title: In primam secundae Diui Thomae Aquinatis Commentaria Ioannis Wiggers Diestensis s. th. doct. ac professoris regij in scholis publicis Academiae Louaniensis
creator: Wiggers, Jan
text: Jij< conucntum cft de praemiandis tllorum Qui timetu Domtnum credite illi, & non euuuM- opcribusnon camhottibus& contcmpto- biiur mercei veftrA.Utecaxe 3 1. iftmtrcei operi xibus. Vndc pleriqucadmittunt eiufmodi tuo. Matth. c.Uercet reftra cepiof* eftin «tlui adum contritionis pofiodici mcriterium Sc Matth.20. Voc* opernrtei, & redde itlu mer* prtmae gioric, quamuis non primae grati^: cedem* Vbi circa paraboiam notandum cft, quiain ordinead confequutionem glonas quod Patctfamilias conucntione fidicu poteft aliquo modo confiderari tanquam operarijs dicatur eos mtiifie in vineatrj actus filij, quatenus (iroul eodem temporc (uam:quod dixctit (e redditurum eis qood quoeft, infunditur gratia fandificans.Kc- iuftumcft: quodiubeat rocari operartos Sue dcbet vidcri mirum , quod licet aclus & rcddi eis mercedem:qu.t oranta I gntfi- li fupernaturalis amoris ponaotur cfic catoperarios rinceDomini propric mere- ciufdcm fubftanriae, tamen aicamus amori ri merccde. toa. 4. Et qui metit mcrtede*ici* eius qut cft hl ius, c x pado promtiTum cffe fit & congregtt fruQum m ritnm tteruu. Si mt- Yjr ltaha- $26 Qusft. 114J De j Ua habcntur Prou. 11. Mar.9. & Luc.6.2. ad Thimoth.c. 4}.Benum ctrtamen certauidcc» Jn reliqut repoftta tfi mibi ctrtna lufiitis , quam redtiet mibi Dominui in iUa di* tujius ludex. Vbi Notandumclt, qucd Apottolus dicacfe botuim ccrcamcn ccrcaflej & fibi coronara cffc rcddcndam, non fimplicicer dandam; «c rurfum non bmplicitcr dicat coronam, fcd coronam iuftttise , non tantum quia pro luftitic opcnbus, fcd propne quia fc- cundu (iuc cx iufttcta rcddttur : hoc ipfum indicans.du addit,qirdd cam reddcr iuftus Iudcx . Huc etiam facit comparatio quam inftitnit Apoftolus 1. ad Connth. 9. Om- nes qurdem in fiadio currunt,fed vnut accipit bia- uium : fu currite vt comprebendatit. Dctndc V robatur cx illisScripturis.quc fignificanc Ocum iuttc agere.quando San- &.is bona retribuitmon cnim iuftitiae a&us foret.fcd tantum mifcricordue, aut libcra- Hratis, fi non clTct mcritum.i. ad Thcflal. cap. 1. Sunt viri justi apud Deum, qui expectant tribulationem, qui se tribulant, et plus qui tribulamini requiem in revelatione Domini Iesus de coelo, Ad Heb. 6. Non enim inustus est Deus, ut tribuitur operi, vel vestri dilectioni. Et similia indicantur ad Galat. 6, & Matth. 25. Quibus conformis est illud a D. Chrysostomo homilia 4. de Lazaro: Si justus, quem quidem quis inquit (quoniam Deus et his et ills, sicut est bonis et malis), reddet pro meritis. Itaque, in Laudadio N. S. jacta Oratione in Sanctum Baptisma: Extrema credendum, resurrectionem, judicium, mercedem ad justitiam Dei extendam etc. Probatur praecedente ex his Scripturae locis, videlicet Deus reddendum unicuique pro meritis et qualitate operum, sive bona sua mala fuissent. Psal. 61. Reddet unicuique meritis operas sua. Matth. 16. Filius venturus est in gloria Pater, et tunc reddet unicuique secundum opera sua.  bona, et incorruptionem, quam quam vitam eternam: Quod observandum est, quia speculativae litterae negant harreti vitam eternam tanquam praemium esse reddendam bonis operibus. Cui proinde porcet adiungi illud Galat. c. Qui enim in femina in urina, de carne metitur corruptionem: Qui autem in spiritu, despiritum et vitam aeternam. Apoc. 20. Martur autem metuit corruptionem, reddat unicuique secundum opera sua. Ex hoc loco colligunt DD., quorumcumque Scripturae dicit Deum reddere unicuique secundum opera sua, tunc significari quod reddat unicuique mercedem secundum sua merita. Similiter et alia Scripturae loca, ex quibus licet doctrina de meritis justorum confirmari: Ut Matth. 19. Iacobi cap. 4. et alia. Art. i. Apoc. 3. & 15. Luc. 20. alibi. Eccles. autem c. 16. etiam perfumum nomen suum extendimus exprimicur: Omnis misericordia eius est, itaque sicut viderunt merces operum, opus suum superimpositum, Ad quem locum videre lumen. Secundum Probatur conclusio, ex Concilio, aliis Conc. Araucanum Can. 18. ait, Debetur merces operi, si sunt sed gratia qua nondemur, praedicti ufti. Conc. Laodiceanse subinoculario III. et respontur cap. firmiter: De summa Trinitatis & fide Catholica: Non solum virgines & continentes; verus etiam conjugati per redimendam fidei operationem bonam placere Deo ad extremam beatitudinem merebantur praenicare. Idem plane supponit Concil. Florentiae: in decreto de purgatorio: ubi inter alia dicit: Annos pro meritorum diversitate videre Deum, aliam qua datur, et per se perfissius. Eandem doctrinam tradit et professus finit Conc. Tr. Sec. 6. c. 16. Can. 26. & seq. Probari denique potest ex Sanctis operibus, testimonijus quas plurima & diversissima sunt: ex quibus tantum unum et alterum allegabimus. D. Augustinus captiolam loc. ad Sixtum: nulli (inquil) footu merita justorum sunt plane, quia justi sunt; sed ut justi fierent, merita non fuere. Et infra: Sicut necrito peccati tanquam stipendium rediturus merces; Ita merito justitiam tanquam stipendium rediturus vita aeterna. Et lib. De erroribus Ecclesiae x cap. 25. Vita aeterna est totus premium, cuius promissione gaudemus. D. Greg. lib. 4 moralia cap. 42. Quia (inquil) inhaerentia nobis est discretio operum, in illa procurat dubio discretio rerum, ut quo hanc alium alium merito superat, illic alium alium retributionem tranfundat. Vide eundem lib. 18. Moralium cap. 14. & lib. 2 f. c. i. Testimonia autem aliorum Patrum licet audire, videlicet Belarminum videret lib. De justificatione cap. 4. Objections quas hic moveri possent, proponentur infra artic. 