title: De nieuwste verbeteringen van het mikroskoop en zijn gebruik, sedert 1850
creator: Harting Pieter, 1812-1885 | Royal College of Physicians of Edinburgh
text: 23 king der beidc liaiulclwijzcn loch bcvondcn , dal dit vcrschil in werkelijklicid zoo gering is, dal het, \oor opcningsbocken van aanzicnlijke grooltc, ler naauwernood 1° bcdraagt cu dus, gelijk dadelijk blijkcn zal, nog eigenlijk binnen do grcns der foulen ligl , vvelke bij deze methode mooijelijk vcrmeden kiinnen worden. Daarcnlogen beeft de handelwijze van W e n b a m het belangrijke voordeel , dat men met meerdere zekerheid bepalen kan , hoe groot het wcrkelijk nullige gcdeelle der opening van het objectiefslelscl is. Men beeft zich namelijk in do laatste jaren wel ecns al te uit- sluitend loegelegd op de vervaardiging van lenzenslelseis met eencn zeer grooten openingshoek , en daarbij de niet mindcr belangrijke vcreischlen van een goed mikroskoop , namelijk de correctio der beidc aberratien , inzonderhcid der spbacrischc, ecnigzins uit bel oog verlorcn. Ilct is voorzeker opmerkelijk, dat het aan dc kunst gelukt is objcclicfstelseis daarleslellen met openingsboekcu , die nog voor weinige jaren ais volstrekl onbcrcikbaar werden bcscbouwd , doch een onbevooroordccld onderzock van zulke slelsels , met openingshoeken van 130°, 160°, 170° en zelfs meer, leert, dat met die vergrooliog der opening niet altijd de vcrsler- king van het oplisch vermogen van het mikroskoop gclijkcn Ired boudt. Het is derhalvc noodig niet allcen den openings- bock te mclen , maar ook dal gedeelle van dien hoek , het- wclk dc maat geeft van het werkelijk nullige gedeelle der opening van het objcclicf, daar het overige randgedccite , dal geene scherpe beeidcn kan vormen , ccr ais schadelijk dan ais voordeelig moct bcschouwd worden. Hicrloe nu stcll de Wcnhamsche methode in staat. Wannecr men , volgens deze methode handciende , het voor het oculair gcvormdc bcchlje der viam door ecne lens 24 II ET ZA31ENGESTELD MIKIlOSKOOP. boschouvvt, dan zal zicli dit volkomen sclierp en van juistcn vortn verloonen , zoolang lict gevormd vvordt door dat ge- dcelle van liet objccticf, vvaarin dc abcrralien behoorlijk verbelerd ziju, Eeii objectief zal derhalve des le beter zijn, uaar naate het voor de meting gebruiklc mikroskoop eenen grooleren boog kan beschrijven, zonder dat bet beeldje der vlain iets van zijiie scherpte verliest. Maar vvordt het, bij eene verdere rouddraaijing van het vverktuig, meer en meer onduidelijk , nevelachtig en onbegrensd , dan is dit een bewijs , dat de randgedeelten van de lenzen eenen schadelijken in- vloed daarop uitocfenen , en dat het daarom beter zoude zijn de opening zoo ver te verkleinen, dat de daardoor vallende stralen buiten gesioten worden. Zoo b. v. bevind ik bij een lenzenstelsel , welks openingshoek 1 48° bedraagt, en zelfs bij 1S0° nog een licbtschijn doorlaat, dat de eigenlijk nullige opening slechts 120° is, dewijl alleen binnen de daardoor bepaalde grenzen het beeldje der viam scherp en zuiver is. Nog eene andere handelvvijze vermeld ik hier, doch slechts in het voorbijgaan , dewijl zij op een valsch beginsel berust , namelijk die van Gillett (1.) Deze bezigt twee, met de objectiefstelsels naar elkander toegekeerde , horizontaal gc- stelde mikroskopen. Bij het eene vervangt hij het oculair door een hollen kegel en plaatsl daarvoor de viam eener lamp ; het licht trecdt dan door het objectief naar buiten en breidt zich , na kruising in het vereenigingspunt der stralen , tot eenen lichlkegel uit. Dien lichlkegel vangt hij op in het andere mikroskoop , dat ora eene vertikalc as draaijen kan, even ais bij dc Listersche methode. De doorloopen boog , vvaarin zich het gcziglsvcld vcrlicht ver- (1) Phiios, Mugasinc , 1851 Jlay p, 368. OPENliNGSHOEK DER LENZENSTELSELS. 23 loonl , zoude dan de maat van dcn opeoiogshoek van hcl objecliefstelsel zijn , waardoor het licht is ingevallen. Wen- b a m hecft zeer teregt doea opmerken , dat de aldus ver- kregcn uitkomst geheei onjuist cn veeleer de maat is der openingshoeken van beide objectiefstelsels te zamen. Later heeft , wel is waar , Gillett zijne methode in zooverre verbelerd , dat hij beurtelings de regter of de linker helft van het objectief van het meetraikroskoop met een daarvoor geplaalst dekseltje afsluit , al naar gelang de draaijing naar de regler of naar de linker zijde van de as geschiedt, maar veei zekerder ware het dan een deksellje met eene naauwe spleet te bezigen. Met de volgende wijziging is het mij echter gebleken , dat men langs een veel eenvoudiger weg regtslreeksche uilkom- sten kan verkrijgen. Men kan namelijk veilig het objectief en het oculair van het tweede mikroskoop geheei weg laten eu alleen eene buis gebruiken , aan vvelker uileind*e zich eene plaat met eene vertikale spleet bevindt. Indien deze zich dan langs eenen cirkelboog beweegt, dan zal door de spleet nog licbt vallen, zoo lang deze zich hinnen dcn lichtkegel bevindt. De ver- vaardiging van eenen daaraan beantwoorden toestel leverl weinig bezwaar op. Maar ook nog op eene andere vvijze kan men hetzelfde doel bereiken. Op een papieren of ko- peren plaat wordt een halve cirkcl getrokken en deze in graden verdeeld, in dier voege dat de grenzen van den boog aan den rand der plaat komcn. Tusschcn eenige uit dunnc metaaidraden bestaande en vcrtikaal langs den verdeclden boog geplaalsle klemmen wordt nu eene slrook doorschij- nend papicr geplaatst , zoodanig dat de buiging van hcl papicr volkoincn bcanlvvoordt aan de kromming van dcn boog. IVn wordt dii klcinc loeslclleljc op eene ondcriaag gelegd , dic 26 IIEl’ ZAMENCESTEI.D I\IIKROSKOOP. juist zoo hoog is ais dc as van liet horizonlaal geplaatslc mikroskoop en leveus zoo , dat hct middelpunt zicli bcvindl in hct kruisingspunt der stralen. Dan zal juist dc hclft van dcn lichtkcgcl op hct schermpjc van doorschijncnd papicr vallen , en raen