title: Elementa artis docimasticae duobus tomis comprehensa, quorum prior theoriam, posterior praxim
creator: Cramer, Johann Andreas, 1710-1777
text: 'Jy / w# * -,y S>t x. 'V Digitized by the Internet Archive in 2018 with funding from Wellcome library https://archive.org/details/b30528045_0001 JOANN. ANDR. CRAMERI ELEMENTA ARTIS DOCIMASTICiE Duobus Tomis comprehenfa • Quorum Prior T H E O R I A M, Pofterior P R A X I N, Ex vera Foffilium indole dedu£tas, atque indubitata Experimentorum , fumma cum accuratione in- llitutorum , fide firmans , ordine naturali ' 6c dodlrina apertiffima exhibet, EDITIO ALTERA, Emendatior, ac tum in Theoria, tum in Traxi , ab Auctore ipfo multis modis aufta Sc locupletata. Pars Prima THEORETICA. ( LUGDUNI BATAVORUM* jCONRADUM WISHOFF, Apudv E T 1 GEORG. JAC. WISHOFF, Fu,. Com. Cum Privilegio. ‘744»' *erbod, dat nietmnt buiten de Supplten. hurinc Erven of regtverkrygende deeze voorfz. Boeken in \ geheel of ten dede of in wat Formaat of Taal het mogte Zyn , hier te Lande zoude mogen Drukken , doen Drakken of Uitgeeven , of elders nagedrukt zynde hier te Lande zoude mogen inbrengen , doen in- brengen , uitgeeven , verruiien , verhandelen , of ver¬ koopen, ©p verbeurte van alie de naegedrukce 9 in- gebragte, verruilde , verhandelde of verkogte Exem- piaeren, op zodaenige groote Poene ais Wy gewoon zyn daer tegen te Statueeren. ZOO IS ’T , dat Wy de ziake en ’t verzoek voorfz. overgemerkt hebbende , ende geneegen weezende ter beede van de Suppfcn. uit Onze regte weetenfchap 9 Souveraine Magt ende Au&oriteit , dezelve Supplten. Geconfen- fenteert, Geaccordeert en Geo6lroyeert hebben, Con- fenteeren, Accordeeren en Odtroyeeren Haar bydee» zen , dat zy geduerende den tyt van vyftien eerfl agter een volgende Jaeren , de voorfz. Boeken _ _ — iii dier voegen ais zulks by de Supplcen is verzogc, en hier vooren uitgedrukt llaat , bmnen den voorfz. Onzen Lande alleen zullen mogen Drukken 3 doen Drukken, Uitgeeven ende Verkoopen , verbiedende daarorn alie ende eenen iegelyken , dezelve Boeken — V in \ geheel of ten deelen te Drukken, nae te Druk¬ ken, te doen naedrukken, te Verhandelen of te Ver¬ koopen ofte elders naegedrukt binnen dezelven onzen Lande te brengen , uit te geeven of te Verhandelen en Verkoopen, op verbeurte van alie de Naegedrukte, logebragte , Verhandelde ofte Verkogte Exemplae- ren, ende een boete van drie Duizent gls. daer en bo- yen te verbeuren? te Appliceeren een derdepart voor den ea**-.- den Officier , die dc Calangc doen zal , een derde part voor den Armen ter plaetze daar het Cafus voor- vailen zal , ende het refteerende derde part voor de Supplten,ende dit Pelkens zoo meenighmaal ais dezel- ve zullen worden agterhaelt : Allcs in dien verftan- de 9 dat Wy de Suppltcn met deezen onzen Odtroye alleen wiilende gratificeeren tot verhoeding van hun- ne fchaede door het Naedrukken van de voorfz, Boe* ken , daar door in geenigen deele verftaen den inhcn- den van dien te Auftorifeeren ohe te Advoueeren, ende veel min dezelve onder onze prote&ie en be- fcherminge eenigh meerder credit , aanzien ofte rc- putatie te geeven : nemaar de Supplten in cas daar in- ne iets onbehoorlyks foude influeeren, alie het zelve tot haeren lafte zullen gehouden weezen te verant- woorden, tot dien einde wel expreffelyk begeerende, dat by aldien zy deezen Onzen Odirroye voor dee- zelve Boeken zouden willen ilellen , daar van geene geabbrevieerde ofte gecontraheerde mentie zullen tno- gen maeken, neemaer gehouden weezen, het zelve Odroy in ’t geheel, en zonder eenige omiffie daar voor te Drukken , of te doen Drukken , ende dat zy gehouden zullen zyn een Exemplaar van de voorfz. Boeken op groot Papier , gebonden , en wel gecon- ditioneerd te brengen in de Bibliotheecq van onze Univeriiteit te Leyden , binnen den tyt van zes wee- ken, nae dat zy Supplten dezelve Boeken zullen heb- ben beginnen uit te geeven , op een boete van zes hondert guldens , nae txpiratie der voorfz, zes wce- ken by de Suppl£en te verheuren, ten behoeve van de Nederduitfche Armen van de platts alwaer de Supplten woonen , en voorts op poene van metter daet ver« vcrfteeken te zyn van het effe£l van deezen O&ro ye^ dat ook de Suppliexi, fchoon by het ingaqn van dit O&roy een Exemplaer geleevert hebbendc aen de voorfz, onze Bibhotheecq , by zoo verre zy, gedue- rende den tyt van dit Q&roy , dezelve Boeken zoii- denwillen herdrukken , met eenige Gblervatien, Ne^ ten, Vermeerderingen , Veranderingen 9 Cor recti en, of anders hoe genaemt, of ook in een ander formaet, gehouden zullen zyn weederom een ander Exemplaar van dezelve Boeken geconditioneert ais vooren , te brengen in de voorfz. Bibliotheecq hinnen den zelven tyt, en op de boecen en poenaliteit ais voorfz. En ten einde de Suppi' m deezen onzen Confente ende 0<5troye moogen genieten ais nae behooren ; laften wy allen ende eenen iegclyken dien het aengaen. magh , dat zy de Suppi'1** van den inhouden van dee¬ zen doen laeten ende gedoogen, rultelyk, vreedelyk,. ende volkomentlyk genieten ende gebruiken , Cefle- rende alie belet ter Contrarie. Gegeeven in den Haege onder onzen Grooten Zegele hier aen doen hangen , op den twintigften Apnl in t Jaar onzes Heeren ende Saligtnakers duizent zevenhondert een en vcertig. vt J. H. V. wassenaer. Ter Ordonnantie van de Staeten* WILLEM BUYS, VIRO CLARISSIMO 13 EXPERIENLISSIMO, HIERONYMO DAVID GAUBIO, ” # i ^ ! f Medicina Doctori, ejusdemque ac Chemiae in Acad. Lugd. Batav. P. P* JOANN. ANDR. CRAMER. * ■> -.