title: C. Stalpartii vander Wiel medici Hagiensis Observationum rariorum medic. anatomic. chirurgicarum centuria prior : accedit De unicornu dissertatio : utraque tertia parte auctior, longeque emendatior
creator: Stalpart van der Wiel, Cornelis, 1620-1702 | Stalpart van der Wiel, Petrus. De nutritione foetus exercitatio | Stalpart van der Wiel, Cornelis, 1620-1702. De unicorne dissertatio | Schoonebeek, Adriaan, 1657 or 8-1705
text: C. Stalparti vander Weil Mechi Hagienis OBSERVATIONUM RARIORUM MEDICA. ANATOMICA CHIRURGICA Centuria Posterioris Partis Priori, Auction longe, atque emendatoria. ACCIDIT P. Stalparti vander Weil, Corn. Fil. M. D. De NUTRITIONE FOETUS EXERCITATIO. Lucapone Batavorum, Apud Petrum vander Aa, Bibliopolam, ISBN. 13. CLXXXVII. AD LECTOREM. Observatio alterius Centuriae, pars, ne nimia liber mole turgeret, lectorem prodit. Monuit me, equidem, movitque sestpus literis omnis humanitatis, animique quam maxime benevoli undequaque plenis Nobilissimus, ac Celeberriimus Vir Johannes Ludovicus Hannemannus Physicus in Athenarum Chilonensium Professor, nec non S. R. Imperii Natus curiosorum collegit Nevis II, ut, quamquam pridem Tomo I. promittararm, publico Centuriam darem, cuntanticque mihi, ut vel hinc Vir desiderium agnostas, non ita vulgarium supeditavit rerum materiam, quas, nisi eius mentione fassa, memorare religio suadet. Quod si qualiacunque hic monumenta nimium difficiles inveniant lectores, operam dabo, uti, quae praesertim libelli numerum adaequeant hisce accedant, nec minus utilitate, quam mirandorum varietate eventuum certent. Nndo INDEX OBSERVATIONUM PARTIS PRIORIS Centuria Posterioris. I. Siphitis vulnus non fine ipsum Periarium cranii laceration. pag. 1 II. Pravisymptomata, utut illa so exterius capite, orta. p. 11 III. Orave capitis vulnus, illa so tamen ente. p. 18 IV. Cranii vulnus supra oculum. p. 29 V. Auditus per haemorrhagias, & loquella per annos quatuordecim amissi subito restaurata. p.35 VI. Solita hemutatio ante acuum venereum. VII. Vibrissae volutifemorthis causa. p. 59 VIII. Mirandum oculi vulnus. p. 62 IX. Oculi procidentia. p. 72 X. Musculorum oculi paralytica. p. 85 XI. Aranea aurea contenta. p. 91 XII. Spasmus oris, cynicus interpermis, dictus. p. 101 XIII. Zand pseudo-cancer. p. 104 XIV. Hydrocephalus. p. 109 XV. Diuturna admodum a choropotuque absente. p. 134 XVI. Pervomitum, fecundum ejacta, picea nigredine tintilla. p. 158 XVII. Menstrua vomitum ejacta. p. 196 XVIII. Glans plumbea deglutita, acer aspersus urinarius emissa. p. 200 XIX. Delirium, aliaque symptoma assumptionem sanguinis menstrualem sequentia. p. 220 XX. Fila pilus in modum ipsi in ventriculo conglobata. p. 235 XXI. Maxilla passeris quis, deglutita. p. 242 XXII. Aranea comestibilis. p. 247 XXIII. Nimius raparum fusus funerebus. p. 252 XXIV. Glandula par alveolaris. p. 259 XXV. Intestinicolivulum vulnus. p. 264 XXVI. Ventriculi fusus. p. 272 XXVII. Oesophagus paralyticus. p. 275 XXVIII. Peritonitis hydrophora. p. 283 XXIX. Vermes exuteroprodi, p. 310 XXX. Fetibus materno in corpore extrauteri repertus. p. 375 XXXI. Impragnatio nusquam pravis menstruis. p. 313 XXXII. Fetibus humanus absque umbilico editus. p. 319 XXXIII. Infans cum exomphalo, sive minus vera umbilici hernia, natus. p. 364 XXXIV. Foetus distalis in utero lumbis editus. p. 368 XXXV. Squamus, ac velut Phoca peli contectus puer. p. 374 XXXVI. Naviuterini. p. 379 XXXVII. Pili, & os in testiculo reperta. p. 388 XXXVIII. Lac cum urina excretum. p. 391 XXXIX. Urethra prope scrotum aperta. p. 402 XL. Urethra callositas obstructa excrefcentibus. XLI. Subita coeundi impotentia. p. 416 XLII. Infans intra tres hebdomadas variolis bis impetitus. p. 424 XLIII. Totius corporis cutis effundit, accaloresedisset. p. 432 XLIV. Exofis, ysoe excrejcentia. XLV. Drescijfus, acpercuratus tendo. p. 438 XLVI. INDEX OBSERVATIONUM. XLVII. Vas lymphaticum vulneratum. p. 452 XLVIII. Concha salsus gravida animibus. p. 458 XLIX. Fnsofius cervicis galli gallinacei tumor. p.469 XLX. Ovuivm ovum ni portetum. p. 475 LI. Non datur Basilicus inferior. p. 480 Corn| A A N DEN ZELVEN, O P Z Y T N TWEDE DEEL. PERSONA IN MORTE. t&DNW o krigt men door verstand den dood, elxvyant, onder, Door zorg, Apollon en zyn geneeskunst toegewijd. Zo holf Hippocrates het krankbed door zyn vyt, Zich zelf aan eeuwig eer door schriften in 't bijzonder. Volgt Stalpart hem niet braaf, die ons zo menig wonder Van kwaliteit en hulp ontvoud, zelfna zyn levens tydt, Den dood door 't melden van de kracht desdoets bestrijdt ? Besteedtge uw uren dus, of kloek natuurdoorgronder ? Verplichtge al 't vaderland dus met den Haag? en staan On- Ons zulke Zeldzaamheid bij honderden voor- taan, Of bij halfhonderden, te wachten in uw blaren ? Wie prigt niet, wie volprigt die dierbare arbeid? Uw naam dus dichterij voort) verdient onsterfel- heids, Uw leven kracht en duur voor meer dan honderd jaren. J. VOLLENHOVE. AANDAAGT Op de honderd Seldzame AANMERKINGEN» De Welwijven, Hooggeleerde en ervaren Heren Hr. Cornelis Stalpart Vander Wiel, Doctor in de Geneeskunde Gedurende een vijf-en-veertigjarige oefening als Wecenschap, ontmoet, en bij denzelfde behandelt, En nu Ten dienst van het Gemeen in het liggende gegeven, Je tragt een heel gebouw de wijheid op te regen, Tot fluiten vast in een aan alle kanten, Dat De valschche Redenschijn met domme kracht, en wat Haar Woestheid metbrengt, niet schudden kan, minstgen: Die hoeft vrij meer, als Nett, simpeler gedachten, Het Algemeen vervult oorpronkelijk den Geest. En meerder niet; maar heeft het Groote Boek door geleefd, £f* En al 't gewrochte telt van 't Hiel Al, spant zijn krachten Met vrucht, is bequaam den Hoeksteun uit te tekenen, Den Regten Grondslag van zijn heel hoog een Wijsheid Kerk, Bouwt met haar Ziele-oog hier op het verder werkt, 't Geen, gantsch onwrikbaar, nog zijn vastheid kan verliegen. Dit 's Waarheid: maar blint uit in 't konstige genissen Van allerhande Quaal, hier dienst onderhouden Gelet op 't wonderbaar en grote onderscheid Der Werken des Natuurs, indien men Wijs wil weten. Merkt, Leest, hoogste Heer Stalpart heeft gevraagd, Hij, die zo vaak mee ongelijk de wrede Dood verkracht, De Ziel, reeds vlugtig, waar ten lijf veertig jaren heeft gebracht, En indien oefening ruim veertig jaren vervloekt. 