title: Horti medici amstelodamensis rariorum tam Orientalis ?qua?m Occidentalis India, aliarumque peregrinarum plantarum, magno studio ac labore, sumptibus Civitatis amstelodamensis, longa? annorum serie collectarum, descriptio et icones ad vivum ari incisa /auctore Joanne Commelino. Opus posthumum, latinitate donatum, notisque & observationibus illustratum, a? Frederico Ruyschio & Francisco Kiggelario.
creator: Blaeu, P. & J. | Commelin, Caspar, | Commelin, Johannes, | Kiggelaer, Franz, | Moninckx, Johan. | Moninckx, Maria. | Ruysch, Frederik, | Someren, Abraham.
text: Dit gewas is veel teder, eet felle kan eigenlijk geen koude, avesbalven men bet in kaffee moet bewaren, die met glazen wel verzorgd. — een CARP X. CORAL AMERICANA An20 1 / "À — noodzakelijk Hi | l/ / D y, 1 "ET í F4 ij Im ^ a il | ^ 9 Jl it 3t FT Dri Pr | (21r) de ! «Go P. OM CORAL ARBOR AMERICANA. - ARBUSCULA CORALLII. Ferrari Flor. Cult. "Ujus arboris varie. existunt species , . Aquarum diversitas magna ex parte provenit à loco natali ; quas Zeylanus in- cola est , Zeylanensis Zecerapaghuis audit , gaudetque feminis pullis, qua vero feminis donatur maioribus, crassiore, & sature rubentibus, nomine insignitus Zeylanensis Zecerapaghuis, seu Errabudus, Javanensibus Dadap, seu Derdap, Malabar incolis Mauris, Belga autem O/j- phouts-boom, id est, Arbor Elephants, ut & Coraal. boom, habita ratione coloris Corallini amoeni & rubentis, quibus flores praebent. Tertia species, quae hic representatur, Americana alumna est, vigetque in variis ejus locis, ut pote Brasilia, Curacao, &c. Radice superficiari. fibrofa. Caudex, ut in ceteris speciebus, molliori & fragili ligno constans, sentibus brevibus hincinde armatus, cortice obducitur griseo, brachiaturque in varios ramos. Folia ad intervalla exeunt terna, in pediculum commune longo, particularia autem pediculobreviori nixa, forma funt subrotunda, ad exortum latiora; extremum versus angustiora, imo cordiformia, glabra, hilariore virore versus parte praedita, versus vero dilutius virentia, gusto nonnullis amaricantis. Es Flores, in orbem et spicatim distributi, et calyce rotundo, utriculato emergunt; suntque producta, anguilla, monopetalis, intense rubentes, sex intus staminibus pallidis praedita. Quamvis haec in Regionibus flores cadant, nullo insequente fructu, haud abis nonnulli fore exstitimaverunt, fructus iconem Americae Corallio Borro. Zar werden verschieden soorten van Bomen gevonden, welke verzelfidentifiziert worden, voor eeuw groot. gedeeltelijk woorden komen, door de plaats daar, die groot, die gene, die in Seylon, werd bij deszelfde Inwoners Jacerabudu, gebeten, die heeft deze fwarie zaden, maar diegene, die groter, dikker, en boog-rode zaden voortbrengt, werd in Seylon Erabudu of Exrabudu genoemd, en van de Javaanse Dadap of Derdap, in Malabaarsch Muurici, en van de Hollandsers Olyphantsboom, of Coraalboom, van wegen zijn. De derde soort, die hier verbeeld wordt, groeit op beide plaatjes daar, als in Brazilia, Cuba, en Mexico, en wordt hier van zadeling gebruikt. De flamme is vroeg en fagte, gelijk met die van de andere soort, hier en daar met korte doorlopende beslag, en van een graven omvang, zijnde, verdeeld in twee takken. De bladeren komen op meerdere drieluiken, drie bijzondere voorzien, op een gemeen langesteel, departementale bladeren, op mooie voetjes zittende, zijn vondelig, breed aan de barometer begint, puntig toelopend, aan de onderkant groen, en aan de bovenkant lichter-groen, wat bitteragtig van smaak. De bloemen wit vormen een bolle keelvormend, gaan