title: Lectionum Tullianarum particula ...
creator: Gronovius, Joannes Fredericus, 1611-1671 | Suringar, Willem H. D. (Willem Hendrik Dominicus), 1805-1895, editor
text: STEDELIJK GYMNASIUM VEBSLAG aanhangende den Staat van het Stedelijke Gymnasium, geraceerd door Dhr. W.H.D. Swelling, Hoofd van het Gymnasium. 15. BIJLAGEN. III. NASCHRIFTEN. IV. Jhr. Fred. Gronovius Lectionum Tullianarum Particula. Ed. W.H.D. Swelling. ZEVENTIENDE VERSLAG AANGAANDE DEN STAAT STEDELIJK GYMNASIUM LEIDEN, NA HET EINDIGEN VAN DEN JAARCURSUS SEDERT SEPTEMBER 1854 TOT SEPTEMBER 1855. De Lesse van den Cursus zijn begonnen op 7 September 1854 en geëindigd omstreeks de helft van Juli 1855. Bij den aanvang beliep het getal Leerlingen 43; bij het einde was dit getal met 4 verminderd. Van deze hebben 3 het Gymnasium verlaten om tot andere werkzaamheden over te gaan, met name: W.J.D. van Iterson, leerling van de hoogste kl. Afd. 5., J.J.C. Francken en A.H. Servatius, beide leerlingen van de 3e kl. Afd. 5.; de vierde, met name M.A. Houtkamp, leerling der 1e kl., is ons, tot groot leedwezen van al zijn leermeesters en medeleerlingen, in de maand Mei door den dood ontvallen. Ten gevolge van het vertrek van den tweede Praeceptor, D. E. J. Kiehl naar Deventer, is bij Besluit van den Gemeenteraad dd. 28 December 1854 hij zoodanig aangesteld de Heer S. H. Rinkes, Litt. et iuris Gand., die terstond na de Kers-vacantie zijn onderwijs begonnen is. Eene nieuwe vacature echter staat ons te wachten door het aanstaande vertrek van den Heer D. G. van Hennekeler, die eene ontvangene beroeping naar Middelburg heeft aangenomen. Het zal geen betoog behoeven, dat het ten hoogste wenschelijk is voor den goeden gang der zaak, dat er in die vacature spoedig voorzien wordt. Mogt dit echter onverhoopt enige vertraging ondervinden, dan zal men, bij den aanvang van den volgenden Cursus, de openvallende Les-uren, zooveel mogelijk is, door combinatie van twee klassen, op de best mogelijke wijze trachten aan te vullen; terwijl de Eerste Onderwijzer der Wiskunde zal moeten verzocht worden zijn werkzaamheden zoo te verdelen dat geen der klassen geheel zonder onderwijs blijve, maar ieder althans een van de voor elk bestemde Lesse krijgen kan. In het College van Curatoren is geen aftreding noodzakelijk geweest. Het Gymnasium onder- vond bij voortdurende hunne goede zorg voor zijne uitwendige belangen, als de belangstelling in den gang van het Onderwijs; vooral ook gebleken door de schoolbezoeken, die deze Heeren meestal maandelijks hebben afgelegd. De Lesse hebben alle geregeld kunnen gegeven worden in de verschillende Vakken van Onderwijs; alleen die in de Hollandsche Taal- en Letterkunde hebben ruim een maand moeten stilstaan wegens een ernstige ongesteldheid van D. T. Winkler. Het daardoor geleden verlies is den Leerlingen, zooveel mogelijk was, door verdubbelde ijver van genoemde Onderwijzer, na zijn herstel, vergoed geworden. Het gedrag der Leerlingen heeft geen noemenswaardige reden tot klagen opgeleverd; en de voorlichtingen zijn, met weinig uitzonderingen, zeer voldoende geweest. Van de School-Bibliotheek hebben vele Leerlingen, zonder dat dit ten koste van de vereiste werkzaamheden geschiedde, een getrouwen en zoo wij wel meenen, nuttig gebruik gemaakt. Deze Instelling beantwoordt dus volkomen aan de goede verwachting. Onder de Bijlagen zal wederom een Lijst worden medegedeeld van de Boeken, die in dit jaar bij aangekocht of ten geschenke bekomen zijn. De jaarlijkse Examina hebben plaats gehad op den 10, 11, 12, en 13 Juli. Na den afloop hebben Gouverneurs besloten tot de volgende bevorderingen: Vandaar de 1e Klasse naar de 2e Klasse: M. H. V. Esser, A. Verkouw, H. W. J. van Iterson, J. A. T. Sperna Weiland, A. H. van der Does de Bye, E. J. Hoos. Van deze zal E. J. Hoos overgaan tot Afd. b. Uit de 2e Klasse Afd. a naar de 3e Klasse: P. J. Le Poole, G. J. Dozy, A. T. Prijn, R. Jesse, M. Rutgers van der Loeff, J. P. Huyser. Uit de 2e Klasse Afd. b naar de 3e Klasse Afd. b: W. F. Leemans, H. Vos, G. A. van Hoogenstraaten. Uit de 3e Klasse Afd. a naar de 4e Klasse Afd. a: A. J. van der Burg, J. P. Dozy, N. K. F. Land, L. H. A. Bahler, A. Rutgers van der Loeff, J. E. van Iterson. Uit de 3e Klasse Afd. b naar de 4e Klasse Afd. b: P. A. D. Couvee. Uit de 4e Klasse Afd. a naar de 5e Klasse: A. M. Venker, J. Montagne, R. A, A. E. von Pestel, A. van der Does de Bye, E. Kist. Uit de 5e Klasse naar de 6e Klasse: N. G. Stuffken. Uit de 6e Klasse worden eervol van het Gymnasium ontslagen, na den gehele Cursus te hebben afgelopen: H.W. Stuffken, A. Kuyper, J. A. Huet, B. H. J. Huet. Aan elk hunner wordt toegestaan met het houden eener Oratio afscheid te nemen van het Gymnasium. Tevens zijn toen voor de verschillende klassen toegewezen de volgende PRIJZEN: Voor de Oude Talen. in de 1e Kl. aan: M. H. Y. Esser, A. Verkouw, H. W. J. van Iterson. in de 2e Kl. aan: P. J. Le Poole. in de 3e Kl. aan: A. J. van der Burg. in de 4e Kl. aan: A. M. Venker, R. A. A. E. von Pestel, J. Montagne, A. van der Does de Bye, E. Kist. in de 6e Kl. aan: H. W. Stuffken, J. A. Huet, A. Kuyper, R. H. J. Huet. Voor de Nieuwe Talen. in de 1e Kl. aan: M. H. Y. Esser, A. Verkouw, J. A. T. Sperna Weiland. in de 2e Kl. aan: R. Jesse, G. J. Dozy. in de 3e Kl. aan: J. P. Dozy, A. J. van der Burg, N. K. F. Land. in de 3e Kl. aan: P. A. D. Couvee. in de 4e Kl. aan: A. M. Venker, J. Montagne, R. A. A. E. von Pestel, A. van der Does de Bye. in de 6e Kl. aan: H. W. Stuffken, J. A. Huet, A. Kuyper, R. H. J. Huet. Voor de Historische Wetenschappen. in de 1e Kl. aan: M. H. Y. Esser, A. Verkouw. in de 2e Kl. aan: G. J. Dozy, R. Jesse, A. T. Prijn, J. P. Huyser, M. Rutgers van der Loeff. in de 3e Kl. aan: J. P. Dozy. In de eerste Kl. aan: A. Kuyper, H. W. Stoffelen, R. H. J. Huet, J. A. Huet. Voor de Wiskunde Wetenschappen. in de 1e Kl. aan: M. H. V. Esser, A. Verkouw. in de 2e Kl. aan: G. J. Dozy, R. Jesse, A. T. Prijn. in de 3e Kl. aan: J. P. Dozy, A. J. van der Burg. in de 4e Kl. aan: A. M. Venker, J. Montagne. in de 5e