title: Annales Academici
creator: None
text: KiM ni Tuljp kttsgen de dooedtdki in de anstoibie dei litel vun hoogleeraMr en tkis teekett der Cijden merken vrrj ep dat t^ weken prdfeseordi in am- tmte en ohirargie; de heelkuust k^/Mt m> kl^ euite vsfn de ontleedkunst. Oedurende ruim 150 jaron werden Mo beide viikken geMtteiiHjk door Ruysch, met en na dezen door Roell gedoeeefd; Osmper bmgC meuw, ietwat praktieeh ieven in het oraderwijs, dddh ve^Iiet dns epeedig; FdMcert Snip en AndiieaB Beviki tolgden hem op, even ils Gerard Vrolik «& HeU'^ drik Besschii ^ 'dteeii tervingett. Het ov^lrigt, dftt aldfis de dii11eedk«Mist o^ de heeftunde uitoefende, ktat zidh begtijpM Wintieer men op de >getieel ontoldoett^ t^eidvag •der heelmeesiefti let, waarv^n Vm de Haage in 1705 nM^ een tr^^de Mhets he^ gsieveivl*). De gildeknechts w>erdeB dodr huhtte meefiAeM 'pmaftun etederwetttti; de ptofMK)r «iHatdmes tms de eduige diSeiCle doeent, nis tsr loe^s vdegde hi$ w«t <ehirurgie bq de anatomie. Wae kij zelf cbiravgP O t^, <dit "^md iKi het tijdvik Waa/rnid4e "w^ ens %srig houdisn, nwh hisr noch elders gevorderd; alleen chirurgie uit boeken, 'dpgtfluietird «doe^r Ma^ toinie, iMtd dnderiveM& ^h tA »ag meu hkt entoste mtlkfa Wa ieevaiir in de hedlkuiMt dpAredeti^ ^ %elf beelkttmtige 'WM; ddti Rttn^ %» v., «dea bekehdeh tfteensttijdtel', imc Pii&feSMr tte I/ei^i, een UHiedrn'^), <d«ii tljk begdifdcl& bhiruti^ in 'het fiitaifebglssthttis ^O/tA^Y, mim^ fj&^dMften, ja fliili wiente twistscbriftati VKb «ijne 'grddte %ennfb getuigei, "die ^enkele t&ttnnen waren privaatdocenten, die slechts korte jaren als zoodanig wei'kstic(l& Wiftn. Digitizedby Google RBOEVOKRING. 8Af Maar ook aaa oitte laDd»«amTOmtoi(ten m eldQrj» li?p 4)0 ehirurgie naii den leibaiid der antttomie. Liftk mij aUeen bQrianereo aaii deo gfooteii aiiitooiBi AIIhiiiis te Leideo» die oek proCessor ebirui^g^ was en wia «iaii een lofredenaar van de allerlaatste dagen ^) niet dan met de grootate moe^ iets kon vkidett» toen bij aMtoonen moeet det btj zicb ook vm^ ebiirttrgie besig gehoiiden had. HetzelHde geldt vaa de docenten difee ia de vorige eeuw in veff^billeadb steden van ons rijk aangesteld waren ofin heelkaodigen faa vormeii. Die alleenstaande leotooren itf piofeasoren doceerdefi sfecht» «matofBie» m waren veekl geene praktisohe «Jururgen '). Van eenige bttttenkndsohe trjdgeoQOten> ik <ieeie elecbts HaUer en Hekter, moel betzeUde geaegd wordee. De gevolgen vae dea aard van dat ppderwijs, gedwendb dat tijdvak, waren duidelijk. Br kwamen twee soin^tea vae obirwgw, gieletUiBde eo praktische; getittge de Utorataur van die dagen. De eeKste geven ^idafitiv aebe bandbodcea sieuiieede op faeekenkennis m anatomie, enkeie praetiei of baadleidingaB die letterlijk onbruikbaer waree, of adversaria, obser» vetieii, vrucfaten van den deidLendeD en bandeleaden mm, die min of meer vertrauwd met algemeene wetensebi|), Boms ^p geeiele m karakteris' tieke wijs verbnlt, wal bij ge«ies, wiit bij gedaae beeft. Maar de goede waren ifrari aaBtes in gurgite vasto" ^^). Heeft die enatomiiche rigtiog goed gedaan v^raagt mee welUgt Wie aal bet ontkHiden, daar le den cbirurg geleerd )iee£t« mt hy b^t eecst? weton moot, rden faodem waarop hij staaA, waarop hij werkman» i£U Zoa* der anatomia zoa bij ala de zeeinan sooder eeekeact , als de reizi^ «wd«r gids sijn. Maar se had ook haffe zwakke z^de ; het vopshMki der leief- meestecs bcagt dea leerlnig niet tot kraditig eo onveieaagd haodalee ; de kermewters wasen wel zeer gelemrd, neef oumagtig of wroaMebtig om zelf in 't wesken v66r te gaan; vaodaar dat die vDees dikwerf op dea leerling overging, en later uit angst meermalen handelingen versnimd weri- den , die men had moeten verrigton. Ja wat geoutreerde anatomiscbe studie 44* Digitized by Google 848 J. W. R. TILANUS bij half geoefende practici vermag , leert uit latere tijden het gebeurde met de stadien van Hesselbach en die van Tiedemann over vaatanomalien , die meermalen tot ongegronde vrees en noodlottig afwachten hebben aanleiding gegeven *>). Intusschen was dit niet het grootste nadeel van het overheerschen der anatomen; er heerschte veelvuldig verwarring tusschen de zoo straks be- doelde geletterde en de practische chirurgen. Mag ik een duidelijk , al is het ook een specieel voorbeeld aanhalen? De zoo straks reeds genoemde Rau had ter stede omtreeks 1700 den bekenden monnik , frere Jacques , zien steensnijden. Hij zelf privaat docent in anatomie en chirurgie, volgde hem na en met zoo veel ijver, dat toen hij in 1718 zijne inaugurele oratie te Leiden hield, hij zeggen kon reeds meer dan 1600 steensnijdingen met succes te hebben verrigt. — Strekte die ijver, die handigheid ter zijner lof , minder eervol is het, dat hij tot zijn dood toe weigerachtig gebleven is om te publiceren of aan iemand duidelijk te zeggen, op welke wijze hij eigenlijk zoo gelukkig die operatie kon verrigten. — Geen wonder dat toen Albinus (Bernard Siegfried be- doel ik), in eene levenbeschrijving van Rau mededeelde. dat hij de be- wuste methode kende en uitvoerig demonstreerde^ dat de operatie ge- schiedde door de vesica digt bij den cervix te openen , geen wonder zeg ik, dat dit in geheel £uropa met belangstelling , maar ook met bevreem- ding vemomen werd. — In Frankrijk en Engeland vertrouwde men zoo- veel op het gezag van Albinus, dat eenige, vooral Foubert te Parijs eo Cheselden te Londen, zijne voorschriften trachten na te volgen. De uitslag van die pogingen was echter zoo slecht, het gevolg der operatie zoo on- gunstig , dat men tot de conclusie moest komen , dat Albinus niets van de zaak begrepen had. Cheselden ging dan ook zelf aan het werk, vond de methode en beschreef ze naauwkeurig; het is die» welke wij nog heden ten dage volgen. — Albinus deed gedurende dien strijd of dat zoeken niets; het was eerst 40 jaren later dat hij, deerlijk door Camper geprest, zich verantwoordde en de meening trachtte ingang te doen vinden» dat men hem steeds verkeerd begrepen had^ maar dat hij de zaak goed had opgevat i^). Digitized by Google REDEVOERING. 