title: Annales Academici
creator: None
text: Maar dat zelfs in toestand van rust die wederzijdsche harmonische werking bij de omzetting van eiwitachtige stof in de weefsels, de voortdurende toevoer van eiwitachtige stof derhalve voor den geregelden gang der functie een vereiste is, de vermindering der spierkracht, zelfs na een ziekte van weinig betekenis, toont het overtuigend aan. Bij die ziekte heeft er in de spieren voortdurend stofwisseling plaats gehad, evenals bij het paard, waarvan men bij gebrekkige voeding, krachtige spierinspanning vorderde, maar die omzetting van stof voldeed niet aan den eis die wij stelden, want het harmonische verband, de regelmatige wisseling tussen voedingsvocht en spierweefsel bleef niet behouden, die wij als het wezen der voeding hebben geschetst. Maar door hen, die uit de uitgaven de hoeveelheid eiwit wilden afleiden, welke ter onderhouding der normale stofwisseling noodig is, wordt deze beschouwing niet rechtstreeks weerlegd. Immers ook zij achten het zeer verklarend, dat die uitgaven bij spierinspanning het gevonden minimum overschrijden, maar niet slechts bij spierinspanning neemt de omzetting van eiwitachtige stof in het lichaam toe, na elken maaltijd insgelijks en wel des te meer, naarmate de toevoer van eiwit ruimer is. Waar het bewijs te vinden, dat ook die omzetting werkelijk tot verhoogde stofwisseling in de weefsels, tot krachtiger functie der organen, tot krachtiger voeding leidt? Dat bewijs kan, naar het mij voorkomt, op voldoende wijze worden geleverd. In de lever wordt de eiwitachtige stof onopveldelijk ontbonden en onder de omzettingsproducten treden suiker en moederstof ten ureum op. Alleen is er in de lever bij normale voeding een zekere hoeveelheid suiker aanwezig, maar na elken maaltijd, tijdens de digestie, is die hoeveelheid veel belangrijker groot. Dit tijdperk wordt er derhalve in de lever een krachtiger stofwisseling opgewekt en de omzetting van eiwitachtige stof is het gevolg daarvan. Dat ook de andere organen, die met de digestie in verband staan, gedurende dit tijdperk in die verhoogde stofwisseling deel hebben en op deze wijze tot de verhoogde omzetting van eiwit na elken maaltijd bijdragen, kan naauwelijks betwijfeld worden, maar evenmin, dat die verhoogde stofwisseling in al deze organen tot krachtiger functie, derhalve tot krachtiger voeding leidt. De wetten van de stofwisseling in de verschillende lichaamsdeelen, hoe gebrekkig zij ook in vele opzichten nog zijn, wijst reeds overtuigend aan dat die verhoogde stofwisseling in de organen der spijsvertering gedurende de digestie voor de regelmatige functie, voor de assimilatie van het voedsel, en daarom voor de voeding van het gehele organisme een onmisbaar vereiste is. De andere verdeling leert, dat in het spier- en weefsel een afwisselende werkzaamheid voor de voortduur der functie gevorderd wordt. Bij gemiddelde beweging Deemt de voeding der spieren meer en meer af, zal worden zij door in- of uitwendige oorzaken geheel en al werkeloos, dan wijzigt zich de stofwisseling in het weefsel zodanig, dat het fysiologisch karakter, de contractiliteit, verloren gaat. Tijdelijk verhoogde stofwisseling is derhalve voor de regelmatige voeding der spieren een noodzakelijk vereiste, maar het gevoel van vermoeidheid, dat zich bij de krachtigste meeste people belangrijke spierfuncties die verbroken, bewijst overtuigend, dat die tijdelijke stofwisseling door een trager moet worden opgevolgd, zal het weefsel in staat blijven zijn zijn fysiologische functies naar behooren te vervullen. Na krachtige inspanning van de geest gevoelde wij ons even vermoeid en zochten wij in andere bezigheden of in den slaap aan onze hersenen de noodzakelijke rust te verschaffen, de stofwisseling hierin te verminderen en omgekeerd is het even duidelijk, dat de tijdelijk verhoogde stofwisseling in ons zenuwweefsel voor de regelmatige functie onontbeerlijk is. Willekeurig kan die afwisselende werkzaamheid in het spier- en zenuvstelsel worden in het leven geroepen; in verschillende andere weefsels is het onmogelijk; maar zou de hooge stofwisseling in de spijsverteringsorganen, bovenwijn onwillekeurig opgewekt gedurende de digestie, voor het behoud van de geregelden gang hunner functies met de willekeurig in het leven geroepen verhoogde