voortbomend, vlam vormen de geur, arums, dezelfde zijn lang, finaal, eibladerig, boog-rood, van binnen met vespen bezaaid. Hoewel de bloemen hier te Landen vruchteloos afvallen, ik ben overigens van mening dat het afbeelden van een vrucht hier bij komt. Perfide non viret hac planta, sed quidem folia decidunt, novis renascuntibus in eunte hyeme. Sub climate nostro duriore difficulter ad flores perducitur, nisi exacta adhibetur cultura, locuenturque in hibernis vitreis; praeterea tempore hyemali caute a frigore custodienda, cujus injurias minime sustinet. Hierboven en soortgelijke door ons opgemerkt, bloeit elegant in Horto Medico, Anno MDCLXXXVIII, en MDCLXXXIX, wat in Italië nooit is gevonden, refacent Ferrario Flor, Cult. Pauco irriget latice aquo, propter radicum exiguitate; fibrofitatem. Propagatum non solum semine, verum etiam ramulis abscis, tellurique impressis, ejusdem voces, na een droge vrucht getekend, zijnde, de welke voor een peul-dragende, en in leden verkorte vrucht te bouden. De tijd van deur is vrij lang, en komt in een punt te eindigen. De zaden zijn fijn, langwerpig, boogvormig, van vorm gelijk een boon, vermeldt van een bruin verbeelde vlakje (hilum), waarop de felle leden in een afgevormd kuilje liggen. Deze Boom heeft gebundelde bladeren niet altijd, want desfomers vallen zij af, waarbij de neerslaande vruchten tegens de winter verder nieuw voor den dag komen. Onder dit ons koud klimaat komt deze Boom relatief te bloeien, tevreden dat men een exacte nauwkeurige oeffening niet verwacht komt te zien, en dit gewas in een glascafetje bewaart, daar en bovenzoolt moet men des winters alle boude weern, aangezien deze de minste koude niet verdragen kan. Deze en dergelijke zaken in acht genomen zijnde, bevestigt deze in het jaar 1688 en 1689 in de Amsterdamse tuinen gebloeid, dat geen men in Italië ooit gezien heeft, na het suggereert van Ferrarius, in de Flora van Cuts. Het gewas moet continu water gegeven worden, wegens des wortels kniopvormig en vliezig, of vleesachtig. Het en werd niet alleen uit zaad voortgezeet, maar ook van takken, - dewelke afzettend zijnde, in de aarde gestoken werden, en voor een boom geplant. André Cleyer, mihi transmissa, hujus plantae semina quoque reperi: quibus telluris commissa, prodiit nobis arbucula ista, nunc tres annos nata. Folia incondita pediculis longis, tenuibusque fulta, forma Populi similia, intervallum vero minoras, duas uncias longa, vix sessunciam lata, mucronata, tactu mollia, glabra, nitentia, hilariore virore ad flavedinem inclinante, perfusa, sapore fatuo. Frutum ripe percritatum haud male convenire reperi cum eo, à Monarde descripto; Hist. simplic. Med. ex novo orbe decaratorum: quamvis multi, (quibus numquam data fuit occasion, hôte cernere fructus) pro fabula habeant, quod Monardes de figura Dracunculi, huic fructui à natura incipita, tradit: Ego tamen veram effete historian judicavi, ablatu enim tunicæ exterioris, dispersus per fructum vivuntur plures venae, quarum distributione & concursu, Dracunculi figuram sibi imaginantur homines, sicuti facere solent ex ignis flamma. Hi fructus, pediculis longioribus innixi, colore funebri, rotundi, plani, utrique tamen in summo tumidi, & duri, margini membranacei, costulis eminentibus praediti. Semina in unoquoque fructu bina, terna vel, oblonga, incurva, rubicunda, dura, glabra, splendentia, reni aut pascoli gracilis figuram nonnulli imitantia. CIX. PEUL-DRAGÉNDE INDIAANSCHE DRAKEDOOMB, MET POPULIER BLADEREN. Onder de vruchten en zaden, die ik door de mildheid van de Heer André Cleyer