title: Natuurkundige lessen, door proefneemingen bevestigd, tot opheldering van allerley dagelyks voorkomende zaaken ... Uit het Fransch vertaald
creator: Nollet, abbé (Jean Antoine), 1700-1770
text: | poon GrisT1ING. 41 »f naar om hoog ryzen ; bezwaarlyk by Leezer ingapg en geloof zouden mogen en. Indien, daasrenboven, die zelíde dveroirzaakende Giftingen, daar.wy in "esde Proefneeming een voorbeeld van den, wel ver van hem te overtuisen de mogelykheid van deeze, welke wy veronderítellen dat "er in den Damp- g, die altoos met eenige vogtigheid en 'erdeeltjes belaaden is, gefchieden; hem egendeel deeze onze Veronderítelling s te verdagter deeden voorkomen , uit Yrking van de mnaauwgezette, doch lzaakelyke, voorzorg, die wy by die fneemipg gebruikten , om 'er geen an- dan wel van alle haar Slymvogten ge- erde Stoffen toe te neemen: dan, zeg mogten wy wel maar by tyds liever van Stuk affcheiden, en was het niet der ite waardig, dat wy ons langer met de pen en verklaaringeti *t hoofd braken,; nen van de andere Verfchynzels van dee- aart poogt té geeven. Want men zal de "biens hoe langer hoe meer zien toenee- I3 men, XITI.LES. 2 Are DEL. 452 VUUR GEMAAKT XIILLES, men, en de wagríchynlykheden afneemes, AL naar maate dat wy verder in *t Onderzoek | treeden van de Blixemende Verhevelingen, Weerigt, — Wat is dat leevendig, dat fcbielyk cn perder" fikkerend Ligt, 't welk uit een Wolk, di " ' . £Zig opent, voortítraalt, en dat wy Wr. lig? noemen? Wat is de oirzaak van da verbaazend en yff:lyk geraas , * welk wy boven ons hoofd hooren , dat op ,duizend veríchillende wyzen rommelt, buldert en klatert , en door ons Dosgder genoemd wordt? Wat is dat voor een aart van Stof, daar wy den naam van BZk/e aan geeven, diein cen oogwenk de allerhegtfte en. fterkfte Ge- bouwen omver ílaat, de allerhardíte Lig- haamen verbrandt en fmelten doet , en wier gitwerkzels niet alleen om hun geweld en onbegrypelyke kragt, maar nog meer om hun zeldzaamheid en zonderlinge werking, waarlyk Wonderen gelyken? Vader Aanzienlyk en talryk is de menigte der LozrRiN Schryveren, die hun beft gedaan hebben, om E'PH" deeze Vraagen te beantwoorden. Onder an- c deren, die het, naar my tocíchynt, geluk- 0000777 Kt moon GisTiMNG. 4453 pig getroffen hebben, kan men inzonder- htid de f(chrander opgeítelde V erhandcling raadplecgen van Vader p LozkERAN, wit der jéfsites Orde, die door de Akade- Tnie van: Beqedeaus int Jaar 1736 met den. Prys wereerd wierd, Men 2l daar in niet slleen Zien; gelyk genoegzaam in alle Wer- ken, die over dit Stuk gefchreeven zyn, dat de eigensarrige Stoffe van den Donder be- fiest in Uitwsat[cningen , die in brand vlie- - gen; mur men zal 'er ook nog daarenbo- ven uit leeren kunnen, op welk eene wyze die Stoffe, in de Wolk bereid wordt en tot dat oogimnerk bekwasm gemaakt, en door welk een kragt en wet van werkiog zy voort- Íchiet en losbarft. Indien de Waarneeming, die men in een afzonderlyken Brief, welke sgter die. Verhandeling gevoegd is; lecft, gedaan is door iemand , die alles , wat hy verhaslt, in koclen bloede heeft aangezien, en dat zyn Inbeclding hem er niets van ci- gen maakzel heeft doen byvoegen, moet men bekennen, dat Vader p LozERAN niet Jwalyk Begift had, en, mag men waarlyk 14 wel XIII. LE£. 2. A y. DEELI^ XI!!! LES. 2. AF D E E L. De Stof vanden Donder zyn Uit- waaffe- iningen, die Vuur, vaiten, Aart van't eedligt. LL .. 454 VUUR GEMAAKTT wel met regt van den Waarneemer zeggen, dat hy de Natuur op het Stuk zelf betraps heeft. Doch, zonder ons in zoa diep en netelig cen Onderzock van naauwkeurige byzonder heden in te laaten, zullen wy flegts, gelyk men in't algemeen doet , veronderítellen, sg de Stoff: van den Donder beftaat uit ecu Mengfel van Uitwaaffemingen, die yan dira sart zyn, dat ze in brand kunnen vliegen, door Gifting, of door de Botzing en Dru king der Wolken , die, door de Winden me- geweld tegen elkander aangedreeven , geftar: E ten en geperft worden. Wanneer een aanmerkelyk gedeelte vands; Mergfel Vuur vat, geíchiedt "er cene los barfting, die fterker of zwakker is, naat maate van de menigte en van den aart der Stoffen, die in brand vliegen , en naar maa- te van den meerderen of minderen tegen- ftand, dien zy in haar fchielyke uitzetüng en vaneenbarfting ontmoeten. —— Indien de menigte der Stoffen , die in brand paakt, niet zeer groot is, en de plaats, p DOOR GisTING. 455 het voorvalt , aan den rand is van eene Wolk, geeft het geen geraas en flag, ten minften zoo yeel wy hooren kunnen; en daar ont- ftaat niets uit, dan een heldere flikkering van Licht, eveneens omtrent als of wy een ta- melyken hoop Buskruid , die, zonder ergens in beflootem te zyn, los en vry op den Grond lag, in de open lugt van verre zagen aan- fteeken. Dat Verfchynzel noemt men JZ*er- gf, *t welk ons in de oogen flikkert, zon- der onze ooren eenig geluid te doen gewaar worden. Maar welk eene leevendigheid en fchitterende helderheid van Licht, die 'erg ontítaat uit een enkelen Damp, 200 verre yan ons af in brand gevloogen! W'elk eene overgroote rnenigte en ontzachlyke voorraad van dien aart van Dampen moet 'er nict in dat Lugtgeweft byeen zyn, om vyf of zes Uuren agtereen, en zelfs langer , al die Vuur- ftraalen, die onophoudelyk op elkander vol- gen, te kunnen *oeden en Brandftof. ver- íchaffen! En hoe komt het tog, dat zoo ge- :. Weldig een menigte van Stoffen , die daar Verbranden, geen reuk wyd en zyd van zig | | I5 ver- XIIL.LE£S, 2. AF- — DEXREL. EZIILLES. 