title: De libertis sepvlcrorvm cvstodibvs ad legem II. Dig. De in ivs vocando exercitatio ...
creator: Teucher, Wilhelm Sigismund | Stockmann, August Cornelius, 1751-1821
text: I "T.--- Tf T ^ I ■•*--*■ ^m ^»- y^ .•\h>:- «■V ?^^,,- f ■-. a -. ■■^^« .■•;-#^^ .- .^"■♦•^■'vfl. 'i*. ■ " ■^':..- %- ;■:■•? yf'- ,.,i.: ".. '^^^{•f:'?.'^^'-'-^^ ?*^ \ .V »».\' '■ -* *^^": *if^ X'^'\''V', ♦>!»• :^- •:--.■'.• '-fVr';- r-^-^ .. ; ,.j-?^^«*'^ * ' .; .,/. ■ ■:<■ i r- ■* ■ -fM^^^i' tf-:^-^'^-'- ..«j-*««f^V*^' <".;•; ■♦.••■. ■? *• « .:•«<- •^;:* .■•h;:= \'^"- ■. ■.) ■: ■t- ■■■ ■■"•4V i'A' ;^i^.-r rV * - ' ^^" -.* ** i^' ■ t '•4;.' •^ ,i; .. .*■; V-- ,■■ \-<.,\ %. •'. ■^S' 5" .>■■» ix •• <■! ■>* ':. 't ■-r . .«. ' WlL). iVcV^^ .- "^ . . > ■. Kj IBEKTIS ' .* f - •'■*♦ AD LEGEK^tl. DIQ. DE IN IVS VOCANDO^ .'■Sif-i- i-*. '■?r«^ '" -^. .:t''''" !'^. P R A E S I D E ""' IVRISCONS VLTO ET ANTECESSO&E j -;":^^* ■#I***^~**-^''^ C'-^'-o- B^«^» ^'-^ih'/»;* n^ c lo I ac € C JW 1 AD DISPVTANDVM PROPONIT " G^yiLIELMVS SIGISMV^rDVS-^ ' is\, pfijJi. >»<*;' ,as>^«<:-'''f: ., . . .r. »j {■'.»>■■; ,. , ra.IBEB.6 BKSIS IVt^jj;». VTRIVSQVE BACCALATltE^ J r 4!X ■'ni ;^"'/";» ^ •■< •" -.; fj ■.-■. — jii pwwwwiyiii "- lii^sIae *V. IKFKBSStT- CA&OI.YS TJLTCH 4f /|.»if ». AMPLISSIMO IN CLUTATIS FRIBURGENSIS SENATVI EXCELLENTISSIMI, AMPLISSIMI, SUBLIMI CONSVLTISSIMI, RERUM METALLICARUM PERITISSIMI, PATRONI ET FAVORES OBI, QUO PAR EST, OBSERVANTIA COLOENDI! Non est profecto, quod magnopere laborem in conquirendis ac commemorandis causis, quibus impulsum huic libello VESTRA splendidissima nomina inscripserim. Vos enim, Patroni Optimi, non solum a teneris, ut Graeci ait, unguiculis ad hunc usque diem optime mihi prospexistis, et neque benevolentiam Vestram ambioente in tanta semper comitate atque humanitate excepistis, ut amicus magis, quam cliens videri possem; verum etiam, his nondum contenti, largissimorum stipendorum in me collatione faciliores ac suauiores reddidistis studiorum meorum annos. Cum igitur in eo sum, ut edatur iam ac publice defensus a me dissertatio quaedam iuridica, lubentissime arripio banc opportunatem, qua acceptor nullo hypotesi contingere, Offerendi Vobis, Viri Consultissimi, hoc ipsum qualequaque opusculum, tamquam verissimam gratiam animi et mirifici cuiusdam amoris erga VOS mei testem. Haud ignoro enim, per multa extare documenta, quae de ego regio Vestro bene merendi studio luculentissime loquentur; neque exiguum esse numerum eorum, qui propensam Vestram atque conspicuam in litterarum cultoribus voluntatem palam profiteantur ac praedicent. Nihilo secius egomet ipse rapiendam de die essi occasionem arbitratus sum, qua iustissimis Vestris laudibus sermoni meo non tam aliquid addere, quam potior hoc efficere possem, ut tum insignes istas, qua de excusatis, benevolentiam, tum spectatis ma, qua urbi patriae providetis, sapientiam, et in universum eximiae aliae VESTRA virtutes, in illustri quippe atque excelso aliquo loco positae, in omnia civium animos atque oculos incurrent. Aceptiatis igitur, Auctores summo pecuno Dei venerandi, pietatis hoc meum monumentum, si ex pretio spectetis, exiguum, sin ex animo, aere perennius, ea, qua semper me condecorastis, benignitate. Intelligatis inde, quanta cum religione propensam Vestram in me voluntatem mihi servandum, et, si fieri possit, augendam existimem. Persuadeatis Vobis, omni me auctio contentio in eo elaboraturum esse, ut innumeris Vestris beneficiis haud prorsus indignusimos pectoris gratissimi sensus Vobis declarem. Caelorum cum hominum natura ita sit comparata, ut quos colimus atque amant, ab his vicissim amari cupiant, Vos iam, ut Vestram sicut benevolentiam in posterum quoque sarctam tectam praestitisse rogoque. Quibus quidem precibus meis Eminissimis annuere ut ne dedignemini pro singulari Vestro favore, quo per omnem meam vitam frui licuit, non tam spero, quam potius confido. NOMINE VESTRO KUM SPLENDIDISSIMOS XIPSIAE Kal. Octobr. cIloccciii. cultor perpetuus GILBERTUS SIGISINDERS TEACHER Imad ad universas legis sententiae Digestorum de iii ius vocando partes singularem, eamque magno doctrinae apparatu commendabilem ac Miscellaneorum Libro Traj. ad Rhem. tyCS. 8. p. 164 seq. adiectam Dissertationem exhibuit Henk. Ioan. Arntzenius: is quidem, dum de