title: Disputationes physico-medico anatomico-chirurgicae selectae
creator: Haller, Albrecht von, 1708-1777
text: fc^Y\ \J% V- K" ^ *&* ^S^S^l^&S llpp m .'. w. ■>>£ j£& v-V^*./T *^<^ •*^^'-'';:''5p£4-y5^^ fe2S St^^ ^fc^ tifS&m 59 Digitized by the Internet Archive in 2011 with funding from Open Knowledge Commons and Harvard Medical School http://www.archive.org/details/disputationesphy07hall i DISPUTATIONES THYSICO=MEDICO, ANATOMICO=CHIRURGICiE . >* S E L E C T JE, ' ' ,*'* QUAS COLLEGIT, EDIDIT, PRiEFATUSEST ^^ ' ALBERTUS HALLERUS*^ /£)(/ TOMUS SEFTIMUS./M NEAPOLI, MDCCLVILr?/> Ex Typographia Benedtcti Gessari. EXPENSIS DOMINICI TERRES. SUPERIORUM FACULTATE* .y v."»f*> >* •c r^t^ V . v. v v ' > <\o TABULA DISPUTATIONUM T O M I SEFTIML XCII. Abr. VaTERI & C. AntoniI ZlEGENHORN Obfervationes rariffimx generationem calculorum in corport humano illuflrantes Witteberg. 1726. Quid ad calculos fellice computandos, quibus speant, huc equidem non pertinent. Sed calculi involucro membranaceo exceptis, ureteribus vacuis, vesiculae anteriore afficientes, & calculi inter usum aquarum pyrmontrorum subito quasi nati omnino recenservi merentur. Tab. I. pag.3 Eiusd. & Aug. Schulze de calculis in locis solitis natis & per vias solitas exclusis, Witteb. 1741. Calculorum, ut videtur, biliariorum historia, qui per ulcus inguinis excreti funt. Ceterum minus plenam propriis experimentis discussionem collectionem satis utilis observationum excusat. - 19 Hermannus Fridericus Teichmeyer & Pauli Philipp Scheler Dissertation de sectione & feliciter citatione calculi vesicae exulcerantis adhaerentis, 1755. Memorabilis curatio beati sociers, qui calculum, cum ulcere vesicale conustum, & quantum videbatur adhaerentem, feliciter extraexit, membranaque vesicae decidente tamen feliciter sanguinem non integro lapsu sanguinis reparata fuert. 3 J. Guil. Frid. Jahn de insolita calculi ingentis per scrotum exclusione, Witteberg. 1750. Sponte, nulla arte medici, calculus quinque unciarum eruptio in scrotum, abfque illorum commodo aut superstitie vitio fuente. 47- Carolus Daniel Fischer de calculo vesicae urinarium in urethra impulsum & singulare encheiresis absque feliciter exempto, Erford; 1744. Primo calculi post solita molimina exitum; deinde calculum in urethram versentem, terebella perforatum, hic constrictum, & varia alia calculorum exempla referet. Idem de calculo ex aquis tophaceis orto, de efficacia vinorum acidorum ad generandam podagram, de calculo absque vicio renium & vesicae, varia notatu non indigna prosergit. 69 Petrus Tarin, nam iste author est, brevis epistola ad D. Gattani de lithotomia, Paris. 1748. 4. Lithotomus haşlenus perfecit, ut & incurvus fit & sub apice excisus. Tab. II. 93 Matthias Ernesti Borelius & Michael Fridericus Tennings operatione alti apparatus, Regiomont. 1723. Novam eo tempore atque Londini valirant Douglasii junioris administrationem describit, qua vesica aqua repletur, cuitello falcato inciditur, digitis aperta, suffunditur, dum lapilli educuntur sint. Felices etiam eventus testis praedicat. Lateralem, quam a Ravio & Denysio exerceri viderat, minus probat, quod vesiculae females iocundantur. Calculus major difficultime evellatur. 95 Laurentius Heister & J. Georgius Fridericus Wetzel de alto apparatus, Helmstad. 1728. auctor est cl. Weise. Historiam novam methodi exponit, in instrumenta priora animadvertit, & res scalpellae. Forcipem autem administratorii addit. Tab.IV. 149 CIII. Camilli Falconet & Petri Isaaci Poissonier Diffir ha?c verba, An educendo calculoruim antefendus apparatus lateralis? Paris. 1744. eruditissima, totam historiam variarum administrationum, quibus calculuseximitur continet, lateralem vero vehementer commendat. 183 CIV. Henrici Kesselring historia & examen methodi Fobertianae pro extraE/one calculi Hall. 1738. Editor a Foberto accurate tradit instrumenta et modum, quo vesica aqua repleta super acutam triquetram gracile scalpello aperitur, felicibus imprimis experimentis excitatus. In narratione Dranianorum conatuum, ad novam aque Fobertiana solo scalpello diversam vesicam incisionem absque catheterem molienda, hactenus Kesselringii, egregii viri, historiam corrigere oportet, ut omni modo etiam in vivis hominibus a Dranto, tunc hospitali noster, reva encheires remata sit, bis enim ipse testis adfuit, simul senior Petitus, Malvaltus aliique. Verum non is exitus fuit, ut bonum virum desiderium teneret iterandi experimenti. Egregi vesica inveniata est, & qua via incommoda hic pressa ne clar. et bene de chirurgia Collegarum obtinear videatur. Praeerea, ut ad ch. KESSELRINGUI redream, Oieseldenii administratio describitur, qualem testis ipse videre auctor: denique commodas methodi Fobertianae exponuntur, evitatio catheteris, firmitas acus triquetrae, qua scalpello ducit, incisionem ipfius vesicae. Verum erat de his, quas catheteris usui obstare debent, de vitis Fobertianae methodi & periculo, ne omnino vesica non subeat, nostra agit, deque ejus denique commodo ex neceffitate orto quoque ties catheter subire renuit. Tab.V.No. 1. 