title: Bibliotheca moguntina libris saeculo primo typographico Moguntiæ impressis instructa, hinc inde addita inventæ typographiæ historia, a Stephano Alexandro Würdtwein, episcopo Heliopolensi, suffraganeo Wormatiensi
creator: Stefan Alexander Wuerdtwein
text: ■ cs rr '(Ccc ( < c tfZccszc • cc < < ■&Z0C i CMF‘ : %Zr2r ( •' < C <■ ' : ' ' <?«? i %%M Jgl' ■ • '«mt- ' <<«(« WiiM < ^<<<fm^^r / ;^C tef 1 * C w €&f C‘o C ( *£ccc. 4[ CC C r J£?jT <fe ; <* < < Tr .- (i ?,* ? - f C< yf , jo£ ~ C ° f C'«3gfccc <<(TCt ■(< c< •S 1 ®L .‘Sf* t»; * c « f c ( c tarair fe* ^ < c< < S !f^<r ( <,r c c«Sr&3r «v < c « ejK «:<c • c - < C«Ca «« c ci' cc <X' ^ y&' <ecCT Cicero c m cc • (f crrr <r c ccn i 6 €<0S at'c C<\ c% cc <* <<C <£j C* C(( O < c < < C ■ c C Cc C c <% « C c.c C / /■' f . . -r- % < CC 'C ' ' c « C'. fi- * r * ( CC r ■ i <c < c -cc ct v cc r« < •. c % 'C •< C 'c <t ' CC < \C i •€ cc CC <*f #"C - ;5 f C < c - •• M «< C <**C (CC : • < <■<(■ cc Cc C c .cc c<CTC> I : Jr'S C ' < c cc c C' CCC cC 'C- CC c C< <■ C*«-  a‘c« < ;■ ■•' c c ecc CCCCC cCc.. (C C cc C ( c cy<<? c ccc ?cc< -■ c <c c C ccc c % «xc icc u < CC C <c CCC ( * CC < <: < ^ c cc C €s<CCC < CCC • c < CC c C ^fcC<< CCC ((( « CC'c C CC CCC C< c ccc c <r C ' ! c c cVrxc <.••=•■ < C C cc C c f < < K r C C  < <C Cc .'c< ccc < C ' C  o c : c cc •c^' •< <C <irc<ccc cc c c C <" » c C cc C. CtC C C r ' C c c o. <L c c cc c oO^ Tir e c CC CX c , i '. <' C 'C^ ( v r 5 t c c-tc # c CCC"' c cc c' ' -C Cc C ' C C C r C xy. <ca C V 5 CCC CC r (ff' ; (•■ (!.C C* ^C^ ' CC ^ Cw ( < c cc ccc cc c * c - C C C- er C CC C ^jT j/ <^. C c?r cc /e ^7 C'CJ<*cc-<< C. X C CC eCcC* CC (X cc^C. « CCC/L c CjC CX' 7 ’UeC<r 4T &W&1. "«■ c(CVX c <c c <r c^ • c c / Cc ;c< cc f<c CC" cc cc c cc j cc c J ccc C X(0 C<c r , ' CC c ab xcee c cc or - CcccrC' cr (CC c Cc« «; C. '^c v< Ct 5 ccc ^ jfT /(C ‘f c:.CC V! C C- f cC Ccrc cf e ree»' ce c 1. C ^ ■' c c- • CC 1 cc ^ • c <£? <e < .c * c ™ ^c C < ClC<- CCC c < Cv! ■ cCv r . r «■ 4\ CC C <c< .'(( («C( ( C € wC' CCC coc r c CT  by Google BIBLIOTHECA JUNTIN A LIBRIS SjECULO primo typographico MOGUNTIAE IMPRESSIS INSTRUCTA, HINC INDE ADDITA INVENTiE TYPOGRAPHIiE HISTORIA, STEPHAKrO ALEXANBUO WfjRDTWEIKF, EPISCOPO HELIOPOLENSI , SUFFRAGANEO WORMATIENSI. • riacnintitti * » 7 ALJG USTJE VINDELICORUM, impensis CHRISTOPH. FRIDERICI BURGLEM. M DCC L X X X V 1 1» 4 i ! B I B L I O P H I L E IN PAUCIS DILECTE! A ntequam ingrediamur Bibliothecam, fcrinia librorum Typogra- phiaeSeculo primo in Aurea urbe imprefTorum perfcrutaturi, fidem nuper datam pro virili perfolvam, de Bibliothecis noftrse Me- tropolis antiquioribus ex adverfariis meis Tibi pauca enarraturus. In primo vS. Lrefce?itis Epifcopio, ubi verbum Dei praedicare, facros utriusque Teftamenti codices explanare, Miniflros novelke Ecclefiae in- ftruttos inflituere, perque illos legem Evangelii difleminare & c. opor- tuit ; prima jam Bibliothecae fundamenta fui fle jafta , facile perfuafum milii. VETERIS ET NOVI TESTAMENTI CODEX SUBIN BIBLIOTHECA SACRA APPELLATUR. SIC COLLECTIO SACRORUM LIBRORUM, QUOS D. HIERONYMUS TRANSTULIT, D. HIERONYMI BIBLIOTHECA DICITUR. “VTam fimul ac fcire & fapere natum eft, mox etiam feribere: & iftud e(fe cum fru6lu non potuit, nifi ut libri adfervarentur & difpone- rentur & ad praefentium & pofterorum ufum. In hifce vero longius haud immoror; neque commemoro litterarum culturam fub Ecolefiae Mogun- A 2 tinae 4 =3^= tinae Prafulibus Maximo , Sidonio &c. <Sr doctrina & eruditione clariffi- mis propagatam ; fertino potius ad xvum S. Bonifacii , quo fiftitur nova ftudiorum epocha. Archiprafuli nortro litterae nunquam non in deliciis fuere; hinc etiam ex Anglia fibi ab amicis libros 5 fanctorumque Patrum & eruditorum lucubrationes mitti enixe ac frequenter obfecrabat, ut Prophetarum libros ep. XI. S. retri epiflolas & quidem ob fuam erga illum obfervantiam religionemque fummam litteris auratis confcriptas ep. XXXI. Qujefiones Auguftmi Anglorum Aportoli & ad eas D. Gregorii refponfa ep. XXXV. ejusdem & Grcgoiii eptjlolas ep. V. Commentarios in D. Pauli eptjlolas ep. XXV11I. ven. Beda: commentarios ep. XL1V. omnigenos Sandorum Patrum tradatus ibid. Sandorum Martyrum ada, ep. XXXV. Ipfemet Bonijacius pro inflruenda hac Bibliotheca libros confcripfit, quos recenfet Amoldus Wion lib. V. p. 6$ 8- Ligni vita: ubi ait: Scripfit S. BoTiifacius plurima opufcula, doctrina catholica referta, inter qua: fe- runtur contra haereticos liberi. - qui affervatur MS. in monafterio Fui- denfi - Pro rebus Ecclejia liber L - De fidei unitate Itb. I. - hijlnuta Synodalia - De fuis m Germania laboribus - ad Ethebaldum Regem liber 1. - de fuafide , dodrina & religione liber L - de Virtutibus Vitiis carmine lib. L - Epiflolarum ad diverfos lib. 1. - Vita S. Livini Fpifcopi & Mar- tyris , quam extare MS. refert Molanus - Vita S, Liburni Epifcopi & alio- rum nonnullorum Sandormn. Neque fine libris fuit Antiftes nofter Frifiis Chrirtum ad mortem us- que nuntians; fic enim Othloiuisin vita S. Bonifacii lib. 11. c. XXVI. ,, Necdum vero hujus falutifera admonitionis verba a S. Bonifacio y „ difcipulos ad coronam Martyrii incitante completa funt & eccc furens multitudo paganorum cum gladiis omnique inferta armatura fuper eos „ irruit, eorumque corpora felici cc?de cruentavit. Quod cum feciflent, „confeftim victricem damnationis fux caufam augentes, primo quidem ,, ingredi funt caftra & omnia, qua: illic erant repofira, tam in libris quam 5 t „ in capfellis ‘reliquiarum Tuarum abftulerunt, arbitrantes Te in eis reper- turos multos auri & argenti thefauros .... Poft hacc tractare & confu- „ Iere (latuerunt, qualiter illum, qui putabatur inventus effe, auri & ar- „ genti thefaurum, invicem dividerent. Cumque prolixius, de tantae „ pecuniae fermocinantes divifione , nequirent rem pacifico confenfu defi- nire, tanta inter eosfubito difeordia & difeeptatio exorta eft, ut eodem „ furore, eadem vefania, eisdem armis, quibus antea Santtos Martyres „ jugulabant, femetipfos mutua condigna ccede necarent, jufto Dei }u- „ dicio illis occurrente &: in tam reprobum fenfum cadere permittente, „ut eundem gladium, quem