title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Na minstens 7 jaren studie kan hij dan arts zijn, somtijds ook t^elijk doctor in de geneesknnde na een academiach proefschrift, dat wei eens aan fabriekwerk doet denken. Dan is hij vir doctissimus en heeft 7 jaren het nniversitair onderwijs genoten» somtijds vir doctisaimua mayna cum laude oh summam doctrinae praestantiam ! Maar is hij na die 7-jarige stadie aan eene nniversiteit werkeiijk een algemeen ontwikkeld mensch geworden P Kan de vir doctissimns de 3 mo- derne talen met gemak lezenP Gevoeit hij zich te hnis in onze literatuar of die van onze naburenP Kan de vir doctissimus de Nederlandsche taal schrijven P Maar in het Latijn en Grieksch is hij , na den cursus op het gymnasium te hebben afgeloopen , dan toch ervaren , en behalve aan de geneeskunde kan hij zich nog vergasten aan de schoone literatuur der Grieken en Ro« meinen. In dat opzicht staat hij boven hen die niet hebben gestudeerd: hij is classiei yevofmdl — Het is mij onbekend hoe het Jiier en hoe het tegenwoordig gaat, maar in Leiden gebeurde in mijn studententijd met de Latijnsche en Grieksche boeken gewoonlijk zooals reeds een rector aan een der eerste gymnasien dit beschreef. Sommigen leggen de grammatica, CicerOy Livius, Xenophon en Sophocles op eene hooge onbereikbare plank van de boekenkast, en bewaren de prijzen om ze later als voorbeeld aan hunne kinderen te kunnen toonen. Er zijn echter ook velen, die ze verkoopen, en wat er verder meS gebeurt, getuigt zeker niet van vurige liefde voor de classieke literatuur. Wat de ffesc/iiedenis betreft, is hij dikwijls nitmuntend op de hoogte van hetgeen in de oude tijden is voorgevallen ; wanneer Rome is gesticht ^) Het StaaiB-examen heb ik onpraotiBch genoemd, niet op cich self maar in de tegenwoor- dige onutandigheden^ coolang het geneesknndig onderw^a niet is geregeld, xoolang het onderwijia om yeniohillende redenen onvoldoende en kostbaar is, en de stodenten in de geneeakunde in denzelfden toestand verkeeren als de leerlingen der gymnasien toen hkt Btjlasb-ixaxxs bestond. Ih de tegenwoordige omstaadigheden , nu uitstekende stadfinden Bomtqds S jaren moeten stnr deeren om dit arts-examen te konnen afleggen. In de tegenwoordigheden, nn er geen leide»d beginsel bestaat bij de benoeming van examen-oommissies en nu eens alle uniTersiteiten, dan wedr slechts 66ne wordt yertegenwoordigd. R E D E. 173 en Remus over den muur is gesprongen ; bij weet hoeveel Punische oorlo* gen er zijn geweest, terwijl hij dikwijls volkomen vreemdeling is in de geschiedenis der 19» eeuw. Hij wordtr na het verlaten der academie ook dikwijls kiezer en moet al spoedig een meening hebben, een richting volgen. Men zal zelfs van den staatsburger^ die aan eene universiteit is opgevoed, verwachten dat hij eene opinie heeft. Maar hoeveel viri doctissimi — behalve die in de rechten hebben gestudeerd — hebben bij het verlaten der academie^ begrip van ona Staatsbestuur, om van de kolonien niet te spreken. Bij de tegen- woordige overlading met examen-vakken zai de politieke overtuiging der meeste gewoonlijk af hankelijk zijn van het meer of miuder liberale klimaat waarin hij komt, in plaats dat er licht van hem zelven uitgaat. En heeft hij tijd om aan de Hoogeschooi iets te hooren van zedelijke en sociale wetenschappen , van oude en nieuwe letterkunde: van geschie- denis? Wie hoorde niet gaarne een beroemd hoogleeraar daarover spre- ken? Wie is later niet onvoldaan, als hij in den een of anderen achter* hoek is genesteld, dat hij daarvan aan de universiteit zoo weinig heeft geleerd ? In weinig woorden: na 5 jaren op de banken van de Latijnsche school en 7 aan de uniyersiteit te hebben doorgebracht , wordt hij de tegenwoor- dige inrichting^ somtijds een geneesheer, die niet gevaarlijk ia voor zijn patienten. Na \% jaren dikwijls van zwoegen en lijden na veel blokken en hoofd- breken, na werkelijk bange uren voor al de examina, terwijl de vader dikwijls nog den zoon berispt over zijne groote verteringen — zooveel meer dan toen hij zelf studeerde --- kan hij eindelijk bestaan, kan hij leven^ maar de omgeving is toch dikwijls verwonderd, dat de doctor, die zoolang aan de academie was, van andere zaken zoo weinig af weet. Hij is geen universeel man geworden; niet iemand, die licht en welvaart in zijne om- geving verspreidt. ^ Aan de universiteit ziet men dan ook reeds de medici evenals de juris- ten, theologanten, philosophen en literatoren afzonderlijke groepen vormcn, in plaats dat ze en door de hoogleeraren en door elkander universeel wor- den ontwikkeld. Velen klagen dikwijls over de tegenwoordige geringe 174 T. HALBERTSMA algemeene ontwikkeliog bij de studeDteo, over deo slechten geest, die cnder hen heerscht. Neen, de studenten studeeren zeker niet minder dan vroeger, maar elk vak is in omvang toegenomen, bet aantal vakken en examens is vermeerderd, zonder dat er op gelet is dat de capaciteit der hersenen niet in die mate is toegenomen. Met veel zaken, die men moet leeren vrordt er dan ook afgerekend. Eerst met grieksch en latijn en logica, met vris-i natuur-, kruid- en scheikunde. Daarna met de vakken voor het candidaats-examen. Bij het doctoraal-examen zijn sommige dier zaken voor goed vergeten; andere worden weer opgerakeld voor het staats-examen , om dan voor goed te worden begravent Een zoo groote massa feiten, als men nu van buiten moet ieeren, moet ook voor de gewichtigste stomp maken en ze doen vergeten. Ze wor- den er ingeperst en komen onder zoo hooge drukking te staan, dat zij na het examen met zoo groote kracht uitvliegen , dat met de details ook de groote feiten verdwijnen ; 28 vakken grondig te kennen , geiijk nu v66r het doctoraal-examen wordt gevorderd , is een onmogelijkheid , vooral omdat men zich ook nog in het bijzonder de methode van onderzoek moet eigen maken. Afzonderlijke doctoraten voor physioiogie, voor staatsgeneeskunde moge men ook daarom ook hier invoeren ; een verdeeling kome tot stand evenals in de philosophische facnlteit. En dan aan de universiteit slechts een eind-examen, het doctoraal-examen verpliehtend^ bet candidaats-examen facuUatief. Voor 'srijks hoogere burgerscholen heeft men dit stelsel zelfs vocm: mogelijk gehouden. En al was er daar misschien veel tegen te zeggen, zoo was het in ieder geval belachelijk dat van ^%jangen% der burgerscholea slecbts e^o eind-examen werd gevorderd, terwijl de heeren etudenten minstens