title: Annales Academici / Hagae-Comitis
creator: Rijksuniversiteit te Leiden
text: Twee yereischten zijn er, die alles in zich besluiten. Waar zij aanwezig zijn en de rigting van het streven bepalen, kan het doel niet worden ge- mist. Het zijn dezelfde vereischten, die voor alle kunsten gelden — en als*’een kunstvermogen hebben wij het beheerschen der taal erkend —, het zijn: aanleg en studie, tot één geheel vereenigd. Aanleg en studie! De kiem van het genie, door hooger gunst in den mensch gelegd, maar. door zijne eigene vlijt ontwikkeld en tot rijpheid gebragt. Géén van beiden mag hem ontbreken, die heerschappij zal voeren over de taal. Als de natuur hem den aanleg misgund heeft; als zijn gemoed ledig is en koud; of als hij het vermogen niet bezit om wat er woelt in zijn hoofd en hart, voor zijn bewustzijn aanschouwelijk te maken in juiste en fijne omtrekken; als hij het talent: mist om het leven der taal te erkennen, om alle hare hulpmiddelen dienstbaar te maken aan zijnen wil: vergeefsch is alle studie, vruchteloos alle inspanning, de taal laat zich door hem niet beheerschen. Maar is hem de aanlėg geschonken, is hij gezegend met de gave van het genie, om de geheimen der taal te aanschouwen: nog zal die aanleg onvruchtbaar zijn , dat genie in het blinde ronddolen, als: beiden niet door ernstige, onvermoeide studie worden ge- . voed, gekweekt en bestuurd. De ondervinding is daar, om met voor- beelden te staven wat rede en bespiegeling leeren. Hoevele taalgeleerden hebben er niet ten allen tijde met ijver aan de wetenschap gearbeid. Velen hunner hebben door volhardende. studie eene uitgebreide kennis ver- zameld, en in de verschijnselen der taal, door naauwkeurig onderzoek ‘en REDEVOERING. 219 vergelijking, een helder -inzigt verkregen, Doch hoe weinigen hebben de stof hunner wetenschap zoo volledig beheerscht, dat zij zich van al de krachten: der taal tẹlkens naar welgevallen konden bedienen , ja haar .vol- komen meester waren. Aan den anderen kant, hoevele dichters van voor- treffelijken aanleg, wier'geest met alles begaafd was wat er vereischt wordt om het meesterschap der taal voor te bereiden, hebben den onmisbaren grondslag van degelijke taalkènnis verzuimd, en daardoor de zege verbeurd. Wel mogt het dichterlijk gevoel, dat in hen werkte, door natuurlijke aan- drift, menigmaal een schoonen greep doen in de schatten der taal; maar het was:slechts een onbewust vermogen, een flaauwe straal van het schit- terende licht ;: dat- zij hadden: kunnen ontsteken , wanneer hun de fakkel der kennis ten: dienste:'had gestaan. Gelukkig nog, indien dezulken zich weten: te hòéèden yoór een gevaar, dat hen bedreigt. Onmatig vertrouwen op de' gaye , hun verleend , leidt hen niet zelden tot den waan , of zij geene studiė hehoefden , of zij door de kracht van het genie alleen over de taal gebied konden voeren.: Dan werpen zij zich als oppermagtig op, achten elkė:'willekeur, elke-losbandigheid, aan hun vernuft geoorloofd; en- ver- beeldén zich als meesters der taal gehuldigd te worden, wanneer: zij haar alschet slagtoffer hunner luimen vernederen. IJdele waan! Zij overheer- schen de' taal, maar beheerschen ze niet. Kortstondig is de ọvermagt des gewelds. : Weldra herneemt de taal hare regten en wreekt zich op elken verdrukker. Wie haar aanrandt, schendt slechts zijn eigen roem. ‘Doch hét zalmoodig. zijn, de gestelde vereischten wat nader- te om- schrijyeni, ente bepalen waarin die' aanleg en die studie bestaat, van welker gelukkigé vereeniging het wèl slagen afhangt. Moeilijk, is het: voorzekér , den aanleg, die er aanwezig moet zija om het voorgestelde : doel te kunnen bereiken , in naauwkeurige grenzen afte- ba- kenen. Zal ik de verschillende eigenschappen van geest en ziel één voor één nagaan , en overwegen in hoeverre elke van deze gevorderd -wordt ? Zal: ik ze alle met elkander vergelijken, en onderzoeken aan: welke de eerste rang toekomt, aan welke de laatste? Het zou een schrale, nutte- looze arbeid zijn.: Neen, niet in afzonderlijk bestaande eigenschappen , in op zich zelf werkende vermogens, moet de aanleg des kunstenaars worden ontleed: het- is: één schoon geheel, waarin die- allen zamenvloeijen. -Geene 28 * 220 M. DE VRIES enkele gave mag ontbreken , allen moeten zij hare schatting bijdragen, om tot de grootsche taak mede te werken. Verstand en gevoel, oordeel en smaak, vernuft en verbeelding , zijn even noodzakelijke vereischten ; ja, de meest verscheidene hoedanigheden van hoofd en hart moeten zich met elkander mengelen: wijsgeerige scherpzinnigheid is evenzeer eene behoefte als dichterlijke. gloed. i Is nu de mensch eenmaal met dezen heerlijken aanleg begaafd, dan is het aan hem zelven overgelaten, dien te ontwikkelen en vruchtbaar te maken. De studie, die hij daartoe: moet aanwenden , splitst zich in twee verschillende deelen : theoretische wetenschap en praktische oefening. Bei- den zijn even onmisbaar, en moeten elkander ondersteunen. ` Van alle oefening in het behandelen der taal is wetenschap de grondslag; waar deze ontbreekt , is gene ondenkbaar , of zij staat gelijk met het ronddolen op đen oceaan, zonder poolster of kompas. Maar ook. wetenschappelijke kennis alleen (wij zagen het reeds) is niet voldoende om tot de heerschappij over de taal te geraken. Zij wijst slechts den weg aan, die daarheen leidt; maar door inspanning en oefening moet men dien weg leeren bewandelen, om dwars door alle moeilijkheden , over elke hindernis heen, als‘ overwinnaar den eindpaal te bereiken. Slaan wij ten slotte nog een blik op de wetenschap, die bij de prak- tische oefening ten grondslag moet liggen. Het is van groot belang , zich een helder denkbeeld te vormen van haren aard en hare strekking. Waar deze niet naauwkeurig bepaald zijn, loopt men gevaar van in beginselloos- heid te verdolen of tot verkeerde uitkomsten te geraken, die, strijdig met de waarheid, nimmer ten goede kunnen leiden. Helaas! onze vaderlandsche REDEVOERING, 221 taalkunde heeft er heti béwijs van geleverd. Talrijke en vlijtige beoefenaars