* * Ko • « •*.* ’ . ■ ‘ v • 1 i ' ir 3- Confecro Tibi , Vi& Clarissime, hunc de Aft€ Docimaftica Libellum , quem tanquam fignum grata: Officiorum Recordationis , quibus Tibi devin&us fum , benevole ut accipias rogo. An aliquid boni in eo praefliterim , Tuo lubmitto Judicio, Tu ^ que Me ulterius commendo Bs*; nevolentiae. Vale. Dedi Leidac 17-i 39«, PRAEFATIO AUCTORIS. Romitto in hocce Opufculo ARTIS A DOCIMASTICiE Elementa , hoc eft, iftam Chemiae partem, quae circa Mi¬ neralium rigidius concinno Apparatu infti- tuendum verfatur Examen. Confcripfi au¬ tem id eum praecipue in finem, ut Chemiae cultoribus inferviat Mineralium {ludio ope¬ ram navantibus. Hinc praeparationes quaC- dam Chemicas leviores , & magis vulgares, jam quadantenus cognitas praefupponens , pauca de iisdem feci verba, ubi tanquam auxiliatrices in Arte Docimaftica exercen¬ da aliquando in fubfidium fuere vocandae; nili forte quaedam momenta , hunc in finem peculiariter , minus in vulgaribus Procefli- bus Chemicis obfervanda , ampliorem po- flularent defcriptionem. Brevem hujus Artis & fpecialiorem Theoriam ideo praemittere, neceffe judicavi , ut pollea ipfos Proceflus aggredienti quaedem fcitu neceffaria jam e(- lent cognita ; ut fic mens eo integrius ad Apparatus delineationem dirigi , eoque fa- * 2 cilius P R JE F A T 1 O. cilius procedendi rationes intelligi poffent. Incepi hanc ab Objectorum Artis minus com¬ potitorum explicatione ; ut ifta pura oblata, ex habitu externo, vel leviffimo tentamine, prseprimis ad ignem, dignofci valerent. Plu¬ rimum difficultatis hac in re attulere Lapides fimplices : etenim fere omnes Auctores ho¬ rum Claffes conftituerunt ex fola figura, pel- luciditate, colore, &c. quas tamen Metho¬ dus , quoad noftrum fcopum , quin & in ge¬ nere, parum utilitatis afferre potefl. Inde enim eft, quod in qualibet fpecie dentur, ob aliqualem ex jam memoratis convenientiam, exceptiones ; ita ut Lapides , qui generali quodam defignantur nomine, non adeo fem- per reliquis inter fe conveniant Characteri¬ bus, etiamfi magis effentialibus , hinc mini¬ me fane negligendis , quin potius prae caeteris cunCtis in definitionibus eligendis. Cum et¬ iam Compofitorum Mineralium cognitio, fo- lidior , haud parum adjuvetur , li aCtio Sim¬ plicium in fe invicem innotefcat ; modo ad requifitas in quolibet cafu attendatur condi¬ tiones , neque fiCtiones intempeftivc admit¬ tantur ; hinc vim Menftrualem fequenti ex¬ plicui capite. Nemo interim hancce mate¬ riam complete , quatenus videlicet per Ex¬ perimenta haCtenus cognita confiat, heie tra- P R 'M F A T I O. tra&atam exfpe&et ; fiquidem haec non ali¬ ter , quam ex ipfis Proceffibus exa&ius intel- ligi poteft. Quam ob rem pauciffima ejus¬ modi inferui , nec nifi faciliore tentamine confirmanda. Si aliter egiffem , plurima co¬ gnita debuiflem fupponere Artificibus modo exercitatis familiaria , quorum vero in gra¬ tiam talia tradere , inanis labor fuiffet. Si¬ militer Inftrumentorum Defcriptio eidem fini aifequendo accommodata eft. Facile autem liquet, de Mineralibus compo- fitis eundis mentionem fieri nonpotuifle,ob infinitas, ex diverfa qualitate, proportione, compofitionis modis, (emergentes differenti; s. Hinc folummodo ut fpecimen confiderari ve¬ lim , quce de hifce tradidi , Tyroni tamen uti- liflimum , quin & neceffarium , ut fciat , qua ratione in ulteriori earum cognitione affe- quenda , agere , & quaenam refpicere debeat, ne minutiis detineatur, ufus plane nullius. Denique fubjunxi brevem Operum, prae¬ cipue ftridte Docimafticorum , Sciagraphiam cum annexis terminorum explicationibus. Sequitur denique EfFedorum & inde emer¬ gentium in variis Artibus & Scientiis Ufuum brevis enarratio , quatenus nempe heic loci intelligere talia licet. Haec erant monen¬ da quoad Ordinem , quem mihi in Theoriae tradatione conftitui. * 3 Cura F R M FATI 0. Cum vero in ipfo hoc Opere , ut fpatio par¬ cerem , raro aliegaverim Audores , heic in ge¬ nere eorum mentionem faciam , ex quibus profeci ; dum interim labor indefeffus, oculi intentiffimi , & manus nigrorem carbonum non averfantes , praecipui heic magiftri mihi fuerunt. Quod ad Theoriam Artis attinet, ejus primo fundamenta clarius expofuit paf- fim in feriptis fuis Clariflimus STAHL1US. Mineralium compofitorum praecipue Minera- rum Metalliferarum Dodrinam debemus CI. HENCK.ELIO, qui maxime in Pyritologia fua hanc rem fpecialiorem quidem in finem aggreflus eft. Ipfos Proceffus' LAZARUS ERKERUS in Tradatu idiomate Germa¬ nico confcripto , Frobier- Bucb vocato , & AGRICOLA de Re Metallica Lib. vn. tra¬ didere ; quibus, fed pauca, adjecit MODE¬ STINUS FACHS1US. Reliqui Audores vel omnia ex ante laudatis hau fere , vel fai- tem iis, mihi quippe incognitis, non ufus fui. In hac altera Editione permulta ex omni parte adjeci, obfcura illuftravi, &, qui hinc inde fubrepferant errores , emendavi , elimi¬ navi. Si haecce B. L. placuerint , alia exfpedet forte magis elaborata. Vale. ELEN- ELENCHUS CAPITUM et TITULORUM THEORLE DOCIM ASTICiE. Gap. I. De Definitione & Obje&is Artis Doci- mafticae. Pag. 1 I. De Metallis. f II. De Semimet aliis. if III. De Salibus. 