alle 2 jaren moeten toonen of ze geschikt zijn verder te gaan. Vooral, wanneer het propaedeutisch examen eenmaal van de hoogescholen is ver- dwenen en men ongeveer op 20-jarigen leeftijd de loopbaan van student begiot^ zal een dergelijk stelsel geen groote bezwaren opleveren. Een examen is een noodzakelijk kwaad: daarom eiscbe men niet meer dan noodig is. R E D E. 175 Studie-dwang, overlading met examenvakken , allergebrekkigste gelegen- heid voor algemeene ontwikkeling in plaats van goed, degelijk en vrucht- haar cndermjs! De aangenomen regei van scheiding van kerk en ataat eiseht evenzeer verandering in de inrichting der academies. De bepaling van de grond- wet: ffkm alle kerkgenootschappen in het rijk wordt gelijke bescherming verleend" is lijnrecht in strijd met de oude nog vigeerende besluiten omtreat het Hooger Onderwijs. Het is Kjnrecht in strijd met dezen regel van scheiding van kerk en staat , dat de toekomstige hervormde predikanten alleen de lessen volgen van Hoogleeraren door den staat aangesteld. De mogelijkheid bestaat, als de regeering het wil, dat de regtzinnige studenten in de godgeleerd- heid geen andere lessen kunnen volgen dan die van moderne hoogleeraren , de moderne geen andere dan die van regtzinnige. Nu 26 jaren na de herziening der Grondwet is aan het tweeledig bevel daarin vervat: nV^, Het openbaar ondermjs is een voorwerp van de aanhoudende zorg der regeering, 2®. Aan aile kerkgenooischappen in het Bijk toordt getijke bescherming verleend" niet voldaan. Is het noodig de testimonia en hunne ziektegeschiedenis hier weer op het tapijt te brengen ? De discussies daarover in de Tweede Kamer drin- gen er toe. Zooals bekend is, werd de heer Gratama in de Tweede Kamer hevig beatreden wegena zijne beweringen omtrenl die getuigschriften : //Toen ik , 200 sprak hij, aan de Groninger Hoogeschool studeerde, nu ongeveer 40 jaren geleden, kregen de stadenten in de medicijnen veel testimonia van 't Grieksch en 't Latijn, zonder de coliegien bijgewoond te hebben^ doch bloot door inteekening op de collegien en tegen betaling van twee- mal/SO. De professor kende hen veelal niet eens/' De heer Jonckbloet antwoordde daarop: #De heer Gratama, Mijnheer de Voorzitter, heeft ons meegedeeld, hoe 176 T. HALBERTSMA in zijn stndenten-tijd , een 42 tal jaren geleden, een hoogleeraar in de letteren dacht over de behoeften , die medische stadenten hadden aan eene klassiek litteraire opleiding. Ik moet betwijfelen of die mededeeling geheel juist is geweest. Ik heb dien hoogleeraar niet gekend, maar, hetgeen ik van hem gehoord heb^ schildert hem in een geheel ander licht, dan waarin hij zou voorkomen volgens de roededeeling van ons medelid nit Assen* Maar in elk geval indien die hoogleeraar zoo gesproken heeft, ak gisteren hier werd beweerd, dan verbaast het mij dat men hem nog den naam van //respectabel man" gegeven heeft. Dan zou toch die hoogleeraar hebben gegeven dispensatie van ool- legien, die het organiek besluit op het hooger onderwijs voorschreef en desniettegenataande zou hij de collegie-gelden in den zak hebben gestoken. Voorts heeft de Heer Gratema een beroep gedaan op mijne waarheids- liefde en gevraagd^ of dat in later tijd ook niet geschieddeP Daarop ant- woord ik met den meesten nadruk: Neen. De Heer Gratama weet waarschijnlijk niet dat een hoogleeraar, bij de aanvaarding van zijne betrekking een eed moet afleggen , dat hij de wetten en reglementen op het Hooger Onderwijs zal naleven en handhaven. De Hoogleeraren , die ik persoonlijk. gekend heb, Mijnheer de President, wisten wat zij bezworen hadden. Het is mij niet alleen gebleken, dat zij hunnen eed niet schonden; maar ik weet uit ervaring, dat zij alle krachtcn inspannen om naar de inspraak van hun geweten hunnen plicht te doen en de voorschriften van het besluit op het Hooger Onderwijs na te komen. Voor hen is het akademisch onderwijs in zijn geheele omvang altijd geweest eene zaak van plichtsvervulling , nooit eene geldzaak." Welsprekend heeft hier de beroemde oud-hoogleeraar de moeijelijke taak van zijne ambtgenooten geschetst. Maar was hij volkomen ingelicht? Ala het eens bleek, dat de toestand van voor 40 jaren ook nog heden bestaat» en dat vele testimonia te recht met den naam van quitantien worden bestempeldP Dan zouden volgens den heer Jonckbloet zij» die zoo han- delden als de hoogleeraar van voor 40 jaren den naam van reapectabel man hebben verloren, hunnen eed hebben geschonden. Zware beschuldi- gingen, voorwaar, zouden er dan in ons parlement zijn uitgesproken 1 R E D E. 177 Maar als het eens onmogelijk was zich aan het koninklijk besluit te hoaden. Laat ons zien. Het is bekend, dat het koninklijk besluit twee soorten van testimonia onderacheidt. Somtijds moet men het bewijs overleggen^ dat men een collegie gehouden heeft, een andermaai dat men het met vrucht heeft bijgewoond. Moet men het collegie slechts gehouden hebben^ dan zou de hoogleeraar om dit te beoordeelen ?rij geregeld appel moeten houden ; en zou hij op een zeer talrijk bezocht coUegie nog wel zoo zeker zijn, of niet een vriend van den geappelleerde op het appel had geantwoordP En stel het geval, dat de hoogleeraren voor de vakken^ waarbij de wet «^met vrucht" voor- schrijft^ zich werkelijk nauwkeurig overtuigen van de vruciten, die aan den boom der kennis zijn gerijpt, moet men zich dan niet verbazen^ dat er niet meer studenten onder zoo veel geleerdheid bezwijkenP En dat men nog b. V. binnen den tijd van 10 jaren kan promoveerenP Maar er is veel duisters in den hemel en op de aarde. Dit is zeker, er worden vele en buitengewone middelen en taleHten vereischt voor een juiste naleving van de tegenwoordige bepalingen. Maff, dit vraaff ik iedereen, zulk een toestand nog langer blijven beataan, dat men niet eene begrijpt, hoe het mogelijk is, zieh aan het Koninklijk bealuit te houden? Wel is het een zeldzaam verschijnsel , dat juist de Hoogescholen^ die brandpunten van verlichting, beschaving, vooruitgang behoorden te zijn, van waar de Traditie en het Ideaal in de ziel van het volk behoorden over te gaan, uitgesloten bleven van veranderingen en verbeteringen , die in Staat en Maatschappij waren op te merken. De kracht der publieke opinie deed groote onbillijkheden verdwijnen; aan de Academies kon het testimonium-stelsel jaren lang stand houden« De slavernij werd in de kolonien afgeschaft, aan de Hoogescholen bleef zij bestaan in den vorm van examen-studie