overgegekomen zagen, bevatte het zaad van deze planten, die ik gevonden had, welke gezaaid eindelijk dit Boomje voortgebracht was, welke nu drie jaar oud is en 15 geworden. De bladeren vallen onderorde, en dat op afzonderlijke dunne vleugels, van gedaante die van de Populier gelijkende, maar in gebal gelijnd, twee duim breed lang, en de andere halve duim breed, gepunt, gestipt, glad, blinkend, blauw-groen trekkend naar de geel, en soepel. De vrucht, na geboren onderzocht zijnde, is bevonden, umet kwalijk over een te komen met die, dewelke Monardes beschreven heeft, in zijn Historie der eenvoudige Medicamenten. De 5 en bovenste veel (die misschien gelegentheid gehad hebben om deze vrucht te stemmen) voor een fabel hadden getrild geen Monardes, wegens de figuur van een Draakje, verbaasd,? dat welke in deze vrucht van de natuur zoude geprent zijn; voor een beter verhaal, want aangenomen de buitenste bassin van de vrucht wervelende, doet men veel aderen door de vrucht zich loopen, wuivels verbeelding en bijeenblikken de leden haar de figuur van een Draakje komen te verbeelden, gelijk bijgewoon[d] te doen uit de vlamme des vuurs, en andere dingen meer. Deze vruchten op lange vleugels rufthend in asgraauw van kleur, rond, plat, en in het midden aan beide zijden verbeven, hard, en versier van uitpuilende zenuwen of aderen, eens ook deszelfs vanuit de vrucht. In elke vrucht vindt men 2, 3, langgerechte en bramzaden, dewelke rond glad, hard en blinnend zijn, de gedaante van een kleine Bonen of Nier toegezonden verbeeldende. Humor, quem funditarbos hzc, in lachrymae rubras condensatur, eademque cit, quae, tenuibus involucris Junceis innit, Sanguis Draconis in lachrymis audit in Pharmacopoliis. En dat ook voorzien, een sensuur, welke Nobil. Cleyeri verba, super hac re mihi scripta, hic loci mei, quae ita se habent: Zg- fana Savanica, arbor est salicofa, floribus gaudens luteis, odoratis cujus truncus, ut in vallem | sacrificati. humorem fundunt, augurinus Draconis inflar; quidquid conditur, Virtutibus adstringentibus pollere & in aegitis aphthosis praeteris remediis conducere, mihi quoque praeditus Dominus communicavit. Hujus arboris mentionem etiam fecit D. Grimmi in Eph. Germ, Anni 153. Obf. 37, cujus verba sic sonant: Arbor est sanguis, quinquefius Baratoe ur. bis incola, fccum sanguis. Draconis inflar. elegantem pellucidum destillat: Est procurrens magnitudinis, sed durioris, foliorum | oblongorum, floruum gaudens flavi coloris, amariformi saporis. OBSERVATIONES. Fructus, seu sanguis; ab Authore hic post ablutus, completa non est; sed circu aliam, ex Musco Filii mei, omni parte perfectam, & austeritatem, in salutis gratiam. Apping curavimus. De vrigteid, die uit des boom komt, word tot een voedzame bar, en is ook beter zelf, 't geen in beschrijving gedaan zijnde, in de Apotheken Sanguis Draconis in Lacrimis gebeten word. Het heeft mij ook goed gedacht, de eige voorden, die mij den Ed. Heer Cleyer over deze zaak been geschreven, hier in te laten vloeien, dewelke aldus: uidens: Desen Boom Angelanus Javanica (| soo werd deze Boom gebeten) is een peul-dragende Boom, dewelke geur- en reikende bloemen heeft, wiens stam, of takken gequest zynde; een voodzame vogtigheid van haar geven, als Draken-bloed, dewelke van stonden aan komt te verdikken. Defens gefeyden Heer beeft my oob gecommuicert, dat deze verdiene vost verfoppeude is, en ook boven andere remedien diensig in de Sprouw. Oob beeft de Heer Grim in Epbem.Germ. vn. 13. Obf. 37, ook gewag gemaakt van deze Boom, wiens woorden deze zin : "Els