Kl. aan: N. G. Stoffelen. in de 6e Kl. aan: H. W. Stoffelen, J. A. Huet, A. Kuyper, R. H. J. Huet. De hoofdprijs wegens het grootste aantal van Notae Studii, behaald voor het Vacatie- werk, is toegewezen aan H. W. Stoffelen. De Openbare Promotie en Prijsuitdeeling heeft plaats gehad op Zaterdag den 8 September 1855, des namiddags te den uur, in de Stads-Gehoorzaal. Nadat de Rector, tot opening van deze plegtigheid, een kort verslag had meegedeeld aangaande den staat van het Gymnasium gedurende dezen Gymnasiaal-Cursus, en daarna de namen der Leerlingen had afgelezen, die tot hogere klassen bevorderd waren en prijzen ontvangen zouden, reikte de Heer President-Curator de Boekgeschenken uit; waarna door den Primus van iedere klasse een Gratiarum Actio gereciteerd werd, te weten: in de 1e Kl. door M. H. V. Esser, in de Hollandsche Taal. » 2e Kl. Afd. a » G. J. Dozy, » » Fransche » » 3e Kl. » a » A. J. van der Burg, » » Hoogduitsche » » 3e Kl. » b » P. A. D. Couvee, » » Engelsche » » 4e Kl. » an A. M. Yenker, » » Latijnsche » » 5e Kl. » N. G. Stuffken, » » latijnsche » Vervolgens traden de vier Leerlingen op, die, na volbrachteten Cursus, eervol tot de Academie bevorderd werden, en droegen bij het afscheid nemen van het Gymnasium, een door hen zelf opgestelde Oratium voor. De leerling H. W. Stuffken sprak in het Hollandsch over Jeanne D'Arc of de maagd van Orléans. De leerling A. Kuyper, in het Hoogduitsch, Über Ulfila, Bischof der Visigothen, und seine Gotische Bibelübersetzung. De leerling J. A. Huet, in het Fransch, Sur la vie de Corneille. De leerling R. H. J. Huet, in het Latijn, De litterarum Latinarum senectute s. de caussis, quibus factum fit, ut litterarum Latinarum praestantia post mortem Augusti consenuerit brevique tempore ad nihilum venerit. Ten slotte wenschte de Rector, uit naam van het Gymnasium, dezen vertrekkende Leerlingen geluk met hunne eervolle bevordering; wekte de overigen, die eerstdaags den nieuwen Cursus zouden aanvangen, op tot aanhoudende vlijt en oppassendheid; en begroette de in den laatsten Cursus aangestelde Docenten, de HH. S. H. Rinkes en G. van Henkelman, onder leedbetuiging van het aanstaande vertrek des laatstgenoemden; welk vertrek nog daarom zooveel te meer te bejammeren was, dewijl daardoor, behalve de overige belemmeringen, ook nog het plan om de leerlingen der 1e klasse in de Beginselen der Botanie te onderwijzen, voor een onbepaalden tijd zou moeten uitgesteld worden. Bij de Examina van Toelating, die op 7 September hebben plaats gehad, zijn als Leerlingen aangenomen: J. K. Broekhoff, J. T. van der Ghijs, C. H. de Goeje, G. S. de Graaf, H. J. de Graaf, W. P. Groeneveldt, A. A. Hoos, J. S. C. A. Lugert, J. A. Oudemans, A. C. Le Poole, G. G. B. Suringar, J. P. R. Suringar, W. F. G. L. Suringar, J. M. Yisser, welke allen op de eerste klasse geplaatst zijn. Door de aankomst van deze veertien nieuwelingen, is het getal thans 41; nadat, behalve de vier vroeger genoemden, die in den loop des jaar 'vertrokken waren, de vier, die naar de Academie bevorderd zijn, nog acht andere Leerlingen het Gymnasium verlaten hebben vóór den aanvang van den nieuwen Cursus; te weten: S. A. van der Ghijs (4e Kl. «.), J. C. Broers (3e Kl. b.), R. Jesse (bevorderd naar de 3e Kl. a.), G. A. van Hoogenstraaten (bevord. naar de 3e Kl. 6.), J. A. T. Sperna Weiland (bevord. naar de 2e Kl. a.), L. den Houten (1e Kl.), J. J. Krantz (1e Kl.), en W. F. L. Roskes (1e Kl.). Deze 41 Leerlingen waren bij den aanvang der Lessen van den nieuwen Cursus op 10 September 1855 aldus in de verschillende klassen van het Gymnasium geplaatst: Zesde Klasse: Vijfde » Vierde » Derde » Tweede » Eerste » N. G. Stoffken, A. M. Ysenbergh, J. Montagne, R. A. A.-E. von Pestel, A. van der Does de Bye, E. Kist. A. J. van der Burg, J. P. Dozy, N. K. F. Land, J. H. A. Bahler, A. Rulgers van der Loeff, J. E. van Iterson. A. H. J. L. Ponse, P. A. D. Couvee. G. J. Dozy, A. T. Prijn, P. J. Le Poole, M. Rulgers van der Loeff, J. P. Huyser. W. F. Leemans, H. Vos. M.IKV. Esser, A.Verkouw, H. W. J. van Iterson, A. H. van der Does de Bye. J. E. Hoos. H. W. Sommer, J. K. Broekhoff, J. T. van der Ghijns, C. H. de Goeje, G. S. de Graaf, H. J. de Graaf, W. P. Groeneveldt, A. A. Hoos, J. S. C. A. Lutgert, J. A. Oudemans, A. C. Le Poole, G.C.B. Suringar, J.P.R. Suringar, W.F.G.L. Suringar, J. M. Visser. September 1855. W. H. D. Suringar, Gymnasium Secretary, Bijlage A. Voorgaande TABEL VAN DE LESSEN, te geven op het Stedelijk Gymnasium Hoofdonderwijs. I. Klasse. II. Klasse A. III. Klasse B. IV. Klasse A. IV. Klasse B. Sicherer. Hoogduitsch. Perrin. Engelsch. Te Winkel. Hollandsch. 9 Te Winkel. Hollandsch. Pluygers. Grieksch. Rinkes. Mythologie. De Vlaamse Sterkunst. 8 Voorloopige TABEL VAN DE LESSEN, te geven op het Stedelijk Gymnasium Hoofdonderwijs. I. Klasse. II. Klasse A. III. Klasse B. IV. Klasse A. IV. Klasse B. Sicherer. Hoogduitsch. Perrin. Engelsch. Te Winkel. Hollandsch. 9 Te Winkel. Hollandsch. Pluygers. Grieksch. Rinkes. Mythologie. De Vlaamse Sterkunst. 8 Voorloopige TABEL VAN DE LESSEN, te geven op het Stedelijk Gymnasium Hoofdonderwijs. I. Klasse. II. Klasse A. III. Klasse B. IV. Klasse A. IV. Klasse B. Sicherer. Hoogduitsch. Perrin. Engelsch. Te Winkel. Hollandsch. 9 Te Winkel. Hollandsch. Pluygers. Grieksch. Rinkes. Mythologie. De Vlaamse Sterkunst. 8 Engelsch. Rinkes. | Latijn. Sicherer. Hoogduitsch. Rinkes. Latijn. Perrin. Engelsch. Fruin. ? 9 Te Winkel. Hollandsch. Rinkes. Latijn. Sicherer. Hoogduitsch. Pluygers. | Grieksch. ? 10 Groen. Fransch. Pluygers. Grieksch. De Vlaam. Regulier teek. Rinkes. | Latijn. ? 11 Rinkes. Latijn. Te Winkel. Hollandsch. Sicherer. Hoogduitsch. De Vlaam. Meetkunst. Gecombineerd met III. B. Rinkes. Latijn. Groen. Fransch. De Vlaam. | Meetkunst. Sicherer. Hoogduitsch. De Vlaam. Meetkunst. Gecombineerd met III. B. Te Winkel. Hollandsch. Rinkes. Latijn. Groen. Fransch. Sicherer. ? 10 Groen. Fransch. Perrin. Engelsch. Suringar. | Latijn. ? 11 Rinkes. Latijn. Gecombineerd met IV. B. Perrin. ? 