evaginaverunt ad interficiendos (alutis fu* »miniftros, transfigerent in corda Tua. Hujusmodi igitur ftrage finita, „ qui fupererant iterum de pecuniarum opinione gaudentes concurrebanr, „ & fractis librorum repofitoriis, pro auro volumina, pro argento divinae „ do&rina: chartas reperiebant. Unde folita dementia arrepti, eosdem v libros, quos invenerunt, alios quidem per campi planitiem, alios vero r per paluftria loca difperferunt; quosdam autem in quibuslibet locis in- „ congruis projicientes abfeonderunt. „ Verumtamen Omnipotentis Dei gratia, ut clarefceret, quanti eflet „ meriti, cujus iidem fuerant libri, poftea magno temporis fpatio trans- „a£to, reperti funt intemerati & ad ecclcfias, in quibus usque hodie ha- s, beri poffunt , a fingulis inventoribus reportati. Inter eosdem vero li- „bros repertus eft S. Evange-Iii liber, quem beatus vir pro fanttitate fua „ fecum jugiter ferre folebat, Hic ergo quamvis gladio acuto, ut adhuc ,, infpicicntibus probari valet, per medium incifus fuerit, nullius tamen „ littera: integritatem eadem incifione perdidit .... Mirabilius namque „ videtur quod nulla incifi libri littera delebatur, quam fi nullum incifio- 3, nis ftigma per ferientem gladium in libro reperiretur. * A 3 Ex • Joannis non bene notat, Cum aif: Iftc ccrdc* cum aliis nonnullis, de quibus fu- pra , in facrario Foldenfi hattenus adfervatur, teftibus Serario & Browero. Mobil* lon. h. 1. p. 84. nam liber Evangeliofum Ftdda hucusque aficrvatiu iateger & ilice. fus; 6 Ex libris fupra fatis, ut meminit Georgius ab Eckart Rer. Francic. lib . XXIV. p. 539. recuperati funt fubinde permulti, quorum aliqui in Bibliotheca H 1 JJ 0 - Cajfelana , tres vero Fuldce fuperant maximi prae exte- ris aeftimandi. Hos graphice deferibit Schannat vindem. littcrar. Coli. 1, pag. 217. feq. Primus autem Codex argenteis fibulis ac lamellis excultus habens in altum pollices XIV. in latum VI. folia vero ex membrana tenuiffima pro- pe CCCCC. IIxc ejusdem argumenta I. Harmonia IV. Evangelijlarum in Canones & numeros diftincta cum prxfatione Victoris Epifcopi Capux. II. Tabula indicans lettiones in Ecclefia recitari folitas, quae potiffimum defumptx tx epiftolis B. Pauli , diftribuuntur per integrum anni circu- lum ordiendo a Dominica prima adventus. 111. EpiJloLc B. Pauli Apo - Jloti eo, quo in vulgata exftant, ordine, nifi quod poft 1. & 11. ad Ihef j'a Ionice?/ fes ponitur illa ad ColofJ^iJes, quam immediate fequitur ad Laodi- cenjes apogrypha. IV. Quibus locis Apojloli jaceant. Sub hoc titulo de- fignantur urbes, in quibus non Apoftolorum tantum fed & Evangelifta- rum aliorumque fanttorum corpora in veneratione tum temporis habe- bantur. V. Attus Apojlolcrum dividuntur non in XXVIII. capita ut palfim, fed in LXX1V. quorum prima vocabula minio adferipra funt. VI. Epifiola S. Jacobiad difperJos> quam fequuntur rcliqux Canonicae 55'. Petri i Joannis & Judx , iis pra-fixa eft praefatiuncula ad Eufochium virgi- nem, non adferipto nomine Hieronymi. Opus a plerisque rejettum ut fpurium. VI l. Apocalypjis ad cujus calcem exftant verfus Damafi Papae in B. Paulum Apoftclum editi in Bibliotheca Patrum. Alter Codex membranaceus folio breviori, gladiis pun&im coefimque transverberatus. Series argumentorum in eo contentorum haec eft: 1. In - cipit epiflula Papx Leonis directa ad Flavianum Epifcopum II. Dileftif- fimo fratri Theodoro Epifcopo forojulienfi Leo Epfcopus . 111. Incipit Difpu - fus ; alius vero codex, dc quo infra, gladiis punflim atque coefim dilaniatus atque pefiinie habitus cft. = — ^ 3 ^== 7 Difputatio beati Cerealis Epifcopi contra Maximinum Ariomanitam. IV. In- cipit epifiula Agnelli ad Arminium de ratione fidei. V. hicipit libellum Faufli confefloris. VI. Incipit fides edita S. Ambrofii Epifcopi de Spiritu San&o. VII. Incipit tefiimonia de Patri & Filio & Spiritu Saritio de uno Deo in Deutheronomio. VIII. Incipit regula fidei Catholica fatta a Ni- cena. IX. Incipit regula fidei Catholica fecundum CCCXVIII. Patres. X. Incipit regula fidei Catholica contra omnes haerefes. XI. hicipit ex- planatio fidei Catholica:, XII. Incipit fantti Ambrofii de bono mortis. XIII. Noticia regionum & civitatum, quibus fanftorum Apoftolorum & Evangeliflarum venerabilia corpora requiefcunt. XIV. Synonymorum Ifidori Epifcopi libri II. Tertius Codex Evangeliorum fimplici corio obdu&us formae o&avae minoris ac prope quadratae, integer & illsefus, confiat foliis ex rudi membrana LXI1I. Initium cujusque Evangelii, quadro coloribus varie- gato inclufum eft, quemadmodum & qui ex adverfo depi&us cernitur Evangelifta, capillo flavo, vefte coerulea, pallio purpureo flavis itidem du&ibus interftintlo, ftilum & tabulas ceratas, pro more fcriptorum veterum in manibus gcftans. DE BIBLIOTHECA ECCLESIAE METROPOLITANAE A SECULO VIII. EXEUNTE. Q uanto opere Carolus a rebus pro religione & regione fortiter & pra> • clare geftis cognomento Magnus litterarum ftudia promoverit, e datis ad Epifcopia & monafteria encyclicis manifeftum fit; ait autem in illis: «Hortamur vos litterarum ftudia non folum non negligere, verum etiam ,, humillima & Deo placita intentione ad hoc certatim difcere, ut facilius ,, & re&ius divinarum fcripturarum myfteria valeatis penetrare; cum au- , >>tem in facris paginis fchemata> tropi & caecera his fimilia inferta inve- „nian- % „niantur, nulli dubium efl, quod ea unusquisque leeens tanto citius „ fpiritualiter intelligit, quanto prius in litterarum magiflerio plenius in- „ flructus fuerit; tales vero ad hoc opus viri eligantur, qui & volunta- „ tem & polfibilitacem difceRdi & defiderium habeant alios inftruendi & „ hoc tantum ea intentione agatur, qua devotione a nobis praecipitur. „ Optamus enim vos, ficut decet Fcclefiae milites & interius devotos & >, exterius doctos caflosq.ue bene vivendo 8 z fcholafticos bene loquendo; „ ut quicunque vos propter nomen Domini & fanctac converfationis nobi- „ litatem ad videndum expetieric, ficut de afpe&u veflro aedificatur vifus, „ ita quoque de fapientia veflra, quam in legendo feu cantando pcceperit, „ inftruftus Omnipotenti Domino gratias agendo gaudens redeat!, Schitn- uat in Codice