omnibus omniter, quas, auctore Ulpiano, non licet in ius Tocare, personis exponere apud animum consuluit, quaestionem simul movit de iis, qui propter loci religionem inde se movere non possunt, nactus inde opportunatem insurgendi adversus hos, Nerium Analect. Lib. II. cap. 4. in Er. Ott o n i s Thes. Iur. Rom. Tom. II, p. 333. seq. Solent plerumque in lac, quo vivimus, saeculi motie, varietate rerum adeo percelli hominum, ut sunt animi, ut populari trutina cuncta ponderantes, non nisi nova et quasi de musto ac lacu feruida probent, antiqua fastidiant. Ego vero, quemadmodum sine reprehensionis nota haud dimittendi, qui iurant in verba magistrorum, ita nullo modo laudandos existimo eos, qui, dum fugiunt vitia, in contraria curarunt. Placet igitur, cum antiquior illa est, hos. Nehil de his, qui ob loci religionem in ius vocari non possunt, opinio, plausu excepta ab interpretibus iuris civilis, paucis illis quidem, cultissimis tamen, Christ. Henr. Tract. iur. de Themoria propagata, Traj. tit. BJien. 1548. Lib. I. cap. VI. %. 5. pag. 380-383, et inter nostrates a Jos. LrD. Ern. Schwittmann, Interpret. iur. civ. Lips. 1563. 8. cap. XIII. p. 61. seq. semper mihi visa sit omnium pulcherrima, placet, inquam, liesse, obov, resolvett, et Nerianam illam sententiam, hac scribendi necessitate ipso posita, sub examen Tolerantiae, eamque adversus Arnitianum; nova, si hierarchia possit, argumentis confirmare. In qua quidem defensione suscipienda, ne vaga erret oratio, ita sumus versaturi, ut, collectis quotquot super his Digestorum verbis existant, variis rationibus sententiis, ex rebus natura atque indole, quale cuique pretium statuendum veniat, demonstremus, ipsi que fragmenti, quo de siculo instituitur, sensum, sicut sensu satis ab his. Isaio erutum, iauo curatius exponamus. Examinantur variae doctorum virorum sententiae de loci religione. A.C. primum quidem in commemorandis ac refutandis dictorum sententiis non sumus nescii otium nobis aliquod in se effecisse Ant. Henr. van Hebs, Diss. inaug. de istis, quae antiquitus apud Romanos inter litigatores ante litem contestatam fiebant, Lugd. Bat. /7-^7. 4. typis exscripta, et Dan. Felle n bergi in lurisprud. ant. Bernae i'). 4. Tom. I. p. 4^t. seq. inserta, cap. 1. §. Quam miror ad manus non fuisse Arntzenio ipsos inter Batauos commoranti. Spicilegium tamen ille reliquit. Etenim, cum diversae doctorum sententiae commode possint reduci ad duo genera, quatenus istam loci religionem vel de romana superstitione, vel de re christiana intelligi voluerint: de utroque ita nobis erit agendum, ut singulas opiniones, prout earum auctores ordine se exicipunt, diligenter examinemus, et, quibus potissimum argumentis quaelibet possit infrigi, aut minui, pauci exponamus. Verba ipsa legis secunda Digestorum de in iura loquendo Florentiae ita leguntur: Ulpius Libro quinto ad Edictum. In ius locari non oportet neque consulem, neque praefectum, neque praetorem, neque proconsulem, neque ceteros magistratus qui imperium habeant, qui et coercere aliquem possunt, et iuere in carcerem duci: neque pontificem dum sacra facit, nec eos qui propter loci religionem inde se movere non possunt: sed nec eum qui equo publico in causa publica transvehatur, praeterea in ius vocari non debet qui rixorem ducat. Aut eam quae nulat: nec iudicem dum de re cognoscat: nec eum dum quis apud praetorem causam agit: neque funus ducentem familiare, iustitiae mortuum facientem. Quod paganam primam superstitionem attinet, Iac. Raevardus quidem Varior. Lib. I. cap. hoc Ulpiani fragmentum, quod corruptum esse existimavit, ita restituit, uti duobus punctis in unum contractis, pro se movere legat semovet, levissima sane emendatione, quam Chr. Henr. Trottis de memor. prop. p. 30 medicinam violentam nominavit. Secuti tamen sunt, deinceps lectio ista Gutheri de jure manium, Paris. 