2 Fruin. Geschiedenis. Pluygers. | Grieksch. 3 Pluygers. | Grieksch. | Sicherer. | Hoogduitsch. Te Winkel. Rinkes. Latijn. Sicherer. Hoogduitsch. Fruin. Groen. Fransch. De Vlaam. Stelkunst. Rinkes. | Latijn. Fruin. Geschiedenis. Rinkes. Latijn. Groen. Fransch. De Vlaam. | Meetkunst. Perrin. Engelsch. Groen. Fransch. De Vlaam. Meetkunst. Perrin. Engelsch. In de maanden December, Januari, te Leiden, zolang de post van Tweede Onderwijzer der Wiskunde onvervuld is. III. Klasse B. II. Klasse J. IV. Klasse B. V. Klasse. VI. Klasse. Hollandsch. Sicherer. Te Winkel. Engelsch. De Vlaam. Geschiedenis. Hoogduitsch. Hollandsch. Meetkunst. Pluygers. | Suringar. | Grieksch. Perrin. Latijn. Te Winkel. Fruin. Latijn. De Vlaam. Engelsch. Sicherer. | Hollandsch. Geschiedenis. De Vlaam. | Meetkunst. Hoogduitsch. Meetkunst. Suringar. | Gecombineerd Perrin. | Pluygers. | Latijn. met VI Engelsch. Rinkes. Suringar. Grieksch. Suringar. Pluygers. Griekse Ani Romeinse A Salv.d.Grave. Latijn. Grieksch. Liquideiten. Minauiteiten. Hebreeuwsch. Gecombineerd met IV. B. Suringar. | Latijn. De Vlaam. | Meetkunst. Te Winkel. Hollandsch. Gecombineerd met IV. A. B. Sicherer. Hoogduitsch. Suringar. Latijn. De Vlaam. Meetkunst. Groen. Latijn. De Vlaam. 1 Meetkunst. Perrin. Engelsch. Suringar. Latijn. Pluygers. Griekse. Perrin. Engelsch. Fruin. (geschiedenis. Sicherer. Filosofie. Suringar. Latijn. Pluygers. 1 Griekse. J Geschiedenis. Groen. Fransch. Pluygers. Grieksch. Sicherer. Filosofie. De Vlaam. Meetkunst. Suringar. Latijn. Gecombineerd met III. B. Fruin. Geschiedenis. Fransch. De Vlaam. Meetkunst. Sicherer. 1 Hoogduitsch. Pluygers. Griekse. Suringar. Latijn. Perrin. Engelsch. Pluygers. Grieksch. De Vlaam. Meetkunst. Rinkes. Latijn. Gecombineerd met V. De Vlaam. Meetkunst. Fruin. Mythologie. Pluygers. Grieksch. Geschiedenis. De Vlaam. Stelkunst. Pluygers. Grieksch. Suringar. Latijn. Gecombineerd met IV. A. B. Fruin. Geschiedenis. De Vlaam. Stelkunst. Suringar. Latijn. De Vlaam. Eeg. teek. Suringar. Latijn. De Vlaam. Regl. teek. Fruin. Geschiedenis. Hoogduitsch. Groen. Fransch. Perrin. Engelsch. Pluygers. Grieksch. Suringar. Latijn. Gecombineerd met V. en VI. Groen. Fransch. Gecombineerd met III. A. Perrin. Engelsch. Salv.d.Grave. Hebreeuwsch. Groen. Fransch. Te Winkel. Hollandsch. Pluygers. Grieksch. Suringar. Latijn. Hoogduitsch. Pluygers. Grieksch. De Vlaam. Meetkunst. Suringar. Latijn. Perrin. Engelsch. De Vlaam. Meetkunst. Sicherer. Hoogduitsch. Rinkes. Latijn. Gecombineerd met V. Engelsch. Suringar. Latijn. Groen. Fransch. De Vlaam. Meetkunst. Sicherer. Hoogduitsch. De Vlaam. Meetkunst. Hollandse. De Vlaam. Stelkunst. Fruin. Geschiedenis. Geschiedenis. Pluygers. Grieksch. Groen. Latijn. Suringar. Latijn. De Vlaam. Meetkunst. Gecombineerd met IV. B. Suringar. Latijn. Perrin. Engelsch. Fruin. Geschiedenis. Perrin. Engelsch. Gecombineerd met V. Sicherer. Hoogduitsch. Suringar. Latijn. Fransch. Fruin. Geschiedenis. en Februarij beginnen de Lesse te half negen. September. OPGA.VE DER LEERBOEKEN en SCHRIJVERS VOOR DEN VOLGENDEN CURSUS, beginnende den 10 September 1855. Voor het Latijn. In de eerste Klasse: Boot, Latijnse Woordboek (Amsterdam 1847). — Jacobs, Latijnse Leesboek voor eerstbeginnenden deel (Utrecht 1851). 2e deel: Alschefski, Latijnse Spraakleer (Groningen 1853). — Bake, Latijnse Themata (2e dr. Leeuwarden 1840). — Jacobs, Latijnse Leesboek voor eerstbeginnenden deel, — Nepos (ed. Teubner). 3e deel: Madvig, Latijnse Spraakleer (2e dr. Amsterdam 1849). — Bake, Latijnse Themata — Inlus Caesar (Ed. Teubner 1853). — Ovidius, Metamorphoses (Ed. Tauchnitz 1845). 4e deel: Boot, Latijnse Woordboek. — Boot, Latijnse Syntaxis. — Lectiones Latinae (2e dr. Utrecht 1851). 5e deel: Madvig, Latijnse Spraakleer. — Bake, Latijnse Themata. — Iulius Caesar. — Pinzger, Progymnasmata Ciceroniana (Leipzig 1835). — Siebelis, Tirocinium Poeticum (Leipzig 1855). — Ovidius (Ed. Stereotrop). 6e deel: Madvig, Latijnse Spraakleer. — Bake, Latijnse Themata. — Cicero de Senectute (Ed. Teubner) Cicero, pro Sulla (Ed. Teubner) — Livius (Ed. Stereotrop). — Seyffert, Lesebund aus Griechischen und Lateinischen Schriftsteller (Leipzig 1854). — Ovidius, (Ed. Stereotrop) — Virgilius, (Ed. Stereotrop). 7e deel: Madvig, Latijnse Spraakleer. — Cicero de Officiis ed. Zumpf (Brunsvigae 1837). — Livius (Ed. Stereotrop). — Virgilius (Ed. Stereotrop). — Horatius (Ed. Stereotrop). — Terentius (Ed. Stereotrop). NB. Elke Leerling zal moeten hebben Kaercher’s Lexicon Manuale Latinum cur. J. Bosscha. Voor het Griekse: In de 2e Klasse: 3e 4e 6e 6e In de 6e Klasse: In de 1e Klasse: 2e 3e 4e 5e 6e Pluygers, Griekse Schrift volgens Handschriften der 16e en 12e eeuw. — Pluygers, Leerboek van Griekse Taal. — Anleitung zum Übersetzen aus dem Deutschen in das Griekische von Val. C. Fr. Rost. I Theil. — Xenophontis Anabasis (Ed. Teubner 1849). — Grieksch-Hollandsch Lexicon van Schmidt. — Duits-Grieks Lexicon van Schmidt. Anleitung zum Übersetzen aus dem Deutschen in das Griekische von Val. C. Fr. Rost. I Theil — Xenophontis Anabasis (Ed. Teubner 1849). — Homeris Odyssea (Ed. Teubner 1850). — Xenophontis Memorabilia (Ed. Teubner 1850). — Lucianus (Ed. Teubner. Vol. II. 1852). — Anleitung zum Übersetzen aus dem Deutschen in das Griekische von Val. C. Fr. Rost. I Theil. Homeris Odyssea (Ed. Teubner 1850). — Herodotus (Ed. Teubner). — Lysias (Ed. Teubner 1852). — Lucianus (Ed. Teubner. Vol. II. 1852). — Anleitung zum Übersetzen aus dem Deutschen in das Griekische von Val. C. Fr. Rost. II. Theil. Platonis Apologia Socratis, Crito et Phaedo ed. R. B. Hirschig (editio minor, Traiecti ad Rhenum 1853). — Demosthenes (Ed. Teubner. Vol. I. 1852). Voor het Hebreeuwsch. Beknopte Hebreeuwse Spraakkunst, door P. J. Veth. Voor het Nederlandsch. Brill, Ned. Spraakleer voor de lagere Scholen. — Andriessen, Verzameling van opstellen met fouten, deel 1 en 2, stukje. — Tollens, Heemskerk Overwintering op Nova Zembla, (uitgaaf voor de scholen). Brill, Nederl. Spraakleer voor de lagere Scholen. — Andriessen, Opstellen met fouten, deel 1 en 2, stukje. — Helmers, de Hollandsche Natie. Brill, Nederlands Spraakleer voor de lagere Scholen. — Lulofs, Kakographie of Opstellen met deze en gene feiten. — J. A. Snellaert, Schets van de Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde.—Van der Palm, Gedenkschrift van Nederlands Herstel. Brill, Nederlands Spraakleer ten gebruk bij inrichtingen van hoger onderwijs. — Lulofs, Kakographie of Opstellen met deze en gene feiten. — Hofdijk, Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde. — M. Siegenbeek, Proeven van Nederlandsche Dichtkunde. Brill, Nederlands Spraakleer ten gebruk bij inrichtingen van hoger onderwijs. — Lulofs, Kakographie. — Hofdijk, Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde. — Schrant, Onderduchs Rijm en Onrijm. Voor het Fransch. In de eerste Klasse: Grammaire Francaise selon l’Académie. — Exercices sur la Grammaire Fr. [selon l’Académie. — Chrestomathie Francaise par A. Yinet, Vol. I. Littérature de l’Enfance. In de tweede Klasse: Chrestomathie Francaise par A. Yinet, Vol. I. Littérature de l’Enfance. In de derde Klasse: Chrest. Fr. par A. Yinet, Vol. II. Littérature de l’Adolescence. In de vierde Klasse: Racine (Charpentier of Didot). — Chrest. Fr. par A. Yinet, Vol. III. Litt. de la Jeunesse et de l’Âge mur. In de vijfde en zesde Klasse: Molière (Charpentier of Didot). — Chrest. Fr. par A. Yinet, Vol. III. Litt. de la Jeunesse et de l’Âge mur. Alle boeken, in vorige klassen gebruikt, moeten bewaard worden. In de eerste Klasse In de tweede Klasse In de derde Klasse In de vierde Klasse In de vijfde Klasse In de zesde Klasse Voor het Hoogduitsch. W.G. Brill, Hoogd. Spraakl.(Zutphen 1855) - K. E. P. Wackernagel, Deutsches Lesebuch, 1e Deel - Gellerts Fabeln. K. E. P. Wackernagel, D. L., 2e Deel. — Uhland’s Gedichte. K. E. P. Wackernagel, D. L., 3e Deel. — Uhland’s Gedichte. Schiller’s Wallenstein. — Schiller’s Gedichte. Schiller's Maria Stuart. — Schiller's Gedichte. Schiller's Wilhelm Tell. — Goethe's Gedichte. (Auswahl zum Schulgebrauch von Schaefer.) In Afd. B. 2e en 3e Kl. dezelfde boeken als in de 2e en 3e Kl. van Afd. A. benevens Kimper, Übungsbuch zum Lesenlernen geschriebener deutscher Schrift, nebst Anleitung zum Briefschreiben. — In de 4e Kl. B. dezelfde boeken als in . . en eveneens Koper, Verzameling van koopmansbrieven ter vertaling enz. Voor het Engelsch. Je s. Grammaire pratique de la langue anglaise. Cour. de The., pa. P. Sadler, (la derniere Ed. de Bachy). English Delectus. (Pt. I.) C. H. Gunn. (Rotterdam 1855). Dezelfde als in a. — Cours gradué de la langue Anglaise, troisième partie, par P. Sadler (Truchy, Paris). Irving, Voyages of Columbus. Abridged by the author (Baudry) of (Tegg. London). Grammaire pratique etc. als in 2a. — Selections of English Prose. Lindo. . . Gramm. pr. Elem. — Cours gradué de la langue Anglaise, 3e partie, par P. Sadler. Companions of Columbus (Bohn). Grammaire prat. etc. - Irving's Tales of the Alhambra. (London Bohn's Standard Series) Murrary's English Grammar. small 8vo, 48de of later Ed. York. - Exercises for the same. - Macaulay's Hist. of England (Tauchn.) - Byron, Childe Harold. (John Murray London). Grammaire pratique etc. - Tales ofrevelle, Irving. - Shakespeare, Jaln Cæsar. - R. Chambers, English Literature. K. H. Yink, (Kirberger, Amst. 1855). English Literature. K. H. Yink, (Kirberger, Amst. 1855). Grammaire pratique etc. - Selections from Macaulay’s History of England (Susan, ’sGravenhage 1853). - Byron, Mazeppa. R. Chambers, English Literature. K. H. Yink, (Kirberger, Amst. 1855). NB. iedere leerling zal een bruikbaar Handwoordenboek voor de Engelse Taal moeten hebben: dat van Tibbins, van Nugent of van Dannenfelser (Utrecht). Als grooter woordenboek wordt dat van Spicers (II dln.) aanbevolen. Voor de Geschiedenis en Aardrijkskunde. Becker, Verkorte Algemene Geschiedenis, 1 Deel, Oude Geschiedenis (Haarlem 1837). - Schroeder-Steinmetz, Algemene Grondbeginselen der Aardrijkskunde (4e uitg.) Hist. geogr. 1 as 10471 Kiepert (9e Aufl. 1851). - Weiland und Kiepert, Compendium van algemene Geschiedenis (Weimar 1847). Dezelfde boeken als in de 1e Klasse. — Elberts, Geschiedenis des Vaderlands (8e druk, Deventer 1856). Dezelfde boeken als in de 2e Klasse. - Becker, Alg. Gesch. 2e Deel, Middleleeuwen. Dezelfde boeken als 3e Kl. G. van Hennekel, Handleiding voor de behandeling , » 4e », Dezelfde boeken als in de 3e Klasse a. - Becker, Alg. Gesch. 3e, 4e en 5e Deel, Nieuwe Geschiedenis van onzen tijd. - Michelet, Precis de l’histoire moderne (Pantheon, Bruxelles 1843) 2 vol. G. van Hennekel, HandI. voor de behand. der Aardglobe. » » 5e n 1 Dezelfde boeken als in de 4e Klasse. » » 6e » In de 4e Klasse: Jan Limburg Brouwer, Handboek der Mythologie. Jørgensen, Handboek der Romeinse en dat der Griekse Antiquiteiten, vertaald door Michaelis. — Weyers, Compendium Historiae Litterariae (Ed. 4). Voor de Wiskunde. H. Strootman, Beginselen der Cijferkunst, 1 Deel. H. Strootman, Beginselen der Cijferkunst, 2 Deel. - F. Lagerweij, Timor. en Prae.. 1 Deel van de Algebra, of Stelkunst, 1 Deel (Dordrecht bij Lagerweij). — J. Badon Ghyben, Beginselen der Meetkunst. H. Strootman, Beginselen der Cijferkunst, 2 Deel. — F. Lagerweij, Theorie en Practijk Leerboek der Algebra, 1 en 2 Deel. — J. Badon Ghyben, Beginselen der Meetkunst. E. Strootman, Beginselen der Cijferkunst, 2 Deel. — F. Lagerweij, Theorie en Practijk Leerboek der Algebra, 1 en 2 Deel. — J. Badon Ghyben, Beginselen der Meetkunst. Afd. b. 2e, 3e en 4e Kl. Dezelfde boeken als in de 2e, 3e en 4e Kl. Afd. u. - H. Strootman, Beschrijvende Meetkunst. Voor de Natuur- en Scheikunde. In de 3e en 4e Kl. I. P. van der Burg, Eerste Grondbeginselen der Natuurkunde (Gouda 1852). J. Stokhardt Scheikunde van het onbewerktuigde en bewerktuigde rijk, vert. door J. W. Gunneweg (Schiedam 1848) NB. Het wordt iederen Leerling aangeraden de Boeken reeds dadelijk, als zij nog nieuw zijn, in een stevige doos laten inbinden. Op den duur is dit veel voordeeliger, hoewel de aanschaf dan ook iets meer mag kosten. Het Nederlandsch A B-Boek; bevatten in het kort voor de jeugd alle de voornaamste waardigheden onzes Vaderlands, van deszelfs opkomst af tot heden toe. Met platen en een kaartje van het Koningrijk der Nederlanden. ’s-Gravenhage 1823. J. L. DUBOIS, de Dierenwereld in haar geaardheid en verrigtingen. Opgehelderd door 470 Houtsnijf-figuren. Gouda 1852. Geschenk van Dr. G. van Hennekeleer. G. ENGELBERTS GERRITS, het leven en de regering van Z.M. Willem I, Koning der Nederlanden. Met vier staalplaten. Amsterdam 1845. P. G. WITSSEN GEYSBEEK en G. ENGELBERTS GERRITS, Schoonheden en merkwaardige tafereelen uit de Nederlandsche Geschiedenis. Met platen. Amsterdam 1825—29. 