title: Annales Academici
creator: None
text: Thbodorus tak swihdbreh » diebus Lunae et Martis, bora YIII » Encyelopaediam Philoeophiae naturalie tradet , cui praemittet praecepta Hodegetica , sive de etudii ratione reete inetituenda , additis Paedagogicee principiie. Die Mercurii , boris VIII et III » Hietoriam Naturalem Animalium et Foeeilium » inprimie patriaey et Animalium^ cum Anateme eomparata coniunctam, docebit ; diebus Lunae et Martis f bora III » yel Terno tempore VII matutina , aut alia magis commoda» boc anno, Mineralogiam adiuneta Geologia et Hietoria Naturali Mandi veterie fusius explicabit; die Satumi, hora XII, Oeeohomiam Poliiieam exponet* Sjbraicdus 8TRATI1I6H, dicbus Luuae» Martis et Mercurii, bora I> lectiones habebit de Chemia generali et applieata , iUainque duce b. p. oulb: Tel alio auctore Chemieo illustrabit. Diebus Lunae et Mercurii , hora XII , Chemiam Pharmaeeutieam Pharmaoopoeae Belgicae accommodatam , practice tradet , et hanc doctrinam duce o. w. s^harlau exponet. Denique , diebus Lunae et Martis, hora VI, Technologiam Chemieam in usum publicum tractabit, et recentiO'' ribue inoentie Chemiae applieaiae ornabit^ Si qui porro sint , qui Exereitiie Praetieis Chemieie nel Teehnieie operam dare Telint» hidce horis matutinis IX — XII die Saturni vacabit et suis cOnsiliis: adiuvabit. Hbrmahrus GHR18TUHU8 fiN HAix , die Martis hora XII et die Veneris boris VIII et IX, aestivo tempore etiam die Saturni hora VIII , eUmenta Botaniees illustrabit. Die Mercurii boris IX et X aget de plantis medieinalibue aliisque. Tario respectu utilibue ^siye de Beianica applicata^ ordine Familiarum natu- ralium. Die Saturni autem, horis X etXI, Oeeonomiam ruralem docebit« Digitized by Google O RD O L E C T I O N U M. 237 lAiKJft emiBLmift nuaRnrs, diebus loTiSy Veneris et Saturuit hora ZI> Arithr mutiee^f Algehras , Geotiutriae et Trigofwmetriae planae Elementa exponet ; diebus lovis et Saturniy hora IX, Stereometriam et Triffenametriam Sphae- ricam tradet: Phyeicam ewperimentalem docebit diebus lovis, Yeneris et Saturni , hora XII. Aetranemiam nec non Caleulum differentialem et inte^ gralem horis auditoribus commodis exponet. De Matheeeoe elementie diequi' eilio habebitur diebus loTis, Yeueriset Satumi, hora pomeridiana IIL IN FJCULTATE TSEOLOGJCA. loAiiifis raxDiaicus taw ookdt» i. o. ra., dtebus Lunae et loTis» hora VIII, tradet introitum in Iheologiam dogmaticam; diebus Martis, Mercurii et Yeneris , hora YIII , Theologiam Chrietianam Theoreticam explicare perget ; diebus Lunae et Mercurii, hora IX» efficia antietitum in coetu Chrietiano exponet; diebus Martis etloTis, bora IX, quae ad inetitutionem Oratorie S. pertinent tractabit; die Yeneris, hora III, exereitationee catechetieae mode- rabitur. Denique Pauli ad Titum epistolam interpretabitur hora auditoribus commoda. PETaos HOFSTEDs BB OROOT , dicbus Lunac , Martis , Mercurii , hora X , Hieto» riam Eecleeiae Chrietianae inde ab initio usque ad nostra tempora, secun-> dum Inetitutionee suas , typis diTulgatas | sic enarrabit , ut hoc anno inpri- mis hietoriam doctrinae temporum recentiorum sit traditurus ; diebus Lunae « Martis, Mercurii, hora XI, Johannie Euangelium interpretabitur ; die VeneriS) hora X, Jnetitutionee a se editas secuturus, Theologiam Naturalem cum proTcctioribus commilitonibus exponere perget; die Veneris, hora XI , Chreetomathiam Patrieticam , a cL xotajAeiis editam , leget« Luooyicus asRLAGHus PARSAu, diebus Martis, Mercurii et loTis, hora XII, Theologiam Chrietianam moralem exponet; die loTis, hora XI, et die Lunae atque Veneris, hora XII, cum loca quaedam hermeneutieee eaerae exponet» tum Carmina Moeatea cum Gommilitonibus interpretabitur* Disputationibus cum publicis tum priTatis de Locie theologide , die Mer- curii, hora III , suis Ticibus praeerunt Theologiae Professores. Digitized by Google 238 ORDO LECTIONUaL. DtMputaUimu puUieme ptr tmnu Faeultat$9 instituBnHur dMus Mercurii et Satarni, ab hora matutina ufudeoima ad newndam, aut a tertia ad quartam. Bihliotheea Aeademiea , dielue Lunae , Mereurii et Satnrai , ab Aora matutina deeima ad primam^ et diebu» lovis et Veneris, ah hora eemmda ad quartamj etudioeie aliieque literarum amantHue patebitf iie legihue^ quae in aditu ipeiue BibUotheoae publioe affixae eunt. In feriie autem aeetivie Bihliotheea poit meridiem non patebit. Mueeum Hietoriae Naturalie patebit die Mercurii » ab hora XII ad I. Mueeum Anatomieum patebit die Martis , ab hora XII etd L Mweum Inetrumentorum ruetieorum patebit die Martis ab hora XII ad I et die loyis A^ra III ad IV. Peregrinarum linguarum^ nomimmtim Germanieae et Gallioae^ oupidi euoe hio reperient Praeeeptoree 9 publiea auotoritate ad id conetitutoey ut eivibue noetrie ineermant; neque etiam illi^ qui equitandi arte inetrui eupiunt » euo deetituentur Magietro. Digitized by Google S E R I E S DISSERTATIONUM INAUGURALIUM IN jkCADEMIA 6R0NIN6ANA DEFENSARUM 1838. d. 15 Octobris. Specimen Medicum Inaugurale de m4itate orta ab impedito aeris aditu ad Cayum Tjrmpani per tubam Eustacbia*» nam , defensum a wtbb bhs , Franequera Frisio , eum laude* d. 19 Deoembris. Dissertatio Medica Inauguralis de Pempbigo, defensa ab AHBiiDio BYBBTB, Worcumo Frisio. d. 20 Decembris. Dissertatio Medica Inauguralis de Electricitatis in morbos efficaciai defensa a gbbabbo guiiIblmo tah bibmsbtk, Hardenbercha Transisalano. d. 22 Decembris. Dissertatio Politico Medica Inauguralis de cura Publica in ciyitate Groningana ad Cives sanos et salyos ser- yandos tum veteriore tum recentiore aeTO habitai defensa ab HBHBiGo irABmirGA , Oldambtino ex Pago Veendam. d. 80 Decembris. Dissertatio Medica Inauguralis de Hysterideidefensa a IiAHBBBTO GULTBLHO TAIT DBB WBIDB y DoCCUmO Frisio. 1839. 18 Januarii. Dissertatio Theologica de duplici Principio» unde in Ecclesii emendanda exierunt Saec. XVI Reformatores » publice defensa ab abbahabo Booify Amstelodamensi , eum laude. d. 14 Martii. Specimen literarium Inaugurale de JLlcibiadis moribus rebusque gestis defensa a gvliblho hbgkbb , Groningano , mag^ eum lofude. d. 20 Martii. Specimen Juridicum Inaugurale nonnuUas exhibens obseryationes de yi legis Decembris anni 1817 de Vectigale pro successione aerario Solvendo in dispositiones Testamentarias ante legempromulgatammorte confirmatas post eam effectum sortitas , defensum a gbbabdo gillbs yab bvttibgha -wighbbs, ex Pago Winschoten Oldambtino , eum laude. Digitized by Google 240 SERIES DISSERTATIONDM INAUGDRALIUM. 