18 IV. De Sulphure. 18 V. De Lapidibus £s? 'terris. 19 G ap. II. De Menftruis Docimafticis eorumque praeparatione. fi I. De Metallis eorumque Produttis , ut Menftruis. ft II. De Semimet aliis , ut Menftruis. 6 4 III. De Sulphureis puris , feu Inflamma - bilibus , ut Menftruis. ji IV. De Salibus Akalinis , ut Menftruis. 7 r V. De Acidis, ut Menftruis . 78 VI. * De Salibus Neutris , ut Menftruis. 97 VII. De Sulphure Minerali , vulgari , ut Menflruo. IOi VIII. De Contentis. 107 IX. De Fluxibus Simplicioribus &? ifr- ducentibus. IIO III. De Supelledfcile Docimaftiou I. De Fafis , /jkfl II. De Furnis. If9 III. De Reliqua SupelleStile Docimaftica. r* 189 Cap. •## ECENCHUS THEORIiE, Gap. IV. De Mineralibus compofitis & Mineris. I. De Sulphure & Mineralibus Sulphu¬ reis . 2 $9 II. De Ay [enico £s? Mineralibus Ar feni sa¬ libus. 243 III. De Mineris in genere * 247 IV. De Feno ej usque Mineris . 2f4 V. De Cupro ejusque Mineris . 26j* VI. De Plumbo ejusque Mineris . 271 VIJ.De Stanno ejusque Miner a. 274 Vlil.De Argento ejusque Mineris . 278 IX. De .Ara ejusque Mineris . 284 X. De Mercurio (A ejus Mineris . 287 XI. De Regulo Antimonii , £5? Miner a ejus . 289 XI I. De Rismutho £^ Miner a. 291 XUf.De Zinko ejusque Mineris. 295 XIV. De Vitriolo & Mineralibus Vitri oti¬ cis. 299 XV. De Alumme £5? Mineralibus , esc qui¬ bus id producitur . 30 f XV L De *SW* communi 13 Modis , quibus acquiritur. 508 XVII. De Borace ejusque Origine. 31 1 XVIII. De iVs/ro ejusque Matrice (3 Gene¬ ratione . ) £ 2 Cap. V. De Operationibus Docimafticis. 317 * J£ap. VI. De Effe&is & Ufu Artis Docimafticse. 34* ’ . * *■*" ' \ » • **••' ’ t , A R. Pag. ^ ^ ^ ARTIS Cj5>Aci C*’J <5* DOCIMASTICLE PARS i. THEORETICA- GAP. I. D E D E FI N IT I 0 N E E T 0 B 3 E C T I S ARTIS. § i* r r te u Docimasticam voco , quas docet corpora Foffilia , prseprimis Me¬ talla, Scmimetalla, Sulphura, 6c Salia, i fc invicem, atque ab aliis admixtis, concinno apparatu fe para re ; ut hinc ex- a&e cognofcatur, quid & quantum cujuflibet in ma- A terif % ARTIS DOCIM ASTICAE Pars I. terie explorata adfuerit , vel ex ea cum emolumen¬ to obtineri poffit. §. i, Qbjetta hujus Artis funt FoJJJUa omnia : cum enim metalla , femi metalla , falia , lulphura , quae ftriftiore fcnfu objectum hujus Artis condituum , raro tali conditione a natura exhibeantur, ut pura, & vera fua forma, fefe fidant fenfibus; fed plerum¬ que infinitis modis non folum fecum invicem , fed praeterea cum plurimis Terrarum Lapidum que {pe¬ debas , confufa reperiantur j hinc horum omnium indoles cognita efie debet artifici , ut conditiones , ad eorum feparationem requifitas, determinare poffit. $. 5. Differentia hujus Artis, quatenus corpora me¬ tallica pro objcftis agnofdt , a Metallurgia , latet in eo, quod Docimafia , meram objeftorum cogni¬ tionem indolem refpiciens , fua opera tam con¬ cinno, quam fieri poted, apparatu abfolvat ; Metal¬ lurgia vero tali 8e tam ampla perficiatur fupellecH- le, ut maximurn iode redundet emolumentum pofi* iibile. Quamobrem impenfie , &c conditura produ¬ ctorum pretia inter fe invicem femper comparan¬ tur, quotiescunquc Metallurgica difponuntur opera. Similem Artis noftras cenieas differentiam ab illis ar¬ tibus, per quas reliqua obtinentur Foffilia : uti huc pertinet Chemia, quatenus falia, fulphura $cc. prae- parat. §. 4. Fossilia-, termino impuriore difta Mineralia, cum Clariffl Boerhaavio (a) voco corpora naturalia , nata in Telluris gremio, vel & ejus fupcrficie, quo¬ rum . ( a j Ekm. Chtm, nol, ia pag. 30* T H E O R E T I C Ai % nim fimplex adeo fabrica , ut nulla hadenus pcrfpi- cientia, ne quidem per microfcopia acutiffima , de¬ texerit in his varietatem inter vafa, &: ea, quae iis continentur, fed limi! limam omnibus partibus affini¬ tatem toti y licet in plurimis horum, fluidarum 8e confidentium partium concurfus , certo cognofcatur permixtu fadus. Scholion. Defcriptionem hanc potius , quam definitio¬ nem liceat cenfere : fiquidem Mineralia non omnia 9 fiib quacunque conditione fenfibus patula , tametfi fub- jedis aliorum Regnorum non commixta , nec hinc ah iisdem occultata fuerint , Mineralia cfle cogno- fcunmr, conlequenter nec a fubjedis reliquorum Re¬ gnorum fub omni circumflantia, ex datis charade* ribus, difcerni pofllint. Damur videlicet produda3 ex Regnis Animalium & Vegetabilium oriunda , ia quibus iidem charadcres obtinent , qui in defcriptio- ne dati funt Mineralibus , excepto folo natali loco9 qui tamen cum non femper accurate cognofci pof- iit, charaderem ideo certum non conftituit. Hu¬ jusmodi funt , omnes Succi Animalium & Vegeta¬ bilium , qualeicunque fuerint , turo Calculi , imb tota Animalia & Plantas, fi quocunque modo eorum organica fabrica fuerit deftruda aut obliterata. Hinc tot difeeptationes ortae fuerunt , de Ambrx Gryfeae Succini 5cc. origine , an ex Regno Animali 9 Folli- li , vel Vegetabili deduci debeant ; ne quid dicam dc fpeeialion eorundem genefi. Neque fane incer¬ ti t udi nem ex toto removent , qui mutationem ad ignem , & produda per proce flos C