werkzaamheid in andere delen van het lichaam, niet op een lijn behooren te worden gesteld? Met de uitbreiding van onze kennis aangaande de intermediaire stofwisseling werden derhalve de omzettingen der eiwitachtige stof in het bloed zelf meer en meer op den achtergrond. De rijkelijker omzetting van eiwitachtige stof in het lichaam bij overvloediger toevoer werd als een gevolg van de levendiger stofwisseling, van de krachtiger functie der verschillende organen erkend en de luxusconsumptie, die voor de beantwoording der vraag omtrent de werkelijke behoefte van het lichaam aan eiwitachtige stof een onoverkomelijke hinderpaal had geschenen, meer en meer tot voedingsconsumptie teruggebracht. Dit besluit, waartoe de ontwikkelde physiologische beschouwing der voeding ons leidde, is met de ondervinding uit het dagelijksche leven in volkomen harmonie. De groei van het lichaam, de vermeerdering van den voorraad eiwit- achtige stof, ten gevolge van de vorming van nieuwe weefsellementen, maakt het moeilijk om uit de sterke behoefte aan voedsel gedurende de jongelingsjaren een besluit omtrent de intensiteit der stofwisseling in dat tijdperk af te leiden; maar bepalen wij ons tot den volwassen mensch, dan valt het terstonds in het oog, dat de omzetting van eiwitachtige stof in de eerste jaren van den mannelijken leeftijd, de luxusconsumptie derhalve in het lichaam, het grootst is. Doch niet minder duidelijk is het, dat even- redelijk hiermee de voeding het krachtigst, de energie van het leven het het meest ontwikkeld moeten moet. Immers meer dan op enige andere leeftijden is het lichaam tot ingespannen bezigheid in staat. Met het klimmen der jaren neemt de behoefte aan voedsel meer en meer af, en evenredig hiermee daalt het verbruik van eiwitachtige stof. De omvang van het lichaam neemt toe en schijnbaar wordt het veel beter gevoed. De ervaring schijnt in strijd met de uitspraak der wetenschappers. Maar de minder en minder afnemende inspanning, waartoe het lichaam in staat is, toont overtuigend aan, dat met het vermeerderde gewicht van het lichaam de voeding in de ware betekenis van het woord niet toegenomen is. Wij merkten reeds op, dat de vetten en koolhydraten de omzetting van de eiwitachtige stof verminderen. De toenemende omvang van het vetweefsel vooral een groot gedeelte op de afzetting van vetweefsel in verschillende delen van het lichaam; maar niet al het vet wordt afgezet, een deel blijft in het bloed, in het voedingvocht en die rijkdom aan vet sleept een verminderde omzetting van eiwit, een trager stofwisseling, een minder krachtige functie van de verschillende lichaamsdeelen na zich. De verminderde behoefte aan voeding vindt hierin zijn grond, maar de geringere krachtsinspanning, waartoe het lichaam in staat is, is er evenzeer het gevolg van en de voeding moet derhalve bij de schraal gevoedde jongeling van het physiologisch standpunt krachtiger worden genoemd. De vraag omtrent de werkelijke behoefte van de mens aan eiwitachtige stof mag derhalve, naar het mij toeschijnt, voldoende beantwoord worden. Met juistheid, in cijfers, het minimum op te geven, dat tot bestendige onderhouding van de stofwisseling in het lichaam gevorderd wordt, ligt voor het eiwit, zooals voor elke andere voedingsstof, werkelijk buiten het bereik van de wetenschap. Maar van het praktisch standpunt is die kennis ons ook geheel nutteloos, want van de mens, als maatschappelijk persoon, wordt arbeid geëist en onder die omstandigheden zou het minimum, zelfs indien het uit de inanitieproeven met voldoende zekerheid kon worden afgeleid, toch niet toereikend zijn. Uit dit oogpunt wenscht men de hoeveelheid te kennen, die voor het onderhoud van het leven, van een krachtige gezondheid gevorderd wordt, en die hoeveelheid mag inderdaad bekend zijn, sinds de diepere boek, die ons allengs in de dierlijke huishouding werd vergund, overtuigend bewees, dat de grootere omzetting van eiwitachtige stof in de bemiddelde standen van onze maatschappij geenszins tot een vertering van weelde leidt, maar als voedingsconsumptie moet worden opgevat, en derhalve als maatstaf van de energie moet worden beschouwd, waartoe de stofwisseling in de verschillende lichaamsdeelen voor den regelmatigen gang hunner verrichtingen, voor het behoud van een gezond en krachtig leven behoort te