349 Die toestand kon niet langer doren: De theorie en praktijk moesten te zamen gaan en in dezelfde personen vereenigd worden. De chirurgie moest noch afzonderlijk van meester tot knecht in de chirnrgijnswinkel , noch ook alieen in deftige togataal van den catheder geleeraard worden; aan het ziekbed, in de hlinieh moet men beide vinden ; de Klinische chi- rurgie moest ontstaan. Desault was degene, die dit denkbeeld op het laatst der vorige eeuw; zoo niet het eerst, althane op nieuwe en grondige wijze verwezentlijkte. Door hem werd de eerste officiele chirurgische kliniek te Parijs gesticbt; aan zijne zijde konden de leerlingen in het beroemde Hotel-Dieu zich in 't observeren en behandelen van talrijke lijder^ oefenen, en na hem en door hem werd de behoefte aan dusdanig onderwijs algemeen erkend; allengs toch ontstonden aan de meeste geneeskundige scholen vooral in de hoofd- steden, chirurgicale klinieken van meerderen of minderen omvang, met dat gevolg dat de chirurgie een meer wetenschappelijk karakter kon ver- krijgen, dat eigenlijk de wetenschappelijke chirurgie van dien tijd dag- teekent. Door welke mannen en door welke middelen werd dat wetenschappelijk , dat klinisch karakter nader aan de chirurgie gegevenP Vergunt mij dat ik die vraag beantwoord. De voorganger Desault werd in Frankrijk o. a. door Boyer, Richerand, Sabatier, Larrey, Dupuytren opgevolgd en geevenaard; in Duilschland eerst later door Kem, Bust, von Walther, v. Graefe, den ouden Langen- beck en Dieffenbach. Elders werd de gelukkigc combinatie van weten- schappelijk en practisch chirurg gezien in een Scarpa, John Hunter en Astley Cooper. In ons vaderland werd de behoefte aan klinische chirurgie eerder erkend dan vervuld. In bijna alle geschriften, rapporten, redevoeringen over ge- neeskAindig onderwijs van de laatste jaren der vorige eeuw en de eerste van deze ^') vindt men het onderwerp in het breede behandeld; het eerst in de bekende uitmuntende verzameling van stukken omtrent geneeskundig toevoorzigt van het jaar 1798 van Van Swinden en G. Vrolik; hierin werd de noodzakelijkheid in het breede betoogd en in het bijzonder voorgesteld, dat in ons Binnengasthuis moesten worden aangesteld klinische leeraren Digitized by Google 350 J. W. R. TILANU8 in Geaeea- en Heelkunde, oooals er reeds een in Varioakonde waa. — Het waa aeker aan de troebele tijdea te wijteii, dat aao dtt dfiDkheeU e^eBlijk niet dan na 80 jaren gievoig k gegeven , dat de chiraxgie vow alsBog alleen slechta door de anatomea Boon en fioiacha gedoceecd werd *^). Wel werden er eenige proeven genomen; in 1800 hier mm niettwe geneeskundige achooi ^^) in verband met he* Athenaeam opg«rigt, waaraan de bekende D. van Gesscher ee& korten tijd lessen over ^ beschoaweade heelkuade hield ; in 1809 door Kooing Lodewijk aa& ens Athenaeam uja Fraosche lijfarts Giraud ^^) tot Hoogleeraar in de duruigte henoenid, evcn als in 1810 door het Franscha goaverftenieiit de Oud-Hoogleemar P. J. van Maanen '^). Ze doeeerden alechts kort, kadden geen kliniek en kooden dus weinig nut doen. Eerst door de stichting der klinische school in 1828 werd bet vroeg^er geopperde denkbeeld ten volle en roim uitgevoerd, en hoe dit gesdned is behoef ik niet te sehetsea. Aan onze lands-universiteiten werd kliniscbe chirurgie niet veel vioc^ gedooeerd. Tot op het laatst der vorige eeuw werdei er aan de Akademie geene chirurgen gevormd, wel die geletterde chirnrgen, waarvan ik bqo even sprak, die wel redeneren, maar niet handelen konden; ddmrgen nuttig voor de maatschappij kwamen er (voigena Joh. Malder b, v. ^ in den r^el niei vandaan. lels beter werd het toen in 1799 Dnpuy, de eersie hoogloenRr die hedkonde met verbskunde als hoofdvak te doceren kveeg, eeoige beddeo ifi het Med. Clinicum te Leiden voor zija oodervijs b^mm kon; eene gelegenheid die door zijn opvolger Broers echter geheei onvohloeade weod genoemd ^^). Te Gromngen kwam er «ene kleioe iartgtuig m 1807 door Joh. Mulder tot stand , in 1810 eene grooteie ^). Na het ov^gonieiDe beslnit omtrent het Hooger onderwijs van 1815 werd in de drie Akademis«> stecfen gelijkelijk met de medisehe ktimek eene chirurgicole , hoewei op beperkte achaal, opgerigt en kondea Snerman te Utrecht, Dnpuy ea Broers te Leiden en Handriks te Gfoningen a!s klinische chiraigen (^jtie- den. Het laatst ^^) maar toea ook op nitmimtende wtps weid m de be- JK)efte aan klinische chirurgte te Rotterdam vooraien door de oprigting Digitized by Google REDEVOERING. 351 dier klinidL van Dr. Polano in het nieuwe ziekenhuis. leder die het be« IttDg kent VM onbekrompen beoefening van praktische chirurgie moet dan ook met leedwezen gezien bebben dat deze kliniek als inrigtiog van onder- wijs, in 'tvorige jaar is opgebeven *^). Het is mijn plaa niet, al wae bet met korte woorden, te schetsen tcat die kliniscbe rigting beeft uitgewerkt, wat die mannen door hunne klinie» ken gedaan hebben, ik zonde U den vooruitgang van het laatste 100 tal jaren in het geheogen moeten roepen. Maar vergunt mij dat ik met een enkel woord zeg hoe zij d^ klinieken voor hun onderwijs gebruikt heb« ben , hoe zij met hun voorganger Desault de roeping van den kliniscben leerear hebben opgevat, of liever, hoe ik meen dat deze moet opgevat worden.' De kliniek moet zijn de oefenschool voor leeraar en zijne discipelen. Beide vinden er de qoieest geschikte gelegenheid om zuiver en vrij van alle befemaieringen vooreerst hunne iijders te observeren en de hulpmid- delra in den meest uitgeatrekten zin aan te wenden, die dienen kunnen ter juiste herkenning der ziektevormen. De leeraar toegerust met de noodige algemeene wetenschappelijke ken- nis, moet deae toepassen op het bijzonder gedeeke door hem te doceren; volgem de physdsche metkode moet hij ond^zoeken tn beproeven. De leerting moet verder deoi docent als haodelend persoon zien optreden , niet alleen hooren aangeven, wat gedaan moet worden, maaar bem ook zien voorgaan in tet manweitden der fanlpmiddelen ter genezFsg van ziekten en daarna krrjge hij zelf de gelegenheid om onder het oog van den leeraar den zieke te onderzodfieii en te behandelen; hij o^ene zich om zelf prak- tikmt le worden , zoodat later , wanneer hrj ii| de maatschappij aOeen tegenover de lijders staat, hfij niet te veel nog vreemdeling zij in het belpen wa zrfn zieke. Reeds zeide ik dat de leerling den leeraar moet zien handelen. Ik kom hierop terug om mijn denkbeeld aan te geven, welke de verhouding moet zijn van den docent tot den zieke. Er is toch onlangs hier gezegd dat de Digitized by Google 862 J. W. K. TILANUS kliDische leeraar alleeD doceDt behoort te zijn , dat de behandeling der sie* ken in de klioieken gerust aaD aDdere buiteD het onderwijs staaade mannen kan opgedragen wordoD. — Al heeft nu ook een uitmuntend raadabe- sluit ^) der jongste dageD, waarbij de behandeling der sieken in het Bin- nengasthuis aan de doceoteD blijft opgedragen, ja zelfs ook de specieele poli-kiiniekeD geheel voor het oDderwijs zijn dienstbaar gesteld, al heeft dat besluit, zeg ik, getoond dat die meening nu gelukkig door het Bestuur niet gedeeld wordt, toch meen ik haar met eerbiediging der opinien van anderen nog te mogcD bestrijdcD. ODtDam men toch den leeraar de ver- antwoordelijkheid van de behandeiing der lijdera in zijne kiiniek, men zou hem eeue rijke bron van zelfoefening ontnemen en den leerling de gel^n- heid om in zijn leermeester te zien den helper zijner zieken en om de maat te leeren kenDeD eeoer verantwoordelijkheid die hij zelf later moet dragen; hij zou er wel objecten voor het onderwijs, maar geene patienten meer in zien. De lijders zouden zoo het voorregt missen om behandeld te worden door diegenen die, teregt of ten onregte, door bunne positie als leeraar geoordeeld zijn tot de beste onder de practici te behooren, en de dubbele relatie der lijders tot den gewonen geneesheer en den klinischen docent zou heo de waarheid van het nog onlangs door mijn voorganger op het spreekgestoelte herinnerde distichon van Martialis, centum me tetigere manus, diep doen gevoelen. Neen, men onthoude den docent de noodige assistentie in onderwijs en ziektebehandeliDg Diet, maar late hem zelf de behaDdelcDde en verantwoor- lijke arts in zijne kliniek zijn , — en leerling en lijders zuUen er de beste vruchten van plukken. Dat het niet opvolgen van dit denkbeeld vroeger de hinderpaal geweest is voor goed klinisch onderwijs, leert ook de geschiedenis. Dat toch niet voor in 1828 hier en in 1861 in Botterdam, niettegenstaande er yro^r reeds ruime ziekenhuizen waren, behoorlijk klinisch onderrigt is gegeven, heeft daaraan gelegen dat personen vreemd aan het onderwijs met de dienst der gasthuizen belast waren en dat de docenten er niet dan als gasten werden toegelaten. Digitized by Google REDEYOERING. 358 Het tijdvak in de geschiedenis der chirurgie, die ik het kliniacAe genoemd heb, is niet afgesloten^ de methode ter beoefening der kunst en ter uit- breiding der wetenschap, voor 100 jaren in het leven geroepen, is nog steeds als de goede, als de beste te beschouwen, en wanneer ik de rig- ting die de wetenschappelijke chirurgie in deze dagen heeft en volgens mij hebben moet , de pAyaiolojfiscAe noem , dan bedoel ik daarmede geens- zins dat de klinische rigting verlaten of min geacht moet worden, maar dat de klinische chirurg ter uitbreiding zijner wetenschap meer dan vroe- ger op physiologie het oog moet gevestigd houden. De anatomische wijze van onderzoek is zeker de meest solide weg om tot grondige pathoiogische kennis te geraken. Door middel van de patho- logische anatomie alleen, kunnen wij ons evenwel den zamenhang der ziekteverschijnselen niet genoegzaam verklaren, daartoe behoort meer en wel voornamelijk de kennis der overeenkomstige levensverschijnselen in den gezonden mensch en de opsporing en navorsching van alle ziekteprocessen door die mlAlelen, welke door het physiologisch onderzoek op den gezon- den mensch worden toegepast. De physiologie toch als wetenschap een kind der 19^<^ eeuw^ ontwikkelt zich statig; door observatie en experiment leert zij ons niet alleen telkens nieuwe feiten, maar verklaart ons meer en meer de stoffelijke verschijnsels van het leven. Daartoe trachten de physiologen ons de scheikundige zamenstelling , de natuurkundige eigenschappen en den elementairen bouw der ligchaamsdeelen te leeren kennen en te verklaren ^). Bn wanneer ik nu als chirurg ter herkenning en verklaring van anormale levensver- schijnselen die wij ziekteverschijnselen noemen» ter opsporing der om- standigheden en middelen die leiden kunnen om dat anormale tot den norm terugte voeren, bijzonder het oog op physiologie wil gevestigd hou- den, dan doe ik zulks omdat ik van oordeel ben dat de afwijkingen, die wij chirurgicale noemen, zich meer dan andere daartoe leenen. De scheiding tusschen in- en uitwendige Geneeskunde moge niet zuiver wetenschappelijk zijn, zij bestaat echter; al zijn beide niet meer door slagboomen van elkander gescheiden, al treden zij dagelijks in onder- linge wisselwerking , het zal nog lang duren, voor dat er zoodanige eenheid van wetenschap en kunst zijn zal, dat de naam van chirurgie 45 Digitized by Google S54 J. W. R. TIL4NUS dlleen tot de historfdche Hamen zkl behodred. Ik mag dud nog voor haar» meen ik, vragen, dat de t^hysiologie haar te hulpe kome en kan dit met te minder aarselen doen, daar ik geene zood&nige nadeeleti in het toon- gi^ven der phyftiologeil in de chirurgie 2ou zien aln ik zoo straks zulks in den uitslttitenden invloed der auatomen opmerkte. Van de zoo even genoemde drieledige taak der physiologen zie ik van het eerste gedeelte, waarbij zij ons de scheikundige zamenstelling der ligchaamsdeelen leert, voor de afwijkingen die ons ter behandeling gege- vett sujh niet 't meeste nut. Geeft de pathologische chemie in het