hem i cos inde emergentia 9 in fubfidium vocavere } qualia praecipui A t (mi 5 4 ARTIS DOCIMASTICiE Pars I. funt: Sal volatile alcalinum; Em py reum a ad ignem contraftum: quippe quse propria credidere foli Ve¬ getabilium & Animalium Regno : quod quidem de potiori non negaverim: attamen quis dixerit, modo propofitos ambos characteres valere ad conltituendarn differentiam fpccificam inter cuncta Mineralia &C Ve¬ getabilia , dum videt permulta ex Regno Vegetabili prodire , ex quibus nec Alcali volatile , neque Em- pyrcuma oritur ? qualia funt Camphora variaque bal- iamica pura, quae gummofa parte, & feftucis ligneis carentia, aut per artem depuradffima, ope Alcoholis, reddita , iterumque praecipitata , Empyreumatica fiunt nunquam, longe minus aicaiefcunc. Adeoque Mineralia per huncce characterem non femper ab omni Vegetabili difeerni poliunt: nec fane nota cha- raCleriftica univerfalis hactenus innotuit. Attamen dantur charaCtercs, per quos lingula genera, ufque ad fpecies infimas, a cunctis reliquis corporibus be¬ ne queunt difeerni , ex. gr. Metallorum in fpecic , Auri , Argenti , Cupri &€c quae a quocunque alio non tantum Vegetabili Animali , led etiam Mi¬ nerali, facile eft digno fcere , ut paullo poft apparebit. Corollar . Foffilium igitur fpecics limpliciores , ad concretorum mixtionem ingredientes , quantum ex habitu externo, fimplici ad ignem evolutione, aliis¬ que levioribus, ex tempore mllituendis, experimen¬ tis fieri poreft, deferibere prius decet cum, qui Do- cimafiam exhibere rationaliter conatur : neque tamen plores charaderes erunt indicandi, nili qui fufficiant ad quamlibet ipecicm ab aliis diltinguendam * ne ex fuperilua eorum recenfione confundatur Lo&or. theoretica; f §. f. Foflilia haCtenus cognita fimpliciora in quin- que clades referri podii nt omnia; quarum I. Metal¬ la. II. Semimetalla. III. Salia. IV. Sulphur , feu INFLA MM AB ILE. V. LAPIDES St TeRRAS COmple- ftitur ; quibus Aqua Sc Aer non inepte adjungi queunt. I. DE METALLIS. $. <*. Metalla , fl pura funt, vocantur corpora pon^ derofidima , in diverlo ignis gradu fluida , calore a- tmofphacrae naturali folida , iub malleo in omnes di- menfiones extendi potentia, opaciflima. Scholion i. Hifce univerfalibus characteribus Me¬ tallum quodcunque ab omni alio corpore, quod non eft perfeCtum Metallum , fefe diftinguit. Leviffi- mum enim hujus genens , pondere lpeciflco fupe- rat reliqua cuncta, hadtenus in rerum natura dete- 6ta, corpora, nili tale ab ipfo Metallo originem du¬ cat, aut Metallum in fe abfeonditum habeat : qualia funt Lithargyrium, Minium, Cerufla , Vitraque Me¬ tallica & Minerae , de quibus infra. Sic Stannum quod eft Metallorum levilfimum , Spathum ponde- rofiffimum ad -L excedit; dum tamen Spathum , in¬ ter reliqua, exceptis Metallis, corpora, ipfosque La¬ pides, fpecifica gravitate maxima eminet. Caveas in- terim, ne Stanni, Ferri, vel Plumbi, Mineras al¬ bas, pro Spatho falfo agnofeas, quarum chara£terc« infra furrms tradituri. §cho« 6> ARTIS DOCIMASTICiE Pars I. I SchoJion 2. Notes infuper , quod hx fint notae Me¬ tallorum puri {fimorum , a fe invicem feparatorum : unde non omnes in omni cafu valent. Quando duo vel plura Metalla funt mixta, ex. gr. Cuprum , Ar¬ gentum , Aurum cum Stanno coliiquata , malleabi- litatc carent : quin praeterea leves quaedam circum- ftantix efficere poffunt , ut malleabilitas in Metallis, eaeteroquin puriffimis , dcftruatur ; quamvis tamen facili negotio femper reftitui denuo queat. Hinc dixi extendi petentia ; quoniam malleabili¬ tas adtu non femper adeft: £5c ex. gr. Ferrum , aut Chalybs, candefacta, fubito frigefadta, praecipue li¬ quido frigido , ut aquae , oleo , Mercurio &c. im- merfa , eo minus malleabilia evadunt , quin etiam rigidiffima , prorfusque fragilia redduntur , quo lo- . ■ culeatius incandefcunt, quo frigidioribus liquidis cx- ftinguuntur. Praeterea cuncta demum Metalla cre¬ bris mallei iCtibus percufla, vel alta preffione exter¬ na , fine intercedente candefaclione vel fufione, mi¬ nus flexilia evadunt; ita ut demum , nimis agitata , fifluras agant fubtiles: quod obfervare licet, in fura- mx tenuitatis Auri Argenti foliis : unde quidam in eum deducli funt errorem , ut crederent, iubti- li (fimos holce hiatus tranfitum radiis luminis con¬ cedentes , Metallis efle naturales; quoniam per Auri laminas tenuiffimas cernebant flammam candelas op» politae , jucundo fpeftaculo , viridefeentem : quod haud inutile heic monuifle judico, ne quis de fu ru¬ ina Metallorum Opacitate , quae in iisdem prae re¬ liquis cognitis corporibus maxima, non quidem gicam prorfus abfoluta cft, dubitet* Nua~ ✓ theoretica; 7 Nunquam enim tales hiatus reperiuntur in folio¬ lo , de minutiflima Auri , ad perfe&am malleabilita- tem dedudli , molecula fa&o , & ad xque magnam tenuitatem , ac foliola vulgaria , dedufto ; quum tale levi obtineatur extenuatione , per quam tanta rigi¬ ditas non oritur, ut findatur : ut pateat clare, non die nativos hiatus, fed ex rigiditate Metallo indufta natos. Reftituitur autem maileabilitas Metallorum , per ignitionem , fufionem , lemamque fub calidis cineribus refrigerationem : evadunt tum eo magis fle¬ xilia, quo lentius frigefeunt. Schohon Specificae Metallorum