch., p. 69, Tab.IV, fig. 26, 27. Sabella tubiformis, PENN., Brit. Zool., IV, p. 130, Tab. XCII, fig. 163. Anplütrite auricoma, MULL., Zool. Dan., V, p. 81, Tab. XXVI, fig. 1—6. Sabella belgica, GMEL., Syst. nat., p. 39149, n° 5. Cistena Pallasii, Encycl. Brit. sup., 1, p. 452, PL XXVI fs. 6. Amphictena auricoma, SAN., Syst. des Annel., p. 89. Pectinaria auricoma, DE BLAINV., Dict. Sc. Nat., LVII, p. 463. Pectinaria belgica, LAM., l. c., 2 éd., p. 602, n° 1. Langs de stranden der Noordzee (Baster); SCHEVENINGEN (Beuz. en van Oliv.); soms is in het voorjaar het strand onzer kusten als bezaaid met de kokertjes van dit dier. (NB. De Sabella sabulosa, GWEL., door BENN. en van OLIEN, bl. 161, n° 3, als inlandsch opgegeven, is waarschijnlijk het kokertje der larve van een Phryganea.) ANNULATA SETIGERA, AMPHITRITAE. TEREBELLA, cvv. (v. p. n., bl. 271.) T 1. CONCHILEGA, GMEL. Terebella corpore albido, cylindraceo-depresso, postice attenuato, oranchiis rubris et tentaculis albis. Tubulus cylindricus ex arena et conchyliorum fragmentis conglutinatis compositus. BASNER, Nat. Uitspann., I, bl. 92, Pl. IX, fig. 4. De schulpkoker, PALL., Dierk., Mengelw., TV St., bl.21,f.14-22. De schulpkoker, BENN. en van OLIEN, XV, 2, bl. 82, n° 1. De goudtand, BENN. en van OLIEN, XV, 2, bl. 159, n° 1. Anereis conchilega, PALL., Miscell., IX, p. 131, Tab. IX, fig. 14—22. Terebella conchilega, GMEL., Syst. Nat., p. 3113, n° 3. Terebella, prudens, cvv., Dict. Sc. Nat., 11, p. 81. Langs de Hollandsche stranden der Noordzee (Baster, Houtt., XVI, bl. 612; Ben. en van Oliv.) ; in het voorjaar te SCHEVENINGEN, Karkwijk en Domburg op 't strand niet zeldzaam. SABELLA, cav. (v. p. u., bl. 272.). PAYONINA, sav. Sabella corpore elongato-cylindraceo postice attenuato; dorso albico marginibus virescentibus, laciniis branchiae colore rubro alboque alternante. Tubulus elongatus cylindraceus postice subattenuatus, gelatinosus arena obductus. Groote gepluimde koker-scolopendra, BAST., T. bl.88, PL. IX, f.1. Zee-penseel, NOURT., XVI, bl. 626. BENN. en v. oniv., XV, 2, bl. 80, ne. 1. Sabella penicillus, MÜLL., Zool. Dan., III, p. 13, Tab. LXXXIX, fig. 1, 2. Anphitrite reniformis, — penicillus, — ventilabrum, GMEL., Syst. Nat., p. 3110, n. 1, 2; p. 3111, n. 3, 4. Anphitrite penicillus, LAM., L. c., 2 éd., V, p. 610, no. 2. l. 25"—80", br. 1"—1"5'. In de Noordzee (Zand), Beun. en v. Oliv.; op een bijzonder grote oesterschelp van het strand te Karwiek, heb ik de vliezige koker van dit dier gehecht gevonden. 