't Is maar een klei ne proef, 't geen Hij ons hier wil laten zien, Zijn Levenslanger besluiter ongemene schat, En zo vaak de Afgod dit werk niet averegt en vat, Zijn Godt de Ca dans de Eeuw', ookfala Hem de Eeuw' gedenken. 't Is maar een proef; niettemin wat rare wonderdoden Ont- Ontmoeten ons in 't eerst, in 't midden, en in 't laatst. Zoo speelt Natuur haar rol; en volgen haar om beïrd Ons Hoofd, ons Lichaam, ons Buik, en onze uitwendige Leden. Siet hier een Edelman, de bittere dood ontfongen, Met drieënhalf negenmaal fijn Herfenpan doorboort, Siet hier een Hertenklop, werd buiten huis gehoord; Een ander Hert is plat, en tegens een gedrongen. Ziet hier een zwaar vrouw, om onbenauwd te leven, Wordt d'ager vijftigmaal geopend, en gefont Voldoet haar vrucht ten eind; ziet hier een Suiking, die niet opgaf Mont gevoet met Pestig soot, en zonder smet gebleven. Ziet hier een Vrouwenvrucht ganzecht herfenloos geboren, Zijn ledematen roer en beleef dag na dag; Ziet hier, hoe dat een Vrouw, die niet ging, als 't een plagerij, Gezuivert werd door hand, oog, tepels, neus, en oren. Ziet hier die Pruiker Boer, die 't mes in volgde, genomen, En 't scherpe ja fer weert ter magie uitgezonden; Een Macht baert hier een klomp met kerven en Geven, Dat wel bij ten wonderwerk, nog altijd wordt geacht voor dezen. Wagt u voor Coloquint, befaamd Paddenstoelen, Oenanthes gif; ziet hier, dat in die doos in de pot, Die met uw gulzigheid, en kleine toelage pot, Endocet, maartekwaal, uw misvatting bitter voorlopen. Cy Wijzigier, die op 't hoogste uw kennis wilt verheffen, En draagt te breiden uit door Redenering, Tot dat u, Hemel, Logt, Zee, Aarde, alles, En al 't verwijzelen der gevallen kunt bespreken; En roept Gebreik van hulp, om dat een menselijke Redenaar Wel oordeel vellen kan van al 't geen hem ontmoet, Maar omdat een mens ontbreekt Tijd, Openbaar, en Goed, Om in een ander frame te zitten d'omstandigheden. Ziet hier voor 't meerdeel uw klachten wegnomen, Heer Stalpart Leert ons, en niet met je penalen, Sijn Voorbeeld wijst den weg, en prikkelt iedereen, Om uw Gebrek met vlijt, en ernst te hulp te komen. Dank' hebb' foo meenig uyr ind' Oeffening ver- fleten, Der Der fieken koortfig Bet foo meenigmael befogr," En d'ondervinding aen het onderfoek ver- knogt Van 't geen de Jonger Eeuw' kan van d' Aloude weten. Wat fal nu S t a l p a r t s Roem in *t alderminft befnyden \ Wie prijft dit kleyn begrip , dog gulde blarcn niet ? Soo groot als'tnut is, 't geen 'tGemeen daer uy t geniet , Soo verr'fal ook fijnNaemop's Werelts tongen rydcn. Avuncnlo fuo ^n^®^ cujTSf^oiroos J. D. F. Alphenus,JC, ** 4 A> Nobiliffttno, & Epiferttfimo Dn. Corn. Stalp. vander Wiel^ S E N I O R I, Hagienfium Proto-Medico, Amico, & Fautori fuo honoratiflimo. OBSE R V ATIG N E S C U R I O S A S, Tertium cum apphufu edenti, oho^vxws congratulatur. JOHAN. EdDIUS EUTH, Me d. Vottor Archiater Saxonicus Ttatti- cus Hagienfis. Cquis non novit Stalpartum? fcripta loquuntur : Queiscafusraros, monftraquemi- ra ref ert. ngenia exacuit , multis ac dotibus ornat : Errorefque fagax hinc procul efle jubet. Perge novis partam fcriptis extendere famam ! Ut pergam laudes deproperare tuas. Non eft, quod Momi ccecos verearis iniqui Morfus. Infelix , qui caret invidia. En igitur Tibi perpetuum vernantia ferta Ne&am : ut in ccelis fit bene , pofco D e u m. EJVSZ EJUSDEM in EUNDEM. CErnite folertem STALPARTlqui cunc*h revelat , Et facit , ut vita haec longa fit , arfque brevis. Ah ! fi complures Stalpartos orbis ha- beret, Frigerent Coi non ita juiTa fenis. t ** < IN IN O B S ERVATIONES MEDICAS Vtri Celeberrimi Corn. Stalpartii vander Wiel M. D. Hagienfis. ergo, novos terum Stalparti accingere laboris, Indefessus amor, domitrixque industria fortis Haud cessant? Iterumne studes, iterumne meritur Laeta Machaoniae solers praetor gentis? Succurrere fama usque recens, dum legibus ars Posthabitis, rerum stupenda mente Parentem Suscipite, ignotisque jubet spectator cohorts Morborum, & minimi histrantem vulneremorem. Quisquis, ut est hominum pars verum hoc nieder quondam Viderit attonitus, stupuit quaeturbam medendum Optima, non renuit venerando credere testis, Qui tot mira obedienti sub iacta fideli Descipit studio, voluitque patescere causas. Huj Hominum quisquam potuit credere ventres Edere posse canem? Scyllaei fabula monstri Illa foret, fallax nunquam nichil cavetaret. Grandior uva, nihilo miror, figurtur avatis Clauserit egregii, cui Thaea Mula canenti Adstitit, & dolo perfusum ne sic fovit; Nec stupor, exiguo lasis fit tenuis haustus, Mixtoque pilo Fabius perit esse feratur. Non minus hic saevit fruticans, qui naribus arsat Ephus, pilus, est. Paenas nam poscit iniquas, Aestimati monstat compendia leti. Audeat ut nemo non cauto vellere sas vos Ungue pilos, ques vitae comes parat ire sub umbras. Mortis mille vis, mille hostis a, necentur Ut miseri, mala sunt: Consensu hac vivere egee(\:. Hic fructus Emonias quisquam decurrit ad artes; Nondum tenera modo natus quod fronte geret, Hippomanes venumalium notum, lecum quidque novercis, Pocula nec Circes, medicatae aut frugibus ossa, Carmina ne indomitae mittent in pastora flammis. Menstruum aegrotam afferit quem luna puellis, Mox agitat nimis, potus, terroribus, humor, Perturbatque sessoris mentes, laeditque veneno. Pallida namque his philtra nocent. Haec vincere norunt Flos Flos novus, & minor matura forma juventa. Diliciae juveniles, roseum cunctum luminavit vultum Condecorant, laetique oculis afflantur honores, Mentis opes castae, pudor, & blandissima mourum Gratia, & haec superans multum dotes amplas puellas Commendant, animosque trahunt, flectuntque rebelli. His illi cedunt, inflammanturque venis. Quicquid ubique hominum tegit, mutabile semper, Ac varium est, sibi nec constat; sed fluminis inusta Mobilenunquam una fixum statione quiescit. Nec tantum hoc juvenis vitio, seniumque