3. ARTICULUS Vtrum ah quis Cemeratali posidere pote? Loquitur hic D. Thomas de gratia communis, ut tam actualis auxilium, quam habitum gratia complacititur; quod manifestum est ex discursibus quos tacitum incorporat. Conclusio itaque est negativa; sicut et a minori certa fide. Patet et prima ex omnibus iis, quibus supra ostendimus, non posse hominem solis naturae viribus sine gratia facere vel sua opera conducens ad praemium. Volder necque Deus darct illi meritum pro vicem, quod vel dispositionis qualis cuncti sub ratione mercedis. Hancque rationem habent in ordine ad agendum, ut cuique quod suum est; sed salutem vel salutuiam. Inde enim sequitur, solum enim ratione debiti ex praemissione et quod multos posse (inepta gratia) vitam ridelicatam, ipsum autem opus esse utile, et sancti mereri. Deinde isti quisque, in arbitrio fine qua non, releuente istius obstantiulo praecedentis ostendendum vivum motivationis: non aurem habere meruit proprietati conditionem, hominem apud secura sic, dictus et decondigno ratione. Quod sic amicus et filius: unde non tantum non potest absque omni gratia, sed nec aptus a priori vindicandum quidem sine gratia sanctificationem possit vitam xernam. Probat autem D. Thomas rationem, qua utilem hominis solis gratia conservari possit, duplicera licet consequi meritum, ut vivim adhuc stare in statu hominis sine gratia; unum quidem naturale, in quo tametsi vitium existere absque gratia donationis, tamen intelligitur nullo peccato infectus, et conclusio D. Thomas affirmativa. Patet autem quod natura integralis, in qua omnes ex Adamo nascimur; adductis omnia enim ista testimonium atque in quo nec uti potest adhuc stupor potissimum loquuntur de operibus justis. Sicut merces vita externa, sic ergo et. Mihi, et de distributione vex, rerum; tamen quoad primatum partem. Probatur: quia quamquam merces et premia hanc. Quia vita externa (sicut vita interna) facilis est beatitudine camena posse nasci difficulis, Verbi opera visione consis in statu bonum quoddam exiguum justorum sit a parte rei proportionatum et cedente proportioni hominis natura, cognitain ordine ad tantum bonum, qua- totum quod excipit etiam cognitionem tum hoc visum externa, hinc docet D.Thom. eius, adfirmativum, iuxta illud in Cor. posse illadupliciter considerari: uno modo. Quod oculus non vidit, nec auditu, nec secundum quod procedunt ex gratia in cor hominis defendit, quae praepartitur Demus Spiritus Sancti alio modo secundum quod procedunt diligunt illum: nobis ututum recequit Deut cadunt a libero arbitrio hominis, quanto querendo Atqui in natura per se consideranda non autem considerantur tantum secundum quod est virtus operandi asus proportionatos ad hanc arbitrium procedunt. Fie non habere talis finis et totis bonis assequendis, quae consequuntur aut qualitatate ad talis praesunt supra ipsum naturam: quales assus minus, quod enim est raere naturale, nullo debet esse tam enigmatici vel sint merituri vitii rogus potest esse estimabile in ratione discretus: ergo non potuit esse homo in talis ignorantia aut valoli sua cum bono supernaturalis statu sine gratia praedicta vitam vivit. Sed quatenus considerantur secundum hinc quoque patet minor quoad 2. partem; quod procedunt ex gratia Spiritus Sancti, quia eadem et major in hoc statu militat sic est esse meritoria vitii et externa ex digino: ratio: necesse est enim supranaturalis particularis im- atque adeo in estimatione praetitae se virtute ponderum, videlicet peccatorum: In ortu meriti habere qualitatem cura vitae dutur peccatuum non est in specio falsum, ut dicitur terma tanquam praesidium; quem valor debitum Scripturae: nisi igitur per gratiam remittitur peccatorum opera accipit tum ab omnia tur, et homo ab corruptione sanctur, non ratione Spiritus Sancti moventis eos in virtute poteris vitari externam proponere. Exinde sequitur, (quod informatis, per quam scis confortes dicunt etiam tenent) nequidem per absolutionem naturae adoptantur in filios. luram potentiam fieri possit quod homo sit Similiter de dignitate & valore operum. Nec gratia & auxilio supernaturali mercatur in justorum sentituent, Bonum in auctio. Ruarvitam aeternam; quia optis solis naturae, vidus arti. De justificatione cribus sado. Et sauct Scriptura sacra bonum, non potest tamenum esse proportio Psal. Tractio in conspectu Determinatio mortis natum, & quid condignum in ordine ad Stultorum. Et commendantur praestantia supernaturalis essendi. Poss. Martyrium Petri. Ut probatio vehiculorum fidels et quidem Deus praestitueret utnam creaturam multo praestitor durius (quod per ignem probatur) horum facientium tale opus ex solis naturae inutnuiur in Hodiem & gloriam & bonorum. Inebriatus; sed non diceretur propterea operi non ex stmine corruptili, sed incorrupti transmereri de condigno illam vitam: quia bibere verbi Divini vivit & permanunt in interno nihil in ratione praesit aut quam praesit Gal. Qui autem seminat in Spiritu, Spiritu Sancto inspiratione taotene bono, sic et in ritu mortuum tradit vitae extrndum. corum cum promissione viris aeternam proportionem. Quando itaque D. Thomas dicit hic et equalitatem in estimatione est quaedam congruuitatem proportionem propter merita & mercedis: nam sementem, licet non qualitatem proportionis, non loquitur de solo, tantum virtute csta asquale fructui, aequalitate. Arithmetica, sed de Geometria & fontes aquae salientis habent proportionem tenebrarum, quae in co dici potest essc, secundumURN cum fulminem, quod inde nascitur: Cui dum quod D. Thomas explicare videtur, ideom comparatur gloria Sanctorum, quod haec licet quod Geucti dum homo per naturam dicitur fulruchem lauificans civitatem Dei operruatur bonum, operetur tunc modo alter et grariam comparar Scriptura non quod excellenter et consentanco suadet virtuti, qualicumque semine incorruptibili. Ideo ita quoque quando Dcus retribuit praemio. Cuiidentus medicat Parabola Matth. 