title: Locupletissimi rerum naturalium thesauri accurata descriptio, et iconibus artificiosissimis expressio, per universam physices historiam ?opus, cui, in hoc rerum genere, nullum par exstitit /ex toto terrarum orbe collegit, digessit, descripsit, et depingendum curavit Albertus Seba ...
creator: Jansson-Waesberg. | Laan, Adolf van der, | Seba, Albert, | Tanje, Pieter. | Wetstenius, J. | Willem Smith.
text: — Num. ro. Oxys, Africana, bulbo[a , trifolia, flore luteo , WIATHO, | Duplici nititur radice , balbo(a & magnitudinis Avellanz. Folia in orbem pofita pediculis infiftunt fextan funtque terna conjugata, leto virore grata , fuccofa la, glabra, exceptis marginibus, »qua medià copulatur fibrà majore : radicum infima coloris fpadicei eft, talibus, é tuberofa & fuperiore *radice prodeuntibus , - grata, f ; fapore acidulo praedita , Trifolii vulgaris acetofi zemu- qui raris pilis lanuginofi funt, Flores ampli, & calyculo pentaphyllo, parumper, pilofo, prodeuntes, pentapetali, formá Convol'euli, coloris funt ex aureo & luteo mifti Vafculum feminale, nobis licet haud vifum , congeneribus tamen par flore judicamus. Refrigerandi vim obtinet. In locis umbrofis ad promontor. Bonz Spei luxuriat, culture fub noftro climate fatis patiens, modo tempore hyemali in hypocaufto confervetur. Num. rri. Hujus à ceteris Oxyos bulbofe trifolie fpeciebus difcrimen facilé exhibent ramufculi foliofi , pediculis priva, pilis breviffimis obfita, deníé Íftpata funt & minora, folia tricompofita , teris fpeciebus: cztera cum pracedente conveniunt. Num. I2. Flos calyce viridi , violaceus,, piftillum continet craffiufculum. pentaphyllo, mucronato , ftellato , Oxys , bulbofa , Zlfricana , fore purpureo , foliis pilofis , pediculis privis. quorum quàm in cz» Campanula ,| Ceilanica , Senecionis folio, flore purpureo. Ll fuccinctus, extus purpureus, interiora verfus Folia, femecionis zmula, extremum uno vel altero denticulo incifum gerunt. " Accuratius examinata hec planta vix differre videtur à Campanula, Africana, ammua, anguflifolia, ffo- ve purpura[cente , cujus duas fpecies , magnitudine tantüm differentes, exhibet. Hor. Amft, Tom. I, cap. 58. TABULA VICESIMA ET TERTIA Num. I. — Zuleofa ZEthiopica, €9c... Plukenet Amalth. V. "Tab. 354- 3. Eft hzc eadem illi, qua Campanula Capitis Bone Spei , foliis veticulatis , Jpimofis , vocatur. Petiver. Muf. 1$9. GG Num. ro. Driebladig Koekoeksbroodt , uit Zfri- ka, met een bolacbtige *wortel , en een gele, grote, bloem. Het heeft een dubbelde bolachtige wortel, die met een grote vefel in het midden vereenigt is. Het onderíte van deze bollen is Kaftaniebruin, en van de grootte van een grote noot. De bladen zyn in een kring gefchikt, fteunende op fteeltjes, die twec duim-breed lang zyh, en uit de knobbelachtige en bo- veníte wortel fpruiten. ' Drie blaadtjes ftaan telkens byeen , zyn- de bly groen, fappig , van een zuurachtigen fmaak, naar dien van het gemene zure JDriebladt gelykende, glad, behalven dat hunne randen met cenige weinige haairtjes bezet zyn. De bloemen zyn wyd, en komen uit cen vyfbladig, en cenig- zins haairig kelkje voort, hebbende ook vyf blaadtjes, en de ge- daante der bloemen van de Convolvulus, of Jisde: hunne kou- leur is goudverwig en bleck gecl gemengelt. Wy hebben het zaadhuisje niet gezien, 't welk echter naar ge- dachten met dat van de medefoorten zal overeenkomen. Dit gewas heeft cen verkoelende kracht. Ht groeit zeer weclderig aan de Kaap de Goede Hoop op plaatíen, daar veel Íchaduwe is, en wil in ons geweft ook wel opkomen, als men het 's winters maar in cen kagchel bewaart. Nó. 11. Zéfrikaam[cb Koekoeksbroodt , met een — bolachtige «wortel , purperverwvige bloemen , en baairige bladem , zonder ffeelen. Het ver(chil, dat 'er is tuffchen dit en andere foorten van drie- bladig Kockocksbroodt, met bolachtige wortels, kan gemakke- dun. 1. Num. 2, lyk gezien worden aan de bladige takjes, welker bladen drie aan rie gepaart, zonder fteelen zyn, en zeer korte haairtjes dragen,. zynde daarenboven digt byeen geíchikt , en kleinder dan in de an- dere foorten. — Het overige is even gelyk als in de voorgaande. Num. rz. Zeilon[che Klokjems, met bladen wan Kruiskruidt , en purperveraige bloemen. De bloem is met een groene, vyfbladige, puntige, fterrege- wyze geformde, kelk omvat, van buiten du. en naar. binnen toc violetblaauw , dragende cen dikachtig fteiltje. De bladen zyn als die van het Kruiskruidt, en hier en daar tandsgewyze gekurven. Áls men deze plant naauwkeurig befchouwt, fchynt ze zeer weinig te vetula van de Jaariy&fibe , Mfrikaanfcbe, Klokjens , met [malle bladen ,en purperveravige bloemen ,waax van in den anfter- dam[cben Kruidbof, "t LI. Deel,'t 18. Kap. twee foorten , die maar in grootte onderf&heiden zyn, gevonden worden. DRLEEN IWINTIGSTE TATPEREEL. Num. r. "culeofa Aetbiopica , cvc. — Plukenet Ash. V;Tab5s£4. 25 , Deze plant ftaat by hem te bock voor de zelve als de Cazpanas Ja van de Kaap de Goede Hoop, suet. uetsgewyze gedoreude bladen, by Petiver. Muf. 157. C2«. K iNum, 2i RERUM NATURALIUM Num. 2. Afer , [eu Doronicum fexatile , folio Ceterach , Capit. Bon. Spei. Preyn. Pr. 1I. : | Quz à Plukenet Am. LXV. appellatur Dovonicis affinis , petrea ,| ZEtbiopica , Asplenii foliis. Num. 3. Elichryfum i peregrinum ; anguftifolium , lotum incanaá lanugine obfitum, flofculis fpadiceis , im. apices citrinos defmmentibus ,. calyce fpeciofo , candido. 