1839. (!• 20 Martii. Disquisitio Historica de Juris Ciyilis docendi discendique Tia apud Roipaiios^ pars prior argumenti explicationem continens usque ad llberae Reipublicae interitum, publice defensa a JOAHKB DB WAL y Frauequera Frisio , magna eum laude. d. 1 Maji. Specimen Medicum Inaugurale continens quaedam de Anatomia et Physiologia Glandularum Suprarenalium, publice defensum a datidb gohiv , Smilda Drenthino , eum laude. d. 18 Maji. Dissertatio Ghirurgico Medica Inauguralis de muribus Articularibus , defensa a WTBBHE88Bi.iiiKy Sneka Frisio, eum laudem d. 29 Maji. Dissertatio Juridica Inauguralis nonnullas exhibens animad- yersiones ad Articulos 295 — 298, Godicis poenalist defensa a BABTHOLDO TAB HA88BI.T , Neomago Gelro , eum laude. d« 8 Junii. Dissertatio Juris Griminalis Inauguralis continens criticam disquisitionem loci , qui est in codice poenali Gallico , de Faci* noribus contra bonos mores , publice defensa ab albbeto GVLiBUEo WIGHBB8 , Groniugano « cum laude. d* 12 Junii« Dissertatio Historico Theologica, qu& thohab a mhpis Sententia de re Ghristiana exponitur et cum obbabdi hagri et WB88BLI GAnsBOBTii sentcntia comparatur , publice defensa a JOHABBB GOLiBLHo LUDOViGO sGHOLTz^ Austro - Afro , cufn laude, d. 16 Junii. Dissertatio Medica Inauguralis de Atrophia infantum, defensa ab hbbbigo gahbboibtbr, ex Pago Garrelsweer Gronin- gano, eum laude, d*. 19 Junii. Dissertatio de Aethiopica generis humani varietatei publice defensa a johabbb bicolao bamaeb p. r. , Sylyaducensi « magna eum laude^ d« 22 Junii. Dissertatio Juridica Inauguralis deMatrimonii dissolutione secundum Godicem Giyilem Batayum Gomparatum , cum Godice Giyili Gallico, publice defensa ab btbrardo jaho ebchodTi magna eum laude* d. 26 Junii. Dissertatio Medica Inauguralis de Ictero Neonatorum^ defensa a THfiODOBO gulielmo bbrhardo roodibg , 's Heerenbergensi. eod« Specimen Medicum Inaugurale de delirio tremente potatorum ^ defensum ab dlrico jacobo.bubbr, DronrjpA Frisio. Digitized by Google SBJllES. DlSS^RTATiqiWM INAIJGBR^KrMX r 241 1839. d. 26 JaniL . Dissertatio Medica InauguraliB de superfoetatione , publice defensa a jacobo higolao tan GLEsr » magna eum laude. eod. Disquisitio Theologica de Evangelii Natura , publice defensa a MAGTHiLDO TAN STAVEREN , DcIfshaYena Hollaudo , magna eum laude. d. 27 Junii. Dissertatio Juridica Inauguralis de rerum Gorporealium et Incorporealium in Jure Romano distinctione , defensa a jbremia FRBBERico ABRESCH , cx Pago Zuidhom Grouingano, eum laude. d. 28 Junii. Dissertatio Juridicp ^ntiquaria Inauguralis de Hasta » prae- cipuo apud Romanos^ Signo imprimis Justi Dominii, defensa a BBRNARoo TBH BRinK , PhiK TheoT. Mag. Litt. Hum. ,Doctore et Gymn. Appmgad. Rectore » magna eum iaude. eod. Specimen Juridici;im Inaugurale aelecta^ continens. obseryationes ad Godicem Patrium de Methodo procedendi in Foro PoenalCt defensum ab hbbrico ludolpho stpkbns , QroninganOy eum laude» eod. Dissertatio Obstetripio ,inedica Inauguralis de nimia placentae cum utero Gohaesione, defensa a katthba jagobo tan dbb lobf, Hattuma Gelro, d. 29 Junii. Specimen Historico Politicum Inauguralei de vi, quam reyocatio Edicti Nannetensis habuit in Juri^ Pub^ci Anglici mutationem , defensum a johannb hbrmanno gbbrtzbma , Gro* ninganoy eum laude. ^ ^ ^ i ; ' eod. Disputatio Historico Politica Inauguralis de defectione proavo- rum nostrorum a Phil|ippo IL, ^^ublice d^^e^p^^a. a nigolao BIBDBRIGO WOLTHBBO PBTEO DB PBBMBRT , Wagna CUm loude. Hh Digitized by Google N U » E R U S S T U !> I S R U M 1« ACADEMIA GRONINGANA, rf. XXXI Decemhris mdcccxxxtiii. FUIT 268: Quorum Theologiae operam nayabant . • 67 Fhilosophiae Theoreticae et Literis Humanioribus 48 In korum numero censendi his disciplinis operam navantes ad praeparanda Theologiae studia • . • 16 et ad praeparanda Jurisprudentiae studia 24 Jurisprudentiae . . • • . . » 49 Medicinae . . * ; • • . . • ' 56 Disciplinis Mathematicis et Physicis 39 In quibus 80 ad praeparanda studia Medicinae* 268 Ex hoc vero numero nemo studiorum causa «x nostra in aliam Academiam profectus est. Digitized by Google ATHENAEBM FRANEQUERANUM. Digitized by Google Digitized by Google NOMINA PROF ESS ORUM QUI ANNO MDCCCXXXVIII — MDCCCXXXIX, RECTORE M^QNiFJCO SICCONE ENS, IN ATHENAEOFRANEQUERANO DOCDERUNT. MEDICIHAE PROFESSOR. SICCO ENS. PHILOSOPHIAE THEORETICAE El LITERARUM HUMANIORCM, JANUS GUILIELMUS DE CRANE (propter «etatem honorifioe mde donatus ). JACOBUS ADOLPHUS CAROLUS ROVERS. THEODORUS GUILIELMUS JOHANNES JUTNBOLL. DISCIPLINARUM MATH B MATICA RUM ET PHYSICARUM. NICOLAUS MULDER. GUILIELMUS ADRIANUS ENSGHED^. Digitized by Google 246 ITOMINAPROFESSORUM. TEEOLOGIAE. BABTHOLDUS MGl^RUS DE GEER (propter infirmam Taletadinem honorifice rode donatus). GUILIELMUS MUURLING. JURISPRUDENTIJE. FRAlfCISCUS DE GREVE. Digitized by Google LECTIONES HABITAE IH ATHENAEO FRISIACO, ANIifO QtJARTO ET VICESiMO (MDC(iCXXXVIII — MDCCCXXXIX). MSCTOMS MjieiriFlCO SICCONEEWS. 5. ENS» bis docuit Osteologiam) quater Physiologiam ^ ter tum ariom OhsMrieiam tum Praann Medieam , b» ezposuit ossium morbos , bis item Chirurgiam , semel Modieinam Forensem. Hiberno tempore Dotnonsirationes Anatomieae in eorporibue mortuie quotidie exhibuit. N. MULDERy ter tradidit Chemiam, Botanieen vero bis hiberno , sexies verno tempore , bis docuit Pathologiam ; bis item materiem medieam et Pharmaeeutieam^ bis quoque Hietoriam Naturalem [Animalium f^ertehra- torum)^ G. MUURLINGi ter docuit Novi Teetamenti Bermmeutieen ^ bis exposuit Varia Theologiae eapiia. 