gravitates, ex- adi i di me determinari non poliunt : differunt enim aliquantulum i. Pro diverfo calore atmofphserae , quippe qui aquam caxeraque fluida in longe majo¬ rem diinenfionem extendit, quam folida; atque hinc volumen inaequaliter tollendo , flabilem proportio¬ nem exhibere negat , nifi calor exaftiflimc determi¬ netur. z. Pro varia puritate aquae ; quae differentia quandoque fatis infignis deprehenditur- 3. Hiice accedit diverfa Metallorum puritas ; fiquidem raro Metallum habetur tam purum, quin cum aliis per¬ mixtum dfe facile demonftrari poffit. Hinc patet, cur tot diverfe gravitates fpecificae Metallorum in¬ dicentur, quot auftores per experimenta in illam in- quifiverunt. Attamen nifi maxima Metallorum im¬ puritas accedat, aggregatum omnium differentiarum, quse ex didfis caulis fluunt, non impedire valet, quin quodhbet Metallum fuo fpecifico pondere a quocunque alio diftingui poffit. Atque etiam ex Jiac ratione inutile duxi, partibus miilefimis gravita» A 4 lena 8 ARTIS DOCIMASTICiE Pars I. tcm fpecificam Metallorum exprimere. Longe mi¬ mis in differentiam , quam pondus diverfum atmo- fphxrx adfert , inquirere neceffum putavi ; quippe quae folummodo in rariflimis corporibus fcnfibilis ? verum in denfiffimis , qualia funt Metalla , vix no¬ tabilis eff. §. 7. Metallorum ftriflre didtorum numerantur fex : Aurum videlicet 3 Argentum , Cuprum 3 Plumbum 9 Stannum , Ferrum. §. 8. Aurum, cujus charafter (O), Metallorum notis charadterifticis (§. <S.) quam perfeci nTime gau¬ det. Amittit m aqua pura , deftillata , fufpenfum, intra ~ & fui ponderis 5 in magno igne fuforio, quantumvis diu liquefactum , fubffantiae fuae nihil perdit , adeoque fixiffimum eff ; fuperficieque hinc frigefadhwn apparet nitidifilma; colore fulvo fele di- ilinguit y in igne , ffatim ac luculentius candefcit 3 funditur , exhibetque tum coloris Tlialaffici luperfi- ciem y malleo facillime cedit , tam ductile , ut fit- pius flectendo fradtum , in fradturse fu perfide in prifinatis acutiem laevem videatur extenuatum • ita¬ que non tinnit percuflum ; ab aqua forti non attin¬ gitur. Scholion 1. Exadtiorem Auri ideam exhibebunt intra cum hoc Metallo inffituendi Proceffus , quos hactenus Ledtori incognitos fuppono; quod & de re¬ liquis Metallis notatum velim. Scholion 1 . Fixa Chemicis dicuntur corpora , rc- fpe£tu alius corporis , a quo fe non patiuntur diffol- vi. E» g. Aurum in aqua forti non folvitur y hinc dici* 9 THEORETICA. \ ' dicitur ex relatione ad aquam fortem fixum: Aurum & Argentum fuforio igne non in fumum refolvun- tur ; hinc refpedlu talis ignis dicuntur ambo hxc Metalla fixa. $. i) A r e e n t u m , L u n a ( J) ) , in aqua circiter — fui ponderis perdit ; in igne arque fixum ell ac 2 X Aurum, paulloque mitiori igne fluit , mundiflimaque frigefadtum cernitur fuperficie ; colore albo nitidif- fimo fplcndens ; poft Aurum dudliliffima malleabili- tate gaudet j folutionem in aqua regia perfediam non admittit. Scholion. Experimenta circa ambo hxc Metalla , a variis sudioribus inftituta, narrantur, quod videlicet i. Per mcrifcs Aurum & Amentum in oculo furni U' Vitrarii fervidiffimo repofita , fine ulla ponderis im¬ minutione, vei faltem ea vix fenfibili , ncc ulla alia imitatione corrupta , perftiterint liqucfadla : quod vc- riffimutn deprehendi, z. Aurum violcntiffimo vitri caudici foco expofitum , vitri ihilar diflilierit , fuc- ceffivc demum huic foco expofitum , ut lentius in- calefceret, primo fuerit liquefaftum , dein partim in fumum , partim in vitrum purpurei coloris refolu- tum. At in hujus experimenti enarratione deficiunt prarcipuae circu rn fiant \x ; &, quae obfervatae fuere , cautelae , in hifce experimentis adeo neceilariae, haud deferiptae , jure defiderantur. Itaque certo judicio nihil ex eodem evinci pot- eft , ied in fufpenfo relinquendum , donec majori cum cura inftitutum fuerit , ut certo errores non caufe , uc caufic , evitare liceat. Videlicet, primo A s te. to ARTIS DOCIMASTICjE Pars I. requiritur, ut Aurum , huic experimento fiibjeftum, prius omnia fevenffimaque puritatis examina lulti- nuerit : minimum enim heterogenei metallici , forte Argento excepto , admifturn crultulam vitream ef- formare poteft. Ipfum euam vas , aut carbo , cui fuit expolitum Aurum » experimentum turbare valet. Quamobrem hoc etiam excipiens exploretur necelTe e It , an violcnnx foci refiftere poffit , an vero vi- trefeat. Sane ex fequenti hujus libri parte appare¬ bit ? quam arduus & plurimis Phyficis ignotus Iit labor , Aurum & Argentum ita, depurandi , ut nc minimum heterogenei in iisdem demonftrari pofiit Metalli. Operatio demum aliquoties cum eodem re¬ peti debet Auro , prima vice fu perdite : fi enim Au¬ rum purum tali mutationi eft obnoxium , certo cer¬ tius totum quantum fic mutari poterit : qua de re in fupra narrato experimento nulla fit mentio. Por¬ ro an prima vice fuperftins Auri color , confiden¬ tia 5 pondus fpecificum ? fit immutatum, an priora examina fuftineat. Experimenta etiam cum vitro , quod de Auro natum crediderunt , funt profequen- da, quanta fit ejus gravitas fpecifica ; an 6c in qui¬ bus menfttuis fit folubde; quid cum eo fiat, fi re- dudbio ejus varia ratione tentetur : de quibus omni¬ bus cum