20.ubi mille vites aeternas, operetur consentanei. Iuiorum opera comparantur cum labore (secundum excelentiam virtutis). Vei operari, impensus in excologenda vina. Parum ista proportio non sufficit ad fundamentis familiis; Sc vita aeterna quae illis respandur dum meritum de congruo; quia hoc, licet sicut subtur denario diurno. Constat enim in non requiritur aqualitatem neque condignum diurnum operam, & diurnum denarium atemitatem operis ad mercedem necque pasum cista proportionem in ratione operis metuenent; tamen requirit aliquem proportionem in ratione mercedis reddita. Quo ad rem, qualis non est inter opus merces. Quare minus consideratio &c minus vere naturale, & inter premium gratiae vel gloquidam existimarunt non aliter opera supernaturalis. Quando itaque dicitur his operibus esser merita condigna ad Vitam aeternam, videtur enim congruum, ut terne, qua sic uti labor operarii, qui sit homini operanti secundum suam virtutem, matur v. g. ad decem passes, reddendur ab Deo recompensatio secundum excellentiam dignus centum aureis, si is qui eum consuevit virtutis, sentiuste quod illa fit quidquid daret pro isto labore centum dam cogitat, seu proportio Geometrica; tum aureos. Hoc enim purissimum dignitati non sicut quod sit aliquna congruitas aut meritorum derogat, atque adeo non videtur proportio talis operis ad praemium supernaturale consessur cum ratione meriti de de condigno, naturali, quae possum qualis-cumque digno, ac proprie dictum, quod oportet esse rationem fundare ad tale premium. Sed quaeret aliquis: Quomodo D. Tho. ex condigno vitam aeternam. Confirmatio hoc iocodicit: Sed si opus consideratur tum ex D. Augustini lib. De gratia et secundum quod procedit ex libero arbitrio cap. 7. ubi dicit quod Deus trio non potest esse condignitas, sed est ibi donum suum coronae, non merita tua. Respondeant congruitas propter quandam qualitatem detur N. C. Ex pluribus enim Scripturae proportionis; cum opus ut ex solis naturae suprademonstratum est, Deus ut justum ex viribus suum necquidem fit de conclusionem reddere coronam justitiae, justa meritium gratiae, vel gloriae, ut suum agere, quod justum est daret, reddere operi praestitum esse. Notandum est, apud multarios mercedem, reddendum mercedem pro qualitate laboribus, quando his qui in Domino rao- qualitatem, sic proportionem intervenientur, distribuit vitam aeternam. Ad prius quam indicauimus: Una est cum itaque Scripturas iocum qui opponunt rei adream, haec dicitur proportio A tur dicendum est, quod Deus dicatur commodem me fecunda veritas est proportio proportionare sandos suos in miscericordia & misericordia, ubi videlicet non comparationibus iuxta D. August. lib. citato tuerres & resintere secundum suasc rationem cap. 9. non quod coronam in bonas, praestantias, aut vaiores: sed comparatis opibus; sed et in ista bona habituorum istarum rerum replica opera istinc bonis operatur, de quo dicit sua os terminos, ut sicut se habet dum est: Deus est enim qui operatur in rebus una ad istum suum terminum, ita rei vobis vel, & operari pro bona voluntate altera se habeat ad hunc suum terminum. Et huiusmodi proportio non adfert, nec simile ad alterum locum respondet, quia supponit aequitatem aut paritatem tur, vitam alternam dicens gratiam ab Apolo aliquam inter ipfas res, ut potest quaestionis solutio, et decreta dicere, et redere dicere (inquit). Quaestio. 114. De Merito Art. 3. 529 (inquit Aug. cod. cap. citato) spe pandit ita admonet eos: Sic et vos cum spectatis auctem iustitiam, vitam aeternam; quid hanc bonitatem, quae praetendunt usui, dualiter: stridens namque vita nostra nihil est alitud, quidquam inutilis summi, quod dualiter summi dictum, secundum gratiam, ut habet idem Augucodem lib.cap. cargo nulla puncta merita nostra apud. Unde fine dubio (inquit) et vita aeterna Decur. Respondetur Neg. Conf. Docce quod bona vita redditur, Decus gratia est, enim solo Christus et admonemus, qui quidem gratia data est illa vita, quidetur sed recognitionem utandonam nostram, quod illa videtur tantummodi gratia est; hoc sic simus servi in ordine ad Deum, alter quidem quidquid istiur quidmodum praecedunt, quodque proinde omnia opera nostra, mium et actus, gratia est pro gratia, tantumque quecumque facimus aut facere possumus, merces pro justitia; ut verum fit, quia redipsc pro hac irligione iure suo et superrao domi, quod unicuique Deus secundum opera eius. Ad Confirmationem dicimus, codem sensu sentificationis aut mercedis ipse vel expectatione, Augustinum loqui cap. 7. Verba enim eius si pro absolo iure suo velic nobis agenda sunt. Si ergo Dei dona sunt merita tua, res et consequenter, quod servui inultus Deus coronat merita tua; tum quod proprie nihil velicacis Dei tua, sed tantum dona sua: id est, nostra modo adferamus, licet eius mandatis obsecutus aliqua bona quae ex te ipso habeoperemus; tum etiam, quod pro servilem laborem, unde possis gloriari; sed tantum nostra conditione, nihil possis a nobis bona qua ex Dei dono et misericordia haberes persiste et merces, nisi in Domino gloriores. Patet hic sensu pro dignatione et benignitate sua placere. fus ex ijs quac proxima D. Aug. subijcit. Sec aliter nobis cum agere. Quis fic deducic Obijcicur Secundus, Apostolus ad Romanos. Christus, & qualis insert ex ante distis do apud docet, uti apparatu, opera nostra Domino huius mundi, qui non statim ser non cisis digna praemio vitae aeternae: sic urnarum redimunt ab aratro, facit enim scribit: Existimo timem quod non sunt convenire, sed jubet illi, ut partem cibum, dignas possesionibus huic tempori & futuri gloriam, & quid ad illam necessaria sunt; Sicut post hanc vitatitur in nobis. Respondebo Nego. Quam ictus secertem omoia, non agic Domino. Asumpsit non enim dicit Apostolus: minus gratias proferentibus praestitis. non est extreme, quod bonopera iustorum. Et quidem ita se habent, sperant non condigna ad futuram gloriam; sed ius dominium Dei in suas creaturas. Sed quod passiones huius temporis non earas, et nostram sub eo servitute: accinguntur condigne (id est) quod passiones et pediat, et