6. A. ENSGHEDJ^, quater exposuit tum EUmenia Maiheeeoe, ium Phy- eieam Experimentalemy bis Siereomeiriam et Trigonomeiriam Sphaerieam^ bis quoque tum Mathesin Suhlimiaremj tum Aetrontmiam^ tum Logieam. J. A. G. ROYERS , bis enarrayit Hietoriam Patriam , bis item Antiquae Philoeophiae Hietoriam, bis interpretatus est Plutarehi vitae Pauli Aemilii «/ SariorHj bis item poetremoe Platonie de RepnbUea Utroif bis quoque Taoiii viiam Agrieolae ei aliquoi HoraiH epieiolae. Digitized by Google 248 L E C T I O N E S H A B I T A R ' .. T. 6. J. JUTNBOLL , quater tradidit tum Grammaiieafn tum Antiquitaiem Hehraioam^ bis vero tum Arabicam tum Syriaeam Grammatieam. F. DE 6REVE . quater tradidit Juris Romani BUtoriam , quater ejusdem Jurie Institutionee , quater quoque tum interpretatus est Pandectae tum Jt^ ' Naturae docuit. Digitized by Google ATHENAEUM ILLUSTRE AMSTELAEDAMENSE. I i Digitized by Google Digitized by Google N M I N A P R F E S S R U M • QDI IN ILLUSTRI ATHENAEO AMSTELAEDAMExXSI a. d. Tiii Tebr. MDCcciuyiii ad d. viii Febr. mdcccxxtii DOCENBI MUNUS OBIEBDNT. CLARISSIMJ ORDIJIS PRJESES G. J. R Y E N S. ACTUARIUS G. S. S W A R T. PROFESSOR THEOLOGIAE. G. J. ROOYENS. PROFESSORES JURIS UTRIUSQUE4 C. A. DEN TEX. J. VAN HALL. MEDICINAE. GER. VROLIK. F. YAN DER BREGGEN, cobn. fil. GUIL. VROLIK. C. B. TILANUS, Professor Honorarins. G. C. B. SURINGAR , Professor Honorarius. Digitized by Google 262 N O M I » A P R F E S S O R n M. PHILOSOPUIAE THEORETICAE ET LITERARUM HVMA^IORUM. D. J. VAN LENNEP. N. G. VAN KAMPEN. T. ROORDA. DISCIPLINARVM M ATHE M ATIC ARUM ET PHYSICARUU. G. S. SWART. G. H. DE VRIESE , Professor extraordinarius. LE CT O R. H. DE HARTOG , obiit die xxi Octobria hdcgcxxxtiii. Digitized by Google SERIES LECTIONUM ET INSTITUTIONUM, QUAE HABENTUR A PROFESSORIBU S ILLUSTRIS ATHENAEI A MSTELAEDAMEN8IS, ifule a Jhriis aestivis anni hdccoxxx ?f ii ad ferias aestivas mdccc:cx vu. GISBERTUS JOANSES ROOIJENS, TheoKDoctor» TheoI.etHistoriaeEcGles. ProfeMor» clariss.ord.h. t. Praeses, publice y Quaestiones aliquot Theologicas JuTentnti disceptandas proponit ; p^ivatim , tradit Historiam Societatis et Religionis Christianae a Carolo Magno ad nostra temporai diebus Martis, Mercurii • Joyis et Yeneris, hora VIII matutinai Theologiae Christianae partem Theoreticam , diebus Martis , Mercu- rii , Jovis et Yeneris , hora IX » Theologiae Christianae partem Practicam * diebus Jovis et Yeneris , hora X, Fxegesin noyi Testamenti , interpretandis ETangelii Joannaei Capitibus XIY, XY, XYI et XYII, diebus Martis et Mercurii, hora X. Exercitationes Htoiileticas moderatur. GERARDUS VROLIK, Med. Doct. , Botan. et Art. Obstetr. Professor , privatim, docebit Obstetriciam theoreticam , . diebus Mercurii et Veneris , hora II — III, Philosophiam botanicam , horis indicandis , Digitized by Google 254 S E R I E S L E C T I O N U M- DAVID JACOBDS VAN LENNEP, J. U. D. Hist. Eloq- Poes. Antiquit. Litt. Gr. et Lat. Professor , publice, praecipua quaedam Historiae et Literarum capita tractat, vel ipsi juventuti» exercitationis causa , disceptanda , proponit ; prtTatim, tradit ...... Literai Latinas^ interpretandis Ciceronis Philippica Secunda, Vir- gilii Gergicorum Libro Primo; diebus Lunae» Martis, Mercurii et Vencris, hora XII — I ; Literas Graecas, interpretandis Thucydidis prooemio, Homeri Odysseae E , IdylHis Theocriti selectia y iisd^^diebus , hora II— III ; ifutariam f^eierem Unipeream, iiBdem.diebus, bQm I— II; fAanciscus VAN DER BREGGEN, CORN. FIL, , Med. Doct. Medic. Professor, privatim, exponit j ♦ .. - Pathologiam , diebus Martis , Mercurii , . Joyis et: Tcin/eris , hora matutina IX; Doctrinam de cognoscendis et curandis ' homioulu . tt^rbis , diebus atqiie horis defnceps indicandis; - Medicinam Forensem , diehus Martis et Ven^ris , horis deinceps indicandis, • r ; > CORNELIUS ANNE den tex, Philos. Theor. Magister •* Lit. Hom. , Juvis Ram. et IIod*.D<Mttor , Juris Nat. ^ Gent. et publici Professor , publice, varia*-loca ex Jure Naturae', Publico et Gewtiumsjiventuti discep* tanda proponit; privatim, tradit Encjclopaediam Jurisprudentiae , diebus Martis, Mercuriii ^Jovis et Veneris, hora VIII 'mtftutinaj i i > Jus publicum , cum universum , tum patriauk i iisdem diebus , hora X , ' * » ";"' * ' : ' ' Digitized by Google &E R'I E S L E C T I O N U Itf. 256 Jus Gentiumi diebus Mercurii et Venerisy hora XI. Historiaih politicam et diplomaticam Europae» dielus Martis et JoTis , hora XI % Statisticam Patriae , diebus Martis et Jovis bora XIL JACOBUS VAN HALL, Juris Rom. et Hod. Doctor, Juris Ciyilis cum Rdmani tum Hodierni Professor, publice, selecta quaedam Juris Privati.capita juTentuti disceptanda proponit ; priTatim, tradit /u# Cioile Hollandieum , exponendis ejus principiis , inprimis secundiuu nOTum Codicera Juris Citilis, diebus Martis, Mercurii» JoTis et Veneris, hora VIII matutina; Jus Romanum, enarrandis Digestorum libris 1 — XVII , iisdem diebus , hora IX , et explicandis justihu.iii Imp. Institutionibus , iisdem diebus, hora X; denique Ju0 Maritimum ratione habila noVi . Codicis mei^catorii , diebus Mercurii et Veneria, hora XII.— L NICOLAUS GOTHOFREDUSVANKAMPEN, Philos. Theor. Mag., Litt. Hum. Doctor, Literarum Belgicarum et Historiae Patria^ Profesaor, publice, partes quasdam historiae literariae Patriae traetabit, priTatim, Styli Hollandici praecepta tradet , et exemplis illuatrabit e filorilegio suo {BloemUzing uit Nederlandsche Proza4dhHjv€rs) ^ die JoTis, . et Saturni i ihoris XII — II; Historiam Patriae enarrabit, die JoTis, horis It — IV , et Saturni, horis X — XII ; Historiam Literarum BataTarum expjonet , die Veneris 9 horis XI — I; , Tel I si auditorjybius jQMgis opportuna Tidetur, II — IV, . Exercitationes oratorias moderabitur* Digitized by Google 256 SERIESLECTIONUM. GUILIELMUS VROLIK, Med. Doctor* Chirargiae Theoreticaey Anatomiae , Phjsiologiae et Historiae NaturalU Professor , privatim, demonstrationes anatomicas habebit tempore hiemali , diebos Lunaei Martis • Jovis et Yeneris , hora p. m. II , docebit pof ro Zootomiam , tempore Temali , diebus Lunae | Martis , JoYis et Veneris , hora matutina X , Osteologiam, tempore hiemali, diebus Lunae» Martis ^ Joyis et Veneris » hora m^tutina X* Phjsiologiam , diebus Lunae« Martis , Joyis et Venerisy hora matu<- tina IX y Methodum Secandi , tempore hiemali quotidie » Anatomen pathologicam , diebus Lunae , Martis , Joyis et Veneris , bora Aiatutina VIIL TACO ROORDA , Phil. Theor. Mag. , Litt. Hum. et Theol. Doctor, Linguar. Orient., Antiq. Hebr. et Exeg. V. F.