797 CV. Jacobus Trant & Henr. Franc. Bourdon Equo ad extrahendum cveftca calculum diversas pro renata debet usupari chirurgia. Paris 1744. Vitia omnium administratio & commodas exponit, Sc credit, cuique sum locum esse sufficiens conditiones, quibus cum usum. 241 CVI. CVT. Augusti Fridertici Pallas noster olim auditor, Diff. de variis calculis fecandi methodis Leid. 1754. Expofitis variis calculi educendi modis, in omnibus lateralibus, quas vocant, operationibus carpit, quod non satis amplum vulnere vescica aperiatur, neque abaque laceratione calculus educi queat. Et etiam in Catiano instrumento improbat, quod non omnis dilatatio evitetur, quod vescicae incisione dolorum dilatetur, non absque periculo vulnerandi recti intestini, quod neque tunc satis amplum vulnus fiat, & quod aliena denique vescica laedi queat. Neque Angli chirurgi forcipem laudat, in qua culter. latet, quem ipse calculus expellit, et quibus via aperit. Adeoque periculofa haec administratio est, ut ipsi auctori candidus fuppressuri. Inde Thomas chirurgus Parisiensis methodum describit, utitur autem Fulberti incisione, instrumentis vero magis ad F. Johannis de S-Cosmo genium sctis. Sed et ipse, dum temere in difitam vescicam instrumentum impellit, bis a vescica aberravit, neque operationem absolvit. Denique et potissimum chirurgus Londoniensis Hawkinsii instrumenta & incisionem describit, qui aegro in statu horizonti parallelelum dissecto, cutem, adipem, musculos, prostata, vesicam consuetis feramentis aperit. Deinde super catheterem instrumentum immittit, quod & forcipem ducat, & scalpello, quod habet, severissime aciei, sinusstrictorem; & versus isthii sursum vesicam pergit aperire, prioremque plagam continuat, sinistrorsus tamen, ut plaga nova angulum cum priori vulnere fursum acutior, deorsum obtusior intercepit. Ostendit denique hanc Hawkinsii methodum praestare omnibus, amplam & in vesica quemadmodum viam aperire, (cum in correctione illa nuper Gallica apparatus magni, tamen orificium & collum vesicae dilaceretur magis quam inciditur) & aditum patulum dare ad totam vesicas caveam & nihil denique laedere, quo servato opus fit. Aucis te vivo LeBor benevole. Atque primo publice gratias ago, quod viri Rei medicis omnibus, quorum humanitate desiderata alga disputatio ad me pervenit. Ferkenii etiam fecpe laudata verba, qua pars fiunt duodecim quasipsum medicinarum, tandem accepi, & raritatem petitionarum epistolarum tantam effi credidi, ut mererentur, etiam lituana nativa conservata, huic collectioni addi Deinde, si quas haram nota disputatio bis voluminibus non continentur, excusationem peribo quod nihil plenum fit, nihilque undique pessimum, nihilque omnino fit insipium, aquo judici, sive siaper meus aberravit, sive illa illa egregia disputatio mihi non inotuerit, neutrum enim vitium quidquam evitaverit. Denique fere inutilem cautelam tamen precibus dedi honestejijsmi bibliopolae, ut ridiculam calumniam avertam, quae spargitur, & has chirurgicas theses innuit, unice ex Gottingensi exemplare recens effi. Gottingen certe anatomicas disputaciones edidi, quarum nulla hic recensuitur, ab his nostris chirurgicis totas undique diversas. Volumen quintum & ultimum prodit vere proximo. Bernae die 1. Decembris anno 1755. PARTIS QUARTA CONTINUATIO. XCII. DISSERTATIO MEDICO-CHIRURGICA» Sistentes OBSERVATIONES RARISSIMAS, GENERATIONEM CALCULORUM IN CORPORE HUMANO ILLUSTRANTES. Quam Praeside D. ABRAHAM VATEROS Tutorial CHRISTIAN. ANTONIUS ZIEGENHORN MIITTAVALI CURRENTE Wittembergi, 19 Julii anno 1726. Tres calculi, membranipaeculiaris inclusi, ac eus opem vesicaturinaria; intus adhaerentes, reperiemus. Events Studio per duos circiter annos dysuria, feptus recurrente, vexatus, intra hoc spatium ultra L. calculos mingendo exeluit. Horum alii pisiformes majorum vel minorum magnitudinem habentes, rotundi ac politi sme in-commodo inter mingendum prodierunt, alii plus minus anguloses, per aliquot dies in urethra subsistentes, ita ut quidem ut in guttatim effluere poffet, prout duriores vel frabiliores, manu chirurgi attriti fruhlulatim, vel seltione integri exempti fuerunt. Hic tandem brevi ante mortem tempore, anxietate ac spirandi difficultate cum tusii obturitione alvi, seressim crescents afflictus, accedente insuper marasmus totius corporis atque tumore pedum cedemato, pridie ante obitum lecto ajfixus, profluentе copiosus sudor colliquativus, vitam cum morte commutavit. Accedentes ad seansionem corporis defuncti primum thoracem aperuimus, ubi pulmonem in quibusdam locis fibrofum ac cum pleura & diaphragmate hinc inde congestum, in corde vero truncus vasorum circulantium, polypis occupatos invenimus. Aperto poscia abdomine, nullum in hepate ac lienorum vitium apparuit, intestinum autem lienum valde squalidum, & Colon, excepto solo ejus principio, ac portione trium digitorum transversiformi latitudine, in sinistro hypochondrio e regione lienis, de cetero toto suo ambitu una cum reolo, ita concretum deprehensum fuit, ut digito. Eructavit vix aquaretis, ae in tuus nulla fere cavitas conspici, in eamque minutissimis digiti apex non nus vi adhibita intrudere potest; vafis sanguiferis sanguine crasso turgentibus. Tandem vesicam urinariam, utpote tot calculorum excretorum opsinam perluirantes, in hac tres calculos tophaceos, nucis sere avellana magnitudine, ope facci membranacei eosdem involventis, anterior supra pudendum lateri interno annexos, invenimus, renes vero & ureteres vacui & a calulis immunes fueni. Presentem casum inter rarissimos & observatione dignissimos referendum esse, nemo inficias ibit, qui singularia in eo occurrentia palmo accuratius penitentat. Concretio quidem pulmonis cum pleura & diaphragmate, ac polypi velforum cordis frequentius observantur, & a nostro instituto quoque absent, qui de calculis in hac dissertatio agere concuntui futur. Inde tamen respiratio difficilem, tusse, & a polypis fissilitate suffocationem mortemque citam in nostro dependisse, palam est. Sed contractionem enormis intestina Goli propias ad nostrum negotium perdere, quam certe non in agone; aut una & feraele faram, sed successivus temporis, ob perpetuam generis nervosum a calculis investigat urinaria generatis, irritationem inducere suisse, circumstantes omnes confirmant. Maxime tres isti, beneficio involucris sui membranacei cum vesica concreti, hic accusari debent, utpote qui tunicam ejus internam nervosam continuo praeminentes, spasmus partium circumjacentium non potuerunt non inducere. De istis igitur in praesenti