nobis salutare est, ista agnoscere Cribulationes huius temporis non sunt condigna, et sapienter recogitare ad humilitatem nostram: et parcs in ratione passionum, sed non tamem negat Christus, quod orare, et tristitia? cujius futura gloria in ratione non benignius et honorificentius Deus peccatoribus voluptati, et gaudio. Ita ut spandendo agat cursus suus; quod longe plus omnibus illis ut sunt qualitates quaedam et deserata ex sua dignitate, expositus nobis affectus humanus maestus et bene affictus cap. 12. apud hanc Evangelicam: Beati hominem, ista indicata levia et miserabili illi, quos cum ventri in domum ledet malitiae: hec autem, quid intersistimine invenit vigilantes: Amor dico vobis, quod primum iucundum, et voluptas, et omnino aegrandim et sic ittitis discordia, et tristitia num. Non autem sensu est, quod passiones ministrant illi. Sic igitur ex ista Christi huius temporis, ut cum patientia supponitur Arma hoc solum habetur, (scilicet quod isti sustinentur propter Christum, non in ratione voluntatis Deus secundum rigor memeorias equales gloriam, sua nobis cum agere, quod omnino nihil que tanquam primum illis revertitur. Potuissetmus apud eum mereri; non autem Quod declaratum est in codem Apostolo: id est, quod de fado non mercantur torntorum Corinth. 1; 4. Sicut georgiabit: Idem quid opus; nam pro magnifica sua Clementii fraternitatis est monumentum et Sicut tribulatio placuit sic honorare istos iustos iustos, ut etiam nostros, supra modum in sollicitudine sub promissionem mercedis et praemia voluit gloriam pendere operatum: quibus docet, quod iuvent ut eos ad beneesseundum, et mandatis non obstaret, quod non sit pars niter ipsius obeies inuicem. hanc temporaneam, & illam externam modo iam Verum pro pleniori huius materiae explicato, quem ipse quoque hic indicare; intelligibilitas aliquot hic reiandus explicanda nihilominus tam in passiones & tribulationes dubia necsitationis huius tempera illic proportionata causa, ut oporetur illud terminus gloriae pondus : quod non operandur nisi quarquidem illius meritae. Obijciur Tertius : Christus Luc. Quaest. 114. De Merito. Art. 1. importat: Deinde Philosophiae. c. Eth. DV6IVM PRIMVM. Vallum Dem ex verissima praescriptio coartetur. Nihilominus tam in passiones & tribulationes dubia nec sitationis huius tempera illic proportionata causa, ut oportet illud terminus gloriae pondus : quod non operandur nisi quarquidem illius merita. Obijciur Tertius : Christus Luc. Auctus redditur a constitutione aequalitatem: Atqui reddendus a summa scientia, qui potest accipere ab aliam scholasticam licet admittant in hominibus; nec possunt homines quidquam merci de codigno vitam sicut Dominus dare, quod ipsius interlit; ergo non narius; nec agantamen Dominus ex justitia pro potestate Dominus tenetur ad aliquam aequalitatem dicata reddere mercedem. Ita Alex. tempus nobiscum faciendum ex vi commutationis Alexandris prima parte quaestiones, membro 1. Scopus conceptionis. Subsistent probari potest ex Scributo in dift. 46. quaest. 1. Durandus ibidem purus. Ad Romanos 11. Quo fieri dedit, et in 1. & in 2. dist. 27. quaest. 2 & ex recentiobus attribuitur sibi iub. 1. Job. 22. cap. Quod opodest fit in primam partem dist. 8c. & 86". Iustius futuri, aut quid sit construat judicaretur, mula & in 1. 2. dist. 21. c. 1. D. Thomas quo-cumque vita hominis? & cap. 52. Si justus cogeretur, quidque supra art. 1. ad, videtur vereri dignus, ut quidquam necessitatem sit: Item oportet, quod Deus servet similitudinem Dei-Luc. 16. Cum sicut hominem quidque est de facto sunt nobis sicut, in quantum robur, ditius in summa inutilis summa: ergo et debitum est ut aequalitatem ordinatio implcatur. Probatur amplius: quia numquam possit adhibenda hic recepta distinctio, nam redderet Dominum aequale pro beneficiis justitias, secundum quid accipitur uno modo accipitis abergo non possumus aliquid ut respicit debitum, quod soluit quis nec Dominum dare, unde in ipso nascitur debitum schalario, ut aequalitatem servere: aliorum reddendi nobis quippiam ad consiluendum, ut dicit condecens congruam aqualitatem commutationis. Denitatis. Hanc autem solam volunt in Domino, quem quia pater ad filium, & dominus ad habere locum et alaria in praemissis reddendis, seruum obligari non possunt ex vera scientia et quianimirum decet ut secundum ordinem proprietatis justitiae commutationis, ut in Deo et creaturis agat. Et in philosopho lib. 8. Ethico. cap. vikimo, Constat priorem solam eite justitiam & in lib. 9. cap. 6. quia sicilect filius est quasi proprietate & formaliter dicta: Posteriores partes patris unde sic ut nemo ad stipsum autem tantum metaphoricem, & secundum habet jus justitiae, sic necque pater ad quandam attributionem dictam justitiam. Viro lium. Similiter quidquid servitutate habet, est actum autem ab istoribus sacerdotibus; & quidquid acquirit, Anselmus in libello Philosophiae cap. 1c. ita scribens: Dominus acquirit. Quare videtur repugnare cum punis pro delictis, justum est; quia hoc re, quod servus per operationem suam acquirit, meretricis illorum conventio: cum parcisimus quidque est ius justitiae commutationis, justum est; quia conventi tuae bonitati. rari: ergo &c. Maior videtur manfestam a Probant autem alteram partem minoris sufficienti dispositione, loquendo de iv-sti ratione justitissima distributiva, quam tranquilitas particularis de qua hic agimus. Prodit Philohiphus lib. 5. Ethic. cap. a.& sc. batur autem minor quam priore partem: quid sit D.Thom. 2. 2. quaest. 6t. art.t. inprimis quia Theologia passim I Deo recquias quia justitia distributiva distribuit justitiam commutativam, ut bonis vel praemia inter multos status Tho. 1. partem qu. 21. art. 1. et secundum proportionem Geometricam, vel Calepti ibidem; item lib. 3. Contra gentes videlicet qualis habitudo vel proportio cap. 9 § cu ra Ferrariensis. Similiter docent, horum ad bona vel praemia quae ipsis reddenda sunt, edem fit habitudo & proportio. Ibidem Richardus art. 1. quas est. 1. & Latius aliorum ad ea quid ipsis dantur; non autem Durandus quas est. 1. & in 2. dist. 17. quae est. secundum proportionem Arithmeticam 2. & dist. 42. quae est. 3. Sotilibrift. 