| atque Philos. Theor» Professor» priyatim 9 Grammatieam ffehriuam doeebtt « adiunctA lectione libri Judicum , diebus Martis, Mercurii, Jovis et VeneriS| hora X matutina; AntiquiiaUs Hehraeas j diebus iisdem , hora IX ; Exegeeinveteris foederiM ^ interpretandis jpta/mftf^ qai Davidie no* men inscriptum habent| inde a 16» » diebus Martis et-Mercurii, hora XI; Linguae Arahieae grammaticam , diebus JoTis et Veneris , hora XL Cum proTectioribus SLoiBN«iRTENii ChrMamaikiam Arabicam Ieget| die Saturnii hora p. m. VI — VIII. Denique Logieam docebit, diebus Lonae et Satumi, hora IX , et die Mercurii , hora p. m. IIL Digitized by Google SERIESLECTIONDM- 257 GUILIELMUS SIMON SWART, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor, Matheseos , Physicae et Chemiae Professor» priYatim, docebit Elementa Matheseos , diebns Martis » Mercurii, Jovis et Veneris, hora IX , Physicam experimentis illustratam , diebas iisdem, horaXI« Elementa Chemiae Generalis , diebus Lunae , Martis et Mercurii , hora III — IV p. m, Chemiam Pharmaceuticam , diebus Joyis , Veneris et Saturni , hora eadem. GUILIELMUS HENRICUS DE VRIESE, Math. Mag« PhiL Nat. et Med« Doctor , Botanices Prof. Extr., priyatim ; docebit elementa botanices , diebus Lunae , Martis et Mercurii , hora matutina VIII , Pharmacologiam , iisdem diebus, hora IX, In usum discipulorum proyectiorum phjtotomiam tradet, iisdem diebus, hora X, Methodum naturalem et systema Linnaeanum , yerno tempore , tradet hora VII , Excursionibus botanicis praeerit, horis deinde indicandis. CBRISTLiNUS BERNARDUS TILANUS, Medicinae et Chirurgiae Doctor, Chirurgiae et Artis Obstetr. Professor , priyatim, tradit Chirurgiam et Obstetriciam theoreticam et practicam, singulis diebus , hora VIII et XII , Exercitationibus clinicis in Nosocomio praeest , quotidie , hora IX. K k Digitized by Google 258 S £ R I E S L E C T I O N U M. GERARDUS CONRADUS BERNARDUS SURINGAR, Med. Chirurg. et Art. Obstetr* Doctor Medicinae Profesaor » priyatimy docebit Therapiam Generalem , sive summa medendi praecepta , diebus Martisy Joyis et Veneris, hora VIII; Universam morborum singulorum doctrinam , diebus Lunae « Mer- curii et Saturni , eadem hora VIII ; Praxin Medicam , ad lectulos aegrotantium , moderabitur , diebus singulis hora XI. HENDRIK DE HARTOG , Lector in de Wiskunde, Zeevaart* en Sterrekunde, zal , in geval er geen beletselen plaatshebben, 'sDingsdags» Woensdags en Donderdags , des middags om twaal/mef in hetklein Auditorium yan het AiKeneum Illusire^ publieke Lessen , in het Nederduitsch , oyer deze Wetenschappen geyen. Digitized by Google AT H E N AEUM DAVENTRIENSE. Digitized by Google Digitized by Google NOMINA PROFESSORUM QtJI AHIVO MOCCCXXXTIII — MOCCCXXXIS: IN ILLUSTRI DATENTRIAE ATHENAEO DOCUERUNT. J. YERBURG» Theol. Dr. Literaturae Orientalis, Theologiae ac Doctrinae Moralis Professof. P. BOSSGHA, PhiU Theor. Mag. Litt. Hum. et J. U. Dr. Historiae, Anti- quitatis , Eloquentiae' et Linguae Graecae Professor. J. DUYMAER VAN TWIST, Jur. Rom. et Hodiern. Doct. , Juris Professor, h. t. Rector Magnificus. H. BETERMAN , J. U. Doct. Literarum Belgicarum et Historiae Patriae Profesaor. P. 0. C. YORSSELMAN DE HEER , Math. Mag. Phil. Nat. Dr. , Matheseos, Pbysicae et Philosophiae Theoreticae Professon Digitized by Google ORDO LECTIONUM AUARUMQUE EXERCITATIONUM ACADEMICARUM , QUAS IN ILLUSTRI DAVENTRIAE ATHENAEO, a. d. xytii SeptemhrU mdgggxxxyui wque ad /erias a€$ti94u a. mdgggxxxix. FAVENTE SUMMO NUMINE, HABEBUNT CLARISSIMI PROFESSORES. JANUS DUTMAER VAN tWlST, Jur. Rcm. et ffodiem. Ifoet., Jur. Profeuor^ h. t.Reetor Magnijicusy Institutiones lustinianeas explicabit diebus Lunae , Martis , Mercurii , Joris et Veneris hor& IX* Historiam Juris Romani tradet diebus Lunae, Martis, Jovis et Yeneris Hord X. Pandectas docebit diebus Lunae, Martis, Mercurii, Joyis et Veneris faord XI. Gaji Institutionum Commentarios exponet tempore auditoribus sibique opportuno. Jus naturae tradet diebus Lunae hora XII , et Mercurii hora X. JAGOBUS VERBURG, Theol. Doetor, Literaturae Orient. Theologiae ac Doctrinae Moralie Profeeeor , diebus Lunae » Mercurii et Veneris | horis postea indicandisy historiam religionis et ecclesiae Ghristianae enarrabit» duce MuirriiroHio. Diebus horisque auditoribus commodis, Ethicen Ghristianam tractabit. Diebus Lunae et Joyis , ante meridiem , horA X , exemplum prae- bebit interpretationis librorum N. F. Institutionem interpretis Veteris Testa- menti i a GL j. h. parsau editam | cupientibus lubenter cfuoque explicabit. Diebus Martis hora X, Joyis et Venerisy hord I, initia linguae Hebraeae tradet. Porro proyectioribus discipulis, ad penitiorem monumentorum Digitized by Google ORDOLECTIONUM. 268 Hebraeorum cognitionem aditum patefadet» illiiBtraiidis Tarii styli specimim- btts» die Mercurii. et YeneriB» bori XI. Praeterea diebus Martis et JoTia» bori XI 9 linguam Ghaldaicam et Syriacam seu dialectum Aramaeam docebit* PETRUS ROSSCHA , Phil. Th^or. Mag. Lit. Hum. ei /• U. Doet. Hut. Antiq. Eloq. €t' Ling. Graec. ProfeMtor^ HiMtoriam Vtttrom Unioermlomf ad ductum - Compendii sui tractabit » diebus Lunae » Martis , Mercurii et Veneris bora meridiana. Diebus Lunae et Martis hora X , Jovis et Yeneris hord XI Antiquiiates Romanas explicabit. Diebus Lunae bora XI , Jovis hora yill et Veneris hora IX interpretabitur bbsiodi Opera et dies et luciani Timonem. Diebus Lunae^ Martis, Mercurii et Jovis hora IX, alternatim exponet cicEROifis orationem pro Milone et otidii Fastorum Libros primum et secundum. Cupientibus sibi tradi aut Hietoriam Literariam , aut Praeeepta Stili hene Latini et eloqaentiae exteriorie lubens obtemperabit. HUGO BEIJERMAN, J. U. Doct. Literarum Belgiearum et Hietoriae patriae Profeeeor , diebus Lunae , Martis et Mercurii hor& meridian& Rheto- ricam aiye Elementa Eloquentiae ad ductum compendii, cui titulus Neder- landeche Redekunet ^ a V. CL lulofs adumbrati , explicabit, additis belgice scribendi exercitationibus. Eloquentiae exterioris, uti Tocatur, siye Pronun* tiationis exercitia instituet hor& , postea cum auditoribus constituenda. Diebus Lunae hora post meridiem 111, Martis et Mercurii hord XI » obseryationes selectas ad linguam belgicam pertinentes tradet. Historiam patriae narrabit diebus Lunae , Martis , Mercurii et Joyis hord post meridiem primA. PETRUS OTTO CONRADUS VORSSELMAN DE HEER , ^aMe#«a# Mag., Phil. Nat. Doetor^ Maih. Phye. et Phil. Theor. Profeeeor^ Algebram docebit diebus Mercurii, Joyis et Veneris hord X. Elementa Geometriae explicabit diebus Martis , Mercurii et Veneris, bord matutini VIII. Physicam theoreticam atque experimentalem tradet diebus Martis, Mercurii , Joyis et Veneris, hord post meridiem III. Calculum differentialem ejusque usum in tbeoria Curra- rum exponet diebus Joyis et Veneris hord XL Logicam , praemissis disquisi- tionibus Anthropologicis , docebit die Joyis hor& XII et Satumi hora VIII. Digitized by Google 264 O R D O L E C T- 1 O N U M. Astronomiae primas notitias tradet diebus et horis postea cum ' auditoribus Gonstituendis. Idem , singulis hebdomadibus , disputandi exercitiis praeesse perget* J. ANRAAD , LectoT Anatofm. Chirurg. et Art. Oh^t. , Lectiones suas obstetrit. habebit diebus Lunae et Yeneris post meridiem