8-dln. G. van HENNEKELEER, Verhandeling over de primitieve wortels van alle getallen, en hunne toepassing op de decimale breuken. Leiden 1855. Geschenk van Dr. G. van Hennekeleer. A. van der HOEVEN, Rede bij de plechtige onthulling van het standbeeld van Prins Willem den Eersten, op den 17 November 1845 gehouden. — 2° druk. — Leiden 1845. Geschenk van Prof. J. van der Hoeven. J. van der HOEVEN, Redevoeringen en Verhandelingen. Amsterdam 1846. Geschenk van Prof. J. van der Hoeven. J. C. de JONGE, Levens-beschrijving van Johan en Cornelis Evertsen, Luitenants-Admiraalen van Zeeland. Met platen. ’s-Gravenhage 1820. J. H. van KOTEN, de Galvanische Stroom, toegepast op Electromagnetische Telegrafen en Uurwerken. Met vier platen. Amsterdam 1855. A. J. LASTDRAGER, Geschiedenis des Vaderlands voor jonge lieden. Met platen. Haarlem. H. LEMAIRE, Barthelemy’s reis van den jongen Anacharsis door Griekenland verkort. Uit het Fransch vertaald door J. W. L. F. Ipel. Met platen. Amsterdam 1823. 2 dln. J. van LENNEP, De voornaamste geschiedenis van Noord-Nederland, aan zijne kinderen verhaald. Amsterdam 1850-54. 4 dln. Geschenk van den Heer S. H. Rinkes. Levensschetsen van beroemde en merkwaardige vrouwen; versierd met derzelver afbeeldingen. Rotterdam 1825. Geschenk van Dr. R. Fruin. W. M. LOGEMAN, Beginselen der Werktuigkennis. Met 3 uitstaande platen. Haarlem 1853. A. LOOSJES Jr., Het leven van Maartje Lijnslager. Een Hollandsche familiegeschiedenis uit de zeventiende eeuw. Nieuwe, goedkope uitgave. Schiedam 1855. 4 dln. J. F. MARTINET, Katechismus der Natuur. Zesde, aanmerkelijk vermeerderde, en naar den tegenwoordigen staat der Natuurkennis verbeterde Druk. Met platen. Zalt-Bommel 1827-29. 4 dln. Geschenk van Ds. J. H. Oosterdijk te Arnhem. Natuurkundige en opklarende Aanmerkingen over J. F. Martinet's Katechismus der Natuur, door J. de Vries. Amsterdam 1829. 4 dln. Geschenk van denzelfden. J. F. MARTINET, het Vaderland en het vereenigde Nederland, bevattende een volledige aardrijks- en geschiedkundige beschrijving der 17 Nederlandsche provincies en van het Groot-Hertogdom Luxemburg. Derde, zeer veel vermeerderde en geheel op nieuw behandeld Druk. Met kaarten en platen. Zalt-Bommel 1830-33. 6 dln. Geschenk van denzelfden. Merkwaardigheden uit de nieuwere Griekse Geschiedenis, of belangrijke voorvallen der Hellenen van 1770 tot op deze dagen. Met platen. Rotterdam 1829. Geschenk van Dr. W. H. D. Suringa. Museum van Natuurlijke Historie. Beschrijving der Zoon a - die ren, volgens Cuvier, in de volgorde van Cuvier, en met een inleiding door Ch. d’Orbigny, met 140 Afbeeldingen, getekend door Victor Adam. ’s-Gravenhage 1843. Geschenk van Mr. Paul J. Berkhout. Oostersche Vertellingen uit de Duizend-en-een nacht. Naar de Hoogduitsche bewerking van M. Claudius, voor de Nederlandse jeugd uitgegeven door J. J. A. Goeverneur. Groningen 1855. MUNGO PARK, Reizen in de binnenlanden van Afrika, gedurende de jaren 1795, 1796 en 1797. Benevens een Aanhangsel, behelzende aardrijkskundige ophelderingen over Afrika, door den majoor Rennell. Met kaarten en platen. Naar de derde uitgave uit het Engelsch vertaald. Haarlem 1801. 3 dln. Het leven en staatsbestuur van William Pitt. Naar het Engels. Met 's mans portrait. Haarlem 1806. Geschenk van Dr. W. H. D. Suringa. Het leven van Michiel Adriaan de Ruyter. 1607—1676 's-Gravenhage 1844—48. 2 del. Sporen van de Natuurlijke Geschiedenis der Schepen, of schepping en voortgaande ontwikkeling van planten en dieren, onder den invloed en het beheer der natuurwetten. Uit het Engelsch vertaald door J. H. van den Broek. Utrecht 1854. 2 del. JOH. SPORCHIL, Geschiedenis van den grooten Wereldstrijd in de jaren 1813, 1814 en 1815. Naar het Hoogduitsch bewerkt en met aanleidingen voorzien door J. J. Abbink. Met portretten en platen, en gelithograpische plannen der opmerkelijkste Veldslagen en Gevechten. Amsterdam 1842—47. 2 del. Het Stoomwerktuig, populair beschreven en verklaard. Met een grote gekleurde Afbeelding van een Stoommachine van dubbele werking met condensatie. Amsterdam 1854. G. THOMSON, Reizen en Ontmoetingen in het Zuiden van Afrika, bevatten een Overzicht over den tegenwoordigen toestand van de Kaap-kolonie. Uit het Engelsch vertaald. Met platen. Groningen 1828. 3 del. L. H. VEROEYEN, de Aarde en hare voortbrengselen, bewerkt voor beschaafde standen, inzonderheid voor Gymnasia en Instituten van Middelbaar onderwijs. 's-Gravenhage 1852—55. 4 del. 1e del. de Vorming der Aarde. 2e del. de Delfstoffen. 3e del. de Planten. 4e del. de Dieren. Geschenk van Proef J. van der Hoeven. G. VRIES, Algemeene begrippen der Natuurlijke Geschiedenis en Dierkunde. — met 21 Afbeeldingen. — Amsterdam 1853. P. WEEDA, Neerlands heldendaden ter Zee. Een leesboek voor jongelingen. Leiden 1833. 2 del. Leven van Willem den Eersten, Prins van Oranje. Met honderd dertig vignetten. 's-Gravenhage 1847. L. A. de VINKEL, Nieuw Nederlandsch Taalmagazijn, tijdschrift voor de werkdadige beoefening, vergelijking en veredeling van onze moedertaal. Tweede jaargang. 's-Gravenhage 1854. Geschenk van Dr. L. A. te Winkel. Fransche Werken. C. O. BARBAROUX, Resume de l'Histoire des Etats-Unis d’Amérique. Bruxelles 1824. F. BODIN, Resume de l’Histoire de France jusqu’a nos jours. 5e Edition. Bruxelles 1823. F. BODIN, Resume de l’Histoire d’Angleterre. 