alge- meeH fiiet veel licht, althans niet zooveel a!s wij zulks een 20-tal jaren geteden bij het ontwikkelen diet* tak van wetenschap verwachten, op het gebied der chirurgie bekleedt zij zeker niet de eerste plaats. Maar waar de physiologie ona de natuurkundige eigenscfaappen der ligchaamsdeelen leert en den eleinentairen bouw behandelt, komt zij ter wetenschappelijke bearbeiding van ons veld geheel te pas. Hefc zou mij te ver leiden als ik voUediff 8chetsen wilde, welke de in- vloed vah physiologische physica en histologie op chirurgie is en zijn kan; hfk zou ook mijne krachten te boven gaan. Maar laat mij op enkele puhten, op eenige ohderzoekingen wijzen die ik meen, dat de rigting aangeven, waarin gearbeid wordt en moet worden. Moet den chirurg de hiaiologie bijzonder belang inboezemen, het is niet zoozeer ter navorscfaing van den stationairen bouw der ligchaamsdeelen , dit behoort eigenlijk tot de anatomie , — maar vooral ter bespieding der Verhnderingen die door experiment of door ziektetoestand in het leven geroepen Worden. Fijne onderzoekingen in den geest van die van Weber en van Thiersch over het proces van cicatHsatie bij wonden, moeten den wohdheeler (zoo noemt men ons toch) welkom zijh , — niet minder de he- d^hdaagsche navorsehing omtrent den bloedsomloop in capilteria van Cohn- heim e. a. bij prikkeling en ontsteking, evenaU de cellentheorie in het algemeen. ... Met belangstellihg , ^I is het tiiet zohder inspanning , moet hij de na- Digitized by Google E8DEV0KRING. 9>l» gporingaa n^ga$n die vm een JohannQs MuUer tot Vircbow, van 1.83$ af tot hedeo, over den boaw en het ontstMn der prodocten van ont^te* king en in het algemeen pver gezwellen gedaaq zijn. Hij kan er ipiet . buiten, die objecten die hij zoo tallooze miden voor oogen of in de hand heeft , belnngstellend te ondervrAgen wie ze zijn en welke hunne bestem- ming i^, en dien bouw in verband te beAchouwen met het beloop der ziekte en daaruit leeringen te trekken voor diagnose, progpoae en Qok voor therapie. Vraagt men , wat ons de ph^mlogische phyma leert , dan wijs ik het eerst op de ziekiten der Tintuigen» bij wier behandeling de toepassieg v|^n physiologische en physdsche wetten een groote rol speelt. Het duidelijkst is dit geblekaa bij de oogydHnie^ die eerst weten- schappelijk en vruchtbaar koiQ beoefend worden, toen de Koningsberger physicus en de Utrechtsche phjsioloog omstuwd en gevolgd door een tal van ijverige onderzoekers — aan practici als Arlt, Bowman, von Graefe de hand reikten, om gezamenlijk het gebouw op te trekken dat thans voor ons steat en welks doelmatigheid en stevigheid men vooral dan kan schatten , wanxieer men geti4ge en bekngstellend aanschouwer Is geili^eeat van het aanbrengen der fondamenten en het <>pti^kken v^sk het gpheel. Welk veorscbil tooh tMsschen de oogheelkunde van die yqoft weinigie jaren en van die van thansl Toen nog veelai in handen vaa speciali^tcm , die wel met ridderlint en riddertitel u te gemoet traden, maar wie de stempel van onwetenachappelijkheid op het voorhoofd gedrukt pcheen en die zich door nieta dan eenige routine len handigheid aignideerden, treedt haar Helmbolt^ voor 17 j^ar te gewoet; het eenvoudige glasplaatje^ de kleine oogspiegel wordt haar als gevolg van physisch onderzoek geschoa- ken, -«• een nieuw veld van onderzoek wordt dw chirurg goei>end en... of hij deinst terug en laat andere vogf twerken of hij neemt dankbaar de wenk aan, en een nieuwe bron van wetenschappelijk genot opent zich voor hem en met vreugde ziet hij de lijders nut trekken van de toepassing der physische methode. Ean men nog zqoveel niet i^ggen wn de eustert^k de <^ia^rU, tQph g^at men met dese den regjteq «eg op , ^ 4e pbTsisofae .diagnosti^ vordt zorgvuldig toegjBpasti het phywftlogiseh ei^penment ter bolpe jnwwpen, 45» Digitized by Google 856 J. W. R. TILANUS onderzoekiDgen omtrent toonen en gelniden gewaardeerd, de pathologische anatomie geraadpleegd en wordt de behandelingswijze rationeel. Welligt is de tijd niet meer ver af, dat de chirurg ter hersteliing der organische gebreken der spraakorffanen met vrucht gebruik kan maken van de nieuwere onderzoekingen omtrent stem en spraak, en zich niet langer behoeft te bepalen tot het herstel van den vorm der organen en van de physiologie kan leeren hoe ook de functie te verbeteren. Voor de wetenschappelijke en vruchtbare beoefening van orthopaedie is de studie van de mechaniek en de functien der gewrichten uiterst nood- zakelijk; studien als die van Henke en Meijer, haal ik als voorbeeld aan. Voor het herstellen der spierwerking is hem de kennis der zoo teedere electrophysiologie geheel onmisbaar, al ware het alleen om nog beter dan nu, vruchten van de electrotherapie te trekken. Maar laat ik mij tot deze weinige voorbeelden bepalen, gelovende dat ze duidelijk genoeg spreken, om te doen zien dat de chirurg niet alleen uit wetenschappelijke lief hebberij , maar uit besef van ware noodzakelijkheid in pbjsiologischen zin moet werken. Ais practicus leere hij bovendien van de pbjsiologen, zich vertrouwd te maken met de hen zoo eigen exacte me- thode. — Toegerust met werktuigen, met wapenen van uitstekende fijn- heid, de zoogenaamde instrumens de precision, die nog met iederen dag verbeterd worden, gaan zij met uiterste naauwkeurigheid de veranderingen na, die door stofwisseling en krachtsuiting evenals door het experiment, in het dierlijk organisme plaats vinden. En moge het al waar zijn dat mj bij onze observatien die hooge mate van naauwkeurigheid niet altijd behoeven, toch zuUen wij er bij winnen, wanneer wij hunne methode, al is het ook van verre, navolgen. Gelooft niet Mijne Heeren, dat het nieuwheid is die ik verkondig, dat de geschetste rigting in chirurgie nog niet de proef der doelmatigheid en duurzaamheid heeft doorgestaan. Men ziet ze levendig in de Berlijner Digitized by Google REDEVOERING. 