en coUegie-dwang. Hoe is het met de promotie gesteidP Hooren wij hier Mr. S. Yissering: #De promotie na verdediging der dissertatie is thans weinig meer dan formaliteit geworden , wat men ook beproeve om haar een eenigzins ernstig karakter te laten behouden. De doctorandus blijft gelukkig nog altijd 23 178 T. HALBERTSMA een beetje tegen de besliasende ure opzien> maar soovelen wij aan de publieke of private plecbtigheid deelnemen zijn wij doojrgaana tnaar al te 2eer in het geval om ons gelijk te atellca met die zekere /raugures" waar Cieero van apreekt/' Sn iiut nof ka9t de beoefeding der wetenschapp Zij is voor velen onmogelijk gewordeD. Sommige profesaoren zijn met coUegies overladen, voor anderen is zij om verscbillende andere be- kende redenen onmogelijk» en de studenten hebben oltijd examens in bet verscbiet. Wat «r er in deze 26 jmren ter verbetering gedaan? Nadat de regeering na reeds 46 jaren geleden bet noodig had geacht ^/da verordeningen van het Hooger Onderwijs aan een nader Qoderzoek te onderwerpen , ten einde ze naar bevind van saken te w^zigen" en tooh 20 jaren lang daarna weinig anders deed, dan het een en ander beknibbelen, op de uitgavea van het Hooger Onderwijs en de studie-kosten vermeerderen. Het begin van deze 25 jaren was veelbelovend. Er werd een com- wsaie benoemd om een wets-ontwerp op het Hooger Onderwijs saam ta stellen, Toen deze met hare taak gereed was en ook Opzoomer ter geUjker tijd een uitmuntend ontwerp had voorgesteld, werden deze niet gewogen ^ te licht bevonden — neen een eenvoudig op zijde ge« iegd en 5 jaren iang over het Hooger Onderwijs finaal gezwegen. In iie troonrade van 1854 eindelijk weer deze woorden \ i^Met het voor- l^ereiden eener wet op het Hooger Oaderwija houdt men zioh bezig" welke voorbereiding daarin beslond , dat na een doodsche stilte van 7 jaren in 1861 dezo woorden in de troonrede werden gehoordl.... De rege- ling — let wei mijne heeren — van het middelbaar onderwijs wordt in gereedbeid gebracht. In 1868 dtts 20 jaren na het bevei der Grondwet werd het eerate 6ntwerp dcx>r dea Minister Heemskerk in de 2^ Kamer ingediend. Maar het Atinisterie trad af. In 1869 een nieuw ontwerp van den Minister Fook, dit genoot de eer van een onderzoek in de afdeelingen. lUbiar . » . « h4t Ministerie trad at In hot vorige jaar eindQJiijk dezeifde belofte als iA 1864: ^rEen nieuw ontwerp tot regeling van het Hooger Oliderwija. wordt voorbereid." Maar — bijna zou ik mij versprekea» R E D E. 179 mijne heereb , — dit filinisterie is nog niet afgetreden. Zoo is de stand ran zaken bij de 25-jarige gedachtenis-viering van de Grondwet met hare bevelen — altijd toorbereiding ! — l8 er nu taerkelyi reden tot uitatel? Ib er b. v. zooveel versdiil van meening dat er voor de meeste zaketl geen meerderheid in de Tweeda Kamer te verkrijgen is ? Qf kan men de oplossing van onbesiiste vraag- stukken over eenige jaren te gemoet zien? Het is opmerkelijk, in hoevele zaken de wetsontwerpen van Minbtera van verschillende richting, van Heemskerk en Fock^ overeenstemden. Het overbreugen der propaedentische studies naar de gymnasien, vrije studie, geen verpUchte collegies, geen testimonia, een staats-examen ak eind-examen , verwijdering van de studie der dogmatiek van de Hoogesobo- len , geen directe finantiSele betrekkingen tusschen hoogleeraren en studen- ten, dat waren in beide de beginselen. Verschil bestond in de voorwaarden van toelating tot de academischv lessen. In het eene ontwerp was inschrijving bij den rector magni- ficus voldoende, stond de academie dus voor iedereen open, in het andere was het getuigschrift van een afgelegd eind-exameu de voorwaarde voor de toelating tot de hoogeschooi. Het eerste stelsel wordt zooals bekend ia tegenwoordig gevolgd: vrije toegcng voor iedereen. Bn toch is het getal van hen , die zonder admissie-examen of getuigsofarift van het gymnasiam de lessen volgen z66 gering, dat de hoogleeraar naar hen wei nooit zijn lessen behoeft in te richten en daarom van het tegenwoordige stelsel geen bezwaren heeft ondervonden. Een stelsel, dat goed heeft gewerkt zou bij nader onderzoek wel door elk Minister worden overgenomen. Ben ander verschil bestond ten opzichte van de godsdienst-wetenschap* In het een ,. zoo heette het , werd zij geheel van de Hoogesoholen gebannen i in het andere bleef zij behouden. Het grootste verschil van meening bestond over de classieke studies, dus eigenlijk over de inrichting der gymnasien en het daar af te leggen eind-examen. Aan de noodzakelijkheid van de regeling van het gymnasiaal onderwijs twijfelt zeker niemand; voor dit moet, even als voor de acade- mies, een beslissing worden genomeo. 23* 180 T. HALBERTSHA En voor gymnasien en voor Hoogescbolen is langer ulUtel niet te ver- dedigen. Of wil men wachten tot sommige geheel zijn verioopen, om eerst te weten hoe de geest des tijds isP Of er een streven bestaat naar een, twee of drie academiesP Dat zou immers niets bewijzen. Er eou aileen uit volgen, hoe de geest des tijda is bij de tegenwoordige inrich- ting: niet, hoe het zou zijn als er werkeiijk universiteiten waren, plaatsen voor algemeene ontwikkeling , waar het de moeite zou loonen eenigen tijd te vertoeven, ook zonder, dat men zich voor een bepaald vak voorbe- reidde. Waar het voor de toekomstige mannen van den handel en de nijverheid, of voor ambtenaren en militairen de moeite waard was een of twee jaren door te brengen , om iets te hooren van zedelijke , maatschap-* pelijke en natuurkundige wetten, van godsdienst, geschiedenis , wijsbe- geerte, van de leer van het leven, van oude en nieuwe literatuur, van staats- en volkenrecht, van kunst. Zou er dan ook voor hen geen aan- leiding zijn, om de universiteiten te bezoekenP En zou dit niet het geval kunnen worden als de professoren minder met coUegies waren overladenP En is het dan vooraf te berekenen, hoe groot het aantal studenten zou zijnP En als de duur der studie korter en zij daardoor minder kostbaar werd^ zou dan ook daardoor niet het aantal studenten toenemenP Door hinger uitstel kan de geest des tijds niet blijken. Mij is geen andere reden van uitstel bekend dan dat de Minister met werkzaamheden is overladen^ maar dan verrijze een Ministerie van Onder- wijs. Zijn daartegen overwegende bezwaren, die overigens weinig bekend zijn, dan worde partieel geregeld. Men make een nog kleinere wet, een wetje, z. a. de Heer Godefroi zich in de Tweede Kamer uitdrukte. Het volgende ware dan b. v. tot stand te brengen: Begeling van het gymntmaal onderwya met hare anmiddelyie en midde' lijke gevolgen ala: vervalten der propaedeutische €tudies y Jinantieele regeling. Begeling van het dogmatiach onderwijs overeenkomstig den regel van schei'- ding van kerk en staat. Bepaling van de rechten en plichten der atienaea en scholen van bijzon- der hooger onderwijs. R E D £. 