een Boein dicit in Java, Jaapels ook op Batavia walt, dewelke een heldere en schoone vogtigheid van suik geeft, dewelke Draak bloetgelijk is: dezezelfde 15 hoog, hard van hout, de bladeren langwerpig, de bloemen geel, alleen en bitteragtig van smaak. AANTEKENINGEN. De vrucht van de boom, vanden Schrijver verbeeld, en is niet volkomen, want behalve een andere, zit in het Kabinet van zijn Schilderij, die gebeeld, volmaakt, en met een knietje getekend, dit hier gegeten bebben, ten dienste van de Liefhebbers van Botanie. CASSIA FISTULA ALEXANDRINA, N. V. Py 5d, 77 N h. md S SUN SS SONS (215) CASSIA FISTULA ALEXANDRINA B. Pin. et JAlpini. In CONNA Hort. Mal. p. v? Aegyptische Fistel, cujus icon hic exhibetur, prodiit nobis semine sicut filiqua Caffiz Fista. Alex. Vers deflateumpto, excrevitque in arbusculam triennem, cum in descrizbitur & exprimitur a Dodonaeo Alpino, de plantis Aegypti, nomine Charazambar convenientem. Cortice tegitur cinereo. Folia pinnata, & inordinata disposita; Particula aatemin foliola bina ac bina sibi invicem opposita, brevissimis pedicellis fulla, decem ut plurimis unicus, utrique quina adharent, vel manus longitudine, duarumque serie unciarum latitudine. Perficia orula, in extremo mucro pata, ad baculum lata, dilute viridis, parte inferiore, tanquam lanugine obfita ad tadum mollia, margine haud crenata, sed subtus fudicia. Flores (referente Alpino) numeris, veltuti spicatim congesti, surculis seu pediculis longioribus Anagyridis instar, desum propendent; horum singulares florescuntur pedicellis uncialibus & brevioribus funtque pentapetalis, coloris aurei; odorati, multis staminibus internis praediti.. Floribus emarcidis succedunt filamenta tertia, retinacula, suci, quae cubita longitudinem non raro superantes, quae intrinscus in plura loculamenta distinguuntur, quorum singulum femen foliaceum, ut & pulpac per maturationem nigram & dulceem, continent. CASSIA FISTULA VAN ALEXANDRIEN. — DX Caffa Fistula, ens aftekeninge hier vertoont wordt, bevat wy wit zaad voortgekomen, dat welke wy uit een bouw van den oprechte Cassia Alexandrina genomen en gezien hebben, is dezelfde tot een driejarig bos gegroeid en overeenkomend met die gene, dewelke van den zeer geleerde Alpinus de Pantius /Egypti, beschreven is, met de benaming van Charlemagne. Dit boomje bevat een grauw schors. De bladeren flauw vederswijf en fonder ordres departementele verdeelde bladerkeus, ieve aan de over de andere flauwe, zn meerendeels tien in getale, maar aan dat- zer wederzijds op een heel korte voetjens aan andere viens geplaatst zgn, dezelfde recht op een bandbreet lang, bijna een duim breed, die van de Perzisch gelijkende, puntig aan baar uiteindelijk, of spitstaand breed aan baar begin lig-groen aan verwe, eenig Knuts als met een wollig been van onderen beveld, gaat in het aanmaken aan de kanten ongekart, en vormt eenig zinnig zoet- agtig. — De bloemen (maar beteggen van Prosper Alpinus) zijn veelvoudig, en uitgebreid bij een gevoerd, dezelfde bloemen aan lange stelen, op de wijze van die van de Anagyris; en bezit daar nog een apart soort van een duim lang, ook wel wat breder, waar mee dezelfde aan de gemene soort vaal staf is. De bloemen, zijn vijfbladerig, goudgeel van verwe, leger aan velk, bestuifd in het midden vele bloem-draderen. Na de bloemen volgen vonken en lange boven, die niet velden, anderhalve ellenpijp langte komen te overtreffen, bruin van kleur, de binnenkant in vele cellets afgezet, van waar van idee een eeuwig lozeaad, als mede een voorst en voet meer. Vormt automatisch