exponere animus est. §. II. Calculi ex cor iis tartaricis, ob analogiam cum tartaro vini, ita diffilus, idesti partibus salinoterreis atque viscosis, quibus alimenta plus minus abundant, in variis corporis locis concretis generari, inter omnes constat: Quamquam vero sit praecipua hujus coagulationis causa, inter Autores Medicos nullatenus convenit, dum alii spiritum quendam gorgonicum, seu alii calorem immodicum exsiccatem, vel frigus coagulans, alii fermentationem aut putredinem accuserunt. Nobis quidem prava alimentorum in primis viis digestion, ac vicio fa viscerum secretoriorum & depuratoriorum secretio, ex innumeris causis industa, in culpa esse videtur, ob quam creditate tartarum, quae in canalibus alimentorum ab sucus nutritionis separari, aut, si cum eo ad sanguinem penetrant, in colaticolis excretoriis & secretoriis organiis, e sanguine fecerni & e corpore eliminari debent, in eodem retinentur & coacervantur, inde inde stagnant, obstructions generant, atque in locis ad id aptis concrescunt. Inde est, quod hypochondriaci & scorbitici huic malo maxime obnoxii sunt, in primis, ubi disposition humorum vitiosa hereditate contraclaua adeptus est, & abusus ciborum viscidorum, flatulentorum, acidorum, & acefcentium, salitorum & fumorum induratorum, potusque crassus, recentius, atque tartaricus accedit. Primum autem concretionibus istis favor et vis tum care, utpote qua tranfcolationi serio falsi, muriatici excrementi destinatae sunt, ac propter calculis frequentius obnoxii observantur. Fit tamen omnino, ut causis hactenus enumeratis praesentibus, tales homines a calculo ad tempus immunes sint, quamdiu natura robusta est, digestionis in vigore sunt, & excretionibus per emunctoria succedunt. Observavimus proinde, arthriticos & calculosos, quamdiu urina crassa & turbulentam sunt, & arenulas fecedunt, ad paroxysmus liberos exister, et contra vero urinas praeter morem tenues eundem praenunciat. Quamvis vero ad hoc malum dispositionem magis sit atas senilis atque virilis, non raro tamen contingit, ut etiam infantes & juvenes, ut in nostro casu, eodere affligantur. In nostro itaque cafunotari inprimis meretur antecedens copiosus proventus calculorum, de quo subsequentis observatione solliciti erimus, et involucrum, calculos tres in vescica residuos, post mortem inventos ambiens, et hosque cum lobo interno vescicae connexens. Calculos quandoque, utut rarius, sacculo quodam, membranam mentiente circumundari, restandur exempla ab alocribus observata. Ita calculi XXXII. in vescica viri, post Lithotomiam frustra perclam moriendi, omnes in proprietaris unicus inclusi, & invicem ita contiguus, ut hendaud aliter, quam apes in suis cavernulis favum sic. DECALCUL. GENERAT. 7 sic ifti calculi in suis quippe alveolis, totam vescicam cavitatem replerent, inventivertunt, quod exemplum rebus ex Holzappelii Observe. Bonet. Anat. Frat. L. IV. Sect. XXIII. Obf. IV. Idem loc.cit. §. 4. ex Donat. Hist. mirab. L. IV. Cap. 50. recenset, incadavere viri post mortem, lapidem insignis magnitudinis in vescica inventum esse, undique humore multo & crasso circumvestitum, instar anguilla pellis involucro circumambiente. Quilibet autem facile perceptit, haec integumenta calculorum nullatenus verae membranas suisse, sed potius mucum viscidum, glutinosum calculos ambientem, successive inspissatum, tales repraesentasse. Ita judicat Bonetus loc. cit in notis ad §. 4. Calculorum maxima pars, inquit, eijusmodi cutaneo involucro caret, nec nisi raro observatur. Accidit vero, ut in vescica tenax ea materia non semper in durum corticem, sed in membranam solum substantiam convertatur, ab imbecilliore remissioreque causa impediente, quo minus lassidefaciet. §. IV. At alia longe res est cum nostro involucro, quod vera est membrana fibrofla, cum intera vescicae tunica nervosa continua, cum eadem firmiter concreta, ac eijusdem cum illa substantia. Ejus propterea origo certe a nulla aliarum, quam ab ipso intera tunica nervosa vescicae urinariae, calculis in tranfitu ad vescicam per ureteres, prorumpentibus distenta, derivari potest. Kotumquippa est ex fundamentis anatomicis, ureteres non rea via ori-ficia sua in viscam inferere, sed oblique inter tunicas ejus addigitur tranversalis latitudinem incedendo, tandem in anteriori viscae parte in regione pubis, intracavitatem oculis suis hiare. Itaque Divine Creatoris Providentia disposuit, ne urina in ureteres regurgitare, ac secretionem ulteriores in renibus turbare possit. Quid ita mirum, calculos per angustissimos ureterum meatus arenibus ad viscam descendentes, ubitranfitum in viscam cavitatem per ostia exilima non inveniunt, juvante inprimis urinas subsequentis pressione, intratunicam nerveam perrumpere, eamque ad interiora trudendo, fibi fascia quid talis efformare. Confirmat id Petrus Blandinus, Medicus Genevensis observatio a Boneto loc. cit. §. allata, ubi visca urinaria in cadavere civis, induas quasi burfas distincta visaeft, in utraque vero cystis calculi reperti sunt tunnicis galiae magnitudinem aequantes. Addit propterea idem in nota ad hunc casum: ureteres non in viscas cavitatem fluent, sed inter utramque membranam inferuntur, ideoque cum lapidum illorum, renibus detruforum, in cavitatem viscae portio pervenerit, altera inter dias membranas subsistet, accedit ut hi mox materia appulus, grandiores & graviores facts, pondere sumum & solem affecerint, fascia formam, aut alterius viscae figuram referentem. Idem etiam sentit Willis durin.Cap. 5. §. Exhibitis allatis exemplis, noftroque signillatim care, quantum ad calculos, membrana involuta, et vesica intus concretos, attinet, oppido patet, signa calculi vesicae quandoque fallere, iisque licet absentibus, calculum tamen adesse possit. Calculi tales membranis involuti, et vesicae intus adhaerentes, uberiorificium ejus non attingunt, nullam ischuriam seu suppressionem urinarie faciunt, neque etiam tales mediata exploratione ope catheteris cognosci possunt. Imo, ut de calculis vesicae concretis, praesentia certi est, non immerito dubitatur, an talis formatione tolli possit? Ita Tulpius Obf. Med. L.IIl. Obser. 