title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: REDEVOERING. 335 De foat van Ewald was , dat hij een te groot vertroawen koesterde in de overlevering en das haar recht niet scherp genoeg onderzocht. Immers, dat de eeuw van David en Salomo Israei's goaden eeaw geweest is, vaarin de door Mozes gegeven wetten werden gehandhaafd en Jakob'8 nakroost bijgevolg rijkelijk door Jahwe gezegend was; dat de afwijking van die wet en van de gedragslijn der beide groote koningen de eenige bron was van ai de ellende, daarna geleden; dat de edelste vorsten in volgende eeawen niet anders gedaan hebben dan weer opboawen wat het goddeloos voorgeslacht van het werk dier groote voorgangers had verwoest of laten vervallen; eiudelijk dat Israel, alleen wanneer h^t naar Mozes' wet en David's werken deed , de zegeningen van den Messiaanschen tijd kon erlangen — die voorstelling , gedeeltelijk reeds door de priesters en profeten voor de ballingschap ontworpen, vinden wij aitgewerkt en toege- past in al de geschiedboeken , die in of na de ballingschap zijn geschreven , als Jozaa, Richteren, Samael en Koningen, en vooral in het jongste der historische boeken^ Kronieken-Ezra-Nehemia , als mede in den Penta« teach-zelf , voor zoover hij aan Mozes het vaderschap der wetten toekent. Het spreekt vanzelf , dat men onwillekearig begint met geioof te slaan aan die voorstelling. Immers, de eerste lezing der Israelietische geschriften geeft ons van Mozes den indrak als was hij IsraeKs wetgever, van David als was hij de vorst naar Jahwe's hart geweest. Eerst bij naawkeurige ontleding dier boeken ziet men , dat zijzelven de boawstoffen leveren voor eene betere opvatting van de geschiedenis , das mede van den oaden toe- stand des volks. Geheel te breken met het vooroordeel, dat men aan de Israelietische geschiedschrijvers ontleende, is het eerste vereischte voor de echt wetenschappelijke behandeling der Israelietische Oudheden. Dat nog geen enkel schrijver over dit onderwerp dit heeft gedaan en er derhalve voor hem, die hiervan aitgaat, geen bruikbaar handboek bestaat, verzwaart de beoefening zeer en dwingt ieder leeraar der wetenschap zich« zelven een weg te banen. Evenwel schijnt die taak nog moeilijker dan zij is, omdat in de laatste jaren op het gebied der historisch-kritische behan- deling der oorkonden, waarait wij onze kennis van Israers Oadheid hoofd- zakelijk patten moeten, in ons land en daarbaiten reeds zooveel tot stand gebracht is. 6ij zalt niet van mij vergen, dat ik de kloeke arbeiders op 886 H. O O R T dit veld opsom ; ook zou ik vroezen , door eenige op te noemen , aan de verdiensten dergenen , die ik onvermeld liet , te kort te doen. Doch een naam mag en kan ik niet verzwijgen, — gij spelt hem trouwens reeds allen — dien van mijn hooggeachten vriend» wiens leerling ik wel altijd blijven zal, A. Kuenen, wiens talrijke geschriften een stevigen grondslag voor de beoefening van Israel^s oudbeid bebben gelegd, wiens i/Godsdienst van Israel" vooral een standaardwerk is.* — Doch al is er door hem en door anderen veel voorgearbeid , het optrekken van het gebouw der kennis van Israel^s Oudbeid blijft een zware taak. Die taak wordt buitendien tegenwoordig van een anderen kant zeer om- vangrijk gemaakt. Toen de Wette in zijn Archaeologie de paragraaf schreef over de methode, noemde bij, nevens de historiscbe behandeling, de ver- gelijking van andere, vooral van de verwante» volken. Te recbt! Is zulk eene vergelijking voor de bestudeering van ieder volk der oudheid nuttig en noodig, bovenal heeft zij groote waarde, wanneer wij handelen over Israel, eene zoo hoogst belangrijke natie^ maar die zoo weinige geschreven