probat. Hiflor. Fuldenf p. #2. e Sirmondi Tom. XV. ConciL An. 7S7. Idem Imperator in diplomate fundationis Epifcopatus Osna- • burgenfis An. 804. fic praeferibit: ,, Ea de caufa fUtuimus, quod in eo- „ dem loco grvecas & latinas fcholas in perpetuum manere ordinavimus, M nec unquam clericos utriusque lingua* gnaros deefle confidimus. Quod exinde Epifcopia & monafteria totidem feminaria virorum omnigena eruditione clariffimorum extiterint, optatus docuit eventus; cum vaftiffimum de doctis Moguntinis elenchum de feculo in feculum communicare valeamus. Hos inter eminent feculo nono Archiprafules 'Richoifus & Rhabanus , ille excellenti admodum ingenio in Caroii M. aula praepotens a decretalibus JJidori ex Hifpania allatis famigeratiffimus; hic ab editis tot lucubrationibus , quae folas integram conflituant Bibliothe- cam, univerfo notiflimus, Benedicius levita , qui Ludovici Pii filiorum temporibus fcripfit, in prafittiom libri V. capitularium fic ait; „ Haec „ vero capitula, quae in fubfequentibus tribus libellis coadunare ftudui- „ mus 9 in diverfis locis & in diverfis fchedulis, ficut in diverfis Synodis „& placitis generalibus edita erant, fparfim invenimus, maxime autem „ in fanftae Moguntiacenfis metropolis Ecclefiae ferinio a Riculfo ejusdem „ fanfte Sedis metropolitano recondita. Fata • 9 ' Fata hujus Bibliothecae inter feptem miranda Germaniae (pedamina jure merito numeratae ex incendiis & belli injuriis perpefla prolixius hic (ne refricctur animi mceror) commemorare nolumus, lndicaflc folum- modo fufliciat, quod tempore belli triccnnalis a Succis mifere fuerit ex- pilata , libris impreflis & codicibus manufcriptis majore ex parte ablatis. Eorundem plures in Bibliothecam Ducalem Saxo-Gothanam pervcniffe, prodit ejusdem Catalogus codicum manufcriptorurh ab Emejio Sal. Cy- priano editus & Lipfiat an. MDCCXl V. imprelTus. Qui i. pag. 3 nro. XVII. recenfet quatuor Evan getia cum Canonibus Enfebii Zf Capitulari evan getiorum anni circuli. Manus recentior adfcripfit : Ifie liber pertinet ad librarimn fandi Martini Ecclefi.it Moguntinenfis. 2. A (fervantur ibidem juxta pag. 5. num. XXXf. Expcfitio myflica fuper librum Pfalmorum edita per Fr. Nicolaum de Lyra > cujus compacturae inferiptum eft: Hunc librum legavit Dominus Ncolaus de Lapide Senior Canonicus Eccl. Mogunt. ■ orate pro co , is obiit an. MCCCLXXX 1 I. 3. Pag. 7. num. XLIV. Epi - JloLc Pauli latine cum commentariis Codex ifte, ut ejus initio videre eft, ad librariam S. Martini Ecclef. Mogunt. olfm pertinuit. 4. Pag. 10. num. L 1 I. Codex antiquiftimus Moguntia huc allatus, quo continentur Augu- fiim liber de Pafioribus , cui fermo de Ovibus fubjicitur fine infcriptione & Evangelium Joannis latine cum expofitione Augufhni homiliis non di- numeratis , nifi quod littera major & ornatius picta ordiatur Termones fingulos , qui hodie traftatus vocantur. Homiliae fecundae initium : Bonum eft fratres Kariffimi. 5. Pag. 11. num. L 11 I. Categoria fandi Augufiini egregii Philofophi. In fronte praefert liber Alcuini verfus, quos nuper Benedi&ini operum Auguflhii Torno primo pag. 620. inferuere. Sequun- tur eodem volumine Augufiini libri XXII. de civitate Dei. Promitti tui prologi nomine cap. XLlll. Lib. II. Retradionum. Codex admirandae antiquitatis, nitidiftimus & pulcherrime fcriptus compattusque foliis magnis atque latis , ut quadrato propior videri poflet. Poft prologum librorum de civitate Dei hi additi funt verfus : B • Hoc Digltized by Google / io =r^^= Hoc funt undeni bis quinque volumine libri. Praecipuus Dodlor quos Auguftinus & audior ediderat primus, divino flamine plenus: Hos preful fummus nec honore minore colendus Willifus theca confcribi juflie in ifta, ipfeque cum propriis emendans cautus alumnis fervitio Sandli Martini jure perenni tradidit hoc padlo, viventum ut denique libro deletus pereat, fi quis hinc tollere temptet hos Codices unquam , juftamque Dei incidat iram, Arnen. Quod autem ifte Codex pertinuerit ad Bibliothecam Metropolitanam tum ex his verfibus, tum ex verbis folio Codicis fecundo adfcriptis pa- tet, ibidem legitur: ljle liber pertinet ad librariam S. Martini Ecclefut Moguntbienfis. M. • Syndicus SSt. 1479. De hoc Codice, quem Willigifanum vocat, Chriftiamis Schlegelius peculiarem fcripfit epiftolam, Catalogo Cypriani fubjundtam, a pag. 1-26. 6 . Pag- is. num. LIV. Codex antiquiflimus, quo continentur: I. Capitula Regum Francorum ab Anfegifo colledla. II, Capitularium libelli tres poflreriores a Benedicto Levita collecti. III. Capitulare Tribu - rienfe. IV. Series Imperatorum , qua: in harc verba definit : Pofl difcef- fmn Karuli imperavit Hbluduvvicus ejus filius. Obito eo - . V. Leges Sal i c a a 1 -LXIX. VI. Leges Ribuaria fub titulis CXX 1 V. VII. Leges Lon- gobardorum cum hac inferiptione: Incipiunt Capitula Legis Regum Lon- gobardorum J eu Concordia de /in gulis caufis , quos Rothari , Grimvald, Liutpranty Ratgis r Aiflulf , cojiflituerunt omnes infimul adunat* £? con- cordata , ut legem quaerentibus facilius invenire qucajit , quod cupiunt. Ha- bet capitula LX. VIII. Lex Alamannorum. Habet capitula XCVI. IX. • Fuit is ATacarius de Bufeck tum temporis Canonicus & Syndicus Collegii Metro- politani. II IX. Lex Bajoanorum capitulis CCXXIV. X. Leges Domini Caroh prx- fantijfimi Imperatoris. Continet capitularia VI. quorum primo haec prae- mittuntur: Incipiunt capitula Legis Salicx , qux conflituit Dominus Karo- lus Imperator. XI. Codex Theodofianus. XII. Incipit edithnn , quod re - novavit Domnus Rotharius Rex gentis Longobardorum. Abfolvitur capi- tulis CCCXCV. XIII. Leges ([uas addidit Luitprandus capitulis CLIV. XIV. Leges quas Abifulf Rex adjunxit. XV. Alia capitula Domni Hlu- dowici Cf Cblotharii filii ejus , qux perfcribenda & ab omnibus obfervanda funt. XV|- Refcriptum consultationis Jive exhortationis Epifcoporum ad - Domnum Hhludowicum Imperatorem. XVII. Multa alia Regum & Epi- fcoporum Gallitt. Folio primo hujus praeclariflimi Codicis a Syndico Ec- clefiae Metropolitanae Moguntinac anno 1479. inferiptum eft: Anathema Jit y qui hunc librum a di£ia libraria alienaverit feu alienationis fpecie deti- nuerit extra eandem (librariam nimirum S. Martini Ecclefiae Mogunti- nenfis) 7. Pag. 47. num. VI. Expojitio Pfalmi CXIJX. Hunc librum Petrus de Udenhcym legavit Ecclefiae Moguntinenfi. Is Decanus aedis • majoris erat & diem fupremum obiit an. MCCCCXLV 1 II. 8- Pag. ea- dem 7. num. XII. /cripta fuper Apocalypjin zf una quxfiio : utrum omnes libri noflrx biblix & prxeipue tales quoad omnes ajjignifjcationes fuas in fenfu litterali Jint divini feudivim revelatione confcrtpti , item fuper capi- tulo II. JoheliSf item alia varia ibidem , item traPlatulus de lege Sarrace- norum defruenda & fententiarum /tarum flultitia confutanda. Compa- fturae libri inferiptum eft : Legatio Magfri Joannis de Lutra Sacrae Scri- ptura: Licentiati , prxdicatoris hujus Ecclefix. Orate pro eo. Folio primo haec inveniuntur a manu diligentiflimi cuftodis Biblio- theca Moguntinenfis : Ifle Uber pertinet ad librariam faufti Martini Eccle- fiee Moguntinenfis. M. Syndicus SSt, anno. 1479. 9. Pag. 101. num. XI. Machabxorum libri priores. Hic Codex ante DCC. annos feriptus atque Moguntia huc allatus initio haec habet: hicipit capitulatio libri Machabxo- rum tyc. &c. B 2 Quae 12 Qnae ad Bibliothecam Guelphcrbytanam translata funt Librariae Mo- guntina: volumina, fuggeret Catalogus illius Bibliothecae; hinc inde etiam aliqua reperies allegata in Scheidii Originibus Guelphicis T. 4. p. 98.. 173- &c. . - Quarnam in Sueciam & aliorfum deve&a fuerint? Norint caelites. Superfunt hodie in Bibliotheca Moguntina libri ad incunabula Typo- graphia; pertinentes bene multi; nec non codices JManufcripti fummc venerandi, qui fecundum meritum fi recenfeantur, pncflantilfima occur- rent fcripta Ori genis , Cbryfojlcmi , Hieronymi) Augnjlini, Ambrofii , Ephrem , Prudentii , Gregor ii M. Bonifacii , Rbabani , Hannonis & alio- rum. Gratiani pneterea Decretum nitidiflime , litteris aureis in perga- mcno, Gregorii Decretales , itidem litteris aureis in pergamcno, Clementinas, Extravagantes , Digejlum vetus , lnfortiatum , novum fol. regali, opera, Galeni & Averrois nonnulla fol. Ftfdi Patrum nonnullorum fol. Hijloriam Pontificum fol. Martini PoIo 7 ii Chronicon . fol. . Catalogum Ar- chiepifcoporwn Magdeburgenfium fol. illtijlribus viris ordinis Canonico- rum Regularium fol. Ut fcriptorum, quos claflicos vulgo vocant, //0- wm, Terentii , Salluftii , Ciceronis , Horatii , Seneca , Stietonii , Claudiani , Macrobii , item & Boetii Codices taceamus & Catholico n. &c. &c. &c. Bibliothecam hanc rariflimis refertam cimeliis, ut quilibet in boni publici incrementum ex ea haurire poffit, illuftriflimum Capitulum Me- tropolitanum flatis diebus apertam elfe voluit. DE BIBLIOTHECA MONASTERII AD S. ALBANUM. < z> Schola & Bibliotheca Monajlerii S. Albani vix non omnia nobis in- vidit documenta temporum calamitas. Haec pauca fuperfunt: Ad an DCCCXC 1111 . jam celebrem S 1 . Albani fcholam e Trithemu Chronico Hirfaugienfi difeimus: Claruit, inquit, circa haec tempora apud Moguntiam in monafterio S. Albani Rupertus monachus undecunque dottifE* » dottiffimus , ,grxca: & latine peritus, qui fcholz monachorum in eodem' loco publice prxfidens multa ingenii fui monimenta porteris reliquit. Idem Tnthemius in ditto Chronico ad an. DCCCCX. notat: Eodem anno Adelbero monachus hujus coenobii S. Aurelii Hirfaugienfis, difci- pulus Linthehni , fcholafticus fatrtus eft in monarterio S. Albani prope Moguntiam , ubi magna tunc viguit multitudo monachorum, quos cum gloriofe in omni fcientia fcripturarum tam fecularium, quam divinarum inrtrueret, magnam eruditionis fux famam apud omnes in circuitu ho- mines acquifivit, qui poft paucos annos per Archiepifcopum Herigermn Abbas S. Ferrutii faftus eft; erat enim vir dignus honore non folum propter incomparabilis fcientix doctrinam, qua prx cceteris multis fuit infignis, fed etiam propter prudentiam & vitx omnimodam fanttitatem. Ad an. MCXXIV. in Chronico Spanheimenfi refert: Bernheh/ius /. hujus monafterii Spanheimenfis Abbas inftitutus eft ... Is puer ingenio promptus & docilis imbuendus litteris ad fcholas mittitur & prxceptores affecutus bonos, non folum in fcripturarum fcientia probe inftituitur, fed moribus etiam optimis decoratur. In utroque valde profecit cum tem- pore & virtutibus eva fit clarus fimul & eruditione; quantumque xtatis augmento progreditur, tanto amplius fcientia illuftratur. Poft hxc nutu divino monafterium 5. Martyris Albani prope Moguntiam ingreditur & coma depolita monachum juxta regulam ordinis profitetur. Qui cum adhuc juvenis eftet ac ftudiis litterarum fatis idoneus, prxeepto Abbatis magiftro fcholarum inftituendus ad altiora committitur & cum setate profi- ciens in omni varietate fcripturarum doftiflimus habebatur. Unde pro- ficientibus meritis propter omnimodam fcientiam fcripturarum magifter fcholarum in eodem monarterio, tandem presbyter faftus, inftitutus eft, ipfumque docendi munus non fecus feriptis, quam legionibus quotidia- nis magnifice per annos decem adimplevit. Ad an. MCLXX1V. in Cbroriico Hirfaugienfi memoratur: Cui ( Crafi toni ) Adelgerus monachus & curtos monafterii mei Spanheimenfis fucce- B 3 dens 1 4 dens profuit annis fex, menfe uno ac diebus tantum tribus, qui ante reli- gionis ingreifum multo tempore fcholas publicas apud Moguntiacum pne- fijit & multos infignes difcipulos poft fe reliquit, Georgius TViceiius ante annos ducentos perluftrandas S. Albenti Biblio- thecas facultatem habuit, haecque de illa memorjae prodidit in fuis exer- citamentis: Equidem ipfe in Bibliotheca 5“. Albenti Martyris apud Mogun - tiam ante exuftam a fchismaticis Bafilicam, reperi vetuftiffimos Codices manu monachorum Benediftinorum olim feriptos, e quibus manifeftiffi- mum eft, ufum gracitatis cxtitifTe in mifla publica. Ibi legi Doxolo- giam, nos dicimus: Gloria in excelfis Deo , in graeco non folum feriptam litteris tamen latinis , fed ad cantum etiam choralem adaptatam ; unde li- queat grnsce apud nos cani folitam. Vidi ibidem in eodem Codice fym- bolum Apoftolorum &Trifagion &hvmnodiam, caeteraque gracanica notis muficis interftincta, ne nobis clam eflet, Credo , SattSfus , Agnus &c. in Komana Ecclefia ad cultum divinum, grarca interdum