5. difert. Summe nocet vesicae urinarix calculum ipso adnatum, quem sive tollas, sive relinquas, perinde occidis agrum. Talis periculosa accretionis exemplum licet videre in cadavere, cujus vesica continuit calculum membrana involutum, et fibris tam fibrilla vesicae tunicis alligatum, ut vix inde avellere tursum manifesta dilaceratione. Misero cuiquam adempturus calculum, extraxit simul et ipsam vesicam ut, utpote calculo tot et tam tenacibus vinculis accretam, ut nequiverit ulla arte separari. Sufficit hoc de membrana calculos investiganti, progredimur nunc ad observationem secundam, quae excretionem copiosam calculorum in nostro corpore adhuc vivente, sanguinem, maximopere illustrabit. OBSERVATIO II. Imber calculorum inter aquarum pyrimontanarum usum contingens, subsequente micui cruento, jndenKjue ulcere vesicae. Nobilis Pomeranus, sicut animus activus, uti ipse desertus nullusque malus conscius, ante quos tres annos, sua causa, amicorum conversationis causa, locum se ipso adjunxit, in bibendis aquis medicatis pyrthmidis. Factum autem est, ut, cum passando aliquot dies transgistisset, calculis quosdam minoras absque ulla ullo quidem dolore, exc.udi inter mingendum sentiret. Efectum hunc criticum effecit, sibi persuadens noster, aquas istas aut salutarias dorsum bibere incipit, quo satio, quatuor vel quinque dierum spatio, ultra quadraginta calculi, rufus tamen slentne molesta exierunt. Hoc viso firenue & alacriter potare continuat, optima cuius cura effecit sibi promittens. Asumpta vero ita nimia aquae quantitate urina supprimatur, adcoe ut ne minimam eius portionem perrte dies emittere potuit, usque dum catheteris opem via aperiretur. Commonecibus itaque a Medicis, ab usu aquarum ulteriori abijnit, rem ita peraciam esse credens. Nobis ita actum, viso iter faciens, continuo mingendi conatu lacessitur, ac iterum iterumque ex rideda descendere cogitur, tandemque inter gravissimos dolores sanguinem purum eundi. Duravit malignus & dolorosus quamdiu senior in itinere constitutus fuit, postquam vero hic, domum reversus, quieti fiduit, flatu cessavit, nec quicquam doloris remansit. Quoties vero ab hio tempore lige urina, sine rheda, sive equo vehICtur, redii dolor, & Janquis cum urina secessi, sed quieti resistuta, iterum evanuit, nilo plane dolore superesse. Contigit quodcumque inter earn durere, ut calculus unus vel alter prodiret, rarius tamen hoc factum esse, nec ulium ex eo dolorem percipiebat, quoniam his longe minores, qua/ quos inter aquarum usum reddidit, suetunt. Symptomate hoc admodum molesta per duos integros annos vexatus senior, candido usu medicamentorum liberatus est. Cessante itaque penitus medela crucianti, vix magis tamen sedative sanitate resistitutus sibi visus, medicamenta valedixit. Atqui quid sit? Augetur post illud tempus indicia stranguria, virque continuo die meque ad urinam rediendum stimulatur, quo malo ipse ad hunc usum diurnum. Sic ergo inter ca appettu bonum gaudet, & famum quoque lugebant uti, nee tollit libens praesens in corpore dolorem sentit. PRae sentem observationem conceptis verbis ad Illustrissimam & Regiam Magnae Britanniae Societatem dedimus, qua etiam ob dignitatem suam in Tranzact. Philosop. menf. Maj. & lun. ejusdem anni n. 377. typis expressa est. At cum liber ille in paucissimo rum manibus sit, juvabit illam hic reperere, ac conditiones ejusdem speciales in praesenti considerare, Notatum dignissimum sine in hoc casu est, tam brevi temporis spatio, tantam calculorum copiam evacuatum esse, ubi tamen ante usum aquarum medicatarum, ne ulla quidem suspicio affuit. Perfecte hoc commune nobis persuadere, neen tam calculis hos, ante in corpore latentes, beneficio aquarum istarum expulsi, quam occasione ab ipsis data, de novo generatos esse. Suadere hoc videtur similitudo calculorum istorum, ratione coloris, cum ochra, quam aquas isti secum veliunt, quam coctione ex ipsis eduximus, ac cum calculis comparavimus. Fracti etiam calculi, strata ejusmodi variegata, lamellatim sibi invicem incubentia, monstrarunt, qualia tophi, in thermis Carolinis per canales fluentibus, concreti exhibent. At enim vero contrarium ex omnibus circustantiis collatione elucebatur. Ante omnia attendendum est, folam similitudinem calculorum stororum, ratione coloris atque recteurorum cum ochra et topphis aquarum medicatum, generationem ex aquis pyrmontanis falsam nuliatenus probare. Possimus calculos, colore et consistencia convenientes, ab aegris, numquam aquis medicatis usi, excipui. Licet etiam calcifcus, ante usum aquarum, in praedicato viro nulla signa praebuerint, nihil tamen obstat, ut ilatumus, eadem in vescica late, ac demum operatione aquarum medicatarum e latebulo sub exturbatos subiici. Constituere hoc exempla ab aegrotibus annotata, ubi calculi in mortuorum corporibus dissectis reperti fuerunt, in quibus, quoad vixerunt, nulla eorum suspicio adfuit. Tale est quod Manget, Bibliotheca Medica Practica, Libellus III, Titulus Calculi, pag. 165, ex Blancard, Observations Anatoma Practica, ratione Cent. I, 94, recenti, quod nimirme in vescica senilis defuncti, calculus pyritismis XIV uncias, durus ac in medio pervius inventus est, per quod foramen urina exitum rubuit. Hic tamen numquam per totum vitalem duarum de calculo, dolore gravitate, aut suppressione urinae; congestus est. Hujusmodi observations plures, calculorum plurimorum in renibus, citra signa calculi, gestatorum, videre est apud Bonet, Libellus I, cap. Secl. XXII, ob