29 Rucinus (potius Ricinoides) arbore[cens ,, Africanus, tomentofis capitulis , Ro[marini foliis , flore vubro, majore. Num. 4. & 5. Ita appellat D. Kiggelaer in fchedulà plantam, qua ab hacce noftra parum, fi quid, differt: unde eodem uti nomine maluimus, quàm aliud, forte minus aptum, effingere. Interim fi capitulorum , feu fru&us habeas rationem , convenit quàm maxime Chamelarici , five Chenopode Monomotapenfi Breyn. Cent. IL T.2. p. 25. à quà tamen ruríus difcrepat, fi folia fpe&tes, quz huic ad caules in globulum colii- guntur, uti in Z4/yffo L4lpimo. — Si quis igitur vocaverit Chamelarici, feu Chemopode Momomotapenfi Breynii fi- milem , per me licet. | | Num 6. Genfla, 4Ethiopica , flore flavo , foliolis inflexis, €9' araneo[a lanugine fun- briatis , [umso vamnulo circa flores glomeratis. — Plukenet Mant. 82. T. 414. TABULA VICESIMA ET QUAR T A Num. r. | Gea, Africana , tomento[a , folio cocbleariformi , flore lutto. Hujusce plante faftigium plerumque in fex vel plures abit ramulos, qui umbellatim. juxta fe mutuo digeti, finguli capitula gerunt denfíé compacta , tactuque , Holoferici inftar, molliffima, coloris fubruffi. Num. 2. Genf, Africana, arbore[cens , folio argentea lanugine veffita. Id przcipué argentei tomenti in foliis inferioribus , jam veteranis , habetur ; dum fuperna , recens ad ex- tremitates enata, folialanugine quidem, fed fubruffà, obfidentur. Flos eft cxruleus. Num. 3. Genifla, Africana, frutefcens ,, Ru[ci foliis nercvofis , flore luteo. — Folia ejus ex*fufco virent: truncum & ramorum caules, fub foliis, lanugo exafperat. Num. z. Z4ffer, of fleenachtig Dovonicum , met bet. bladt «van de Ceterach , an. de Kaap de Goede Hoop. Breyn. Prodr. II. Deze plant ziet Plukenet 44. .L.XZ'. aan voor een foortverwant van de feeenacbtige, Etbiopifcbe , Doronicis , met de bladen van "t Jdspie- nium. Num. P Het uitbeem[ch | Elichryfum , met — [malle bladen, gebeel bexet met een grys mos , en. vevfiert met boog-rode blinkende bloemtjes , met. Citroemver-wi- ge vanden, fcboon em blank «an. knop. Num. 4. en s. Rickus (of liever *Ricimoides) een — boomachtig Afrikaanfch gewas, avaar van de grote avolachtige bol krulletjegwyze geboort is, met Ro- xemaryne bladen , en een grote vode bloem. Deze Ricinus, of Wonderboom, gelykt in alle delen naar de voorgaande , uitgezondert dat de bladen van dezen haairig of fte- kelig zyn. DeHr. Kiggelaer noemt dus een plant, de welke weinig van de onze verfcheelt ; weshalven wy ze liever den zelven naam hebben willen geven, dan een anderen ,' verzonnen, te volgen. Num. 6. Etbiopifche Grnifla , dragende een goud- gele bloem , met kleine omgebogene bladen , befranjet met eem [pinachtie geweeffel op. bet vverbevenffe der INUm. ^at. fakjes , omtrent de bloemen im 't vondt opzeflapelt. Plukenet Mantiff. 82. T. 414. VIER EN TWINTIGSTE TAEFEREEL. Num. 1. Zfrikaan[che Brem , met. gele/ bloemen, auiens bladen gebeel wollig zyn, em zich in de ge- daante van kleine lepelen wvertonen. De kroon van deze plant, of der zelver topeinde verdeelt zich gemeenlyk in zes of meer uitfpruitfelen, die naaft elkander ftaan, kroonsgewyze , en wier hoofden heel digt in malkander gefloten, enin'taanrakenzo zachtals fluweel zyn , ook rosachtig van koleur. Num. 2. Zdfrikaan[che Boombrem ,' *welker. ondevffle bladen, oud wordende , met eem itte zilver- achtige wolle bekleed «worden. De bovenfte jonger bladen aan de topeinden zyn mede wel wollig, maar uit den roffen gekoleurt. Deze hebben blaauwe bloemen, Num. 3. Afrikaanfche boomacbtige Brem , met gea- derde bladen «van Muis-doorn , douker groen- veruig , met gele bloemen. |— De ftam en tak-fteclen zyn onder de bladen ruighaairig. INum, 4. Ot qoe X AMOMNUSTA 49 Num.4. Geifa ,. Evicoides » "Mfricana , fore luteo. | . Hores à (ammitatibus pullulant: fruticofa & hzc cft. Num. 5. | Geifa, lfricana , perfoliata , flore luteo. Folia éraffa fant, & nervis pulchré diftin&a: flores lutei ab extremitatibus ramulorum lateralium , fu- prema inter folia, erumpunt. | Num. 6. Genf, Africana, frutecens , Laricis. incanis folis , flore croceo. TU EUWLA VICRSIMA $T OUR E — Num. r —Zrbr Zagoe , JAmboinenfis. Primis hzc annis nonnifi in fruticis adolefcens magnitudinem , fenfim dein truncum format , 1 5. ad 20. pe- des altum , juxta defcriptionem , à Rever. D. Fr. Valentino prolixé datam in Part. III. Rer. Amboin. pag. 176. ubi & poft pag. 7o. num. 25. vegetans pus minore formá reprzfentatur. Ego interim , hisce non. fatis confidens, fed proprià potius experientià plantz hujus veram mihi ideam comparaturus, Amico, in urbe Batavia haDitanti, zfmdreas Stier appellato , hác fuper re fcribere non dubitavi, à quo & biennio in- de elapfo, unà cum aliis rarioribus vegetabilibus, arboris iftius germinantem ramulum, reficcatum ,. ac-. cepi , prout hac in tabella ari incifus ponitur. Ad arboris radicem propagines plures , vel pauciores , emer- gunt,quz annorum decurfu , die quoque caudices formando , in altum exfurgunt. Folia ultra binos. cubitos longa, minoribus aliis foliis, tenuioribus, componuntur; quorum bina & bina conjugata utrin- ue petiolum, qui.valde durus lignofusque eft, Cannz inftar, & à poflica parte teres, obfident, dlrudturà feré pennz Olorinz vel Anferinz fimili; dum quz principio petioli adherent, breviora, media vero longiffima funt, fenfimque deinceps rurfus attenuata, veríus petioli extremum in acutum definunt. Lit. A. folium tale, tenuius, nativà fuá magnitudine exhibetur, 6 medio folii majoris decerptum. —Foliola omnia lateralia in ambitu minutis acutisque fpinulis quafi ferrata funt. — E fupremo trunci apice, media. inter folia , floridi quidam , diluté purpurei calices , inftar Braffice Cauliflere , xacematim | congefti , propullulant , ui tandem in fru&us abeunt, Pinez compa&tz zmulos, longo pedunculo, inftar Pyri, adherentes; vid. lit. B. — Per racemos autem congregati hi fru&us, plurimi, longis finguli petiolis, ex. uno ftylo craffiore ortis, fuftentantur. Dum infima folia majora, prz marcore flavefcentia , decidunt, palla jugiter folia € faftigio emergunt, donec incrementi fui terminum adepta fit arbos. — Truncus medius. fubtus binos pedes latitudine fuperat; dum rami laterales pedem duntaxat craffi funt, intus cavi, vagi-. nz inflar, & extremum verfus fenfim attenuantur. Fr. Valentyn ait, caudicis partem .craffiffimam | vo- cari Goeroerong , hancque ferrà refe&tam , utpote cavo à natura donatam, loco doliorum & fitularum, ad aquam & alia liquida continenda, ufurpari. Tenues rami, laterales, ab Amboinenfibus, aliisque Indie | jncolis HL A "M vikaanícbe Brem ,. met eecle bloemen gewas