2. A B- D Ez L. Vans dem 456 VuUUR GEMAAK'P verfrreiden , dien wy ook eens zouden r gn ge«air worlen: inzonderheid als'er diet Leizen tvd en uit dat zelfde Lug: wit, dir 250 flerk een brand is, cen os vloeiz? rezea nedervsl: 2. Mar leat ons andre Vericsyrztis overgaa3. Indien eer aicinzr&el; &zr gedeelte vanc zeiiie onier ma:iiér gemengde Uitwaeil Inigen ain 't Giiten raakt in * Lighs vin de W'olk zcif, ontftean "er aanílor gexldize Opbruifchingen, Kookingen,U fricirgen. En indien dit eerfke gedeelt 4 ters yl ket dus van éé1 berft, een ander dt Uvasffeningen van gely&en aart ontmot dat uit zig zelven nog niet gznoeg in bew ging teeit kunnen rzasen om los te barfte zai het he:zelve leeven en kragt van werki bvzett?n; en dit wederom op gelyken v een derde: en zullen "er dus als in vervol van plax:s tot plaa:s, de een na de and Uitfpaitingen gefchieden, die geweldiger Zwairer zyn zullen, naar maate dat die St fea in dikker en. opeengedrongener Woll befiooten zya. Op deeze wyze, zegc m: kr DooR GisTiNG. 45] rygt men die enkele, en die als herhaalde n verdubbelde Slagen , die men hoort als iet Dondert , en wier geluid nog door weér- danken vergroot, uitgebreid en langduuri- ger gemaakt kan worden. De Wolk, door zwaare Ulitfpattingen opengefcheurd , laat een gedceelte van het Vuur, dat ze in zig bevat, uitíchieten naar buiten. Zoo dikwils alg dat gebeurt, zien wy cen Lichtíraal, van een helderer en [chitterender Vuur dan die, daar wy ítraks van fpraken, en die ten Voorboó ftrekt van een Slag , dien wy epgter niet dan na verloop van eenige oogenblikken hooren zullen, om dat het geluid, gelyk men wect , met zoo groot een ínclheid niet voortlcopt als het Licht. Vraagt men my, waarom zoo vcel Vuurs de Woik, die het in haaren fchoot bevat, niet heet maskr, en om welke reden de Re- gen, die er op cien tyd uit die zelfde Wolk valt, niet warm is? Ik zou'er op kunnen antwoorden, dat, naar alle waaríchynlyk- heid, dic Regen koud wordt in neérval- len, "hU XI I.LES$, 2 AFE- DER L. Licht- ftra1l , Voorhoà van den Donder. Kocle ieeen : zw2aaige hceid. XIIL.LES, 2. À Fe» DEEL. Biikfem. 458 VuUR GEMAAK'Y - len, terwyl hy de Lugt doorloopt om op de Aarde te komen. Maar zo men, met dat antwoord niet voldaan, my tegenwerpt, dat men telkens, als het regent, al is .het zelfs met Donderweer , aan den Tbermamefer 7ien - kan, dat 'er de Lugt koeler. door wordt, 2al. ik gereedelyk toeitaan, dat zulks waar is, en openhartig bekennen , dat het eene vwar- righeid is, die waarlyk wel verdient, dat men ze in overwecging neeme; want Wt. ter, ^t welk men billyk veronderftellen msg, dat al tamelyk heet was geworden, tmoeít natuurlyker wyze den ,Dampkring niet kot ler maaken, dan hy te vooren was, Laat ons , eindelyk, zonder ons hier vtr- der meé op te houden, den Blikfem doen nedervallen. Maar eer wy ons verbeelden, .dat hy met zynStraal uit de Wolken fchict, Zal't niet ongevoeglyk zyn, dat wy in* algemeen en ter loops de Eigenfchappen eens opnoemen, die hy noodwendig bezitten moet, om de Werkmeeíter te kunnen zyn: ik zeg niet van al die verbaazende Wonde- ren, wagre of valfche, daar men, zo men /- E e DbooR GisT1iNOG. 459 $e álleen maar optellen wilde, gelieele Boe- X!II-LES. ken meé zou kunnen vullen ; maar flegts van EL die voornaamfte Uitwerkzelen, die niemand onbekend zyn, en die als de grond-oirzaa- ken moetei worden aangemerkt, waar uit alle de anderen afgeleid kunrien worden. Ieder weet ; Il. dat de Blikf:m op het Deszeifs Voorwerp, "t welk hy treft, nedervalt met. "on eene fnelheid, welke byna die van het Weer-. &:gcn. ligt, dat zyn Voorlooper is, evenaart. 2. ích«ppen.; Dat hy niet altyd de Streeklyn houdt van een zwaar Lighaam, "t welk vry de neiging volgt vàn 2yn Ziwaartekragt, maar dat hy ; in fte& van altoos loodregt neér te vallen, ook dikwils zydwaarts werkt, en zclfs van beneden náar boven. 3. Dat hy merkteke- nen agterlaat van een geweldigen en kragt- " daadigen Slag of Botzing , eveneens gelyk een Lighasm, dat ongemeen bard was, zou kunnen doen. 4. Dat hy in ftat is, om s2]les, wat hy raakt, in een oogenblik in brand te fteeken, te doen fmelten , tot Kallc uit te branden; "t geen het allerheetfte en fterkfte Vuur bezwaarlyk zou kunnen doen; 5. Dat. XIII.LES 2. AF- D E E L. Hy moet werken volgens de Wet. ten der Natuur. De nlik- fem is geen in ecn ge- perte Luyt. 4.66 VUUR GRMAAEKT s. Dat hy Dieren en Menfchen kan doédi ftervea , zonder dat "er naderhand eenige zeer zigtbaare oirzsak des Doods asn te ontdekken is. 6. Dat hy dikwils eenen zeer dikken Rook en Damp agtcerlaat', en een Zwavelrcuk, die nog een langen. tyd daar na duurt, en zig ver verfpreidt. Die nu onderneemen wil ons den aart van den Blikfem te verklaaren, moet alle deeze Eipenfchappen en Uitwerkzels teffens in t oog houden, en niets voor een oirzask op- geeven, don't geen in ftaat is, óm dat alles te kunnen uitwerken volgens de vaíte em bekende Wetten, die wy weeten, dat by de Natuur plaats hebben, cn welke wy Baar in alje haare andere werkingen beftendig zien opvo'gen. ) Het zou, derhalven, geenszins voldgeny