laboret. Vinles etiam simulatque luminis auroras Transfuga materno de corpore prodiit, infans Vagitus querulus mutatae tredia formis Indiscretis literis, quam libelus genitricis in alvum, Suturbet, cupiat, desertaque cstra reverti. Cernitur hic fetus, mentemque oculisque montur, Qui velut impatiens stabuli, quod legibus ideo Crucis, & Irus init, paribusque angustiis implet, Ignarus tamen vitae melloris, & aurae, Carcere profluit rupto: (Exhorrescite quots legem Viscera maturo fertis turgentia partu, ) Ut non sede sua miserrima post funera mortis Viveret, & saltem hoc moribundae munus haberet. Ergo puellarum quid non lasciva merentur Furta, venustantos speperit si cstra labores? Toxicum profuit, quos non speremus abunde Et tellure cibos, avidoque alimenta palato? Tot aere ventrem hic dat aranea ventri Humano viSUM: Suavis placet illa sapore, Nec nocet eius nocens; sed quondam nomen Edentis servabit, tineas, blattasque fugabit inertes. Sibilat sicut fundat simuosum ardentia vulgus Horridus, agmen agens, turba & sublimior Omnibus imperio Libycas tenet Basiliscus arenas: Adfperum tamen, & stygio qui singitur oris Possit necare sono, letali hic concidit idus; Exuat utrepidam quivis formidimentum. Nobilius certe, cornu & praestantius uno Est animal, tellus merito quo se Africa tollit. Quis non obstupet, pueri cum debile tergum Corrumpute latus labem, peperit, latebat Matris inafluente pascentis lumina visu; Squameus illic horror, suctios accepit per artus Ut frontis niveos ferrugo augeret honores? An credat vester, Medicus miracula cous, Si vacui haud finita sciut jejunia ventris, Tertia dum reducunt succus cornua Phoebe? Nempe Deus vitae fons, & spes unica, post Nil opis humanae est, tandem mortalibus aegris Dexter adest, animoque malis, & pessima solvit. Religio haec adeadem, conceptis debita verbis, Sane fides, quae vos, Phoebeae luminis turbae, Ultima hominum tacitae temerare patientia linguae Non finit, o quantum praestat, si pandere concat En asclepiodum quodque jubetat, decoratque nepotes! Stipulatus, hoc, sed sponde, facis: ferventior inscis, parque flagellanti morborum flagra retundens Haec prisca indita viris caligine mergi, Urgereque vetas tenebris. Quam digna theatri, Unde Palychiae procul absint formania chartae, Prodigus haud levium pandis spectacula rerum! Plaudo equidem, et plaudent, quibus non inscia nube Mentem Cimmeria Jacula forret horrida caeca. Paeonii quidquid mecum stent vota Senatus, Non fundet stolide livor convitia linguae. O quoties studiis tua, quamquam grandior Aetas Immoriens juventus pulchris ardoribus annos Umbuit, ingenuasque avidum me traxit ad artes. O quoties vulgi deliramenta furentis Risimus, et curasti cum doloris recepisti! Sideratus adit, tempestivusque vocantem, Quem proavitulum scandere ordine, Olymorum, Quicquid in modis non interitura canoris, Bilbilis alta sui dicat quae carmina vatis, Quaeque suum felix Verona affcribat almum. Cum tamen emerito veniet lux ultima vitae, Non omnes moriere; tui pars multa superest Horrida vitabit Libitinae spicula, & altum Ethera pervolitans rabium contemnet iniqui Temporis, & feris consorbuit gloria factis. Haud aliter, patrum florens accola, fimine Qui bibit, Amstelios qua fumeus Vatufurgo Excipit omne Tagi pleno nunc ditior alveo Provolvens aurum, plaustit, cum Tulpius ingens Per simile exegisset opus. Non florens urbis Fasibus ille fuit, cui Tethys omnibus undis Oceanusque Pater famulatur, visa vetustas, Atque altaecedunt arcus, quibus Hadria turget; Quam, virtutis opus, cum famam extendere satis Pergeret, & senibus nomen transcribere seclis. Sicetiam, oh aga sed dudus lacus inclytiora, Non animi spei cepit laedis inani. Quot dudor Augusinus, et Joannes Stalpartus sunt quisque Poeas. Ergo, alios supra tollet se nominislim Fama, Jubal qui te. Puro velut aetherqueando Lunam incat, fugiunt late, noluntque videri Vicini igniculis, pallet Cinofura, minores Lumina suffoca faces submittunt, Cornia luent Sidera, & Oebali incedunt, par nobile, fratres. Commoda sed quantvis jam non ignobilis percipere, & tantis postis te attollere rebus; Perge tamen, dum fata sinunt, turbisque jacentes Erige: pelle fessures, lenta qua corpus abrasabile Fratres minutatim diris languoribus angunt. Quid liquor excussus solis, herbaeque potentates Quid valeant, senfi. Juuit sua dextra Flumens Saepius, & succis morbi cessere minores. Quantus agit in mentem Phoebus, cum corpore sanas Quaesitae, taboque fluunt, atque arida marcens Quais neque Phillyrides praestat solacia Chiron, Stalparti, effector sacrae viri robur in artus Quomodocilemne, quanto ardent pejoris motu? Intrepidum tibi nunquam animum furibunda ca-num vis, Ter-erruit, inesse sum quamvis in viscera virus infestum, quamvis in visceribus virus morsum, cedit cui Sirius ardor. Se animam tandem lateri exire parantem Olim, et eredis potuisset reddere membris. Sepius illa licet jam jam morientis amicos Beatlest pariter dubios, palen in se cadaver ponderent, oculos in certa morte gravatos; Vivida, qui fuisti, rufum color ora notavit; inde nova post quam rediere in pristina viris, sem oculos, idem incendit praecordia fervor. Multi, quos Charites averte, et laevus Apollo spexerunt, stylum necquicquam, ungueque fatigant. Alii tument alii: violas velut inter avenae ascuntur steriles, dolor in antique agmine vinctus. Humanis prurigo suos agit: Horrida at illi onus nisi monstra sovent, & scombribus digna loquaces (amnato), inveniunt tandem, conamine, laudem. Quam dedit Alpino Trojani svertere Achilles superbi, acuteus, diffus et vertice RheiCUS. Eminebat ad omnis, seclerumque uberrimae mater Paupertas quosdam famam servat e tacentes. Heu legis accuratissimas animadversiones, notaque celeberrimos Dan. Heinsius lib. i. Sar. Horatii. Dea, quemadmodum Penia bona mentis fororis verum Limus ut hic durescit, et haec ut cera liquescit uno, codemque igni. Sic est incitatus pro indolis gustu in diversis sentiatur. Sed physi raali. Et veteranus usque adhuc nocet mortalibus aurum. Ipscane, at utilitas, Stalparti, an Cimbricus ille hoc tibi Neflor opus non parco extorserit, ingenium