altura fit fi lentium, quae tamen partim fo- lo adfpeftu , aut leviffimo experimento detegenda fuiffent, fufpicionem movent haud levem , ex omni parte debitam curam defecifie. In dubio itidem hae¬ ret; an Aurum in foco vitri cauftici diffiliat ex fe , an vero illud phaenomenon vali potius fit ad feri- bcndimi 5 cui fuit impolitum. Plurima enim vafa 9 THEORETICA, it carboncsque etiam plurimi , magno igni fubito ex- pofita, diffiliendo crepitant, magno artificum incom¬ modo. Praeterea prorumpentes vapores quandoque. ejiciunt Metallum impofitum : quod in Cupellis aliis- que laxioribus vafis terreis, prius non fufficienter u- ftulatis , cernere licet. Quid ? quod in hoc cafu eo eminentius haecce contingant, cum primo ftatim mo¬ mento tam potens fit ignis, quantus in eadem clare lucentis Solis , 8c vitri cauftici , difpofitione poffi- bilis eft * cum c contrario maximus vulgans ignis gradus longe tardius communicetur {ubjcdo : atqui ah hujus veloci adione pendet modo didus effedus. §. io. Cuprum, iEs, (O) V e n u s , de ponde¬ re abfoluto in eadem aqua amittit intra 4- 8c —. 1 © 9 9 in igne non fixiflitnum , ut praecedentia , fed fui multum Ipecie exhalationum 6c fcoriarum perdit ; mallcabile quidem eft , prioribus tamen longe mi¬ nus; fractum per repetitas flexiones ofixndit fuper- ficiem fubtiliter granulatam , rubram , fere indar nU tidae teftae figulinae, ad rubedinem cxcodac , fine e- m i nent i fplendore ; fonorum ; coloris intenfe fulvi • magnum ignem ad fui fu fio nem requirit , & mox ac cande ice re incipit, tingit ignem elegantiflimo co¬ lore ex coeruleo viridi ; fufum apparet pulcherrima fuperficie Thalaffica; ab omnibus ialibus, & iis 5 quae faha adu continent, applicatis, arroditur; maximam tum colorum varietatem, inprimis viridem & coeru¬ leum o (lentans. Scholion i. Nullum Metallum in compofitionibus latens, tam facile detegitur , quam Cuprum. Nam mini- / f* ARTIS DOC1MASTIOE Pars I. minima ejus quantitas abfcondita , fuam praffientiam tnani fellat , efflorefcentiis , coeruleis &c viridibus, fi falia quaxunquc accedunt. Ipfa olea, aqua, & aer, in quibus falia non funt fcnfibilia, hoc efficiunt. Schohon z. Foffilia in Scoriam verti hoc loco mi¬ hi dicuntur , fi quando igni expolita fuforio , in vi¬ tri abeunt fpeciem, quod eft corpus fragile, in igne puro futile , fixum , in aqua non folubile, Metal¬ lo liquefacto ad ignem non mifeibile. Scholion 3. Sunt qui Cupro maximam malleabi- litatem inter Metalla adfcribunt; imo Aurum 6c Ar¬ gentum minus effe du&ilia , nifi Cuprum cum iis confundatur. Verum hic error exinde ortum du- i xit , quoniam Auri &c Argenti puriffimi malleabi- litas per minimam heterogencorum quorundam ad¬ mixtionem labefactatur : quod minus de Cupro ve¬ rum eft : & , quod mirum , fi ambo ifta Metalla cum Cupro tequabiliter funt colliquata, haud ita fa¬ cile ab haeterogeneis malleabilitas imminuitur, quam fi pura fuerint. 5. 1 1 . Plumbum , (fo) Saturnus , levius fit in aqua T j m # fufpenfum — ad — j liquefeit ad ignem longe an¬ tequam rubefeit ; non eft fixum , fcd validiori igne fi urgetur , fpecie fumi multum perdit , &: pro di- verfo ignis gradu , vel in pulverulentam , vel colli- quatam in fcoriam , Litbargyrium diftam , coloris fla¬ vi, rubelli, vel punicei, non nunquam &: Iridis colori¬ bus variegatam , totum demum vertitur 5 tenacifli- mum ; hinc fi fledtendo frangitur , inde nata fuper- icics laevis, prifmsuica, videtur j metallorum omnium mol- 1 > ' ’ / theoretica; ij molliflimum ; .malleo pcrcuffum vix fonorum ; co¬ loris cx albo cceruldcentis. §. 12. Stannum, {%) Jupiter, omnium Metallo¬ rum eft leviffimum ; levius St in aqua — fui pon« deris* non fixum eft, fed leni igne, ante ignitionera fulum , fpecie exhalationum , laris cito param avo¬ lat , parti m in calcem fatifeie cineream , gryfcam * albicantem / prout gradus ignis differt; antecedenti¬ bus minus mallcabile eft; non tamen valde durum * fi flectitur , ftridet; colore nitido albo xmulacur Ar¬ gentum. §.15. Ferrum, (c f7) Mars, amittit inaqua fui ponderis circiter -y i ; valde fixum eft in igne 5 requirit fummum ignis gradum ad fui fufionem tumque de fubftantia fua quam plurimum perdit ; for- tiflime ignitum, vel fufam , fcmtillas ejicit* in vi¬ trum folco-coerulefcens, vel abundantem fquammam^ fatifeie , & pro altera parte in fumos refolvitur ; o- mmum eft rigidiffimum ; attamen nifi candefcens fubito exrindtum fit, duclilitatc non infimum ; co¬ loris aquei; trahitur a Magnete. §, 14. Quatuor hsecce poftrema Metalla , non, fle¬ nti Aurum & Argentum, in igne fuforio perfiftunc citra deftrudioncm ; fcd , uti jam in Angulorum defi¬ nitionibus monitum , pro parte avolant , pro parte in fcorix feu calcis fixioris forma perfiftunt. Ve¬ rum fi fubinde una cum magno igne fubminiftra- tur phlogifton feu inflammabile fatis copiofum , fi» ^iorique bafi irretitum , qualis eft pulvis carbonum %4 ARTIS DOCltaASTKLE Pars I. Vegetabilium & Animalium eundorum , qui fcori- ficationcm horum Merallorum impedit , fere tota avolant ; ut etiam granula metallica fubtilia haud raro per altiffimos caminos propellantur , frigidiori- que loco fde applicent : uti hoc in Uftrinis con¬ tingit, ubi Metalla immediate cum prunis ftrati