dat wy, em reden tc geeven van die onge- meene fnelheid , waar meé de Blikfera neére valt; van die geweldige kragt , daer by me werkt; van den brand , dien hy veroirznakt, en dergelyke Uitwerkzcels meer, ons Klesoten verbeeldden vex Lreudende Stofem , die ers ' Kerx DóoR GisTING, 461 Kern van Lugt binnen in zig omvatigen eu de- £elve im fmhalkaar drukkem , o» "er eem bard Ligbaam , en zoo zwaarwigtig , van te maa- ken, dat de f[nelbeid vam deszelfs Val eveumaa- fig kan xyn aan de grootbeid van "t Gewigt (*). Men mogt ons dan wel, en met regt, naar de allereeríte Beginzelen der Natuurkunde Wyzen, om daar te leeren , dat onder alle de Stoffen, die wy kennen, de Lugt de minftgefshikte van allen is, om 'er een Lig- haam van een groot gewigt van te maaken: dat de brandende Stoffen dezelve noodwen- dig yler doen worden en zig uitzetten , in plaats van ze te verdikken en in een te per- íen: (*) Het zyn geen ingebeelde Dwaalingen, die ik hie: weérfpreek: het is hoofd:aakelyk 't geea ik gelcezen heb in een Werk, dat nog korts in "c ligt geloimen is. De Schryver is een Man van ve:dieu- £e, en het is geenszins myn oogmerk, om hem door myn Weerlegging eenig ongenoegen aan te doen.. Maar zyn agting en naam , die hy in andere dingen, díe meer van zyn byzondere beoeffening zyn , met roem ftaande houdt, zou mogelyk íchroomagtige Lcezers in dwaaling leiden kannen; en om zulks voor té komen, is't alleen dat ik hier de vryheid ftem, em zyn Denkbeelden te verbeteren, — Nalies. XIITLLES, 2 AF- DEEL, "XIIT LES. 2. À F- DEEL. Hy is een bianden de Damp, dic uit de Wolk fchiet. 462 ViUR GEMAAK'T fen: dat dergelyk een Lighaam, zo 't "er Zynkon,al woog het cwintigduizend Pond,. niet veel fchielyker zou nedervallen , dan een Hagelfteen doet ; en eindelyk, dat, al viel dat Lighaam met alle mogelyke fnel- heid, die de zwaarte'er aan zou kunnen gee- ven, en zonder zelfs den weerítand van ec- nige Middelítof in rekening te brengen, het egter vier Sekonden 'Tyds zou noodig heb ben, om een Val te doen van tweebonderd en veertig Voeten; "t geen waarlyk zeer wei- nig in verge:yking komt by de fnelheid var den Blikícm. Indien wy on$ met Giffingen willen ophouden, laaren wy dan ten minften Zulken kiezen, die niet regtdraads tegen de allerbekendfte en ontwyffeibaarfte Beginze- len aanloopen. Welk een gevoelen men ook uit het vry aanzienlyk getal van die'er tot nog toeover dit Stuk zyn uitgedagt, omhelzen mag(*), de (*) Hier moet men egter het gevoelen van den Heer MAFFETI van uitzonderen, die beweert, dat de Blikfem niet van boven , maar uit de Aarde komt. Die gcleerde Heer ftaat zoo vaft op dat gevoelen, en E 463 blyft altyd een inbrand ge- xirr.Lzs, ", diede Woll doet openber- Biln an boven, zomtyds van be- ' 7 ; die met een fncel- mervan. 1yn losberfting even- Mathie : eveneens omtrent id, dar zig aanfteekt in cen t den hollen yzeren Kloot; eld, Verbryzeld heeft ,zyn lles wat 'er rondom is. iet dan ten Wolke uit ; die ons vooraf door 4j een ] ' t - ki c en overtuigende bewy- | da at at hi elís niet begrypen kan, uns jew omheizen: Men kan D hy die Bewyzen ook de telt, c TS men tegen 't gewoon £t- ey hie: tr gevolgd hebben; kan in- hy j goed als wy , en moge- Vr e E av akke plaatíen van kent. en v n Heer MAT? EI over nmen, heb ik eyter deeze gele- aaten oorbygaan, om den Lee- n, dice cen fchrander €n kundi ikíera geen brasdende Mor olk , valt Neiet. XIIL.LES. 2. A F- DEREL. Wiens We:ikingz; als Vuur en fyne Damp,vry wel be- greepen wordt. 464 | VOUR GEMAAET een Weetlichtftraal wordt aangekondigd; maar het treft de Voorwerpen hier op Aar- de niet, dan wanneer het losberít met cen Streeklyn; die het derwaarts heen dryft. Dat dan'de Blikfem met een onbegrypely- ke fnelheid door de Lugt fchiete : dat hy ales wat hy treft in brand fteeke, fmelten doe, verteere ; dit alles kan men zonder zwaarigheid begrypen, dat het Uitwerkzd kan zyn van een zeer geweldige Uitdfpatting, en van een Vuur, welks hevigheid, kragt en werkzaamheid , onze gewoone Denkbecl- den te boven gaat. Als wy niets anders te doen hebben , dan onze verbeelding msáar den ruimen teugel wat te vieren, om ons uitgebreide Scherzen te vormen, waar van de eeríta "T'rekken , om zoo te fpreeken , ons reeds bekend en gemeenzaam geworden zyn; Zal ons zulks merkelyk minder tegen de borít ftooten , dan zo wy eensklaps tc nieuwe Denkbeelden zouden meeten over gaan; tot Denkbeelden, daar wy geen aan- leiding, geen voorbeeld van kennem. Ew Vuurpyl, die men aaníteekt, weet ik, dat met boom GisTINO. . 