1514. Lib. III. cap. 14. pag. 500. et Ant. 13 Henr. van Hees in Diss. de his, quae antiquitus apud Romanos inter litigantes ante litem contestatam fiebant, cap. I. §. licet in explicanda legi ipsa uterque a Raevardi sententia recesserit. Contendit hic multirum, eos, qui ad templorum asyla, aut alia loca religiosa confugerint, non in ius vocari, non trahi aut rapi inde potuisse, idque variis ex locis Plautinis, qui tamen nihil ad vocacionem in ius faciunt, voluit demonstrare. Sed templis arisque quamvis penes Romanos aliquando ius asyli competierit, asylis ipsis autem religionem deprecandum omnino fuisse tributam: a vero taueri haec interpretatio longe aliter videtur, cum constet, Ulpianum in actum de securitate et asylo delinquentium in lege data plane non disseruisse. Unde merito Rabvardum reprehendit in c. Cricaera Observ. Lib. XIII. cap. ag, quia Ulpianus ibi non egit de loco, ex quo vocantur, sed de ipsis manibus, quibus iuris experiundi causa hoc privilegium concessum est. Neque itidem diget ultra emendatione lectio vetus, cum verba inde se movere significant inde discedere, quod et leg. pen. D. de vacat. munn. Gerh. ODT Comm. ad Pand. in Opp. Tom. II. p. 54. edit. Bat. docebat. Singularis praeceptor est opinio Ulrichi Hristi Praelecti iuris civilis secundi Institutii de poena tamquam litigantium, qui referentis ad superstitionem veteranum, qui variis ominibus et praesagiis omni die abstergebant, ne ei aliquo loco discederent; ut, si in aedes alicius cauis, si anguis per impluviem deciderat de tegulis, gallina cecinerat, si interdixerat sacerdotulus, si haruspex velutisset, aut si lacinia consurget aliquubus obhaessisset. Sed ut mittam, hoc modo in tanta illa Romanorum superstitione Tectioem in ius fere semper destitutam fuisse; sua vi atque effectu, praesagia ista, fatente ipso Hubero, quolibet die, et tam saepe occurrebant, ut frustranea fuisset privilegium alicuius concessio. Transeamus ad maiorum gentium leges, Antonius Scipio in primis Enarrat. Part. prim. Dig. Lugd. Bat. /730. S. pag. aao. Qui cum Elb. Leo in Emendat. Lib. I. cap. ao. et S. c. Gothofredo ad leg. S. Cod. Theod. de fide testium et instrumentorum. Ritteri Tom. IV. p. 344. Ulpiani verba intelligit de his, qui certo aliquo loco ita adstanti sunt, ut discedere inde sine religione non possint, Flamine Dialis potissimum ac Vestalibus virginibus. Sed inter omnes constat, omnino et has, et illos, potuisse in judicium vocari. Diserte Tacitus Annalium Lib. I. cap. 34. virgines Vestales, ait, in foro et iudicio audiri quotiens testimonium dicerent, vetus mos fuit. Idem quoque obtinuit in Flamine Dialis. Quaquam enim viri docti provocabunt ad auctora tem Taciti Annalium Lib. I. cap. 75. et Valerii Lib. I. cap. 3. ubi Metellus Pontifex Maximus Postumium consulem quemque Flamen Marialem ad bellum gerendum per indicia petentem, se a sacris discedere retinuit indicia, urbem egredi non est; privilegium tum enim hoc est sacerdotium, in hoc loco excusati ab honoribus et muneribus civilibus, non ab ius vocatio, nisi dum sacris operantur. In ius enim vocari oneret, Ulpiani ait leg. a. D. de in ius voc. nec Pontificem, dum sacrificat, nec eos qui propter loci religionem inde se movere non possunt. A quibus quidem verbis toto coelo differunt, quae Scholasticis una cum sententiae stae patronis ad hunc locum contra studuit, ab eodera Ulpiani lege 13. pr. D. de vacat, et excusati. mun. scripta, dum ait; praetor eos, quoscumque intelligit operam dare non potest ad iudicandum, pollicetur se excusaturum: forte quod in perpetuum quis operam dare non potest, quod in eam valetudinem incidit, ut certum sit, eum civilia officia subire non potest, aut si alio morbo laboret, ut suis rebus superesse non possit, vel si qui sacerdotium nacti sint, ut discedere ab eo sine religione non possint: nam et hi in perpetuum excusantur. Aliud enim est muneri vacare, aliud in ius vocari. Non desuit quidem argumenta, quibus omnia alia demonstrare annota sunt. Sed cum animadversionem, rejiciendis iis operari suam impendisse Ant. Henr. van Hees Dias. idud. apud Laf. Fislenberg Tom. I. p. i/s. commemorandis iis, ne crambena recogitam apponam, non amplius immorabor. Alia via incesserunt Pandectarum Interpretes, lo. Voetius et Henr. Zasius, qui de Aedituo et Publice haec verba exponunt. Ille enim n. 3. Ulpiani fragmen to cum designatum conjicit, qui sacrorum custodiam sibi habebat demandatam, et in lege ao. $. /. Z. de ann. leg. Hierophylarus aut Aedituus appellatus, de quo ek instituto disseruit lo. ns Roeb. Otio Dauentri. Lih. I. Sapiens hic necsito, in eo ordine, ait, etiam comprehendi tur, quos justum tenet impedimentum, quod facit eos honeste comparere non potest, ut Pontifex, disimulat