3. De cam, sive secundum proportionem & justitiam & ius quae est. 5. art. viltimo: & qualitatem rei ad rem; atqui Deus quam plurimis aliorum do retribuit praemia pro meritis, vel etiam. Probarur idem secundum rationem: quia supplica prodicit, non respicit istam justitiam commutativam versatur inter datam proportionem proportionum, sed proportionem & acceptum, & in eis servat debita quaeestionem rei ad rem, id est merita, vel demerita; quod inprimis ipsum nomen satis habet ad praemium, vel ad supplicium, ut partem ex. Quaest. 114. De Merito Art. 5. 51. Tet endScripturis, quae docent Deura reddita mercedem pro opera praesens, sine dubio quicquis secundum opera sua. Et sicut Pauca familias reddat denarium pro unoquocque respondebit pro quanto laboranti, ubi nullus negabit inter esse porro. Quod etiam facit illud Apocal. 18. de commutatione et acceptatione: & dolo quidquid fit, utum cunjit in Deo. Tho. in 1. partem qu. 1. Jus art. 3. utilitatem tormentum & luctum : sed in redemtionem commutationem quandam in debitis praemis non operatur ex justitia sed satisfactionem, & veniam : & pariter distributio, qua per se respecticpum Geometriae inter meritum & distributionem tricam proportionem, qualis hic per se praemis. Aeterna Conditio, necessitate non attenditur ; sed si simultanee incidit, id est lege praestinatione unius, oriatur debitum & quas per incidentiam hoc habet in praemiorum obligationem in accipiente ad distribuendum ex redemptione. Vi raris comparatim ab alio per rem aut opus exhibibitur, potius amoenum, vel praestitum. Hanc autem pecuniam videtur pars affirmativus ; quam conditionem etiam obtinuit in Doe satis Suarez in Opusculis, Tractatu de justitia videtur quidem ex differentia inter dona Dei, dicit implicitier veram esse, et sibi quae gratis homini consert, & inter meritim certam: quia maius pondus habere debent cedem quam retribuit pro meritis : nam tot Scripturarum invocationes supra allegat, illa sunt pura & mera gratia, non autem quae significare Deum justitiam operari, haec : qua differentia non videtur polemicis qui dicunt eum juste agere, cum non fundari in alio, nisi in praedicta obligatione esse iniustum, ut oblusivas operis non esse & debitor justitia exorsus ex ipsis operibus sine mercede redimere mercedem. Legitime certarunt: quos loquendi modos? Quare ad primam probationem prioris etiam SS. PP. mitantur; quam rationes paean minoris negant, desumptam ex quamquam philosophiam, humanam, ut ibidem citatione similter Respondeatur negando. As dicic Suarez, qui vno verbo solui possunt, sumpt. nam commutationem datae & acceptandae sicquit, virtutes divinas non imponentur Deum & hominem habere omnibus ese commensurandas humanis; iocum, iam ostendimus. Pro pleniori auta quia haec spuus habent aliquas interim difficultates evacuatione, Notandum per cionem adiunctas non pertinentes est, quando dicitur materia huius justitiae ad ipsum absurdissimam talis virtutis facile commutatio datae & acceptae, non id in istionem; sed aduenientes ex occasione subtilledendum est, ut alii videtur supponendum, quod limitatum aut imperfum est; sive de donatione & acceptance cum mutua vel ex ratione materialis obiecti. Utilem & dominium translationem; quae unde ad argumentum in contrarium usus enim hac verus plurimum intercedence in adidendum Respondeur negando minore, commutatio justicia apud homines, non in primis quoque priori partem, loquendo tam simpliciter in ratione commutationis de justitia commutativa secundum eius risus, quam requirit justitia de qua agimus, absurda ratione ab omni imperfetione incipientur: neque necesse est ad justitiam, qualem in ea precisis sumpta dicitur, opus, quod semper adfinit: nam essaim aut aliam involui. Et declaratur quia in inter homines aliquando solvuntur justitia operi retributionis priorum pro meritis sta stipendia pro operibus ex quibus actor inesse conventio, quas justitiam nulium percepit commodum; Et tamen commutativement formalieter & absurda co-justicia ex justitia loquuntur, quia ad vis exteriorum maxime propria, & quidem intentionem ait alterius cum pasito demercede oranes quae ad haec ut sic, necesse funt & reddenda, sada sunt, & habent uti supponunt ad trina revocari, quarum prima est ponens quandam condignitatem cura mercedis requirita qualis essqualis rebus, qua sed promissa: ut quid quis v. g. conveniat hic interevenire pauloante cum D.Thomas subernaccede cum aliquo, ut sapides declaravimus: quia est quidem condigni- omnes talis place, numeret, ex cuius tantas operis meritorii apprimium vicem enumeration non intendat lucrum aut alternum. Altera conditio est, quod videatur quidest, tenetur ex justitia solucere, debere intervenire commutatio aliqua in opere praestito. ratione dari acceptationem atqui etiam hoc Quod si dicant utilicatem quandam in potentiam in opera demonstrari; quia illud eo sic, quod appetitus (cu vidulas alterius commutare nihil est audit, quid vero unum explicetur. Inde accipiat complacentiam pro alio dare, et tollore hoc autem quandam; replicabile est, si id sic (atisiit, praestat s offeretopus ex adum sub pro- ut commutatio dicatur fieri cum mutua successionem ex pado; Deus autem utilitatem, tunc non fore difficile ostendere. Quaest. 