46 fnet een fnellen vaart in de Lugt vliegt, en drie- of vierhonderd Voeten van my af los- berft: deeze íchets, hoe flaauw en gebrek- kelyk zy ook wezen mag, helpt my egter, om eenigermaate te kunnen begrypen, hoe het ten miníten mogelyk zyn kan, dat een Vuur, op een geheel andere en konítiger Wyze in het middengeweft van den Damp- kring toebereid, byna oogenblikkelyk tot XIII LES, 2. AT- DEXEI«^ iny kan komen, en dat het in ftaat zou kun-. nen zyn, om alles, wat het hier beneden uitvoert, "t zy als Vuur, "t zy als een fyne en doordringende Damp , uit te werken; gelyk het in brand fteeken van Hout, het fmelten van Metaalen, 't verítikken van Dieren , en andere Veríchynzels van dien gart. | Maar die aanleiding en hulp van Voore beelden miffen wy; als wy ons een begrip willen maaken van die zwaare Stuitingen, die geweldige Botzingen , die niet verder dan flegts op eene enkele plaats fchynen ge- troffen te hebben, en wier merktekenen vry beter gelyken naar die van een Kanonkogel , K 2 of Doch bé- zwaarly- ker als dié van een hard Lig- haam. XtLI.LES, 2. AT- .DEEL. Gceen Donder- fteenen ' zyn €t. 466 VoUR GEMAAKT of van een neerítortende Rots, dan nsar de Indrukzelen van een met het uiterft geweld daar tegen aangedreeven Vloeiftof, die zig altyd wyder zouden uitbreiden , en nood- wendig meer velds moeten beílaan. Ik heb Zelf de plaatfen gezien in dikke Muuren, daar de Donder nog korts te vooren was té- gengeflagen: niets geleek beter naar een Kuii, welkeeenig zeer hard Lighaam, met de geweldigfte kragt daar tegen aangedreeveri, : 'er in zou hebben kunnen maaken, Ik heb. Balken. door dat zelfde toeval, gezien ssn ftukken 2eílagen , waar op de plaats, dear de Slag getroffen had, getekend was met een zwarte Piek , byna zoo groot ormtrent van omtrek als myn Hand. Wagten wy ons egter wel zorgvuldig, om , uit ongeduld van onzen Geeft over die Verfchynzels in onzekerheid te lasten , in de Wolk harde en zwaare Lighaamen te doen geboren worden, Klompen van vaíte Stoffe, die, ndar onze gedagten, in ílast zouden zyn om die geweldige kragt te doen, welke wy zien dat de Donder hesft: did DooR GisTING. 467 die zoogenaamde Donderfleemem , by voor- beeld , van welken men op verícheiden plaatfen zig nog de dierbaare overblyfzelen verbeeldt te bezitten; maar die int oog van Kenners niets anders zyn, dan een aart van Puwr[ieeneg , of wel Steenen, wier Zoort bekend js. Die va'te Stofklompen moeften zeker onvergelykelyk grooter zyn, .dan men ze ons laat zien, om met al de Ffnelheid , die men goedvindt hun toe te '£hryven, die Uitwerkzels, als harde Lig- baamen, tekunnen doen, welken een Slag van .den Blikfem dikwils te weeg brengt. Zy Zouden ook daarenboven in de Wolk niet . fnoeten gevormd worden , dan op het oogen- blik zelf, als ze beginnen te vallen; want hoe zouden ze kunnen dryven en zig op- houden in een Vloeiftof, die niet draagen kan dan Dampen en Uitwaaffemingen? Maar laat ons voortgaan met de waar- íÍchynlykfte en algemeenft aangenomen ge- dagten over dit Stuk verder te verklaaren, en ten dien cinde ter oploffing van dit by- zonder Veríchynzel te veronderítellen, dat K 3 de XIILLES, 2, A Te D E E L. Pyrites De B!:k- femftof be:ft dan op de plaats zc - ve los,. XIII.LES. 2. A F- pEXL. 'tGcheim blyft on- zeker, 458 VuUR GEMAAKT" de Stoffe van den Blikfem, altyd ven 4 zelfden aart als die van het Weerlicht, in dit lgatfte geval niet van veríchille, alleen daar in, dat die uit de Wolk gedrél ven is, eer zy nog haaren Slag en losdbg fting gedaan had. Even gelyk een Bom, door een Laading Buskruid wit het gefchooten wordt , eer ze fprinit, 100 bok deeze Stoffe, zo dra zy op dé Astdefec komen is, los tegen het eerfte vafte List uw dat zy daar ontmoet; maakt "er età Kj in, breekt het op de plaats, dasr zy M treft; maar zy fteekt het niet in tend, aei Ze geen tyd gehad heeft om het genoegzeimi te raaken, en'er zig aan vaít te hegten, et ze fprong, haar werking deed, en daar doo te niet ging. Men begrypt ligtelyk, dat der gelyk een Uitwerkzel niet gebeuren kun, noch zonder Damp, noch zonder Reuk ag- ter zig te laaten., Zal men, na alles wat ik van de Vuur-. verhevelingen heb bygebragt, van my nie zeggen , dat ik myn Leezer, in fte& van kun- diger, vecl eer nog onzekerer in dit Stuk noon GITING. 469 heb? Fiet wasegter myn oogmerk. xi.rzs, waarlyk kundiger te doen worden ,door ^ ^* alle.de zwzkke plaatfen van 't gevoe- DUET ^t welk ik verklaarde, te leeren ken- men, op dat hy, indien hy 'er niet beter over voldasn is, dan ik, zyn oordeel zou mogen opíchorten , gelyk ik het myne doe, en ten allen tyde gereed flas, om alles , wat men nog in't vervolg over di Onderwerp 20u willen zegge, of meenen ontdekt te Jebben, zomder vogroordecl en onpartydig '$e onderzoeken. . lodiem iensnd, by voorbeeld, eens on- poch dernaQ3,..0m door een naauwkeurige en wel íchynt evereengebragte Vergely king der-wederzyd- ».iden fche Veíchynzels aan te toonen, dat de aut às Donder in de handen dcr Natuur dat geen. I - is, "t welk de Elektrifiteit is in de onze; en dat deeze Wonderen , daar wy tbaas nsar ons, welgevallen meé omgaan kunnen en handelen, navolgingen in *t klein zyn vsn die groote en verbaazende Uitwerkzels , die ons met angít en íchrik vervullen; en dat het &g zoo wel als het ander van de K 4 zclf- XIIT.LES. 32 AF- p* bL 40 VOUR GEMAAKT zelfde Natuurwerking en oirzaaken af hange: indien hy deed zien, dat een Wolk door de Winden, door de Warmte , door de vermenging van Uitwaaffemingen € dergelyke medewerkende oirzaaken meer be- hoorlyk toebereid ten opzigt van "t een of t ander Voorwerp, hier op de Aarde juift het zelfde is,'t geen een geelektrizeerd Lighaam is int byzn en op een zekeren afftand van een Lighaam , "t welk niet geélektrizeerd is: dat Denkbeeld, moet ik bekennen, indien het op aanneemelyke gronden werd voor-. gedraigen, zou my ongemeen welbevallen ^ En ,oim het zelve aanneemelyk en niet onge- grand te doen voorkomen, hoe veel fchym baare redenen doen ' er zig niet als van zelve . op in de oogen van iemand , die den