worden opgevoerd. Maar wellicht rijst de vraag op: indien de omzetting van eiwitachtige stof werkelijk een maatstaf voor de energie der voeding is, zou het dan niet van belang zijn die omzetting te vergrooten en de gewoonte ten slotte niet bij magte zijn om den omvang der stofwisseling in de weefsels van het menschelijk organisme tot die van het vleesetend dier op te voeren? De beantwoording van deze vraag geeft mij een geschikte gelegenheid om mij tegen de beschuldiging van eenzijdigheid te vrijwaren, waartoe de voorafgaande beschouwing omtrent de betekenis van een ruime toevoer van eiwitachtige stof gereedelijk aanleiding geven kon. De omzetting van de eiwitachtige stof is het niet alleen, die de energie van de voeding bepaalt. In sommige hoogst belangrijke organen, in de hersenen en zenuwen, is geijk ik reeds mededeelde, het vet een hoofdbestanddeel. Voor de regelmatige stofwisseling in deze organen is derhalve de toevoer van het vet evenzeer een vereiste, als die van de eiwitachtige stof. De reden, waarom in de leer der voeding aan de toevoer van vet schijnbaar zo weinig gewicht wordt gehecht, is eenvoudig hierin gelegen, dat het algemeen in ruime hoeveelheid wordt toegevoerd en bovendien voor een groot deel uit het zetmeel kan worden gevormd, waarvan de hoeveelheid, zelfs bij de krachtigste voeding, de hoeveelheid eiwit nog ver overtreft. Hoeveel vet ter onderhouding van de gevorderde wisseling in de hersenen en zenuwen vereist wordt, is ten eenenkelveld onbekend. Dit alleen weten wij, dat de dagelijkse toevoer zelfs bij de krachtigste voeding met vleesch ruimschoots in de behoefte voorziet. Dat er derhalve meer eiwitachtige stof kan worden gebruikt, is duidelijk. De ruimere vleeschdieet van de Engelsen levert hiervan het overtuigende bewijs. Maar daarom is die ruimere toevoer nog niet onder alle omstandigheden wenselijk te achten. Als het wezen der voeding hebben wij de stofwisseling in de weefsels te kennen en naarmate de intensiteit van deze wisseling toeneemt, noemen wij de voeding van het weefsel krachtiger. Dit is volkomen juist. Maar het organisme is uit een aantal dergelijke weefsels opgebouwd, die in onafscheidelijk verband met elkaar werkzaam zijn. Zal de stofwisseling in het lichaam aan de eis voldoen, werkelijk derhalve voeding heeten mogen, dan behoelen de verschillende weefsels evenredig in die wisseling te delen. Wordt die voorwaarde niet vervuld, dan is het vereiste evenwicht tussen de verschillende lichaamsdeelen verbroken, dan treedt er ziekte in. De krachtige stofwisseling in de lever gedurende de spijsvertering hebben wij als voeding opgevat, ja zelfs wij zagen hierin een physiologische voorwaarde voor den geregelden gang harer functie. Die krachtige functie kan nogtans alleen dan werkelijk voeding heeten, indien de intensiteit der stofwisseling in de verschillende andere lichaamsdelen hiermee in overeenstemming is. In het tegenovergestelde geval wordt uit die verhoogde functie van de lever een gevreesde ziekte geboren. De lever woekert dan ten koste van het overige lichaam en hoe veel eiwitachtige stof ook mag worden toegevoerd, de stofwisseling in de andere organen blijft gestoord. Onder de invloed van het toenemende suikergehalte van het bloed neemt de stofwisseling, de voeding in de andere lichaamsdeelen meer en meer af en de dood is er het noodzakelijk gevolg van. Behalve deze harmonische werking tussen de verschillende lichaamsdeelen is ook de geregelde gang der stofwisseling in elk weefsel een vereiste. Het is niet genoeg dat het eiwit wordt omgezet; ook de aard der omzetting, de richting der stofwisseling moet dezelfde blijven, want de aard deze omzetting is het, die de functie bepaalt. De geregelde gang der stofwisseling in de verschillende organen bij vermeerderde toevoer van eiwitachtige stof is derhalve evenzeer een onmisbare voorwaarde, zal die vermeerderde stofwisseling werkelijk tot krachtiger voeding leiden; — en in de lever erkennen wij reeds een voorwaarde, waar door de regelmatige omzetting in de verschillende delen des lichaams begustigd wordt. Bij de dieren, die van vlees of gemengd voedsel leven, neemt na elken maaltijd het eiwitgehalte van het bloed aanzienlijk toe. Evenredig hieraan zou ook de intensiteit van de stofwisseling in de verschillende lichaamsdelen aan