oorkonden nageiaten heeft. Uit een kleinen bundel moeten wij hoofdzake- lijk onze kennis van de eerste twaalf eeuwen zijns bestaans putten ; al wat over den inhoud dier geschriften eenig licht verspreidt , al wat ons helpt ons te verplaatsen in het oude Kanaan, is derhalve harteiijk welkom. Welnu, in den laatsten tijd krijgen wij van alle kanten licht Gaande« weg zijn de Egyptologen tot eenige slotsommen gekomen betreffende den toestand en de zeden der oude bewoners van het Nijldal, waarmee Israel zooveel uitstaande heeft gehad. De Feniciscbe en andere voor-Aziatische opscbriften en overblijfselen leveren van tijd tot tijd kostelijke bijdragen voor onze kennis van deze verwanten van Israel. Zelfs de Moabieten komen in de bama van Meza en andere pas ontdekte voorwerpen ons iets aanbieden. Doch vooral uit het Oosten daagt licht. De onverdroten werk- zaamheid der mannen, die de opgegraven overblijfselen van Assyrie en Babylonie ontcijferen, — eere zij hunner volbarding en liefde voor de wetenscbap I — werpen eindelijk vruchten af die eenige beteekenis hebben^ REDEYOERING. m Nog oiilaiigB 18 Sohrader ons den weg konov wijien tot die ktaig verbojrgoi •chatten. Met dot alle» nMg de booefeiMar der Israelitiflehe Oudheidktmdo niet onbekend b)i|ven, ja^ indie» hij or niefe goed modo vev<ax>itwd it, tevert h^ gobrekkig werk. Bn hiorbij bltjft het nietv Ook de JoodRbo bronwln vh)eien voor on» milder dan voor de ondersoekeito nit rtoGgifttVL tijd. Wat toob wist men toen van de Joodeebo Apoeafyptiek? Bnkele nAmeiiy ale van het boek Henoch en die der SybiUe, moditen doen vemoodeny dat do Joden in de laatste eouwen voor onse jaarteHing het een en ander go- dohreven hadden, aiemand wist, dat er nog enr geheel> bolangrijki vak van letterkonde beetoad, dat thans met den naam^ tan Aptealjptiek aaai- gedpid wordt. Voor ons daarent^n dtjn die gesohriftmyMlvo toegankeMjk OD de vraagstokken aangaande han oorsj^tig, soo nog niet opgelosfe^ toeh gerteld en van vele kanten toegelioht. Voorts, dai do rabbijMn n de eenwen na het begin OMer jaarteUidg' niet weikdooa waren goweott, nuMT hadden gedaoht en geschrevetl over hun godsdien8t> dat he^ moa al^fd geweten ; en aanhalingen oit den Taimud sijn aome in ovwvloed in ^ oudere werken over Bijbelsche Archaeologie te vinden; Maar zij ontttaken weinig of vaisoh licht, daar 2ij al even onkritisch als' de Bijbelteksten wei^ den te berde gebracht. Dank zij de onvermoeide iospanmng van otteUjke , meest Joodsche, gele^den -^ laat mij met eere de nameti' voii Her^d, Jost, Derenbourg, Grata en vooral vitti A; Geigor noemenl -^ worden ons van fieverlede eenigo draden in de handen gegeven , die om door dat ontsettende doolhof der Joodsche overte^ritigmi eti spits vondige' wetflrrerkkh ringen voeren kunnen. Met al die schoone voodsten breidt sich het veld onzer werkzaamheid nit, zoodat het steeds moeilijker wordt het geheel te overzien en bijna onmogelijk zich in iedor ded daarmn' door lelfstandigo brootMKiitudie goed in te werken. Doch zij de taak «waar, het dbe! is: het^volk Israel tef leef«ti ketlDied, en dat doel itf sefaoonl' Ja, het is de moeite dubbe) waard de IsraelitisdM^' Oudbeidkundo' te beoefenen. Reed» als hti)|lir0teMchalp tot het erfangeit- t^aa-otfi good inairiit in het ontstaan im het Ohristendom is^ sij belangHjk. Hit wotdt looh 43 888 H. O O R T bij de ▼erklaring der oorkonden des N. V.s. maar al te vaak vergeten^ dat Jezus en zijne eerste volgelingen Joden waren; en toch, dit goed in 't oog te houden is het eenig middel om menig raadsel op te lossen. Doch zal de laraelietische Oudheidkunde overvloedige vruchten afwerpen^ dan moet sdj om haarzelfs vnl beoefend worden , wat