aart . der Elektrifiteit kent? De algemeenheid der Elektrike Stoffe, de verbaazende fchielyk- heid van derzelver Werking , haar brand- baarheid, enhaar werkzaamheid om andere Stoffen in brand te fteeken; de Eigeníchap en Kragt, die ze bezit, om de Lighaamen en uitwendig en inwendig tot in derzelver Um"5mpeev7v. DnooR GisT1ING. 471 kieinfte deelijes te treffen ; "t zonderling Voorbeeld , "t welk wy van dat Uitwerkzel Zien in de Proefoceming van Leides ; het Denkbeeld , dat men zig daar billyker wyze van maaken mag, als men zig een hoogeren trap van Elektrieke Kragt verbeeldt, en vce- le andere dergelyke bedenkingen meer. Alle deeze ítukken van regelmaatigheid en over- eenkomíft , daar ik zedert een geruimen tyd myn gedagten over laat gaan, beginnen my te doen gelooven , dat men, de Elektrifiteit tot zyn voorbeeld en rigtínoer neemende, zig juiftér en waarfchynlyker Denkbeelden over den Donder, Blikfem en Weerligt zou kunnen vormen, dan men tot nog toe ge- daan heeft (*). Maar het wordt tyd, dat ik van (*) [In de Vitgexogte Verbandelingen , die by Heutttjn worden uitgegeeven , vindt ien cenige nadere Proeven en Bedenkingen over dit Stuk, zoo van den Heer NOLLET zelven, als van den Heer ERANKLIN cn anderen; waar uit genaegzaam blykbaar is, dat de Weerlige, Donder en Blikíem- ftof van den zeifden aart is als het. Elektcriek Vuur ; en het Denkbeeld van de voornaamfte Vuürverheye- lingen uit | deszelfs bekende Veifchynzels en Uit- K 5 werk. XITI.LES. 21. AÀ T D E F. L. XIIT.LES. 2. AF. DEERL. De Zon maakt de Vuurftuf£ werke zaam. 472 VUUR GEMAAET vin deeze Uitweiding weder tot myn Onder- werp terug keere, en melde, "t geen ik nog verder te zeggen heb,over de verfcheiden Wyzen, waar op men de Vuurftof werk. zaam kan doen worden, en Vuur kan mas- ken. Eere wyze is'er, daar de Natuur zelve zig van gewoon is te bedienen, en die de hulp der Konft niet noodig heeft ,dan alleen wanneer men de Vuurftof zoo fkerk verlee- vendigen wil, det zy daadelyk Brand kan veroirzaaken. De Zion, terwyl zy het Asrd- ryk verligt, veroirzazkt en onderhoudt be- ftendig een zekeren trap van Beweeging in het Vuur, 't welk haar eigen is. — Alle aard- Íche Lighaamen , wier allerkleinfte openin- gen en tuffchenruimten met die Hoofdítof gevuld zyn, worden door de werkzaamheid van dat bewoogen Vuur min of nxer aan- ge werkzels merkelyk verbeterd en opgehelderd zou kunnen worden. De Nedeiduitfche Leezer kan ten dien cinde nazien I. Dz EL. bladz. 468, 617,619. HI. DE EL. bladz. 145,242. III. DE E L, bladz 1$7.] DOOR ZONNESTRAALEN, . 473 gedaan; naar maate dat hun natuur hen daar min of meer vatbaar voor maakt, of dat het Hemelligt, "t welk die beweeging ver- oirzaakt, hen meer regtítreeks of fchuinzer beíchynt. En alles is op die juifte wyze ge- regeld, dat, gelyk de invloed van de Zon nooit kragteloos en vergecfs is, zoo ook de Warmte, die ?er door ontítaat, altoos bin. nen haare zekere paalen blyft, die merkelyk lasger zyn, dan 't geen wy eigenlyk Bran- den noemen, en nimmer een waare Ont- vlamming en daadelyken Brand veroirzaakt. Maar die zelfde Straalen, die, wanneer men ze in de orde en ftreeklynen ontvangt, welke zy natuurlyker wyze onder elkander gewoon zyu te houden, als ze onmiddelyk van de Zon tot ons komen, flegts een vry bepaalden en maatigen graad van Warmte kunnen verwekken ; zullen de Lighaamen ongemeen beet maaken, branden, Vlam en Vuur doen vatten cn verteeren, indien men 7€ in grooter menigte teffens en met vercen- de kragten op die Lighaamen ícbynen docet. Dit kan men doen op verícheiden wyzen, daar XIILLES. 2. AB- DEEL. Vuur ge- maakt door Zona« neitraa- len. . XIITI.LES. 3. A F- DEEL, 474 VUUR GEMAAK'Y daar ik eenige Voorbeelden van zal ss2too« nen, en beginnen met de allereenvoudig&ie manier.. VIII. PRoEFNEEMING, Toeftel. Laat sgt of tien Perfoonen op een telfden tyd de Straalen der Zon váangen op plane Spiegeltjes van drie of vier Duimen Mid- . dellyns; en ieder draage zorg, dat hy.zyn pe Zon- ncflraa- len , door 'eenige Spiegel- tjes op den Ther- Straalen laat weerftuiten op den Bol vn etn Tbermemeter , die op een Afftand van tweslf of vyftien Voeten, op de gevoeglykfte wy: 7€ ten dien einde, geplaatft is. Zije Fig. 9. Uit-werkzelk, In korten tyd ziet men het Vogt van den Tbermorméter merkelyk hooger ryzen, dan het te. vooren ftond, eer het al die zamen- loopende beelteniffean der Zon, door de weerftuiting der Spiegeltjes byeen verzse mometer meld, op zyn Bol ontving. gekaatll, doenheim Iy2Ch. booR ZONNESTRAÁLEN, — 475 Opbelderingen, ]k zal ty hier alleen miaar bezig houden met het Uitwerkzel, "t welk wy zien van de verícheiden Beelteniffen der Zon, met el- kanderen vereenigd, en op den zelfden tyd op een zelfde Voorwerp zamengebragr; en alles wat ik over die zoort van bewecging, die men de Zonneftraalen heeft toe ts fchry- ven , over de Oirzaak en de Wetten van derzelver Weerftuiing, en dergelyke din- gen te zeggen heb,tot de Vyftiende Les uit- ftellen. 