ab horA IL GEORGIUS FREDERIKS , Athenaei civium , qui Linguam Germantcam et Anglicam sibi tradi cupient, desiderio lubens satisfaciet. Digitized by Google REDEVOERING OTia DE NOODZAKELIJKHtlD VAN UITWENDIGEN LUISTER TER GELUKKIGE BEOEFENING DER WETENSCHAPPEN , VOORAL IN DEN TEGENWOORDIGEN TOESTAND DER MAATSCHAPPIJ, TEB INWUDING VAN PE IflEUWE 6EH00RZAAL VAV HET ATHENAEUM Bll HET OVERDRAGEN VAN HET RECTORAAT, gehouden dtn vijf m imniiffsien van fTijnmaand 1838, Doon »P. J. DUYMAER VAN TWIST. L 1 Digitized by Google Digitized by Google ▲ AM DE REGERING DER STAD DEVErfTER DE CURAtOREN VAN HET ATHENAEUM* ALDAAR, WORDT OEZE HBDETOERING MET VERSCflULDIGDEN EERB1|SD OPGBDRAGEEi D00&- DEjr AUTEllR. Digitized by Google Digitized by Google EDEL ACHTBA&B HEERER BURGESIEESTER EN WETHOUDERl^ VAN DEVENTER , LEDEN VAN DEN RAAD DEZER STAD , VERZORGERS VAN HARE D00RLUGBTI6B SCEOLE ! WELEDELE, H006GELEERDE HEEREN , HOOGLEERAREN IN DB 0NDER8CHEIDENE TAKKEN VAN WETENSCHAP EN LETTEREN AAN DEZE DOORLUCHTIGB SGHOLE, ZEER 6BACHTE AMBTGENOOTEN ! ZEER GELEERDE HEER LECTOR IN DE ONTLEED- , HEEL- EN VROED- KUNDEf EDEL ACHTBARE HEEREN VOORZITTER , OFnCIER EN LEJmi VAN DE BEGTBANK! WELEDEL GESTRENGE HEEREN GEHEIMSCHRIJVERS BIJ HET STADS- EN REGTSBESTUUR , EN BIJ DAT VAN HEEREN CURATOREN ! WELBBRWAARDE , ZEER GELEERDE HEEREN BEIMENAREN VAN DB CHRISTEUJKE GODSDIENST ! Digitized by Google WELEDKLE , ZEER GELEERDE HEEREN DOCTOREN IN HET REGT , DE GENEESKUNDE, DE LETTEREN EN \nJSBEGEERTE ! EDELE JONGELINGSGHAP , RWEERELINGEN DEZER DOORLUCHTIGE SCHOOL ! ZEER GEEERDE TOEHOORDERS VAN WAT RANG EN STAND OOR , DIE D£ZE PLEGTIGHEID DOOR UWE TEGENWOORDIGHEID LUISTEa BUZET ! Digitized by Google Het is Toor den deelnemenden bescbouwer der menschelgke zaken eene hoogat gewigtige aangelegenheidt soo wel als eene stof ^van innige yreugde» wanneer hg yerliditing en beschaying onder alle rangen en standen der men*** schen toenemen, en daardoor den grond gelegd ziet tot algemeen geluk » tot de dttUKzame welvaart en Toorspoed yan huisgezinnen en Staten. Is hij tevens een beoefenaar yan kunsten en Wetenschappen ; mag hg, boyen anderen be - voorregt, debewgzen aanschouwen yan toenemende en opregte belangstelling in alles, wat tot den bloei Tan dezelve kan medewerken : hooger nog wordt dan zgn gcToel tot dankbaarheid gestemd , dat hg een tgdperk mag beleven , waarin deze en gene Toor hem zoo gaarne de TcrTuUing Tan innige en Turige wenschen zoude hebben aanschouwd* Deze hooge Treugde mogen wg thans smaken, nu wg eene nieuwe gehoorzaal harer waardig zien gesehonken aan eene inrigting, waarop ieder ingezeten dezer Stad, wien het belang der wetenschappen ter harte gaat» met regt roem draagt; en het is mij eene streelende gewaarwording , de eerste in dezelTe het woord te mogen Toeren, haar aan de beoefening der wetenschappen toe te wyden, en Tan de Hoogleeraren en Kweekelingen der Doorluchtige School» Tan u allen, Stadgenooten 1 de tolk te mogen zgn -der gemeenschappelgke hulde f die wg aan ons Bestuur toebrengen. Aan den wensch Tan Troegere en Tan de tegenwoordige Hoogleeraren is thans Toidaani nu het ons weder Tergund is op eigenen grond onze Academische plegtigheden te Terrigten. Gelukkige school t die op deze wgze hare behoeften verTuld , haren luister Terhoogd ziet ! Digitized by Google 272 J-DUYMAERVANTWIST Deze geToelens echter yeai hooge ingenomenheid moeten niet alleen het gevolg zijn yan voorbggaande indrukken, opgewekt door onze feestelgke bgeen- komst aan deze achtbare plaats. Indien het waar is , dat de heerschende denkbeelden, zeden en gewoonten ^an een volk eenen noodzakelgken en beslis* senden invloed nitoefenen op geheel zgn maatschappelgk bestaan, dan mogen wg ook in de yerhooging van den luister der wetenschappen, een middel erkennen, om haregelukkige beoefening inons middeu te bevorderen. Gaanwg den toestand van onze maatschappelgke inrigtingen slechts oppervlakkig na r wij bespeuren daarbg eene heerschende neiging tot prachtyertooning en uit- wendig aanzien ; en worden deze zoo ligt de maatstaf , waarnaar wij derzelver belangrykheid afmeten , dan mag het ons geene onyerschillige zaak zgn , dat inrigtingen, waaraan den Staat oneindig yeel gelegen is, dien luister niet missen, welken zg behoeyen om haar gewigtig doel te bereiken. Op dit be- langryk onderwerp wensche ik thans uwe aandacht bepaald te vestigeuy eu alzoo te spreken: over de noodzakeltfkheid van uitwendigen luieier ter ger lukhige heoefening der weieneehappen , voorai in den tegentooordigen ioeeiand der maaieehappif. Verleent mg uwe goedgunstige aandacht bi| de behandeling van een onderwerp» dat, even belangrgk in zich zelf, als geheel overeenstem* mend met ons feestelgk gevoel, voor het doel van deze plegtige vereeniging zich zoo bgzonder schgnt aan te bevelen. Wanneer vrij de noodzakelgkheid beweren van uitwendigen luister ter ge* lukkige beoefening der wetenschappen , dan zoude onze stelling te algemeeu zgn, terwgl de waarheid van dezelve afhankelgk is van bgzondere tgden en omstandigheden. Dat er toch geen ndodzakelijk verband bestaat tusschen de beoefening der wetenschappen en dien uitwendigen luister, valt dadelgk in het oogy en de geschiedenis van volken en bgzondere personen leert het ons , dat t gelgk aanmoediging en bescherming niet genoegzaiam zgn ter verspreiding van kennis en beschaving , zoo ook de wetenschappen hare gelukkige beoefe- naars hebben gevonden , alleen door geestdrift voor haar opgewekt en aange^ vuurd. Kaebl di obooti vereenigde de eerste geleerden van zijnen tgd om zich henen en vond in hunnen omgaiig eene aangename verpoozing van zgne gewigtige en moegelgke werkzaamheden voor het belang van den Staat; he( >yas zgner edele ziel waardig , om voor anderen de oorzaken uit deii weg te Digitized by Google R E D E V O E R I N G. i73 ruimen, die zijne gebrekkige ' opyoeding hadden te weeg gebragt: maar de geest Tan zijne tijdgenooten, de barbaarschheid z^ner eeuw deden zijne ver- dienstelijke pogingen mislukken, en wat hij nog gedurende zijn leven had uitgewerkty het bleef zonder inyloed door de weinige geschiktheid/van zijnen opvolger. Daarentegen bg het eerste doorbreken van het licht in Italie, toen onkunde en woeste zeden in Europa de overhand hadden, mogen wij al een tijdperk aantreffen rgk in groote en gewigtige gebeurtenissen , die den men- schelijken geest konden aanvuren en ontwikkelen: dat tijdperk wijst ons op geene doorgaande bescherming en aanmoediging^van