qui tibi scribentem stimulum, vix dicere possis. Cumque hic molestus vernus quam turgescat in copia non felix, dignarum aut pondera rerum utilibus pastim in dulcia, desunt. Ille levis procul est sicut jubet fastidia Marsi, Sabinus cui Sabii nulum arrisere loquacis. Casta placet brevitas, & amoenus serpit in lingua. At etiam sua parva manet; praestantior usque in minimis natura: olim quod videre illis, cuius fuit exitio Minuzos viurna furores, fumorum picecum turbine flamma vesci, faciibus userumpens, candentique autocandelabra. Jo. Lud. Hannemannus physicus in Athenis collegit Troia S. R. Imperii academiae naturae auxilium quotidianis colega. In Effi, ejusdem. Quisquis in artificiis Stalpartum conspicit, carebat Ora vides, summis quiploy placere viris. Jacpiclus cum parte secta, non muta loquuta tur, qua vistura animi dat monumentum sui. J. Flud. a. Ghi ide. Hagistan, C. Stalparti vander Wiel OBSERVATIONES RARIORUM Cent: Post: Pars Prior. OBSERVATIO I. Capitis vulnus non sine ipso Pericranii contusione. Racclare equidem, ac prudenter Medicorum Princeps Hippocrates in institutione tractatus de capitis vulneribus, Nussum inquit, capitis vulnus utebunque minimum, leve putandum est: Saepenumero cutis sola contusa ferro, aut alid aliquod resi non diligenter, quod cum quodam cautius cautione curetur, veluti si sanguis concretus non expurgetur, aut aliud quiddam neglectum, ulcerum recurrens non parum molestias exhibet, & aliquando etiam febrim inducit, ac Medico quidem negotia, agrotum vel periculum non minus adfert. Verba divini sensu me quidem circa prognosticum capitis vulnerum, sed fpeciatim hoc causae (fiquidem is, qui vulnus, de quo hic sermo, inflixerat, carcere includebatur) cautum effecerunt, & circumfpectum. Anno 1684 die 20 Januarii vir quidam robustior Hagae aenei candelabri orbem inferiorem in Procuratoris cujidem captis multa vi impingit (erat autem illud pileo, galericuloque ex corio Hispanico munitum) prope futurae sagittae, & coronalis unionem, sed tamen paulo magis versus sinistrum latus, capitis cute ad pericranium usque pertus, ita ut vulnus medio inter adulti hominis magnitudine sequaret digitum, unde magnum sanguinis profluvium. Ipse autem cum Chirurgo Frederico Kempio arcelitus ipsum etiam Pericranium ictu non parum reperi contusum. Con- Cent. Post. Pars Prior. Obs. I. 3 Conclusimus itaque illud leve incisione aperire. Quo facto, lxxum solita methodo intra octo hebdomadas (non tamen absque separatione quorundem oellorum) curavimus. IN OBSERVATIONEM I. Licet haec obervatio non adeo sit rara, saepiusque in praxi occurrat, inconsultum tamen non exstimator eandem hic loci exhibere, fiquidem magna saepe circa talia vulnera contentio, & controversia, scilicet propter prognosticum, & determinationem imminentis periculi vel majoris, vel minoris, vulneratum imprimis deprehensio, exoritur. Quaeritur ergo, an quisquam caput vulneratus, contusus etiam pericranio, respectu istius vulneris extra omne mortis periculum sit ? Experientia certe adductae Hippocratis admonitionis, rationisique veritatem plus satis confirmavit. Franciscus Walterius obf. med. lib. $. Obs. 1. fol. mihi 18$. vocatum se fuisse ait ad virittatem Ferrerium 13 annos natum juventem, leviter caput sutte Hgnea, eaque prolonga, levitamen, ut potest agitare, sed secundum alberum extremorum mucronata, & ab alto iecta, vulneratum; licet autem leve quidem initio hoc vulnus, quod scilicet fine ulla calva ria fraeura, sicultrave constituit, sola tantum capitis cute vulnerata, videretur, cum tamen postextum ab accepto vulnera macerasse feretur, laesum acriter febricitantem, biliosus vomitentem, & caput gravissime dolentem invenit. Quin etiam inflammatio in vulnere cum delirio, resolution in crure dextro, brachioque sinistro, tum & convulsio in manibus apparere coeperunt, ac mors tandem subiecta est. Diffesta post obitum vulneris inspectandi gratia, caput in cute, amotoque pericranio, visa est, qua partelum impium fuit, os livens, contusus utique a ligno pericranio, atque etiam num cranio ipso. Quum igitur, ita pergit Vallis leolus de morte hujus vulnerati, ac undecim post accepum vulnus die mortui, sententiam coram Magistratu seribere: dixit ad juvenis vulnus, et sententiam suasero numero necessario letalium non fuisset, quum simplex esset, absque cranii fractura, rima, sicultrave, quae ut plurimum salubria magis, quam letalia esset solent, nihil tamen mortem pueri esse referendam, accidentium, quae supervenerant respectu: utpote quae vulneribus capitis evenientia, illisque copulata, ut plurimum letalia esse solent. Hujus rei testamentum funt Hippocrates, & Galenus lib. 5. aphorism. comm. 2. etdemque lib. 6. comm. 50, nec non lib. 7. ejusdem tractatus summ. 14., ut Celsus lib. 1. cap. 16. Sic quoque scribit Petrus Passerus cap. 3. de vulneribus Capitis Bergomi Nobilem Causticum D. Nicol. de Curte Regia aetatis annorum 28 in dorfum cadentem caput illifile in angulum clynopodii, cute in regione futurae Lambdoidis fracta. Licet autem primis diebus nihil, quod metum inferre posset, superveniet, septima tamen die os stomachi dolore coepit, ohiva febris lesum corripuit, nec remittet; undecima rigores supervenere, decimaque septima obiit, tametii vulnus ad pericranium non pertigerit. Tradit et illi ibidem, quomodo Clerico cujndam, filio fabri lignarii baculo percutulit in regione sagittalis futurae cutis leviter fracta sit, qui, cum ad decimum septimum diem bene seuire visus est, febri mox superveniente, quam rigores, deinde & paralysi partis oppositae exceperunt, vigesimo die obiit. Ablato cranio nullum in cerebro, membranam vel apostema, venae autem crassam meningem permeantes magis quam par est, sanguine turgidae apparuere. Jo. Aianardus eptsi. med. lib. 6. fol. 73. Referit, quomodo capiti fabri cujusdam ferrarii, Alovifii nomine, insula fuerint duo vulnera duobus catenae ferreas annulis, alterum super supercilium sinistrum, alterum in eodem lateri parum infra angulum ubi futura sagittalis coronariae conjungitur. Narrat autem octavo posse vulnerationem die erysipelas in facie, quod paulo