206 ANNULATA SETIGERA. AMPHITRITAE. SERPULA, fam. (v. n. n., bl. 272.). Serpula, fam. (Operculum pedicellatum infundibuliforme.). T. 1. CONTORTUPLICATA, Linn. Serpula corpore carneo vel albido, tubulo (solum partialiter ad corpora varia inarina adhaerente), tereti, albo-cinereo, transversim rugoso-striato, intus laevi; carinis obsoletis. BASTER, Nat. Uitsp., I, bl. 91, Pl. IX, fig. 9. Pijpachtige hoorn-worm, ELLIS, Korallengew., bl. 110, Pl. XXXVIII, fig. 2. Samengedraaide wormbuis, NOURT., XVI, bl. 566, n. 799; bl. 563, 571. Serpula tubularia, BROWN, Ill. Rec. Sh., 2 ed., p.122, n. 3 V. P. E. M. oiiptus MPO |. S—10". Op steenen, schelpen en hoorns aan de Zeeuwse kust (Zand), ook door Prof. J. v. d. Hoeven in 't Handboek der Dierk. als inlandsch opgegeven. T. 9. VERMICULARIS, Linn. Serpula tubulo (im totam longitudinem ad corpora marina adhaerente), repente, tereti-subulato curvato non spirali, interdum, subcarinato. Slangepijp, HourT., XVI, bl. 576, n9. 805. (exc. Ellis.) Serpula vermicularis, BROWN, Ill. Rec. Sh., p. 1923. ID SPIEL V, dio. 2.03: 7", br. 4". Aan onze kusten (J. v. d. Hoeven); te Kaarwijks heb ik het buisje van deze op een zeer oude oesterschelp gevonden. Spirorbis, vaw. — (Operculum pedicellatum apice planum.) 3. SPIRILLUM, LINN. Serpula tubulatus albo subpellucido discoidea, subumbilicatus; anfractibus subcylindricis breviusculis, apertura subquadrata, subrectangulira. Draaitje, Gouvernour, XVI, bl. 560, n9. 793. Spirorbis spirillum, BROWN, Ill. Rec. Sh., p. 123, no. 2, Pl. LVI, fig. 41, 42. 1. 2.5. Op zeewier te SCHEVENINGEN en KATWIJK. CUM, Wu-—— ECRIRE ANNULATA SETIGERA. AMPHITRITAE. 207 4. NAUTILOIDES. Serpula tubulatus albo discoide, subumbilicatus; anfractibus supra rotundatis, laevibus, subrugosis, apertura subquadrata. Baseler, Natuurk. Uitspann., I, Pl. III, fig. 6, b. Slabber, Nat. Verlust., bl. 115, Pl. XIII, fig. 6. Rond worm-buisje, HourT., XVI, bl. 561, n9. 194. Rond worm-buisje, BENN. en v. Oliv., XV, 2, bl. 155, n9. 1. Serpula spirorbis, LYNN., Syst. Nat., ed. XII, p. 1263, no. 194. Spirorbis nautiloides, LAM., in s. Vert., 2éd., V, p619 n. 1. Spirorbis borealis, DE BLAINVILLE, Dict., L, p. 301, PLIL, f. 2. Spirorbis nautiloides, BROWN, Ill. Rec. Sh., p. 123, EE INVE $45. 1. 1.5—9.2 in diam, Op sertularia abietina, aan het strand van SCHOUWEN (Daster); op zee-wier aan het strand van WALCHEREN (Slabber); op zee-rug onze kusten (Houten); op schelpen, horens en steenen langs onze stranden (Bemz. en v. Oliv.); te Kaarwijks op een oude oesterschelp en op Flustra foliacea. 5. HETEROSTROPHA, MONTAGU. Serpula tubulatus sordide-albo discoide, subumbilicatus; anfractibus irregularibus costis tribus, lateralibus spiralibus transversely rugosis, munitus; apertura orbiculari. Spirorbis heterostrophus, BROWN, Z. c., p. 123, n?. 4, PL VI, fig. bue 2'. Opgenomen Texelsche oesterschelpen. 6, LUCIDA, LONTEAGU. Serpula tubulatus albo nitido forma variabili, nunc discoidea, nunc spiralis, v. scalariformus, apertura orbiculari. Serpula reflexa, ZELMAN, in Linn. Transact., V, p. 6, Pl. I, fig. 31, 32. Spirorbis lucidus, BROWN, Z. c., p. 124, n?. 9, Pl. LVI, fig. 56, 60. 1. 1'. Opgenomen Serpularia abietina te. Kaatswijk. 