zal dc grooUe des lophoeks van dczen door cene dadelijke aflezing vinden. Waar hct echter te docn is , oin dcn openingshoek van een lenzenstelsel of van een geheei zamengesteld mikroskoop , zal men gcen divergerend kunsllicht maar zonlicht daardoor lalen invallen , en dan geven de beidc laatstgenoeinde han- delwijzen een hulpmiddcl aan de hand , ora reglstreeks tot dczeifde uilkomst te geraken, waartoe bij de Robinsonsebe methode eene kleine berekening noodig is. In het wezen der zaak koraen zij derhalve op helzelfde neder In de praktische toepassing leveren zij dan ook betzelfde bczwaar op , namelijk van de weinig seberpe begrenzing des iichtkrings, vooral wanneer dcze gevormd wordt door Icn- zenstelsels van zeer groote opening. Echter is zulks minder een bezwaar tegen de methode dan wel een noodzakclijk ge- volg van de gebreken der lenzenstelsels zeive. Met een vol- maakt mikroskoop zoude de lichtkring nagenoeg even belder aan den rand ais in het midden zijn en zijne grenzen zich dus gemakkelijk met naauwkeurigbeid latcn bepalen. Tot dien graad van volkomenheid naderen onze tegenwoordige mikros. koopen slcchls dan wanneer men objectieven van tamelijk ver- ren brandpunlsafstand en geringen openingshoek bezigt, Doch naar mate raen sterkere objectieven , die eenen grooteren openingshoek hebben, onderzockt, zal men in den regel bc- vinden, dat de juistc grens meer en meer onbepaald wordt ; het midden van hct veld vertoont zich bcl beldorst en daar- om hccn bcvindt zich een mimlcr vciTiclilc rand, die zich Orr.NlNGSlIOF.K DEI\ I.ENZENSTEl.SELS, 97 nog vcrder in hct donkerc , gchccl onverlichlc veld vorlicsl. Zulke lenzcnstelsels veroorloovcn derhalve geene naauwkeurigc bopaling van de groolte des openinghocks ; maar in werke- lijkheid drukt hetzelfde bezwaar elke anderc mclbode, en het is inderdaad belagchelijk , indien meu, zoo ais SQjjimigen gedaan bebben, de groolte van den openingshoek van zulke stelseis lot in breukdeelen van graden uitdrukt, Ook de Lislersche melhode veroorlooft slcchts bij het gebruik van niel zeer slerke objeclieven, met taraelijke juislheid het puni te bepalen, tot waartoe het mikroskoop moet bevvogen wor- den , om het veld half verlicht te zien. Met stelseis, die eenen zeer groolen openingshoek hebben , gelukt zulks niet. Men ziet dan het gezigtsveld allengs duislerder worden , tot- dat eiudelijk volstrekt geen lichl meer het mikroskoop binnen Ireedt. Maar dit allengs afnemen van de verlichling geluigt reeds voor onregelmatige brekingen en terugkaalsingen , die aan de randen der lenzen plaats grijpen, even ais ook de verwrongen gedaante en de nevelachlige toestand der beeldjes, die wij za- gen dat de melhode van Wenham vvaarneembaar raaakt. Van daar dan ook dat Robinson, die zijne metingen verriglle aan het nog helder verlichle gedeelle van het veld, bij objecliefstelseis , afkomslig uil de besle Engelsche wcrk- plaalsen , den werkelijk nulligen openingshoek merkelijk gerin- ger vond dan die , welke verkregen was volgens de melhode van L i ster, gelijk blijkt uil het onderstaande tafeltje. Brandpunlsafsland. R 0 b i n so n. L i s t e r xj E. Duim M0°,8 160*’ T2 ” ” 109°, 5 129° 72 ” •’ 114°,« 150° 72 ’’ ” 122°,« o o 28 nUT ZAMENGESTEI-D MIKUOSKOOP. Hieruit volgt derhalvc, dat, bij de bepaling van de hoe- grootheid der opening van lenzenstelseis, het er geenszins allcen op aan komt te weten : onder welken hoek nog licht binnen het raikroskoop kan geraken , maar vooral lioe groot de werkelljk nuttige opening is. Daartoe kunnen zoowel de methode van Wenhara ais die van Robinson dienen,de laatste echter met meerdere zekcrheid, oindat men daarbij met eenen blik het geheele lichlgehied overziet. Bovendien levert deze nog een ander voordeel op, dat namelijk de ge- breken die in de glazen van het objectief zijn, zooals kleine putjes , krasjes, luchlhelletjes, hunne tegenwoordigheid in het lichlveld door donkerder plaatsen verraden. Eindelijk doe ik hier nog opraerken, dat bij objectieven, die voorzien zijn van eenen correctietocstel voor het gebruik met dekplaatjes van verschillende dikte , de openingshock ver- schillend is, naar gelang van den onderlingen afsland der beide voorsle lenzen. Is die afstand het geringst, helgeen het geval is , wanneer het stelsel is ingerigt voor het gebruik der dikste dekplaatjes, dan is de openingshock het grootst , en zoo is deze oingekeerd het kleinst , wanneer beide lenzen het verst van elkander verwijderd zijn , hctgecn plaals moet hehben voor de waarneming van geheel onbcdekte voorwcrpen. 9. Uit het tot hiertoe gezegde volgt , dat het wcl is waar aan sommige der uitstekendste vcrvaardigers van mikros- kopcn gelukt is de opening der lenzenstelseis te vergrooten tot eenen graad, die men vroeger geheel onbereikbaar achttc , maar tevens dat deze vcrgrooting geenszins geheel ais winst kan beschouvvd wordcn , zoodat men de vraag zoude kunnen opwerpen : of het nict vcclecr raadzaam ware voortaan zich tot de vcrvaardiging van objocticfstclscls met ecnc slcchls Ol’ENlSCS110EK DEU LENZENSTEESELS. 