belangrijke veranderingen onderhevig zijn, indien gelijktijdig hiermee de functie van de lever niet toenam en er met dat eiwit een aanzienlijke hoeveelheid suiker aan het bloed werd toegevoerd, waardoor, gelijk wij zagen, de intensiteit van de stofwisseling in de weefsels verminderd wordt. De omzetting van het periodisch toenemende eiwit van het bloed wordt op deze wijze geregeld, de regelmatige gang van de stofwisseling in de verschillende weefsels begunstigd en de stoornissen voorkomen, waartoe de afwisselende vermeerdering en vermindering van het eiwitgehalte van het bloed en de hiervan afhankelijke verschillende intensiteit van de stofwisseling, in digestie en daarbuiten, voldoende aanleiding geven kon. Die regeerende invloed van de lever mag toch niet onbeperkt worden geacht; bij stijgende toevoer van eiwitachtige stof zou de aard van de omzetting bij verhoogde wisseling in de weefsels kunnen gewijzigd worden, en ook onder die omstandigheden kan de verhoogde stofwisseling, hierin niet meer op den naam van voeding aanspraak maken. Bedrieg ik mij niet, dan zijn het de beide opgenoemde momenten, waarbij het verbruik van eiwitachtige stof beperkt wordt. De ondervinding bewijst, dat de levenswijze van de mens een belangrijken invloed op de omzetting van de eiwitachtige stof in het lichaam uitoefent. Bij een bedrijvig leven wordt de harmonie tussen de verschillende lichaamsdelen bij ruimen toevoer van eiwit veel langer behouden, dan bij rustiger bezigheden. In warmere streken wordt de aard van de omzetting bij ruimen toevoer veel spoediger gewijzigd, dan in koudere. De ondervinding alleen kan ons hier leiden. Maar zooveel is zeker, dat, zolang het vereiste evenwicht tussen de verschillende lichaamsdeelen blijft bestaan en de aard der stofwisseling hierin geen verandering ondergaat, de energie van het leven des te krachtiger moet zijn, naarmate de omzetting der eiwitachtige stof in het lichaam meer ontwikkeld is. Van mijn taak heb ik het deel volbracht, dat mij in de eerste plaats opgelegd was; een ander, waarbij een warm gevoel van hoogachting en erkentelijkheid mij beweegt, blijft nog te vervullen. Daartoe richt ik in de eerste plaats tot U het woord, Edel-Achtbare Heren Burgemeester, Wethouders en Leden van den Raad derzeede aanzienlijke stad. Eenparig hebt Uw goedkeuring aan het voorstel tot uitbreiding van het onderwijs in de geneeskundige wetenschappen, door de overtuiging van alle zaakkundigen U als wenselijk voorgehouden. Gij hebt hierdoor op nieuw het bewijs gegeven van de hoge mate uw belangstelling in de bloei der schoone instelling van hoger onderwijs binnen deze stad en de overtuiging bevestigd, dat men met vertrouwen op uw ondersteuning mag rekenen, waar het doeltreffende maatregelen geldt om het onderwijs in overeenstemming te brengen met de behoeften des tijds. Gij hebt geroepen om, naast den werkkring van uitstekende mannen, tot de grondige beoefening der geneeskunde bij te dragen. Ik stel dat vertrouwen op hoog, op zeer hoogen prijs, en het zal mijn ernstig streven zijn aan die roeping te beantwoorden, de grondige beoefening der geneeskunde, den bloei der Doorluchtige school naar mijn vermogen te bevorderen. Edel-Achtbare Heeren Curatoren, aan wier de zorg voor de belangen der Doorluchtige School opgedragen is! Minder door wettelijke voorschriften belemmerd, is uwe taak zeker grootscher dan die der Verzorgers van eenige andere instelling van hoger onderwijs in ons Vaderland. Maar de ondervinding bewijst, hoe uitnemend de belangen die U zijn toevertrouwd, door U ter harte worden genomen. Rusteloos is uw streven om de leemtes in het onderwijs, de belemmeringen, die den bloei van het Athenaeum zouden kunnen in den weg staan, te leuren kennen, en met onvermoeiden ijver zijt Gij werkzaam om hierin naar uw vermogen te voorzien. De belangrijke uitbreiding, die aan het natuur- en geneeskundig onderwijs hier ter stede werd geschonken, de ruimere hulpmiddelen, die althans door uw veelvermogende invloed werden verschaft, zij worden door al wie in de ontwikkeling der wetenschappen belang stelt, hoog gewaardeerd. Was reeds de oprichting van het Physiologisch Laboratorium onder anderen een bewijs van uwe begeerte om het onderwijs in overeenstemming te brengen met de behoeften des tijds, korten tijd daarna werd op