zij ook ten volle ver^ dient. Is toch de geschiedenis der menschheid aan een prachtig drama gelijk, dan is ieder deel daarvan beiangwekkend^ maar vooral de geschie» denis van een volk, hetwelk in zoo menig opzicht zich van andere onder- scheidt en waaruit zooveel groots is geboren. Of zou het niet hoogst aan- trekkelijk zijn , in de gedachte te leven te midden van die natie , waaronder mannen als Eiia, Amoa, Jeremia, de tweede-Jezaja zijn opgestaan? En uet, aan het einde van de lijn zijner ontwikkeling, waar het ophoudt een lelfstandig voik te zijn , staat Jezus , de groote Israeiiet , die niet meer aan Israei-alleen maar aan de gansche menschheid toebehoort, dewijl van hem hare zedelijke wedergeboorte dagteekent. Wanneer wij met Israel meele- ven^ dan slaan wij gade, hoe het te strijden heeft voor zijn vrijheid; hoe de groote mannen opstaan, die aan hunne omgeving een bepaalde richting geven ; hoe de partijen tegen elkander botsen ; hoe het eindelijk dreigt op te gaan in zijn godsdienst eu als //volk van het boek" te versteenen, maar er toch leven in blijft, en het ten slotte, voordat het volk aftreedt, aan Jezus het aanzijn geeft, den grooten erfgenaam van Wet en Profeten. Dat is een verheffend schouwspel voor ieder, die zin heeft voor historie^ in de hdbge beteekenis van het woord, en het leven Gods in de menscho heid wil gadeslaan^ wii leeren kennen. Mijne Heeren, Leden van Amsterdam's Gemeenteraad , die mij tot dese betrekking riept, en gij, Mijne Heeren Curatoren van het Athenaeum Illttstre, die mij hiertoe voordroegt, ik breng u mijn dank voor de benoe- ming, die ik als eene hooge eer beschouw. Wel is de taak mij toever- trouwd uiterst belangrijk en zwaar 1 Is toch reeds de omvang der Israeiie- tische Oudheidkonde wijd en zijn de zwarigheden aan hare beoefening verbonden groot, dit vak is slechts een dergene, waarin ik onderwijs zal REDEYOERING. 889 te geven hebben. Niet alleen toch zuUen daarnevens de Hebreeawsche en andere Semietische talen mijn krachten vordereo, maar ook werd mij het groot gebied der Wijsbegeerte aangewezen, opdat ik den kweekelingen dezer Doorluchte School daarop ten gids zij. Intusschen, als mannen, die weet, wat de beoefening eener wetenschap tegenwoordig inheeft , zijt gij reeds over mij voldaan , indien ik nieuw licht mag ontsteken in een dier vakken , en verwacht voor 't overige van mij ; dat de beoefening van geen dier wetenschappen onder uwe studenten een kwijnend leven zal leiden door mijn schuld. Ik zal u dienaangaande thana geene groote beloften doen. Maar wel zal ik met inspanning van alle krachten er naar streven om u niet te leur te stellen, en dit verzeker ik u, dat ik met lust en liefde mijne taak aanvaard. Hebt gij mij een bewijs van vertrouwen geschonken door mij tot deze betrekking te roepen , ik van mijn kant heb haar aanvaard met de verwach- ting, dat gij mij, voor zoover het van u afhangt, hare vervulling gemak- kelijk en aangenaam maken zult. Samen willen wij, ieder op zijn plaats^ het onze doen om te zorgen, dat ook het Hooger Onderwijs in elk opzicht eene eer blijve en meer en meer worde van Nederland'8 hoofdstad. Hiertoe beveel ik roij u ten sterkste aan. Van u, Mijne Heeren Hoogleeraren aan het Athenaeum IUustre en aan de onderscheiden Seminarien, verwacht ik ook voor mij veel goeds. Ik vraag u om uw vriendschappelijken omgang, om uw hulp, om uw terecht- wijzing , waar zulks mocht noodig zijn. Er zijn onder u mannen , vergrijad in den dienst der wetenschap , mannen , tegenover wie ik mij zeer jong gevoel, en gij allen hebt boven mij voor, dat gij reeds langer of korter tijd onverdeeld uw vak hebt kunnen beoefenen, terwijl ik, sedert ik, voor