obf. XXIV. Judicandum ergo potius erit, aquas pyrmontanas, ob virtutem qua possint, laxativam et diureticam, calculorum jam praesentium evacuationem efficaciter. Idque penitus confirmat casus singularis, a Pechino in Observations Medicae Physicae, Libellus I, 16. adductus, ubi notat, a pyrmontanis viro, ex hypochondriis aegrotante, etiam calculos, nunquam ante creditos, ab alvo magna copia propulsatos effe, tot olim purgantibus, quod diluvio isto carebent, fructus propinatis. Idem etiam obser. extra usum aquarum medicatarum in puerorum dolore quidem vesicae ponderoso, sed fine calculi suspicione, laborante, post esum largum pistorum, calculorum pistorum, pisa crena et hiloque accuratissime referentium, per ulcus, in perineo rupturn, evacuatorum copiosis proventum, et observ. s. imbrem calculorum urinorum, in sene, calculo alias obnoxio, in itinere prorumpentem, recensuit. Notabilis quoque casus, a Clariss. D. Kundmann observatus recensuit in Act. Breslau. A. 1725. Augusti, Class. IV. Art. 18. ubi in viro 75 annorum XVIII. calculi duarum horarum spatio, sine ullo dolore exclusi funt, insequebantur tamen altero die morte ipsius. Horum maximi nucem avellanam, minuti pis aut magnitudine aequabant, unde non immerito ipsi videtur mirum, quo padlo calculi tantae magnitudinis, sine dolore, per urethram angustissimam penetrare potuerint. §. III. Ut autem generatio calculorum in predicto viro ne quaque aquis pyrmontanis adscribenda sit, exturbatio tamen violenta eorum mesecuta, in qua forte diutius sine incommodo latere potuissent, et subsecutus miculus cruentus, ulcus vesicae post se relinquens, virtuti eorum diuretica fortiori non potest non adjudicari. Docet interim hoc exemplum, usum aquarum talium medicatarum non promiscue omnibus suadendum, et quque, vel minima calculi suspicione presentes, potius interdicendum esse. Hac Pechlinus loc. cit. se quidem aquis Thermalibus calculos nonnullos procuratos vidisse, intempefiva tamen aquarum Embensen potatione quosdam, qui nullis unquam doloribus renum calculi vexati fuissent, gravissime et decretorie ex nephritide laborasse, expertum se esse annotat. Quamvis etiam Manget. loc. cit. p. 310. dicat, nullum magis efficacem remedium effe, quid ad praxavendum minorum calculorum incrementum, quid ad eorumdem erenibus deturbandos, quam aquarum chalybeatarum potationem liberiorem, per singulas aetates jugiter repetendam, addit tamen, istis aegrum tuto se committere non pote, nisi prius certo sciatis, calculum majorem non esse, quam ut per ureteres viam possit five invere, si ve facere. De hoc tamen certos nos esse vix possit, exempla hactenus allata docent. Sequitur. Duo calculi bilii infignes per almus excretus. Femina, circa annorum 50, habitu corporis crasso & obesissimo praedita, sine fistulo tamen fana nullo minimum moribundum manifeste breve ante assiela superiori anno subito corripiebatur dysuria atque stranguria, cum horroribus et calore febrile, alternisque excipientibus, quibus etiam junguebantur dolores capitis & artuum, phantasia, anorexia, genus alia symptomata. Hoc rerum statu, amicus medicus auxilium petiit, per remedios ab ipso acceptis usus est, absque levamine quantum quidem ipso percipere potuit, continuavit potus symptomata usque ad XIV dies, ubi deinde vehemens vis tris tormenta, cum vomitibus conjungentur, quae prima regionem umbilici occuparunt, tandemque in regione lumbonum substituerunt. Oborta itaque calculi suspione, misit ramal roboris juniperi atque baccae tsflas in loco thea assimulte interpretis simulis pilulis laxativis. His medicis fuit, ut superveniente diarrea prima lapis major ac post XIV circa dies, recurrentes dolores ac tormina, calculus minor expers per alvum succederet, hac saltem cum differentia, quod ante primae evacuationis, dolor magis in sinistro, ante secundi vero evacuandum, magis in dextro lumborum latere urgebat. Nunquam illa antea calculo laberavit, aut ullum eius indicium percipiebat, post illud tempus etiam satis bene valuit, vis quod nunc accedat tumor edematous pedum, tachexia index & hydrops prodromus. Calculi isti coloris suffusci, intus flavi, striis & circummittentibus croceis diffusi funt, ac si superficiebus versa se spebantibus, conjunguntur, sta se invicem mutuo excipiunt ut manifeste videri possit, in corpore conjungosi sui, aut saltem sub iube, figuramque pyriformis, figuram vesicam fellece fere similem exhibent. Ista calculi bilii, aqua injeta in eidem innatant. Calculi non tantum in viis urinaris, renibus et vescica generantur, sed in omni fere corporis partibus tales inventi fuere, nec ipso quidem corde et cerebro exclusi, uti testatur Oberv. 3$. Kerckring Spicileg. Anat. de lapide in cerebro adolefcentis stupidi XIV. annorum, et in corde puellae XI. annorum, anxietate, dum in vivis esseit, affectus reperto, aliusque ab autori consignata; observations. Maxime vero cystis fellea huic concretioni obnoxia et apta observatur, tum ratione liquoris contenti, tum quoque ratione fitus et usu. Succus equidem. Biliiarius praebit reliquis liquoribus, a sanguine secretis, crassus atque halsum, scoris salino-fulvinereis, a sanguificatione resolutus, copiosisimos inspirgens eest. Hsec e sanguine vense ports crassiori, a tubulis secretoriis hepatis, nullum aliud in fine secretur, quam ut ad intestinum duodenum amandelae, ibique cum alimentis miscetur, liquescendo vi. A BAR. VATUS, Vate tus, ut us, vafas eorum partes, prius in intestinis chymus ulteriorum solutionem, chylus et ab exercementis separationem efficiant, hac vero peracta, postquam, tanquam excrementitia. nulliusque amplius in corpore usus, cum faecibus, quibus in illurum per ibi ordinariam reminentur. Pars istius liquoris, per duellum hepaticum ad duodenum effluentis, in via per ductum cysticum, cum hepatico