wilde hebben, heb ik de moeite genomen deswegen aaneen Nu 4 f jf. ? $ ? oeden vriendt te Batavia, genoemt 2zdreas Stier, te Íchryven, en bladen , als pe Heide. die my na verloop van twee Jaren , onder andere íeldzame gewaffen, een uitfpruitende tak van den ftam dezes booms, gedroogt , hecft. De bloemen fpruiten boven uit de toppen. Hetiseenítruik- —toegezonden, zo als wy de zclve hier in een kopere plaat verto-. gewas. nen. Aande wortel van den ftam komen verfcheide uitípruitfe- --. Au len, doch aan den eenen meer dan aan den anderen, voort, die m ; $ " » na verloop van jaren ook afzonderlyke ftammen maken, en in de Num 5 4 vikaanfc h Bremgená » met door hoogte opfchieten. Debladenzynover de twee ellen lang, en ge- a»a[fene bladen ; en gele bloemen. vult met kleiner fmalle bladen, die twee aan twee aan weerzyden ' , TIE : van den bladítecl, die heel hard en houtig is, als rotting, van Deze bloemen komen uit de kleine zydefpruitjes, aan de €in- ^ achteren rond, naar de gedaante van een zwaan- of ganzepen, den, tuffchen de laatfte blaadtjes voort. Het bladt is dik en geíchikt zyn, zynde onderaan den bladíteel wat korter, maar in ' fraai geadert. *t midden de langfte, wordende allengskens korter, en naar bo- idi ] : ven puntig toc lopende. By Let. A. wordt vertoont cen bladt Num. 6. Boomacbtige Afrikaan[cbe Brem , met licht- | in zyne e dUMh a Fr us et s Vide blaadtjes uit het ; midden van het grote bladt: alle de zyde-blaadtjes zyn rondom Seer, baden , gelykende maar de Larix, zaagsgewyze siclos puntige docui beet Bard uit het met Saffraan-gele bloemen. hoofdt van den ftam komen cenige troflen, licht-paarfle, bloem- knopjes, als bloemkool, uit het midden der bladen uitíchieten, ; die met den tydt vruchten maken, in de gedaante van een digt VYF EN TWINTIGS TE CAFEREEL. gefloten Pynappel, met een langen flee], als van een Peer, by Ws Let. B. aangewezen. Deze vruchten zitten in menigte, op de wyze als troffen , aan lange fteelen , die uit een dikken fteel voortkomen. Als de onderíte grote bladen gecl worden, vallen ze af, komende gedurig weder andere jonge bladen aan het top- Deze Amboineefche Zagoeboom vertoont zich in de eeríte ja- — einde uitgroejen, tot dat de boom zyn volkomen wasdom heett. ren als een heefter- of ftruikgewas , maar wordt met den tydt een — De rechte ítam is over de twee voet breed naar onderen, maar hoog opgaande ftam, vyftien tot twintig vocten hoog, volgens de Zytakken zyn maar een vocet breed in de dikte: van binnen de beíchryving, door den Eerw. Heere Frangois Valentyn daar zyn ze hol , als een koker, en lopen naar boven fmaller toe. van in 't brede gedaan in het derde Deel der /Ambotnee[cbe Zaken, ^ Francois Valentyn zegt , dat men het dikíte ftam-endt noemt fol. 176, wordende het gewas zelf aldaar na fol. 7o, Num. 23, Geeroerong, en dat men het zelve, afgezaagt zynde, gebruikt tot in t klein vertoont. Mar alzo ik daar op niet t eenemaalge- — vaten en emmers, om "er water en ander vocht in te doen, om ruft was, en liever door eige ondervindinge rechte kennis van dit dat het yan int holis. De dunnc zytakken Meme Ke van 2 j mbone Num. z. mbormeefche Zagoeboom. ^t RERUM NATURALIUM incolis Gabba Galba appellantur, extus flavi & glabri, virilis femoris feré equantes craffitiem , variisque liquidis coércendis idonei, fi fundis ligneis probé muniantur: horum & nonnullos poffidemus. — Majora folia incolis, loco arundinum aut PLE ; ad tegendas domos inferviunt. Arbor hzc Zagoe fructus ma- ruros haud profert, priusquam medulla , quz truncum offercit, in farinam aridam mutetur; id, quod Indi cauté obfervant, | Maturis autem fructibus trüncum infra perforant , farinamque , plurima inter fila- menta quafi conclufam , inde eruunt, cribrant, pulchré à filamentis fecernunt , fecretamque affervant , placentis aut panibus inde conficiundis infervituram. Yu Conftat affatim , plurimas harum arborum in infülà Borneo, Ceram 3 aliisque Indiarum oris crefcere , € quibus incolz, modo jam defcripto , maturam farinam colligunt , depurant, affervant, magnáque ejus copià coacervatà, pulmentum inde coquunt , Papedo ipíis vocatum, quod dein in globulos, Corian- dri:feminis magnitudine, formant, alios tamen aliis majores; hi vero globuli Sago, ad folem probé are- fadi, fi ab omni humiditate arcentur, in annos confervari, & in ciítas » dolia, vel farcinas compadti , utcunque libuerit, transportari poffünt. Quam rem propriá do&i experientià demonftrare valemus ; Sa- go nimirum (hoc enim vocabulo granula illa proprié nominantur) per viginti & plures annos à nobis aí- Íervata, nequaquam corrupta, fed zqué apta ufui effe, quàm quz paucis tantum abhinc annis cx Indiis accepimus. Sago Indis optimum | przbet nutrimentum , ipfis ad vite füftentationem apprimé neceffa- rium: benigniflimus quippe rerum omnium largitor, Deus, fecalis triticique penuriam , quà laborant, hácce medullà farfit; cujus immen(am adeo copiam fundunt arbores, ut non regiones duntaxat, in qui- bus hz crefcunt, fed & remotiores aliz ejus abundantià cumulentur : fiquidem circa hanc ampliffima ver- fetur negotiatio, ita ut Britannica Societas Indiarum Orientalium $ago quantitatem maximam, ut mer- cem facile vendibilem , adportet, unde dein huc in Bataviam & dictum transmittitur , fenfimque in ufum venit. Quin & in variis hodiedum aulis expetitur Sago , & à coquis , aliis intermiftum cibis, a pra- aranda embammata, quz plus inde efficaci & gelatinz acquirunt, ufurpatur: Sago enim admodum: 2- «8l g ql , fa glutinofum eft, co&tumque omnino transparet inftar polentz Panici cocz. Eft & Sago debilibus exhau- ftisque zgris, qui emaciati & graciles fant, falubre medicamen, five in jufculis carnium, five in lade, aut aquá duntaxat fimplici decoquatur, addito, pro cujuslibet guftu, alio quocunque, quod füporis gra- tiam conciliare poteft. bulà fub nomine Teuga reprzentatur. — A prifcis fcriptoribus Palmites vocabantur Palme Indice Coccifere , quarum Ambonc en de andere Indianen in hunne tale Ga24a Galba, De landen daar