dialecto decantata fuifle. PE BIBLIOTHECA MONTIS SPECIOSI. Bibliothecas S. Jacobi in monte fpeciofo anno MDX1I. cuftos erat Wolfi ^ gangus Ireflerus , qui eandem fic dpfcribit; Venerabili in Chrifto Patri ac Domino Joanni Abb&si monafterii montis caftrenfis Speciofi, feu ut vulgo placet, Saucii Jacobi prope & extra muros Moguntinae civitatis frater Woljf gangus Trefler Auguftenfis fuus in obfervantia regularis difciplinas ordinis fan&i Bencditti obedientia- rius filius falutem dicit plurimam. Cum jam pridem obfervantiffime pater tuis jufiionibus, ut par erat, obtemperans Bibliothecas curam ge- rerem non requies fuit ulla laborum, ni prius omnibus revifis fcifiem quid officii mei noftra retentaret officina. Variis ergo voluminibus in- *5 fpeftis imo omnibus ac fingulis non potui non condolere, ftudiotfs leSo- ribus (qui non jam quid fed & quis dicat fcire neceflarium putant) in- tuitus complures (negligentia ut reor fcriptorum) Codices ac volumina fine titulo , fine certo au&ore. Ea ipfa igitur re permotus C pralertim cum illud quoque placere ftudiofis quibusque haud obfcure intelligerern & maxime tibi pater humaniflime , qui & inventarium confcribere jam pridem Bibliotheca rtoftra mandaras ) titulos librorum ac nomina autto- rum eorundem per diverfa volumina refperforum m unum breve com- portare ftudui. Primo loco nomen auftoris ponens , dein gradus, digni- tates nec non praedicata cuilibet magis propria, poftremo titulos libro- rum ac eorundem exin principia , fperans id profuturum haud modice nonnullis, tibi quoque optime Abba non fore ingratum. Optimi enim viri patrisque cum vices fis afiecutus, non decent te nifi optima, ad quic nimirum conquirenda non vulgariter amor juvat litterarum. Laudatur Plato a viris graviflimis , quod eos rerum publicarum gubernaculis pra- ede voluerit, qui aut edent fapientes aut falcem fapientiae ftudiofi hoc eft $i\6<ro<po(. Quae tibi autem vir laudaciifime* Do&rinae fapientiaeve argu- menta non refpondentj Itaque ut mihi plurimum laetatus fum, ita majo- rem in modum tibi patri ampliflimo gratulor , quod omnia fis fumma in hanc diem tua fumma cum dignitate adeptus & id fane non modo non petens (ut adolent quidam ambitionis tumore elati ) fed ne cupiens quidem, & ob • id mirabilior magis tua dignitas quo minus cupita. Tuae enim illae la- crymae, tua (quod tua tamen pace di&um velim) rcfidentia indignita- tisque confefiio, animi manfuetudinem nec non cordis humilitatem haud illepide monftrarunr. Verum dixit quidam, ficut recufantes ac ordines nec non dignitates ecclefiafticas refugientes, trahendi funt, fic nimirum ambientes pellendi. Quo fic ut fatis fuperque perfpicue cognofcere cui- que liceat quam acceptus immortali Deo canisque fis. Non enim fine divino quodam confilio ac mente mortalibus vix penetralibus hujusmodi bona contingunt hominibus obveniuntque, fed cujus aeterna providentia infe- inferiora hae omnia fupernaque gubernantur. Illius quoque voluntate, ac juifu cuique pro meritis redditur. Nulla poteflas nifi a Deo, nulla dignitas, principatus nullus. Tametfi inutilioribus quibusque ac minus eruditis & haec ipfa quandoque obtingunt, regnare enim facit propter peccata populi , illud tamen nequaquam fine /uflo Dei occultoque confilio evenire creditur. Vixifli femper innocenter & pie nec aliud quicquam in bonis ducere unquam confuefli quam Chriftum optimum maximum. Quare & idem benedicius Dei Filius, qui centum pro uno reddere folet, tua obfervantia, cultu, bonitate deleflatus fuis te indies magis magisque bonis auget, honoribus amplificat, cumulat felicitate» Sentiat ergo noflra ha'c res publica (decet enim te) noflra inquam Bi- bliotheca te alterum velut bonarum artium cultorem: Tuique pradecef- foris non impigre vefligia fequi. Cerne quam ampliffima fupelleftili noflram hanc Bibliothecam cumulant. Pauciffima enim (ut verum fa- tear) volumina Abbas anno millcfimo quadringentefimo fexagefimo fexto creatus in gionaflerio offendit & hoc ipfum forfan non abs re. Tempo- ris enim ea temp,eflate fuit & rerum reliquarum habenda ratio, nam gloriofum magis fore putarunt, qui eum praecefferant, Abbates, pauperes ditari quam philofophari. Sed hic nofler rebus jam pace reddita animad- vertens fatis fuperque pcriculofum praefertim religionis monaflicae flivam prendentibus fine litteris vitam degere: nullis jam nec rebus nec labori- bus parcere pergit, quin potius undecunque conquifitis peregrinorum quoque auflorqm lucubrationum opufculis armarium inflituit tum atre tum vigiliis feribentium fratrum non vulgare. Sed heu modo quid mon- flri illa ipfa noflratium monachorum defidia nutrit Abba humaniflime? litorum nempe dierum infelicium religiofi fic fic feribendi ufum omnem abdicarunt ut prifeis patribus non modo non fimiles, fed nec umbratiles quidem videantur, heu infelicia tempora, heu fuffufionem vultus noflri quoque exeerandam ! quo oculis mentis ponimus quorfum vel nunc tan- dem vergit religioforum monachorum intentio fluita/ Omnes clericalis digni-. dignitatis officio fungimur cujus eft docere , verbis fapientiae pafcere, in- terroganti refpondere de lege, & ecce nec voce docemus nec fcriptis, non dico modo nec nos ipfos quidem ledione ipfa facra. Confpicimus prifcoram depida fintagmata, fudores miramur, attollimus diligentiam & en vix inter centum unum reperire eft qui vel amore fcribendi duca- tur vel pretio, omnes quaerunt quae fua funt, bonum commune cogitat nemo. Jubal qui Muficam. Longe ut femcl dicam a Foroneo , Solone , Lycurgo , qui Leges reperere gentium. Dices: Et unde illis hxc omnia? Ab exer- citatione nimirum, opera, ftudioque fapientiat. In illo quippe aureo mundo five faeculo qui tunc erat nonnifi fapientiac ftudiofitfimi regnare fo* lebant, qui utiliora quaeque fuadercnt hominibus, nec non & Termone & opere intelligere darent hominibus fapientiae praeponendum nihil. Quid de noftrae quoque chriftianae religionis vel cultoribus, vel defenforibus referendum putem, cum illius etiam perfecutores ac Tibi ipfis quoque crudeliores tyranni litteris ita incubuerint, ut in bellicis quoque expedi- tionibus illis infudarint. Nero quamquam hominum omnium crudelifli- mus, cujus