het openbaar Bestuur, maar het leert ons de kracht kenneu van den menschelijken geest, die alle hinderpalen weet te trotseren, en moedig voorwaarts streefl op de baan der wetenschappen. Gaan wij den toestand na der Italiaansche Staten in de dertiende en veer- tiende eeuw, wij zien noodlottige partijschappen met onverbiddelijke woede den strgd tegen elkander voeren; republikeinsche inrigtingen, bij het overwigt van enkele magtige geslachten, plaats maken voor het gezag van weinigen, of Gemeenebesten eene prooi worden van Alleenheerschers , die hunne heer- schappg , op geweld gegrond , ook door geweld alleen kunnen staande houden. Rome, voor eencn geruimen tgd vande tegenwoordigheid der Pausen ber/ofd , ondergaat eene staatsomwenteling door de kuiperijen van eenen opgewondenen en welsprekenden volksleider ; maar nog geen zeven maanden kan deze de voor- regten van het voormalig Gemeenebest handfaaven, en na zijnen dood wordt de staat van regeringloosheid erger dan te voren. De Koningen van Napels , doorgaans in buitenlandsche oorlogen gewikkeld , missen geheel de groote bekwaamheden , waardoor vroegere Regenten uit het Huis van Anjou de schoonste vooruitzigten voor dezen Staat hadden geopend. — Intusschen ontstaat door de kruistogten en den toenemenden handel van Venetie, Genua en Pisa, meer algemeene welvaart; men geraakt bekend met vreemde, ver verwijderde landen, met derzelver bewoners , zeden en voortbrengselen ; en door omstandigheden , die van de welwillendheid en begunstiging van de Grooten geheel onafhankelgk zijn, wordt de gezigtseinder uitgebreid en het licht der wetenschappen begint door te breken. Juist deze gedurige worste* lingen tusschen h^t volk en den adel, die menigvuldige oorlogen en verdeeld- heden geven veerkracht aan den menschelijken geest en bevorderen daardoor Mm Digitized by Google 274 J. DUYMAERVANTWIST deazelb Terdere ontwikkeling ; en "w^ merken het in dit tgdvak op, dat vrede en ru8t geen yolstrekt yereischte zign tot eene gelukkige beoefening der kunsten en wetenschappen» maar dat deze» bij het Toorwaarts streven van een volk , waarbij zich eene groote mate van kracht openbaart » ook onder het gedruisch der wapenen hare plaats kunnen -vinden. De gouden eeuw der kunsten en letteren in Griekenland was niets minder dan e&i rustig tgd- perk ; ciCEao schreef zijne wgsgeerige werken , yiBOfLius zijne Herdersdichten te midden Tan bloedige burgeroorlogeu ; en de Italiaansche geleerden bren- gen , onder dezelfde omstandigheden » de oude wetgevingen en letteren uit hare schuilhoeken te yoorschijn , munten als dichters en redenaars uit , vestigen de inrigtingen Tan hoQger onderwgs , en oefenen alzoo eenen bealissenden invloed op de beschaying Tan Europa. De groote man, die, Tolgens de eenstemmige getuigenis Tan alle schrgTers , de stichter is geweest Tan eene school , die in een aanzienlrjk gedeelte Tan ons werelddeel , der regtswetenschap eene nieuwe gedaante heeft gegCTen , schgnt zijne regtsgeleerde Torming geheel aan zich zelTcn Terschuldigd te zijn ge« weest; en gelgk toeTallige, in schgn onbeduidende omstandigheden tot de gewigtigste naTorschingen en ontdekkingen kunnen leiden , zoowas eene Traag aan lAHBEnis gedaan naar de beteekenis Tan een Latijnsch woord, waarop een uitlegger Tan het Evangelie Tan Mattheus stuitte » Toor hem de eerste aanlei- ding om zich met de Romeinsche regtsTerzamelingen bekend te maken. — De beroemde Italiaansche dichter dartb onderTond, in plaats Tan aanmoediging bjj zgne medeburgers , al de gestrengheid Tan de Florent ijnen , en werd door hunne onregtTaardige Tonnissen Toor altijd uit zijn Taderlaud Terbannen. — Onder alle de Toorname mannen Tan de Teertiende eeuw heeft peteabgha. zich als hersteller der oude letterkunde de grootste Terdiensten bg tgdgenoot en nakomeling TerworTen. Reeds zgne Troege jeugd lcTcrt ons de bewijzen op yan een warm geToel Toor het edele en schooncy Tan eene Tolharding en gTer, die door de Tdemoeijelijkheden, waarmede hg te worstelen heeft, nog sterker worden aangeTuurd; en met innig welgcTallen zien wg den jongeling weenen bg het branden Tan de schriften der Ouden, wclke zgn Tader moedwillig ge* noeg aan de Tlammen heeft ten prooi gegcTen » om hem yan den omgang met GiGBEO en zijne andere Trienden uit den klassieken tijd te berooTen, en hem tot de beoefeniog der regtswetenschap te noodzaken. Maar de Tader Termogt Digitized by Google REDEVOERING. 275 dien geest oiet aan banden te leggen; de dood yan zijne ouders maakt hem weldra onafbankelgk genoeg» om zich geheel aan zyne geliefkoosde studien te kunnen toewgden, en bg ontziet nocb kosten, noch moegelgke reizen, om ook buiten 's Lands de schriften van de Ouden op te sporen , en zich met hunne taal en denkbeelden gemeenzaam te maken. Het i$ waar» de Italiaansche geleerden waren niet altgd yan Yermogende be- gunstigers verstoken; somtgds yiel hun eene buitengewone eere ten deel, en niet allen trof het lot yan dajitb, dat men, eerst na hunnen dood, bunne verdiensten op prjjs stelde, en leerstoelen oprigtte» om hunne werken te yer- klaren. lEHBaius deelde in de Keizerlgke gunst en werd tot gewigtige openbare betrekkingen geroei>en; PiTaABCHA , bij het Napelsch Hof in groot aanzien, werd te Rome als dichter gekroond. Maar deze onderscheiding en gunstbewg* zeUf gelgk zgalleenaan enkele bjjzondere personen werden toegekend, zoo waren zij slechts het gevolg van het aanzien op hunne groote bekwaamheden gegrond. Zg yielen aan den eerste ten deel nadat hg zich als regtsgeleerde en regtsleeraar beroemd had gemaakt, aan den laatste in het zes en dertigste jaar Tan zijn leyen , nadat hg , ook buiten Italie , zich eenen grooten naam had Terworven; aan beide» nadat zg door hun yoorbeeld hadden getoond wat de mensch vermag , ook zonder aanmoediging Tan magtige Toorstanders en begunstigers , maar gedreTen door de zucht naar kennis , en door de liefde Toor de wetenschappen. Wg brengen regtmatige hulde aan de letterhelden , die • onder elke hemel-* streek, zich door hunne Terdiensten bebbebT onderscbfidenj *maar faooger nog klimt ons geToel bg het hooren Tan de hamenf Tan Taderlandsche mannen, aan wie hun geboortegrond eenmaal zijne Termaardheid heeft te danken gehad. Onze stad kan zich op eenen inboorling beroemen , die door buitengewone geestdrift en wgsheid, bij sommigen van zgne tgdgenooten, inzonderheid bg de geestelgkheid , lyier bedorTen zeden hg ten toon stelde, innig gehaat, heTig