mede overvloedig voorzien worden, alzo 'er grote zelve zyn van buiten geel en glad , omtreht dé dikte van een koophandel mede wordt gedreven, en zclfs de Engelfche Ooit- mans been, en. men kan 'er mede allerhande vocht in bewaren, als zy met houte bomen wel voorzien zyn. . Wy hebben 'er me- de van. De grote bladen gebruiken de inlanders, in plaats van riet, of pannen, om hunne huizen daar mede te dekken.. Deze Zagocboom gecft gene rype vruchten voor dat het pit, het welk in den ftam zit, ryp is geworden, en in droog mecl verandert, daar de Indianen wel op paffen. | Als de vruchten ryp zyn, hak- ken of maken zy onderaan den ftam cene opening, halen 'er het mecl, dat tuffchen verfcheide dradige vefelen als befloten legt, uit, ziften en fcheiden het zelve van die vefelen fchoon af, en bewaren het om 'er koeken of broodt van te bakken. Het is niet onbekend, dat'cr op het cilandt Borneo ook vele Zagoebomen grocjen, als mede op Ceram, en vcle andere In- diaanfche kuften, waar uit de ingezetenen op de voorverhaalde "wyze het mecl, als het ryp is, halen, het zelve zuiveren, bewa- ren, en, als zy 'er velen voorraadt van hebben, dikken braai , by hen Papedo genoemt , van koken ,en daar vervolgens ronde korrels van maken, in grootte als Korianderzaadt, doch yan verfcheide foorten van grootte ; en deze Zagoe- of Sagokorrels wel in de zon- ne gedroogt zynde,én wel bewaart wordende , dat 'er geen water of vochtigheit aan komt,, kunnen de zelve vele jaren goed bly- ven en vervoert worden het zy in kiften, vaten, of baalen, waar van wy zelf ondervinding hebben, en kunnen aantonen, dat de Sago (want dus worden de toebercide korrels eigentlyk genaamt) die wy federt twintig ,en meer jaren bewaart hebben, in 't minft nict bedorven, en al zo goed voor het gebruik zyn, als die wy voor weinig jaren cerít uit Indié gekregen hebben. De Sago is voor de Indianen een uitftekend voed(el, en voor hen zeer nood- zakelyk. tot levensonderhoudt, hebbende de £oede en milddadige Godt, in plaats van rogge en tarwe, die hen ontbreken, hen d merg of pit gegeven, het welk in zodanigen overvloedt uit. de bomen wordt gehaalt , dat nict allen het landt, waar in de zelve Brocjen, maar ook verfcheide andere , en zelfs ver afgelegene Indifche Maatfchappy de Sage, als goede koopmaníchap , in overvloedt medebrengt , van waar het naar Hollandt en clders verzonden wordt, en allengskens in gebruik komt... Ook wordt de Sago reets aan verfcheide hoven getrokken, dienende den koks om 'cr, onder andere fpyze gemengt zynde, goede foepen van te; maken, die ''er te krachtgier en lilliger door worden; want de Sago is zeer lymig,, en, als ze gekookt is geheel doorfchyrnend , gclyk de gort van Boekwyt, als ze gekookt is. De Sago is me- de cen heilzaam geneesmiddel voor zwakke en krachteloze men- Íchen, die fchraal en mager zyn, het zy in focpen by vleefch, het Zy in melk, of ook alleen in water gekookt, naar ieders fmaak daar by gedaan zynde het geen het zelve aangenaam kan maken. Zy is ook zeer goed om in koeldranken, in plaats van Harts- hoorn, of Gepelde garft, te koken: zy verkoelt en verzacht de borít en maag, wordende niet alleen daar voor, maar ook voor de CEA gebruikt, in regenwater gekookt, en met varíf- fe zocte melk gemengt, of als waterbraai gegeten zynde. "Zy is mede zeer dienftig en gezond voor kleine teere kinderen, als het hen, in water gekookt, met een derde zoete melk daar by, in plaats van de &icke meelpappen, voor cen dagelykíche pap ge- geven wordt ; want de andere pappen proppen de zelve al te veel, en verwekken al te veel goorheit of fcherpte in hunne tecre maagjes, zo dat zy daar van grocjen noch bloejen kunnen. En dit leert ons de dagelyk(che ondervinding van gemene menfchen, die hunne kinderen al te fchielyk willen groot hebben, en hen derhalven al te veel en te machtig vocdfel geven, het welk zy niet verdragen kunnen, en alzo, in plaats van te grocjen, ma- ger worden, en zelfs wel fterven. , De Zagoeboom wordt mede onder de Pa/miet- o£ Kalappobo- 7uen getelt in den Malabaarfcben Kruidbof *t I. Deel, waar van op de eeríte plaat aangetoont met den naam van Zezgz. Onder de oude fchryvers worden de Palmiten Pa/zz Indica Cocciefera. ge- noemt, en zyn van veclderhande foorten. — Cafp. Bauhinus hecft in LL ^ 7 A, Tr A LZ 7 77, r7 7 5 —— T. LA ENS  SSSS  TT A L^ SNNNNS SSSSSS e 7 7 7 NRNSSSNSTSN SSNSSRSRNSNNS S SSSSSNSSSSSNSS SSSS Bo o S SESS NS SS SSNNSSSSNSNSENSSRNRNRRNNS SESS QS BOO [ssl ANN b QN NNSSSNNNN SNNSSSNS SS SNNNS SN n, TD 4/17 4), P a) T LAIT I S NS SS S S: NI SS S EIC S NN SSSSESSRNSS SSSESSSERS T T a 2 N N W NSS NS NX NS SS x SEN SS 2 Z a, SN SS N SSYSN NS MSS N NW SN NS SS ERI A I, P p P), A ", 7 7, 7 7A 7 77, T, 7 A A 7 7, 27 77 oZ 7 "7 7 77 7, 7 A LZ 7 TM 1 Yo MANT SEEN ADS NN AN SS SN MM I RN S dA NM SESS Nh j ENS NNNM MM M DM SSSSSSN SS N NN SENSN PA ENRNNRNN SN RON WW NS RAN NN NON SS NNNSONSSSNSNSSSSNNNS BORN NN NONSENSE NN WIN N NS CS ON ARA SAN SS SN ANN NN WS N NN N SS NN NS SESS NN SSNNNNS NNNNN SR NN SN SS NN NN NNN N NS NN NN iN NS NN l NS QU MSS » SS | WW x S NN ANN NN ANE NN ! NN i NSWMN ln SSSNSNSSNNI j : 7 A A D 7 , , i ipu A P A, 7 2 v LL Z SS SN SS m S NN 777 IZ o, 77 7/ 777// A rz, A 2 P -  quarum plurima dantur fpecies. C. Bauhinus in Pizace feptem fupra quadraginta recenfet. D. Engelber- tus Kempherus Ámoenit. Exor. fafc. IV. exacté defcribit modum plantandi Palmites, &c. C. B. n. 12. pag. 508. Banam fritfus Zagu. Arbor favinifera. — Ferdinand. Lopez Sagu audit. Num. 2. Jwmi, aquatic , Indici , fingularis fpecies. Creícit hic Juncus in Indiis Orientalibus ad oras placidorum fluminum, uti noftris in regionibus Cafa- mus aquaticus & gunci : folia tamen haud adeo longa & lata gerit, fed magis coa&a , radicem ar&é com- ple&tentia , urs, extremo anguíliora , & in acumen convergentia, dura & pungentia, prout icon hzc oftendit. Radices Calami noftratis emule funt, fed tenuiores, & faporis odorisque magis a- romatici & Íuavioriss Unde pro zcoro «vero Mattbioli e$» Calamo