357 Scbool met Langenbeck en Vircbow aan 't boofd en niet minder in bunne discipelen, die zoovele andere Universiteiten versieren; men ziet de werk- lieden bezig in Langenbeck's Arcbiv en de resultaten van bet bedendaagscb cbirurgiscb weten in Billrotb en Filba's voortreffelijk Handbucb nedergelegd. VTijs ik op die practiscbe mannen, die meesters en medearbeiders , het is om te doen zien dat ik de cbirurgie niet in eenzijdigen, tbeoretiscben, maar ook in practiscben zin wil beoefend zien. De beelkunde is en blijve eene eminent practiscbe wetenscbap, maar bare beoefenaars, op wie niet langer, zooals vroeger bij bet gescbeiden zijn der standen, bet kenmerk van mindere wetenscbappelijkbeid mag blijven drukken, mogen niet bet minst van alle geneeskunstoefenaren in hun weten steunen op ware, op degelijke kennis en in hun handelen op rationele en evenzoo degelijke empirie. Ik beb U Mijne Heeren de vier boofdrigtingen in de cbirurgie, gedurende den loop der tijden , al is bet slecbts met losse trekken gescbetst. Het waren geene vitieuse rigtingen; ze kunnen dus alle bebouden blij- ven. -~ De etnpirische, wie zal bet nut der ondervinding ontkennen, de anaiomische, wie de ontleedkunst overbodig acbten, de ilinieche, wie zf^l van de algemeene, zoowel als van de speciale klinieken niet zoo ruim mo- gelijk gebruik willen maken, de physiolopische, welke cbirurg zal de ken- nis der levensverrigtingen kunnen ontberenP Trekken wij dus van iedere rigting zooveel voordeel als wij kunnen, onze wetenscbap, onze kunst zal er zicb wel bij bevinden. Edel-Acbtbare Heeren Burgemeester, Wetbouders^ Raadsleden en Cura- toren van bet Atbenaeum! Gij bebt aan uw besluit gevolg gegeven onze scbool de noodige uitbrei- ding op bet practiscb terrein te geven, opdat bier van de uitmuntende en ongezocbte gelegenbeid tot vorming van den practiscben arts een volledig Digitized by Google 858 J. W. R TILANUS gebruik koo gemaakt wordea. Mfiar gij hebt met gewild^ al v^bieven er Bicfa stemmen voor, dat onse acbool eene louUr practiacbe liJQ aott. Gij hebt teregt geoordeeld dat de natuurkaiidige wetenacbappen^ evenals vroe* ger, voortdarend hier moesten gedoceerd worden m ten profijte van de ontwikkeling onzer stadgenoten in het algemeen en ten nutte van hen die zicb bier tot geneeakundigen tmchten te vormen \ maar voorEeker ook omdat de meening door u gedeeld werd, dat selfa voor den btoei van de prakti- Bche school de hulp der natuurkundigen, van den anatoom en pbyaioloQg atet kan gemist worden, Meende ik de hedendaagsclie ligting bij de be« nefening der beelkunat eBue pAyeiolofiseAe rigting te mogen noemen, dan aal het U niet bevreemden, dat ik, evenak mijne ambtgenotra, mij ver* beug dat de door het vertrek van den kundigen Heynaius vacante Jeerstoel voor physiologie door uwe zorg niet langer onbezet zal blijven ; en zien wij dus met verlangen de komst van zijn opvolger tegemoet, overtuigd dat ruime beoefening van physiologie eene levensvraag voor onze school is. Gij bebt mij geroopen om mede onderwijs te geven aan onse inrigting en volgaame heb ik aan uwe roepstem gehoor gegeven. Heb ik daarbij misscbien niet genoeg mijne eigene kracbten geraadpleegd, niet genoeg overwogen of ook anderen beter dan ik de n^j opgedragen post zoudeo vervuUen, — bet was iiefde voer bet onderwijs on lust om, aoo ver ik kan» mede te werken tot den biott van ons, mij ook als Je^Ii^g zoo dier* baar, Athenaenm, die mij zonder aaraelen deed beduitra^ ja auj deed ge- voelen, dat ik verpligt was, de opoffering te doen om eene gekefde en uitgestrekte praxis vaarwel te zeggeo en mij gebeel aan dat onderwije te wijden. Dat ik daarbij gerekend heb op uwe krachtige ondersteuning, Mijne Heeren Curatoren, heb ik U reeds bij mijne installatie gezegd. Herhaal ik dit bij deze, bet is om nu nog de gelegenbeid te hebben U mijn opreg- teo dank 4oe te brengen voor de beusobe wijae^ wuuuK>p gy mij aan bet stedelijk bestuur hebt voorgedragen en de welwilleadhdd die ik m leeda van U ondervonden heb. Digitized by Google REDEVOERING. 359 Niet zonder schroom wend ik mij tot U Hooggeleerde Heeren, mijoe geachte arobtgenoten, nu ik in uw midden ga plaats nemen, onder ge- leerden van naam, onder beproefde docenten. Maar die schroom wordt getemperd als ik bedenk, dat ik niet als vreemdeling tot U kom; als ik onder U zie vrienden van vroegeren en lateren tijd, nog eenige mijner leermeesters en in uwen Nestor mijn vader; zoodat ik vertrouwen kan^ zooala ik reeds bemerkt heb, dat ik heuschelijk als ambtgenoot door U zal aangenomen worden. Van uwe ondersteuning, van uwen vriendschap* peUjken omgang verwacht ik veel voor eigen vorming, evenals hulp in heC volbrengen van mijn moeijelijken taak. In U Praeses van de Orde, Hooggeschatte Schneevoogt, zie ik een veeljarigen vriend., van wien ik niet weinige bewijzen van genegenheid en welwillendheid heb ondervonden. Toevallig zijn we beide te gelijk geroe- pen om meer dan vroeger aan het onderwijs deel te nemen. Verheug ik mij evenals onze ambtgenoten, in uwe vemieuwde toetreding, het is om- dat de herinnering aan de reeks van uitmuntende geneesheeren door u vroeger in het Buitengasthuis gevormd^ nog levendig bij ons is, en aUe leerlingen nu voortaan van uwe kunde en rijpe ervaring kunnen partij trek- ken; maar ook omdat ik voor mij zelf veel nut en geno^en zie in ons aanstaand zamenwerken. Vereer mij daarbij evenals vroeger met uwe Van den tijd dat ik uw leeriing was, Hooggeachte Suringar en van GeuHB, tot nu toe, h^t gij niet opg^uden mij uwen vriendelijken raad en steun te, geven bij maatschappelijken en wetenschappelijken arbeid. Nu ik KX)rtaan te zamen met U het pad van wetenschap en onderwijs bewan- delen zal, nu wij ^n levensdoel hebben, bevordering onz^ kunst en be- vofrdering der studien van onze leerlingen, zult gij, hoop ik, mij die steun ea raad nog meer da» vroeger schenken. Hetzelfde vraag ik U, mijne vrienden Lehmaim en Chanfleury van IJsselstein; onze werkeaamhedeil brengen ons veelvuldig te zamen; laten vri§ door wederzijdedie