ficata, ignis & procellofi venti, ex follibus propulfi , con- junda ad' .io ne agitantur. Hinc ob deficientem fixi- tatem in igne, 6e deftrudilitatem per alia Menftrua, fixere haecce Metalla imperfecta. §. if. Hifce fex Metallis ab omnibus fere, fepri- mura adnumeratur Argentum vivum , quanquam non gaudeat aliis, praeter gravitatem fummamque opaci¬ tatem , metallicis dotibus. Argentum vivum, ( g ) Mercurius, ponderis fui *— in aqua privatur; fi pu¬ rum eft, femper etiam in frigore fummo fuit*, ergo nec malleabile $ argentei fplendoris ; diftindiffime, vivididimeque refledens radios luminis; eft enim opa- ciffimum ; igne mediocri in fumos refolutum , to¬ tum evanefeit , pauciflimis plerumque granulis ru¬ bicundis , fabuli indar , relidis , adeo tamen exi¬ guis , ut de magna Mercurii mole vix ponderabi- les fuperfint; coi i edi vapores Mercurii eundem, qua¬ lis antea fuerat , Mercurium reddunt. ir. THEORETIC A; if -*• l i. DE SEMIME TALLIS» §. 16 . Haeccc in omnibus conveniunt eum prio» ribus, nifi quod malleabiiitatc longe minori vel pla¬ ne nulla, minoreque in igne fuforio fixi cate gau¬ deant; (iq usdem in vafis line addito liquefafta, prae- priniis (i liberalior accedat aeris actio , tota quanta evanefeunt , cum contra Metalla imperfecta fub tali con¬ ditione plurimum fcoriae relinquant. Sunt autem fe- quenria : Zincum , Mifmuthum , Regulus Antimonli 9 Ar feni eum* §. 17. Zincum, corpus ex coeruleo album ; cum quadam tenacitate fragile 5 hinc malleo quodammo¬ do figurabile, longe minus tamen Metallis; fractum, ex teifularum fiffilium Tegmentis aggregatum vide¬ tur ; m igne leniori , fimulac ftibobfcure rubet, fluit j eodem audio, mox fumat , ficque folido oppofito minus fervido * forma leviffiraorum , alborurnque florum, fe applicat; validiore igne ardet flamma vi¬ ridi elegentiffima , cum citati fuma fui confumtione 9 hinc phlogifti copiofi praefentiam roanifefle denotans. §. 18. Bismutmum conflat, fi frangitur, ex teffii- lis, hasque iterum ex lamellis fibi mutuo appofitis; fragiliflimum; exterum externa facie parum a prae¬ cedenti differens, nifi quod non coerukfcat , fed po¬ tius leviflimo fulvo fplendore coftfpicuum fit ; lique- fcit longe ante ignitionem. $. ip. Regulus ANTiMONii,fradlurx fuperficietn prae- i6 ARTIS DOCIMASTICE Pars I. praecedentibus fimilem oftentat; eft fragii iffimus, fi- mul infigni duritie praeditus; a fulphure minerali ri¬ te depuratus, albo nitore priora fuperat ; majori igne ad fui liquefadlionem eget, ac reliqua fcmimetalla : non enim, nili mediocriter candefcat, fluit.. Ex qui¬ bus facile a prioribus femimetallis didinguitur. §. 20. Datur praeterea in Regno Minerali cor¬ pus, quod ad fcmimetalla , ob magnam convenien¬ tiam, merito referri potcfl , Arsenicum (o-q) dictum. Hoc reperitur in femi metallica forma, prioribus quadantenus fimili ; in igne liquefeit, fed non tam tenui fluxu ac praecedentia ; tuneque toto fuo corpore , fpecic dcnhffimi furai , gry~ fei, alliaceo odore infefti, avolat ; fere infipidum , at venenum tamen perniciofiffimum , a quo, ne mi¬ nimum ejus deglutias , vel nc vapor ejus longius ad nares vel os perveniat , fummopere cavendum ; nitor ejus in fuperficie aeri contigua brevi tempore qbfcuratur; efl fragi 1 iflimum ; inter femimetalla vo- latiliflitnum ; pondere fpecifico cun&is Metallis 5e fc- jnimetallis cedit. Aliquando reperitur albo colore fplendens ; tum efl femidiaphanum , in igne pallae indar lentefcens, nec inde mutatur, nifi quod ex to¬ to volatile fiat ; non inflammabile ; aeri expofitum cuticulam induit ladleam ; in trigccuplo aquae fim- plicis ebullientis folvitur falis indar > caeteroquin reliqua indole cum priore convenit, quod fpeciem fc- m i me tali icam habet: quae forma huic etiam per rite adjunctum phlogidon , uti in Parte II. docebitur , conciliatur; fiquidem per hoc opacatur, colorcmquc priori fimilem induito Sci»- THEORETICA, tf Scholion i. A quibusdam Arfenicum refertur ad Sulphura; fed admodum [improprie : uti ex modo re* cenfitis ejus charafteribus , ad notas fulphurum com¬ paratis , clare patebit. Sulphura enim ignem alunt* & ab eodem mutantur ; econtra Arfenicum ex fd non itlflammabile eft* hoc pondere fpecifico illa lon¬ ge fuperat : nec fulphur addito folo fulphure feu in* flammabili femimetallicam formam induit; uti Arfe* nicum. Ad Salia meliori jure referri poffet, 6c qui¬ dem femivolatilia ; cum ex le non inflammabile fit* & in aqua bullienti folubile. Vid. paragraphum fe* quenrem. Scholion 2. Purum tale Arfenicum rariflime oe- currit nativum y fed arte tale redditur • qua de rc parte fequenti pium* Id ipfum de reliquis Mincra- libus fimplieioribus valet : quippe quae etiam rarius a natura exhibentur in ftatu ab heterogeneis fepa- rato : uti jam femel monitum , & de fequaitibus etiam valebit. Scholion 3. Quse praeterea in Schol. i. ad §. 