114. De Merito. Art. 3. Etiam commutatio dati et accipiens inter se propter causam ipso exuit illo dominium Deum et hominem fieri cum mutua utilitate in rem Ulam: possunt enim ista, ut potestate: nam homines obsequium, mandatum dominii ordinis simul conservare, quod perfum Dei obsequium, et alia bona opera unum fit dominium universale, & per ipsum necsunt iccurum Dei voluntatem, & ipsi necsunt alterum dominium particulare eisque grata sunt. Sed hoc est terminis ipsi abusum retinendum subordinatum isti universali, necque simpliter tantas loquendus. Sicut in Rebus habet quoddam universale, quod potissimum in homine altissimo praesit, unde dominium in omnes sortunas & bona Deus habere potest. Quare dicimus id civium, ut in necessitate possit de istis Dectum noncedat commutationem, dispensare, & etiam alienare, si salus Reip. quam justitia absorta concepta requirit id posulct. In casu igitur quod Resp. differt. Sic quoque ad rationem datae, satis actum quidque ex bonis istis civis alteris lectus quod alternus praestatione aliqua excipit mentis, non per hoc scivit priuatilillo suo queritur, etiam sive retrahens non sit priuatu dominio universalali et alto quod habebat jura aliquis domini vel novicem patiatur in se in bona illa; Sette bene privatim sed omni dominio buses suis destructionem, aut gravamen. Particulariter quod simul prius cujus fit inventus. Sed dicent forsan: non videtur id posse habere habebat in eade illa bona. Sic ergo Deus aliter fecit. Responderetur N. Aliter: quod habet universale dominium et quidem et declaratur in simili: nam potest quod ita absolutum, ut per nullius particulare impenderet memoriam absque jura dominum in aliquo possit impediendi, possit in incommodo: nam similiter malitias est testi distribuere bona creaturis suis, causquare hoc beneficium, nihil quod daledipis date sue ex liberalitate aut misericordia aliquo austeritate incomedo, vericsecordia, sue ex justitia absque co, quod donum ad excipit ejus in aliquo laturatur. Unde commodum ad 3. quia ad misericordia ordinem rationem dictur, est, quod misericordia alterius sublevetur, et omnis Dominus, nemo habet tributum suum subtrahens non patiatur damnum. Id quare neque ex ratione datae, neque ex ratione autem sicri possit oportet satis actum, nullo velint neque accepti includit commutatio qua justitia tantum utiutiam, sed etiam misericordia per se et essentialiter respectis aliquid cordis, et sic aliter a Deo exclusere quod in Deo solo habere non potest. Quod si politius id facit in misericordia, Ad Scripturas allegatas pro Confirmationem potent quoque sic res in operem tuisticam: nam, Respondetur breviter, sensum qui cadem datio quae est opus misericordiae, dedit Apostoli ad Romanos: nos nihil bonum quando fit misero & gratis, et ipso facto ex nobis ipsi habere, quo vel gratiam vel utilitatem, sic fiat ad satisfaciendum iuri quod gloria possumus mereere, vel quacumque alterne acquistuit ratione aequi sed omnis boni nostri. Quare ex parte dationis factiende non sum punilium sum gratiae vel gloriae magis repugnat Dico justitia propris dicta, Dicuts, qui gratis pro bona voluntate sua quam misericordia. Dupliciter autem possum gratiam sicut voluerit, distribuit testis declarat, quod ius alterius quis ex abrupte ab eorum praecedentibus vel meritibus: quod absque illo, quod se deminutio privato, atque tantos prius antequam divinis beatudine se gratiam: Primum, si ius alterius habet, ne sit sicut praevium nihil possit Dens addupostis rebus meis fruendum modo, ut re cui ipso aliquid debetur retribuere: non omnino earum non privus, nec indiffus autem negat S. Apostolus, quin ubi commodum quoddam; ut si ius modus a Deo prius accepit gratiam, posits quis habeat, quod possit intuere divitas & per illam bene operari, & aliquid facere thuris meos, & instructo se observare, pro quo quis urgebat corona justitiae vindicandum mihi nomen & gloriam accrescant abstersit, unde dicit Apostolus: Quis prior de que meditendum, vel onerandum: quemadmodum dedit illi? videlicet antequam gratiosus diois modum merces sieutatorum incruentum laboribus fit praevius. Sicut et potinsti clara visione frui divinum ad loca Tobiae ostendendum, ibi cum Deo... Effentia; ex quo nihil Deo dicit dum quis quid ex saudis & operibus nostris eis hoc praestat: sed et praestatione illa potest Deus nihil accipiat utilitatis: quod curius accrescunt amor & veneratio egregijum est. Ipsc enim bonorum nostrorum sum. Secundo, si retribuens intelligatur non est, ut dicit Psalmista: non nec inde habere dominium universale & superesse, quod non ex alijis rationibus, minens, quod non leditur, neque minuitur propter causam utilitatis suadentem, velit per hoc, quod concedatur alteri messis & cupiat a nobis bona opera fieri, & quidem rei dominium particulare & inferiore demedi, ut dignatus fuerit cum homine ordinis: tunc enim est reddat quippe concurreptionem facere, & paciscit de redemptionem aethericms ad squadum ius eius, non deerende mercedo, ut vel fortius & sive minus. Quaestio. 114. De Merito. Art. 3. Eundem invitare cud benesciendum licet dando utrumque secundum naturalem potentiam, hoc ipsum exigere & dicere in vivam conditionem, Deum quidem in titulo, non apponendo praemium bene dum absolutum dominium, & hominem operantibus, si pro suo ius voluit, omnes secundum conditionem creaturae eius, non minum agere. Consistere justitia commutativa, niiil Deus. Ad Secundam probationem est in ratione pro bona voluntate sua, Resp. Eam nobis plus efficacem quam nimirum & benignius cum homine agere, quam quod in causa qua Deus vellet cum homine admodumiam ante explicuimus. Neque nec agere pro absoluto iure suo, quatenus obstat quod non potest Deus privare ipsum de primo Principio & Conditor dominium aliquais rei: idemim nonne quid omnis tum nihil potest hominem praestari tumultuiter ad commutationem justitiae, unde necessiter in Deo aliquod debitor, ut ante ostensum est: sufficit enim homini tum dandi, alteri serrendi quidpiam homini quod possit alteri donare, vel adire ad constituendam qualicetatem commutatio frustrationis admittitur, quamvis eius in ipso actuslationis inter eos sed supponitur, (provenit ab rem non minuatur dominium, quod ricin parte rei verum est) quod sic titularis