luxuria & cruda immanitas omnium aures oppleverit; fapien- tiflimi tamen ac omni xvo colendi Seneca Philofophi magiftcrio ufus fuit, Trajanus Imperator cujus ingenii bonitas noftris quoque minime pere-. grina Plutarcbum magiftrum habuit, qui ejusdem Imperatoris beneficiis cumulatus, librum fcripfit, qui de inftruttione Trajani inferibitur, unde Trajanus pluris facere folitus erat Plutarchi ingenium & fapientiam, quam Tuam vel fortunam vel potentiam. Quid de Alexandri Magni ingenita bonitatis induftria fari laude dignum poflim, qui a teneris unguiculis. Ariftotelem principem Philofophorum Padagogon meruit, a quo perfe- ftifiime edottus magni & principis & Imperatoris nomen fortitus eft: Pythagoras quoque C ut altius quid repetam) perfe&iffimum opus fapien- tiae a juventa pariter omnis honeftatis percipiendae cupiditatem ingrefliis (nihil enim ad ultimum fui perventurum efi: finem, quod non & mature & celeriter incipit) Aegyptum petiit, ubi litteris gentis ejus afliiefa&us,. praeteriti aevi facerdotum commentarios ferutatus, innumerabilium faecu-. lorum obfervationes cognovit. Inde ad Per fas profe&us, magorum, exatbflimae prudentiae fe formandum tradidit. Plato patriam Athenas, praeceptorem autem Socratetn fortitus & locum & hominem dottrirtae fertilifli- fertiliflimum, ingenii quoque divina inftruCtus abundantia, cum omnium jam mortalium fapientitfimus haberetur , Aegyptum peragravit ut geome- triae multiplices numeros ab ejus gentis facerdotibus & cceleftium obfer- vationum rationes perciperet. Altero etiam & oCtogefimo anno decedens fub capite Sophoclis mimos habuifle fertur; fic ne extrema quidem ejus hora agitatione ftudii vacua fuit. Ameades laboriofus & diuturnus fa* pientiae miles ita fe mirificum do&rinae operibus addixerat, ut cum cibi capiendi caufa recubuiflet, cogitationibus inhxrens, manum ad menfam por- rigere oblivifeeretur. Exin nonaginta impletis annorum curriculis idem illi vivendi ac philofophandi finis fuit. Anaxagoras mundi portentum cum diutina peregrinatione patriam repetiflet, pofleflionesque quae latae erant, defer tas vidi flet, non eflfem ego, inquit, falvus nifi iftse periiflent. Socrates ultima jam aetate proveCtus fidibus tra&andis operam dare coepit: nempe dum ad difeendum femper fe pauperem credidit, ad docendum fecit locupletiflimum. Magnus ille lfocrates Philofophus quartum & no- nagefimum annum agens librum compofuit, qui ieureyvi^Mt inferibitur. Dimonides Poeta oCtogefimo anno & docuifle carmina & in eorum certa- men defeendifle ipfe gloriatur. Tbemijlocles licet maximarum rerum cura diftri&us omnium tamen civium fuorum nomina memoria compre- hendit, hujus utriusque induftriae laudem duo reges partiti funt. Cyrus omnium militum fuorum nomina, Mithridates duarum & viginti gen- tium, quae fub regno ejus erant, linguas edifeendo. Ille ut fine monitore exercitum falutaret; hic ut eos, quibus imperabat fine interprete alloqui poflTet. Julius Qefar fapientiae rerumque ftudiofiffimus fuit; curfumque folis inveftigans dies per horas & momenta divifit, biflextum invenit ac nonnullos egregie libellos edidit. Cujus Solinus ita meminit dicens : Do- ctrina Julii refla ratione fundata eft. Et; Qefar e nullus celerius fcripfit, nullus velocius legit, unde quatuor epiftolas fimul diCtafle perhibetur. Ptolomaus quam ftudiofus fuerit, te latet, ut reor, minime. Vir ergo illuftris quis evadere cupiens, fi dottus non eft, non renuat magiftrum. C 2 Caro- Carolus ille Magnus & vir & Imperator Alcuimtm Levium in Diale&ica Rhetorica & aftrologia dofclorem habuit , & David fapientum ne confilio egeret, Natban prophetam & ipfe propheta & Sadoch facerdotem. Mille id genus tum apud prifcos tum juniores hiftoriographos reperies. Fceminae tale quid ne etiam egere ? Egerunt utique. YJis nam Aegyptiorum re- gina ut eft apud IJidoruin ) litteras segyptias invenit, & Canueritis nym- pha alias Nicoftrates prima litteras contradidit Italicis. De Noerna Tu- balcaini forore quae mechanicas artes, Cur ea Tiburtina Sibilla , de Alma- tea quoque alias Dei pbcebes virgine inclita, Semiramide regina, caeteris- que poene innumeris quid dicam? Hae enimvero cunftae exa£ta indu- ftria faa nomen pariter & vitae atlus ad pofteros cum laude transmiferunt. Hoc fcientes R, P. non erit, quo jam defidiae locus pateat reor noftrse aetatis hominibus, quorum ut plurimum vitae occupatio vanitas eft, & fene&us morum diftipatio, fcelerumque chaos profundiflimum. Negant fapientes ac philofophise deditiffimi quemque bene beateque vivere fine Philofophiae ac optimarum artium difciplina , unde aftum eft quod pleri- que his amorofius dele6tati, honores calcarent, projicerent divitias, in- jurias flocci penderent, fpernerent corporum cruciatus , ipfos quoque la- bores, vigilias, extremam etiam poftremo paupertatem aequifiimo inge- nio ferrent. Alii ut liberius ftudio fapientise vacarent folitudines vaftamque eremum expetebant ; & ut ita dixerim Eremitica palatia habitantes fic fic fcientiis animae ftomachum pafcebant, ut proprii corporis obliti cibum jejunia ducerent graviffima. Ec licet omnibus seque mortalibus fapientiae ftudium conducibile fatis fuperque nofcatur; plus tamen, me judice, proprium his qui aliis ut praefint, digni habentur, quorum vita cun&is prodefle debet fnbje&is , potentesque fint exhortari in fana doctrina, ac eos qui per devia oberrant in falutis femitam reducere ; refiftentes quo- que ac contemptores gladio verbi divini propulfarc. Oportet ergo quem- libet ejusmodi eruditum effe lege cum divina, tum humana, ut . ferat & nova de veteribus & vetera elicere de novis. Omni infuper aevo id co. rare m A. ^ U jr. ? \ rare ne non fe folo contentus fit efleve velit; imo do&os quosque & fcio ' los fubditos poffideat; unde Vegetius qtieralari maxime folitus erat, plu- res fe dicens poffidere fnbditps, fcd parum difriplinae idoneos. Naturam „ enim hominis ( ut Ladantms ait libro de falfa fapientia ) Deus hanc efle voluit ut duarum rerum homo cupidus & appetens fbret, religionis vi- delicet & fapientiac. Sed homines ideo falluntur, qui aut religionem fine fapientia fufeipiunt, aut lapiendae foliftudent, religione