TerToIgd, en Tan de beToegdheid om openlgk te leeren Terstoken werd, maar die tcTens door geene TerToIgingen afgeschrikt, doCMr zucht naar kennis en tretenschap gedrcTen, onder de eersten mag worden gerangschikt , die inden nacht Tan onkunde en bijgeloof eenig licht hebben Terspreid. Driehonderd jaren reeds Toor de stichting Tan onze Doorluchtige School zag DeTenter eene inrigting geboren worden, die haar langen tgd tot luister Terstrekte, en b^e Digitized by Google 276 J. DUYMAERVANTWIST takken over geheel Nederland» Duitschland en vele andere deelen van Europa verspreidde. De Broederschap des gemeenen levens , door gbbet grootb , in overeenstemming met zijnen leerling florbics BABWUff , gesticht, Tvas bijzonder geschikt om kennis van zaken en van klassieke Romeinsche Schrijvers te be- vordereu, om het oordeel op te scherpen en den smaak' te vormen. Maar groot vooral waren de verdiensten van deze Broederschap omtrent de Scholen aan de beoefening der letteren gewijd. De Kapittelschool dezer Stad , vroeger door Deventersche Kanunnikken opgerigt , >verd door haar uit het diep verval opgeheven, van bekwame Leeraren voorzien» en duizenden van jongelingen , die op waarachtige beschaving prijs stelden , trok zij uit alle oorden tot zich. Buiteugewoon vooral was de luister van deze School onder het dertigjarig be- stuur van den waardigen ALBxii!rDB& hbgids , den grondlegger der oude letter- kunde in ons midden » en onder de schoonste sieraden van het Yaderland » mag zich de Deventersche School beroemen » dat zg e&ashus onder hare kweeke««> lingen heeft geteld. Uitgebreid en weldadig. waren de |[evo1gen van deze nederig^ stichting , waar* uit vele Leeraren der Yolken voortkwamen; zegenrgk was de invloed van de beoefening der wetenschappen op de burgerlyke maatschappij. Het lezen en herlezen van de meesterstukken der Oudheidy.moge, uit hoofde van de onbe- paalde achting en eerbied, die men voor deze schriften koesterde, vele ge* leerden tot slaafsche navolgers van de Grieksche en Romeinscbe Wijsgeeren hebben gevormd: zij ontwikkelden en verspreidden echter velerlei kundig- heden , die met menscheiyk geluk . in het naauwst verband staan. In de moeijel^ke kunst van wetgeving werden vorderingen gemaakt, de toestand der regtswetenschap werd verbeterd , en men was in staat , om in de regeling van het openbaar bestuur gebreken te leeren kennen en te verhelpen. Geen wonder dan ook , dat zoodanige uitkomsten de aandacht van Staatsmannen tot zich trokken , en dat zg het belang der zaak en den invloed van de ontwikkeling van den menschelijken :geest op het maatschappelgk welzijn, meer en meer inxagen. Vorsten en Regenten stelden prqs op kunsten en wetenschappen » werden hare voorstanders en beschermers, begverden zich om haar luister bij te zeiten; en juist daardoor werd tusschcn dit een en ander een zeker verband te weeg gebragt. , .. Digitized by Google R E D E V O E R I N G. 277 Vestigen wg nog eens onze aandacht op de geschiedenis yan Italie in de Tijftiende eeuw, het valt voorzeker niet te ontkennen, dat de toestand van dit Land niet zonder invloed was op de beoefening der wetenschappen. De aaafaoudende onderhaudelingen op het tapgt tusschen de kleine Staten waarin het verdeeld was , maakten b^t allen tot eene dringende behoefte » om man- nen , die daartoe de noodige geschiktheid hadden « in hun midden te bezitten. Wg behoeven ook geenszins te ontkennen , dat dezelfde omstandigheden gun- stig op de meest beroemde leden van het huis db hbdigi werkten. Maar het was toch vooral op derzelver innerlijke waarde dat de ijver voor de Italiaanscbe geleerden gegrond was » en de belangstelling , door cosuus en iiOEisifzo aan den dag gelegd » vloeide teveos uit eene reinere bron voort. Door zucht naar kennis gedreven» vereenigden zij de beroemdste mannen uit alle oorden om zich henen • behandelden hen met de grootste achting en genegenheid , en de uren , in hunnen omgang doorgebragt , beschouwden zij als de gelukkigsten van hun leven. Met tijdelgke goederen ruim gezegend, was nogtans hun openbaar en huiselgk leven hoogst eenvoudig , maar besteedd^n zg hun ver- mogen aan de bevordering van den bloei der kunsten en wetenschappen. Wij bewonderen hunne onbekrompenheid in het verzamelen vau de gedenkstukken der Ouden, in het scheppen van openbare boekergen, in de instelling eener vrijeschool aan de beoefening der Platonische wijsbogeerte gewjjd, in de vorstelijke ondersteuning en aanmoediging van uitmuntende mannen , terwijl ook de armste burger zich mogt verlustigen in den luister der schoone kunsten« Gewigtig in.deszelfs gevolgen was het voorbeeld door deze regenten gegeven; het werkte ook buiten de grenzen van hun gebied , en terwijl eene zorgvuldige opvoeding aan alle de aanzienlijkste burgers van Italie ten deel viel» baanden wetensch«q>pelgke verdiensten eenen zekeren en veiligen weg tot de voor- naamste openbare betrekkingen. Dit schooa voorbeeld, door Italie aan andere volken gegevenj bleef niet zon- der uitwerking , en uit onderscheidene landen van ons werelddeel vereenigden zich te Florence, Rome en Bologne jongelingen uit de aanzienlgkste geslach- ten 9 die de kundigheden hier verkregen , naderhand ten dienste van hun vader- land aanwendden en verder verspreidden. Daartoe werkten inzonderheid in Duitschland en in de Nederlanden bgzondere omstandigheden mede. Waren andere landen, waartoe wij Frankrijk kunnen brengen, gelukkig genoeg» om Digitized by Google 278 J. DUTMAERVANTWIST Italiaansche en Grieksche geleerden, in de talen en wgsheid der oude wereld onderwezen, hun vaderland te zien verlaten, en zich Trgwillig of aangezocht aan de Pargsche Uniyersitbit te yerbinden ; brak hier alzoo door hnn onder- wys en bemoegingen het eerste morgenrood door yan het helder licht der wetenschappen : het gerucht yan barbaarschheid » waarin de bewoners yan deze landen hij de Italianen stohden> beroofde derzelyer ingezetenen yan de gele* genheid, om op eigenen grond het onderwgs yau die kweekelingen yan den klassieken bodem te ontyangen. Intusschen was de zucht naar yerstandelQke ontwikkeling opgewekt en aangeyjuuid door de yerbeteringen , die hier te Lande , meer dan in eenig ander gedeelte yan Europa , aan het schoolonderyrgs waren toegebragt, en deze edele zucht dreef yelen naar Italie, om hunne wetenschappel^ke beschaying te beyorderen, met de aaneienlgke yerzamelin- gen yan de Schriften der Ouden zich bekend te maken , en eenmaal als