208 ANNULATA SETIGERATA. AMPHITRITAE. 7. CARINATA, LONTEAGU. Serpula tubulatus albido subspiralis unguiculato saepe perforato; anfractibus angulosis dorso carinato, apertura orbiculari. Spirorbis carinatus, BROWN, Z. c., p. 124, n?. 14, Pl. LVI, f. 48. 1. 1'. Opgenomen zee-wier te West-Kapel. 8. STRIATULA. Serpula tubulatus albido spiruliforme unguiculato; anfractibus striatulis, apertura orbiculari. Spirorbis striatulus, BROWN, Z. c., p. 124, n?. 13, Pl. LVI, fig. 59; 1. 1'. Opgenomen Serpularia cupressima aan "t Veer DEN HAAG op WALCHEREN. Vermilia, vam. — (Operculum testaceum, orbiculatum, et simplex.) TR 9. TRIQUETRA, LINN. Serpula tubulatus albo repente, flexuoso triquetra; dorso carina simpli. Driehoekig wormbuisje, nov., XVI, bl. 563, n?. 195. Driehoekig wormbuisje, BENN. en v. OLIV., XV, 2, bl.156, n?. 2. Vermilia triquetra, LAM., in s, Vert., 2 ed, V, p. 633, n?. 2. Serpula triquetra, BROWN, Ill. Rec. Sh., 2 ed., p. 123, PL VI, fig. 1. 1. 1"—3', br. 2"—3'. Opgenomen schelpen, hoorns en steenen (Baster, Benn. en v. Oliv.); op oesters- en mosselschelpen van ZEELAND, TRÈFEL en KAATSWIJK. HERMELLA, sav. (v. p. n., bl. 278.) TR 1. ALVEOLATA, sav. Hermella tubis angustis in massam depressum varie impressus vermiformis, orificiis cyathiformibus. Pijpdiertje, BAKER, Nutt. gebr., bl. 358, Pl. XIII, f. 2, 3. Trechtervorm, nov., XVII, bl. 621, n. 812. Engels pijp- en zandachtig koraal, Ellis, Koraalgew., bl. 9, Pl. XXXVI. ANNULATA SETIGERA. AMPHITRITAE. 3209 Tubipora arenosa, LAM., Syst. Nat., ed. X, 1, p. 190. Sabella alveolata, LYNN., Syst. Nat., ed. XII, p. 1268. Sabellaria alveolata, LAM., Jn s. Vert., 9 éd., V, p. 260b. n. 9. 5E. Amphitrite alveolata, cuv., Dict., II, p. 521. Hermella arenosa, LUCAS, rim. artic., p. 91, n. 1. In dit voorjaar heb ik te Karswijk aan het strand twee tegen elkaar aangegroeide oesterschelpen gevonden, waarvan de hoek door dezelfde gemaakt, grootendeels was aangevuld met de steenharde, uit zand en slijk samengestelde pijpjes van deze dieren. Fam. VIL (61). ARENICOLAE. (vers., bl. 272.) ARENICOLA, raw. (vers., bl. 274.) PISCATORUM, rash, Arenicola corpore molli, cylindrico, clavato, antice sefarum fasciculos 19 Giseriales instructo, postice mudo; branchediis 96 ad basim fasciculorum. dorsalium. Zee-zandworm, HOUTT., XIV, bl. 59, n. 2. Zee-zandworm, BENN. en v. OLIV., XV, 2, bl. 60, n. 3. Lumbricus mars, LINN., Syst. Nat., ed. XIII, p. Tot nes Uo. Lumbricus papillosus, VABR., Faun. Groenl., p. 919. Arenicola lumbricoides, PALL., Nov. et Rep., XVI, Tab. V, fig. 19. Arenicola piscatorum, AUD. en EDW., in., XVII, p.490, Tab. XXII, fig. 8. Leeft aan onze stranden in kanalen ter diepte van een paar voeten, wordende door onze visschers uitgegraven, en als aas aan de haak gelegd om schelvisch en kabeljauw te vangen (Benn. en v. Oliv., J. v. d. Hoeven); op Rorrvik (Karsten en de Graaf). 