odorato Plinii, vel Arundine odorata , In- dica, habetur; quum folia ejus dura fint, & , inftar Ztrundinis, manum tangentis ledant. — Plantam hanc unà cum iebus non Batavià duntaxat, fed & ex promontorio Bonz Spei miffam accepimus: quz qui- dem pofterior ab illà habitu vix differt, at faporc & odore plurimum ; dum Afiatica odoris faporisque vi & fuavitate Africanam haud parum antecelit. Quin & folia illius, quam Batavia aliique portus profe- runt, forti jucundoque odore pollent, & vulnerata Meliffe inftar fuaveolent. —— Malabari & Batavii inco- le ex hoc Junco, quo tempore florentiffimus eft, optimum deftillando cliciunt oleum , ipfis appellatum Oleum Zerreóà , alis vero Oleum Squimantbi Indicum. — Olet autem fuaviffimé oleum ifthoc , acrique amarore linguam afficit, & facultate roborandi flatusque. difcutiendi przditum , eximii ufus eft in palpitationibus cordis , & affectibus Hyflericis mulierum, ab animi pathemate natis. Datur à 5 ad 6 gutt. fruftulo facchari albiffimi, aut vini unciz inftillatum , femel aut bis per diem. Iteratis vicibus virtutem ejus fin- gularem fumus experti. Ipfius radicis pulvis tenuiffimus, quantum digitabulo capi poteft, cum vino aut cerevifia affumtus, fummum eít in affe&tibus modo memoratis medicamentum , & prafentiffimum Cardiacum. HEANBIUT.A VICESIMA ET'SESCTA Num. r. Ericu, Americana. Planta hec D. Hermanno in Parad. Bat. pag. 3o. "dpocynum , eretfum , incanum , latifolium , America- mun , floribus ex. incarnato ftarve «violaceis , audit. Breyn. Prodr. II. 24pocymum , eretfum , majus , latifolium , Indi- cum , flore concave auplo , cereo , fuarve purpurafcente. — Ejus icona dedit Pluknetius Phytogr. Tab. CLX XV. fig. 3. que tamen ab Indicá Orientali differt, ineque ab Erics Hort. Malab. & JFarogbale Ceylanenf. probé diftingui debet, prout ex defcriptione ejus conftat, à Celeberrimo D. Hermanno pag. 28, 29, & 30 data. Binz aliz ejus fpecies in Hort. Malabar. Tom. II. fig. 51. P r4. deícriptze funt, ha- rumque prima Bramannis Roey , altera vero, Bel-Eric/, Bramannis Davi-Roey cluit, flore prorfus albo do- nata, cujus brevem defcriptionem , fine icone, pag. : 5. fiftit. n zyn Pimax zcven en veertig daar van aangehaalt. De Heer Engelbert Kzmpher ,. Z/moenitatum. Exoticorum. Fafticulus IF, maakt eene omílaudige beíchryving van de Palmetis, hare plan- tinge,enz. C. B. s. 12. pag. go8. Bazam fruttus Zagu. ' Jrbor fa- rinfera. Ferdinand Lopez gecft haar den naam van Sagz. Num. z. Byzonuder foort van Bies , of: Jun- cus Aquaticus Indica. . Het zelve groeit aan de flille rivieren in Ooft-Indié , gelyk in deze landen de 7Zter-Kalmus en Biezen s doch is niet zo ang en breed van bladt, maar gedrongener, zynde het lof aan de wortcl digt gefloten, de hoogte van 1: voet naar boven fmal- Ter en puntig toclopende , hard en ftekelig, gelyk wy hier in plaat vertonen. De wortelen zyn van de zelve Beanie als onze inlandíche Ka/zus, maar veel dunder, aromatiker , en lieflyker van reuk en fmaak dan onze inlandíche. Deze wordt voor de rechte Zfcorus Mattbioli en Calamus odoratus van Plimius ge- houden, als mede voor de Zruude odorata ludica , dewyl de bladen hard en pevoclig in 't aanraken zyn, gelyk Riet.. Dit ge- was, met zyne wortclen, is ons niet alleen van Batavia, maar ook van de Kaap de Goede Hoop toegezonden. Het zelve ver- fchilt weinig in gedaante, maar veel in reuk en fmaak. — Dat gc- ne, dat aan de kuften van Afíé grocit, is vcecl lieflyker en fter- ker van reuk en fmaak als dat in Afrika voortkomt; ook zyn de bladen van die, de welke op Batavia en andere kuften grocjen, zcerlieflyk en fterk van geur.— Als zy gekwetít worden, hebben Zy den reuk van Meliffz- o£ Citroenkruidt. De inlanders van Ma- labar en Batavia diftilleren cen goede olie van dit kruid- of bies- gewas,als het in zyn beíten fleur ftaat. — Zy geven het zelve den naam van O/eum; Zerre?$ máar anderen hieten het Oleum Squigaa- thi ,of Olie van Kameel-flroo ,uit Indi£. Deze olie heeft cen aange- namen reuk , is fcherp en bitter op de tong, zcer verfterkend en more €n cen uitnemend middcl tegen de hertklopping, m. 1. Apocynum ; en de opdampingen der vrouwen , wanneer de zelve uit ontfítel- teniffe ontítaan. Het wordt droppelwyze van drie tot zes drop- pelen in een ftukje witte broodzuiker, of in een half kelkje wyn ingenomen cen of tweemalen daags. — Wy hebben het door veel ondervinding altoos wel bevonden. De wortel zcel£, tot cen fynpoeder gemaakt,, en cen vinger-hoedt vol met wyn of bier in- genomen, is in de voorgemelde ongemakken cen heerlyk middel en cen rechte hertíterking. ZES EN TWINTIGSTE TAFEREEL. Num. r. Zmerikaen[che Evicu , of wegte; avifte , Amerikaan[che , Apocymum , met brede. bladen. Deze Amerikaanfche Ericu is, volgens de befchryving van den Hire. Hermanns in Paradif. Bat. pag. 3o. de Apocynum , erettum , in- canum , latifolium , dmericahum , floribus ex incarnato [uave violateis, en de Zfpocynum , ereGlum y imajus , latifolium , Iudicum s flore concave am plo , cerueo fuave purpura[cente , van Breyn. Pr. I7. wclke Pluknet ook in prent heeft laten brengen in zyn PAytogr. 740. CLXXV. fig. 3. doch verfchillende in foort vaa die, welke in Ooft-Indié roejen , en derhalven van de Ericu H. 7Malab. cn de ZP'arogbale Ceylaneuf. wel moet onderfcheiden worden, als blykt uit de be- fchryving, die de geleerde Heer Hermanns daar van gegeven heeft zo wcl op 4g. 30. als Gok op ag. 28. ez 29. De twee andere foorten zyn belchreven in de ZJorz. Malabar. IT. Deel, 31. afteke- ning, 14. bladt , daar men zict, dat het in 't Bramanfch Rey gc- naamt wordt, en het twede foort, Bel-Erizu, van de Bramans JDavi- Roey genoemt , wiens bloem geheel wit is, daar van is een korte Bechyungo maar zonder aftckening, op 't 15. Z/a4f. Vy 42 RERUM NATURALÍUM Apocynum hoc idiomate Belgico nullibi, Britannico vero apud Pàrk. pag. 585. Dogsbawe defcriptura reperitur. . Inter frutices numerandum , plerumque V vel VI pedum altitudinem affequitur, trunco me- diocriter craffo, non lignofo, fed la&efcente, viridi, albaque