potest. Declaratus. voiuerit benignius & humanius cum hoc: Denique ad Primam Probatutionem ab 44 mine agere, putandum ad ca, quidque multus autoritate communis datorix Thcolo- titulorum potest ab homine exigere absque gorum desumptam. Responddetur cons lo- speri mercedis, immo ad quod obligabar a iu- quidem iusticiae communitiae, considerando renaturum sic tamen ut quoad facere de rationem commutationis, secundum quod sive non facere requisita sit commutatio fieri sollet inter homines, qui arbitrio dignatus sumitur homo allicere habet imperfectiones aliquas addendas, & provocare pollicitationibus, ut illade ut quod fit ad mutuam utilitatem, item factum praestare, adeoque etiam cum illi pa- quod commutantes se privent dominia cieci de reddenda merces pro talibus o- cius rei quam commutant; non autem eos peribus, illo illa praestare. Hoc inquam super negaturos justitiam commutativam in Deo, positum, non concludit argumentum, quin absolverius considerando commutationis possit ex illa Dei bona voluntate et pasco rationem, quatenus ea vera subsistit, & sua subsequuto suboriri debitum in Deo ad mentis imperfectiones non involuit, Gadandum aliquid homini, ut constitutatur in ante explicuimus. Potest id colligi ex qualitas commutationis, quatenus vide- D. Thom. i. partem quid est. ti. art. i. ad i. licet homo cui est libertas suorum actuum, ubi sicribit: Quod ad verus uti retes morales praestat opus quod tali praemio, super quo funt circa operationes, ut puta Arca datio placuit Deo convenire & paciscere cum hominibus et sumptus, ut justitia & liberalitas, et mine de merces proposita sit ignitura; quae tamen ad sunt in parte homo praestitit sentitiva, sed in voluntate. Unde nihil pro- 43 Ad Tertiam Probationem ex ratione hibernam, inquit, hujusmodi virtutes in se similia Responddetur. non est sive non ponere, non tamen circa actions civiles, potest consistere commutativam justitiam sed circa actions Deo convenientes. Et a. interpatrimonium filium, rem interdominum 2. quid sit art. 4. ad 1. dicitur divinorum et feruum inventando rigidus in jure dicere attendit rationem commutativam in Eaton et domini, quod hic respectivius haaret, providence fecundum rem compensare praemia encin filium, & feruum, et res corum; et mercitis, & supplicia peccatis: Sive 3. parte sic investigando in naturali conditione filii, et quid est 85. partem satis declarat inservitutis: idque philosophum feliciter sadisse nostraarga Deum intervenire docere: sed cum his stare, quod inter justitiam commutativam, quamuis imperfodem respectivus postulat citae quaedam consensus ex parte nostra, quia decet equali mutatio justitiae ex certis suppositionibus in situ. Endem justitiam etiam ponit, sed putat quod dominus vellic in heruum facere sectorem inter Deum & Christum edictum aliiquis praepositus turis & dominij capacem, parte 3. quid est 1. art. a. junctus feliciter et valittudinem quique velit suppet alibus operibus ma ratione Corporis articuli cum solutione curoeoconvenire subsecrat mercedem, aut nec ad secundum. Praximato, licite dem operas, si ex rigore Negatitatque D. Thomas justitiam Co- 4$. Cum eo agere vicisse, positt exigere fine rotatiam in Dco secundum communem conventionem cum coniuncta, & absque pollicoloquendum modum Theologorum et Philosophorum, mercedis; nullumque ius servum ad sophorum, quatenus commutatio mercedis consequi decidere, imponi emeredis gustur habere coniunctas imperfectiones; Tanquam res propicia capax foret, nisi ex non autem secundum conceptum commutator dominus benevolentia hoc attribuitur mutationis absurdua formam, siue rationem Sic quoque inter Dcum & hominem solutionis proprietatis iuris alterius & debuit cum qua. Quasfit. 114. De Merito. At.v Cum autem res ad rem, vel g. dum habeat cum sibi quedammodo substantiam, tunc ratio qualiter ad ius operatus, quatenus ex vivris sui, necessitatem illi & ad debita cotidie operas, vet nuilla insercendi servandi vel sequendi talius, per imperfecto includitur. Capitoles in 2. sc quidem loquendo, dirediivam per annum arr ad 1. dicit: quando D. Thomas legis luscticiae, & 11 usus haberciciegenc nucrum Dcuram de creaturam posselicet et cum cooperatum, quae cum est ex ratione iuittum cotidianam, tunc cum consequente ius sui, aliter qualitatem substantam dercaturam, cv ad toncs eius secundum obtinercnon potest. Verum nihil horum proprietatis virtus secundum valore & et locum habet respctum Dci propter illam ricxcum, quod ex secundum habere possunt ad ob creaturas & omnium corum quare funi lugandum Dcum ex justitia. Videlicet Gaictalis subordinatio sub absolutum & lumen Dcum 1. partem quasfit. 21. art. 1. & 2. 2. prcmo Dci dominio; ac limitem quia 2 quasfit. 6t. art. 4. & Ferrarensem lib. 1. nullo potest legem accipere, letitudinem contrahentes, cap. 93. Dominicaura Soto via ipse sibi omnis reducunt in legem lib. 1. De mustinaSc ture quasfit. y. artic. est. Undec & etiam ratio debiti vel debitoris ultimo: & Rich. in & dist. 56. artic. 1. in ordinem ad tale ius, non ponit rimam in quasfit. 