conjunctum, extra tempus chylificationis, ad usum fellem amandatur, in qua, tanquam diverticulum stagnat et asservatur, donec ventriculo ab alimentis expansum, ad egestum concitetur. Bilis propterea in folliculo contenta, ordinarie crassior, quam quae ab hepate affluit, observatur, adeoque, ubi recrementis salino-tartareis nimium abundat, facilius ad concretionem tendit. Eique rei maxime favet, situs cystidis felis declivis, quo fundus ad inferiores locatur, collum vero versus superora tendit, & obliquo ductu tandem in ductum hepaticum terminatur. Eam ob causam, non solum tenuior tantum atque maxime Bilii pars, constrictione & compressione vesicale, effuit, sed etiam bilis nunquam totaliter effunditur, potius pars quondam solidior semper ibi remaner. Propterea tamen in subiectis fenis nulla sit bilis coagulatio, quia illa novo semper affluxu restauratur atque diluitur. In subiectis autem hypochondriacis, scorbutoctie, cachedolicis, melancholicis, ictericis, obstructione viscerum atque secretionis vicio laborantibus, tanto facile calculi in vesica fellea generantur, de quibus innumerables observationes, ex autographis collectae, videri possunt apud Boschlerum. IL Quemadmodum vero, morbis istis enumeratis, ipsoque ictero, praesentibus, non tamen semper adsunt calculi in vesica fellea, ita, quod magis est mirandum, quamvis calculi ibidem reperiantur, necessario tamen icterus nullatenus sequelur. Id docet observatio Neretii a Boneto l. c. Sett. XVIII. Observe, §. 6. relata, qua ipsi testatur, se in duabus feminis XVIII. calculis, nucis pontica magnitudine reperisse, quarum tamen neutram morbus arquatus infecterat. Neque etiam nostra larga clericorum unquam laboravit, nec dolorem, aut aliud incommodum ab ipsis ante percepit, qua talia exempla refert, pari iterum Bomt. loc. ch. Sect. XVII. Append. Attamen magnitudine horum calculorum insignis fufficienter probat, eodem certe nudius tertius generatos esse, sed diutius in corpore latebisse, donec tandem, ex qua necio causa e (ede sua exturbati, texium quarum fieri inveneruntque. Sed forte quis objicit, calculos istos in nostram granam investigari L-llea nullatenus haerer, sed in alio loco generatos surgere, cum probabile nullatenus esse videatur, tantum magnitudinis lapides per angustissimum, tortuosè situm, et valvulis spiralibus munitum, ductum cysticum viam sibi parare potest. Non diffitimus sane, arduum esse negotium, certo & demonstrative priori id probare, cum posteriore id reseri nequeat, quia mulier ista per Dei gratiam adhuc vivit, ac dubium omnino est, an post eius mortem tandem in hanc rem inquirere liceat, quod equidem optanimus. Tamen sicus argumenta sufficiuntia adfunt, quibus aducti affirmamus, calculos istos ex nullo alio loco, quam ex vase vescia provenisse, uti nunc demonstrabimus. Ante omnia itaque probe notandum, calculos istos, uti ex circumstantiis in historia allatis constat, elsebiliarios, in & ex bile generatos, aquae, quod testis Fernel. Pathol. L. VI. c. 5. proprium est calculorum selleorum, innatantes, ac compotiti, figuram vesicae pyriformem exprimentes. Neque enim credendum est, bilis e folliculo intra intestina effufam, ibidem in tantos calculos coire posse, quia in tenuibus, ob motum eorum peristalticum continuum adigerebon alimenta, idipsum fieri nequit, ad eas vero ea nonnisi excrementis miscebat accedit. Nulla ergo aptior generatio officina istis assignari potest, uti ex ante dicilis constat, modo non obstat visa, per quam ad intestina penetrare debebant, angustia. At enim vero, canales corporis sanguiflimos quandoque ultra sidem distendi posse, probat non modo orificii uteri interni arcefissimi, pro sedu et placenta transmittenda, in partu ampliatio enormis, sed et ureterum, cavitate exilis lagaudentium, distensio praeternaturalis incalculosis. Sic celeberrimus Kuyserius Obf. Anat. Chir. XCIV. annotavit prodigiosam tam ureteris, calculo avellane magnitudinis obstructus, dilatationem, ut integrum puris in tam caperet. In Transact. Philos. Reg. Soc. Brit. A. 1723. N°377. Obf. III. relatum legimus, in viro calculo obnoxio, post mortem seclo, in vesica urinaria sec calculos ovales, insignis magnitudinis, ureteres vero ita dilatatos, ut maximus eorum facillimo negotio, sine vi adhibita, a renum pelvi versus vesicam protrudi posset, inventos fuisive. Ut taceam nunc, structuram atque conformationem, amplitudinemque canaliium corporis, indeversis subiectis admodum variare, adeoque speciale vesicae selleae atque coli eijusdem fabricam & dispositionem, in nostra fórmana detestes posse, ob quarem calculi isti facile, ac concipi potest, per hanc viam penetrareunt. Sed plurima probationis momenta praebent nobis symptomata evacuationem in aegra praegresu, quae certo evincunt, eodem non in cans Alamontorum has sisse, verum aliunde eo delatos fuisse. Paroxysmi febrium cum phantasiis, doloribus capillarum, restantur de imminente inflammatione partis cujusdam nervose, ob gravem irritationem generis nervosi, unde spasmus concitati, asthenia dependebant. Quid vero hoc aliud indicat, quam quod calique in angustiis haerentes, ac transitoriae urgentes, horum omnium causa exstiterint. Secuti sunt porro dolores, et tormina ventris, circa umbilicum, postquam calculi ad intestina tenia pervenerunt, atque per hac viam suum continuaverunt. Tandem dolores isti in lumbis subistierunt, qui antequam ibi clinic, prior in sinistrale, circa flexuram coli, posterior vero in dextro latus, in transito per valvulam magnam, difficultatem istam et moles creationem creaverunt, donec tumdem, via hac longiori absoluta, in lucem prodierunt. Ne tamen ullum in animo lectoris dubium remaneat, calculi saepius memoratos re vera e cyrside fellea, per ducura ejus ad intestina produsse, confirmabo hoc exemplo plane simile. Prsebet