07 Ieder van de platte Spiegeltjes van onze Proefneeming ontvangt een zeker getal van Zonneftraalen, van welke een gedeeite (ten opzigt van 't gebruik ten minften daar ze hier toe dienen zouden) zonder uitwerking blyft, wegens de onvelmaaktheden van de weerftuitende oppervlakte, die onvermydelyk zyn: de overige Straalen worden terug ge- kaatft op een Vlak,, dat een weinig grooter van omtrek is, dan het Spiegeltje, om re- denen, die ik op een andere: plaats zal zeg- gen. XIIL.LES, 2 AT- DERL. De Zon- neftraa- len ver- zwakken door Wcer- ftuiting. XIII.LES. 2. À F- D x E L. . verzwakt , dewyl ze zig over een grootet Maar nec- 436 VuuR GEMAAK'T gen. Dewyl dan en het getal der $ verminderd is , en teffens derzelver W erking Vlak uitbreidt, moet daar uit volgen, dat de Thermometer, indien hy flegts door eene van die weeromgekaatfte Beelteniffen van de Zon beícheenen werd , thinder Warmte ontvangen zou, dan zo hy, even gelyk het Spiegeltje , regtítreeks, van de Zon wierd befcheencn. Maar dit verlies of deeze ver- zwakking van de teruggekaatfte Beeltenis der Zon is zoo aanmerkelyk niet, als men 7Zig mogelyk wel zou verbeelden, Uit de. , Proefneemingen van den Heer pu Far zit men, dat het tiende gedeelte van de Zon- neftrzalen, door een platten Spiegel van et Voet in 't vierkant weeromgeftuit, nog op den afítand van honderd Toifes (of 5o Roc- den) zoo vcel kragts hadden, dat ze konden branden. als men ze daar in een zeer klein Vlak deed zamenloopen; op zulk een wy- ze, als wy ftraks nader melden zullen. Wanneer 'er, derhalven, agt of tien Becl- men door teniffén van de Zon, gelyk die daar wy in Yercente de DOOR ZONNZSTRAALEN. 477 de Proefneeming van fpraken, op een zelf- de Vlak byeengebragt en verzameld wor- den, zullen ze, hoewel ieder op zig zelve een weinig verzwakt is, allen met malkan- der een vry aanmerkelyken Graad van Warm- te veroirzaaken ; en men begrypt ligtelyk, dat men,door die Beelteniffen op deze wyze in een nog grooter getal op een Voorwerp byeen te zamelen, de Hitte, eindelyk, zoo fterk zou kunnen maaken, dat men het 'er door in brand ftak, of deed fmelten. Want het gaat met deeze vereenigde en in zekere menigte zamenloopende Zonneftraalen niet op die wyze, gelyk wanneer men ettelyke Stoffen, die elk een bepaalden Graad van Warmte bezitten , byeen vocgt. Al giet men by een Pint warm Water nog agt of tien Pinten van het zelfde warm Water by, slle die byeengevoegde Pinten zullen dem Thermometer niet hooger doen klimmen , dan de eene enkele Pint deed : of wil men een Voorbeeld, waar in de Omtrek der Stoffen de 7elíde is, gelyk in de Proefneeming de plaats, die de Zonneftraalen ontvangt, de zelf- XIII.LES. 2. A Be BEEL. ging ge- weld'izin kit toe. XIILLES,. 2 AF- DEEL. P L. 4. Fig. 10. 4799 |^ — VUUR GEMAÁAKT zelfde is en blyft. Veertien Ponden Kwil- Zilver geeven aan een klein Lighaam niet meer Warmte, dan een Pond Water ,'t welt even h^et is als de Kwik , 'er aan gecft: dazi in tegendeel ieder Zonneftraal begaafd is mer eene Kragt, wier Sterktetrap zelís daar door in vermogen toeneemt, dat zy met andere dergelyke Kragten vereenigd is. IX, PROEFNEEMING: Toe[fel, Figwr Yo vertoont een ronden bhollét Spiegel van Metaal, die omtrent de wydte heeft van twee Voeten, en wiens Holte het beloop heeft van een ftuk van eet: Kloot van vyf Voeten Middellyns. Men ftelt deezen Spiegel op zulk een wyze tegen de Zon, dat zyne As AB een zeer fcherpen Hock maakt met de Zonneftraalen , die "er op val- len. E- boot ZoNNESTRAALEN. 459 Uitwerkzels. Men ziet een zoort van Kegel van Zeer helder Ligt, wiens Voetítuk op de opper- r'lakte van den Spiegel ilaat: en zo men in Yet Toppunt C van dien Ligtkegel Splin- ers en Spaanders van Hout, of eenig an- ler brandbaar Lighaam brengt, vat het op iet oogenblik zelf Vuur , gelyk men aan den ikken Rook en den Vlam, die "er uit flaat, ewaar wordt, Een Plaatje van Lood of "ilver , dat men met een lange Tang enige oogenblikken op die zelfde plaats oudt, fmelt en valt in druppels neer: Stee- en branden'er in uit tot Kalk, en de Stef- en, welke van dien aart zyn, dat zy in Glas unnen veranderd worden, verímelten "et 1tot Glas, Maar, dewyl in dit laatfte ge- al de Stoffe eerft eenigen tyd gefmolten noet blyven, legt men ze in een kleine XIIL.LES, 2« AT» DEEL, Uitverk- zcis van dcn Brand fpiegel. olligheid, die men ten dien einde in eer. Joutskool maakt,, welke men in het Brand- unt C houdt, IV. DEEL, L | 0p XIII.LES., 2. AF- DEEL, Denk- beeld van een Brand- fpiegel en zyn wyze van Werking. Feiysgone 4 $0 VUUR GEMAAE'T Opbelderingem. Dewyl de Wiskonftenagrs den Cirkel merken als een Veelboeek , die een oneindi getal van Zyden heeft, en dewyl de aart ea cigenfchap dcr Oppervlakten enkel en allees afhangt van de Natuur der Lypen, waar uit ze zamengc(teld zyn, kunnen wy de weer ftuitende Oppervlakte van onzen Spiegel be« grypen, a)js of ze beftond uit een aaneenge íchakelde Verzameling van een "eer gyoot getal van kleine platte Spiegeltjes, die onpe voelig een weinig geboogen ftasn tot ma kander, volgens het beloop van de kromte van een holle Spheer, — Daarenboven mo gen wy ook hicr wel, zoo lang tot dat wy *t op een andere plaats behoorlyk zullen be weezen hebben, veronderftellen , dàt ied van die Spiegelrjes de Beeltenis van de Zon, of liever een klein bondeltje van Ligtfiree len, die van de Zon komen, ontvingt; c juift 200 geplaatft is, dat het dat Bondelije op het Punt C, of zeer naby dasaromrat doet terug ftuiten, Hier uit begrypt mea DOOR ZONNESTRAALEN. — 4f1 ligtelyk , dat op die wyze alle die Beelte- xirt.Lgs, niffen van de Zon in