1. ubi dicit autores justitiam alia Dco imperfectionem; quia non oritur quid commutatio in Dco agnoscendi in eo ex aliqua indigentia aut necessitate damcelligentia significat ipius, vel superiotirate aliius aliter. Quod autem Thomas hicarr. uctiones potest proprius et formaliter Poteest Secundo Respondere ad arguendam justitiam commutationis: licet commutatum principale Negando posteriores actiones, quas inter Duem et hominem, et partem minoris: nam et justitia distributiva quisquid inter ipsos homines intercedunt, in redemptione gloriae unmercedis non sunt observandae. Quod hoc modo declaratur: et ipsum quoque jus rari potest: quia in justis duplex est ipsum proprietatis et particularis hominis ad Duem Ius, quo admituntur ad gloriam; et silicet circa quod Duem justitia operatur non est clausulus operacionis et meritorum; et omnino clausum rationis cum iuribus, quae sunt ulius adoptionis filiorum. Prior spectat homines habere ad se invicem: Primo, quia ad justiciam commutativam; In posteriore non potest homo habere ullum modum autem potest dici habere locum distributivus justitiae ad Duem, nisi ex gratuita Duem justitia, quia haec respicit per se jus fundamentale pacis, et excusus gratia unde nihilominus solam conditionem et dignitatem personarum noviluatis proprietate loquendo, ad Duas habet autem justus ex viginti, quaccedit; cum homines possint in se invicem esse filii usus quoddam ad gloriam acquirere, usus absque alterius gratia, et tanquam ad suario haereditatem, jus cae in voluntate. Secundo, quia omne hoc jus est jus Apostoli ad Romanos 8. Si enim, semper manet sub Domino suo, Deus miseret; et quidque ita, ut quo participat per doctrinam aliquam altiori, et perfiori: sicque et perfiori modo hanc gratiam filiationis et omne aliud bonum creatoris. Hoc enim amplior porcio hereditatis debetur. Qua spectat ad supremam Dei supereminentiam re pluribus habentibus gratias inaequalis et perfectio; et oritur ex intrinseca debentur inaequalitas gradus huius hereditatis necessaria dependetia omnis boni creati, cui proportionem Geometricam; quae uti ad ipsius Dei potentiam et voluntatem non est ad distributiam justitiam satis estic. aureum ira ius unius hominis ad alterum. Videtur Sui res Opusculum. Sic. fitionem a. cogitatum alterius hominis contra me. Nu. 29. & sequentibus: ubi aliam modo Ec hinc tertio fit, quod homo habens hanc rem expedit; sed qui videtur esse proptium ius justitiae; ad altum hominem, obscurior. DIVI Digitzatum by Quaest. 114. De Merito. Art. 3. 535 aduobus Pontificibus. Pius XII. & Gregorio XIII. Unde Dicto Secundo: Deus remunerator justorum merita vera condignum, non tantum quia opera considerata cum solo ordine ad liberum arbitrium nec rerentur illam mercedem gloriae sed et cum quia illis ut DIVI SECVNDVM. In meritum hanc segeti ad Deum fit dummodo etiam justum ultimum iam ditis non est dicere ad quem Hanc rem respondere: Deendum a gracia pro quibus post Deum remunerari quando non reperiri hic justitia; rigor mercedem taxare & reddendam, quam taxandum ex diversis capitibus ab eo remunerari; vericus & taxatur, absque eo quod mercedem pro quoqui homo operatur sive inferior sive minor valore merito. Prima questio quaeque quid homo operatur sive inferior sive minor valore merito. Hoc omne pro absoluta causa probatur. Prima questio, quaeut cotidie in communi Theosupremi dominij potentia Deus abest logorum quid sit 4. dict. 46. D. Theodoro abique passione, aut promissione rei - Sandi, Boni, Scoti, Durandi & aliorum. complexi; placere que tenebatur homo Probatur Secundo ex Scripturis: Matthus. Jegna naturale prestare, quae nullam sufficit cap. 5. Godett & exulute, quemadmodum movet conceptione fada aut propostum presmis. Vel copit sentire in tantum, in tantum vbi verbum regnum Secundo, quia nec porro crat homo here prefedit nobis indicat, & clarissime Lucase 6. Mensura, nili Deo accipiet auxilium & vis faciendum brutum, & conwertam in sapidum, & resgrata sit indebitas, quibus exerceat sperantiam debitam inspiciebat vestrum: Vbi opera bona & meritoria. Tertio, quia per ipso exaggregationes huitus mensuram, quod illa nos poterat mereri, nisi gratia & dicatur coacta, & supereffluxus conturbabit absque respectu ad suam utilitatem aut no important rerum non tantum in commodum, placuit Deo pacifici cum stylo, led ultra condignum a Deo rege homine qui etiam multum inferior est, nec cui. Ad Eph. 10. & consessio facta est (cetibi) Tham habet cum Deo aequalem. Quod in Christo Jesu, ver si ostendebatur in seculum superem, quia sicect altquido conceptionem altius vim tenemebant, sundantes divinitus gratia fut in huius facta, quando tenem in se virtute causa super nes &c. Luc 19 Servo fidelis, qui inter equales nec ad unius magis, quam lucratus erat decem Minae, no tantum da alterius commoditatem speodata; & hinc, tum Imperium in decem Civitares quo potindc pestantur equales in pretio, vel a textu significantur premium; sedetara estimatione, non cessebitur tunc ex hoc Divirus datum Mina, quod siccret ablata capite minui aliquid de rigore justitiae: vel crum in pigro & nequio: in quo videtur quod Dum in rem uncntur opera bonae & ultra justum premium. Idem docet Sandus Tulg. Itb. t. Ad minimum cap. 10. explicans, Cur vita asternum dicatur gratia: Gratia autem sive finquiur, etiam ipsan on iniuste dicitur, quia non solum donis fuis Dcus dona sua reddit, quanta etiam ibi gratia dittun retributionis exuberat, ut incomparabiliter, & quando homines excipunt contra ductus emptionis & venditionis, vel aliquis alter voluntarie elocat operam suam; & in similibus, tam in partibus libere contrahant, non tam in ideo quiquum dixcrit, non intervallent ibi nullegi inguem justitiae, ex quo tenearntur satisfacere. Ex his itaque constat, quod licet justitia divina simpliciter fiat excellentior, et potentem in omnem justitiam rationem prorsus alienam ab omni inadvertitune meritum, nihilominus tamen imperfessione, nihilominus rarum in bonae & ex Deo data humana voluntas causalium justitiam humanam excedere, excedat. Vide etiam in D. Basilio in illud in quibusdam propositionibus pertinentibus Psalmi 114. Contrahere tentum meum requidem id quendam maiorem rigorem justitiae. Dico tertia: Verifixime est, quod Deus hoc auditorium mercedis certa lege taxavit, & reddit secundum geometriam proportionalem; videlicet proportionalem ad qualitatem meritorum uniuscuiusque; ita ut aequalibus in meritis dicitur criari id aquale; & inqualibus, inat id qualis: non autem modo varias & incertas, unius minus quam alteri pro diverto Dei beneplacitu in meritis sint aequales: licet videatur hoc indicare Bellar. lib. 1. De justitia cap. 19. Probarum aurem ex Scriptura potentam modos explicatis, aut (i) indicatis conditionibus. 