181 Opdracht van de reffeling der examina aan de Senaten gelijk in het wetsontwerp is vaoryesteld. Is hieromtrent eerst beslist, dan kan ook vermeerderiog van het docee« rend personeel en besiissing omtrent het aantal Hoogescholen niet uit- blijven. Dit blijve in elk gevai het wachtwoord: Niet uitsteiien. Laat er niet ianger overeenkomst bestaan tusscben Gymnasien en Hoo- geschoien en het meesteriijke i^Beestenspel" van Hildebrand. //Venedert niet langer^ dooft niet uit — Vermaakt u met hunne ontaarding^ niet met hun teringdood ! . . .. Lass der neaen Freiheit geniessen Lass... in vollen, in dnrstigen Ziigen Trinken die freie, die himmlische Luft. //Twee dingen zijn er in dezen tijd, — . zoo heeft de pubiieke opinie reeds gesproken, — waaraan 'sLands Bestuur zijne eerste en hoogste zorgen te wijden heeft, de Defensie en het Hooger Onderwijs^ te zamen uitma- kende Voiks-Weerbaarheid. Hier is pericuium in mora. Een regeering die dat niet begrijpt^ verstaat hare roeping niet." Wei nu, de Defensie iigt niet direct op onzen weg^ al worden we ook grievend aangedaaii door de teikens herhaalde vraag: //Is Nederland ver- dedigbaar?'' Maar van andere weerbaarheid , die van het verstand, geidt het : /rnostra res agitur." Klein is ons volk, maar in vroegere dagen heeft het geschitterd door wetenschap en kunst. Vooral daardoor heeft het de eerbied van grootere natien afgedwongen. Die eerbied — iaten wij het bekennen — is minder, veel minder geworden. Maar nog is hij niet verdwenen. Hij kan en moet weer worden opgewekt. Men sia dan de handen aan 't werk en regeie de weerbaarheid des verstands, men regele het Hooger Onderwijs. Dan kan weer eene breede stroom van iicht en van ieven over het land gaan. Laat hooger onderwijs en wetenschap weer regeeringszaak bij uitne- mendheid worden, niet ianger, zooals het dikwijis schijnt, ais regeerings* plaag worden beschouwd. Immers zeifs dringende verbeteringen kwamen eerst tot stand na AerAaald vragen. Even ais meti aan kinderen eindelijk 182 T. UALBERTSMA huii zin geeft. Niet uit belaDgstelling en waaiQeering. la het vreemd dat apatbie dikwijls het gevolg was? Laat er weer eeo geeet komen als 300 jar^ g;eleden, een geeat ala in de Staluten van Prins Willem I. Laat het Gymnasiaal Onderwijs geregeld en voor de Hoogescholen ge- handeld worden overeenkomstig de vier volgende bepalingen uit de Statu- ten, door den Vader des Vaderlands bij de oprichting der Leidache Hoo- geachool vastgesteld. f/De tegenwoordighe Rectoor met die andere van de Universiteyt auUen concipieren de forme van de examinatie, die men obaerveren sal voor 't creeeren van een Doctoor ofte Magister." //dewelcke (Professoren namielijk) nae dat het getal der studenten in elcken faculteyt vermeerderen zal, oyok nermeerdert aullen moghen worden metter tyt" t/deit elcks van den Professeuren voorsien zai worden van behoorlycke salarys, zulcxs de Curateurs ofte toesienders van de Universiteyt gesae- mentlyck mette Burgemeesteren der voorsz. Stede met hemiuyden suUen connen accorderen uyte goeden daertoe by den Staeten gedestineert ende geaccordeert, ofte als noch t' accordeeren." //Dat oock alle jaeren als een nieuw Rectoir geooren zal zyn, alle Stu- denten^ ende Lidtmaeten van der Universiteyt haeren naem binnen veer^ thien daegen suUen laeten aanteeckenen ^ daer voor betaelende een Stuoer ten behoufifve van Rectoor ende Secretarys/' ^) In andere woorden en voor onze tijdeu: Opdracht van de regeUng der examina aan den Senaat. Vermeerdering van het doceerend personeeL Finantieele regeiing. Minder kostbaar hooger ooderwijs. Dan zal de toestand veel beter zijn dan tegenwoordig. Dan zal men weer van gebeurtenissen kunnen hooren als deze: ^rDoor de vereenigde werking van zoovele pogingen werd Scaliger na lange aar- aeling, ja zelfs na atellige weigeriog, doch waardoor men zich hier te ') 8iegenbeek» Gesohiedeius der Leidsche HoogeaelmL R E D E. 183 lande niet liet afschrikken « ten laatste overgehaald , om onder de veree- rendste voorwaarden de reis naar Leiden aan te nemen." Was, dit vragen' wij ten slotte, voor dit alles, voor een partieele rege- ling of voor een geheele wet een 25-jarige of liever 45-jarige ^) voorberei- ding noodigp Bisam teneatis amici! 1) BeedB in 1828 werd nadere regeling yoor noodzakelijk gehouden. PROGRAMMA CERTAMINI8 LITERARII, A RECTORE ET SENATU ACADEMIAE RHENO-TRAIBCTINAE DIB XXVI MBNSI8 MAEXn ANNI CIOIOOOOLXXin I N D I C T I. Ex Regis Augustissimi Guilielmi III liberalitate et munificentia/ Rector et Senatus Academiae Blieno-TraiectiDae omnes Academiarum huius Regni cives et Athenaeorum alumnos in proximum annum ad certamen literarium invitant, et quaestiones, a singulis Ordinibus positas, promulgant hasce: AB ORDINE MEDICORUM. I. Praemissa theoria respirationis mechanica, quam maonus proposuit, oonspectus exhibeatur bistoricus idemque criticus disquisitionum ipsam insecutarum, ut pateat, quo pacto functionis illius doctrina deinceps im- mutata sit. IL Exponatur, quid aliorum, quid propriae disquisitiones morphologicae docuerint circa naturam et ortum partium lympham variolae vaccinae constituentium harumque vim, quam vocant^ contagiosam; tum etiam, si fieri possit, quatenus ipsius efBcacitas infringatur^ elementis eiusdem a forma nomen babentibus vel omnibus vel pro parte remotis, aut in tubulis capillaribus clausis vario caloris gradu aliave jratione siye mutatis sive deletis. Ad utramque quaestionem patrio sermone respondere licebit. PROGRAMHA GERTAHINIS UTERARIl. 