post totum caput cum febre complexum sit, die duodecimo resolutionem quandam dextrae manus cum diminutione loquelae, & duodecimo denum mortem supervenisse. Haec autem duocapitis vulnera, siquidem cutistantum exigua pars praecipua fuerit, letalia per se non agnovisse sementem Manardus. His ergo, similebusque evidens est: capitis vulnus, etiam sic leve, mortis quandoque est causa. Nec tamen admirum videatur, fierique contingere potest (quemadmodum etiam supra memoratis revera contigit) ut vulnerem super futures, vel innata quadam craniae parte, perquam vasculas aliquod (sive venam fuere, sive arteriam, vel fibram denique, aut nervum) a meningibus originem habens tranfcurrit, undespunsubjecta partes vulneris non omnino sunt immunes, ita ut propter capitis excellentiam (etiam sic vulnus nonnunquam leve appareat, nullique fuere vel a Chirurgo in curatione, vel a patiente in dicta commissa errores) mors nihilominus adveniat. Nonnunquam etiam post icum, lapsu vel, quoddam vas sanguineum sub crania illaesum rumpitur, unde sanguis extravasatus putrefcit, & meningum producit inflammatio. Quale exemplum habet G. Fabritius Hudanus cent. 1. obf. n. fol. mibi i. Multi etiam, capite pugni caedo, sine ullo externo vulnere obierent, qualia exempla extentur apud Hippocratem de morbo vulgi. Lib. 5. cap. n. f. 6. &c. Horatius Augensium Spitz. & consult. med. Cent. Post. Pars Prior. Obs. I. j med. tom. 1. lib. 9. epist. 2. Melchior Sebius prodrom. exam. vulnerat. part. 3. thesi 90. Gothofridus Weich. rational. vuln. letal. indicat. cap. 14. Johann Rudolph. Camerarius memorabil. med. cent. 10. obit. Thom. Bartholinus alii med. anni 1. pag. 68. Helvigius obit. 2. fol. mihi 68. Miscell. med. Phys. curios. an. 2. pag. 203. & anni 6. pag. 305. Apud Antonius Bentzen obit. med. cap. 10. pag. mihi 285. G. Fabritius Hudanus cent. 5. obit. 85. & cent. 6. obit. 11. fol. mihi 507. Henricus ab Heers obit. 12. fol. mihi 120. & apud Marcellus Donatus lib. 2. de med. hist. mirab. cap. 6. fol. mihi 16j. Quapropter admonitum velim, Universum Chirurgum, cui ejsmodi capitis vulnera cum contusioni, aut confusioni craniae forte occurrunt, ut in Medicina nostra honorem nullam certam, aut determinatam faciat prognosin, sed Damascheni aureae sententiae memor sit: Si interrogatus fueris, semper velociter respondeas: dubitandum est; nam veluti magna, & gravissima capitis vulnera (sunt teste Galeno, lib. 5. aph. comm. 2, nec non usus quotidiano) non semper sequitur mortem, sic & levia saepe numero mortis causae sunt. Capitis vulnera leviter inflitta, signiter tracta, letalia posteventur praeter exempla apud Valeriolam lib. 2. obf. 1. G. Fabritius Hildanus centuri. 1. obf. 11. H. Fabritius ab Aquapendula lib. 2. Chirurgia cap. 15. nec non P. Zacchi quas med. Leg. lib. 5. A 4 tit. Observatio Rariorum tit. 2. quas. 9. § 2. Et contra gravissima capitis vulnera, imobiliter ipsa cerebri substantiae deprivatione a prudenti Chirurgo curata fuiste, accedentibus: signatur bene disposita, & obedientia, pluribus constituendum exempiis, qualia praeter Schenckium recens cerebri substantiam sine morte subsequente deperditam Borellus cap. 1. obf. 88. Fabritius Hildanus centuri. 1. obf. 13. centuri. 4. obf. 111. centuri. 5. obf. qq. Per Iothen Lotichium lib. 6. obf. cap. 2. obf. 1. Fallopius de citron vulnus caput 45. Andreas a Cruce lib. 1. Chirurgia tr. 2. cap. 14. Simbrook. Parcus lib. 2. cap. 22, & lib. 24. cap. 19, Cabrolius obf. 16. 22. 34. aliique quam plurimi. Rationes vero, propter quas contaminatio, & vulnus per cranium suspicionem aliquam medicoptes movere, haec sunt, quod videlicet membra illa, respectu nervorum, cum cerebro habet communionem; sic etiam in contaminato nili tempore satis caro incidatur, putrefaction, & gangrena, tractuque porro temporis subiecti crani caries oriri possunt; Vel etiam humor illi in contaminata membrana circulum debitum absolvere nequient efficiet, ut totum intumescat caput, quemadmodum similia utriusque generis exempla siepe mihi in Praxi occurrerunt; Sic quoque Scultetus Armament. Chir. obf. 26.sol. mihi 213. de puello feptem annos nato referet, qui causae ecchymosis in dextra sinplicitatis parte prope futuram coronalem, & sagittalem contraxerat, cui succedebat primo capitis dolor, dein convulfiones totius, quae circa novilunium augebantur. Cum tandem tumor capitis inde: major fieret, tertio & vulnere mentum per scalpellum cruciformis factum est usque ad cranium seclio, repertumque fuit id subnigrum, & asperum, certissimo indicio isthaec symptomata aegrotus a putrefactione acri, erodente, ac vellicante excitata fuiffe. Eiusmodi ab periostio contaminibus produci possunt symptomata exemplo etiam indicat Roonghius fol. 39. Dignus est incredibilis vix potest, sitne subcontinentur pericranium ipsum etiam cranium laesus, vel etiam, annus per ictum, lapsumve, offis quaedam particula soluta irregularibus sue angulis pungat, sicque immensus doloris, adeoque in inflammatio causa fit. Contingere enim potest, ut, quando vulnus (veluti noster causae accidit) prope futuramquamquam salem est, portio quaedam acris materia in parte contusa latentis facile per futuram penitret introrsum, unde meningitis affertur, nervorum convulsis, delirium, apoplexia, tandemque ipsa sequatur mortis. Vulnus ergo Pericranii, quod per contusionem, vel collisionem oritur, gravius est quam quod fit per incisionem, nec non periculo fuis, si proximequamquam cranium futuram fuerit instigatum. Hic loci autem quaeestio oritur, circa capitis vulnerum prognosis: num siclect caput vulneratis post diem quadragesimum, respectu istius vulneris nihil curandum est? Observatio Rariorum Ista prognosis non adeo esse certam probat P. de Marchetti obs 15. /W.38, grc. ubi multoties sevidisse reservnonnullas post tertium etiam decesses mensem. Marcellus Donatus liber 5. de Med. hist. mir. cap.q. soi. mihi 561. mirandum sane, ait, Juris tranqa 46 die in capitis vulnere nullum amplius subesse periculum statuistique, sicque post dictum tempus mori contigerit aegrotantem, id nequaquam in vulnus rejiciendum esse decrevissel Cum tamen