29 inalige opeuing , gelijk vroeger , te bepalen. Dezo vraag zoude echler sleclils daD toestemmend kunnen beanlwoord worden , waoneer de onraogelijkheid bleek om met de ver- grooling der openiog ook de verbelering der aberratien hand aan hand te doeo gaan. Waar zulks niet het geval is , daar is eeuzijdige vergrooting der opening in het alge- mcen schadeiijk le noemen, maar zelfs wanneer dit op de volkomenste wijze plaats heeft, dan lijdt het eukel zigtbaar makend vermogen eens mikroskoops toch nog in meerdere of mindere male, in weerwil dat het onderscheidend ver- mogend slijgt. Eu daar het uu voor het praktisch gebruik van een mikroskoop meer aankomt op het duidelijk ea ge- makkelijk zien vau de zich in bcl geziglsveld bevindende voorwerpen , dan op het onderscheiden der allerfijnste daaraan waarneerabare details, zoo kaa men ia het algemeen zeggen, dat voor het verrigten der mecsle waarnemiugen objeclieven met geene al le groole opening de voorkeur verdienen. Dewiji er echler waaruemingen zijn , die alleen verrigt kunnen worden , wanneer de openingshoek zoo groot mogelijk is , zoo is het aan de andere zijde ook niet wenschelijk , dat men , nu ecnmaal de kunst zoover gevorderd is , weder terugkeere tot het standpunt van voor eenige jaren. Verreweg raadzamer is het pogingen aantewenden , om beide voordeelcn le vereenigen. Reeds vroeger {Het Mikroskoop III p. 278.) heb ik daartoe den weg gewezen, door namelijk aanteraden de slerkere objectiefstelsels te voorzien van een draaijend diaphragma met verschillende openingen , waardoor de opening van het objectief naar willekeur kan verkleind worden. In de aanspraak, waarmede de prcsident George Shadboldt, den 11'*'“ Februarij 1837 , de vcrgadering der Microscopical 50 IIET ZAMENtiEST, MIUllOSK. VEUU. VOOK DEKELAATJES, Societtj opende (1), leesl meii nu, dat zulks werkclijk door Sinith & Beck, die tot de voornaamsle der Loiidensche vervaardigers vaa raikroskopea behooren , aldus gedaan is , en dat deze inrlgting zeer goed aau het oogmerk voldoet. In diezelfde aanspraak wordt nog gewag gemaakt van eene andere verbetering der objectiefslelseis, Avelke door Wenham is tot stand gebragt , en ten doel beeft bet objecliefstelsel geschikt te maken voor bet gebruik met dek- piaatjes van verschillende dikte. Ross {Het Mikroskoop III p. 259) had zulks gedaan , door de voorste lens van het stelsel beweegbaar te maken , zoodat deze zich eenigzins van de beide andere verwijderen en daarloe naderen kan. Een aan deze metbode verbonden nadeel bcslaat daarin, dat men , om den juisten afstand der voorste lens te vinden , telkens het stelsel van het voorwerp moet verwijderen , ten einde geen gevaar te loopen tegen het dekplaatje te stoolen , lerwijl bij het rouddraaijen tevens het voorwerp uit het brandpunt geraakt. Wenham heeft daarom zijn objectief- slelsel zGO iugerigt , dat de voorste lens op hare plaats blijft , inaar daarentegen de beide andere te zamen beweeglijk zijn , zoodat men dus het voorwerp niet uit het gezigt verliest en met de grootste zekerheid beoordeelen kan , of men door ronddraaijing van de schroef, die de beweging voorlbrengt, wint of verliest in de scherpte van het beeld. Deze wijzi- ging, schijnbaar gering maar uit een praktisch oogpunt geens- zins onbelangrijk , verdient voorzcker navolging. 10. Ofschoon niet geheel nieuw , daar men iets derge- lijks reeds bij sommige oudere mikroskopen aanlreft, verdient (1) Quart, jQitrn, of Micr. Sc. ^pril 1857 K°. XIX Transact. p. 143- VERWISSEUNG DEU OBJECTIEVEN . ZOEKEH. 51 toch vcnneldiug de door Brookc uilgevoerde vereeniging van twee lenzenstclscls van verschillende vergrooting, in dier voege dat beurlelings het eene en liet andere onder de mi- kroskoopbuis kan worden gebragt , zonder dat men noodig beeft bet eene stelsel los te scbroeven , ora er het andere voor in de plaats te stellen (1). Tot dat einde is onder aan het inikroskoopligcbaara een arra vast geschroefd , die naar voren uilsteekt en waarop een pen staat , rondora welke eene staaf draait, aan elk van welks einden eenobjec- lief is vast geschroefd. Elk dezer objectieven kan , door de staaf te doen draaijen , onder de raikroskoopbuis worden ge- bragt, terwijl het andere ver genoeg van de voorvverptiifel verwijderd blijft , om niet in den weg te zijn. Brooko beeft aldus een inikroskoop voorzien van twee objectieven , bet eene van 1 duiin brandpuntsafstand en geschikt voor het algeraeen overzigt, het andere, van V4 duira brandpuntsaf- stand , voor naauwkeurigcr onderzoek. Het denkbeeld , boewel , gelijk gezegd is , niet geheel nieuw , verdient ecbter aanbevcling. Het inikroskoop mist nog een zoeker, gelijk de verrekijker bezit. Nu schijnt het werkelijk, dat, op eene dergelijke wijze ais B r 0 0 ke gedaan beeft , in dit gebrek kan voorzien worden , vooral indien daarbij gezorgd wordt , dat de benedenvlakten van de beide objectieven zich juist op de belrckkelijke afstanden van de voorwerplafel bevinden , welke aan hunnen verscbillenden brandpuntsafstand beantwoorden , zoodat , indien een voor- werp scherp door het eene objeclief gezien wordt , inen bet ook scherp door het andere ziet, zonder dat bet noo- dig is vooraf eene verandering in den afstand tot de voor- (1) Quart, Journ, April 1853. Transuet, p. 83. 39 IIET ZAMENGESTELO JIIKROSKOOP. werpplaat le brcngca. Op die wijze ingcrigl zoude deze kleine tocslcl wcrkelijk lijd doen besparen, Ook kan deze zeer gevocgelijk zoo worden geinaakl, dat het cene objcclief, namelijk hcl sterkerc , door andere nog sterkere kan vervan- gen worden, voor welke allen het zwakste objectief dan ais zoeker dient, Het eenige bezwaar is, dat de raechanische uitvoering veel zorg vereischt , opdat het objectief , bij het ronddraaijen der staaf, altijd juist in de optische as van het vverktuig kome en tevens alie vreemd licht buitengesloleu zij , hetgeen natuurlijker wijze de prijs van het werktuig moet doen stijgen , lerwijl het tevens meer aan afslijting door veelvuldig gebruik is blootgesteld. li. Ais mede tot de wijzigingen in de optische inrigting van het zamengesteld mikroskoop behoorende, vermeld ik hier het omgelceerde of scheikundig mikroskoop , dat door dea Amerikaanschen hooglceraar Lawrence Smith is uitge- dacht en in 18S0 door Nachet het eerst vervaardigd (1). Dit mikroskoop is namelijk eene verbetering van het vroegere van Chevalier (z. Het Mikroskoop III bl. 184 en 4S0), dat mede veroorloofde het objectiefstelsel bovenwaarts te keeren naar de daarboven geplaatsle voorwerptafel , zoodat de dampen van de reagentien, die men gebruikt, het objec- tief niet kondembereiken , terwijl het bovendien voorzien was van een toeslel om de voorwerpen , die zich in het gezigts - veld bevinden, aan verwarming bloot te stelleu. De daartoe uoodige terugkaatsing der lichtstralen in de mikroskoopbuis verkreeg Chevalier door een regthoekig prisma , onder het objectief aangcbragt , op de wijze ais fig. 1 (pl. II) voorstelt. |1) American Journ, 1852 XIV p. 232. IIF.T OMGEKFEKD MrUUOSKOOP. 