uw voornemen, de band, die mij reeds aan deze school verbond, versterkt en mij wenschte vervuld om zullen geheel te kunnen wijden aan de wetenschap, tot wier uitgelezen beoefening mij door uwe zorg eene uitzonderlijke oefenschool was verschaft. Mag ik in het vertrouwen mij door U geschonken een bewijs van goedkeuring zien van hetgeen ik in mijne vroegere betrekking verrichtte, het zal mij een nieuwe prikkel zijn om in ijver niet te verflauwen, maar te blijven arbeiden met verhoogde geestdrift, met verdubbelde kracht. Wel voel ik hoeveel mij ook thans nog ontbreekt om de mij aangewezen betrekking zoo te vervullen als ik wensch en hartelijk begeer; maar indien liefde tot de wetenschap, waaraan ik thans onverdeeld mijne krachten kan wijden, indien belangstelling in de bloei van deze vrije instelling van onderwijs, indien onvermoeide ijver en volharding iets kunnen waarborgen, dan durf ik U te bevallen, dat gij U niet zult beklagen mij met uw vertrouwen te hebben vereerd. Rijper tijd en voortgezette arbeid zullen dan, vertrouw ik, datgene aanvullen, waarin ik thans nog te kort schieten mag. Achtbare Mannen, aan wie het bestuur der Clinische School is opgedragen. Wie niet vreemd is in de geschiedenis van het geneeskundig onderwijs in deze stad, erkent in de Clinische School de kiem, waaruit de tegenwoordig in vele opzichten gunstige toestand van dit onderwijs alhier is voortgeproten. De vakkundige hulpmiddelen, voor de grondige beoefening van deze wetenschap alhier aanwezig, wij danken ze voor een niet onaanzienlijk deel aan U, die waar het de bevordering van de belangen van het onderwijs betrekt, steeds behoeld zijt met de zacht om de handen met Curatoren van het Athenaeum eendragelijk ineen te slaan. Bij al hetgeen er ter uitbreiding van het onderwijs in den laatsten tijd is verricht, faust men niet te vergeefs op uwen bijstand gerekend, maar U steeds bereid gevonden om de lofwaardige pogingen, die tot verbetering werden aangevangen, krachtig te ondersteunen. Woordt eeuwig algemeen gekoesterde wensch vervuld, dan zal spoedig de band die het Athenaeum en de Geneeskundige school nu reeds bindt, nog inniger worden toegehaald; maar het gebouw, dat ter beoefening der Pathologische Anatomie onlangs werd voltooid, het Physiologisch Laboratorium, tot welks oprichting door U zoo bereidwillig de stoffelijke hulpmiddelen werden verschaft, zij zullen blijven getuigen van hetgeen de Geneeskundige school voor het geneeskundig onderwijs heeft verricht, van den voortreffelijken geest, die het bestuur steeds heeft bezield, waaraan de leiding der inrichting zoo uitnemend was toevertrouwd. Uwe blijvende belangstelling in het Physiologisch Laboratorium zal door mij ook steeds op hoogen prijs worden gesteld. Weledele Hooggeleerde Heeren, Hooggeachte Ambtgenooten ! Met eerbiedige bescheidenheid treed ik in uw midden op. Ik zie in U mannen , wier ontwikkeling in wetenschappelijken zin mij de hoogste ach- ting inboezemt , mannen , die een groot deel van hun leven aan het onder- wijs hebben besteed. Slechts weinige jaren heb ik mijne krachten aan de wetenschap kunnen wijden, en reeds word ik geroepen met U anderen ^ voor te gaan op den weg, die tot kennis leidt. Is het wonder, dat bij de vreugde over het voorregt eene plaats onder U te mogen innemen een ze- kere schroom mij bezielt, dat ik niet bij magte zal zijn harmonisch met U bij te dragen tot de uitbreiding van kennis , tot de ontwikkeling der aan onze leiding toevertrouwde jongelingschap P Gelooft, dat ik ten volle het verschil besef, waardoor uwe rijpere erva- ring zich van mijne jeugdige onderscheidt « maar gelooft evenzeer, dat de zucht bij mij levendig is ter bereiking van ons gemeenschappelijk doel, U zooveel in mij is op zijde te streven. Schraagt hierbij uwen jongeren ambt- genoot en medearbeider door uwe hulp, licht hem voor door uwen raad en schenkt allen hem die welwillendheid ^ welke hij van velen uwer reeds in zoo ruime mate ontvangen mogt. Boven alle verwachtingen heb ik die van U mogen ondervinden, Hooggeleerde der Geneeskundige en Natuurkundige faculteit. De richting, die ik bij mijne studie in het oog hield, deed mij al spoedig uw belangstelling winnen, en naauwelijks was mijne academische loopbaan voltooid, toen ik op uw voorstel werd geroepen om naast U en in verband