celebres admodum viri, quales Rogerius, Jacobi de Carpo, aliique, testentur caput vulneratos ad centesimum usque diem periculo non esse exemptos, affertque idem Marcellus Donatus exemplum quoddam confusionis capitis, a qua patientem tandem post centesimum vigesimum nonum diem vivere desierit. Scalteus etiam Armament. obsqfol. mihi lo^facit mentionem cujusdam, qui collisione capite, centesimo demiobiet die. Paulus Zacchias liber 5. quest. med. legal. tit. quaest. y.fol. mthi 391. hac de re, licet, ait, secundum communem opinionem post 40. dies non dicatur quis ex vulnere quopiam mori, ea tamen in vulneribus capitis locum non habet, quia etiam post centesimum, & ultra, haec peccuria afferunt, ratio eius multiplex esse potest, &c. Illa ergo sua ratio, cur ego, & modo adductus Chirurgus Fred. Kempius certo assolvere re non potuerimus laesus intra duorum menfii spatium mortis periculo omnino satis fie liberum. Nostra autem sententia (cum, quantum ad dismissendrum reum controversiam quaedam suborietur, ideoque libello supplici a Brabantiae Concilium impetraretur, uti rerum periti auctoritate publica, quicquid hoc esse litigii, dirimerent) postestituit approbata a Medicis expertis: Petro van Womv, & Leonardo Contenick, nec non Chirurgo Bekeflein, quos Senatores, ut inquirerent, elegerant. OBSERVATIO II. Prava Symptomata protrahent illa so exterius capite, orta. Tom. primi observ. 7. exemplum de capitis vulneris, e quo, non adhibito trepano, extraversata materia per modum tranfusationis decimo quarto, & subsequentibus diebus, feliciter fuist egesta. Hic autem loci autem mentionem faciam capitis graviter icti, at alio plane modo percuraci. Claudii D'Ombalae Halx habitantis caput menfe Junio Anni 1668. ligno quodam bis fuit ictum, primo quidem oc- occipite, deinde latere pulsato, unde subito humi procubuit. Domum autem portatus, cum dimidiam circiter horam absque sentibus, motuque jaculatus, sensim quodammodo ad se rediit; quapropter venam ipsi aperuit Cornelius Bekesteyn Chirurgus Hagensis, pilosque omnes abrasit, ac deinde, siquidem parvam duntaxat confusionem, nullamque continuationem solutionem in cute, multo minus sifTuram quandam cranii adverteret, caput primo inunxit oleo rofmarum, mox et defensivum quoddam applicuit. Haec autem continua illico infecta est febris, at ipse quarto die cum dicto Chirurgo advocatus nervorum convulsionibus eum laborare, portionemque aliquam coagulati sanguinis ex naribus excerni animadvertit, quae excretio septimo die iterata est. Tum vero immini febris, ac post tertiam hujusmodi coagulati sanguinis excretionem aegrum omnino relinquere. Interim sequentem adhibui soporem: 1. Rad. Cent. Post. Pars Prior. Obs. II. 2. Rad. Foniculi Petroseli 2, Herba Betonica Rutam. 1. Flor. Chamomilla Aililota Sambuci 2 m. 1. Lavandula pungens Semina Cuminis. Bacillus Lauri 2. Cor. inaq. comm. subfinem cisionis addendo vinirubrum 2). Fiat fomentum. Hoc ce fomento humidificabantur segmenta quaedam lanae, quibus caput per dieis aliquot continuos fovebatur, eique tumdem impressum est Empjast. de Betonica cum Cerate de Cuminis 2 p. aeq. invicem commixtis, sicque ille intra 14 dies primis sanitati fuit restauratus. OBSERVATIONEM II. EX hoc, & quod sequetur, exemplo, discimus in omnibus capitis contusionibus, quas symptomata comitantur, non continuo ad cutis apertionem, craniae terebrationem esse recurrendum, siquidem id nec tutum fit, nec rationali conveniens. Saepe enim sanitur quaedam capitis contusiones absque ulla incisione, trepano vel, quibus nullum quidem adest cutis vulnus, sed hefio quaedam partium capitis interiorum. Ita, meminimus P. M. Rojim fol. 120. infantis cuiusdam quinque annorum, cui dextra craniae pars multum erat contusa, ab initio videlicet musculi temporalis dextris usque ad os brachii. In ipso, inquit, ose capitis manifesta depressio, simultque cutis ingens tumor erat, subque effutie vafis sanguinis digitis dignosci poterat undatio, ambiebatque hic tumor totum musculum temporalem ad oculum usque, quamquam distensio undatio non pergeret: hanc confusionem isthaec comitabantur symptoma. Puer infarctus mortui abque sensu, motuque apertisque contortis jacuit oculis, eoque in statu tres horas permansit, cum interim de dextra aure, ac naribus sanguis efflueret; in parte opposita oris distortio animadversa, totoque in latere sinistro motus diminutus apparebat, atque hoc modo usque ad decimum quartum diem misellus decubuit, primis duobus diebus nec cibum, nec potum retinens, sed (fummare) jiciens. Ex quibus evidenter constat interiores capitis partes fusile lassas. Nihilominus tamen infans sine ulla capitis incisione, aut trepano per idonea externa (generalibus tamen internis non omissis) sanatusest. Animadvertendum itaque est, si cui caput contusum sit absque ullo cutis vulnere, & mox post lapsum, ictumve varia mala apparent symptomata, v.g. biliosus vomitus, amissio urine, sanguinis per nares, & aures ejectio, sensus, motusque privatio, et denique febris, non continuo oportere Chirurgum cutim incidere, craniumve terebrare; caput autem ei dextre pentandum, inquirendumque, an alicubi craniae quaedam depressio, vel fractura sit; qua non inventa, ubi, quaestio, in situat incisionem? Si enim respicere volt capitis tumorem, hujusque aliquam mollitiem (ubi alias juxta Celsum libelus, cap.4. in dubio suture cranii causa incisionem facere licitum est) nonnunquam totum cranium cute denudandum esset, liquide id undique saepe fit tumidum, & molle. Necesse est igitur, antequam omnia per spicere, num similia post lapsum, isticve cuiquam superne venire possint symptomata et ab ipius cranii lacerationem; quod si queant, annum porro tali casu cura abque terebratione fieri potest, videndum. Hujus modi accidentia abque cranii laceratione provenire posse evidenter, opino, ex jam dictis sicquet. Obveniunt autem, quando cerebrum per gravem aliquem lapsum concuritur, testibus Hippocrate et aliiis. Aphor. 