177 AB ORDINB THBOLOGORUM. I. Historia origiiiis Bcclesiae Corinthiacae accurate exponatar, atque ez hiatoria originis Christianismi in Pahiestina explicetur. II. Inquiratur in indolem atque characterem eloquentiae Bossueti, Orato- rum Sacrorum saeculo decimo septimo celQberrimi principis, eo consilio, ut dilucide appareat , non tantum , quid illa periodo Bloquentiae Sacrae inter Franco-G^dlos in genere, atque imprimis Bossueto proprium fuerit, verum etiam^ quatenus sublime iliud dicendi genus hodiemis Buangeiii nunciis exemplo proponi et possit et debeat. Ad utramque quaestionem vemaculo sermone respondere lioebit AB ORDINB lURBCONSULTORUM. Biponatur et tum ex doctrina tum ex rebns iudicatis iliustretor locus iuris dvilis de dolo nuJo, huiusque a /raude in causa delicti aocurate notentur differentiae. AB ORDINB DISCIPLINARUM MATHBMATICARUM BT PHYSICARUM. Quaeritur expositio critica principii mechanici, quod vocatur, minimae actionis, imprimis investigationum» recentiore tempore institutarum; (Men vraagt eene kritische behandeling van het beginsel der kleinste werking, vooral van de onderzoekingen , daarover in den laatsten tijd gedaan.) 24 IIB PROGRAMHA GERTAMimS LITERARIL II. Quaeritur expositio critica praeoipaarum investigationuiii quae institutae sunt ad solvendam quaestionem : an corpora viva ex inanimis nasci possint XQaterij& Addantur autem propria quaedam circa hanc quaestionem expe- rimenta. (Een kritisch overzicht der voornaamste onderzoekingen , gedaan ter beantwoording der vraag: of levende wezens uit levenlooze stoflfen kunnen ontstaan, vergezeld van eenige eigene proefnemingen over dit onderwerp.) AB ORDINE LITERATORUM. Quid rerum causas intelligamus , et unde haec notio facta sit , diversis scriptorum sententiis aestimatis^ patrio sermone exponatur. Commentationes , latina oratione oonscribendae , nisi diaerte patrii ser- monis mentio facta est, et aliena manu describenda, ante diem X m. lanuarii a. mbccglxxiv mittuntor ad Virum ClarissimumJTj. Halbertsma, qui Senatus Academici.acta curabit. Singulae lemmate inscribuntor adiun- gnntorque schedulae obsignatae, scriptorum nomina et praenomina int^ra oontinenteB, eodemque lemmate extrinsecus distinctae. Ordinum de Commentationibus iudicia pronuntiabuntar, optimaramque commentationum scriptoribus , disquisitione ante instituta, praemia distri- buentur ipso die Academiae natali a. mdcoclxxiv. ACTA INSENATU A. CIOiaCCCLXXII— CIOIDCCCLXXni. Rmtorb MAGNmco TJALLINQIO HALBBRTSMA; Graphiario HBNRICO VAN HERWERDEN. Die 22 m. Martii 1872. Rector Magnificas Guilielmus Gerardus Brili ma* nere suo perfunctus ab Amplissimo Senatu deducitur ad cathedram, ubi habet orationem : de Scientiae laude genm Aumanum ab in^ diffnae dominationie vinculis vindicantis. Quo facto Rectorem Magnificum in annum proximum renunciat et salutat virum cl. Halbertsma. E Curatorum decreto Senatus Actuarii munus mandatum est viro ci. H. van Herwerden. Die 26 m. Februarii 1878. Designantur quatuor viri ex quibus ab augis- tissimo Rege eligatur Rector Magnificus in annum proximum: Ex Ordine Tbeoiogorum vir clar. B. ter Haar. tt if lureconsultorum // ^ H. P. G. Quack. it if Mathematicorum // » C. H. C. Grinwis. u 19 Literatorum v n YL, van Herwerden. Vir cl. ter Haar, morbo impeditus, literis^significat, se adversa valetudine cogi, ut honorem si ipse creatus fuerit repudiet. Senatus censet in epistola, quae de rectore creando mittetur ad Regem, facta mentione de consilio viri d. ter Haar, monen- dum esse post illum virum cl. I. I. Doedes in focultate Theologica diutissime fuisse privatum, itaque huius nomen pro illo esse sub- stituendum. 24« 180 AGTA IN SENATD. Candidati e quoram numero constituatur Actoarias deaignantiir viri clarissimi: Ex Ordine Medicorum vir clar. T. Halbertsma. 9 » Mathematicorum » // C. H. C. Orinwis. # 9 Theologorum # /ir B. ter Haar. 9 9 lureconsultorum 9 9 G. Q. Vreede. Quo ordine constituto hi deaignantur eiusdem anni Assessores: Ez Ordine lureconsultorum vir clar. O. O. Vreede. 9 9 Matbematicorum 9 «r N. O. P. Rauwenhoff. 9 9 literatorum 9 /ir P. de Jong. 9 9 Medicorum 9 9 Th. O. Engehnann. SERIES LECTIONUM, IN AOADEMIABHENO-TEAIEOTINA UDI a IXACT» nm AUTIYIS AIII CiaiMGGUXU DSQDI AD PIRIAI AISTIYAS AIHI G19I9GC€UXU1 A PR0PS8S0RIBUS BT LEGTOBIBUS HABBNDABUM , BBCTOBB TJALLINGIO HALBERTSMA. IN FACULTATE MBDICA. PAarmacoffnosin et naturalem medicaminum Aistoriam cum earum virtuti- hua et usu docebit e. i. LONca, die Lunae, hora II, diebus Meicorii et Veneris, hora IX. PatAoloffiam et TAerapiam epecialem tradet g. i. LONca, «diebus Martis 6t lovis, hora X, die VeDeris, hora VII vespertina. JSfwercitationes clinicaa in arte medica quotidie moderabitur o. i. LONca, hoia XI, in Nosocomio Academico. PoHcUnieo medico praeerit o. i. LONca, altemis diebus. PAjfHoloffiam docebit p. c. dondebs, diebus Lunae, Martis, lovis et Veneris, hora X. JBwperimentie et indaffationibue pAysiolofficis et microacopids in Laboratorio physiologico quotidie praeerunt 7. c. dondebs et th. g. snoelmann. In Nosocomio opAtAalmohgico lectiones opAtAalmohgicojs , cum exerd^ taiionibus elinicis, habebit 7. c. donders, diebus Mercurii et Veneris, hora II. Diaeteticam, aliaque Aygieinae capita publice tradet p. c. dondebs, diebus Biartis et lovis, hora III. 182 SERIES LECTIONUM. Docirinam de sensibua exponet f.o. donddbs, diebus Veneris et Satarni hora III. IVieoriam artia cliirurgicae tradet l. c. van goudo£V£b, diebus Lanae Mercurii et Veneris, hora VIII. Exercitationes policlinicas in arte chirurgica diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora IX, clinicaa quotidie moderabitur l. c. van goudoeveb in Nosocomio Academico. Operationibua chirurgicia, in cadavere instituendis , qualibet obhita occa sione praeerit l. c. van goudoevjsb. Deliffandi ewercitationes moderabitur l. c. van goudobveb, die Saturni hora VIII. Operandi methodos exponet l. c. van goudoevbb , diebus Martis et lovis hora VJII. Anatomen tum systematicam , tum topographicam dpcebit g. kosteb, die Mercurii, hora XI, lovis, hora IX, die Veneris, hora XI, die Satumi hora IX. Anatomen pathologicam docebit diebus Lunae et Veneris, hora II; inda- gationibus pathologicis et oadaverum sectionibus in hiboratorio patbologico nosooomii quotidie praeerit g. kostbb. Pathologiam generalem docebit g. kostkb, die Lunae et MartiSy hora IX, die Mercurii, hora X. Medicinam politicam et forensem exponet g. kostkb, dlebus Martis et luvis, hora IL Ewercitationes anatomicas practicas quotidie moderabitur hiberno tempore G. KOSTBB, una cum viro doct. w. h. van deb, HKUDKNy in laboratorio anatomico adiutore. JSwcercitationes clinicas in gynaecohgia moderabitur t. halbbbtsma , die* bos Lunae et Mercurii, hora L Capita ^lecta gynaecologiae , tradet T. halbzbtsma, die Martisi hom I. . Doctrinam operaiionuni tradet et cperationibMS obstetriciis i» pelvi fMtHia et in cadavere instituendis praeerit t. halbbbtsma, diebus lovis et Ve« neris, hora L Policlinico gynaecologico praeerit t. halbbbtsma, die Saturni, hom L SERIES LECTIONUM. 