met uw lessen werkzaam te zijn. In die betrekking is mij van uw zijde steeds veel goeds te beurt gevalt. Gij hebt mij waardig gekeurd om als uw ambtsgenoot op te treden. De taak, die op mijne schouder gaat rusten, is, ik ontveins het mij niet, zeer zwaar. Ik zie mij geroepen om anderen voor te gaan op een veld van wetenschap, waarop nog zooveel arbeid kan worden verricht, waar nog zeer veel te ontginnen valt, van kennis die op de ontwikkeling der geneeskunde reeds een belangrijken invloed heeft uitgeoefend en bij toeneming uitoefenen zal, en welks doeltreffende bebouwing door U allen het hoogste gewicht wordt geacht. Hooge eischen kunnen aan hem worden gesteld, die zich aan die taak durft wagen. Mogen zij blijven binnen het bereik mijner krachten en het vertrouwen, dat Gij in mij hebt gesteld, niet worden beschaamd. Blijf mij daartoe trouw bijstaan met uw welgemeenden raad, zoo als Gij dit deedt tot heden. Dit verzoek richt ik in het bijzonder tot U, Hooggeachte Vrolix aan wiens bij vele andere takken van onderwijs ook dat der physiologie gedurende vele jaren was opgedragen. Overtuigd, dat een juiste verdeeling der wetenschap de voorwaarde voor haar grondige beoefening is, hebt Gij gewenscht, dat aan mij een deel zou worden opgedragen van de veelomvattende taak, die uw schouders jaren lang hebben getorst. Ik dank er U voor. Ik dank U vooral voor de wijze, waarop Gij gewenscht hebt, dat ik naast U werkzaam zou zijn. Blijf mij de toegang verleenen tot de schatten uwer kennis en ervaring, licht mij daarmee voor, waar Gij meent dat ik die behoef of ik die zal inzien, en vergeef dat ik mij in uwe blijvende toegenegenheid, die ik op hoogen prijs stel, aanbevel. Maar ook aan U, Hooggeschatte heren! zij een woord van dank, van hartelijken dank gebracht op dezen dag. Door uwe belangloze bemoeienissen en opofferingen werd de eerste steen voor het Physiologisch Laboratorium aangebracht, en onder onze samenerwerking zagen wij reeds spoedig het gebouw, waarvan de oprichting door U werd gewenscht, op trekken, voltooien — sneller, beter, volkomener, dan wij ons hadden durven voorstellen. Toch ligt de verkrijving van dit verschijnsel voor de hand. Zij is te vinden in de belangloosheid uwer pogingen, in uw warme liefde voor de wetenschap, in uw onvermoeide streven tot verbetering en uitbreiding van het onderwijs naar de dringende behoefte van onzen tijd. In mijn dagelijkschen vriendschapsverband met U gedurende nu al reeds verscheidene jaren, hebt Gij mij ook daardoor op den eenmaai ingeslagen weg gehouden. Blijf mij het voorrecht van zulk een omgang bij voortdurend schenken en wordt het U vergund nog veel goeds door woord of daad tot stand te brengen of te begunstigen bevorderen. Niet minder is het een behoefte van mijn hart U, Hooggeëerde Tilanus! in het bijzonder toe te spreken. Ik weet het en iedere met mij, Gij zijt afkerig van openlijk huldebetoon; maar die overweging kan mij niet weerhouden U de ongekunstelde verzekering van mijn eerbiedige hoogachting te geven. Rusteloos hebt Gij uw leven aan de wetenschap, het onderwijs en de lijdende menschheid gewijd, en ondanks het klimmen van uw jaren, zult Gij mij en velen met mij steeds een treffend voorbeeld van onvermoeiden ijver, van naauwgezette pligtingsbetrachting. Hartelijk wens ik U hierin na te volgen. Moge uw leven nog lang worden gespaard, uw talrijke vrienden het voorrecht lang behouden u werkzaam te zien tot leering en heil van anderen. Die wensche zij ook U toegevoegd, Geliefde Broeder! die de leiding van mijn jeugd even zorgvuldig als liefdevol hebt opgevolgd. Met helderen blik in de eischen des tijds is het uw rusteloos streven geweest om mijn wetenschappelijke vorming te verzekeren in de richting, die mij naar uw meening voortdurend voldoening zou geven. Op den dag van heden ziet gij uw edele pogingen boven verwachting met een gelukkigen uitslag bekroond. Vroegtijdig werd van U de kracht, de rijpheid van den mannelijken leeftijd gevarderd. Mogen U nog lang de krachten behouden om te blijven arbeiden voor het geluk van allen, die U onverdeeld en U dierbaar zijn, want daarin hebt Gij steeds bij voorkeur voldoening voor uzelf gezocht. Ten slotte een woord aan U, aanzienlijke schaar van jongelingen, die U aan de beoefening der wetenschappen toewijdt, onder wie ik reeds