quafi farina confperfo. — Folia craffa, oblon- go-rotunda , bina conjugata, brevibus craffisque petiolis innixa , expanfas coftas gerunt , admodum craf- fas, pallefcentes, filamentofis tenacibusque villis, inftar foliorum Cichorei: moffratis , plenas. Surculis al- tius excrefcentibus, infima folia flaveícunt & decidunt: quousque autem virent, mollia, craffa & fragi- lia funt. — Flores umbellatim dispofiti, multi fimul congregati , longis, craffis ; teretibus, firmis, erectis- que pedunculis fulti, ex albo purpurafcentes, ftellati , petalis quinis, acuminatis, pendulis, fuaveolenti- bus, craífis , crifpatis, przditi, tubum intus, pallidé album , pifllumque ex viridi pallefcens gerunt. Ho- rum in fundo bini rotundi confpiciuntur globuli, à quibus fructus proveniunt, cortice diluté viridi ve- ftiti, intus la&tefcentes, prout binos horum, uni petiolo adharentes, hacce figura exhibemus fab lit. A. Semina plana, fübrotunda, quafi fquamata funt. Radix fübruffa, fibrofa eft. Qui plantam hanc mi- hi transmiferunt, perhibent, radicis in aqua decoctum fi bibatur, admodum conferre ad febres intermit- tentes , & dolores poft partum fopiendos; íi vero in ore detineatur , odontalgie mederi; ejus denique la- vatione malignas quasque inflammationes, Arthriticos dolores vehementes, aliasque ejusmodi agritudi- nes tolli. Num. 2. Geranium, maximum, Ceilanicum, Tufflaginis folio, ftre purpureo. Folia fubtus molli lanugine albicante hirfuta fupra faturaté viridia, craffis nervis , quafi coftis, multi- fariam expanfis, formam folio debitam conciliantibus , perreptata, in ambitu acutis denticulis ferrata funt. Truncus fiftulofus, tomentofus, ex pallido viret: nec minus & florum petioli, qui ex alis folio- rum conjugatorum orti, apicibus fuis fuftinent flofculos, gregatim congeftos, é vaginá prodeuntes, cu- jus folia in fümmitate purpuream coronam oftentant , quamdiu flores nondum patent. — Floris interna fa- cies colore purpureo & piéturà Gladioli & Xiphii «mula cft. Neque conftat nobis, ab ullo Botanicorum Plantam hanc defcriptam effe. Num. g. — Jasminum , Catalonicum , flore. luteo. Protulit hanc arbufculam Hortus Beaumontianus. Folia ejus proximó accedunt ad Perfiarie woffatis folia, fi purpureas, craffasque fpe&tes coftas intermedias; craffiora tamen funt & latiora. ' Truncus, ra- mique, pulcherrimo fpe&taculo, ex pallidé viridi & purpureo variegantur. Folia, alternatim pofita, ex alis fuis emittunt furculos , qui unum aut binos proferunt flores, fimplices, oblongos , calyce viridi, in quinque lacinias , ftelle in modum , divifo, fuccin&tos, tenuibus foliolis, luteis, piftillum ar&é ftipan- Es ; fardos. D. Kiggelar hec quoque Planta Tasmimum , Catal » folüs alternis , flove luteo , audit. : Num. 4. W'y vinden deze /fpocynum nergens in 't Nederduitfch befchre- — boven donker groen , met dikke ribbige zenuwen , veelvuldig ven, maar wel in 't Engelfch door Park. pag. 385. onder den naam van Dogsbane. "t Is cen hecftergewas, en grocit gemeenlyk VE of Zesvoeten hoog : de ftam is matclyk dik , nict houtig , maar melkig, en groen, met wit, als mecl, beftrooit. De bladen zyn dik ,lang- . werpig, en rond, twee aan twee, op korte dikke fteclen. De uitgebreide bladzenuwen zyn dik en bleek , vol met dradige taaie velelen, gelyk de inlandíche Weegbree-bladen. Als de fpruiten hoger uitíchieten, worden de benedentte bladen gecl, en vallen af: in 't groen ftaande zyn zy zacht, dik en bros. De bloemen komen kroonsgewyze en vecl byeen aan lange, dikke, ronde, ftyve en regt-op A n fteelen , purper-rood uit den witten, ftersgewyze , met vyf fpits toclopende bladen, neerhangende, en aangenaam van reuk, dik van bladt, omkrielend, de koker van binnen bleek wit, het ftampertje , of tongetje bleek groen. On- der aan den grondt ziet men twee ronde /o/letjes, waar uit de vruchten voortkomen, welker fchil licht groen en van binnen melkig is; gelyk hier twee vrucbtjeus aan een bloemítecl in de plaat by Let. À. vertoont worden. De zaden zyn plat , rond- achtig, fchobsgewyze. De wortelis rosachtig en vefelig. Die dit gewas aan my hebben overgezonden, getuigen daar van, dat als men de wortel in water kookt, en daar van drinkt, zulks een goed geneesmiddel is voor de koude koorts, en voor de naween der vrouwen: in den mondt gehouden verdryftze de tandpyn ; en als men 'er zich mede wafcht, neemtze alle kwade ontítekin- im en audere zware pynen, van jicht, en andere diergelyke kwalen, weg. Num. z.: Ceilonfche Ojevaars-bekken , met fcbone licht purperbloemen , en bladen gelykende maar die der. Hoef bladen. De bladen zyn van onderen zacht ruig, en wit-haairig; van uit elkander gefpreid , om het bladt in zyne behoorlyke gedaante uit te breiden, rondom met puntige tandtjes verfiert en ingekor- ven. De pypachtige ftam is wollig, en bleck groen, als mede de bloemfteelen, die uit de oxelen der bladen, de welke twee aan twee tegen over elkander zitten, uitfpruiten, aan wiens top- cinden de bloemen koppelwyze uit cen koker voortkomen , waar van de kapfels bladen aan hunne boveneinden met een paars kroontje verfiert zyn, voor dat de bloem open gaat. De bloe- men gelyken van binnen naar de G/adiolus en Xipbium omtrent hare tekening en purperrode verwe. Wy weten niet, dat wy dit plantgewas by eenig ander kruidbefchryver gevonden hebben. Num. 5. Takje van den Catalaanfchen Jasmyuboom n met gele bloemen. Deze Jasmynboom is voortgekomen in den tuin van den Heere Beaumont. Des zclfs bladen gelyken naar de inlandfche Perfica- ria of Flookruidt, wegens hunne paarze, dikke , middelribben : doch is wat breder en dikker van bladt. De ftam en takítecl zyn me- de bleck groen en paarsverwig , het welk een aangenaam gezicht gecft. De bladen zitten het een om het ander aan de takken, uit wiens oxclen kleine fpruitjes groejen, daar cen of twee en- kelde gele bloemen, langwerpig, uit voortkomen, wiens koker Broen is, en in vyf fterachtige punten de bloembladen bekleden. De bloem is gevult met fyne gele blaadtjes , die digt om het ftampertje gefloten zyn. De Heer Kiggelaar heeft dit gewas mcede den naam gegeven van J'afminum Gatalonicum , foliis alternis , flare luteo. Num. 4. TAB.XXVAZL, e NN NSN rr 72 NS NN N SONOS SN S ? SSSSENSCSTS , 7» Ap 7] ANS ANS 2n 7 jj, JT Tb TT 7, SSN m "Wm 111777)» ADEM /1 // idi mu pr ES T 17 77 Z5 77 T AHSZE USCOSAE U CUR NUS Orchis, Brafilienfis , flore Papilionem , vel mufcam rubram referente, Num. 4. Flofculi Papilionis , feu mufcz: rubra formá con bina gerunt rubicunda piftilla , ce, proríus flava & ex purpurco rubra funt. git Diis. ut in Satyrione. flore fufco , froe Scarabeum vefereus , Num. 5. 