55 Dit scheikundig mikroskoop van Clievalier is echter nimmcr in algemeen gobruik gckoniRn , hoofdzakelijk wcl uit tioofde van den grooten afstand , waarop zich de voorwerplafei van het oculair bevindt , waardoor het inderdaad inoeijelijlc is le gelijker tijd door het mikroskoop te zien en het hooger gpplaatste voorwerp met de niet gesteimde handen te bewegen. Het was derhalve een gelukkig denkbeeld van Lawrence Smith het scheikundig mikroskoop van Chevalier zooda- nig te wijzigcn , dat bet, met behoud der hoofdgedachte , die er aau ten grondsiag ligt , een veei meer praktisch bruikbaar werktuig is geworden. De voornaamste wijziging bestaat in den veranderden vorm van het prisma , gelijk fig. 2 (pl. II) duidciijk maakt. Daarin grijpt ecne dubbele te- rugkaatsing plaats, zoodat de stralen in die rigting wor- den gebragt , welke voor de houding van liet hoofd de gemakkelijkste is , en waarbij tevens de handen , schier op dezelfde wijze ais bij het gewone mikroskoop, tot bevveging der voorwerpen op de voorvverpplaat kunnen gebruikt worden. L. Smith heeft aan zijn prisma de volgeude hoeken doen siijpen : a 5S° , b 107°i, c en d 145°. Daardoor maakt de as van den teruggekaalslen stralenbundei eenen hoek van 55° met de loodlijn. Ilet spreekt echter van zelf , dat deze hoek voor eenige vergrooting of verkieining vatbaar is, door aan het prisma eene iets andere gedaanto te geven. De werkluiglijke inrigting van het door Nachet vervaar- digd mikroskoop is afgebeeld op pl. I, fig. 7. In het kasije ab is het prisma bevat. Dit kastje is bevestigd op oene slede, welke tusschen twee lijsten heen en weder glijdt , in dier voege dat, indien men aan den knop c trekt, het kasije met de daarop bevestigdo objectiefbuis naar voren , ter zijde van 5-i riET ZAMRNGKSTF.l.D MIKROSKOOP. de voorwcrplafcl, koint, zoodat hcl objcclief, hetwclk bij d daar- op geschroefd wordt, nu getnakkelijk met cen ander kan ver- wisseld worden. Voor de grove inslelling dient hei buisje e, dat bet objectief draagt en over een ander, daarbinnen geplaatsl buisje op en neder schuift. De fijne inslelling wordt verrigt door rondbeweging van eene schrocf, door middel van den gekarlelden rand bij f. De door eenen stevigen korten slam , loodregt met hei ronde voetstuk verbonden voorwerplafel is rond en onbeweeglijk. Op haar kan eene tweede vrlje voorwerplafel (j worden gclegd , die in bet midden eene opening heeft , welke orageven is van een kort buisje , dat past in de opening van de eerste of eigenlijke voorwerplafel. De genoemde tweede voorwerplafel is langwerpig vierkanl en zoo lang, dat zij een eindweegs over den rand der eersle uitsteekt. Hierdoor beefl men gelegenlieid om onder dit naar buiten puilend gedeelte een alkobollampjc te plaalsen, dat bij den toeslel beboort en langs eene slaaf, die rusi op een afzonderlijk voetstuk, naar willekeur hooger of lager kan gesteld worden. De verlichlingsloestel bestaat vooreerst uit eenen naar alie zijden beweeglijken spie- gei i, die op en nedr glijdt langs de ronde slaaf A;, en ten tweede uit een dekselvorraig met eene kleine opening door- boord diaphragma i, gedragen door het armpje m, dat, even ais de spiegel, draait om de ronde staaf k en zoo hoo- ger of lager gesleld of wel geheel ter zijde gedraaid kan worden. De prijs van dii werkluig, voorzien van 4 objecliefstelseis, N°. 0, 1, 3 en b, een oculair, eenen beweeglijken glasmi- kromeler in het oculair en eenen zeer cenvoudigen goniomelcr bcdraagt 5S0 franes. Dat met de vervaardiging van dit werkluig aan vele bc- oefenaars der wctcnschap cen wezcnlijke dienst gedaan is , IIET OMGEKEERD MIKUOSKOOP. 35 is onwedcrsprekelijk. Wel is waar kunnen cie meesle mikro- chemische reactien ook onder een gewooa mikroskoop vcrrigt worden , miis men zovge dekplaaljes van genoegzame grootte aanlewenden , doch vcel veiliger is het, vooral bij het gebruik van verdampende zuren, daartoe het omgekeerde mikroskoop aanlewenden , dewijl de objectieven dan nimmer gevaar loopen daardoor aangetast le worden. Maar, behalve dit, heeft het omgekeerde mikroskoop nog een ander vceizijdiger nut. Daar- mede wordt namclijk het gebruik van dekplaaljes overbodig, tenzij men deze alleen aanwende om het voorwerp vlak uit te breiden. Nu zijn er vele waarnemingen , waarbij dit ge- bruik van dekplaaljes, die allhans bij de iels sterkere ver* grootingen niet kunnen gemist worden, zeer lastig is. Men heeft b. v. het een of ander anatomisch voorwerp met naal- den uilgeplozen en dit, met een dekplaatje bedekt , onder het mikroskoop gebragt. Daarbij ontdekt men , dat de uitpluizing niet voldoende is geweest , of dat , door het opleggen van het dekplaatje, de deelen , die men afzonderlijk wenscht te zien , door andere zijn overdekt geworden. Dan is men vvel ge- noodzaakt het dekplaatje weder te verwijderen en de blootleg- ging der deelen te herhalen, soms hetzelfde meermalen te doen, eer het praeparaat zich duidelijk en klaar vertoont. Bij het gebruik van het omgekeerde mikroskoop bestaat dit bezwaar niet ; men kan daarmede aan het praeparaat zoolang arbeiden, totdat het gelieel gereed is. Zelfs zoude men aan den stang, die den spiegel draagt, eene loupe kunnen aan- brengen , die aan een kort armpje langs de staaf op eu neder schuift en ook ter zijde kan gedraaid worden , ten einde des verkiezende boven het voorwerp te worden gebragt, om daar- aan onder de loupe de vereischle bewerkingen le verrigten. Ook is het om dezelfde reden een zeer nultig werkluig 5G HET zamrngestei-d flimnosKoop. voor hcl onderzoek der onfwlkkeling van plantaardige ofdier- lijkc organismen, b. v. van zoelwater-algen , infusorien, eijeren van