Leeraren yan hunne medeburgers op te treden. Wg hebben yroeger oyer den inyloed yan de stichting yan gbbrt gbootb gesproken en hare heilzame geyolgen opgemerkt ; in deze stichting is de geleerde thohis yAsr uhptbk geyormd , die naderhand eene dergelijke school nabij Zwolle met roem heeft bestbnrd , en Witts kwee* kelingen zich tot de eerste geleerden yan hunnen tgd hebben yerheyen. Was het wonder , toen de gelukkige herstelling yan de letteren in Itaiie ook hier meer b^end werd, gedurende de luisteryoUe regering yan Gosiras db nDicis» en bg het treflfend yoorbeeld yan belangstelling in de wetenschappen, door eenen Paus yan Rome, door higolaas dbh yuFDBff gegeyen : was het wonder, dat mannen als budolph vkv largbv, albxaiidbb hbgivs, bvdol^h aorigola» hunne begeerte niet konden bedwingen, om zich in Italie een onderwijs te verschalBR^, hoedanig men in ieder ander land te yergeefs zoude hebben gezocht? Zoo yereenigde een schoone band de bewoners yan twee yan elkander gescheiden Staten: de plant % op yreemden bodem aangekweekt, werd naar ons yaderland oyergebragt en wies hier door onyermodde zorgen wolig opc en loen weldra de luister yan Italie begon te tanen, werd de grond gelegd tot Neerlands roem en grootheid* Wij zijn genaderd tot een tijdperk in de geschiedenis yan ons yaderland» eyen yermaard door eenen langdurigen en moedigen strgd voor de heiligste regten , als heeriyk gekenmerkt door eene edele zucht Toor de beoefenin^ der Digitized by Google R E D E VO E R I N G. 279 wetenschappen* Het verdient opgemerkt te worden , dat onze yaderlandsche Hoogescholen gesticht z^n gedurende het heldentgdperk der Natie, die, tegen den magtigen Koning yan Spanje hare yr^heid handhayende, door beleid en moed alle zwarigheden ontworstelde; en wanneer wij» onder zoodanige be- naaiiwende omstandigheden « bg alle de behoeften yan den oorlog, aan de in- rigtingen yan hooger onderwijs in geen gering getal hetaanwezen zien gegeyen, worden wg dan niet gedrongen , om hnlde te doen aan den onbekrompenen geest yan onze yooronders , die w^'sheid boyen geld, beschaying boyen schatten stelden, en den bloei yan den naauwelgks yrijgestreden* grond poogden te beyorderen 7 Zg waren der wetenschappen toegedaan om derzelyer nuttigheid en heilzamen inyloed op de zeden, en paarden alzoo met eene gepaste zuinigheid in alle andere zaken, eene yerwonderlijke mildheid yoor de belangen yan het onderwijs , die alleen door den yijand yan yerlichting met den naam yan yer- kwisting zoude kunnen bestempeld worden. Het algemeen welzgn leerde de noodzakelijkheid kennen yan publieke instellingen als Hooge^ en niustre Scho- len , en wij bemerken derzelyer toenemenden bloei , waar een echt liberale geest, zonder te willen heerschen oyer zaken die geen yoorwerp yan wetge- ying of dwang kunnen zijn , de beoefening der wetenschappen beschermt , en er uitwendigen luister aaii bgzet. Een geacht Schrgyer heeft Hollands roeln in kunsten en wetenschappen oyer- tuigend gehandhaafd , en eene slechts opperylakkige kennis yan de geschiedenis onzer instellingen yan hooger onderwgs leert ons derzelyer yoortrefi*elijkheid en aanzien kennen. Mannen yan eene Europesche yermaardheid wendden hunne beste pogingen aan , om in alle yakken yan kennis de jongelingschap te yormen , en door hunne uitmuntende schriften wisten zg , ook buiten den kring hunner openbare bediening, allen, die op echte geleerdheid prgs stel- den 9 aan. zich te yerbinden. De betrekking yan Hoogleeraar werd door yader* landsche geleerden als het toppunt ^van eere en yan hunne wenschen be- schouwd, en buitenlanders yerlieten gaarne hunnen geboortegrond , wezen meermalen eeryolle' en yoordeelige betrekkingen , bun in het yaderland aange- boden, ja opgedrcMigen , yan de hand, om zich aan de hoogere opvoeding der Digitized by Google 280 J. DDYMAERVANTWIST Nederlandsche jeugd te komen toewgden. Maar niet alleen voor deze scbeen het onderwijs ingerigt, en wg zien ook de namen Tan yreemdelingen uit de aanzienlgkste geslachten prijken op de roUe der Hooge en IUustre Scholen^ De regtsgeleerdheid » geneeskunde , wgsbegeerte , godgeleerdheid en letteren werden door Leeraren onderwezen , op wie nog het nageslacht roem draagt ; en terwijl in het yaderland yan deu grooten gujagius» de naneyen het yoetspoor door hem betreden , yerlieten , maakten de Nederlanders zich zijne denkbeel- den ten nutte, en de Nederlandsche regts-school kreeg haar aanzgn, om weldra in Daitschland en elders eenen beslissenden inyloed uit te oefenen. De roem yan onze Doorluchtige School was zoo wel buitenals binnen 'sLands zoodanig geyestigd, dat uitlandsche Uniyersiteiten niet aarzelden, om haar gelijken rang met zich zelyen toe te kennen , en hare Hoogleeraren door de Spaansche Academie yan Yalencia oyer een letterkundig geachil werden geraadpleegd. Dien bloei en dat aanzien hadden onze inrigtingen yan hooger onderwigs te danken aan de yrggeyigbeid yaa onze yoorouders. Zg waren yerheyen boyen die angstyallige kleingeestigheid en oyerdreyene zucht om zich met de kleinste aangelegenbeden te bemoegen en alles te willen bepalen. Deze toch zijn doodelijk yoor de wetenschappen , en hy , die de wijze yan derzelyer beoefe- ning naauwkeurig wil yoorschrijyen, die alles aan yaste regelen wil binden» hij beperkt de yrije ylugt yan den menschelijken geest| en wendt alles aan wat in zijn yermogen is , om het licht der kcnnis te doen yerflaauwen en te yerdooyen. Yrgheid alleen kan dat licht ontsteken en yerhelderen; en deze yiel aan de Hooge en Illustre Scholen in eene ruime mate ten deel , zonder dat men daarom uit het oog yerloor , dat het yoor de maatschappij eene hoogst gewigtige aangelegenheid is, welke beginselen bij hen worden aangekweekti die eenmaal geroepen zullen worden om hare belangen te behartigen. Vrijheid genoten de Studenten met betrekking tot de keuze hunner studien; yrgheid was den Hoogleeraren gewaarborgd zoo wel ten aanzien hunner yoordragten, als hunner huishoudel^ke inrigting; en juist door het geringaantal yan wetten en yoorschriften , hebben onze Voorouders hunne gemoedelijkheid aan den dag gelegd in het ongeschonden bewaren der Academische yrijheid. Daarenboyen, het onderwijs was niet alleen ingefigt om aan de behoeften yan de bui>gers en ingezetenen te yoldoen , en met het oogmerk , om hetzelye ook yoor buiten^? Digitized by Google R E D E V O E R I N G. 281 landers geschikt te maken , verkreeg het natanrlijk eenen grooteren omyang. 