43 fo fpicui , per dorfum panicula tomentofà , albicante , ornati ; corniculis Papilionum fimilia: florum folia, quafi alata, unà cum caly- i Pedunculus flori$, quoque in luteum vergens , é ternis fur- Quz à D. Breynio in Cent. p. ror. tab. 45. defcripta eft Orcbis, AMyodes , folo colore excepto, ad amuffim cum hác noftrá convenit. Orchis , Brafilienfis , radice palmatà , flore albo €9 rubro, favis quafi annulis pulcherrime circulato , Scarabaum referente. Hujus etiam florum petioli , uti prioris, ex tribus foliis emergunt. — Radices, inftar Palme Chrifli , binis conftant rotundis, exiguis, tuberibus, viribusque & ufa pollent, per varia fcripta Botanica fat notis. qT^A-BUTLÀA VICESIMA ET' SEPTIMUS Num. 1. Cerafus , Indica, fructu ex. purpureo-carulefcente. Ramulum hunc Cerafi, fronde & fru&u ornatum, in liquore Zfrak confervatum, Batavi, unà cum alis fructibus & plantis, miffum accepimus. Cerafa & folia multüm exhaufta. erant. i x s : ; transmifit, unà memorat, Cerafa , matura, coloris effe ex purpureo rubri, czrulo obumbrati, Amicus, qui faporis dulcis, fed exigua, nec Cerafis parvis , nigris , noffratibus , fyloeflribus, majora. In medio cujuslibet pe- tioli Cerafi minutum hzret foliolum , quod in noftratibus haud confpicitur. Folia amoené virent. Num. 2. Corylus India. Orientalis , cum floribus. Indigenz feré fimilis eft, nifi quod folii parti poftice , prope pedunculum , utrinque lata quafi fim- bria adnata fit, in noftratibus haud occurrens. Nuces grandes, rotundz , dulcem continent nucleum. Sunt autem. Avellanz notz nimis & ubique tritz , quàm ut plura de iis nunc commemoremus. Num. 3. Rhamnus ,| Americana , [pinis longis, tenuibus €9' *valde pungentibus. Spinz, ultra folium quodlibet prominule, ex axillis foliorum & ramorum emergunt, exiguá infuper propagine ftipatz , é quà alii rurfum ramuli & foliola proveniunt. Truncus diluté viret. Folia Berberis zmula, majora tamen , fingularibus quoque fpinulis, minutis, in ambitu armata, brevi infiftunt petio- lo, quàmproximé ad truncum fito. Flores pentapetali, ftellari, albidi, & medio quina protendunt ftamina, apice donata, fingula inter folia diftributa: piftillum ex diluté flavo virefcit. *. Num. 4. Brafiliaan[che Orchis , of. Stendelkruidt , avjens bloemen. eem. kapelletje , of vode «lig qerbeelden. De kapelletjes of rode vliegen, welke de bloemen van dit kruidt verbeelden, zyn met een wit wollig pluisje op den rug bekleed, met twee rode ftampertjes, gelykende naar de horen- tjes der kapelletjes. De vleugcelachtigebloembladen en het ko- kertje zyn heel geel en paars-rood; de bloemfteel, die mede uit den gelen trekt, fpruit uit drie bladen, gelyk de Sazyriov. De Heer Breynius, Centur. pag. vor. gab. 45. befchryft een Orcbis Myodes , flore fufco , five Scarabeum refercus , de welke in alle delen met deze overeenkomt, verfchillende alleen in de verwe. Num. s. Brafiliaanfche Orchis , met een cwitte en vode bloem , «verbeeldeude Schallebyters , of Keevers , "met. geel als viugetjes fierlyk uitgemonflert in 't vode. De bloemftecl komt mede, als de voorgaande , uit drie bladen voort. De wortelen beftaan in twee kleine ronde bolletjes, ge- Mk de Palma Chrifli, welkers kracht en gebruik in verícheide Kruidbocken befchreven zyn. ZEVEN EN TWINTIGSTE TAFEREEL. Indiaam[che Kar[eboom , met eem purper- Num. r. blaauwe «rucht. Deze Indiaanfche karffen, met de bladen en vruchten aan een takje, zyn ons v:n B.ta iain cen vlefch met Arak bewaard, toc- Ovarium, gezonden, nevens meer andere vruchten en gewaffen. De karf- fen waren fterk uitgetrokken, als mede de bladen. De zender fchryft my, dat de karflen, p geworden zynde, de kouleur hebben van purper-rood , met blaauw befchaduwt; datze zoct van fmaak , maar klein ,'en niet groter dan onze inlandíche zwar- te krieken zyn. — Aan ieder karfleftecl zit in 't midden een klein blaadtje, dat aan die in onze landen niet gevonden wordt. De bladen hebben een aangenaam groen. Num. z. dadisemfche Hafelaar , met aye bloemen; De zelve komt met de inlandfche byna overeen, behalven dat het bladt van achteren by den ftcel van weerzyden cen aangroci als een breden zoom heeft, dat in de inlandíche zo niet is. De noten zyn groot , rond, en zoet van pit. Maar alzo de Hafcl- noten overal gemeen en bekend zyn, zullen wy 'er niet meer van zeggen. Num. 53. JPeff-Iudifche Kreutzbezien , met lange , dune en. fcherpflekende: doornen. De doornen ftcken boven elk bladt uit, en groeien uit de oxe- len der bladen en den ftam , nevens een klein uitfpruitfel , waaruit weder takjes en blaadtjes te voorfchyn komen. — De ftam is licht roen, en de bladen, die de gedaante van Barberiffen, maar een groter bladt hebben, m mede rondom met kleine enkelde do- rentjes gewapent, en Kort van ftecl, die digt aan den flam zit. Het is feldzaam , dat zelfs uit de doornen blaadtjes voortkomen. De bloemen, die zich in vyf blaadtjes ftersgewyze vertonen, zyn wit, komende uit het midden der bloemen vyf draadtjcs, boven met cen knoopje, die zich tuflchen ieder bladt verdeclen. Het hertje, of ftampertje is licht gecl en groen. La De 44 RERUM NATURALIUM Ovarium; Ricimi iricapfulavis fcr$ emulum, tria quoque femina continet, aliter tamen conformata inque longioribus & albidioribus loculis defixa; prout in reprafentato fub lit, A. fru&tu videri poteft, quem pericarpium quinquefidum etiamnum inveftit: hujus quippe ope fru&tus ad plenam usque