hoc nobis calculus, in Gazophylacio Regis nostri potentissimo asservatus, insignis magnitudinis, cornuique figuram habens, a femina per alvum excretus, cujus autem quinque socii, post mortem defunctus, involucris seilea reperti sunt, ita figurati, uti videre posset, quomodo majori isti adsistent. Reftat, sit paucis adhuc de remedii, ab sagra usurpatis, dipescimus, ut pateat, qualia in hoc affectu conveniant, & a quibus effectus salutaris sperari possit. Priora, a Medico exhibita medicamenta, qualia fuerint, nos quidem latet, symptomata tamen febrilia suezent, eundem juxta indicantia nulla alia, quam antifebrilia & antispasmodica, inflammationi resistentia propinata, Baccae autem juniperi & robur earundem, postea assumpta, pertinentalias inter medicamenta calculum pellentia. Juniperina sequecalia carminativa temperata ad promovendum calculum biliarium, ubi indicium, vel saltem suspicio ejus adest, commendari merentur. Commendatur proinde maxime a Sylvio in praxi p. 436. Spiritus nitri dulcis, qui alias in pellendo calculo renium & vesicae urinariae tanquam optimum carminativum, aperitivum & diureticum, egregiae utilitatis. Laudantur tamen etiam ab Auctoris remedia alia aperitva, a quibus salutaris effectus in hac causa sperari potest. Vidimus suprah, usus aquarum pyrmontanarum, copiam calculorum felieorum, ex viro hypocondriaco, per alvum propulsam fusisse. Resert quoque Hoffmann. in Clau. Schroeder. p. 463. Radicis curcumae, quae alias inter optima aperitiva, antihypocondriaca & anticholera remedia, locum invenit, beneficio calculi vesicae selle evacuatos fusisse. Praesprimis autem Sylv. loc. cit. commendat radicem graminis tanquam specificum, ideo quod boves & oves, in quibus hyemali tempore a exit senescit, in duabus biliairio lapidea crusta concretus dicitur, ubi mens error iterum gramine viridi vestuntur, sensim ab hoc affectu liberari observentur. Defitutimur quidem nos in hoc propria experientia, videtur tamen nobis, diclam radicem non immerito ad hunc affectum commendari, cum ea ob insignem amaritiem etque acidinem, alias inter aperitiva ac anthelmintica non infimum locum occupet. Sed abstinemus a plurium remediorum enumeratione, quia alias signa calculi vesicae selleaeb obfcura, accommuniaunt cum malo hypocondriaco atque hyero, adeoque per sepet, quas in his morbis, cum calculo selleo interdum concurst, & ab istis causis provenientibus, conducunt, ea quoque contra hunc futura esse. OBSERVATION IV. Calculus Caustoris ex eodem recenti exspecto. Offercebatur amico, ante tres annos, a pifcatore venale caustoreum, recens ter ex cajlore semella annosa, jec pulis praegnante, extralum. Hic duritia in soluto percipiens, fraudem in venditione cajlorei familiarem, simul spicatus, antequam illud coemerebant, aperuit. Invenit in eodem calculum fig. II. expressum, tunica propria, in qua cochlearium dimidium humoris luculentis, odoris fragrantissimi summeque volatilis, continebatur, involutum. Calculus hic extrarius. DECALCUL. GENERAT. 15 Irus crassum lapideam, coloris lutei, politam, alinc inde suffuras habuerunt, monijhat, interior vero substantia eius ipso medulla cajlorei, coloris suffi naturalis, sed in lapideam pariter duritiem immutata, ut a mercussione cura insilium semina fontem edat. Longitudo ejus estimatur digito geometrico Lipfieniae unius cum semina, crassitie unius digiti, pondus drachmarum duarum, odor ipius cajlorei, diuturnitate temporis, quo asservatus est, nullatenus imminutus. §. I. Calculos non tantum in hominum, sed et in brutorum familia, admodum frequentes effi cadin eorum non solum vesicarum urinarium, sed et in sellea, imo etiam in alitis corporis locis reperiri, experientia docet: Tales in vesicarum feliea bovin, porcorum, in spe cie hystricis, et in ventriculo vacca-rum, simiarum, leonum, rupicaprarum, et caprarum indicarum, pashtou vocatorum reperiuntur, quod ultimum nomen in vocem Bezoar mutatum, lapidis Bezoardici denominationi datum dedit. Hi, testes Kempfer in Amoenit. Exot. Fasciculus II, pagina 400, in capris tantum annolis, vide macilentis, adeoque morbos inveniuntur, unde mirum non est, in caustore nostra, concretionem calculi insiliculo, setatis vitio saccivm et, ovia tales non nisi rariofimo admodum exemplo observantur, uti postea videbimus, & experientia ipsa testatur. Sene lisis enim, propter debiles digestiones, ac vitii sectores, quas inter causas calculorum supra retulimus, ad eorum generationem praebent aliis pronam est. Propterea etiam in cervis annolis & in hominibus decrepitis, valvula cordis, ipsiusque arteriae tunica, in offeam ac lapideam substantiam degenerare, observantur. Rariofimo vero contingit, ut in brutis pariter ac hominibus, in ipsis visceribus vascularis atque glandularis, secretioni humorum puriorum intervenientibus, calculi concrescant. Nihilominus sic us modus calculorum, in visceribus eorum variis repertorum, apud Auctores occurrunt. Sic apud Bonet, Med. Septentrionalis, L.VII. paraleipomena, ad sec. IV. obf. 1. reperitur observatio Menzeliij de calculo in cerebro Damas invento, quibus ille in Scholio, calculum ex omento rupicaprae extractum, et in Schol io diffuse de Aegagropyli defcriptum, aliorumque duos, a se ipso inter curiosus asservatos, addit. Pariter in glandulis calculos inventos esse, docet lapis ex atheromate, quem a Sevingo extractum, a Bartholino accepit. Wormiusut in resumit Musi, L. I. S. II. C. II. p. 74. quem ideolapidem atheromatis vocat. Quanto igitur facilior in glandulis inguinalibus castoris, secretioni masculine spistioris atque crispioris destinatae, calculum generari posse, credendum est. Karitas tamen hujus observatio, facile cupiam dubium excitare potest, utrum calvulus iste genuinus sit, nisi similis exemplum a Wormio loc. cit. p. 79. Annotatum repaetitur. Cum