omifla,cum tamen alterum fine akero aut parum profit aut nihil. Et qui modum epiftolse utcunque excefli, nunc quoque finem facturus te rogo pater obfervantiffime , ut fi infipiens faftus fum , haec auribus tuis , ingerens feras patienter. Libenter enim infipientes ferre debebis, ipfe cum fis fapiens. Vale felix nobis m finem usque. Ex coenobia fanfti Jacobi prope Moguntiam anno M. quingentefimo duodecimo pridie Kal. Martias* Anno quingentefimo undecimo fupra nfillefimum virginei partus chrifli- fera Maria , poft venerabilis Hermanni Abbatis de hujus feculi serum- noio certamine deceffum, qui uti vir doftus ac eruditus mulrarumque rerum fcientia adornatus magnifice Bibliothecam ampliavit, atque tum effiet in omni pene tempore quoad vixit, ‘litteris dediciffimus, ac inter Germania; Abbates in fcientiis & dodxinac fapientia nulli fecundus, id maxime curavit, ut non jam perituris, vanis ac caducis divitiis, fed & occafionibus bene vivendi (quas non vulgariter litterarum amor nutrit ac fovet) commiffum fibi gregem ditaret. Nam, ut rem paucis abfol- vam , Abbas jam factus parvo licet numero codices quosque repererit in armario ob id puto praecipue quod deformati monachi , qui locum annis jam pluribus inhabitarant ( a fecunda fcilicet ejus deftru&ione, quaer fafta fuit anno MCCCXXV11K a civibus Moguntinae civitatis) phis cura fuit de fupelletUli & familia domus propriae (nam propriis unusquisque Jftipendi» fub loci Abbate militabat) quam quid communis officina requi- reret, ede folicitum. Nec inficior dottiffiimos' quosque fuiffie etiam ea tempe flate in hoc coenobio monachos, uc alibi in catalogo Abbatum C 3 , jam 21 jam dixifle me memini, qui plura egregia opera ediderunt, nihil tamen eorum ad manus noftras devenire potuit. Prifcorum namque patrum fi quae fuere lucubrationes, igni & rapina fubtra&ae fuerunt in prima mo- nafterii defolatione, cunfcfcis feculis miranda, quae perara fuit ab incolis Moguntinis Arnoldo Archiepifcopo pariter trucidato anno ab incarnatione Domini MCLX. omnibus officinis cum Bafilica ipfa ac cun&a fubflantia voraci flamma confumptis. Liber homiliarum de tempore byemali, Alius item de tempore ajlivo. Homiliarius de fauftis per anni circulum. Ordinarius chori paflim cum ceremoniis Domini Ruthardi Abbatis. Ccilettarius unus. Textus Evangeliorum alias plenarius unus. Martirologion , ac nonnulli alii de quibus certi aliquid reperire non potui, funt iftorum nomina tamen ac tituli fignati in quadam fatis anti- qua littera, quam nuperrime curiofior ferutator cafu inveni; quorum omnium nonnulli non fpernendae le&ionis in prafentem usque habentur. Hujufce autem indicis feu annotationis litterae tenor fequitur & efl talis de verbo ad verbum: Hic eft numerus librorum fanfti Jacobi apoftoli ' Bibliothecae , in qua vetus & novum Teftamentmn continetur. Item alius liber in quo Pentateuchum Moyfi , Jefu nave , Judicum , Ruth. Aliud volumen in quo Deuteronomium , Jefu nave , Judicum , Ruth. Alius Codex in quo quatuor libri Regum & Faralipomenon. Item alius in quo Parabola Ecclefiafia Cantica Canticorum , liber Sapientia , Jefu filii Sirachj Job y Tobia , Judith , Machabaoru?n\ Efier> Esdra continentur. . ** Alius Alius liber in quo Job-, Parabola , Ecclefiaftes , Cantica Canticorum-, Paralipomenon , Sapientia r, Jefu filii Siracb, Tobia, Juditb , Esdree > Eftery Machabaorum habentur. ' ■ ■ Item libellus Job . x Liber in quo lfaias & Jeremias habentur. Liber in quo Ezecbiel & duodecim Propheta continentur. Viginti Pfaltena. Textus Evangeliorum duo. Codex in quo continentur Epifiola Pauli , Attus Apofiolorum, feptem Epifiola Canonica-, Apocalypfis. Octo libri homiliarum fanStorum Patrum & Pars bomilia quadragefitnalis , fed & Jermones per totam quadragefi. rnam. Romanus Ordo. Liber qui vocatur Pan. Item libellus qui vocatur de Sacramentis. ' • \ Regula [ancti Beneditti dux. Regula Solitariorum dux. Liber Ifidori de Ordinibus , in quo & regula Canonicorum. Sex paJJio7iales libri. ; _ Libellus in quo continentur vita Nicolai & aliorum. Alius libellus in quo vita Silvefiri & aliorum. Item alius in quo vita Brendani & aliorum. ! Medietas moralium Gregorii fuper Job. Gregor ius fuper Ezecbielem. - ’ Liber unus in quo dialogus Gregorii & vita Joamtis Eleemofynarii & pajjiones Apofiolorum. S Pafioralis cura Gregorii. Auguflinus de Cbaritate. Soliloquia Augufiini. • > Liber \ V u Digltized by Google Liber, fermonmn Auguftim. Uber unus in quo vita Caroli & liber fcintillamm Augufiini. Breviaria duo. Hieronymus fuper Ezechielcm Hieron. fuper Pfalterium , Liber bomiliarum Joannis Cbryfojtomi. Beda fuper Lucam. Duae partes vita Patrum. Liber unus de collationibus Patrum. Liber unus qui vocatur fcintillarum. Duo libelli Effreni. In uno volumine expofitio Heytnonis fuper Apocal. & Angelomus fuper Cantica Canticorum. Libellus Claudiani. Liber qui vocatur Martyr ologium. Liber Smaragdi. Liber unus in quo vita Maximini & aliorum, & homilia diverfarum Fejlivitatum. Volumen unum in quo homilia Rabam. Canonicorum matutinalis liber integer unus. Monachorum dimidius unus. Integer unus. ■ Alius nondum perfe&us. Hymnarius unus*, in quo foliloquia Ifidori , & collegiarium & vita Nicol. & aliorum. • » Libellus in quo formula honeftx vita. Vita Gregorii. • Gefia Anglorum . * Vita Paula & aliorum. Hexamcron. ■ Augnftinus contra Parmcnianum. Glof GloJJarius. Vita Patrum. Bapujlerium & collegiarium cum diverjis Be?iediftioJiibus. Martyr ologium. Duodecim minores Propheta in duobus voluminibus. Haec ibi. Quam librorum fupputationem fa&am crediderim fatius poft primam monafterii everfionem anno Domini MCLXXXVI. vel circiter Patre ac Abbate Folpertoy qui monafterii ruinofa cum ipfa Bafilica Cotirado Ar- chiepifcopo Moguntino confentiente ac cooperante reftaurare primus aggreflus eft. Exin ecclefia reinftaurata nec non ab eodem Archiponti- fice confecrata amicis manus adjutrices porrigentibus omnem fuppellecli- lem coenobii totius undecunque aggregare idem venerabilis Pater Fol - pertus diligentiori ftudio maturat. Abhinc igitur per annos plus centum quadraginta multi praeclariflimi libri ac volumina huic loco & dono & fcribentinm