183 Praann obatetrieum in Noaocamio academiae et in polidinico obsietricio moderabitur t. halbebtsma. JUsHoloffiam et physiologiam generalem exponet th. o. bngelmann , die- bus Martis et lovis^ hora L Capita aeleeta ciemiae p^siologicae tradet th. g. enoblmann^ die Saturni, hora X — XII. Jrtem diagnoeticam phjfeicam tradet p. a. bbondobbst, Medicinae Leator, diebus Lunae Martis, hora VI. Vhymam medicam exponet p. q. brondobest, diebus Mercurii et Ve- neris, hora I dimidiata. I. p. t. van der lith, in Nosocomio ' psychiatrico medicus primarius, Professoris titulo omatus, exercitationes clinicas psychiatricas moderabitur horis postea indicandis. IN FACULTATE THEOLOGICA. Historiam librorum Novi Foederis sive Introitum in Novum Teetamenium tradet b. tbr haar, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora X. Historiam JSccleeiae Christianae enarrabit b. tbr haar, diebus Lunae et Martis, hora XI. Historiam doymatum exponet B. tbr haar, die lovis, hora X. Ethicen Chrisiianam docebit B. tbr haar, diebus Mercurii et lovis, hora XI. JEwercitationee oratoriaa moderabitur b. tbr haar, horis et sibi et auditoribus commodis. Encyciopaediam lieologiae Chrietianae exponet u i. dobdbs, die Lunae, hara II. Doctrindm de Deo {Theologiam naturalem) ad librum suum, cui titulus! Inleidinff tot de Leer tHsm God, tradet i. i. dobdbs, die Lunae, hora IX, Martis et Mercurii, hora 11. Oritieen Hbrorum Novi Foederis, docebit i.. i. dobdbs, die Mercurii, hora VIIL JBxegmn librorum Nooi Foederis tradet i. i. DOEDPiS, diebus LuQae, Martis et Mercurii,. hora I. 184 SERIES LEGTIONUH. Hwercitationes catecieticas, duce Enchiridio Catechetico a se edito, mo- derabitur i. i. dobdxs, die Veneris, hora III: Colloquia de rebua Tieolofficis et JSccleaiasticis habebit i. i. doedes, die Satumi, hora et sibi et commiiitonibus commoda. Theolo^m Biblicam N. F. ad Editionem secundam Compendii a se editi, exponet i. i. van oostsrzee, die Martis, hora IX. Doffmaticea Chrietianae Partem formalem ad librum suum, cui titulos: Chrietelijke Dogmatiek I, tradet i. i. van oostsrzbe, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX. Theohgiam practicam , inprimis Liturgicam , Catecheticam et Pastoralem\ adiuDctis excercitationibus Homileticis, docebit i. i. van oosteezes, die Mercurii et lovis, hora XII, die Veneris, hora X. De locis difficilioribus quarti Evangelii, ad historiam Fitae Jesu perti- nentibus, cum provectioribus aget i. i. van oosterzeb, hora hiberna ves- pertina, postea constituenda. Commilitonibus orationes sacras habentibus praesides aderunt atque j9tfd/ic» disputandi eaercitationibus praeesse parati sunt Theologiae Professores. JSwegesin Veteris Foederis tradet p. de jono, interpretandis libris lobi inde a Cap. XXX, dieMartis, horaVIII, et die Veneris, hora XI, atque lesaiae inde a Cap I, die Saturni, hora XII. IN FACULTATE lURIDICA. Disciplinae luris naturalis fata et praecipua placita tradet o. o. vbeeds , diebus Lunae, Mercurii et Veneris, hora IX. lus puhlicum Batavum exponet, dein lurisdiciionis administrativae , quae dicitur, caussas selectas tractabit o. o. vreeds, die Lunae, hora X, die Martis, hora IX, die lovis, hora XII. lus Gentium Furopaeum tradet o. o. veeede, die Martis', hora VIII et X. lus criminale docebit g. g. vreeds, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Codicem Quaestionum criminalium explicabit o. o. v&bsds, die Mer- curii, hora I, die lovis, hora XI, die Veneris, hora I. SERIES LEGTIONUM. 185 lus Pandectarum enarrabit b. i. l. ds geeb, diebus Lunae, Martis, Mercurii et Veneris, hora XL Histariam luris Bomani tradet b. i. l. ds gexr, diebus Lunae et Ve- neris, hora I, die lovis, hora X. Institutionea lustiniani interpretabitur b. i. l. de gesb, diebus Lonae, Blartis, Mercurii, lovis et Yeneris, hora VIII. Ihuq/chpaediam luris exponet b. i. l. ds geer, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora I. lus cinile Nederlandicum docebit i. a. pbuin, die Martis, hora XII, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX. lus mercatarium et maritimum exponet i. a. fbuin, diebus Mercuiii, lovis et Veneris, hora X. Leyem ludiciorum privatorum explicabit i. a. ebuin, die Martis, hora I, diebus Mercurii et Veneris, hora XII. JSwercitiis forensibus praeerit i. a. pbuin, hora deinde indicanda. Historiam politicam enarrabit h. p. g. auACK, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora XI. Oeconomiam politicam, docebit h. p. g. auACK, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora XII. Statisticam explicabit h. p. G.auACK, diebus Lunae et Saturni, horaXII, die lovis, hora I. Publicis disputandi exercitiis praeesse parati sunt luris Professores. IN FACULTATB MATHESEOS ET PHILOSOPHIAE NATURALIS. B. VAN BEE8, rudc douatus, privatim tamen civium academicorum atudia adiuvare, quantum poterit, paratus erit. Zoolo^iam exponet p. habting , diebus Lunae , Martis , Mercurii et lovis , hora XI. Anatomiam, Physiologiam et Htstiologiam comparatam tradet p. habting, diebus Martis et lovis, hora II. Ewercitationihus zootomicis et microscopicis quotidie praeerit p. habting. 26 186 SERIES LECTIONUH. Tiyncam experimefdalein tradet c. h. d. buijs ballot, diebns Lnnae, Martis, Mercurii, Tovis» hora XII, die Veneris, hora XI. Capita Belecta Phy9icae in provectioram diseipaloram usam tractabit c. H. D. Buijs BALLOT, diebuB Martis et Mercurii, hora I; Meteorologiam explicabit post ferias hiemales, diebus Lunae et Martis, hora III, si qui auditores adsiut. Experimentia instituendis et ewercitiis praeerit c. h. d. butjb ballot, diebus lovis et Satumi, et aliis diebus postea iudicandis. Geometriam analyticam e%^\\Q9\Ai c. h. d. buijs BALiiOr, diebus Lunae, Martis et Mercurii, hora IX, ad librum Briot et Bousquet. JSlementa Matheaeoe docebit m. hoek, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Jstronomiam popularem exponet m. hoek, diebus Mercurii, lovis et Veneris, hora IX. Jstronomiam theoreticam tradet m. hoek, diebus Mercurii et lovis, hora X. Astronomiam practicam tradet m. hosk, die Veneris, horis X et XI. Physicam mathematicam tradet c. h. c. orinwis, diebus Lunae, Mer- curii et Veneris, hora XI. IViffonometriam planam et Algehram dooebit c. H. c. gbinwis, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora VIII. Stereometriam et UHffonometriam sphaericam docebit c. h. c. gbin- wis post ferias hiemales, diebus Martis, Mercurii, lovis et Veneris, hora VIII. Calculum differeniialem et Calculi integralis partem primam tnAei c. n. c. GBiNwis, diebus Martis, lovis et Veneris, hora X. Calculi integralis capita selecta tradet c. h. c. gbinwis, diebus Martis et lovis, hora XL Chemiam anorganicam docebit p. i. van kerckhoff, diebus Lunae et Martis, hora I, et die Mercurii, horis XII et I. Chemiam organicam exponet p. i. van kerckhoff, dielovis, hora I, et die Veneris, horis XII et I. Chemiam practicam docebit et Uxerdtia analyiica m laboratorio mode<> rabitur p. l van kerckhoff quotidie. SERIBS LEGTIONUM. 