matu- ritatem firmatur, donec fponte decidat. Fru&us pedunculi tandem. toti purpuraícunt, & fructus ipíe ab uno latere aliquantum ex flavo viridis evadit. : T'ABULA VICESIMA:.ET.OGTAV À Num. 3. Morus, Papyrifera, [atiua, Tapomicas ffue ramulus. arboris, à qua Saponenfes Papyrum. conficiunt. Icon hzc exículpta eft juxta delineationem , Nob. & Ampl. Confuli Jirfzz ex Japonia, unà cum nonnullis etiam nativis foliis, transmiffam , adje&áà fimul brevi hiftorià methodi, quà ex hác arbore Papyrus confici foleat. Prim fcilicet craffa & procera arbor, qua folo proxima. eft, refecatur; unde dein nonnulli rurfum faürculi, pollicem craffi, progerminant, qui menfe Junio plerumque abíciffi, in magnos faíces, trium circiter pedum longitudine, colligantur , Ae erecti appropriatum in ahenum re- ponuntur, & fuffidiente aquà eousque decoquuntur, donec cortex inde fecedere incipiat; tum veró ex- empti inde faíces invertuntur , alteroque extremo in ahenum collocati, recenti denuó cum aquá tam diu coquuntur, dum cortex undique relaxatus facile feparari queat : extracti igitur é lebete, cortice orbantur, ui reficcatus affervatur, ligno reje&to, aut combufto. Papyrum vero confe&uri corticem illum , are- Baum prius, cum aqui purà & cineribus lignorum , rurfus fpatio 24 horaruf in lebete decoquunt , exemptum dein aquá purà abluunt,. rurfus cum aquá purá per 24 horas in aheno ebullire finunt, craffo interim baculo firpe agitantes, donec ille incraffefcat. — "Tum cortex fic ad albedinem deco&tus mundatur, ficcatur, in trunco, mortarii lignei inar excavato , probé in pulverem teritur , tandemque nová iterum ex aquá per horas aliquot , quantum fatis eft, decoquitur, & quadratis dein capfis immiffus ponderofo- rum lapidum fuperimpofitu ,' cafcorum inftar , premitur, dum omnis inde aqua fuerit exhaufta. — Fre- quenti ergo decoctione & tritu cortex ad eam deducitur puritatem -& fübrilitatem , qua aptus natus eft , modulis ut immitti poffit; haud fecus ac noftris in oris vetera lintea, aut Cannabis Linive filamenta , ite- rata ablutione & tritura, ad albedinem usque & debitam tenuitatem rediguntur. Moduli, modusque ficcandi Japonenfium , uti in officinis chartariis Europzorum , fefe habent, nifi quod magnitudo mo- dulorum fit diverfa. In Hiftorià Japoniz, à D. Engelberto Kampfero ; M. D. edità, & anno 1729. in Belgicum idioma translata, Arboris Papyriferz defcriptio & icon reperitur Lib. L. pag. 455. Tab. 40. dum diícrepat à fupramemoratá , quam D. Witfen , Confüli , quz tamen admo- ex Japonià transmiflam effe diximus. foliorum petioli valdé longi funt, & prope extremum foliorum geniculo quafi donati, é quo ipfa folia , tenuioribus coftulis fulta, progerminant. miles, fucculentos, & grati faporis. De vrucht, of het zaadhuisje gelykt meer naar een ARiizus tricapfularis, o£. zaadbuiskeus , waar in ook drie zaden geplaatft worden, maar in eene andere gedaante , wat langer en witter van kapfulen, gelyk de vrucht by letter A. vertoont, met hare vyf bloem-bekledende blaadtjes, die de vrucht tot hare volkome rypheit vaft houden, en wel zo lange, tot dat de zelve afvalt. De fleclen van de vrucht worden op "t laatít heel paarsverwig, en de vrucht aan de cene zyde cenigzins gecl groen. ACHT EN TWINTIGSTE TAFEREEL. Num. zr. Tabje, met zyme bladem, an bet vechte Jüort an. den. Tapanfchen. Papierboom. Deze plaat is gemaakt naar de tekening , de welke, nevens eenige natuurlyke bladen, aan den Ed. Groot-Achtb. Hecre Burgermecíter Witzen uit Japan is tocgezonden, met cene korte beíchryving , op welke manier het papier daar van gemaakt wordt. Namentlyk, voor eerít wordt de grote dikke boom digt aan den grondt afgekapt : daar na komen cenige jonge fprui- ten, zo dik als cen duim, te voorfchyn, de welke gemeenlyk in de maandt van Juny worden afgefneden ,; en in dikke boffen gebonden , omtrent drie voeten lang, die overend in een daar toe gemaakten ketel worden Br met genoegzaam water ge- kookt, zo lang, tot dat de fchil daar af begint te gaan: dan worden de bofien daar uit gehaalt en omgekcert, cn met het boventte endt naar onderen in den ketel wederom met verích water zo lange gekookt, tot dat de baft overal los is, cn zich Kay laat fchillen: dan wordt het uit den ketel, en de aft daar af gehaalt, en gedroogt, het hout weggeworpen, of verbrand. Als men papier daar van wil maken, wordt de agefchilde baít cerft gedroogt, vervolgens met houtafch en In profundiores quoque & acutiores denticulos emarginata funt folia, pluribusque coftulis perreptata ; eorum vero quede ex ipfis petiolis prodeunt, dum rig inter petiolos & trunci ctiam ramos novellus jugiter furculus progerminat, fru&tus proferens, Moris haud abfi- Io, JE (GS... fchoon water wederom in cen ketel 24 uuren lang gekookt: dan daar uit gehaalt, en inet fchoon water afgewaflchen; voorts wc- derom in den kctel met fchoon water 24 uuren lang gekookt, en met een dikken ítok dikwils omgeroert, tot dat ze dik wordt, Daar na wordt dic wit gekookte bait gezuivert en ge- droogt; als dan in een hol blok , als een mortier van hout, wel geftampt, dat ze klein wordt; en ten laatften wederom in fchoon water gckookt ecnige uuren lang, tot dat het genoeg is. Dan wordt het in vierkante kaffen gedaan, en het water met zware ftenen daar uit geparft, gelyk men de kazen parít. Na dat men deze baft genoeg gekookt, gelampt, gezuivert en fyn gemaakt hecft, tot die bekwaamheit, gelyk men hier te lande en elders het oude lynwaat, of de baft van hennip en vlas doedt, het welk ook zo lange gewaflchen en geftampt wordt, tot dat het be- kwaam en wit is, cn men hct zelve in de formen kan gebruiken. Het maken der formen'en "t drogen gefchiedt op Japan gelyk in Europa aan de papiermolens, doch de formen worden ongelyk van grootte gemaakt.. Men vindt in. de Befcbryving van Sfapan, door den Hre. Engel- Lbert Kempber , M. D. uitgegeven, en in 't jaar 1729. in 't Neder- duitfch uitgekomen, ook cen verhaal van den Papierboom, met des zelfs afbeelding, te weten in "t 7. Bock , fol. 453. Tab. 40. 