bolp malkanders taak trachten te verligten, en de Digitized by Google 860 J. W. K. TILANUS verhouding waarin wij reeds zoo lang met elkander verkeerd hebben, even aangenaam als tot dus verre blijven. Het is hier de plaats niet om geheel uit te spreken; wat ik voor U gevoel, wat ik U verschuldigd ben, veelgeliefde vader, nu ik openlijk op- treed als uw ambtgenoot. Buiten verwachting is mij het voorregt geschon- ken om naast U in de Faculteit zitting te nemen en uwe werkzaamheden te deelen. Was ik vele jaren uw assistent, en dus veelvuldig in de gele- genheid nog van uwe lessen en van uw voorbeeld te profiteren, nu voortaan zijn we tot mijn vreugde dagelijks voor hetzelfde doel te zamen werkzaam; Moge ik nog lang het geluk genieten, om onder utoe leiding mij tot kli- nisch docent te vormen en U als voorbeeldig leeraar, als scherpzinnig ge- leerde, als onvermoeiden helper uwer lijders te kunnen bewonderen en trachten na te volgen. Alle uwe leerlingen en vrienden deelen voorzeker met mij dien innigen wensch. Vergunt mij ook een woord tot U te rigten , Wel-Edel Zeer Geleerde Heeren Lectoren! Tot het zelfde doel^ al is het met een anderen titel, zijt gij met mij aan onze school verbonden ; gij zult uwe speciele studien dienstbaar maken aan het belang der studerenden. — Vele zullen dus. de punten van aanraking zijn en uwe medewerking en voorlichten, zal ik in mijn werkkring ook dikwerf van U noodig hebben. Ik vroag ze U met aandrang en beloof ze U wederkeerig. Uwe komst in ons midden, geleerde Israels, sedert vele jaren mijn medearbeider in wetenschappelijke bemoeijingen , verheugt mij bijzonder; — niet alleen als erkenning uwer groote verdiensten, maar ook omdat ik in uwe medewerking in het onderwijs en in de voor ons land nieuwe stich- ting van een leerstoel van geschiedenis en hygiene, een waarborg zie, dat onze aanstaande geneeskundigen hier niet alleen tot bruikbare practici zullen opgeleid worden, maar dat aan de algemeene en literaire vorming Digitized by Google REDEYOERING. 861 van den student de noodige zorg zal besteed worden ; dat hun niet alleen het heden^ maar ook het verleden zal geleerd worden, niet alleen ziekten te genezen maar ook te voorkomen. Gij zult het mij ten goede houden, hoop ik, mijn vriend Ounning, wanneer ik in u den plaatsvervanger zie van hem, dien ik en zeker velen onzer zoo gaame in de rei der docenten zouden gezien hebben, van mijn boezemvriend Hoyack. Gedurende vele jaren was hij volijverig om de studerende jongelingschap te helpen en voor te lichten bij de beoefening der oogheelkunde , al was hij daar ook nog niet door zijne betrekking toe verpligt; — nu voorzeker zouden bij de oprigting van eene leerstoel in ophthalmologie , ook zijne talenten voor het onderwijs verlangd zijn, had niet Aelaas/ eene treurige ziekte hem verhinderd verder voor de maat- schappij werkzaam te zijn. Kan ik dat leedgevoel, mij bij eene gelegen- heid als deze zoo bijzonder levendig, niet verzwijgen, het verhindert niet dat ik met ingenomenheid u hier begroet en in u als mededocent in een gedeelte der chirurgie, een mijner naaste colIega's zie^ op wiens vriend* scbappelijke zamenwerking ik als vroeger hoogen prijs stel. Uwe tegenwoordigheid, Zeer-Geleerde Polano beschouw ik als eene be- leefdheid mijwaarts, die ik ten zeerste waardeer, maar ook als hulde aan ons bestuur dat het voortgaat onze aloude instelling, die niet een lokaal maar een algemeen belang voorstaat, te bestendigen en te volmaken en zoo dienstbaar te maken voor het algemeene Vaderland. Dat mij de eer te beurt gevallen is, Geachte Doctoren en Heelkundi- gen , om uit uw midden geroepen te worden , als openbaar docent voor te gaan , ben ik gedeeltelijk ook aan u verschuldigd. Velen uwer toch heb* beUj of door zich ooder mijne leiding nog in heelkunde te willen oefenen of door mijn raad in te roepen en mij belangrijke kunstbewerkingen toe te vertrouwen , het veld van mijn arbeid verruimd en mij de gelegenheid 46 Digitized by Google MS J. W. B. TILANIJ8 Yoor zeUbefening fergroot Ik Tertroaw dii» dat gij mij die eer niet drb- guQiieQ £ult, welligt mijiie benoemiDg goed zalt keureo. Yereert i»j als vroeger met uw gewenscht vriendschappelijk vertrouwen; ak geKeesbeer d^ meke aimen blijf ik praktisereud arts en iBc^ uw coUega; ona levens- doel, vooK de gezondheid van onze medemeDschen te werken^ btijft dus hetzelfde. Wel-Edele Heeren Studenten in de Geneeskunde! Het iMtete woord heb ik voor Ul Sedert vde jaren als privaatdocent onledig met u eo vele uwer voor- gangers te leiden bi} uwe oefeningen in de heelkunst, heb ik ondervonden dat mijne pogingen tot vermeerdering uwer kennisy heuscheltjk door a werden gewaardeerd; zoodat de bezwaren die bij mtj bestonden om miJBfe nieuwe betrekking aan te nemen , veel verligt werden door de overweging d&t ik de hoop mogt koesteren , dal het mij ook in het vervolg gelukken zou, diezelfde beiangstelling bij u te ondervinden. In behoef mij dus, nu ik mij geheel aan het onderwijs gewijd heb, niet voor het eerst aan u als uwen docent voor te stellen, maar wil u toch nog eens de verzekering geven dat ik het voornemeu heb, zooveel ik kan, werkzaara te zijn ter bevordering uwer studien, die ik leiden, maar ook met a deelen wil. Befaoef ik a op het belang te wijzes vaii de grondige beoefening der heelkonde, op de behoefte der maatschappij aan bekwame heelkundigen? Gij weet dat die groot is, dat onze kunst in gewone tijden reeds een ruim veld ter bearbeiding vindt, maar niet het minst ook in buitengewone. 6ij weet dat men in den laatsten tijd, te regt cf ten onregte, het volk ter wapenoefening oproept, de volksweerbaarheid wil verhoogen; zeker omdat meti vooruitziet dat het te eenigertijd geroepen kan worden , het Yaderland (tegen wien dan ook) de verdedigen , dat het welligt de Staatsmannen tea% mislukken kan den vrede te bewaren en dat dan eea oorlog ons in al hare afgrijselijkheid voor den dear staat. Wat zal dan de roeping van velen uwer zijnP Gij zuR mede ter krijge trekken, maar niet om het vijandelijk lood met lood te beaatwoorden , Digitized by Google REDBYOBRING. 