3e Edit. Brux. 1824, J. C. DELEPIERRE et J. PERNEEL, Histoire du règne de Charles-le-Bon, précédée d’un resume de l’Histoire des Flandres depuis les temps les plus reculés, et suivi d’un Appendice de ce qui s’est passé depuis la mort de ce prince jusqu’à la paix de Melun. Bruxelles 1830. CONST. DUMERIL, Traité élémentaire d’Histoire Naturelle. Seconde édition, avec 33 planches. Paris 1807. 2 voll. T. I. cont. la Minéralogie et la Botanique. T. II. cont. la Zoologie. Geschenk van Prof. J. van der Hoeven. Italie Pittoresque. Tableau historique et descriptif de l’Italie, du Piémont, de la Sardaigne, de Malte, de la Sicile et de la Corse, par MM. de Norvins, Ch. Nodier, Alex. Dumas etc. Ornée de dessins inédits de Mme Haudebourt-Lescot, MM. le comte de Forbin, Granet etc. Paris 1837. Th. JUSTE, Histoire de Belgique, illustrée par l’effet des artistes Belges. Bruxelles 1842. Le Baron de KORFF, Histoires d’Allemagne, de Prusse, d’Autriche et de Suisse, depuis les temps les plus reculés jusqu’à nos jours. Ouvrage orné d’environ 30 belles planches gravées sur acier, représentant les principaux Sites et Monuments, ainsi que les Costumes civils, militaires et religieux des différents peuples décrits dans ce volume. Paris 1844. ALPH. RABBE, Resume de l’Histoire de Portugal, depuis les premiers temps de la Monarchie jusqu’en 1823. Brux. 1824. 2 voll. A. SCHEFFER, Resume de l’Histoire de l’Empire Germanique. Bruxelles 1824. J. F. SIMONOT, Resume de l’Histoire d’Espagne jusqu’à nos jours. Bruxelles 1823. L. THIESSE, Resume de l’Histoire de Pologne. Bruxelles 1824. Nederlandse Werken. M. R. BRUCK, Chronologische Tabelle der Deutschen Literatur. Gouda 1855. Geschenk van Dr. Sicherer. Allgemeine deutsche Real-Encyklopadie für die gebildeten Stände. CONVERSATIONS-LEXIKON. In zwolf Banden. Achte Originalanfage. Leipzig 1838—1839. Geschenk van Dr. R. Fruin. MATTHIASSEN’S Gedichte. Fünfte Auflage. Zürich 1815. Geschenk van Dr. W. H. D. Suringa. FR. LIEBKER, Reallexikon des klassischen Altertums für Gymnasien. Im Verein mit mehreren Schumannern herausgegeben. Leipzig 1855. JP. W. QUACK, die Holländer auf Nova Zembla, Gedicht von H. Freytag. Aus dem Holländischen von F. M. Duttenhoffer. Mit einem erklärenden Anhang und 50 xylographischen Bildern nebst einer Karte von Nova Zembla, für die Jugend herausgegeben. Stuttgart 1850. Engelse Werken. GOLDSMITH, The Vicar of Wakefield. Paris 1830. Geschenk van Dr. R. Fruin. GOLDSMITH’S History of Greece, abridged. A new edit, in twee volumes. Paris 1817. Geschenk van denzelfden. THOM. BAB. MACAULAY, The History of England. Leipzig 1855. Vol. xv—viii. Geschenk van den Hr. L. D. Suringa. P. PARLEY, Tales of Animals, comprising Quadrupeds, Birds, Fishes, Reptiles, and Insects. 3de Editie. With numerous engravings on wood. London 1833. NASSAUIF, In de Leidse Courant van Maandag, 26 November 1855 N°. 143 is openbaar gemaakt een Bericht aangetrekt het Stedelijk Gymnasium, dat blijkbaar afkomstig is van iemand, die, door bijzondere omstandigheden, de daarin vermelde zaken heeft kunnen vernemen, en alzoo in staat was een vrij belangrijke statistiek opgaaf mede te deelen van de resultaten, die het Stedelijk Gymnasium sedert de oprichting heeft opgeleverd. De ondergetekende althans rekent dit stuk als van genoegzaam aanbelang om het te dezer plaatst in te laten en aan de vergetelheid te ontrukken; doch hij zal zich veroorloven daarin zoodanige wijzigingen te brengen, als een gezette narekening hem bewezen heeft noodzakelijk te zijn, wil het in alle opzichten met de waarheid overeenkomen. In de eerste 15 jaar, die er sinds de oprichting van het Stedelijk Gymnasium verlopen zijn (1840-1854), hebben — behalve het aanzienlijke aantal, dat tot andere betrekkingen is overgegaan en waaronder 4 waren, die met goed gevolg het Examen van toelating hebben afgelegd bij de Militaire Geneeskundige School te Utrecht, 3 bij de Academie te Delft en 1 bij die te Breda — twee en zestig leerlingen het Gymnasium verlaten om hun studies op de Academie voort te zetten. Van die 62 zijn (A) 29 van de School gepromoveerd; (B) 33 naar de Academie vertrokken, voordat zij de volle School-cursus hadden afgeloopen. Zij hebben hun eerste Academische examen met de volgende uitkomst afgelegd: A. Van de 29 leerlingen, die van het Gymnasium gepromoveerd zijn, heeft 1 zijn studie aan de Utrechtse Academie volbracht, en is 1 overleden voor dat hij enige examen heeft kunnen doen. Van de overige 27 hebben 10 een Candidaats-examen in Letteren of Natuurkundige Wetenschappen afgelegd: 5 met den 1sten, 4 met den 2de, 1 met den 3de graad. De nog overblijvende 17 hebben propaedeutische examens afgelegd, en wel 16 op den gewouden tijd (d.i. voor toekomstige Godgeleerden en Geneeskundigen op het eind van het 2de Academiejaar, voor toekomstige Regtsgeleerden op het eind van het 1 8de Academiejaar), 1 heeft het propaedeutische examen voor de Regten in zijn tweede studiejaar afgelegd. Van deze 17 Propaedeutici deden 6 het examen met den 1sten, 10 met den 2den, 1 met den 3de graad. Dus zijn door de 27 leerlingen, welke van het Stedelijk Gymnasium gepromoveerd zijn, behaald 11 eerste, 14 tweede, 2 derde graden. B. Van de 33 leerlingen, die naar de Academie vertrokken zijn, voordat zij den vollen School-cursus hadden afgeloopen, heeft 1 zijn studie te Amsterdam volbracht, en is 1 naar Utrecht vertrokken; terwijl 2 zich nog aan het eerste Academische examen moeten onderwerpen. Van de 29, die overblijven, hebben 5 een Candidaats-examen gedaan in Letteren of Natuurkundige Wetenschappen; 3 met den eerste, 2 met den tweede graad. De nog overige 24 hebben propaedeutische examens afgelegd; en wel 19 op den gewonen tijd, 3 46 jaar later, 2 twee jaren later. Van deze 24 Propaedeutici deden 3 het examen met den eerste, 11 met den tweede, 10 met den derde graad. Dus door de 29 leerlingen, die naar de Academie vertrokken zijn, zonder den School-cursus te hebben volbracht, zijn behaald 6 eerste, 13 tweede, 10 derde graden. De Ondergetekende onthoudt zich thans over deze resultaten uit te