een zeer klein Vlak 7 ^*- verzameld en byeen gebragt worden: en de- : wy wy in de voorgaande Procfneeming heb- ben doen zien, dat verícheiden Beelteniffen van de Zon, op eene zcelfde plaats zamen- loopende, daar de W'aarmte , naar maate vau hun getal, doen toeneemen , zal men ge- "makkelyk daar uit kunnen opmaaken, dat al die Spieseiruitjes, die men zig verbeelden Facere: kan dat 'er in een hollen Spicgel van twce Voeten Middellyns zyn, door de Straalen, die ze allen naar een. plaats terug kaatzen, een Brandpunt zullen kunnen vormen, dat flerk genoeg is om die Werking te doen, daar ik zoo aanftonds van gefproken heb. Maar, dáaar men zig nist genoeg over kan Werk- - verwonderen, is de ongemeene werkzaam- zaomheid heid van dit hoofdftoffelyk Vuur; 't welk vuur. in een oogenblik al zyn kragt krygt , en in «n oogenblik weer verlieft. In dat zelfde Brendpunt, daar de Meteslen fmolten en wegdroopen, blyft geen het minfte blyk en voetílap van cen buitengewoone Warmte L 2 Over » XIII LES, - 2. AR- DEEL. PL 4 Fg. 11. Vitwerk- zels van cen Vere grootglas of Brand- glas. Wat het zy, den Spiegel bedckt, 4$3 VUUR OEMAAKT- Over, Z00 dra men met het een of 't & X. PROEFNEEMING. .. Toefel, | Men vangt de. Straalen van de Zon op een van die Glazen, door welke men d Voorwerpen grooter iet, dan met het te oog; die daarom doorgaans Fi zes genoemd worden, en zamengefteld uit twee Bolronde Oppervlakten, eder : welke een gedeelte is van een ronden Klos. Zie Figuur 11. ' Uitwerkzels, Eenige Duimen agter het; Glas, zo bet wat groot van omtrek is, en taamelykdik in ' t midden, zal men het Toppunt zien vsa een Lichtkegel, wiens Voetftuk op de agter- fte oppervlakte van het Glas ruft , gelyk de Kegel van de voorgaande Proefneeming met zyn Voet op de vooríte oppervlekte van den Spiegel ftond. Ah DOOR ZONNESTRAALEN, 483 Als men in het Toppunt van dien Ligt- Kegel de eene of de andere brandbaare Stof- fe houdt, Zwam, by voorbeeld, een lapje Laken, Hoedsvilt of iets dergelyks, zal men *t in een oogenblik zien beginnen te roo- ken en Vuur vatten. Opbelderingen, Ik zal my hier niet bezig houden met de reden te verklaaren, waarom dergelyk een Vergrootglas de Straalen der Zon, of der- Zelver Werking, in een klein Vlak byeen brengt en doet zamenloopen ; maar dat S:uk overlaaten voor die Les, waar in ik van de Grondbeginzelen der Doorzigtkunde fpree- ken zal. Voor het tegenwoordige zal ik al- leen maar aanmerken, dat hier wederom, geyk voorheen, de Zonnettraalen, fchoon door een ander middel, dan.daar wy in de voorgaande Proefneemingen ons van bediea- den, byeen zyn vergaderd ; en daar dit ge- yolg uit opmaaken, dat, op wclk cene wy- zc zulks ook gefcbiede, dat Vuur, dus als L 3 met XIILLESs, z. A K- DEE L. De ve:ce- nigde Suaalena maaiken de Vui. declt;es in de Stoffen werkz.am. / XIIT.LES. 2. A F- DEEL. Brand- glazen van Ys en van Wa- ter. "E zd "Fu ; | * met al'zyn kragt in een punt yerzam T Zoo veel te werkzaamer wordt, maarmas det het in een grooter moii kleinen omtrek byeen loopt; en dar di Werking de Deeltjes van zyn zoott ; dié Vuurdeeltjes, die in de openingen en -dige ruimten van een Stof verborgen zitten el daar als verdoofd en werkloos Pct, | de , dezelven verlevendigt, en — D wekzsam doet worden, dar *er Warmte, Hitte, maar zelfs daadely jicB jc in die Stof door ontítaat. 7 Men denke, ondettuffchen , "V | dàt di P Uitwerkzel zyn oirfprong verfchtildigd is 3 aan de eene of de andere byzondere Eigen: Íchap, die de aart en floffe van 't Glas in | 2ig heeft, en daar alleen eigen aan is; Al. les bangt enkel van de Dooríchynendheid en van de Gedaante af. Dit is zoo zeker , dat, indien men wat Water, zoo helder en Züi- 1 yer als mogelyk is, bevriezen laat in een | Vorm, als de helft van cen Vergrootglas, | plat aan de eene en bolrond aan de andere 1 zyde uitxgeheld, en men dat Stuk Ys, na het É E de Vorm genomen te hebben, voor een blik tegen de Straalen der Zon houdt, het eveneens, als het Glas van onze Procf- ' meeming, een Brandpunt zal maaken, waar in men Linnen, Hout, en dergelyke Stof- fen.zal zien branden. In myne openbaare Leffen ook doe ik meermaalen het zelfde Uitwerkzel zien met een deel Water, in ccn ZOOIt van glazen Fles begreepen , die de ge- daante heeft van een groot Brandglas. Eveneens is?t ook met den Brandfpiegel gelegen. De Stoffe , daar hy van gemaakt is, doet eigenlyk niets tot het Brandpunt, wiens kragtige uitwetkzels wy zagen. Al- les hangt hier ook van de Gedaante en van de Gladheid der Oppervlakte af. Nooit be- ter kan.men daar van overtuigd worden , dan wanneer men brandbaare Lighaamen , ge- lyk men gemakkelyk doet,met vergulde Spie- gels van Pleifter of Bordpapier, voor zynec oogen ziet aaníteeken. Men heeft ook men- fchen gevonden, die ledigen tyd en gcduld genorg hadden , 0m Brandfpieg;ls te maaken van uitgezogte Strookjes Stroo, neijes ge- L 4 íchikt DOOR ZONNESTRAALEN. 485 XIIT.LES. 2. AF- DEEL. 5rand. f; izzeis van Goud- pap.er en van Stioo. 