sacra facti, qui propter religionem loci inde se movere non potest. Neque autem patet, verba Ulpiani generaliter concipi non posse restringi ad solum Aedicularium: Zosimus autem sententia statim corruit, si perpendamus, Ulpianum distinguere a Pontifice, cuius iam meminerat, eos qui propter loci religionem inde se movere non possunt. Diversam ab his, sed elegantem tamen, huius loci sententiam proposuit. Iacobus a Wenzenbach in Exercit. ad Pand. Disp. VII. Thes. g. p. 33, qui de his, qui sacris intersunt, h. e. de auditoribus, intelligit. His enim, inquit, fas non est ante decedere, quam omnibus sacrificii caerimoniis peractis, sacerdos succedat illud solenne: Ilicet; qua voce illi, qui interfuerunt, missos faciebat: ut apud Graecos functus ministerio sacerdos pronunciabat; kalumniae stipulatus. Subscripsit ei Frey III Parerg. Lib. II. cap. 18. in Er. Otto-Ni III Thes. Jura. Tom. I. p. 135, ob summiom, quae praeter religionem facit, ratio. At enim vero hoc si admittatur, eius particula inde non tam ad loci religionem, quam, ad sacra erit transducta. Sed horum, ut dixi, iam ante mentionem fecerat Ulpianus. Deinde res sacrae nonisti in loco sacro peragitur, qui non confundendus est cum loco religioso. Est quidem uterque locus divinus iuris: inter utrumque tamen magna differentia. Sacer loco dicatus dicebatur diis superis; religiosus diis manibus, h. e. inferis: illis publice tantum, his privati- Adeo. Enim mutabatur ius loci, ut, illato mortuo, statim fieret ex privato religiosus. Et, ut dican, quod res est, ne ullo quidem testimonio idoneo comprobaverunt, eos, qui sacris intererant, pronunciata demum formula sollemni: Ilicet, discedere potuisse. Ilii iudiciis enim, in exe quis mortuorum, et in reliquis actibus sollemnibus partier ac in sacris ipsis, ut eorum fieret designatum, teste Servio ad Purgil. Aenid, Lib. II. v. 494. Actu sensu, fuit adhibita. Quod cum animadverteret Ant. Henh. van Hobvl. c. p. 15. putauit is, praesidium aliquod allaturus Wisbachio, priuilegii illius rationem, recepta Raedwardi emendatione, in cultus divini exercitio esse pondendam, ac verba ipsa explicanda de his, qui sacris qua-Vis de causa intersint; cui quidem sententiae novissime Honr. lo. Akntzeniv 8 Diss. accessebat. Generalim enim intelligit Cicolinum de quacunque sacrorum turbatione, et omnibus omnino, qui sacris quouis ex officio et ratione adsint. Sic ut militam, hos non loci religione, sed ipsis sacris detineri, religionis vocabulum, hac inita ratione, tribuendum foret ioco, qui ex Prudentura responsis sacer potius erat, non religiosus. Ipse Imp. Iul. s. Ti. N. a §. 8. et g. Inst. de rebus divinis. Sacrae res sunt, inquit, quae rite per Pontificem Deo consecratae sunt: veluti aedes sacrae, et donaria, quae rite ad ministerium Dei dedicata sunt; quae etiam per nostram constitutionem alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. Si quis autem auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit; sacrum non est, sed profanum. Locus autem in quo aedes sacrae sunt aedificatae, etiam diruto aedificio, sacer adhuc manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio, inferre non licet, in commune vero sepulcrum etiam invitis caerimoniae licet inferre. Item, si alienus ususfructus est, proprietarius placet, nisi consentiente usufructuario locus religiosus non facere. In alienum locum, consentiente domino, licet inferre; et licet postea ratum non habere, quam illatus est mortuus, tamen locus religiosus est. Liquet ideo, sepulcra, quae ob deorum manuum religione stabilem a cadaveris illatione in rerum religiosarum numero erecta, communem cum his naturam atque indolem habuisse, ita quidem, ut putandum Romani istis rocabulis promiscue et tamquam synonymis sint usi. Proovocat quemque firmandae sententiae causa necessario ad scriptores antiquos, ipsius inprimis Usiani auctoritatem in leg. a. § 9. D. ne quid in loc. publ.ubi generatim locis sacris religionem tributam esse contendit. Neque ise tamen potest inficias ire, Locum discrimen non fuisse observatum. Saepissime enim res auctores, quas per accuratas definitiones non proponunt, res sacras, sanctas et religiosas confundunt, neque ubique eas in eadem adhibent significatione, quod exemplis bene multus demonstravit Albinus Manutius