vond zij ten allen ;tijde, maar- doelloos dwaalden zij door elkander, en hunne pogingen waren onvruchtbaar bij gebrek aan een gemeenschappelijk streven. : Eerst in- lateren -tijd heeft zich een helderder bewustzijn allengs geopenbaard, en begon men eene rigting aan: te nemen, die voor de toe- komst vooruitgang belooft, de historische studie der levende taal. Drin- gende behoefte:is: hetdie rigting te volgen, voor elk wien het in' de weten- schap om' waarheid te doen is. Zij zal hem aan den eenen kant behoeden voor het gevaar, om zich te verliezen in ‘den bajert van stelsels, meeningen, gissingen en tégenstrijdigheden , diein de leerboeken onzer taal in de bontste mengeling liggen: uitgestort :: bedroevende getuigen van het planloos woelen , waarin zoovele ` taalvorschers hunne : krachten verspilden. = Aan de- andere zijde- zal die rigting hem vrijwaren voor die dorre geleerdheid, die in de "taal geèn leven erkent, maar slechts doode woorden en vormen als met het ontleedmes: doorwroet. Aan die rigting getrouw, erkenne men in de weten- schap geen ander beginsel dan de studie der taal, zoo als zij gesproken wordt, zoo als‘ zij opwelt uit het hart des volks. Men: stelle het: zich tot taak, de taal uit: haar zelve- te leeren: kennen , hare verschijnselen gade te slaan, hare wetten uit te vorschen, door te dringen tot in haar innigste wezeń. Maar: men beperke zich niet: bij de waarneming van het tegen- woordige, men zoeke den grond en de verklaring daarvan in het verledene: Historische studie is de bron, waaruit alle hoogere taalkennis moet worden afgeleid.. Zij spoort den oorsprong der taal na tot in den nacht der ver- wijderdstė oudheid; zij wijst, door alle wisseling van lotgevallen heen, de langzamé vorming en ontwikkeling aan, waardoor de taal datgene werd wat -zij heden is; en terwijl zij aldus de kennis van het tegenwoordige tot helder bewustzijn brengt, biedt zij tevens een onfeilbaar rigtsnoer aan tot toe- komstige volmaking. Zoo voldoet zij aan al de eischen, die men der wetenschap stellen mag; zoo is zij eene oefenschool voor wie de taal wil leeren beheerschen. - Weike zijn de pligten, die uit het tot hiertoe behandelde voortvloeijen voor den leeraar der welsprekendheid? Zoo luidt de laatste vraag, die ik te beantwoorden heb, maar voor de gelegenheid van dezen dag eene vraag van overwegend belang. En toch zal ik bij haar niet lang behoeven stil te 422 M. DE VRIES © staan, want in het zoo even ontvouwde ligt reeds het antwoord besloten) Den weg te banen, die leidt tot het meesterschap over de taàl: ziedaar de roeping van hem, aan wien het onderwijs in de welsprekendheid wordt toevertrouwd. Den aanleg te ontwikkelen, de oefening te besturen, de wetenschap aan te kweeken : ziedaar zijne drieledige taak. | Het spreekt wel van zelf, dat het vermogen omde taal te bebbrsikon evenmin als elke andere kunst, door den leeraar aan iederen begeerige kan worden ‘medegedeeld. Als hij te kampen heeft met eene volstrekt weiger- achtige of althans stiefmoederlijke natuur , zal hij niets of weinig uitrigten: Doch een volslagen gebrek aan natuurlijke geschiktheid behoort gelukkig tot de zeldzaamheden , entot die laagte mogen: de praktische voorschriften voor het onderwijs evenmin afdalen, als zij de hooge vlugt van het‘ genie óp zijde mogen streven. In ieders hoofd en hart heeft de natuur hare gaven gelegd: de een baadt zich in ruimeren overvloed, de ander moet zich met soberder aandeel behelpen. Maar voor allen is het pligt, het ontvangene te kweeken, te ontwikkelen en vruchten tedoen dragen. Daartoe mag de leeraar nooit zijne medewerking weigeren. Al wat het verstahd verheldert; het oordeel scherpt, het vernuft. verfijnt, moet hij zich ten nutte maken: Niets wat kan strekken om het gevoel te zuiveren, den smaak te veredelen ; dé verbeelding te leiden, mag hij ongebruikt voorbij laten gaan. Een krachtig middel om dat oogmerk te bereiken , staat den leeraar dan vooral ten dienste, als de natuurlijke gave tot werkzaamheid is opgewekt, en zich door -eigen streven, door studie en oefening, wil vormen. Dan staat hij als vriend en raadgever ter zijde, dan tracht hij den-ijver ten goede të REDEVOERING. - 228 leiden, te waarschuwen voor de klippen, waarop zoo menigeen schipbreuk leed, maar bovenal aan de eischen der wetenschap, die ook hier de eenige grondslag is, regt te doen: wedervaren. Want meer nog dan de ontwikkeling van het talent of de oefening van het kunstvermogen , is de Įaankweeking van'stellige wetenschap een dure pligt voor hem , die. als: leeraar optreedt aan de hoogeschool. Daar immers is wetenschap het allesbezielende levensbeginsel, het doel en middelpunt van aller streven, de leuze: die nooit kan worden verzaakt zonder ontheili- ging van den tempel, door de wijsheid der vaderen gesticht. Wie daar werkzaam is, kent geene hoogere taak, dan de wetenschap te bevorderen door leer en door voorbeeld. Aan de vervulling van die dubbele taak wijdt hij onverdeeld zijne krachten. Hij blijft niet staan bij hetgeen door anderen vóór hem verrigt is, maar tracht door eigen arbeid den schat der verkre- gene kennis aanhoudend te zuiveren, te veredelen en met nieuwe ontdek- kingen te verrijken. Tevens wekt hij anderen op om met hem hetzelfde pad te. betreden , wijst hun dė rigting aan, die zij veilig kunnen volgen, en poogt hen voor afwijkingen te behoeden. Maar vooral zoekt hij hen te vormen tot die zelfstandigheid, die een afschuw heeft van flaauwe volg- zucht, en een onverzoenlijken strijd zweert aan al wat oppervlakkig en onwetenschappelijk is, aan al wat dwaling en vooroordeel begunstigt. Waar zoo de wetenschap gepleegd en beoefend wordt, daar kan zij niet missen ook-hare praktische roeping te vervullen en op de bevordering van alge- meene beschaving, welvaart en volksgeluk in alle .rigtingen heilzaam te werken. De Nederlandsche taalkunde, die, helaas! zoo lang achterlijk bleef, heeft aan zulk eene echt wetenschappelijke behartiging dubbel be- hoefte; te`meer, daar het voorwerp harer studie, de moedertaal , zoo innig met het volksleven zamenhangt, dat hare verwaarloozing voor den nationalen geest slechts noodlottige gevolgen kan hebben. ` Krachtige prikkel voor hem, wien, nevens het onderwijs der welsprekendheid, ook dat der vader- landsche taal, letteren en geschiedenis, is opgedragen! De edelste panden der nationaliteit zijn hem toevertrouwd: eens zal hij verantwoording moeten doen aan de wetenschap en het vaderland. 