4936 .VUUR GEMAAX'T X!L.LES, fchikt en vaftgekleefd op een holle Klootss 2. ANe pizp. IOnde Opperviakte , en met dat Stroo ftsk men ander Stroo in brand. Gevolzes. ARCHI- Veclen zyn "er, die "t voor een gewiffe fleckt d e Waarheid houden, dat AR CHIMEDES de 'kemeinfeie Vloot der Romeinem, toen ze voor Syrakuzes bond lag, om die Stad te belegeren , heeft in ' brand geftokcn. Verfcheiden Fiftoriefchry- vers, die van dat voorval gewag maaken, zcggen dat hy zulks deed door middel van zckere Spiege!s, die, op de Muuren van de Stad geplaatít, de Zonneftraalen byeen ver- gaderden, en dezelve deeden vallen op het ecn of t ander gedeelte van een. Schip der Belegeraaren. De Natuurkundigen, zig met de waarheid van het Stuk, (da: egter om verícheiden redenen nog vry twyffelagtig blyft ($),) minder bekreunende, dan met | | het (*) Men kan daar over nazien eene Verhande- ling van den Heer BULFINGER , die ten titel voe:t De Obi )le LArcbigicdió, en de Mer.orie van den Heer DE Ü 1 DOOR ZONNESTRAALEN. 487 bet. onderzoek van deszelfs mogelykheid, veríchillen "er over van gedagten, dewyl ze zig veríchillende denkbeelden gcvormd heb- ben van het maakzel van die Spiegels, en van den Afftand, waar op men wil dat zy Inoeften gewerkt hebben. Het in brand fteeken der Romeinfcbe Sche- pen valt zoo bezwaarlyk te begrypen , dat men het billjk yoor onmogelyk zou moe- ten aanzien, indien men ftclt, dat zulss ge- Íchied zy door een Spiegel uit «en crkcl ftuk, die zyn Brandpunt zes- of zevenhon- derd Voeten ver wierp, op weiken afítand men zou mogen denken, dat een Vloot om- trent legt, die een Stad bclegert. Want dan moeft die Spiegel zoo verbaazend groot geweeft zyn, dat men redeiyker wyze den- ken mag, dat het boven het bereik der Kontt zou zyn dergelyk een Werktuig te vervaar- di- D£ BUFFON, Memoire: de l'UAcademie des Seiences , pour Paunée 1747. Nollet, [Zie ook de Aanmerkingea van den Engelfchen Heer PARSONs op 't Gevoclen van Kircherus dien aangaande, in het 1. DELL der Vitge- Auf'£ Verbsndelis.gen , bladz. 419.1] L 5 XIII.LES. 2. AF- DERL. 't Isgcen brand. Ipiegel gevectt uit cea fiuk. o* 488 VvuR OEMAAK XHLLES. digen: gelyk uit deeze volgen ET gen zal kunnen blyken. De Straa- Alie Zonneítraalen, gelyk « len ver- heen met een kort weord ui fpreiden : zig door Dingen van den Heer pu FA! Weetüai- geroerd, die door een platte r* een Voet in't vierkant worden verípreiden zig , en verwydere: ftuiting dermaate van elkandk cen afítand van zeshonderd Vc beílaan , "t welk omtrent tiei van Oppervlakte is , dan deSpi - volgt; dat'er op een vierkan dat Vlak, door dit weerom befcheenen, niet meer valt, « tiende gedeelte van de Straalen Spiegel worden terug gekaatfl azometer, derhalven, zou op d maal minder Warmte ontvan gevoeld zou hebben, indien h de Straálen gedompeld ware gt kleinen afítand van den Spiege 0f agt Voeten, by voorbeeld ; pU pooR, ZOoNNESTRAALEN. 489 &mgeftuite Bceltenis der Zion nog niet mer- PF kelyk vergroot is. Indien wy ons nu dien hollen Spiegel uit een enkel ftuk,, en die zyn Brandpunt zes- honderd Voeten ver werpt , cens verbcel. den, .sls beftaande en zamengcíteld uit ver- ícheiden zulke Vierkantjes, gelyk die platte Spiegel van een Voet., daar ik zoo aanítonds yan fprak(*), dan zouden'er tien zulke Vier- - kantjes noodig zyn, om op cen afítand van zeshonderd Voeten op een Vlak van een Voet in *t vierkant zoo veel Straslen byeen te brengen , als 'er regtítreeks van de Zon op één alleen yan die Vierkantjes vallen : en 70u men, derhalven, genoodzaakt zyn,om 7 het (*) Deeze Vergelyking moet nict ten ftreugften worden opgevat, dewyl icder zulk een Vierkantje van den holien Spicgel zelf ook een Spiegeltje zou zyh, dat min of mcer hol was: maar dewyl die holligheid juift van geen groot belang zou zyn, bc- . hoeft ze ook niet ín aanmerking te komen, en kan ligtelyk over 't hoofd gezien worden in eene Veiklaaring , dic alleen maar dient, om 't geen wy hiet op't oog hebben te beter te doen verftaan, ecd. XIILLES 2. A F- DEEL. De Brand- fpicgel zou te groot moc:en geweett zyn 490 VUUR GEMAAET XIIL.LES. het getal van die Vierkantjes tot een verbaa- EE L Zende menigte te moeten vermeerderen, of, - 't geen op het zelfde uitkomt, den Spiegd grooter te maaken, dan men met reden ho- pen kan, dat tnen immer zou kunnen doen, om hem een Brandpunt te geeven, dat op dien afítand zulk ecn werking doen zou. op dien Men mogt, derhalven, dit Veshaal van Affüang, ARCHIMEDEs Wonderdaad met regt niet alleen voor onwaaragtig , maar zelífs voor iets, dat volítrekt onmogelyk was, aanzien, Zo men genoegzaame redenen had omte ge- looven, dat de Roemeizfcbe Vloot niet nader dan tot op een afítand van zeshonderd Voe- ten de Muuren van S)ra&uzem naderde, en dat die groote Werktuigxonítenaar maar een Spiegel had uit één ftuk. Dc Af- Mar niets is'er, dat ons verpligt om of nd was het een of het. ander te gelooven. Uit het meer £ttuigenis van" zommige Schryvers blykt pb gels zs, dat de Remeizfcbe Vloot zoo na onder gebruik: "t bereik van de Stad kwam , dat men rhal- £y. kander met Spieffen , die men met de hand Wicrp, trefízn kon; "t geen ons, zeker, een denk: DOOR ZONNESTRAALEN. 49I ..Wenkbeeld geeft van een Afftand, die mer- xitr.1cs * kelyk kleiner is, dan van zeshonderd Voe- $477 ten; en men mag natuurlyker wyze denken, " dat de fchrandere en vindingryke Ancur- MEDES,in cen magtige en bloeijende Koop- Íftad, van alles ten overvloed voorzien, zig van verfcheiden Spiegels bediend zal heb- ben, zo hy met een enkelen zyn oogmerk niet ten vollen bereiken kon. Doch, zonder ons verder in't onderzoek nnd. 