Quaesit. per Epist. cap. 10. in Guit T ERi Lamp. Crit. Tom. 1F. pag. 568. Unde, cum ICSI Romani tenacissimi deprehendantur proprietatis verborum, mihi quidem vix videtur haec doctissimorum virorum opinio reliienda. C 2 ■ i 20 I Superfesty ut examinentur adliuc sententiae ebrum; qui , quod Ulp i a n r h l. s. D. de in. ius voc. de pa- gaiia . superstitione memoriae prodidit, id ad /Ltovag^ix^fv (piXoffoCpiav transferre non dubitarunt. Pnmus itaquc iii scenam prodeat Franc. Dtaren.vs, qui in Ccffttment, eid Tit. D. de in ius ifoc. cap. 3. verba Ulpiani opinatut accipienda esse de monachis et monialibus. Belle pro- feeto , ut nihil supra. Cum enim prima monachorum origo, de qua pluribus egerunt Ant. Dabin. jiLTE-r SJERRA Libr. *A(rx7iri:{wVf siue de origine rei momi- sticae, Paris i6y4. 4. ei cum notis Chr. Frid. Glvi- CKii, Hal. f;p8a. 8. recus. nec non Ar bert r a Mi RAErs Lihr. origin. monastic. Coll. Agripp. i&20. 8. Ulpiani aetatem nullo modo attingat, sed a Decii demum adversus Christianos iiistituta persecutione , ubi cfTugiendorum cruciatuum caussa loca remota et sola sibi quaerebant, sit arcessenda: sane ne per somuium quidem Ulpianus potuit de monachis cogitare. Ut igitur senten- tiae suae colorem aliquem praetexeret Dvarenvs, visus est sibi videre eo in loco emblema Triboniani , sed abs- que uUa, idonea ratione. Nec melioris notae est graecorum interpretum ad leg. a. D. de in ius ifoc. scliolion : 6iro7oi Eidiv ol roirotf olg riffiv kavrovs itegiyikeiovaiv 01 Kiyojxevoi ^Xirai. Quod ut probent, utuntur Nuper lxxix. auctoritate. Sunt utem columbariae isti, qui stelas, seu columnas, ascende- bant, eo consilio, ut seorsim degerent, et Deo servirent, tempore Martiani Augusti, ut memorat Glycas Annal. Lib. If^. exorti. Auctorem instituti Simeonem illum ferunt, quem et Magnum, et Stelitem, seu Columnam inde appellavervnt, Religiosos hos homines ipsos, Greg. Nazianzenus in posteire iregularirevocpov, as)agoavy7\g xai lyxQaTaias eum in modum depinxit: Sacrificium istic aK^og, nai trirobis ycai daxgvois "EiXhvaeiv olxrov, xai xp^fxevviag irdvtp; ardffei re varuov ^jucpcuj/ re irXeiovojv, Mj/yaJj/, ro rovrov feij.ov el 6' eiiroifx IrujVt "Attigov olfxai' triviv cjLtoi trigdv Xiav, "Offoi re -eiroirai rivv (piXcov rov J^dvfiarog* Higig yap eg-l^kcoae xal (poPog 5aO. Sed his privilegium immunitatis ab in ius Tocatione nullibi deprehendimus ab imperatoribus gentilibus, concesso. Certum igitur est exploratumque, Ulpianum l. c. sub loci religione aliud quid intellexisse. Qui cum sub finem legis laudatae prohibitum scribat in ius Locari non solum, qui funus ducat, sed et qui iusta mortuo faciat: quid ni potuerit etiam in verbis antecedentibus relinquere vestigia paganae superstitionis? Hoc ipsum lo. LErn- Notat. Ub^ II. in Er, Ottonis Theot. lur. Tom. III. pag. i5o5. et S ^ c c, Hbrjh. rAN iBSta^A f^ar. lur. ciu. Ilarling. ip38. 8. cap. J^II. pag. 52. recte considerunt. CAP V T II. Proponitur los, Nerii interpretatio. lipsibus aestimatis reiectis omnium, tum veteranim, tum recentiorum dictorum, qui in legem de in ius scribenda non solum commentati sunt, sententiis commemoranda iam venit sors. Nerii opinioni, quae nobis quidem semper arrius sit, eaque adversus hen r i o. Arntzenium vindicanda. Existimauit autem NERIVS Analect. Lib. II. c. 4, in Er. Ottonis Thes. Lur. Tom. II. p. 35. Antiquitatem non modo templorum et sacrarum rerum, verum etiam religiosarum et sepulcrorum curam quibusdam fuisse demandatam, qui loco perpetuo addicti inde se revocare non poterant. Recte quidem. Nam divium sepulcrum suis custodibus curae fuisse, Vet. Schol. Epod. xiv. V. 45. observauit. Occurrunt plura exempla sepulcralis huius custodiae in auctoribus classicis. Unum excitabo Petrus in Satyr. cap. 3, ubi Trimalchio testamento cauens, ne mortuus iniuriam patiatur, praebet, inquit, unum ex libertis sepulcro meo, custodiae causa, ne in monumentum meum populus cacatum eat. Rursus idem cap. III. dicitur matrona Ephesina in conditorium adoe prosecuta esse defunctum virum, positumque in hypogeo, graeco more, corpus custodire. Neque ipsis in Pandectis custodiae huius testimonia desertae sunt. Sic SCAEVOLA l. 7. Z. de aliment. vel. char. Legatum ad custodiam temporis reliquerat, et his herede legaverat his verbis: peto, fidei tuae commodum, ut des praestes in memoriam meam pedisse quis meus, quos ad curam templi reliqui, singulis mensibus cibaria, et annua vestiaria certa. Quaesitum est, cum templum nondum esset extructum: ex die mortis, an vero ex eo tempore, quo templum explicatum fuerit, per stipem servos debeant legatum? Respondit, officio iudicis heredem compellendum servitute relicta praestare, donec templum extrueretur. Significat nempe templum h. l. monumentum, ut templum C. Marii aliorumque; imo vero ipsa sepulta nonnumquam vocantur templa. Sic Epitaphium I. NV leg. 35. D. de liber. caus. Senios ad tempus custodiam, quod aedificari Tibia voluit, destinatos, neque remissos, heredis esse respondit, - Sic Tibia decedens, teste Modestino in /. 44. D. de manumissionis testamento servus suis sub conditione libertatem reliquerat his verbis: Saccus s. servus meus, et Eutychia, et Hirene, ancillae meae, omnes sub hac conditione liberi sunt, ut monumento meo alternis mensibus lucernam accendant, et solenniter. lemnia mortis peragant. Ad quaestionem: an servus et ancillae, cum monumentum assiduum non adessent, liberi esse possint, respondit Mo destinus, neque contextum verborum, totius scripturae, neque mentem testatoris eam esse, sed libertas sub conditione suspensa sit, cum liberos eos monumento adesse voluit: officio tamen iudicis eos esse compellendos, testatricis iussioni parere. Sic tandem Scaevola in leg. 18. §. 4. D. de alim. vel. cibar. leg. scribit; cibaria et vestiaria a testatore per fideicommissum data esse, adiectis verbis; quos libertos meos ubi corpus meum positum fuerit, ibi eos morari jubeo, ut per absentiam filiarum meum ad sarcophagum meum memorem quotannis celebrent. Mota deinceps quaestione: utrum vivus ex libertis, qui a die mortis neque ad heredem accederit, neque ad sepulcrum morari voluerit, alimenta praestanda sint? Respondii Leg., non praestanda. Quid? quod hanc monumentorum custodiam Romani usitatum ipsi adeo lapides loquuntur. Apud Gvidium quidem Inscript. p. 790. ut caeteros veterum inscriptionum collectores faciam, haec inter alia leguntur: libertus liberiabus posterisque eorum custodiam monumenti inhabitandi causa fecit Tenebantur servus potissimum et liberti excubias has agere ad dominorum tumulos, ita quidem, ut quas operas in aedibus sacris aeditus in se suscipiebat, eas in sepulcris Custos praestaret. De hoc quidem Prop. per Tiram, Lib. III, Eleg. 46. V. s4. cecinit: Afferet huc viginti a me, serisque sepulcrum Omabit custos ad meausta sedens. Custodiae huius, quam recte Tutelam cinerura Grynium. Et in Leg. AN r. a Inst. Oraft. Lib. III. cap. 4. Tocavit, non una fuit ratio, sed plures. Ac prima statim quaerenda videtur in summa Romana, qui quietos cupiebant cineres suos, cura, ut justa et perpetua sedes reliquiis non denegaretur: cuius exemplum commemorationis Scipione in leg. 30. §. a. D. de cuititate legat. ubi testator codicillos ad heredes suos ita scripserat: peto ab a vobis, ut, siue in provincia, siue in via liquidissima mihi humanitus acciderit, corpus meum curaetis et in Campaniam, et in monumentum filiorum meorum reportei quam legem videtur Jac. GUTHRIE de jure man. Lib. III. cap. ad. Unde Seneca de brevissima vita, pitae cap. ult. quidem ait, disponunt etiam illa, quae sunt ut uranima vitam sunt, moles magnas sepulcrorum, et opera publica edenda, dedicantia, et ad rogum munera, et ullimos solenniores exequias. Quae ut melius procedant, nec detrimenti quemadmodum capiatur monumenta ipsa, saepius a defunto legata deprendimus relicta libertis aliisue. Hinc Papinianus in leg. ip4. f. 12. D. de condit. et demonstrat. scribit: Titio centum reliqua sunt ita, ut ab monumento meo non recipiat vel uti in illa civitate domicilium habeat: potest dici, non esse locum cautionis, per quem ius libertatis infringeretur. Sed in defunctis libertis alio iure utimur. Accedit quod Bonones, religionis tenacissimi, variis legibus prospecterunt, ut tum cadavera, aeternae sedi destinata, tum sepulcra ab omni visa et iniuria tuta essent. Ipsius nimirum cadaveri violatio fieri poterat expositione, contrectatione, mutilatione, spoliatione, et illegitima translatione; sepulcri autem alienatione, contaminatione per urinam, congerendo terram in sepulcro alieno, stillicidium