224 M. DE VRIES Edelgrootachtbare Heeren, Curatoren dezer hoogeschool! Zulk eene grootsche taak is het, waartoe uwe keuze mij riep. Wel mag ik er fier op zijn, dat mij die eere te beurt viel; wel mag mij het hart zwellen van vreugde, nu ik mijn innigsten wensch vervuld zie, nu mij die loopbaan ontsloten is, die het mij ten pligt stelt voor'de wetenschap te leven. En op dubbelen prijs stel ik dat geluk, omdat ik het aan U verschuldigd ben, aan mannen, wier namen het vaderland niet dan met eerbied noemt. Ontvangt mijn diepgevoelden dank voor de gunstige verwachting , die gij van mij hebt willen koesteren. Levendig gevoel ik, wat het zegt, uw vertrouwen te genieten, welk eene dure verpligting op mij rust om dat vertrouwen niet te beschamen. De welvoegelijkheid verbiedt mij U te overladen met betuigingen, wier kracht door het gebruik — niet zelden door het misbruik ! — geheel is versleten. Maar zij mag toch de aan- doening niet versmoren , die mijne ziel vervult. Of zou ik mij niet ont- roerd gevoelen in dit plegtig oogenblik, als ik denk aan de gewigtige taak die mij wordt opgedragen , als. ik het oog‘ slaop mijn nog jeugdigen leeftijd ` en ongeoefehde krachten, of mij de verdiensten voor den geest roep van hem, in wiens plaats ik gesteld ben? -O! bij U, bij allen die mij hooren, welt er eene weemoedige herinnering op, als ik den naam van Lurors uitspreek; want aan- allen was hij dierbaar, en bittere tranen zijn er ge- plengd op zijn graf. Spaart- de droefheid niet, die zijn gemis nog steeds bij U opwekt; want die droefheid is de schoonste erkentenis aan den man, die eene lange reeks van jaren het sieraad was van deze hoogeschool,.wien allen als mensch hebben liefgehad, als leeraar hooggeschat: Gij zijt er getuigen van geweest; hoe zijn leven een tooneel was: van werkzaamheid en onverdroten ijver; hoe hij de belangen zijner leerlingen , de verbreiding van kennis en smaak, de bevordering van letteren en kunst, met rustelooze inspanning ter harte nam. Gij weet het, hoe aangehaam hij wist in te leiden in den weelderigen hof der dichtkunst en welsprekendheid, en de geurigste bloemen in overvloed aanbood; hoe- hij; wars van dorre bespie- geling, steeds het schoone te aanschouwen gaf, en zijne rede kruidde: met luimige scherts. Gij hebt het gezien, hoe- ållen hingen aan zijne lippen, als zijne welluidende stem de harten deed trillen, en zijne bezielde gebaren de geheimste gedachten des dichters schilderden voor het oog. Maar wat REDEVOERING. 225 spreek ik tot U over Lurors, wien allen hier van nabij hebben gekend; ik, schier de eenige in deze vergadering, wien het niet of naauwelijks vergund was.hem te kennen! Wat schets ik U de trekken van zijn beeld, dat diep in uwe zielen geprent staat, ik, die dat beeld slechts inhet'voor- bijgaan aanschouwde! ÆEn toch durf ik mede spreken tot zijnen lof; toch mag, na de welsprekende hulde, hem door dankbare vrienden en’ leer- lingen toegebragt, ook een vreemde‘ van zijne verdiensten gewagen; want de roem van zijn naam bleef niet beperkt binnen dezen kring, maar ging uit over het vaderland; de lange rij van geschriften , die van zijn werk- zamen geest getuigen, zijn aan geen Nederlander vreemd. © Is het wonder, dat“ de gedachte aan zulk eenen voorganger, die zijne moeilijke ‘taak tot in hooge jaren met zooveel eer vervulde, den opvolger dreigt te ontmoė- digen , als hij nog jeugdig diezelfde taak op zich neemt? Doch die gedachte mag mij niet ter neder slaan: zij heeft ook veel wat den moed opwekt en sterkt, Is de last zwaar, die op mijne schouderen gelegd wordt: het is èen spoorslag te meer tot krachtige inspanning. Is mijn leeftijd nog jeug- dig: in“ de jeugd stroomt het bloed 'ook ‘het snelst door de aderen , en deinst de` geest voor geen arbeid terug. En'ook Lurors was jong, toen hij die roeping aanvaardde, die hij nu aan mij achterliet. Zijn voorbeeld zal dan mijn ijver aanvuren , mij steeds voor verslapping behoeden. Ik wil er naar streven, om niet alleen zijne plaats te bekleeden , maar ook deelgenoot te worden van de achting , die hij zich verwierf. Gij, Edel- grootachtbare Heereñ, schenkt mij. bij dat streven uwe ondersteuning en bescherming , gelijk gij mij nu reeds. dòor uw vertrouwen bemoedigt. En moge eenmaal de uitkomst leeren, dat gij dat: vertrouwen aan geen on- waardige hebt verspild! Moge ook mijn arbeid er toe ‘bijdragen, om U voldoening te doen vinden voor de ijverige zorg, waarmede gij U toewijdt aan den bloei ‘dezer hoogeschool ! Hooggeleerde Heeren , Zeer Geachte Ambtgenooten! Hoog klopt mij de borst, nu ik U met dien naam mag aanspreken, nu ik mij in éénen rang geplaatst zie met mannen, ‘op wie de wetenschap roem draagt. Meent echter niet, dat de eeretitel, die mij ten deel viel, mij tot ijdelheid zal vervoeren. Bedrieg ik mij, of was ik U welkom als een kweekeling van het dierbare Leiden? Ook voor U hechten zich schoone herinneringen aan die oude- Pallasstad, waar nog de geest van een BorRmAvE en HEMSTERHUIS voort- leeft; waar gij, bij eene even gelukkige als zeldzame vereeniging van twee REDEVOERING. 