868 maar om het iijden van vriend en vijand te verzachten, om de treurige gevolgen van den krijg te verminderen. Stelt u die mogelijkheid bij uwe studien voor den geest; wij kunnen u gelukkig niet in de gelegenheid stellen u praktisch in de oorlogs-chirurgie te oefenen, u anders dan in het algemeen de vorderingen doen kennen, die deze tak der heelkunde in het laatste zoo moorddadige decennium gemaakt heeft; maar beoefent de kunst in het algemeen en met luste, zoodat wanneer gij op bet oorlogstooneel geroepen mogt worden, gij u dadelijk in staat moogt gevoelen, hulp aan te^ brengen waar het noodig zal zijn; gij geen vreemdeling zijt in de be- handelingswijzen en hulpmiddelen die daar te pas komen en gij met uwe militaire Collega's eenen edelen wedstrijd kunt volhouden in het verminde- ren van het leed dat de ooriog aanbrengt en zoo menigen burger, die zijn leven voor Vaderland en Eoning waagde, voor de zijnen moogt behouden. Dit zij zoo. 4ft* Digitized by Google KOBTE AANTEEKENINGEN. ^) Het octrooi is in zijn geheel medegedeeld door Dr. van der Boon in zijne OesciiedenU der Ontdehkingen in ie Ontleedkunde van den meneei gedaam t» de Noardelijie Nederlanden, 1861. ') OmtreDfc de onderwijze^s in de anatomie te Amsterdam heb ik het een en ander opgeteekend bij de door mij in 1866 nitgegeven Beeekrijving der ecUlderifen^ ajkameiig van iei Ciimrgynsgild ie Anuterdam. Amst. bij Frederik Mnller. >) Hoe J. FoDteyn (van 1624—1627) Heelkunde heeft onderwezen leert men oit een klein boekje, dat welligt thans geheel verloren is, maar overgedrokt is in TJlhoom^s Tweede Vertoog over Spina bijida. Amst. 17S8, pag. 831 verv. ^) Ik vind nergens eene complete Hjst der docenten in de Gbneesknnde alhier tot aan de jongste organisatie, en neem dus de vrijheid die hier in te voegen. De docenten ter anatomie van 1666 — 1600 ziju niet bekend, Doeenten aan ket Chirurgijnsgild in Anatomie en GUrurgie. Dr. Maarten Janz. Eoster of Aedituus, Burgemeester, overl. 1699. Dr. Sebastiaan Egberts, Burgemeester, 1699 — 1621. Dr. Joan Fonteyn, 1621—1628. Dr. Nicolaas Pietersz. Tulp, Burgemeester, 1628—1668. Dr. Joan Dejman, 1668—1666. Prof. Frederik Suysch, 1666—1781 (had alleen den titel van Hoogleeraar, doch was niet aan het Athenaeum verbonden). Docenten aan Aet Athenaeum en aan het ChirurgijnsgUd. Prof, Willem Boell (Praelector 1727^ Prof. van het gild 1781, Ph>f. aan het Athe- naeum'17&6). Docent in anatomie en chirurgie. Digitized by Google REDEV0E11IN6. 365 Frof. Petrus Camper^ anatomie en ehirorgie (1755)^ medicijuen (1768)^ ontslagen in 1761, Ptof, Folkert Snip, anatomie en chirargie (1762). Prof, A, Bonn, anatomie en ohirargie (177 1), ontdagen als docent aan het gild in 1798; bleef docent aan het Athenaenm tot zijn dood in 1817« ProfetMoren aan hei Athenaeum, O. Yrolik, botanie (1796)9 anatomie, phjsiologie en ars obstetr. (1798), in 1820 ontslagen van anatomie en phjsiologie^ in 1828 van obstetrie (facto of bij beslnit?), in 1834 van het onderwijs der botanie. Girand, chiruigie 1809—1810. F« J. van Maanen, chirorgie 1811 — 1813. Hendrik Bosscha, physiologie, anatomie en chirargie (1820). G. C. B. Suringar^ anatomie, phjsiologie en chirnrgie (1830) , ontslagen in 1831. W. Yrolikj Historia nataralis, anatomie, physiologie en chirnrgie (1831), ontslagen in 1864. A. Heynsius, physiologie 1864^ ontslagen in 1866. W. Berlin, anatomie (1864). Onafgebroken is das de anatomie en met haar de (theoretische) chinu^ie hier gedurende ruim drie eeuwen gedoceerd; even geregeld de botanie door F. Ruysch (1085). Caspar Commelin (1706). J. Burman (1731), deze laatste eerst werd in 1766 Prof. aan het Athenaeum. N. L. Burman (1777). N. Bondl(1793). G. Vrolik (1796). W. H. de Vriese (1884). F. A. W. Miquel (1846). C. A. J. A. Oude- mans (186 ). Zeer ongelijkmatig werd het onderwijs in de eigenlijke Geneeskunde gegeven door: Gerard Blasius, geneeskunde, 1669 — 1692. Petrus Bemagius, geneedkunde, 1692. Petrus Camper, geneeskunde (en anat. en chir.), 1788 — 1761.. P. van der Breggen, geneeskunde, 1817 — 1843. J. van Geuns, geneeskunde, 1847. De docenten in Elinische Genees-, Heel- en Verloskunde waren: G. Vrolik, obstetrie, 1798—1828. F. H. Thijssen, geneeskunde, 1828—1830. C. B. Tilanus, heel- en verloskunde 1828, ontslagen van verloskunde in 1864. J. Landt, geneeskunde 1830. G. C. B. Suringar, geneeskunde, 1831, ontslagen in 1843. P. S. Alexander, geneeskunde, 1843—1844. P. H. Suringar, geneeskunde, 1844. L. Lehmann, verloskunde, docent 1849, honorair hoogleeraar 1862, gewoon 1864. •) In W. Smellie, Vroedknndige werken, vertaald door M. van der Haage. Amst. 1766—1766. V. ' ^) Omtrent Bau zie B. Albinus, Oratio in obitum viri clar. et expert. Johannes Jacobi Bau. Lugd. Bat. 1719. 4^ Digitized by Google m J. W. R. TllANUS 7) Zi)o hopfdvf^rk is de Ned. bewerklBg vm Jj* Heister» Bielktmdiffe mUtrw^-' zingen. Amst. 1741; meuwe druk. Amst. 1776. 2 dL 4^. Met zijne twiftscliriften bedoel ik die met A. Titsingh^ over een geval Tftn Sping bifida, uitToerig en cam« pjeet wera^eld in den CataloguM der Bcehefij der Ned. Maate e iafpj; Ur bev. der Oeneeskunst, p. 156 fsn 157. De titel van XJlhoom was voorlezer of praelector in heelkunde; voor bem was een theatrum anatomicum daartoe in het Gasthuis gebouwd (zie Tweede Yertoog, p» 144}^ hij opende eijne lessen in 1731. Wat bij onderweee en boe^ deelt hi| in s||p Tweede Yertoog p. 429 mede, welk werkje vele belangrijke favssontobadcB om- trent de geschiedenis dier dagen bevat. 