vrouwelijk, plat, langgerekt; duurzaam, subfala. Prater hanc specimen dari & alias, haud ignarus sum, quarum differentia constitut in filiquarum forma, magnitudine, neque infima nota existimo, quam alit India Orientalis, cujus descriptionem, ut & iconem posthac exhibere animus est. De viribus sic breviter Rafinus Historia Plantarum. p. 2. Caffe pulpa bilem ex ferofos bumores purgat, convectique in ardoribus tam internis, tum externis, sanguinem temperat, & puriorem reddens : Affectibus pediloris a deflatatione acutorum humorum concitatis, aure subvenit ec. Exactam requirit culturam, rigidiores injuries minime suffientens. OBSERVATIONES. Hujus arboris ramulum floribus omnustum, ex America allatum rigidiori examini subjectimus, percepimusque flores cum Conz Hort. Mil. part. 1. tab. 22. ad amussim quadrare; Suntque pentapetali, seu petalis quinis oblongo-rotundis constructi, ex calyce quincque-partito orti, staminibus tribus majoribus falcatis, septemque minoribus datis. In segete ontoonbouden, en in defie zaden plaatsig, rond, hard, hunkend, geelachtig van verwe. Dattel nevus defe nog andere soorten, zyn, van de anderen verschillend, in grootte en gedaante van boon, zulk is het feer wel bekend, als mede, dat die gene, welke in Oost-Indiën waren, geen van de geringste is, wiens beschrijving wij hier na volledig verbaalde vinden. Over de krachten beeft de Heer. Raus in de ontwikkeling dit volledig aangetekend, Caffe purgat de gal en andere ferveuze vogten, en is ook dienstig in alle hitte en brand, zowel uiterlijk als innerlijk gebruikt zijnde, en temperat, en verbetert het bloed; ook komt het bijzonderlijk te hulp alle gebreken des borries, die door zinken van scherpe vogten veroorzaakt werden etc. Dit gewas wil wel opgepakt, en voor alle koude bewaard zijn. AANTEKENINGEN. Wij hebben een bloemrijk takken van de boom, uit Amerika overgevonden, zijnde, nauwkeurig onderzocht, en bevonden datzelfde bloemen temaat over een tijd komen met die van de Conna Hort. Mal. part. 1. tab. 32... Zijnde dezelfde vijfbladig, is wit vijf langwerpig ronde bloembladeren te samengesteld, die uit een vijfbladig bloemhelft voortkomen, en met drie grote en even kleine stamenvijzige bloemstaven verstaakt zijnde. CASSIA FISTULA LAVANICA-FLORE CARNEO. De plant die wij uit de tuin van de heer Cleyer hebben ontvangen, is een soort van Caffis Fistula, met bloemen die rood zijn in plaats van wit, en een vrucht die bruin is in plaats van geel. Deze soort komt oorspronkelijk uit Java en heeft een vrucht die dooregaan is, terwijl de Braziliaanse soort een harde schil heeft. De heer Breyn heeft deze plant uit Brazilië ingebracht en beschreven in Centrum 1. De Javaanse soort heeft bloemen die rood zijn en de Braziliaanse soort heeft bloemen die roodbruin zijn. Beide soorten hebben bladeren die langwerpig ronde zijn en zeven leerachtige onderdelen hebben. De bloem heeft een steel en drie grote en evenveel kleine stamenvleugels. De vrucht is een peul die langwerpig en smal is en aan de bovenzijde met drie vleugels is bedekt. De peul is aan de onderzijde verlengd tot een staart, die aan de top met een kleverige vliezige rand is omgeven. Binnen in de peul zitten de zaden, die aan de top met een kleverige rand zijn omgeven, en aan de onderzijde met een schil zijn bedekt. SAVAANSCHE CASSIA FISTULA, AMOED VLEESCHCOLORE BLOEMEN. Door toedoen van de heer Cleyer, hebben wij deze tweede soort van Caffis Fistula, in 1688, met de naam van Tane-gocliwangwang gekregen. De fen Boom gelijk in gebeeld die van de Caja Fisfula Brasilia, (uitgevonden door