227 zoo verschillende wetenschappen , in beide die waarheid hebt leeren huldi- gen, waarvan kritiek de grondslag en eenvoud het zegel is. Dat roemt gij te'regt als eene weldaad van uwe voortreffelijke leermeesters, die ook Uwer nog steeds met achting gedenken. En thans komt uit die school een jonger kweekeling tot U, die dezelfde mannen gekend en geëerd heeft. Wel is hij vreemdeling in de wetenschap, waarin gij de roeping uws levens erkent, maar door banden van maagschap verknocht aan twee harer leeraren ,. van welke thans de oudste eene welverdiende rust in eere geniet, de ander, helaas! vroegtijdig aan ons harte ontrukt werd. Doch inniger nog smelten onze herinneringen te zamen, als wij ons het beeld voor den geest roepen _ van hen, die in de klassieke letteren den alouden roem der Leidsche hoo- geschool ongeschonden handhaven. Ol! als ik de aandoeningen, die mijn boezem doorstroomen, den vrijen loop mogt laten, ik zou hun een woord van dankbaarheid willen wijden, ik zou het luide willen verklaren, hoe duur ik mij aan hen verpligt gevoel; hoe zij en de overige leermeesters , op welke ik mij mogt beroemen, aan de teedere zorgen van een geliefden vader de kroon hebben opgezet; hoe hun grondig onderwijs, hunne ver- standige leiding, hunne welmeenende vriendschap, die schoone toekomst hebben voorbereid, die thans ‘voor mij geopend ligt. Doch mag ik mij hier niet verdiepen in de herdenking van het bekoorlijk verleden, mij zelven wil ik het steeds levendig voor oogen stellen, en ik wil er de kracht uit putten, om, naar het voorbeeld mij te Leiden gegeven, naar de beginselen mij daar ingeprent, onvermoeid te arbeiden aan de gewigtige taak, die thans oọk aan mijne handen is toevertrouwd. ` Zoo doende zal ik trachten der school, waarin ik gevormd ben, niet tot oneer te verstrekken; zoo zal ik aan de leidslieden mijner jeugd een dankoffer toebrengen, hunner waar- diger dan de ijdele praal van klinkende woorden. Gewis, bezield met deze gezindheid, heb ik reden om mij zelven geluk te wenschen met uwe vriend- schap. Ik weet het, gij aarzelt niet die roepstem te volgen, en gelijk ik mij be- reid verklaar om van nu af aan mij geheel aan U te wijden, zoo zult ook gij de verwachting niet beschamen, die ik van U durf koesteren. De plaats zelve, die ons vereenigt, wekt ons op tot nieuwe en krachtige in- spanning. Of bloeit niet de wetensċhap in deze grijze stad als met:een verjongd leven? Is niet daar ginds een prachtige tempel verrezen , om eerlang aan haar te. worden toegewijd? treffend gedenkteeken van den edelen zin, die de. bestuurders van ons gewest en van onze stad bezielt, heerlijke getuige van den zegen , door orde en vrede over Nederland uitgestort, REDEVOERING. 229 terwijl elders óproer en geweld de leerscholen doen sluiten en voor het gekletter der wapenen de stem der wetenschap verstomt. Ja, wel begin- nen wij onzen arbeid onder gunstige voorteekenen, nu het vaderland, in zijne instellingen vreedzaam hervormd, en de wetenschap, hier met ver- hoogden luister omstraald , beiden eene nieuwe, veelbelovende toekomst te gemoet gaan. Maar bedenkt daarbij tevens, Jongelingen , hoe onzeker die toekomst nog is, en vergeet niet, dat het ook van U afhangt, hoe zij eenmaal worden zal. Maakt U daarom den tijd ten nutte, die U hier tot ontwikkeling en vorming ten dienste staat, kostbare jaren, die ras daar- henenvlieden , maar, wèl besteed, eene zalige herinnering achterlaten voor uw geheele leven. En blijven wij steeds gezamenlijk aan deze leuze ge- trouw: het welzijn des vaderlands te bevorderen en den roem te handhaven van Groningens hoogeschool ! DE PHYSIOLOGIE IN HAREN INVLOED OP DE HEELKUNDE GESCHETST, INWIJDINGSREDE, BIJ HET AANVAARDEN VAN HET HOOGLEERAARSAMBT AAN DE GRONINGSCHE HOOGESCHOOL, DOOR D”. J. H. JANSEN, UITGESPROKEN DEN 179!»¥ APRIL 1850. EDELGROOTACHTBARE HEEREN, CURATOREN DER GRONING- SCHE HOOGESCHOOL, f WELEDELGESTRENGE HEER, SECRETARIS VAN HET COLLEGIE VAN CURATOREN, HOOGGELEERDE HEER, RECTOR MAGNIFICUS, HOOGGELEERDE HEEREN, HOOGLEERAREN IN DE VERSCHIL- LENDE -VAKKEN VAN WETENSCHAP, ZEER GEACHTE AMBT- GENOOTEN, ` WELEDELE ZEER GELEERDE HEER, LECTOR IN DE WETENSCHAP VAN OPVOEDING EN ONDERWIJS, EDELACHTBARE HEEREN, AAN WIE HET BESTUUR VAN DIT GEWEST EN VAN DEZE STAD, EN DE HANDHAVING DES REGTS IS TOEVERTROUWD, WELEERWAARDE HEEREN , LEERAREN DER GODSDIENST, WELEDELE ZEER GELEERDE HEEREN, DOCTOREN IN DE REGTS- GELEERDHEID, IN DE GENEESKUNDE, IN DE WIJSBEGEERTE EN LETTEREN, AANZIENLIJKE SCHAAR VAN JONGELINGEN,. DIE U AAN- DE BEOEFENING DER WETENSCHAPPEN TOEWIJDT, VOORTS GIJ ALLEN, VAN WELKEN RANG: OF STAND , DIE DEZE PLEGTIGHEID MET UWE TEGENWOORDIGHEID VEREERT, ZEER GEËERDE TOEHOORDERS. Bestaat tusschen alle wetenschappen een onmiskenbaar verband, — het duidelijkst springt de innige zamienhang in het oog, wanneer wij op de onderscheidene natuurkùndige wetenschappen onzen blik vestigen. Hier is geen ware vooruitgang in eene van deze denkbaar, die niet op allen in meerdere of mindere mate zijnen invloed openbaart. Nu eens ‘doet eene ontdekking op het eene of andere punt over een schijnbaar verafgelegen 30 234 J. H. JANSEN onmiddellijk een helder licht opgaan, — dan eens vloeijen hieruit bijzon- . dere wijzen en hulpmiddelen van onderzoek voort, die elders de beste vruchten beloven. Kan het dan bevreemden, dat vooral de geschiedenis der onderscheidene natuurkundige wetenschappen schier overal is zamen- geweven, dat nieuwe tijdperken in deze wetenschap geboren worden uit ontdekkingen- in -gene? +: Ik spreek hier niet van natuurkundige wetenschappen in den engeren zin waarin men ze, mijns inziens ten onregte, soms wil begrijpen. — De natuurkundige wetenschappen omvatten niet enkel de doode natuur, zij strekken zich evenzeer over de levende, over het geheele gebied der ge- neeskundige wetenschappen uit, die niet anders dan als een deel van gene te, beschouwen zijn. Bij den aanvang onzer kennis waren zij allen één. Niet de overtuiging, dat zìj niet deelen waren van hetzelfde groote gebouw , maar de behoefte, om ze bij hare uitbreiding en steeds toenemenden rijk- dom te splitsen, deed ze in grooterė en kleinere afdeelingen versplitteren, die wel is waar elk haren zelfstandigen loop en ontwikkeling verkregen, maar welker beweging en voortgang, als die der planeten van hetzelfde stelsel, door al de overigen bepaald werd. Vragen wij, waardoor in onzen tijd de geneeskundige wetenschappen zich kenmerken, dan is het antwoord gereed: overal heeft de physiologie, die zelve uit zoo vele bronnen putte, haren invloed doen gelden. Zij heeft haar rijk uitgebreid en andere takken van wetenschap als verzwolgen. Wie thans vañ physiologie spreekt, kan zijnen blik niet bepalen binnen de perken der gezondheid, die nog nimmer iemand heeft aangewezen, noch aanwijzen zal, omdat zij niet bestaan. Het leven in al zijne wijzigingen , die wij als betrekkelijke begrippen ondérscheiden, is het veld , waarop zij zich beweegt. — Terwijl men tot voor weinige jaren van eene physiologische ziektekunde -sprak, drukt thans ziektekundige physiologie alleen een logisch begrip uit. Zoo ruim willen wij het woord physiologie hebben opgevat, wanneer wij zullen trachten U in eenige trekken den invloed dier -wetenschap op de heel- kunde te schetsen. RE Wilde ik -U aantoonen , hoe de kennis der heelkundige ziekten door de ontwikkeling der physiologie gelouterd. en uitgebreid. werd , mijne taak ware REDEVOERING. 