weiden, en laat liever het oordeel aan den bescheiden Lezer over. Voor het tegenwoordige is het hem genoeg geweest deze statistische opgaaf hier ter plaatse weder te laten afdrukken; terwijl hij den Steller, onder dankbetuiging voor zijn genomen moeite, verzoekt de gemaakte wijzigingen wel ten goede te willen houden. Ook stelt hij zich voor om voortaan deze opgaaf, telkens om de vijf jaren, in het uit te geven Programma te vervolgen. TWEDE NA Schrift. De uitgaaf der hiervoor staande bladzijden, die reeds in het begin van December des vorigen jaren afgedrukt lagen, heeft tot dusverre niet plaats gehad wegens de gewichtige reden dat de Verhandeling, die het Zeventiende Verslag zou vergezellen, nog niet gereed was. T.V.H.D. SURINGAR. TWEEDE NA Schrift. De uitgaaf der hiervoor staande bladzijden, die reeds in het begin van December des vorigen jaren afgedrukt lagen, heeft tot dusverre niet plaats gehad wegens de gewichtige reden dat de Verhandeling, die het Zeventiende Verslag zou vergezellen, nog niet gereed was. T.V.H.D. SURINGAR. De Ambtgenoot, die de Verhandeling schrijven zou, heeft, bij de bewerking van zijn onderwerp, zooveel stof tot onderzoek ontdekt, maar ook zooveel zwarigheden ontmoet en teleurstelling onder vonden, dat hij zich genoodzeten gevoeld heeft om, toen er reeds een begin met het drukken moest gemaakt zijn, het College van HH. Curatoren te verzoeken dat de uitgaaf van zijn Verhandeling met het Zeventiende Verslag een jaar mocht worden uitgesteld om dan tegelijk met de Verhandeling van het Achttiende Verslag te worden uitgegeven. Het College heeft dit verzoek met toegevendheid ingewilligd, onder bepaling echter dat beide Verhandelingen in 1856 niet in een bundel, maar ieder achter het Verslag, waartoe zij behoorde, zouden moeten worden uitgegeven. Ten einde evenwel voortaan geen belemmering ontstaan zou in de uitgaaf van de Jaarlijksche Verslagen, hebben Curatoren in hunne Vergadering van 5 Juli 1856 bepaald: "dat, zoo in het vervolg een Verhandeling, die bij een Verslag van het Gymnasium behoort, niet binnen de bepaalde termijn is ingeleverd, het Verslag zonder de Verhandeling zal worden uitgegeven, en de oorzaak van het niet verschijnen der Verhandeling in het Verslag zal worden medegedeeld." Hoezeer ik ten volle overtuigd ben van de gerechte redenen, die tot het nemen van zodanig Besluit geleid hebben; zoo wenscht ik echter in het belang der Wetenschap, dat het nimmer noodig zal zijn, dat dit in toepassing gebracht wordt. En evenwel zou dit nu reeds dadelijk het geval hebben moeten worden, vermits de Schrijver der verwachte Verhandeling, na ook nu weer in de laatste verlopen Vacantie nieuwe belemmering in de voltooiting van zijn arbeid ondervonden te hebben, zelfs thans nog niet stellig beloofd dat zijn opstel voor het einde van dit jaar voor de druk zal kunnen gereed wezen. Toen mij onder deze omstandigheden gevraagd werd, of ik wellicht in de gelegenheid was de lege plaats met enig geschrift van mijne hand aan te vullen; heb ik tot mijn leedvrees moeten antwoorden, dat ik thans niets van eigen arbeid zo ver gereed had dat het direct ter persie kon gegeven worden; doch, wilde men zich vergenoegen om voor deze keer het werk van een ander voor lief te nemen — gelijk elders nu en dan in een verlegen ogenblik gedaan is — dat ik dan bereid was een gedeelte af te staan van een grootendeels onuitgegeven geschrift van Prof. Gronovius; met welks gereedmaking voor de pers ik mij in de laatste jaren had bezig gehouden, en hetwelk thans zo ver gereikt is dat er spoedig een begin met het drukken zal kunnen gemaakt worden. Ofschoon ik bij het doen van mijn aanbod wel de gedachte had, dat dit een geschikte gelegenheid zou zijn om den Lezers een voorproef te geven van hetgeen er in het uit te geven werk van die Geleerde zal worden aangetroffen; terwijl het tevens een gereed middel worden kon om hier of elders eenen Uitgever te vinden; zoo was er toch vooral een andere reden die mij hiertoe gebracht heeft. De Instelling namelijk om bij het jaarlijks uit te geven Verslag een Verhandeling te voegen, sinds 1841 hier te landen het eerst te Leiden begonnen, en in de laatste jaren ook elders in het Vaderland nagevolgd, zag ik zoo graar onafgebroken volgehouden, omdat ik overtuigd ben van de grote nuttigheid, die daaraan in meer dan een opzicht verbonden is. Worden immers alzoo eensdeels de Docenten in de heilzame verplichting gebracht om zich ook eens, ieder op zijn beurt, buiten de School te doen hooren; aan den anderen kant vindt het Publiek daarin den waarborg voor de bekwaamheid of althans voor de voortgezette studie van hen, aan wie het Onderwijs is toevertrouwd. Of moet ik hierbij nog wijzen op den aanwinst, die de Wetenschap, naar het oordeel van bevoegde regters, reeds gedaan heeft door de verschijning van Verhandelingen, die anders wellicht nooit het licht zouden hebben gezien? Voeg hierbij, hetgeen op zichzelf al een gewigtig voordeel is, dat men met reden verwachten mag dat die wetenschappelijke verhandelingen, hoedanig dan ook, aan de daarvoor gehechte Verslagen, zoo al niet een bestendig, althans een langduriger behoud in deze en gene boekverzameling zullen verzekeren, dan indien zij op zichzelf werden uitgegeven; welke Verslagen — hoezeer voor het tegenwoordige slechts voor hen, die daarin betrokken zijn, niet geheel onbelangrijk — in de toekomst, als de Jaarboeken van het Gymnasium, wie weet tot welk nut verstrekken kunnen. Ten einde dan alzoo het Zeventiende Verslag niet zonder Verhandeling in het licht zoude be- hooven gegeven te worden, zal ik in de plaats van de verwachte Verhandeling — wier uitgaaf tot 1857 verdaagd is — hier, onder goedkeuring van HH. Curatoren, laten volgen Joh. Fred. Gronovii Lectionum Tulliarum Particula; Totius operis mox edendi Prolusio. Doch ik doe dit niet zonder daarbij de toegevendheid der Lezers te hebben ingeroepen, die ik gevoel grootelijks te behoeven omdat ik optreed met het werk eens anderen. Indien ik het be- Teyend mag dat de taak om een Verhandeling te leveren