aut protectum in sepulcrum imholiendo, illegitima illatione, inhabitatione dolo malo commissa, et monumenti demolitione, de quibus omnibus, uti de remedis ad inhibendum crimen concessis, nec non de penitentias in violatores constitutis. Vana Nispez Disp. de sepulcro violato Lugd. Batum lys, in Gerhard Oelreich, Theses. Disput. iurid., select. Vol. II. Tom. III. p. 1. seq. et al. in cv s yAi. - CEN AER Diss. inaug. de jure exequiarum Lugd. Bat. p. 4. Cap. IV. p. 53. sqq. copiosius exposuerunt. Unde in lapidibus et monumentis saepissime inveniuntur inscriptiones, quae violationem nunc deprecationibus, et imprecationibus avertant. Neque aliud quid, nisi sepulcralis custodiae ratio, videtur repetendum et iterum Romano, quo mortuorum restimenta, aurum, pecuniarum, supellectilem, alias res, ut in loco, deorum manuum religione munito, melius ac tutius possent asservari, in sepulcris condebant, ut mittam sacrificia ista annua, in defuncti honorem saepe ex ipsius testamento peragenda, inter quae statu tempore ludos, epulas, aliaque mortis sollemnia instituebant, et de quibus consulendus est. ARNT ZEN S Spec. Observat. Leopold. S. cap. FIF. pag. 38. sqq. Nec silentio tandem remittenda est cura odoramentorum, quae statis et solennis diebus sepulcro infundebantur, et lucernarum, quae lychnochis et bilichnes dicuntur et in omnibus fieri monumentis occurrunt. En ardentem lucernam Salerni inventae inscriptionem; HAVET, SEPTIMA SIT TIBI TERRA LEVIS QVISQUIS HVIC TUMULUM POSVIT ARDENTEM LUCERNAM ILLIVS CINERES AVREA TERRA TEGAT. Harum rerum omnium cura, ipsiusque sepulcii custodia, tamquam pietatis erga defunctos imago, jubebatur libertis, qui, ob summum et inaestimabile libertatis beneficium a patronis acceptum, arctiori vinculo adstricti erant. Hinc Mausolei claves duae penes aliquem libertorum esse jubebatur in lapide apud Qvadratvm marmoreum Thes. Inscript. p. Hic oppidanus de bello civile, libellus hic, pag. 615. Uberus animi nemine, qui, custodis sepius domum suum, Sullam herilem proscriptum, in eodem seculo, una cum parelle, salum tenuit. Hic libertas, sepulcris praepositi, exemplo templorum custodia, nacti sunt nomen aedituarum sepulcrorum, quod extat apud Hispanos. Inscriptiones classis, V. n. 53. AEDITUS. SEPUL. SERGI. FAMILIAE. AEDITVAVIT. ANN. XIL Hinc lux affunditur Ulpiano de iis, qui propter loci religione inde se movere non possunt, in ius non locandis; Dicitur quidem locus religiosus, in quem mortui hominis integrum corpus, sive caput eius tantum, ossa vel, ut uno servo significemus, A.ca/vpava inferuntur, eo consilio, ut ibi perpetuo maneamt. Confirmitaque hoc Florentinus in lege 42. D. de religiosis, et sumit ius, his verbis: monumentum generaliter res est memoriae causa in posterum prodita: in qua si corpus vel reliquiae inferantur, fit sepulcrum: si vero nihil eorum inferatur, erit monumentum memoriae passatum, quod Graeci thanhordikov, id est, inane sepulcrum appellant. Et PAULUS pauculo post in lege 44. ibid. ait: quod in diversis locis sepultum est, uterque quidem locus religiosus non est; quia una sepultura plura sepulcra efficere non potest. Mihi autem videtur, illum religiosum esse, ubi, quod est primum, conditum est, id est, caput, cuius imagine sit, inde cognoscimur; cum autem impetratur, ut reliquiae transferantur, desinit locus religiosus esse. Erat igitur sepulcrum, proprio sensu sumtum, ubi religio incipit ab ejcta iniectione, licet vocetur etiam sacrum ob faciem divina manibus consecerationem, et sanctum propter sanctionem contra violatores confirmatam et ab iniuriis hominum munitum. Neque est, quod, auctore Marco Lycclam a Membrana. Lib. FII. Ecl. a2, reponat Arntzenius, laesam esse a libertis, facta in ius vocatione, defunctorum, qui sepulcralera custodiam iusserant, voluntatem. Laesa potius censenda est a constitutis custodibus, ipsa, si inde se moverant, loci religio, qua sola ii detinebantur. Quod ut exsignrem, in causa est ipse Ulpianus in lege i. D. de mortuo infer. ubi propositis a praetore verbis edicti: quo quam illi mortuum inferre, in unius acti, ius est, quo minus illi eo eaue mortuum inferre, et ibi sepelire licet, vim fieri v eto, adiicit, qui inferendi mortuum iussuhabet, niquis prohibetur inferre: prohiberi autem inferre videtur, siue in locum inferre