235 te ruim en onbepaald. Immers, die kennis zelve is niets anders dan eene physiologie der gewijzigde levensverrigtingen, en ik zou het geheele heir der ziekten te doorloopen hebben, om U telkens aan te toonen, dat phy- siologie de grondslag , het wezen dier kennis is. — Onafzienbaar zou mijne taak zijn, zoo ik U daarenboven wilde doen zien, hoe langs dezen weg de behandeling der heelkundige ziekten vaak? middellijk door de physiologie bepaald werd. Tk wenschte U alleen in enkele sprekende voorbeelden den onmiddellijken invloed der physiologie op de heelkundige praktijk te schetsen, hetzij zij ons de middelen tot het stellen eener diagnosis aan de hand geeft, hetzij zij ons den weg aanwijst, die tot eene rationele behandeling moet worden ingeslagen, hetzij zij ons de voldoening geeft eener grondigè verklaring van hetgeen de praktijk reeds als nuttig had leeren kennen. Waar de gelegenheid zich daartoe aanbiedt, zal ik tevens op de dwalingen trachten opmerkzaam te maken, waartoe gemis aan grondige physiologische kennis aanleiding geeft. ° Verleent mij hierbij uwe welwillende, en vooral toege- vende: aandacht. Hoe vollediger onze physiologische kennis van eenig orgaan of- stelsel is, des te vruchtbaarder is het onderzoek der verschijnselen, die uit de stoornis in zijne verrigtingen voortvloeijen voor de herkenning, des te invloedrijker in het algemeen is deze kennis zoowel op theorie als op praktijk. Hier- van, zoowel als van het tegenovergestelde , treffen wij op het gebied der heelkunde nergens een duidelijker en in het-oog vallender bewijs aan, dan wanneer wij oog- en oorziekten onderling vergelijken. Het gehoorwerktuig , hoe zamengesteld ook, is ontleedkundig even goed gekend als het zintuig van het gezigt, doch onze physiologische kennis van het gehoor is: hoogst onvolledig ; het verband tusschen de ontleedkundige gesteldheid en de ver- rigting is slechts zeer oppervlakkig aangetoond. Van eenen invloed op oorheelkunde kan dus nagenoeg geene sprake zijn; en in overeenstemming hiermede is ook de oorheelkunde op eenen zeer lagen trap van ontwikkeling: Wij kennen vele afwijkingen in de verrigting van het gehoor, doch waar de oorzaak hiervan niet klaarblijkelijk in de voor regtstreeksch onderzoek 30 * 236 J. H. JANSEN toegankelijke buis van Eustachius of in den uitwendigen gehoorweg gelegen is, is de ware grond dezer afwijkingen ten eenenmale onbekend; de be- handeling der oorziekten is dan ook grootendeels bloot impirisch:en biedt nog steeds der kwakzalverij een ruim veld aan. Geheel anders is het met de physiologie van het zintuig des gezigts. Deze, die meer dan eenige andere: wetenschap van het leven -uit:de physica putten kon, heeft zulk eene ontwikkeling bereikt, als waarin geer ander gedeelte van de leer der verrigtingen zich mag verheugen. En dit hooge standpunt der physiologie van het zintuig des: gezigts is niet zonder invloed gebleven op de heelkunde: het heeft voor haar rijke vruchten gedragen. Wel heeft ongetwijfeld de ‘eigenaardige gesteldheid van het oog, de door- schijnendheid der brekende middenstoffeh , waardoor het binnenste van dit orgaan voor regtstreeksch onderzoek door middel van het gezigt toegankelijk is, eenen grooten invloed gehad op de juiste herkenning van vele :oogge- breken ‘doch dat wij de verschijnselen en de stoornissen in het zien in de meeste gevallen behoorlijk kunnen verklaren en in verband brengen: met de daaraan ten grond liggende afwijkingen, zijn wij- alleen aan de zoo vol- komene kennis der physiologie van het zintuig des gezigts verschuldigd. Er is dan ook bijna geen enkel belangrijk punt in de physiologie van het oog te noemen, hetwelk niet op deże of gene wijze van invloed :op de oogheelkunde geweest is. In vele opzigten toch is deze physiologische kennis bijna van dagelijksche toepassing bij de behandeling van menig- vuldige, in zoo talrijke wijzigingen en verschéidenheden zich voordoende ooggebreken, hetzij wij daarin de middelen moeten zoeken tot hunne her- kenning en onderscheiding, hetzij: zij ons den weg aanwijst in de keuze der middelen , die tot herstelling of verbetering leiden kunnen. Talrijke voorbeelden zouden kunnen worden aangevoerd, om dien vrucht- baren invloed der physiologie op de oogheelkunde te staven; doch hetzij genoeg, U slechts enkele der meest in het oog springende voor den geest te brengen. In de eerste plaats wil ik U herinneren aan de toepassing der wetten van terugkaatsing van het licht door gladde, ook doorschijnende opper- vlakten, zoo als wij die ook in het oog door het bolle “doorschijnende lioornvlies , door de bolle voorste vlakte en in zekeren zin. holle achtervlakte REDEVOERING. 