mollusken, enzv. , die moeijolijk drukking kunnen verdra- gen , en waarbij de loetreding der lucht noodzakelijk is. Wil men b. v. het eene of andere organlsche ontwikkelings- proces gedurende eeuige uren of zelfs dagen gadesiaan , dan kan men een glasplaatje met eenig gesmollcn was of met een mengsei van was en lerpenlbijn boven de opening van de voorwerptafel bevestigen en dan hierop of, nog beter, op een afzonderlijk glasplaatje, of wel, indien het te groot is, in een glas- of gutta-perchabakje, bet te onderzoeken voorweip in water gedompeld brengen. Overdekt men nu het geheel met eenen 2 of 5 cenlimeters hoogen blikkcn of koperen ring , die van boven met eene vlakke glasplaat her- metisch gesloten is, terwijl de eenigzins verbreede onderrand met een mengsei van was en terpenihijn op de voorwcrpta- fel wordt vast gekleefd, dan is de verdamping van het vocht verhinderd, hetgeen nog bevorderd wordt door de binnen- vlakte van den ring, v66r men dezen op de tafel plaatst, met water te bevochtigen. Ter verhindering van het aan- slaan des waterdamps tegen de glazen dekplaat is het nuttig dezen vooraf met een weinig olie te beslrijken. Het is inzonderheid voor zoodanige doeleinden , dat een dergelijk werktuig, hetwelk ik sedert een paar jaar io ge- bruik heb, mij gebleken is uitnemend gescbikt te zijn en boven andere mikroskopen de voorkeur te verdieneu. Docb tegenover deze voordeelen slaan ook ecnige nadcelcn, waardoor zulk een omgekeerd mikroskoop voor een werktuig van gewoncn vorm onderdoet. Voorcerst is het prisma, hoe voortreffelijk ook geslepen, toch ais vast beslanddcel van een mikroskoop aflekeuren , omdat het allijd ecnigen scha- IIKT OMGF.KEERD MIKIIOSKOOI’. 37 dclijken iovioed uiloefent op zijn oplisch vermogen. In de twcede plaats is de behoorlijke regeling der verlichling, bij zulk eene inrigting, waarbij hct licht van boven op hei voor- werp valt, slecds veei raoeijclijker , dan wanneer de verlich- lingstoestel onder de voorwerptafel is geplaatst , hetgeea vooral veroorzaakt vvordt doordat het voorvverp niel alleea licht van den spiegcl maar bovendien*van alie zijden ontvangt, eu dat de aldus zeer schuins op het voorwerp vallende stra- Icn daarin gebroken en leruggekaatst worden , waardoor het geheele heeld nevelachtig en onduidelijk wordt. Tcn einde dit te voorkoraen dient het boven vermelde dekselvormige diaphragma, dat derhalve tamelijk digt boven het voorwerp moel worden gebragt , om de van ter zijde invallende stralen zooveel raogelijk buiten te sluiten. Intusschen moet ik er bijvoegen , dat deze verlichtingswijzc in somrnige gevallen , vooral waar schuins invallcnd licht vereischl wordt, uitne- mend wel voldoet. Zeer moeijelijke proefvoorwcrpcn , waarop bij schuins van onderen invallend licht de slreepjes zeer moeijelijk ziglbaar worden gemaakt , worden door de ver- eeuigde schuinsche slelling van den spiegel eo van het diaphragma met groole duidelijkheid gezien. In de derde plaats moel onder de nadeelen dezcr inrigting geooemd worden , dat men , bij bet gebruik van het slerksl vergroolende slelsel (N”. 3), het voorwerp nict plaalsen kan op cen glas- plaaije van de gewone dikle , maar op een plaalje van helzcifde duone glas , dat anders alleen ais dekglas gebruikt wordi. Eindelijk ten vierde beschouw ik ais hct grootsle gebrek van zulk een mikroskoop , dat het ih zijnen tegen- woordigen locsland ongcschikt is voor de beschouwing der voorwcrpcn bij opvallcnd licht. Echler beslaal de mogclijk- heid, om, door gepast aangcbragle spicgelende oppervlakton , in dit gcbick allhans tcn dcclc te voorzicn. 58 IlET ZAMENGESTELD MIKIIOSKOOP. Dezc aanwijziag van tlo voor- cn naclcelcn van lict om- gekeerde mikroskoop , vergeleken met ecn andcr van gewonc zamenslelling , zullen , verlrouvv ik , voldocnde zijn om dcn lezer in staat te stellen te beoordcelen aan welk dezer werk- tuigen hij voor het bijzonder doel , waartoe hij hct wenschl aanlevvenden , dc voorkeur raoct geven. In hetzelfde jaar (18S0), dat Nachet voor Lawrence Smith het boven bescbreven mikroskoop vervaardigde, kwam ook, naar het schijnt geheel onafbankelijk van hen , Dr. Leeson in Louden op hetzelfde denkbeeld , en werd loen, naar zijn voorschrift , een dergelijk omgekeerd mikroskoop , dat alleen door de op en neder beweegbare voorwerptafel van het Nachetsche werktuig verschiit, door de instrumen- makers Smith Beck vervaardigd. De eerste raelding daar- van werd echter zes jaren later gemaakt door Highley(l), die hij dezelfde gelegenheid de beschrijving en afbeel- ding gaf van een mineralogisch mikroskoop , dat , wat de hoofdzaak hetreft, dezelfde inrigling bezit ais het omgekeerde mikroskoop , maar bovendien voorzien is van eene om twee assen bevvceglijke voorwerptafel, met twee daaraan beaut- woordende verdeelde cirkels , om de helliugshoeken van kristalvlakken te meten , van een tourmalijn - en een kalk- spaathplaatje in het oculair , om het werktuig te gehruiken in plaats van KohelTs slauroskoop , en nog andere toestel- len , waardoor het voor kristallographische onderzockingen zeer geschikt is. 12. In 1848 noemde \k{i. Het Mikroskoop der de middelcn , welke diencn kunnen , om hct zamengcsteld (1) Quart. Jotivn. Julij 1856 No. XVI. p. 280, IJEGTKEEUING DEIt BEELUEN. 