na eenige jaren weer mijne beurt wordt, dan zal ik trachten gereed te zijn met iets van eigen arbeid, zoo als ik vroeger tweemaal gedaan heb, in 1842 en 1846. W. H. D. SURINGAR. JOHANNIS FREDERICI GRONOVII LECTIONUM TULLIANARUM PARTICULA. TOTIUS OPERIS MOX EDENDI PROLUSIO. ADDITA PRAEFATIONE EDITIONIS CURAM GESSIT W. H. D. SURINGAR, LITT. DOCT. RECTOR GYMNASII EEIDENSIS. LEIDEN, EX TYPOGRAPHEO I. G. LA LAU, 1856. Decennium fere est, ex quo tempore duo quidam libri MSti, emptionis iure, in meam possessionem venere, ab auctione nescio qua Amstelodami facta; sed parva illi an nulla omnino pecunia mihi comparati sint non facile dixerim, quod, qui nec pulchre picti essent nec splendide compacti, ab auctionis magistro inter coemptionales fuerint proscripti. Hos autem ut diligenter inspexi acceptos, saepius ego repentino exhilaratus laetus: Pro Diis immortales, quae est illa et quanta, quam inexspectata sub palliolo sordido sapientia! Nec sane quam immerito: quanto minus isti, ut licitatorum oculos ferirent, forma sua et specie valuerant, tanto magis splendebat mihi et splendebit posthac, ut opinor, quod intus in illis erat reconditum. Inveni scilicet in utroque libro Observationes in Ciceronis Epistolas ad Familiares, quas ante ducentos et amplius annos discipulis suis dictavit Johannes Fredericus Gronovius; is, qui in Veterum monumentis praesertim Latinis sive explicandis sive emendandis tam eximiam navavit operam, ut non facile quisquam reperiatur, cui vel doctrinae copia cedat vel ingenii acumine vel felicitate indagandi; subtilis illi, ut Ruhnkenius dicitur, proprietatis Latinae iudex perfectusque criticus. Isti autem, de quibus dicimus, libri ita mirum quantum inter sese differunt, quamquam in eodem argumento versantur, ut vix fieri possit quin, qui utrumque conscripsit, suo quemque destinaverit usui. In altero quippe, qui dimidio maior est et amplius, Notae sunt breviores, unice illae fere pertinentes ad Ciceronis Epistolas aut emendandas aut perpetuo, ut aiunt, commentario explicandas; quae in altero leguntur Notae, ut ambitu longe ampliores, ita numero sunt admodum pauciores, quibus enarrantur loquendi formae et usu in Cicerone ab istoricis et grammaticis obscurioribus. Nec secus iudicavit Wyttenbacliius, cui in Y. Ruhnkenii p. 156. dicitur Latinarum Litterarum recentiore aevo princeps. Ibid. p. 253. Summus vir et Latinitatis scientia princeps. Cf. Graevius in Pracf. ad Sueto¬ nium p. 2 sq. et quos citat Saxius in Onom. Litt. P. IV. p. 429 sq. et p. 601. 1 II mulae, prout in istis Epistolis inveniuntur, modo difficiliores, saepius etiam quae perquam vulgares sunt; sed enarrantur illae ad normam Gronovianam, id est, perspicue, distincte, enucleate, ut etiam a non doctissimis intelligantur, citatis ad explicandum compluribus vel e Cicerone vel ex optimo quoque scriptore testimoniis luculentissimis. Quae tamen po¬ stremae quum non magis ad Ciceronem pertinere videantur quam ad quemvis alium scripto¬ rem classicum, ea facile videri possit utriusque Commentarii natura ac ratio, ut, quem ad modum ille separatim ad Ciceronem explicandum sit scriptus, ita hunc dixeris communiter confectum esse ad explicandam omnem Latinitatem interiorem, qui cuiuscunque adeo scri¬ ptoris interpretationi conduceret. At vel in hoc tamen summo discrimine tanta etiam con¬ venientia est, ut dubitari non possit quin uterque Commentarius et ab uno eodemque profectus sit auctore, et ad unum Ciceronem referendus. Quid ergo est? Dicam, quod sentio; subit enim, quod in promptu est, suspicari alterum a Gronovio conscriptum esse quo uteretur in institutione novitiorum et dictatum in scholis publicis; alterum confectum ad docendos provectiores in scholis privatis. Has enim Gronovium tam Daventriae quam Leidae solitum fuisse habere, certissimis movimus indiciis 2 ). E quibus scholis quum et s ) Quae huc pertinent, narrat Vir Doctus, qui Gronovii Lectiones Plautinas edidit Amstelodami a. 4740. quem, ut Saxius docet in Onom. Litt. P. IV. p. 428. fama fert fuisse Arnold. Henricum Westerhofium. Hic igitur in Praef. p. V. haec scribit: Antequam Gronovius ad cathedram Daventriensem vocaretur (a. 4643), nemo solvable professores usquam in hisce regionibus in privatis scholis familiarius et accuratius enarrare autcores Latinos, quod ea docendi ratio videretur eorum maiestati minus digna, et nimis laboriosa. Ille vero eiusmodi scholas privatas Daventriae primus aperuit, non sine permagno iuventutis studiosae commodo; et deinde Leidam vocatus (a. 4658.) in eodem docendi genere laborioso perrexit. Hinc natae sunt commentationes pleraque omnes, quae viri summi nomine inscriptae adhuc supersunt. Deinde p. VI. Multis quippe argumentis constat, virum ad litteras illustrandas unice natum, solitum fuisse eodem tempore in suum ipsius, aut quondam longius in litteris progressorum, usum diligenter relegere scriptorem veteran, ut quemque enarrandum susceperat; et maiori cura loca difficiliora, aut quae elegantiam maiorem tegerent, illustrare, non in usum quorumvis, quibus parva scholia sufficerent, sed in usum, inquam, suum, aut penitius in litterarum sacrarium admittendorum. Ex utraque commentandi ratione multa ipse servo, alii forsan plura, pleraque scripta manu Cupen, Scherpenzelu, Guhchn et Bosscldi. Scilicet ad Ciceronis illustrationem pertinentia haec possideo duplici exemplum Commentationum in Verrinas; in Epistolas ad Familiares, et ad Atticum itidem duo exempla, quorum alterum longe aliis usibus destinatum videtur fuisse atque alterum cet. Cf. item Vita Gronovii quae Lectionibus Plautinis praemissa est. p. XXIV sq. De iisdem loqui videtur ipse Gronovius ad Senecae Nat. Quaest. II. e; 49. p. 693 sq. ubi ad verba Sed si irascente domino invitant haec annotavit: Quum privato auditumo commisissem hos libros, oscenderemque subesse hic aliquid vitii; neque eminus dominum diu, nisi qui invitasset; nec iratum diis haberi posse, qui eos, ut Higimus loquitur, ad hospitaret mki; adolescens egregius: Quid si legamus, inquit, irascentem? Invenerat, quod quaerebamus, cet. 