237 van het beursje der lens vertegenwoordigd zien, op het zintuig van het gezigt. Hierop immers. is de proef van 'PurKINJE en SANsoN gegrond, Waarin wij zulk een heerlijk middel bezitten , om eene dikwijls langs eenen anderen weg niet te onderkennen katarakt en graauwe staar of eenige an- dere achter het lensstelsel aanwezige> verduistering , die het duidelijk zien belet, van elkander te onderscheiden. ! De toepassing van dioptrische wetten , op het als optisch werktuig erkend menschelijk oog, geeft niet alleen eene voldoende verklaring van de toe- standen, die men als bijziendheid en verziendheid onderscheidt; zij wijst ons tevens het middel aan, om dit gebrek zoo veel mogelijk te verhelpen. Het gebruik van doelmatig gekozene glazen, die het te sterk of te weinig brekend vermogen ` van -de doorschijnende middenstoffen van het oog te gemoed komen , zal immers. voldoende zijn, om den bijziende van meer verwijderde, den verziende van in zijne onmiddellijke nabijheid zich be- vindende voorwerpen een scherp en duidelijk beeld op het netvlies te doen - verkrijgen.: En alleen eene: theoretische dwaling , omtrent 'de-ware oorzaak dezer beide toestanden van het zintuig des gezigts, kon tot het denkbeeld aanleiding geven, om elke bijziendheid en verziendheid door spierdoorsnij- ding te genezen, hetzij van twee, hetzij van alle regte spieren , hetzij der bovenste , hetzij der onderste schuinsche spier enz., al naarmate men in de werking van deze of gene spieren op den oogbol de oorzaak der„bijziendę heid of verziendheid meende te moeten zoeken. Inzonderheid wil ik U. wijzen op het hooge. gewigt der langen tijd mis- kēnde en iook thans door velen niet genoeg gewaardeerde entoptische ge- zigtsverschijnselen voor de herkenning der oogziekten; zij leveren een sprekend bewijs voor het‘'belang der physiologische gezigtskunde voor de oogheelkunde. — Door een hoogst eenvoudig middel, gegrond op de kennis, dat bij nagenoeg evenwijdig in het oog invallende lichtstralen van elk op of in het oog zich bevindend ondoorschijnend, of op eene andere wijze het lichtbrekend punt eene meer of minder duidelijke, door het voorwerp- zelf waarneembare schaduw op het netvlies wordt geworpen, zijn wij in staat, ket bestaan van kleine ligchaampjes of- verduisteringen in de vochten van het oog, of in de lens te ontdekken, terwijl: de wijze van verplaatsing bij de-bewegingen van het oog of liever de afstanden der dubbelbeelden, door 238 J. H. JANSEN twee evenwijdige lichtbundels te weeg gebragt, ons zekerheid geyen omtrent hunne zitplaats. Hieraan immers hebben wij het te danken, dat wij de zoogenaamde mouches volantes, die vroeger vrij algemeen en thans nog bij vele oogheelkundigen als hoogst belangrijke verschijnselen, ja als de voor- boden van graauwe of zwarte staar worden aangezien, hebben leeren ken- nen, als noch van het vaatvlies, noch van het netvlies, noch van de lens afhankelijke verschijnselen, maar als in het glasvocht van nagenoeg elk gezond voorwerp zich bevindende ligchaampjes van verschillende gedaante, die bij sterke ontwikkeling wel eenigermate hinderlijk, doch niet gevaarlijk zijn voor het zintuig des gezigts. Door ditzelfde eenvoudige middel, hetwelk ons deze ligchaampjes in het glasvocht doet herkennen, zijn wij bovendien in staat, het eerste begin eener verduistering van de lens of haar beursje door den daarmede aan- gedanen lijder, ook wanneer zij het gezigtsvermogen nog weinig of zelfs in het geheel niet stoort, subjectief te doen waarnemen, het onveranderd blijven of de verdere ontwikkeling dier verduistering na te gaan, reeds dan, wanneer nog langs geenen anderen weg het bestaan daarvan is te ontdekken. Doch niet alleen physiologisch-physische daadzaken, waarvan wij hier slechts enkele voorbeelden aanhaalden, ook zuiver physiologische feiten , betrekkelijk het zintuig des gezigts, zijn van invloed op de heelkunde. Immers, daar wij weten, dat de graad van sterkte van het op het net- vlies vallende licht de bewegingen van den regenboog regelt, dat ook het vermogen, om het oog voor het duidelijk zien van nabijgelegene en` ver- wijderde voorwerpen in te rigten, daarop invloed heeft, en dat eindelijk de bewegingen van den regenboog in beide oogen met elkander in het naauw- ste verband staan, ligt de praktische regel als het ware voor de hand, om'` bij het onderzoek naar de bewegelijkheid van den regenboog van het eene oog het andere te sluiten, den graad van het invallend licht bij af- wisseling te versterken of te verminderen , of het oog tevens bij afwisseling op nabijgelegene of verwijderde voorwerpen te laten rigten. Dit laatste vooral wordt al te dikwijls verzuimd. Hoe veel zouden wij hier nog kunnen bijvoegen omtrent hetgeen de physiologie geleerd heeft aangaande de wetten der subjectieve gezigts- verschijnselen, waardoor wij worden in staat gesteld, alle phantasmen van REDEVOERING. 239 objectieve gezigtsverschijnselen te onderscheiden; doch het hier kortelijk aangevoerde zal voldoende zijn, om den invloed der physiologie van het oog op de oogheelkunde buiten allen twijfel te stellen. Maar is het niet te verwonderen, dat juist daar, waar het: hooge stand- punt der physiologie zulke rijke vruchten voor 'de heelkunde heeft papira zoo veelvuldige grove dwalingen zijn aan te wijzen; dwalingen, die des te meer in het oog springen, omdat vaak het bewijs daarvan met wiskundige zekerheid kan geleverd worden. Alleen geringschatting van physiologische feiten of gebrek aan voldoende physische en physiologische kennis — een gebrek, dat op eenige weinige loffelijke uitzonderingen na bij de oogheel- . kundigen vrij algemeen schijnt te zijn — kan hieraan ten grońd liggen. Zoo hooren wij Déconné spreken van eene diplopie unioculaire retinienne en choroidienne, waarbij het dubbel zien wordt toegeschreven aan de aan- wezigheid van eene plooi in het netvlies, te weeg gebragt door bloeds- ophooping , ontaardingen of gezwellen achter het netvlies of door aandoening van het vaatvlies. Als of eene plooi in het scherm, op de plaats, waar men het door eene lens daarop geworpene beeld opvangt, het ontstaan van twee beelden op het scherm ten gevolge hebben zou. Voorzeker wel een bewijs van onvoldoende bekendheid met physiologisch-optische wetten. Evenzeer kan het ook slechts daaraan worden toegeschreven , wanneer men , zôo als door Worrr, CuNIeER en PerréauIn is verrigt, bij verduistering van het doorschijnende hoornvlies aan eene zijde de vorming eener kunst- matige pupil tracht te vervangen door het doorsnijden der oogspier