39 iiiikroskoop rcglkeercnd tc inaken , ook Iwee regthoekige prismata, zoodanig bovcn elkander geplaalst , dat de hypo- themisenvlakken evenwijdig zijn met de as van het mikroskoop, tcrwijl het terugkaatsingsvlak van het eene prisma loodregt slaat op dat van het andero. Daardoor worden twee halve omkeeringcn te wccg gebragt , zoodat tcn slotte het beeld zich weder geheel in dezelfde rigling vertoont ais het voor- werp. Ik drukte toen cchler de vrees uil , dat zulk eene corabinalie, ten gevolge van den schuinscbcn inval der stra- len, te weinig lichl zoude doorlaten. Later is gebleken dat dic vrees ougegrond was Do ve (i) hecft haar ais terres- trisch oculair voor verrekijkers met goed gevolg aangewend. Ook voor mikroskopen kan zij derhalve worden gebezigd, doch aisdan verdient de voorkeur de verbinding van een regt- hoekig prisma met een daarboven geplaalst prisma van een zoodanigen vorm, dat de stralen daaruit onder eenen hoek van 50° — 40° met de mikroskoopas naar builen ireden, de- wijl dan het hoofd eene gemakkelijker houding heeft. Nog belcr dan zulk eene verbinding van Ivvee prisinala voldoel een enkel prisma , in welks binnenste door eene her- haaldc lerugkaatsing dezelfde reglkeering wordi te wceg ge- bragt. Een zoodanig prisma zijn wij aan Amici versebuidigd De afbeelding in fig. 42 pl. II slell helzelve vervaardigd door Nachet voor, zoo ais het zich vertoont in eene cenigzins schuinsche rigling van de eene zijde en van boven gezien, tervvijl de geslippelde lijnen de niet in het gezigl vallende kanten aanduiden. Het ondersle viak -6 a i /r /"dient voor de doorlaling der stralen , die uil het oculair Ireden. De vlakkcn abed en efbc zijn de terugkaalsingsvlakken ; het (1) Jnn. der Phy.i. u, Chemie, IS.*}! LXXXIII p. 180. 40 IlliT ZAMENGESTELD WIKEOSttOOP. is daarop, dal dc slralen van regts naar links en oingekcerd weder van links naar regis gcworpen worden, zoodat eenc volkoincne omkccring van het becld plaals grijpt. Ilet bo vensle vlak ceghd laat de aldus leruggekaatsle slralen weder uillreden , zoodal zij in hei oog des waarnemers geraken. Dc overige vlakken aihd, ghilc en egkf zijn van geen invlocd op de opliscbe werkiug van het prisma, dat slechls lol zoover afgeslepen is, om het niet noodeloos grooler te makeo. De hoek, die de boven- en ondervlakken ceghd en baikf met elkander maken , bedraagt 58° , die der vlakken abed en efbc 81°i. Dii prisma is besloten in een kaslje, helwelk van ondereu voorzien is van eenen ring, die op het oculair wordt geplaalst, Nacbet levert dezen toeslel afzonderlijk voor 25 franes. Inderdaad is deze inrigling onder alie regtkeeringsmiddelen wel de gemakkelijksle in het gebruik. ZiJ heeft slechts een nadeel, daarin bestaande , dat het veld merkelijk verkleind wordt, wannecr raen er regt door heen ziel. Door het oog echter eenigzins te verplaalsen , kan men het gebeele veld overzien. Zij heeft ook uog het voordeel van met weinig moeite op elk raikroskoop te kunnen worden aangebragl, want, indien de ring, waarmede het prisma op het oculair wordt geplaalst, le groot of te klein mogt zijn, kan deze liglelijk door eenen anderen vervangen worden , dic om het oculair van het te gebruiken mikroskoop past. 13. Wat dc werkluiglijke inrigting der zamengeslelde mi- kroskopeu aanbelangl , zoo zijn daarin gedurende de laalstc jaren geene zcer bclangrijkc verbeteringen gcmaakt. Slechls twee zoodanige verdienen hier cene opzeltelijke verraelding, omdal elk harcr op een nicuw beginsel bcrust. ZUICERBEWEGING. MAGNETlSCtlE VOORWERPTAFEL. 41 Vooreerst: de door Riddell (1) aanbevolen beweging Icr fijne inslclling door iniddel van cen zuiger, die op en neer gaat bij de ademhaling door eene caoutchoucbuis, Yoorzion van een ivoren niondsluk, dat inen in den inond houdt. Hel boofdvoordeei biervan is, dat beide handen aldus voor de beweging van het voorvverp vrij blijven, hetgeen bij het docn van ontledingen onder het mikroskoop van gewigl is. Riddell beeft het dan ook in de eerste plaals loegepast op het cnkelvoudig, tot disseclien gebezigd mikroskoop. Eene nadere beschrijving van de wijze, hoe de toestel isingerigt, is niel gcgeven, maar Riddell zelf zcgl er van, dat bij verwonderlijk wel voldoet. Het dcnkbeeld is in elk geval ver- nuflig te noemen en verdient eene nadere beproeving. In de tvveede plaats : de magnetische voorwerptafel. Het eersle denkbeeld daarvan behoort aan Kiug te Bristol, dic iu eene der zillingen van de Microscopical Societym 1881 een mikroskoop, voorzien van zulk eene magnetische voorwerp- lafel , toonde. Hoe deze vvas zamengesteld is mij niet bekend. lets later gaf Busk (2) de beschrijving en afbeelding van eene dergelijke inrigting. Zij is zeer eenvoudig en kan aan elk mikroskoop vvorden aangebragt. Twee nagenoeg halfcir- kelvormige magneetstaafjes bevinden zich onmiddelijk onder de geelkoperen voorwerptafel van gewoon maaksel , welks ope- uing zij omgeven. Huune pooleinden ziju naar elkandertoc- gekeerd , met eene tusschenruimte van 2 tot 3 millimeters, zoodat beide vereenigd ecnen bijna geslolen ring vormen. Nabij elk der pooleinden bcvindt zich een loodregt geplaatst ijzeren stiflje, dat pasl in eene daaraan beantwoordende klcinc opening (1) Quari. Journ. elc. Juhj 1853 No. IV p. 305. (2) Quart. Journ. etc. Julij 1854 N°. VIII p. 280. 42 HET zamengestelu mikkoskoop der voorvverptafel , ia dier voege dal het een haarbrcedle daar- bovcri uilsteekt. Deze vier sliftjes dienen derhalve om de magnetischc kracbt op de bovenvlakle der voorwerplafel over le brengen. Ais voorvverpdrager wordt eene langwerpige ijzeren plaat gebezigd, die lang genoeg is, om ter weerszijde builen de voorvverptafel uittesteken en aan beide einden smaller dan in bet midden is, Aldaar bevindt zicb eene opening en ter weerszijde daarvan eene klem ora bet glasplaatje , vvaarop zicb bet voorvverp bevindt , zoo noodig , te bevestigcn. Eene vereenvoudiging is daarin gebragt door Nevvton Torakins (1), die, in plaats van twee magneten , eenen enkelen boefyzervormigeu magneet in de voorvverptafel beeft bevesligd. lets grooter is de wijziging door Spencer (2) daarin ge- maakt. Deze verbindt met den voorvverpdrager eene geraag- netiscerde dunne ijzeren plaat of staaf en omgeeft de ope- ning in de voorvverptafel met een ijzeren niet gemagnetiseerden ring. Natuurlijk is bet gevolg betzelfde ais in de beide vo- rige inriglingen. Het voordeel aan zulk eene magnetisebe voorvverptafel ver- bonden is van tvveederlei aard, Vooreerst wordt, door de daardoor te weeg gebragte aankleving , de regelraalige , lang- zame beweging van bet voorwerp door de band gemakke- lijker geraaakt, Ten tvveede kan de aantrekkingskracbt door den magneet bier de gevvoonlijk gebruikte klemmen vervangen, die dienen om bet voorvverp op zijiie plaats te bonden , vooral bij eene belleude stelling van bet mikroskoopligcbaam. Om dit laatste voordeel ecbter gcbeel te verkrijgen, zoudc (1) Quart. Journ, Julij 1857 N°. XX p. 237. (2) Quart. Journ. JanuariJ 1855 K°. X p. 174. JIAGNETISCIIE VOOUWERPTAKEI-. 