58. et Galeno in eundem Aphorismus. Celsus quoque dicit valiquando, sed rarius, contingere, ut ofte capitis integro, intus per ictum, lapsum ve arteria quamdam in meninx. Observatio. Quando caput in infantia sub cranium contra naturam latuit, vel magna coagulati sanguinis quantitas, vel oris quoddam frustum meningibus infixum, vel etiam os ad coronam depremissum, ut membranarum, cavitateque cerebri notabiliter pressit; quorum omnium symptomatum primum tantum fuit animadversum. Siquidem ergo sanguis forte per aures, et aures effluxerit, perterebratio fuiste inutilis. Sed dubitare quisquam potuit, num etiam quasdam intus permanentur portiones, quae ibidem stagnando malas quasdam producenda fuiste symptomata? Verosimile est sanguinem extravasatum, & incrassatum, tam febre superveniente, quam dysidorum calefacientium, & attenuantium usu, turres ita fuiste attenuatum, fluidumque sicutum, ut tam per aures, quam nares potuerit exonerari. Licet autem forte quidque remaneret (quo causa Celsus perterebrationem admittit) attamen Chirurgus praescribere nequit, ubi apertio sit in instuenda; locus enim extravasatum sanguinem continens liquido discerni nequit, quemadmodum scholium observat. Cent. Post. Pars Prior. Obs. II. fol. 16. nec non ½ n^. 8. oftendi; ubi syncipitala fula, tamen non nifipostrapanum demum vigeftimum septimum sanguis extravaftus in occipite apparuit. Satius ergo ostendisse subjecum os non aperire, sed mittuta venae sectione in id incumbere, ut per idonea remedia externa curatio promoveatur, quod etiam probat Galenus. De comp. med. Stz loc. ubidicit: Optimum itaque fuerit in his, nisi prohibeat, virisque intims debiles, venae-sectione curationis initium facere, & convenientibus capitis irrigatio uti, &c. Sic Vidus Vidius liber 6, cap. 3. experientia non semel constittit, ut eos facile percurari, servaque, quorum capitis non terebratio, id externa adhibita suffient medicamina, quam quibus cutis divisa, exitusque sanguinis membranae necenti concitus fuit. Nec deest ratio, cum enim cutis integra manente, ab aere externo non alteratur plaga, eoque citius ad concoccionem perducitur vapis effusus humor, et divisa offensae frustra fibi invicem melius reuniuntur. De notabilibus cranii depressiones in infantum, malis inde sequutis symptomatibus, quae nullum tamen vitio superstitunt, sementis tantum ad curationem perdus sunt, videre Lyserum pag. 279. nec non P. de Marchettis pag. 18. Rivet. obs. p. 355. Scultetus armament. Chirurg. p. 109. Smithing pag. 563. Ejus etiam exemplum dedimus Centuri. nostri. 1. obs. 6. fol. 27. Gabriel Fallopius liber de vuln. cap. fol. 8. B 584. Observatio III. Grave capitis vulnus, utsa tamen cute. Quemadmodum praecedente observatione de capitis vulnere absque cutis apertione, non autem fine malis symptomatibus, actum, necnon scholio diclus est: de aliis gravibus causis, quorum ultimo de pressio cranii, cutes illi, animadversionem fuit, ubi tamen omnia symptomata circa periculum capitis vulnus observari solita sine trepano fuerunt percurata, ita etiam hic mentio fiat confus capitis absque externa cutis tensione, non tantum de pressio, sed et fraedo cranio, cui admovendum fuit trepanum. In caput cujusdam Juvenis annorum corporis robusti, & sani, cum aliquando arenam in novum quoddam aedificium apportaret, infortunio trabs quedam ex alto lapsa altera parte (altera namque in terram ruebat) ita incidi, ut mortuum similis illico prolabere in terram: quare in auxilium vocati Carolus, ejusque filius Jo. Teurier (apud quem Chirurgiam tunc temporis discendi, Cornelius Solingius, nunc temporis Medicus, & Chirurgus Hagensis) continuo venam illi fecere. Cranium namque, quamvis capitis illaesu, tamen de pressione dextro lateri solutionem continui partis erat. Circa coronalem non confusae tantum partis, sed et palpebrarum reperiebatur tumor: advertebatur etiam capitis vertigo, sopor, delirium, caecitas, amissio loquiae, bilis, sanguinisque vomitus, nariumque hemorrhagia, quae symptomata omnia in has internas capitis partes satis clamabant. Praeter cranii de pressionem conspiciebatur quoque futura, quoniam autem. Auream non ita magna erat depresio, ut subiectam premeret meningem, nulla adhibita fuere instrumenta elevatoria, sed tertio die applicitum fuit trepanum circa infimam fultim os partem, unde magna sanguinis extravasati portio illico per aperturam, non fine magno aegri levamine, fuit exonerata: cumque ille per aliquot dies alvum non dejectet, lene aliquod praescribebatur purgans, quo simul cum fecibus multum coagulati sanguinis jedutum effecit. Ab illo denique tempore pleraque valde imminuebantur symptomata, kusuque senfim (quamvis non fine ingenii quadam lutione) praetitae fuit restitutus valetudini. IN OBSERVATIONEM III. Superillo, de quo observamus, pendulum, inquirendum occurrī, unde contigerit, ut cum bile simul sanguinem evomuit, nec non, unde factum fuerit, ut coagulatum etiam quotidie postea per alvum excreverit. Iudicem haud dubie contigit, quod sanguis in naso aliquatenus incrassatus, accoagulatus, commodo exitu non invento, per foramen naribus cum palato commune in ipsum delapsus flet ventriculi, & hinc in intestina. Longe autem aliter seserihebuit in illlo, cujus meminit in oblongo part. Sol. i. quique graviter in glaciem impingit occipite, lapsus motu, sensuque pene carens jacuit, quem causum multa, et praevaadmodum sequelbantur accidentia, sed tamen nulla advertebatur narium, vel aurium haemorrhagia: respuitque porro Rhinophyto de eodem, quod inodo, suraptus posttridie hydruo quodam purgante, septimo demum die de vehementi circa aures dolore, lacrimisque vel invitae profliuentibus, ut et omissus amittione conqueri coepert, nec non ocatu auditum amittem die, undecimo autem intolerabilem sensere in collo dolorem, tandemque duodecimo sanguinem coagulatum per alvum dejecerit, unde aurium dolore imminuto, cessantebusque lacrimationibus aegre auditum recuperarit. Quoniam is ita quidem nullum initiojecerat per nares, vel os, aurea sanguinem, non inutiliter fortean videbimus, unde nam tandem sanguis ille per alvum dejecus pro venit. Non equidem verosimile est, modo supra dicendum ex capite per foramen naribus cum palato commune in ventriculum, & inde porro in intestina descendisse