aan de tegenovergestelde’ zijde. Men had hierbij ten doel, het oog eenen meer doelmatigen stand te geven voor het indringen van lichtstralen. Doch het is immers duidelijk, dat deze kunstbewerking nooit aan het voorgestelde doel kan beantwoorden, en dus ook niet kan zijn aangewezen. De ver- duistering houdt hierbij dezelfde betrekking tot de gezigtsas als vóór de - kunstbewerking; bij het kunstmatig voortgebragt scheelzien zullen de‘ voor- werpen dus ook even ver van de rigting der gezigtsassen moeten verwijderd liggen om gezien te worden, als vóór de spierdoorsnijding. Hoe dikwijls, eindelijk, gėbeurt het niet, dat oogheelkundigen , bij het bestaan van sterk ontwikkelde mouches volantes, nog aan de oude dwaling daaromtrent geloof hechtende , eene krachtige, soms uitputtende behandeling 240 =J. H. JANSEN in het werk stellen, terwijl zij bekend met de middelen der diagnostiek ; die physiologische kennis+aan de hand geven, alle behandeling “zouden laten varen en bovendien đe lijders van humne ongegronde vrees voor op handen zijnde blindheid zouden kunnen bevrijden. De bekende RevEILLÉ Parise werd immers schier het slagtoffer van zulk eene handelwijze. Deze voorbeelden van dwalingen uit gebrek ‘aan grondige physiologische kennis, vooral op het gebied der oogheelkunde , zouden nog met verschei- dene kunnen vermeerderd worden; doch ik zou daardoor te ver van het doel mijner rede afwijken, hoe naauw het hieruit voortvloeijende bewijs der noodzakelijkheid van physiologische kennis ook in verband moge staan met het schetsen van den invloed der physiologie opde heelkunde. Volgt mij met uwe- aandacht, wanneer ik dien invloed zal trachten aan te wijzen op een ander gebied der physiologie, in het mechanisme der ademhaling. In sommige handboeken der heelkunde vindt men bij de eenvoudige doordringende borstwonden als regel aangegeven, dat men den verwonde na eene diepe inademing laat uitademen, waarop vervolgens de wond naauwkeurig gesloten wordt. Als van zelve rijst de vraag bij ons op: Waartoe eerst eene diepe inademing? Waartoe vervolgens de uitademing, alvorens de sluiting bewerkstelligd wordt? Wij onthouden ons van de nasporing of men bepaalde gronden meende te hebben voor dit voorschrift, maar zullen alleen dien praktischen regel aan onze kennis aangaande het mechanisme der ademhaling toetsen. De jongste onderzoekingen van Donners , die het mechanisme der adem- haling in het hèldérste licht hebben gesteld, leeren, dat de longen, uit hoofde harer véerkracht en zamentrekbaarheid , weêrstand bieden aan de in haar bevatte lucht; dat:de lucht, na volbragte uitademing, binnen en buiten de longen in evenwigt is, doch dat de drukking der lucht op de inwendige vlakte van den borstwand geringer is, dan op de uitwendige vlakte , dewijl de: longen door haren weêrstand voor een gedeelte deze druk-~ king dragen. Dit verschil in drukking is gelijk aan de kracht, waarmede de longen inden vrijen toestand, derhalve bij doorboring van den borst- wand, de lucht zouden uitdrijven. Deze weêrstand der longen , die bij de inademing toeneemt, in: dien graad, dat hij bij de dièpst mogelijke inademing REDEVOERING. 241 het vier dubbele van dien na de uitademing kan bedragen, moet bij de inademing door de werking der inadėmingsspieren. overwonnen worden. Evenveel als hierbij de weĉrstand der longen toeneemt is dan ook de druk- king op de inwendige vlakte van den borstwand geringer. — Zoodra de zamengetrokken toestand -der inademingsspieren, die met den weêrstand der longen evenwigt maakt, ophoudt, verkrijgt de neiging tot inkrimping der` longen de overhand en de uitademing grijpt plaats; inzonderheid , alhoewel niet enkel, door de veerkracht en zamentrekbaarheid der longen, en hierbij keert tevens: het verschil in drukking van de buiten- en binnenvlakte van den borstwand weder tot dat van het oogenblik: van rust: terug. Wat zal nu, op grond van het hier kortelijk omtrent ‘het mechanisme der ademhaling herinnerde, bij eene eenvoudige doòrdringende borstwond plaats grijpen en in hoeverre zijn de daarbij aangegevene praktische regelen als doelmatig te. beschouwen ? Is. de vorm ; de rigting èn de uitgestrektheid der. wond zoodanig, dat żij eene- werkelijke vrije gemeenschap met de borstvliesholte ` daarstelt, dan wordt onmiddellijk het verschil:in drukking op de binnėnvlakte en`buiten- vlakte. van den borstwond opgeheven, en met eene: kracht, :die dit verschil in drukking bepaalt en die gelijkstaat aan de kracht, waarmede de:veer- krachtige en zamentrekbare: longen aan de binnen deżelve bevatte lucht weĉêrstand bieden, zal de lucht uit de longen‘ worden uitgedreven: de long zal zamenkrimpen, terwijl-de -daardoor ontstane ruimte. en de borstvlies- holte zal worden: aangevuld door. de lucht, welke. door:de wond-naar bin- nen dringt, wanneer namelijk het een zoowel als het.ander niet belet wordt door op `het punt der verwonding aanwezige vergroeijingen tusschen de oppervlakte der longen den‘ borstwand. — Wat zal nu heti gevolg zijn eener: diepe inademing? Biji de krachtigste werking der inademingsspieren zal nu (immers. de lucht- niet weder in de long kunnen dringen, waar zij eenen aanmerkelijken weêrstand te overwinnen heeft; zij- zal dus in den zamengetrokken toestand- der long geene verandering te- weeg ‘brengen, maar de hoeveelheid lucht in de borstvliesholte zal aanmerkėlijk toenemen en de diepe :inademingi żal derhalve klaarblijkelijk ` eenvoudig overbodig“ en nutteloos zijn, wannėer ‘deze meerdere -hoeveelheid lucht bij de : daarop volgende uitademing weder gemakkelijk- kan ontwijken; doch :zij. zal bepaald 31 242 J. H. JANSEN nadeelig zijn, wanneer de rigting of de grootte en gedaante der wond zoodanig is; dat de lucht wel gemakkelijk van buiten. naar binnen kan dringen bij de inademing, maar bij de uitademing niet weder kan uit- treden: zij zal onder deze omstandigheden de reeds zamengetrokken long bovendien bij de uitademing nog zamendrukken. Eene diepe inademing kan dus bij eene doordringende borstwond onder gunstige