187 CoUoquia Chemica habebit p. i. van ksrckhoff, horis postea indicandis. Chemiam Syntieticam docebit b. muldbb, diebus Mercurii et lovis, hora X. Chemiam pharmaceuHcam docebit b. muIiDBB, diebus Lunae, Martis et Veneris, hora IX. Ibancoloffiam docebit b. muldbr, die Saturai , hora IX. Ewperimenta in Chemia quotidie moderabitur b. muldbr. Aforpholoffiam plantarum et naturalium familiarum historiam tradet N. ouil. p. BAUWBNHOFF, dicbus Lunac^ horis Xetll, Martis et Mercurii, horaX. Anatomen et phyeiologiam plantarum docebit N. guil. p. rauwbnhoff, die Mercurii , hora II , die lovis , hora X. Plantaa offidnalee exponet n. guil. p. rauwbnhoff, die Martis , hora IX. Selecta' Botanieee capita in usum Candidatorum exponere paratus est N. GUIL. P. BAUWBNHOFF. Oeconotniam ruralem in usum Theologorum tradet n. guil. p. rauwbn- hoff, horis sibi et auditoribus commodis. Hwercitationibua phytotomicie et microacopicis quotidie praeerit N. guil. P. RAUWBNHOFF. IN FACULTATB PHILOSOPHIAB THEORBTICAB BT LITBRARUM HUMANIORUM. Logicam docebit c. g. opzoombr, diebus lovis, Veneris et Saturni, hora II, ad librum suum, cui titulus: het wezen der iennie, iterum editum Amste- lodami a bibliopola I. H. Gebhard^ anno 1867. Metaphysicam docebit c. g. opzoombr» diebus lovis, Veneris et Saturni, hora I. • Hietoriam Philosophiae Graecae ew fontium locia expiicabit c. g. opzoombr , horis auditoribus commodis, ad librum Ritteri et Prelleri, cuius quarta editio prodiit Gothae anno 1869. Antiquitatea Bomanas exponet i. a. o. roybrs, diebus Martis, Mercurii et lovis, hora X, die Veneris, hora IX. Hiatoriam Gentium enarrabit i. a. g. rovbrs, diebus Martis, Mer- curii et lovis, hora XI, die Veneris, hora X. 25* 188 SERIES LECTIONUIL Historiograpkiam veterem tradet i. a. c. EoysRS, die Yeneiis, hora II. Batianem Linguae Patriae et Literarum Patriarum tradet o. g. briix, die Lanae, hora I, die Martis, bora U, die Satomi, hora XI. Histcfiam Patriae enarrabit o. o. brill , diebos Lonae , Martis et Mer- coiii, hora X« Lectiones de Liieria Graecia habebit h. van herwerdek, die Lanae, hora XII , die Mercorii , hora II , die Veneris , hora XI , interpretatanis Demosthenia orationem in Midiam^ Jristophanis Aves et Ilerodoti par- ticulam. Literas Latinas docebit h. tan hsrwerdsn, die Lanae, hora XI, die Mercurii, hora I, die lovis, hora XII, legendo Ciceronis Verrinarum partem, Horatii Saturas et alia quaedam. Antiquitates Graecas tradet Scholasque paedagogieas habebit h. yan HERWBRDEN, horis sibi ct auditoribos commodis. Literas Hebraicas docebit p. de jong, tum Orammatica explicanda, tam II libro Samuelis inde a Cap. II iegendo, die Martis, hora XII, die lovis et Veneris, hora L Literarum Arabicarum initia tradet p. de jong, die Mercarii, horaXII. Literas Syriacas docere perget provectiores, die Veneris, hora XII. Antiquitates IsraSlitarum ezplicabit p. de jong, diebus Martis, Mer- curii et lovis, hora IX. Locos selectos Scriptorum Arabicorum cum provectioribus leget p. de jono, die lovis et die Saturni, hora VI. I. H. hisobn, Literarum Germanicarum Lector, diebus et horis postea indicandis, selecta quaedam principum scriptorum opera interpretabitur, Liierarum Germanicarum historiam, imprimis inde a saeculo XVIII, exponet. M. A. B. ROBEBTi, Literarum Francicarum Lector, praecipuorum scripto- rum saeculi XVII selecta opera enarrabif, Literarum Francicarum Ais- toriam saeculorum XVII et XVIII tractabit, diebus et horis postea indi- candis. SERIES LEGTIONUm. 189 I. 8. BOBiNSON, literarum Anglicarum Lector^ diebus et horis postea indicandis , Shaksperii selecta interpretabitur opera , et Literarum Anglica- rfim exponet historiamj imprimis XVI saeculi. Bibliotheca Academica diehus Lunae ^ Martis, Mercurii , loms , Feneris et Satumi ab hora XI ad IV, feriarum autem tempore iisdem diebus ab hora I ad III unicuique patebit. Museum zoologicum, anatomicum, mtnerakgicum et botanicum, nec non Hortus^Academicus , guotidie patebunt. NUMERUS STUDIOSORUM IN ACADEMIA RHENO-TBAIEOTINA, DIE XXXI M. DEGBMBBIS A. CaOIOOCX3LXXn. lo Facultate Medica 86. u » Theologica 183. u u laridica 145. w Math. et Phys. Nat 51. u n Phil. Theor. et litt Hum. . . 26. 491. Praeterea in Album Academicam Domina eorum , qoi studiis vacant in Atheaaeis, eo fine relata sunt, ut hic progressus publice probent et Ooc- tores creentur, quorum: In Facultate Medica 8. K » Theologica 5. » » loridica . . . .' 2. Math. et Phys. Nat 1. Phil. Theor. et Lit. Hum. . . 8. DOCTORES CREATI m AOADEMIi RHENO-TRAIECTINA, A.D.XXII M. MARTH A. CIOIOCCCLXXII ADD.XXVI M. MARTII A. CIOIOCOCLXXnL IN FACULTATB MEDICA, D. 25 Aprilis 1872. Ianus HABiyus carolus eduardus lb rutts, Haga- Dus, defenso publice specimine^ cui titulus: BroncUtia catarrhalis hij jonge hinderen^ Medicinae Doctor. D. 24 Maii. Iacobus petrus van braam hougkgeest, Amstelodamensis, defenso privatim specimine, cui titulus: leta over de peristaltiache hewegingen van maag en darmianaal, Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 81 Maii. Cornelius adbianus nestor van romondt, Rheno-Traiec- tinus, defenso privatim specimine^ cui titulus: Jets over Mectrici' teit naar, aanleiding van eenige in de chirurgiache klinieh en poli- kliniek waargenomene gevallen , Medicinae Doctor, cum laude. D. 7 lunii. Albebtus guilielmus van bentebghem, ex oppido Goes, defenso privatim specimine, cui titulus: Eenige beachouwingen hetrek* kelyk de leer der oorzaken van Beri^beri, Medicinae Doctor, cum laude. D. 13 lunii. Gisbebtus luchtmans, e pago Scherpenzeel, Gelrus, de- fenso .privatim specimine, cui titulus: Mededeelingen over het aamentreffen van leverettering en dyaaenterie, Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 22 lunii. Iacobus pbtrus van dsn bebg^ Ultndectinas, defenso pri- vatim specimine, cui titulus: Over Sarcoma Teaiiculi^ Medicinae Doctor, cum laude. 