vele vrienden te respecteren. Met vertrouwen aanvaard ik mijn werk in uw midden, overtuigd dat Gij mij de ondersteuning niet zult onthouden, die alleen den goeden uitslag van onzen gemeenschappelijk arbeid waarborgen kan. Het standpunt, waaruit ik in dit uur de voeding beschouwde, stelde mij ruimschoots in de gelegenheid het belang te doen gevoelen van het physiologisch-chemisch onderzoek voor de verklaring van de verschijnselen des leven. Maar die kennis is ons niet genoeg. Het is de taak der fysiologie niet slechts die omzettingen der stof in verschillende lichaamsdeelen op te sporen, maar bovendien de fysische krachten te leeren kennen, die zich daarbij ontwikkelen; om, door die kennis voorgelicht, de eigenaardige verrigting van elk lichaamsdeel in verband met zijn vorm te doorgronden en ten slotte die eigenaardige omzetting in de verschillende weefsels als de noodzakelijke voorwaarde te leeren kennen van de verschillende voeding, den verschillenden groei. Moge ik er in slagen in mijn vriendschappelijke omgang met u de overtuiging meer en meer te vestigen van hoeveel gewicht het onderzoek in die richting ook voor de Geneeskunde is, en onze gemeenschappelijke arbeid strekken tot nut van u en mijzelf en tot luister der hier ter stede gevestigde instellingen van hoger onderwijs! Athenaeum DAVENTRIENSE. Digitale versie door Google NOMINA PROFESSORUM ET LECTORIS aui A. D. XVI FEBR, CIOIOCCCLVm A, D. XVI FEBR. CIOIOCCCLII DOCENDI MUNUS OBIERUNT IN ILLUSTRI ATHENAEO DAVENTRIENSL V. S. M. VAN DER WILLIGEN, Mathes. et Phys. Prof., h. t. Rect. Magn. L VERBURG, Theol. et Doctrin. Moralis Prof. honorarius. P. BOSSCHA, Litt. Antiq. Prof. honorarius. L DUYMAER VAN TWIST, Iur. Prof. M. L COP, Chemiae Prof. L VAN VLOTEN, Litt. Belg. et Hist. Patriae Prof. L. MULDER, Botan., Geol. et Oecol. ruralis Prof. E. L KIEHL, Litt. Antiq. Prof. L L METZLAR, Litt. Hebr. et Antiq. Prof. extraord. S. SUSAN, Litt. Hod. Lector. 82 Digitized by Google ORDO LECTIONDM HABENDABUK IN ILLUSTRI DAVENTRIAE ATHENAEO, A, D. XXI SEPT. A. CIOIOCCCLVra USQXJB AD PEKIAS AESTIVAS A. CIOICKJCCLIX, Rectore Magn. V. S. M. VAN DER WILLIGEN. V. 8. M. VAN DER wiLLiGEN, Moth. Mag. PMl. Nat. Doct, Ma- theseos et Physicea Profeaaor , h. t. Bector MagnificuB, Elementa Geooietriae dooebit diebus Martis, Mercarii et Veneris, hora matatina VIII. Arithmeticam universalem, diebus Mercurii, hora IX. lovis, hora VIII. Veneris, hora IX. Fhysicam experimentalem , diebus Martis, Mercurii» lovis et Veneris, hora post meridiem I. Calculum differentialem , diebus Martis et lovis, hora . . • IX. Mechanicam, quam applicatam vocant, die Veneris^ hora . . X. I. VSRBURG, Theol. Boct., lAtteraturae Orientalis, Iheologiae et Doctrinae Moralia Professor honorarius, si qui sint Athenaei cives, qui ad studia sua dirigenda ipsius opem in iis, quas professus est, literis adhuc desiderent, illorum desiderio satis- facere, quantum poterit, haud recusabit. p. BOSSOHA , Phil. Theor. Mag. Litt. Hum. et lur. Utriusq. Doct. , Professor honorarius, Historiam recentiorem explicabit, aut aliquam veterum literarum partem tractabit horis cum auditori« bus conveniendis. Fraeterea lectiones publicas habebit de aliquo historiae capite. Digitized by Google OEBO LIGTIONUM* Sfil I. PUTMAER VAN TWIBT, luT. Rom. et Hodierni Boct, lur. Pro^ fesaar, iDstitutioDes lustinianeas explicabit diebus Lunae, Mar« tis, Meccurii et lovis, hora X«. Historiam luris Romani tradet diebus Lunae, Martis, Mer- curii et lovis , hora XI« Encyclopaediam iuris dpcebit diebus Lunae et lovis, hora. . IX. lus Naturae exponet diebus Martis, hora IX. et Veneris, hora X. Oeconomiae politicae principia tradet diebus^Lunae et Mer- curii, hora XII. Selecta iuris mercatorii capita exponet hora auditoribus sibique commoda. M. I. cpp, Math. Mag. Phil. Nat. Doct., Chemiae Profesaor, Chemiam corporum anorganicorum docebit diebus Lunae , Martis et lovis, hora IX. Chemiam corporum organicorum tradet diebus Martis, Mercurii et lovis, hora X. De arte pharmaceutica disseret die Mercurii, hora IX. et lovis, hora XI. Technologiam chemiam tractabit, diebus et horis auditoribus commodis. Chemiam physiologicam aut Chemiae forensis capita selecta tradere paratus est. Chemiam analyticam docens quotidie exercitia moderabitur in laboratorio, ubi experientibus