omstandigheden onschuldig, nimmer voordeelig zijn. Anders is het met de uitademing. Deze ónmiddellijk vóór de sluiting der wond met alle kracht te laten verrigten , kan voordeelig zijn, wanneer namelijk de, bij de onvermijdelijk na de verwonding plaats gehad hebbende inademingen, in de borstvliesholte gedrongene grootere hoeveelheid lucht langs het wondkanaal kan ontwijken; de in de borstvliesholte noodwendig terugblijvende lucht kan dan tot de kleinst mogelijke hoeveelheid worden terug gebragt, en bij de nu onmiddellijk bewerkstelligde sluiting daarop onvèranderd blijven. Wordt deze uittreding der lucht, en derhalve het terugbrengen tot de kleinst mogelijke hoeveelheid door de rigting of de gedaante der wond=belet, dan is de uitademing vóór de sluiting der wond nutteloos, doch zij kàn nimmer nadeelig werken, zoo als met eene digr inademing het geval. zijn kan. Uit deze toepassing van het mechanisme der ademhaling volgt peah dat het eerste gedeelte van den boven aangevoerden praktischen regel ver- werpelijk is en in strijd met onze kennis aangaande dit mechanisme; dat - daarentegen het laatste gedeelte werkelijk nuttig zija kan en op physiolo- gische gronden steunt. Wij zouden op gelijke wijze de voorschriften bij de baitik tot ontlasting van in de borstholte opgehoopte vloeistoffen aan het daarbij insgelijks van het hoogste belang zijnde mechanisme der adėmhaling kunnen toetsen, en ook hier zouden wij ruime gelegenheid hebben, om den invloed van physiologische kennis op de heelkunde te staven; doch ik zal- niet behoeven te herinneren, dat hierbij te vele mogelijk bestaande omstandig- heden, — die juist dikwijls, eene ondoelmatige handelwijze onschadelijk makende, tot eene verkeerde gevolgtrekking aanleiding geven , — zouden moeten in rekening worden gebragt, dan dat wij dit, zonder te wijdloopig te worden, in eene algemeene beschouwing zouden kunnen opnemen. REDEVOERING. 243 Het hier in verband met borstwonden behandelde mechanisme der adem- haling heeft, gelijk bekend is, eenen belangrijken invloed op den bloeds- omloop , — een invloed, die ook voor de heelkunde van zeer groot gewigt is. — Evenzeer toch als de inwendige oppervlakte van den borstwand, staan ook het hart en de groote vaten in de borstholte, vooral bij de inademing, onder eene veel geringere drukking, dan de overige vaten van het ligchaam; het bloed wordt hierdoor in de aderen onophoudelijk naar de borstholte opgezogen , met eene kracht, die aan dit verschil in drukking beantwoordt, en die derhalve het sterkst is bij de inademing. Dit door talrijke proeven bevestigde physiologische feit geeft. eene voldoende ver- klaring: van het zoo noodlottige verschijnsel, dat enkele malen werd waar- genomen bij heelkundige kunstbewerkingen aan den hals of digt bij de borstkas, die met doorklieving- of insnijding van grootere aderlijke vaten gepaard gaan: ik bedoel de intreding van lucht in de aderen. Wel hebben de proeven van HertwIcH, Amussar en Macen bewezen , dat: de lucht bij enkele doorsnijding of insnijding der aderen aan den hals niet in de aderen treedt, daar de aderwanden onmiddellijk zamenvallen, of het bloed voortdurend uit het- boven de insnijding gelegene gedeelte der ader blijft ` aanstroomen, en dat deze intreding alleen plaats heeft, wanneer in de gewonde ader eene buis gebragt of haar wand op eene andere wijze open- gehouden wordt; doch eene met de laatstgenoemden overeenkomstige om~ standigheid is juist bij bloedige kunstbewerkingen aan den hals of nabij de borstkas dikwijls aanwezig. Dikwijls toch worden de wanden der aderen ziekelijk verdikt of met de omringende deelen vergroeid aangetroffen, zoo- dat zij na de doorsnijding als slagaderen blijven openstaan, of hét weg- nemen van een gezwel maakt eene trekking noodzakelijk, waardoor de ingesnedene of doorgesnedene , overigens zelfs gezonde ader eenen tijd lang opengehouden en dus het indringen der lucht gemakkelijker gemaakt wordt. In deze zelfde daadzaak nu, in de kennis aan het verband tusschen mechanisme der ademhaling en tusschen bloedsomloop, dat ons de ver- klaring van een meestal doodelijk toeval aan de hand geeft, is tevens het middel aangewezen, waardoor deze intreding van lucht in de aderen kan verhoed worden. Eene zoo oppervlakkig en zoo langzaam mogelijke in- ademing gedurende de kunstbewerking, en terwijl de ingesnedene of door- 381* 244 J. H. JANSEN kliefde aderen vrij liggen en nog niet gesloten zijn, zal immers het verschil in drukking en derhalve de kracht, waarmede het bloed, en in de door- gesnedene aderen ‘de lucht, naar de borstkas geperst wordt, zoo gering mogelijk maken. En het getuigt voorzeker meer van eene juiste waardering der physiologische feiten, wanneer wij Branssy CoorErR den raad hooren geven, om de uitzetting der borstkas door een stevig aangelegd verband zooveel mogelijk te beperken, alvorens tot eene bloedige kunstbewerking in de nabijheid van de borstholte over te gaan, dan wanneer wij een’ anderen , overigens geachten heelkundige, als het ware gedachteloos, hooren zeggen, dat men, ingeval bij het wegnemen van ‘eene vergroote en verharde schildklier de uitgezette aderen veel bloed geven, den lijder slechts:eenige malen diep moet laten inademen. Alleen onbekendheid met sedert lang bevestigde daadzaken of geringschatting van physiologische kennis in het algemeen kan. tot zulk eene dwaling aanleiding geven: eene dwaling, die des te verderfelijker is, dewijl het leven van een’ lijder daarmede op hét spel gezet wordt. 3 Vonden wij'in het mechanisme der ademhaling en in dat van den daar- mede in het naauwste verband staanden bloedsomloop’, twee verrigtingen, die in ‘de meeste opzigten tot de best gekende kunnen gerekend ‘worden , gelegenheid, om den invloed van de physiologie op de heelkunde aan te wijzen, ook op een ander gebied, waar nog zoo velė vragen: der weten- schap onbeantwoord zijn gebleven, — op het gebièd der zenuwphysiologie , treffen wij voldoende bewezene feiten aan, die voor de heelkunde van het hoogste gewigt moeten worden geacht. 