192 DOGTORES GREATI. D. 28 lunii. Alvxandsr oarolus guilielmus arntzenius, Amsteloda- meDsis» defenso privatim specimine» coi titulus: Over de sluiting van bloedvaten in wondvlaiten , Medicinae Doctor, cum laude. D. 5 Novembris. Guilielmus carolus mauritius qotte, epagoStadaan 'tHaringvliet^ defenso privatim specimine, cui titulus: Eenebijdrage tot deTathogenie der eudoarteritis cAronica, Medicinae Docter, magna cum laude. D. 18 Decembris. Aart vos, e pago Breukelen, defenso privatim speci- mine, cui titulus: Het ontataan van tuberiels in de lever en iet darmslijmvlies , Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 18 lanuarii 1873. Theodorus abrahamsz, Amstelodamensis, defenso privatim specimine, cui titulus: Neuritis rami primi trigemini, Me- dicinae Doctor, cum laude. D. 22 Januarii. Ianus cosrt, e pago Hendrik Ido Ambacht, defenso privatim specimine, cui titulus: De schijnbare accommodatie bij aphakie, Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 28 lanuarii. Iohannes eobertus van der meuijsn^ e pago Dragten, defenso privatim specimine , cui tituius : Hereoscopie bij onvoliamen gezichtsvermogen , Medicinae Doctor, magna cum laude. D. 6 Februarii. Petrus wellenbergh, Rheno-Traiectinus, defenso pri- vatim specimine, cui titulus: Een geval van mania epHepticay He- dicinae Doctor, cum laude. D. 24 Martii. Sape talma, Dockumensis, defenso privatim specimine, cui titulus: ^Over licht' en kleurperceptie , Medicinae Doctor, magna cum laude. IN PACULTATE THBOLOGICA. D. 17 lunii 1872. Gerrit van ooor^ ex oppido Ootmarsum, pnblice defenso specimine, cui titulus: De strijd over den ketterdoop, Theo- logiae Doctor, magna cum laude. D. 26 Septembris. Iohannes qroenewegbn, Amstelodamensis, publice defenso specimine, cui titulus: Poniius Pilatus, Theologiae Doctor, magna cum laude. D0GT0RE8 GREATI. 198 IN FACULTATB lURIDICA; D. 19 Aprilis 1872. Thbodorus lbbuinus mabius hubbbtos bobbbt, Mosa-Traiectinus, privatim defensis thesibu8, lor. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. Eodem die. Abnoldus hyaginthus a. m. hubbbtus bobbbt^ Mosa- Taiectinus, privatim defenso specimine, cui titulus: Onderzoek naar de gewdgen der valsehheid in meeeh gepleegd , Inr. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. D. 26 lunii. Abnoldus iohannbs andbbab, e-pago EoUum, Frisius, privatim defensis tbesibus, lur. Rom. et Hod. Doct. D. 28 lunii. Iohannbs van doobn, Rbeno-Traiectinus , defenso privatim specimine, cui titulus: lets wer de beperkte handligting volgens het Nederlandach regt^ lur. Rom. et Hod. Doctor, cim laude. D. 29 lunii. Antonius thbodorus miqubl, Roterodamensis , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 8 Novembris. Ianus iagobus willingb, e pago Emmen, Drenthinus, pri- privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, magna cumlaude. D. 20 Novembris. Lambbrtus van libr, e pago Jutphaas, privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 2 Decembris. Alfbbdus van libb, Rheno-iTraiectinus, privatim de- fensis thesibus» lur. Rom. et Hod. Doctor. D. S Decembris. Abbntius diderigus hbnbicus hbbinga, Tilburgensis , privatim defensis thesibus, lur. Rom. et Hod. Doctor, cum laude. D. 4 Decembris. Ianus guiliblmus olaudius db jongb van bllbmbbt, e pago Oostcapeiie, Zelandus, privatim defensis thesibuS) lur. Rom. et Hod. Doctor. D. 20 Decembris. Ouiliblmus oabolus van bobtzblaab, e pago de Bilt, defenso privatim specimine, cui titulus: Historisch-ataatsreg' telijke proeve over het veto des Konings {Grondwet Jrt. 69, 114), lur. Rpm. et Hod. Doctor, cum laude. D. 26 lanoarii 1878. Didbbious bijnhabdus bbbnhabdus van ltndbn, e pago Velp , privatim defensis thesibus , lur. Romii et Hod. Doctor, cum laude. 26 m •OCTOKSS CHEATl. D. 29 laDuarii. GosviNiTa iCMfBPHi» iiy9 9. AjxiatQladameDsis , defeDso pri- vatim specimiDe, cui titalas: Scheia der staatkundiffe hetrehkingen ius§okm ds B^puUiai dtJf FetBeniffde^ ModKrikndem m Aei Kmingrifi FrmMm tat Aei AmaeHjh tr« Frim WiUem V (170«];~17«7), lor. Rom. et Hod. Doctor, magna cum laude. Dc 8 Matkik AbnqciBI» kxrd?jk, BoteDodameDiia, privatiw daibaw tkesihua, Iiir. Rom. ek Hod. Dootor, mq^ aum laude. IX 7 Martii. GottnmuA ie»AiiN£a cioi»Erus snivbdkh; o^ pi^BeileD, DreDthiDus, privatim defeDsis ^esibiit-, Iw; Rom'. ef Hod. Doctor. IN FACUIiTATE MATHESEOS ET KHILOSOPHIAB NATURAHS, B. II Apitti» 18^72. &U1£IS£M17» HBiniXCUS ABieNES BAKHO^rBir,. RhcDo- TiaieotMUis, prifatim defeDse specvmiiie, ctii tit«lw: Cher eenen nieumen amyUdb^, Itlatk Magister, Fhil. ^fc Doetor, oum limde. D. 14 luDii. NicoLAuB PvrBus kaptbtit, e pago BurBev^K, privatim dsflnMi speeiiMfiie , eui tikiiliis^s Ch€r de rekening mef eymioAn en de toepaminp daarwan ap demteyrntiemn^di^erentiaaherffelijHngen Matk Mi^sieter, Fliil. Nat. Dootor, (mm kmde. Eodem die. Guilielmus BTAPTirro, e pago BarDOwld, privatin defoDso specupiM', oin titohN:: Over d$ themrie d$r HrHlende ptaten ett haar verband met de ewpermentfen^^ MalAi. Magsstep; Pbfl. N«t. Doctor, nuuma oum Aiwdt, D. V^ luois^ Bduwb tan bbr mbblbn, FmDeqiiieraDW, piffotim defeDso ^MciBiiBe , Mit tiHnilaiei Owr d^ omtleding^preducten^ van Akff door aai^et^nmup, M«*b. MagiiBter, Pkil Nsli DoelQr^ ^Nnir kmdf^. D. 28 luuii. Floris cornelius sverhardus van bmbsbn, epageZeist, pdivatio» diefettsoi speeifniDe , oeir litiilue: (Sher eew oaijfvMk-prodM mm MmUeHke, Mlath. Magistev, Phtt, Na*. Ddctor, magna omn laude. XK 2S laiuiank I^& ¥^9TO|& Bmusvus iuxiub, Rbeoo^lVaiectmjQe, priva- tim defoDso specimiDe, e«& titnlu»} de iemt d»r Qmtermon» in Aaro' toepamimg op^ de> bsef^ van dfm oirvulairen^ Hddbffraaf, Matfr. Magfaten^ moL Nal. Doctoe^ magnai tum kmdt^ ACADEMIA GRONINGANA. 26« NOMINA PROFESSORUM, wn INDE A D. X OOTOBBIS CIOIOCCCLXXn AD D. IX OCTOBBIS CIOIOCCCLXXni IN AGADEMIA aBONINGANA OOOSNDI MUNUS OBIERUNT. REGTOR MiGNIFIGUS EVERARDUS lANUS DIEST LORGION, SEMTUS AGAOEIflGI AGTUARIUS CORNELIUS MARINUS FRANCKEN. IN FACULTATB THEOLOGICA. P.HOIBTBDEDiGBOOTCradedonatas). D. CHANTBPIB sc la SAUSSAYB. B. L DIEST LOBQION. F. Q. B. tan BBLL. IN FACULTATB PHILOSOPHIAB THEORBTICAE BT LITTERARUM HUMANIORUM. L L P. YALETON. B. U!. C. K. tam Dsa, WUCK. Q. HECKBB. H. E. MOLTZBB. G. M. FBANCKEN. IN FACULTATB lURIDICA. L H. pmuPSE (rade donatos). B. D. H. tellbqen. B. L QBATAMA. W. MODDEBMAN. Q. DZBPHUIS. 198 ROMINA PROFESSORUM. L H. UNSEN. O. M. H. SANOEn. D. HUIZINOA. 