8) G. C. B. Suringar in: Nederlandseh Tijdeekrift 9eer Oeneeehmei, 1867. *) Eenige dier docenten meldt Prof. Groshans in eijne oteedfl beog U waafdenen: Aanteekeningen op zijn Bietoriaei verelag over de geHeeehuniige eehool ie BottereUm, isas. ^o) Met de didactiscbe handboeken der theoretische chirnrgie bedoel ik de wei- ken van J. van Horn Ad Ghirurg^am introductio 1675. S. Blankaart, Eonstkamer der Chirurgie^ 1680. C. Bontekoe^ Oeboaw van de Chirargie, 168Q. J. Mnja^ Prazis chirnrgica, 1688. J. Munniks, Praktijk der Heelkonat, 1698L J. de Oorter^ QeTuiver^ Heelkonsti 1731, mewnalen uitgegevea (ot in 1762, A. Bdthanar, P%tbeiLt)gia chiiurgicalis 1772 en da^geliike* To^ de b^dleidingen vnn g^i^g cdlooi nit de baaden der pnaetici gekomen , kon* im die van Vap <jU Voorde, Lichtende fakk^l» 1664. C, Herls, Euunen der ebU r^jipie, reeds iii 16^8 ee» 5"^ drqk enz. J. Yerbrogge, Hoelkonstige examen, 1677 enz. J. Kouwenburg^ Zeechirurgie of matrosentroost^ 1721 enz. J. van Wjek^ B^elyke heelkonst, 1798 en^ geteld wofden^ tMwijl tqt de obiervatien Ame praelici Qn%i mpeten gevekand worden de wefken van Baibette, H. FnbnkeQ, Stalparl vaa ^ Wi^, M van Meekeren, Titsingh, Viswh^r, Uylwnan em. ") Cf. Dieffenbach', Bie Oper^t. Chirurgie, dee} 8, p. 480. 1*) De literatuor over d^ methode van yteenan^den vam Raa, in het algemeen Qn de opvatting vw Albinus ii^ bet bijaQncHr, ie de valgendee lau, Ori^tio ^e jpetbodo aj9»tomen doeendi et 4iaeei4L Leidtts 17 IS. B. Albi^ ws^ QdHtio in pbitum olfir» J. J. !Bm^ W4«6 1719. B. S. AlhiiM, Xndex tupeU le^illilis mtomief^ da?. Bap, praefatia, X^eidM I7t6w J. ])wglaai. I^iteralis (qpa^ ^mm historia, Ijeid«e 17^8, J. P911791 Orer dAH «tfen wu LeidaA ITSO. A. Titsingh, Over den steen. Amst. 1781. P. Camper, Demonstrationes anatomieo-» pf^lQgiQi^ AiQst. \%$%. B. 9, Alb»kti0>> A^eeMOie ennotMionee, liber 6^ en 8'"'. Leidae 1764 en 1767. W. Cheselden, The anatomy o{ the httman bodj. ImAm 17^$^ Fonb#rt, hi de VUm^m^ d* VAcaiUiiiif nqrale de Chiragie» Paria 1748. tom. 1, p. 650. Digitized by Google KKDIVOERING. 367 Pft gefDcrimineerde plaats Tan Albinas (Index sappellectilis anat. cL Bau) Inidl doB: j^PropoaiiciA in hoe operatione erat, non cervicem vesicae incidere^ at primo feceranty nec nrethram^ nt eo tempore pleriqne solebant; sed vesicam ipsam^ proxime cervieem einei a latere, non nihi) inferiora et posteriora versas. Qoae quidem vencse seciio pericoloBior per se multam esee non poterat, qnam vel cerviois vel «rethrfle. £t cnia aic aiethra et cerviz integia manerent oaet/^ Leeet men nu ver* der de nitvoerige beeehrqving der wi)ze van aitvoering der operatie, dan moet tbth tot de conclasie komen, dat ae 200 onmogelijk te verrigten is^ en vreemd is het dat AlUnas dit laier ntet heeft wtDen bekenneni maar zelfs zeidci dat hij wel degelijk gemeend heeft dat de prostata moest ingesneden worden. Hoe deze in te snijden wannetr de cf rvix en de nrethra integra moeten blijven , is* een raaddel. foiibert volgde het Albini^h voorschrift het best| door een troisqaart in het fsrinaeam naaai de ctnix in de blaas te steken en op geleide van de canule de blaas zijdeliDgs in te snijdeni maar het resultaat was sledit. (Cf. Foubert in de Mtfmoires de 1'Aead^mie de Chirargie, tome I). Tigdgenooten en voorstuiders (als Gunz) dez6r methode verdedigden haar ook met het argumeDti dat waarschijnlijk Ban op dezelfde plaats zijne operatie uitge- voerd had. W) Ik bedoe) de redevoering van Da Pai (1791), P. J. van Maanen (1796), Joh. Mulder (1797), P. Hendriks (1820), H. Bosscha (1822); de rapporten van Beilbron en van de in den tekst vermelde commissie* ^^) De in 1800, tengevolge van het in de redevoering vermelde Rapport van Yaa Swinden en G. Yrolik, opgerigte school is gescheUrt in Nieuwenhais Genees- tundige PlaaUbeschrijving van Amsterdam, 1816, Deel T, p. 311, waarin het ge- heele reglement of plan is afgedrukt. Het onderwijs werd behalve door de profes- sorsn aan het Athenaeam G. Vrolik, Yan Swioden, Van Bhijn, Reinwardt, in de geneeskunde achtereenvolgenB door Dr; Van de Lande, Dr. Schultens en Dr. Ebak-^ SMn, in de beschoawende heelkunde door D* van Gesscher gegeven. ^^) Met lof moet echter heriuDerd worden aan de kliDisch-chirurgisohe lessen v6or 1828 gegeven doos de chirurgen van het Binnen- en BuiteiigasthuiSf de H. H. A. vaa der Hout en G. W. Schroder, die menig kundig heelkundigie g&^ vormd hebben. ^') Girand, 86 JuDij 1809 door koning Lodewijk benoemd, heeft zijne inaogu- rele c»atie niet gehouden^ (Cf. Van Lennep, Memorabilia Aiienaei p. 283,) doch volgens getuigenis van een zijner nog levende discipelen, Ghir. Asscher, gedurende 1 & 1[ jaar geregeld lessen in Chirargie boven de Oudo Bears in het Franschi gegeven. Patienten ol cadavers stonden hem daarbij niet ten dienste; men was in dien tijd met zijn onderwijs zeer tevreden. Waar Giraud, die koning Lodewijk bTJ« zijne onverwachte afreis volgde, gebleven is, blijkt niet. Ontslagen schijnt hij aiet Digitized by Google 868 J. W. R. TILANUS REDEVOERING. te zijn , althans in het beslait van den dac de Plaisance van Sl Dec. 1810 , waarbij Yan Maanen tot zijn op?olger benoemd werd^ staat dat de plaats Tacant was, par le d^part de Mr. Giraad. ^7) Yan Maanen hield eene rede?oering den 8'^" April 1811 d<5 audentia ekirurpiea, vere nobili, maxime aalutijera; hij heeft^ naar ik meen, in bet gehed nietgedooeerd, werd in Febraarij 1813 reeds op zijn verzoek ontslagen^ omdat hem de noodige hnlpmiddelen voor het onderwijs on de noodige medewerking niet verleend was. 18) Joh. Malder^ in zijne redevoering te Franeker den 26*** November 1797 gehoaden over de redenen, waarom de Nederlander% zeer to^nig ioi verhetering en uiibreiding van de heel- en verloslunde hebben toegebraehi (p. S7). 1') Het plan voor het klinisch-chirorgisch onderw^'s van Dnpay is aitvoerig medegedeeld in de Kanst- en Letterbode van 1799. De daar geschetste bnlpmid- delen schijnen echter niet voUedig te zijn to^estaan. Immers Broers zegt in zijne Oratio de Puteano (1835)^ dat aan Dupa/s wensch siechts voor een gedeelte vol- daan is; bovendien heeft zijne ongnnstige gezondheidstoestand hem verhinderd van de nieuwe inrigting zooveel partij te trekken als hij gewenscht had. Gf. Broers Or. en Fruys van der Hoeven Akademie-atudien. 