prohibeatur, siue itinerare arceatur. Quidigitur? Nonne hic sepulcrum dicitur locus? Nonne elocutio Ulpianea: qui propter loci religionem inde se movere non possunt, intelliguntu facilior et eaque commodior, si de sepulcri religione capiatur? Suadet certe tum linguae Latinae ratio, tum veterum scriptorum auctoritas. Dicebatur antiquitus sepulcrum etiam commune sepulcrum, et communis locus, Artemidorus Lib. I. c. 80. communis ille locus vocatur, qui mortuos accipit: καὶ "κῶος καὶ προϋπο Dixon, nihil istum eivamodi rerum in provincia reliquisse, nihil in aedibus cuiusquam, nihil in oppidis, nihil in locis communibus, ne infanti quidem. Loci communis tandem testimonium adhuc denuncio Plato Prologo Casinariae v.ig. Ea tempora flos poetarum fuit, Qui nunc perivit hinc in communem locum. Ridicule ad haec verba Parev s JLexic. I^autin. ad-duxit %. g. Inst. de rerum divis. ubi Imp. Justinianus ait: communem autem locum purum in unum socium inferre non licet, cum apertum sit, locum communem ibi opponi ei, qui unius socii est: in partum autem, qui unitule, commune sepulcrum intelligi, seu, ut cum C A T v L loquar, locum, unde negant redire quemquam. Atque ex his quidem omnibus, satis, ut videtur, efficitur, in tantis istis, quibus Lex secunda Digestorum de inlus vocando premitur, difficultatibus, Jos. Nervii opinionem, qua ductus in Ulpiano interpretando de libertis, sepulcrorum custodibus, cogitare coepit, quamque adversus Henr. Io, Arntzenii vituperia defendendam nobis sumsimus, omnium esse pulcherrimam. praenobilissimo doctissimoque disputationis auctori 8. D. P praeses Iuod me potissimum in publica tuenda disputatione Tibi albi voluisti adesse, Teuche re, Vir Doctissime animoque meo carissime: in eo agnosco amorem Tibi, cognitum quidem et perspectum ab ipso illo temporis puncto, quo primus in mei notitiam venisti, sed novo documento egregie auctum et confirmatum. Neque mihi iucundius quicquam, aut dulcius contingere poterat colloquii docti Tibi instituendi societate, anno superiori, quo sine ieste et comite, in auditorio publico selecta iuris controversias capita defendisti, inita, iam vero per novae eiusdemque sollemnis disputationis oportunitatem renovata, quam nullus dubitio maximos voluptatis ac laetitiae fructus Tibi allaturam esse. Cum enim pectore Tibi candorem, ingenium doctrinae, quam indefesso studio Tibi futuratus: profecto iam omnibus, quae in Turismo Candidatis ea^ praescriptis tegendum edenda sunt, anta cura laude specimen hbus, ut summo sis ab Illustris Ordine elogio condecoratus, omnes haeres virtutes, quibus ornatum Tibi conspicio, mihi quidem longe maiores atque splendidiores sunt his. Ex animi sententia igitur Tibi, Vir Amicissime, hunc facilem studiorum decursus, Consultissimo autem ac venerabili Parenti Tibi hos dulces curae suae fructus, et, omnibus, quibus necessitudinis vel amicitiae fiscundo aliquo iunctus teneris, hos veros gentis suae honores gratulor, et vehementer oporo, ut divina providentia Te una cum gente splendidissima per longam annum seriem praestet incolumem. Clo clo I I. I l/'*. . SL3' J.*i>«:' ..'•.-•-w. .«tdCfr-llAt:^ 'r^^^^.-.A- . ..rl-^ :^:*:^,Si^i.^ ' • .j-t^t -^^'vaig:».^:^^ m- m .'.i^'i' ^m- ■•f >>;■■>;• .; ' -cv ••■ ■ .: •'.•...?-'.>; r# r •.»■ ». * ??^ * -^v^ "^f ■■•■ V :•<;»* ■ v- ,»•-.; i - siK' iV^'- y.. f,- ■ .4. :■.«..♦.- :■¥.»* «■, .■.■>.i :'§5M-»;i^|SH& *»':? ',.*■>' '. :■■:.->.;. V:v-,'.:L ^^i.-^ii;. . - ' . ;.i ■ =^r"y; ;<. ■" ': .»» -...■^'^-^i^-y.. ':t^^ ' .'w ,-.-" ■'•*■•. .*--■ *..;i..:.v-«>v , .;'';t^^,^^j.-|;>A^>;^';^:,^.;.;>^^: ;■■■; "i. • ■■ . i ■"V. *■•»••>.- ■'..'»w?d<-«.-.^^l^ ;^--'5^^^''' . ?. ■.'i,.''.-' ■' •'.''' T^. < ;v,; • «» .'' '■''' ■: ^.^■'■.'^'•::y-<:^ ' •'»J :', i"'-^/--'- :■•-.„;- ' \' ' :" .1.',! , ■:.*;.-■- -r^ ;■...■"'?.';''* • -^v-; .- . ■ -; . '.;;,.-/■ '■^■H'. ,-■•■: "■-'.'-" *'■; "^^':V;fe';^^'' ^^i''!»'^??.' ^:.' , v -^*'?. ::*/■ »^- ^■- * ■ J; • v-*^ 't'-^ ;»y:-: &?;-•:> :. ■ .';^»:^'^. . -•• .^q.-*. 3?.-- « * .• .n^. -. ' \.- 1 oj: * •'^ if!^';. . -■ %■ 1\^'- ' »'5 './.• ^. i ^^f^-^^.-''^^.:;- V.-.^.;'^^, > ^ .? j"V'' ■: ■■> • ■'. <- •^>-:'-' ■ •.i-.^ .. ;ff^-.r.fy:' "^ r^irft^ii?^^^. •■;V^'. ■i- ''^■•- '*•<«? .f. ■^ ^. V>: :fe; ..^,,.. > ■>s.. ■■■ >*^.V 'T'-' :®. .'^•' % ■■y-f_ .>^ . »- ~*^J. 