hic in sedibus pharmacopsi compositionem Theriacas adornaret, atque iter iter deprohibitetur causturae ministro, in plus. Abr. Vaterus, ipfius substantia meditullio invenit lapidem planum, rotundum ferme, quamvis inarqualem, colore luteo, pondere drachmge unius cum semisse, substantiae gypsi, feda ministro ex improvised fraclum. Hunc ille lapidem castoris appellavit, aquiatales, ipso fatente, nec Ipsa, nec ullus ex reliquis Medicis praesentibus observarunt, instar rari alicujus inter feliqua aferendus putavit. Metuens autem, ne pro impoftura habeatur, addit ibi-dem: Non ejus, quod exijimetr quis, ab impollutore intrufum, ut pondus aucrety quia drachma una et semis saltem erat, quod lucrum valde parum aucre potat, dum quod non durx, sed gypsete substantia et coloris etiam in meditullio, dum fractus erat y cum caustoro. §. IV. At enim vero hac proteftatione haud opus satisfiat, si laudato viro obligeat, calculum ex recenti caustoro extrahere, aut extraclum accipere. Noster quidem exemplum, quod de reliquo cum illo quoad omnes circumstantias convenit, extra omnem dubitationis aleam penit, calculos in castrato generari posses, et generatos reperiri. Etenim calculus noster non tantum propria tunica aut folliculo inclusus, sed et liquore etiam lasciverrimo circumclusus fuit, manifesto documento, ipsum ex materiali quidem hujus terrea et salina generatum esse. Notatu dignus vero est: color liquoris istius luteus, qui a partibus quidem salino-sulfureis, in aquosis solutis, alias dependet, ut testantur chylus & lac ipsum, itemque lac virginis, exitura Benzoes, aque infusa, salum. Sed eundem colorum quoque a partibus limosis atque viscosis, terreis atque tartareis, in aquosis praecipitatis provenire, docet urina lactea, in ills qui calculo vesicis laborant, quandoque observata. Atque ita etiam calculus castrato, ad illustrandam generationem calculi humani, facere potest. Sed tempus est, ut hic pedem figamus, adeoque huic commentationi nunc impostitam sit. EXPLICATIO FIGURAE Fig. 1. Calculos tres numeris 1. 2. 3. notatos, isti invicem soli penitus observatos, exhibet. ad Obervat. 1. Fig. 2. Calculum, ex castrato recenti exeunya, denotat. ad Obervat. IV. Fig. 3. Calculum biliarium, per alvum exclusum, posteriores, et Fig. 4. Calculum biliarium, per alvum excludendum, priorem exhibens. ad Obervat. III. DISSERTATIO medico-chirurgica, DE CALCULIS IN LOCIS INUSITATIS NATIS ET PER VIAS INSOLITAS EXCLUSIS. Quaestion Praeside D. ABRAH. VATERO, P. P. Tuebatur JOH. AUG. SCHULTZE Freiberga-Hermundurus. Würtembergas 30 Maii anno 1741. Corpus humanum, ob frequentem calculorum, in eo et quibusvis ejusdem angulis, atque abditis viscera receptionem, generationem, ac uberrimum inde provenientum, lapidicina microcosmica non inepte vocatur. Tales in mundo majori atque terrae mineris, ex succis salinas, cum aliis partibus heterogeneis, potissimum terreis, interdum fulphureis atque metallicis intimius mixtis, in durissimas ejusmodi glebas concretis et coagulatis, ortum trahunt, de quo videre potest B. Parentis Physica Experimentalis Seti. V.Cap. VI. Non minus in corpore nostro, ex recrementis alimentorum, quibus vestimur, heterogeneis, salinas, terrae tribus, viscidis atque mucosis, inter humorum vitalium praeparationes, digestiones et secretiones, concreta illa praeternaturalia oriuntur. Utimur quippe, ad nutritionem et conservationem corporis, vicisque vario, omnis generis cruditatibus, ad nutriendum ineptis, pleno, qui propterea depuratione et defecatione opus habet. Ideo machina animalis, in tanto tamque vario organorum et viscerum apparatu, quam plurimis emundationes instruitur, quarum opera recrementa superflua, impura atque minus proportionata, inter digestiones, variis in locis, a succisis laudabilibus segregata, eliminari debent. Sic in alimentorum canali a chylus percolato, et per vasa lacera ad sanguinem tendente, scybalus crassiora relinquuntur, per inferiorem gutturem expurganda. Chylus tamen nondum ad nutriendum corpus aptus est, donec inter circulandum cum sanguine per univerfum corpus, in visceribus diversis, ab impuritatibus liberatus fit. Imprimis in renibus serum superfluum excrementicium, scoris salinas, terrae tribus et viscida reparesentum, a sanguine arteriosum per tubulos belinianos secretum, incorundem pelvim impluit, unde per ureteres ad vesicam translatum, educitur per viam ordinariam. In hepate, viscera abdominis maximo depuratorio, a fanguine vena porta, separatur liquor balsamicus, recrementis salino-sulfureis turgidus, atque ad duodenum defecatus, & cum chymo e pyloro exeunte pertransitus, una cum fucato pancreatico, chyli secretionem perficit, qua per aliquot, cum excrementis alvinis, qua tinctoriam ab ileo habent, expurgatur. Sed excretionibus his aliisque debitatis & suffumigatis, evisceratis & salino-terrestribus tartaresis discissis, in sanguine cumulantur, ac viscido junguntur; variis obstructionibus concretionibusque, figilatim calculorum, anisam & fundamentum praebent. Ea etiam est causa, quare in his locis frequentius concretionibus fabulosae & calculi observentur. Tantum autem abest, ut requum corpus ab his molestiis immune sit, ut potius nulla sere pars vel regio reperiatur, in qua non aliquando, quamvis rarius, calculi inventi, vel inde exclusi sint. Producimus nunc in medium observationem singularem calculorum lenticularium ex abscessu inguinali propriorum. Dedit has nobis in praesenti occasionem, loco specimen inauguralis, de calculosis in locis infitatis generatis, ac per vias insolititas exclusis, differentiendi. ABR. VATERUS. FEmina LX. circiter annorum, nunquam ultra nupta, ante viginti, & quod excurrit, annos, dolores nephriticos passa, calculum nuclei dacryli magnitudine, excrevit, almo exclusus, post hac libera ab hoc malo sit. 