ruim twaalf jaren « de hoogeschool verliet , slechts in uren , ontwoekerd aan een woelig ieven en allerlei practischen arbeid, mij aan de wetenschap heb kunnen wijden. Wanneer ik u toch , zonder mij over mijne gering- heid te zeer te schamen, als mijn ambtgenooten begroet, dan is 't» omdat ik mij vlei voor u niet onder te doen in liefde tot de waarheid en lust tot onderzoek. De betrekking, die ik thans verlaten ga, is mij lief; al liggen zij, die van dezelfde zienswijze zijn als ik, tegenwoordig als voorgangera 48* MO H, O R T der gemeente niet op iomd, met lust ben ik godsdienst-prediker geweert en noode seg ik dien werkkring vaarwel. Mmt twee heeren dienen gaat eok hier beswaarlijk; en dat een wetenechappeiijke loopbaan mij seer dierbaar is , bleek mij , toen ik tot deie betrekking geroepen werd , bij ielfonderaoek te duidelijk dan dat ik weigeren mocht. Moge mijn lust voor de wetenschap mij bij u tot aanbevding atrekken I — Mijn liefde yocx het predikambt sal mij, voorwaarl niet schaden, nu ik grootendeeb aanstaande evangeliedienaars sal hebben op te leiden. Er gaan tegen- woordig Boovele atemmen op , die het een jongeling afraden den werkkring van prediker te kiezen , dat gij vooral , Mijne Heeren Theologen en Be- fltuurders der Seminarien , het ooaangenaam noch onpassend vinden zult « dat ik, die de predikantstoga met de professorale verwissel» den lof van het ambt bezing, dat ik vaarwel zeg, en dus niet meer behoef te belo- ven, dat ik den iust daartoe in het gemoed mijner leerlingen niet nitdoo- ven maar steeds aankweeken zal. Hetzij gg tot dezen werkkring of tot een anderen u voorbereidt, Mijne Heeren Studenten , aan Athenaeum en Seminarien , op welk gebied van wetenschap wij elkaar ook ontmoeten zullen , het zal mijn lust en leven sijn u daarop den weg te helpen vinden. Zal het aan den eenen kant mijn taak zijn het gebouw-zelf der wetenschap op te trekken» zonder vooraf te vragen naar zijn bruikbaarheid voor de praktijk, ik hoop aan den anderen kant niet te vergeten , dat gij ook door de kennis , die gij kier opdoet, gevormd moet worden om in onderscheiden betrekkingen in het werkelijk leven op te treden. Ik hoop, dat het mij gegeven zal zijn n te bezielen met den lust tot zelfstandig onderzoek , zoowel op het gebied der wijsbegeerte als op dat der Oostersehe letteren, en ik verzoek u mij te beschouwen als een vriend^ die, waar hij kan, u gaarne helpen wil. Over de toekomst van het Athenaeum Illustre is in den laatsten tijd vrtj wat gedacht en geschreven. En zij , die de uitbreiding der School vragen en eischen, dat haar de Universiteitsrechteo verleend worden, beroepen rich uit ^ mond op het goede, dat hier tot stand gebracht wordt. Br wordt door de studenten goed geleefd en goed gewerkt, zeggen sij; en voortreffelijk is de verhouding tnsschen leerlingen en leeraars. De examinai REDEYOERING. 841 door de kweekelingen der School elders afgelegd, en de medailles, door een drietal honner onlanga behaald, getaigen voor de waarheid dier bewe- ringen. Die goede geest» hoop en vertrouw ik, zal door mij niet geban- nen worden, maar steeds meer hier zijn thuis vinden. Daartoe willen wij samenwerken, samenstrijden ; want wij zijn commUitones, krggsmakkers. Er wordt tpch in de wereld een strijd gevoerd van de lichtbrengende ken- nis tegen de duisternisUevende onkunde, van het zuivere recht tegen de kronkelingen des onrechts^ van de glansrijke, heilzame waarheid tegen de alies verdervende dwaling en leugen. Wie wenscht niet aan de rechte zijde te staan! 't Is de vraag maar, hoe wij ze vinden. Wij willen er samen naar zoeken. GU>d geve ons nooit der waarheid ontrouw te worden I IK HXB gezegd!. 