45 (Ic voorwerpdrager zelf ook zondcr kleiiiiiicD inoelcn zijn. Dit kan gevoeglijk geschieden door dezen langs de eenc zijde van ecn 2 tot 5 milliin. verlieven rand te voorzien, waar tpgen dan het glasplaalje rust. Hierdoor worden de klem- mcn gehecl ontbeerlijk geraaakt. Tegen deze voordeelen staat echter ook een nadeel over, dat namelijk alie ijzeren vveikluigen veel ligter voor oxydalie bloot staan dan koperen , te meer daar zulke magneten en ijzeren voorwerpdragcrs niet wel gevernisd kunnen worden. Intusschen moet inen erkennen , dat de kosten van zulk eenc inrigting en, zoo noodig, van het op nieuw afschuren en polijsten der ijzeren oppervlaklen , zoo gering zijn , dat het gonoeinde nadeel geenc voldoende redcn oplcvcrt , ora baar geheel ais onbruikbaar te verwerpen , inaar wel ora onder de verschillende wijzcn, waarop zij kan worden aangebragt, diegene te kiezen , vvaarbij het ijzer het rainst aan roest is bloolgesteld. Verkieslijk is het daarom, even ais Busk gedaan heeft, de magneten onder de koperen voorwerptafel te brengen. De voorwerpdrager moet echter niet alleen uit eene ijzeren maar uit twee dunne op elkander bevcsligde raetaalplaten worden zamengesteld , de onderste van ijzer , de bovenste , die van eenen lagen opslaanden rand voorzien is, van koper , ora de eerste aldus te beveiligen tegen het water, waarmede de voorwerpen hevochtigd worden, en dat over- vloeijcnde , gelijk zoo ligt het geval is , het ijzer zou doen roesten maar aan het koper niet schaadt. Volgens deze heginselen heb ik bij den instrumentmaker II. Olland alhier een klein Nachetsch mikroskoop van eenc magnctische voorwerptafel doen voorzien. Fig. 24 pl. I stelt de voorwerptafel van het mikroskoop voor , op de halve groollc. Daaronder zijn twce regie magncelslaafjcs A cn H 44 IIET ZAMENCESTtLI) 5IIKUOSKOOI'. aangebragl , vvelke door gcslippelde lijncn zijn aangeduid, Zij zijn SO millim. lang, b millira. brecd cu 4 inillim hoog. Huii onderlingc afsland bcdraagt 22 inillim. Mei de pool- einden slaan de vier korte stoalcylinderljes a, Z>, c, en d \n verband , die van boven afgerond zijn en even (ongeveer | millira.) boven de oppervlakte der voorwerplafel uitpuilen. Fig. 25 A is de voorwerpdrager , die 120 millim. lang en 55 millira. breed is , aan beide einden in een paar handvatsels uilloopeudc. Hij bestaal uit twee plalen , elk van 1 millim. dikle , de onderste van ijzer , de bovensle van koper. Op den voorrand dezcr laalsle is bet 2 millim. hooge lijslje aa bevesligd , zoodat zich dus de doorsnede ais in B zoude vertoonen. Deze inrigting voldoel zeer goed aan bet oogmerk. Wan- ncer cene voorwerplaal tegen de lijst aa gelegd wordt , kan men bet mikroskoop horizonlaal plaalsen , zonder hct rainsle gevaar , dat de drager van de voorwerplafel valt. Zelfs is hei raadzaara de magneelslaafjes niel al le slerk magnelisch te maken , daar anders de beweging van den voorwerpdrager te moeijelijk wordt. De regie verhoudiug is : dat de magneelkrachl juisl voldoende is dezen aan de voorwerplafel genoeg le doen vaslkleven , om hei afvallen le belellen (1). Hier ler plaatse moet ook de voorwerpdraaiscliijf vermeld (1) Toen ik aan Nachet eenejjbcschnjving gaf van deze niagnetische voorwerplafel , deelde bij mij twee verbeteringen mede , die hij zicb voor- stelde daarin te maken. l)e eerste bestaal daarin, dat de beide magneten niet door schroevcn met de voorwerplafel zouden verbonden worden maar aan een afzoiiderlijk armpje bevestigd, dat, desverkiezende , iets naar be- neden kan worden gebragt , zoodat de uiteinden der vier staalcylindertjes dan onder bet bovenvlak der voorwerplafel komcn. De tweede verbetering is eene bekleeding van de onderste ijzcren plaat des yoorwerpdragcrs met een koperlaagjo door bestrijking met de oj>Iossiiig van een koperoxydzout. VOOllWEUPDnAAlSCniJF JIIKUOSKOOP VAN DEALE. 4u worden, waarvan Welckcr (I) zijn mikroskoop hceft docn voorzicD. Zij is op de halvc grooUe in fig. 33 pl. I in doorsnede afgebceld en bestaat uit eene ronde koperen plaat bb met eene opening in het middeu en daaronder een kort buisvormig aanhangsel , dat in de opening der voorwerptafel aa pasl en daarin kan ronddraaijen. De plaat rust niet met liare geheele opper\lakte op die der voorwerptafel , daar bierdoor eene te groote wrijving zoude ontstaan, maar alleen op eene kringvormige verlievenheid dd , die zich op korten afsland van den raud der plaat bevindt. Deze laatste is gekarleld , ten einde de schijf gemakkelijk met den vinger te kunnen doen draaijen. Dit kleine en weinig koslbare toevoegsel tot het mikros koop is werkelijk zeer doeltreffend en kan in de meeste gevallen de draaijende voorwerptafels van de grootere mi- kroskopen van Oberbiiuscr, Nachet cn Kellner ver- vangen. Ik moet hier echler herinneren, dat min of meer overeenkomslige ofschoon minder eenvoudige eu doelmatige inrigtingen reeds bij vele oudere mikroskopen bestonden , gelijk bij dat van Hertel {Het Mikroskoop III bl. 139), van Martin (ibid. bl. 147) en dcsgelijks bij verscbeideno uieuwere engelsche mikroskopen. 14. Lionel Beale, hoogleeraar aan King's College te Londen beeft een mikroskoopgestel doen vervaardigen (9), dat in verscheidene opziglen van de reeds bestaande afvvijkt cn reeds daarom hier kortclijk beschreven moet worden. (1) Deher die Aufhewahrung mikroskopischer Objecte nehst Mitthei- lungen uber das Mikroskop vnd dessen Zubelwhr , Giessen , 1856. s. 27. (2) Quart. Journ. April 1856 Trunsact. p. 13. 