de cofteleur der bloemen en lengte der Madereira), een aftekening in de zevende Centuria aan den Ed. Heer. Breynius te vrijen is. De bloemen van deze onderscheiden Taavaanse en Brasiliaanse planten, pijnigend, maar de Brasiliaanse planten pijnigend, werden zende, van de Ed. Heeren Guil. Piso en Graaf ten dele beschriven is onderhand bevestigd ook den Ed. Heer Jacob Breyn als vruchten van deze onderscheiden Javaanse Caffa. Fisfula, met een volledige beschrijving in het ligt gebracht, in het Javaanse tweede Prodromus, wiens woorden ik voorgenomen heb bij te voegen. Maar deze gefeyde peulvrucht is, van buitenfijn, gelijk die van de Caffa Fisfula, deels uit Alexandrië komt, hoewel wat dunnere, veel langer, en teeter van kortzichtig zijn ligna intergeminornum par s focus, met zoveel meer rondom lopend houtagtige stammen, die zelfs een celula confluenti vormen, geen glazige of glutinogene schil is aan te wijzen, zoals dat bij de Alexandrijnse Caffa het geval is, maar een dichte, houtachtige schil, zeer dunne en afhankelijk van de fische vorm, zoals bij de Alexandrijnse Caffa wordt beschreven, aangetroffen in deze plaats worden. Tufschende, houtagtige, enronde tufschentuftschefs werden wel jam, commemoratum facie en groote, culmum autem latus, of circulaire lijnen, als inwendige plakjes gevormd, maar in deze geen vlammerig merg gevonden, gelijk in die van de Alexandrijnse Caffa; maar in deze plaats werd een rond vat bestolen, van gedaante en grote overeenkomende met de aanstonds gefeyde houtagtige ronde tufschentuftschefs, welke vorm men Caffe vulgaris semis frmitudine claudeus noemt. Hactenus Dreynius, Seminibus solo commissis, succrevit nobis arbucula paucis ramulis stipata, cortice ex cinereo albicante amicta; caudicem ramuloque folia vescunt alata, in utroque latere uniuscuique duodecim appendices, brevissimis pedicellis directe sibi opposta, vix seminum longa, ad basi latiora, quam in extremo, Sensu Italice submula, superné atro-ridens, inferne diluté viridescens, pilis vix conspicuis obsti, sapore herbacco adstringentem permixta. Multo calore & humore indigens, arte nutrienda, ac fovenda, quibus adhibitis diu illam conservavi, tandemque depingi curavi, additis portione siccatis, ut & seminibus. In solo natali in arborcam exsicuit proceritatem. Sels, encensiroham brevet of diker; tot lange defervis sijn, werden sij vleugels bevonden, en tot ik vertrouw (gedroogd zijnde), is hare kleur uit den asverwach, vleugels, en wat na de roest kleur trekkende, en voor tot veel deszelfs substantie aangaat, die van Vlier niet ongelijk, van binnen hool, waarin het zaad geplaatst word, zul welk van de gemene Castilla gelijk is, dus verre Breynius. De zaden van dit gewas ter aarde belegd zijnde, hebben wij een Boomtje opgezetregen. LE o 'welt geeusimts tabvgk, maar welmet een witte afgrauw schorsje omvangen is; de bladeren des flames, en der takken, firn geveld (alata) aan welker vijvens weerzijds twaalf bladerkobus, op zeer boven voetjes vassgebogen stieten en dat twee-antwerpen over malkanderen, zulk een baar duim lang, onb reder aan bar gevonden, als uitgevende, gelijkend die van de Italiaanse Senebladeren, van boven donkergroen, van onderen lichtgroen, bezaan met naaldjes, en is de bar vorm eruit wat P/amentrekend. Dit gewas beeft veel warmte en voldige hoide van zoden , en moet door. koos. gekoesterd en voortgezet worden , dat wel van ons wel in acht genomen zijde , behoort deze plante lang bewaard , en eindelijk doen uittekenen , de zaden die een gedeelte van de baar daar bij gedaan zijnde. In de