fratrum lucubrationibus ceflere; donec humani generis inimi- ci faftione monafterium ipfum fecundo a quibus ut fupra , funditus ob- ruitur; omni fubftantia monafterii rapina vi ac furto fublata. Maxima autem cum Imperatoris Ludovici tum Archiepifcopi Henrici indignatione altrinfecus fatigati non paucos cum rapina reliqua libellos confcientia etiam perurgente reftituuntj perafta eft haec fecunda monafterii montis fpeciofi deftru&io anno Domini MCCCXXVI1I. ipfo die fan&i Laurentii. Ejufce igitur fubverfionis fcelere admiflo divinorum cultus intermittitur, fratres quoque qui omnes vel nobiles erant vel militaris ftemmatis decore gaudebant una cum Abbate aliquamdiu Moguntia?n incolere coeperunt. Deinde annis aliquot elapfis cafulis potius ad habitandum quam domibus reaedificatis locum paflim inhabitare tentant. Aftumque eft , ut quia juris fui quisque erat ac fibi licere putarent omnia , fatis fuperque diffolute vi- verent ; nulla honeftatis , nulla ordinis facri , nulla habitus ratio penes quemquam remanferat. Vi&itabant ftipendiis annuis , non Dominicis ut femel dicam fed fuis inclufi ovilibus. At quae inter haec diligentia vel com- D paran- parandorum vel fcribendorum codicum cffe potuit? Credo penitus nulla*, unusquisque enim prout volebat aut certe poterat, libros fibi parabar, quos tamen non. in communi armario, ut par erat, fed in domate pro- prio prout libuidet & retentabat & alienabat. Communis verumtamen Bibliotheca qua fatis paupercula fuilTe nofeitur, penes Abbates ut plu- rimum locum fibi vendicarat usque ad monafterii reformationem per annos ferme decem ac centum. Anno autem Dominicae incarnationis MCCCCXXXX1. monafterium reformatur Theodorico Schenk , Archi- epifeopo Moguntino jubente. Adductis igitur ad hoc opus tam fanchim tamque neceffarium quantocyus exequendum fratribus ex Bursfeldenfium coenobio, monafterii montis fan&i Joannis omniumque ad idem fpettan- dum pofleffio iisdem affignatur anno MCCCCXXXX1I, pridie nonas Januarii; quibus falva dignitate Abbatiali praeficitur Religiofus P. Heinri- cus Brackcx Hildesheim , dignus fane cui talis tenera novellaque plantatio irriganda committeretur. Prioratus ergo officio fun&us fub Abbate edam quod majoris eft laudis deformato annis ferme XI. quam ftudiofus fuerit in comportandis voluminibus necrion Bibliothecae reinftaurarione, utut fubftanda loci patiebatur, fuperfluum eft reor enarrare. Offenderunt ta- men in communi monafterii armario libros ac volumina fubnotata ipfe idem fcilicet Heiuricus Brcick , Prior & qui cum eo venerant fratres. Volumen unum in quo Deuteronomion , Jofue, Judicum continentur. Alius in quo Job y Proverbia , Ecclejiafles y Cantica Canticorum , Fa- ralipometion > Ecclejiaflicus , Tobias , Juditb» qui duo non funt communis editionis, Esdras , EJler, & Machabaotmn liber. Codex alius in quo lfaias , Jeremias , Ezechiely Daniely & duodecim Propheta minores , Alius in quo Epijlola Pauli , Atius Apojtolorum , Epijlola Canonica & Apocalypfis. Codex item unus in quo Epijlola Pauli cum glofla interiineari. Alius in quo Bcda in Lucam. ... • .. . Liber *7 Liber unus in quo Beda in Marcum, Alius in quo boinilia fermones de tempore a Fafcha usque ad ad- vetitum Domini. \ . '. « , Volumen in quo homilicc , ferinones & leftiones de fandis tantum per totum annum. : t Aliud in quo continentur bomilia Ctefarii monachi de tempora tan- tum per totum annum. \ Liber unus in quo moralia B . Gregorii a pri?no usque ad XVII. ex- clufive. i Alius in quo moralia Gregorii a XVII. usque ad XXVIII. exclujive. Et alius in quo Paflorale Gregorii. Item unus in quo ditia B. Gregorii paffim colleda £fc. Codex in quo hexameron Ambrofiii. , • Idem de excejju fratris. Pajfiofiale majus. Breviarius Jeronimi in pf. & alius beati Jeronimi Breviarius. Alius liber in quo Jeronimus in Ezechielem. Alius in quo Jeronymus in Danielem. j . r . ■ >. Fxpofitio, ut putatur, Haymonis in Ofee & Joelem, Amos & Abdiam. Volumen unum in quo Lib. X. beati Auguflini de civitate Dei. Aliud in quo Auguflinus de civitate Dei ab XI. lib. usque ad finem libri XII, Item aliud in quo continentur lib. X. de civitate Dei. Et tres lib. ejus- dem contra academicos , & tres lib. ejusdem de libero arbitrio. Liber unus in quo excerpta quadam ex didis beati Auguflini per Caffiodorum fellatorem. -* . ’ f • % •» Alius in quo Auguflinus <ontra Farmenianum & idem de dodrina cbrifliana continetur. Alius item quo Auguflinus contra Varmenianwn & Anfelmus cur Deus homo & Auguflinus de dodrina cbrifliana & Guimundus Averfa - * nus de Sacramento altaris. . . , D t Volu- Digitlzed by Google Volumen unum in quo Auguftinus de pradefiinatione Santtorum £fc. Aliud in quo Angufiitms de vera religio?ie &c. - r Aliud in quo Auguflbms de viduitate , de bono conjugali. Aliud in quo varii fermones beati AuguJHni. Item aliud in quo liber confeffionum Aug. Codex unus in quo bomilu: Gregorii Nazianzeni continentur. Alius in quo hexarneron Ba/ilii. Alius in quo CaJJiodorus in primam (juinquagenam Pf. continetur. Et alius in quo homilue Joannis Chryfoflo?m. Alius in quo collatio?ies Patrum nro. XX111I. £fc. Alius in quo diadema monachorum ftnaragdi &c. Liber, qui regula Solitariorum mfcribitur. Hegejippi bijloria. -- Ecclefiajlica bijloria Eufebii. Tripartita bijloria Caffiodori. Hifloria Avglorum & libri 1111. de vita beati Gregorii. PaJJionale parvum. '• • Breviarius horarum Canonic. ' • ' ' ' , ■ Miracula fantfi Jacobi. Statuta Canonicorum & elaujlralium tempore Ludovici Imperatoris tdita. Liber de difciplina Ecclefiajlica & modo celebrandi Synodum. Liber de ritu celebrandi Ecclejiaflica Sacramenta & ordinibus confe- rendis, alias pontificale. CbnftiiiniJJimum documentum. Codex unus in quo expofitiones Pfalmorum de B. Virgine Cafarii. Alius in quo Bernardus de puecepto & difpe?ifatione. Alius {obloquium animae & fpeculum anim*. Hernicus de Urimdiia de perfectione fpintuaii interioris hominis. Ec de oratione Dominica. . - : ‘ . Aliud Digitized by 29 Alind volumen in qao continemur dua ultima partes vita Jefu. Aliud item in quo moralia Gregarii a XXVIII, lib. usque ad finem. Vita Patrum Jeronimi Pelagii & Joatmis. 