46 IIKT ZAMENGESTELU 51IUR0SK00I'. Het is algcbceld in fig. 4 pl. I. Door verschillcnde lijnen , dikkc, dunno en gestippelde, zijn drie der hoofdstellingen aangeduid. De stam a bestaat uit Iwec in elkander schui- vende buizen , zoodat hij naar willekeur verlengd en verkort kan worden. Hij past in de korte buis A, die met den voet verbonden is. Aan den stam bevinden zicb de voor- werptafel f en de spiegei gr, die beide des verkiezende kunnen verwijderd worden. Boven met den stam is , door middel eener scbarniergeleding , beweeglijk vereenlgd eene korle buis z , waarin eene tweede buis of arm b heen en wedcr glijdt , maar verhinderd is te draaijen door den uit- springenden kant l , dic past in eene groeve in de buis z. Met dezcn arm wederom door eene scbarniergeleding e verbon- den is bet mikroskoopligchaam c. Voor de grove inslelling dient de hefboom w, voor de fijne een mikrometerschroef boven bet objectief. Ten eiude te verhinderen , dat bij de beweging des hefbooms het mikroskoopligchaam te onverboeds neder daait en daardoor bet objectief tegen het voorwerp stoot , is voor aan het mikroskoopligchaam een kopercn stuk p be- vestigd , met eenige gaaijes, waarin een klein koperen pen- netjfi kan gesloken worden. De bedoeling dczer eenigzins zamengestelde inrigling is een mikroskoop te bezilten , dat in verschillcnde stellingen kan wor- den gebragt , al naar gelang van den bijzonderen aard van het on- derzoek, waarloe men het mikroskoop wcnscbt te gebruiken. VVordt namclijk de stam uit de buis h gelrokken en de arm b daarvoor in de plaals gebragt , dau hecft men een onder cenen zckeren hoek hellend mikroskoop , dat eene gcmakkelijke houding voor het hoofd aanbiedt (1). (1) Dcze hellendc slclling is nict in du Cguur opgeiiomen, om dcze [)iet to verward Ic inakeii. MIKROSKOPEN YAN OBEmiiillSEIl EN IIARTNACtt. 47 Door daarentegen den arm b zoover mogelijk naar voren cn in eene gcheei horizontale stelling lebrengen, tevens het inikroskoopligchaam c in de loodregte rigting houdende , komt de as van dit laalste een eindvveegs bezijden het voet- stuk , en kan raen er cene vrije voorwerptafel , rustende op een afzonderlijk voetstuk , onder brengen. Deze stelling van het mikroskoop is de gunstigste voor dissectien. Zij is in de afbeelding door dunne lijnen aangeduid. Eindelijk in de vierde plaats kan de arra b nagenocg loodregt en het mikroskoopligchaara c horizontaal gesteld worden , wanneer raen dieren of plaulen vvenscht te be- schouwen, die zich in een ter zijde daarvan geplaatst glazen vat bcvinden , terwijl dan tevens door uittrckking van de buizen, die den stara a zaraenstellen cn door de opwaarts schuiving van den arra b de gehcele hoogle van het werktuig kan vergroot worden. Deze stelling wordt door de geslippelde lijnen verzinnelijkt. Aan een aldus ingerigt werktuig is voorzeker geene veel- zijdigheid van toepassing te ontzeggen. Te betwijfelen is het echter , of de zoo uoodige stevigheid en vastheid der hetzelve zamenstellende deelen groot genoeg is voor het verrigten van naauwkeurige waarneraingen , vooral bij het gcbruik van sterke objectieven. 18. Thans moge hier een overzigt volgen van hetgeen mij , aangaande de in de laatste jaren door onderscheiden raakers vervaardigde zamengeslelde mikroskopen , is bekend gpwordcn. Ik zal daarbij dezelfde volgorde in acht nemen ais vroeger (z. Het Mikroskoop III bl. 182 — 290), namelijk die naar de verschillcnde landen. Te betreuren voorzeker is het , dat nog stceds het geboorteland des raikroskoops daaronder geene plaats raag inneraen. 48 HRT ZAMENGESTELD MIKHOSKOOP. In Parijs handhaaft de werkplaats van Oberhauser nog sleeds zijnen ouden roem, doch thans onder de ftrma van G. Oberhauser & E. Hartnack. Om eenig dcnkbeeld le geven van de prodnctiviteit dezer werkplaats , voeg ik Juerbij , dat, tervvijl ik van daar in December 1848 een groot mikroskoop ontving met het noramer 1530, op dat- geue, hetwelk aan den hoogleeraar W. Vrolik den 7 Maart 1850 gezonden is, het nommer 1786 staat, zoodat derhalve in nog geen anderhalf jaar 256 mikroskopen deze werkplaats verlaten hebben. De gelcgenheid heeft mij ontbroken grootere mikroskopen met sterkere objectiefslelseis , aldaar sedert de verandering der firma vervaardigd, te onderzoeken. Een klein mikroskoop, dat voor weinige raaanden ontvangen is , en waarbij , zoo ais gewoonlijk , de stelsels N“. 4 en 7 met de oculairen N°. 2 en 3 gevoegd zijn , staat in optisch vermogen geheel gelijk met dergelijke tien jaren vroeger vervaardigde werk- tuigen, Wat de werktuiglijke inrigting betreft , zoo is deze mede in de hoofdzaak dezelfde. Alleen is de voorwerplafel merkelijk vergroot , en de scliroef voor fijne instelling van achleren aangebragt , welk een en ander ais wezeniijke ver- beteringen kunnen beschouwd worden. Of Oberhauser en zijn tegcnwoordige vennoot belangiijke verbeteringen aan bunne grootere mikroskopen hebben aangebragt , met name aan de daarbij gevoegde objectiefslelseis, is mij onbekend. Met meer zekerheid kan zulks gezegd worden van Nachet. Voor dezen is inzonderbeid zijn bezoek van de Londensche wereldtentoonstelling , waar hij kcnnis maakte met de uit- slckende werktuigcn van Ross, Powell en Smith, vruchtbaar gewecst. Reeds vroeger , maar vooral sedert dien lijd , heeft hij zich ijverig tocgelegd op de verbclering zijner MIKUOSKOPEN VAN NACIIET. 49 objectiefstelsels , iazonderlieid wal belreft de vergrooling van bunnen openingshoek. Dit raoge daaruit blijken , dat terwijl eeu stelsel (N°. 7) van 1,6 millim. brandpuntsafstand , behoo- rende bij een in 1849 vervaardigd niikroskoop , ecnen ope- ningshoek bad van 90° , ik in 1853 een dergelijk stelsel , van 1,5 millim. brandpuntsafstand, van hem ontving , hetwelk eenen openingshoek van 148° heeft, ofschoon ik er bij moet voegen, dat daarvan slechts 120° ais de maat der werkelijk nuttige opening te besehouwen is. 