natuurlijke groei-blaat van deze tot een bose boom. CAR NIX BEEN CEYLANICA, SILIQUA TRIANGULA, SEMINIBUS ALATIS. extra car (119) (UM P NN NIX BEEN CEYLANICA, SILIQUA TRIANGULA, SEMINIBUS ALATIS. Part. Bat. Prod. —— MORINGO. Adicem nanciiticus ex albo flave. Icentem. Caudex in tripedalem proceriteten excrevit in Horto Medico Amstel., crustacee minorem digitum attingens; librò dilute virescens amictus. Frondes inordinatet ramulis provenient; pediculis tenuibus praeditus; harum suffraginum costum bicompofitum foliolis ornantur inconditis, mollioribus, oblongis, extremo rotundis, non raro quoque mucronatis, et in cordatis, litorore viriditate perfusis. Flores pediculis adhärentr recurvis, candidi, mel redolentes, decapitales, quorum petala quinque exteriora in prima expansio stellam repraesentantia, tandem extrorsum incurvantur, interiora autem minora staminodio ex luteo-viridia, ut et stylo erectum ambiant. Sub nostro duro clima; floribus excipis, ad frugem nunquam perda est in Horto Medico; omni quamvis diligenter adhibita, superstitum tamen fuit per quinquennium, floruitque A. MDC XXXVI & A. MDC XXXIX. Men. Augusti. Siliquae portionem, ad me tranquam seminibus unito, & quibus prodit harvecuicula, adjunxi, ingratiam Botanologorum. Frigoris est patientissima hac planta; quacumque quoque exigua quam. MORINGO FAN 4 COSTA. De elf planen bestaan uit een wortel van een kleur uit den witte geel. De flamme is in den Amsterdamse Medicijn-boek opgezet tot de hoogte van drie voeten, een pinc dik, omgeven met een schors. Het elf komt onder ordre uit de takken waarvan de kleur verf van dunne vleugels de ribbenaus van deze samen, en vervolgens van lage, langwerpige, voor vonden, ook naar puntige, en soms baarzelf bladeren, dewelke blij-groen van kleur zijn. De bloemen zitten aan kromme vleugels, dezelfde stam wit, rijkende matten boonig, tien-bladerig, welke vijf uiteinde bloembladeren in een soegeving van baarden opgang. Een strengje verbeelden, maar werden daar na buitenval overgebogen; de binnenkant en kleefkant van de bloembladeren stijver, vervolgens de geel-groene bloemdraderen, alsmede om de regtopstaande bloemstaafrond. Na dat de bloemen vergaan zijn, gaat en vindt men in de Medicijn-boek geen vruchten na gevolg; bovemale volgt en vreemd hoogheid, vervolgens is het jaar 1658 en 1683 in de Maand van Augustus, en is vijf jaren oud geworden. Ik heb hier een stuk van de baarmoeder met dezezelfde zaden, zodat men overgezet kan zien, bijgevoegt, ten dienste der Liefhebbers van de gewassen. Dit gewas kan ook geheel tegen geen kouden en vereist alleen matige vervogting. Radicem habet haec arbor tuberosa rapiformem; paucis fibrillis praedita, Siliqua per maturitatem fuic, lirata, trivalvis, dales & longiores, penitentes, ad exortum tenuiores, revibus, tenuissimumque pedicellis annexa, intus carne albicante praedita, in qua femina simplici serie disposita, triangula, membranis tenuissimis niveis alata, putamine duriusculum, pultum, nucleum verum candidum, sapore dulce, non sine arctione. FTINTS WM ANTERENINGEN. Dit gewas is een raapwurzel, svaav syt. svineia zazelingen komen te groeien. De rape bauwen [jn bruyn, geveurt, drievalk (tri valves) een voet lang, ook wel langer, nederwaarts hangende, aandunne korte [leeltjens, fabraal 4an baar begin, van binnen met een wit merg begaanft, waar in de zaden in de lengte in een rij geordend leggen: defelue sn drseboebie, en gevleugeld (alata) met seer dumne en witte vleugels, van buiten hard en zwaar, van binnen wit y (oet van [maak, dog niet. fonder t[amentrebkinge. 