praesto erit c. walio h. fil. Provectiorum collegis pharmaceuticis praesidebit hora delegata. I. VAN VLOTEN, S. Theol. Doct., Litt. Belg. et S. Patriae Professor, Historiam patriae inde ab anno 1672 ad pacem Ultrajectinam tradet diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X. Grammaticam et Litteras Neerlandicas et praecepta stili bene Neerlandici docebit diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora I. Logicam docebit diebus Lunae et Mercurii, hora I. Exercitia oratoria moderabitur die Lunae, hora IL. et Martis, hora 11. Grammaticam Gothicam et Grammaticam litterasque Anglo-Baxonicas provectioribus tradet horis cum auditoribus, si qui adsunt, conveniendis. Privatim explicare continuabit opera poetica Hugenii et Hooftii die lovis, hora V. Seculi XVI historiam continuabit decimo quinto quoque die Satumi, hora vespertina VII. HULDER, Math. Mag. Phil. Nat. Doct., Botanica, Oecologiae et Oeconomiae ruralis Professor, Botanicam generalem a. Morphologiam plantarum docebit diebus Martis et Mercurii, hora X. b. Anatomen et physiologiam plantarum diebus Martis et lovis, hora XI. Botanicam specialem (phytographiam plantarum et botanicam systematicam) exponet diebus Mercurii, hora XI. et lovis, hora XII. Botanicam specialem et generalem provectioribus exponere perges die Veneris, horis X et XI. Favente coeli temperie, cum discipulis excursiones botanicas moderabitur. Pharmacognosin tradet diebus et horis auditoribus commodis. Geologiae capita selecta tradere paratus est diebus et horis auditoribus, si adsunt, commodis. Oeconomiam ruralem docebit diebus Martis, Mercurii et lovis, hora X. Veneris et Satumi, hora XII. Artem mercium dignoscendarum (warenkennis) exponet diebus et horis cum auditoribus conveniendis. B. I. KIEL, Phil. Theor. Mag. Litt. Uum. Doct. Lutherarum Antiquarum Professor Xenophontis Memorabilium capita duo priora, diehendes selecta ex Xenophonte, Lysiae, Theophrasto, Herodoto, Homero interpretabitur diebus Lunae, Martis, Mercurii, lovis, Veneris, hora X. ORDO LECTIONUM. ante ferias brumales diebus Lunae, hora VIII. lovis, hora X. Saturni, hora VIII. Ciceronis orationem pro Milone cum Asconii Argumento, et selecta ex Horatio, diebus iisdem quinque, hora XI. ante ferias brumales diebus Lunae, Martis, Mercurii, hora X. Antiquitates Romanas tradet diebus Martis, Mercurii, lovis, Veneris, Saturni, hora II. ante ferias brumales diebus Lunae, Martis, lovis, hora XI. Historiam Romanam a belli Hannibalici exordio usque ad proelium Actiacum, diebus Lunae, horis VIII et IX. Martis et lovis, hora IX. Saturni, hora VIII. ante ferias brumales diebus Lunae, hora IX. Mercurii, hora XI. lovis, hora IX. Collegia Latina vel disputandi exercitationes moderabitur, octavo quoque die, hora auditoribus commoda. Locos selectos ex antiquis poetis utriusque linguae indicabit, exponetque habita ratione aesthetices, quae dicitur, horis auditoribus commodis, postea indicandis. Futuris philologis prospiciet quantum fieri poterit. I. I. METZLAR, Zitt. Hebr. et Antiquitates Professor extraord., Elementa linguae Hebraeae docebit diebus Mercurii, hora IX. Veneris, horis VIII. Librum ludicum explicabit diebus Martis et Mercurii, hora VIII. De antiquitate Hebraea lectiones habebit diebus Lunae et lovis, hora VIII. Saturni, hora XI. Locos quosdam selectos V. F. tractabit die Veneris, horis X et XI. Introductionem in V. F. libros tradet diebus Mercurii, hora III. et Saturni, hora XII. A. SUSAN, Litterarum Hodiernarum Lector Athenaei civium, qui Literas Germanicas, Anglicas, Italicas et Gallicas sibi tradit. copient, desiJerio labens satisSaciet. Idem cum aaditorihos de poemate Italico, La Gerusalemme Uberata di TorqwUo Tano iiiscripto^ disseret. CoUoquia in lingois hodiernis modeiahitur, hora auditoribas commoda. DiBciplinae mathematicae et physicae, litterae Belgieae, historia patriae, ceterae doctrinae, quae alumnis Athenaei linguae Latinae non poritis utiles esse possunt, sermone tradentur ▼emacob. Bibliotheca Athenaei unicuiqne patebit die Mercurii, horis . . « . I — fV. et Saturni , horis XI — IL feriarum autem tempore die Mercurii, horis II — IV. Laboratorium chemicum, herbarium, apotheca mercium et mu« seum physicum inspici possunt quotidie, exceptis  book li lindcr oo etr©iiiiiit«iice> to be tAkca irom tb« Eui]iliii£. 