sanguinem, quod nulla usmodi desensu apparuerint signa; & licet supponamus insensibiliter id contigisse, tamen difficile est, cur non initio statim post aslumptum purgans coagulatum sanguinem, qui ductus decursus sequi potuit. Observatum Rariorum. dixi, dimittam prodiit die, exercerit; nisi quis iratuum illum tam diu cellulis, rugisque intestinis colet inhaerere, postque per fermentationem, putresationemve solutum fusile. Hoc autem rationi non est conspectum; eo enim causae febris, permanente putresatione, fusile aula, cum tamen contra scriptor dicat aegrum decimo die, febri imminuta, melius fese habuisse. Quare existimaverim, quicquid hoc fuerit coagulati cruoris non ex capite prodifti, ac per cefophaegumin ventriculi descendit, sed totam sanguinismassa particulis quibusdam acribus, circumbionis lega a vulnere abreptis inquinatam fusile, unde venae quaedam subtilis mesaraicae fuerint aperte, quae per consequens sanguinis nihil in intestina evomuerint. Mirabundusequidem quandoque legi, olimque phenomenum illud mihi ipsi dilucidare non potui, qui fieri potest, ut abesse fus in hepate a capitis vulneribus oriretur, quales causus tamen Parmar lib. 10. cap. 12. & Litt. 10, cap. 49, Ballonius lib. de convulsis fol., nec non Petronius lib. 4. cap. 5. fol. uti 3154. & cap. 9. fol. 377. aliique de absentes a levioribus etiam capitis vulneribus ortis, at letalibus tamen, quamvis deficientibus gravioribus symptomatibus, praecipue superveniente die tertio febris, annotarunt. Quamquam scribat Joh. Wurtzfungus se ex apertione multorum cadaverum didicesse justmodi absentes post funebria prima musculi temporalis vulnera provenisse. Petrus de Alabasteri obs. med. chirurg. 15. saepius se observase scribit, quandocumque in his vulneribus collum incipit dolere, parte potentia postica, & late, materia purulenta delabi ad thoracis, & abdominis cavitas, qua longiori modo cum pulmonum, tum pleurae aliquas partes erodit, ex quibus multa fanies emanat, qua postmodum ad abdomen desluit cum jecoris, & pulmonis labe, in quibus varias pustulas excitat, quibus disruptis, perinde ac ex pulmonibus, & pleura, ita & ex his materia purulenta effuit. Paulus Marquardus Slegelius, referente H. Velfchioobi. med- epigram. 56. fol. mihi 34 animadvertit omnes, quibus capitis vulnus letale fuiflet, ante obitum congestos fuifte de hepatis, vel lienis dolore, dicitque se in ipsoorum cadaveribus abfessum semper reperire hepatis, quem ex metastasi puriorum fuifte putat, quia vulnus eo tempore fuerat valde aridum, siccum; quod phenomeno apparente, mortem hanc dubiam praedicat. Anthon. Stadlender Chirurgo civitatis Thuringiae, ut tradit Phil. Jac. Sachs miscell. med. Phys. curios. decur. Janz. obf. 119. fol. 197. Sequer ad minimum Apoftemata in hepate invenit apud illos, ait, quibus caput insigniter fuerat vulneratum, resertque ibidem dealio, cui frontis offi supraoculum finitrum grave vulnus cum cranii fractura insillum erat, ut ipsa cerebri substantia egrederetur; aperte autem illius, cum decimo quarto die obiisset, capite, non solum fractura in cranio reperta, sed et rifting in dura matte. Dum autem abdomen fuit incisum, in hepate Apoftema signe maximi factoris se invenisse dicit, cura, quod notatum dignum, o&iduum ante hujus aegri obitum ex vulneribus nullum pus amplius egredelum est, sed plane evanuit. Iosu Mekeranus cap. 2. obf Med. Chirurg. fol. 2,8. Memoriale cujusdam Othonis Regneri filii Oldenburgensis, cujus caput, 12 Junii non unum infeasimerat vulnus, praecipuum autem in occipite ad futuram Lambdoideam conspiciebatur, fractura cranii, quae sic_called Hippocratis vocatur, ubi membris fragmentum sedimittit ad inferiores, ut sub oleum integro abscondatur, spatium, Ad diem usque viginti laesus febrim, convulsione, paralysi, sopore, vigiliis, vomitu, omnibusque symptonibus, quae frastus cranii supervenire solent, liber fuit. At per paucis anteobi-tum diebus degravatus circa hepatis, ventriculi regionem dolore conquestus fuit. Diminebatur intereaput, quod satis copiose ante a vulnere profluxerat: hujus autem labiorum, fundique insignis animadvertebatur siccitas, unde non sine delirio febris gravescens vigesimo octavo eo demens die vitae eius filum abrupit. Ventre (cujus dolore tempore decubitus valdefuerat moles) aperto a hepar tumidum admodum abscessuque novum corrumpum reperiebatur. Ex eo enim aperto tantum effluxit puris, quantus cytola caperet. De hujusmodi abscessibus paucis etiam monitum Scholia obsignatum nostrum solium. Varie admodum multi hanc rem considerarunt, quod opinati fuerint nonnulli abscessus post caput vulneratum in hepate repertos ibidem causam, morbo cujusdam vitio, non autem a capitis vulneribus ortos, multo minus his ipsi extinctos suisse aegros: neque enim credebant puris multum ex capite ad inferiora deferri posse vissera. Cum tamen celeberrimum Petrum de Marbettis docuerit experientiam distim spernius pectoris, abdominisque cavitatem eo suisse resertam. Petit scripsi loco supra adscriptus ab scelesti hepatis ex symphonia, quam habet cum cerebro, ratione sexti, sive vagi nervorum partibus nascentibus statuit. Illud autem nequaquam locum habent in hepate, liquidi in nulli, aut oppido pauci, et per tunicas tantum, minime vero per substantias jejunoris diffusae reperiantur nervi, ut Vesalii et alii annotat; quapropter etiam dolor in eo non acutus, sed gravissimus existit; licet se experium Riolanus referat duos nervulos juxta longitudinem venae portae discurrere intra hepaticam. Quamvis autem harum partium quaedam communio per dictum nervulum existret concipere tamen vix possum, quo pasco pus ilius juxta nervi jusdem ductum trajiceretur in hepaticam. Paulus Barbettius idem numero, et specie pus a cerebro minime ad hepate deferri assertat, sed cerebrum, sive vulneratis tantum meningibus, sive ipsa etiam substantia, ex ipsis arteriis modo uberius, modo parcius emisserem sanguinem, qui calore, spirituque orbus necessario tandem putrefacat, & in pus convertatur. Sanguiñem quoque nutritium circa vulnus contaminari, nec sine labe adductum ipsum etiam inficere hepaticum statuit. 