6* notata funt, Sc heie quoque, quin 6c in fequentibus* in genere notanda dfe velim : videlicet, quod jam difri charaderes , &: in fequentibus circa Mineralium de¬ finitiones tradendi , folummodo valeant * ad ea purio* ra cognofcenda , utrum talia fine , iiec ne 5 neuti* quam vero ad Mixtorum ingredienda detegenda | quippe quod jam altioris indaginis eft * & requirie * ut fubfequentes , in parce fecunda hujus libri tradens proceffus in fubfidium vocentur* 1 f 8 ARTIS DOCIMASTICiE Pars I. I I I. DE SALIBUS. ii. Salia vocantur corpora in aqua folubilia^ In igne fluentia vel volatilia, noo inflammabilia. §. ii. Salium purorum fimpliciorum duo dantur genera, alterum Acidum 5 alterum Alcalinum. § 2.3. Acida ex fequentibus cognofcuntur. i.Cutt* teflis ovorum aliisque Animalium teftaceis cruftis 9 lapidibusque, uti cancrorum Scc, quin & Creta , Gy- p(Og Calce, motum concitant ebullitionis, cum fpiri- tutim elalticomm produci ione , quam hffcrvefcentiam vocant: quod optime experiri licet, m vafe vitreo a-nguiti orificii, digito claufo ; ut quem reprimere conantur : id dum fit , modo dici a corpora terrea , vel in totum vel pro parte, refolvuntur in fluidum. 2. Multa aqua diluta 5 fuccos vegetabilium plurimo¬ rum coeruleos convertunt in rubros, ut Violarum Helsotropii , occ. 3. Ante ignitioncm , nifi a fixior i- fons- abforpta fint (n„ 1.% vel volatilia fiunt, vel im«- m utantur. 4. Qui femcl acidum qualecunque, guflu, vel olfactu percepit, acidum purius facile cognofcct = uti vulso notum eft. CJ §. 24. A l.c a lina fefe diftrngnunt , prsetcr falinos univerfales characteres (§.2,i.)>per quos a terreis difccr- nuomr, 1. Effer vefcentia , quas oritur, fi acidis ad- funduntur. 2. Succos vegetabilium plurimorum coe¬ ruleos ( C prseced. ) mutant in virides. Ea funt vel FMm qu* I** igne mediocri fuforio perfiilunt li¬ que- ITHEORETICA: ijtiefa&a • vel Volatilia , quae leni calore avolant. §. i f. Dicuntur Sqlia Neutra ,quse nec acidorum (2$.) nec akalinorum (24.) effeftum edunt, cx- teroquin Salium tamen charafteribus (§. 21.) gau* dent. Scholim t. Jam prius monui circa dijudican¬ dos rerum charafieres , & adhuc femel inculcabo i Ut fine exceptione, in omni cafiy, heic vero prarpri- mis , notes, quod in corporum ignotorum dignotione Uon unos aut alter , fed omnes clafiem quamdam determinantes charafteres , hadtenus recenfiti , perqui¬ rendi fint, atque femper prius ex his indagare opor¬ teat, ad qualem clafiem ea res pertineat, e. gr. an fin Metallum, Scmimetallum, Sal. Si de eo certus es$ e. gr. corpus oblatum efleSal;tum porro inquirendum, ad quale genus referri debeat, an ad Alcalia , Aci¬ da, aut Neutra: fi hoc innotuit, e. gr. efie Alcali- num , ultimo videndum , quaenam fit fpecies, fixa* an volatilis. Verum fi ad nullam corporum cognito* rum clafiem aut genus referre poteris, noli preca¬ rio ad aliquod ablegare, fed novum potius genus vel clafiem conditu e ! SchoHon z. Caveas , ne in obfervanda effervefccn- tia te decipiant bullulae aeris , qiue expelluntur , fi corpori ficco , praecipue pulverulento, vel caverno- fo , fluidum adfunditur : inde enim non oriuntur fpiritus eladici ; qui tamen in oroiii hactenus obi- fervata effervefccntia fefe expandunt, Quare condu¬ cit, ut experimenta talia in vitris tam angufti orifi¬ cii fiant , quae digito pei fede claudi pofiint j tum Ut pr&terea multam conquaflationem , & applicatio» B % mm 10 ARTIS DOCIMASTlCbE P^rs L nem caloris majoris evites : inde enim aer non mo¬ do expanditur, fed etiam fluidum adfufum in vapo¬ res elafticos , inprimis accedente conquafiatione , re- folvitur: quae omnia eo facilius evitari poliunt, cum effervefcentia fatis cito fefe manifeftet, deferveatquc- Scholion 5. Plures Salium differentiae pofient ef¬ fingi. At, cum partim nullius fint ufus, partim ad alia regna pertineant , partim vero magis compofiia refpiciant , quorum plurimorum diverfitas non tam ab ipfo fale , quam ab bete roge n eis , ex. gr. metalli¬ cis , terreis, &c. dependet, neque praeterea heic lo¬ ci intelligi poflint , eam ob rem filcntio praeteri¬ mus. §. 2 6. Datur in regno Minerali Sal acidum, quod communiter vocatur Acidum Vitri oli , aut Sulphuris 9 at praeterea aliis minus uiitatis nominibus venit ; Chaicanthi nempe. Vagum fojjile Catholicum , Pri • ■migemum , &c, Id ubique fere in toto regno Mine¬ rali obvium , rariffime fi unquam purum ; fed vel in metallicis corporibus , vel in terris harrens , vel cum aliis felibus* aut etiam infiamfnabili fofiili con¬ junctum reperitur. His autem dotibus fefe ab aliis diflinguit. Primo efl acidis omnibus cognitis po¬ tentius j fiquidem ea ex matricibus , in quibus la¬ tent , excutit j ita, ut fepore, odore, rcliquifque fpe- cificis dotibus, prius occultatis , fefe 11 ico manifeflent. Deinde in vale anguilioris orificii , limaturx Fer¬ ri , aut Zinci , adfufum , largiori quantitate aqux fimplicis addita,eru£tat fpiritum elafticotaton , foeto- re immani infeftum , qui inflammabilis, admota can* dela, cum fragore, exploditur \ unde nonnunquam / THEORETIC A. 21 vafa , haud fine difcrimine praefentium, disjiciuntur. Porro concentratum & purum ponderofius & fixius cft reliquis acidis , aquam fimplicem gravitate fpe- cifica aliquoties fuperans : ob hanc fixitatem , in ca¬ lore Athinofpbasrac , quin & aqua: ebullientis, nul¬ lum fpargit odorem. Efl Sc per fe coloris expers. Cum aqua fi m pii ce fubito permiftum tantum exci¬ tat sdlum, ut fibilum edat, ac fi pruna ei immerge¬ retur, vafaque vitrea findantur ; cum econtra reliqua acida cognita frigus producant. Denique fi hoc aci¬ dum paucifiimo phlogifto conjungitur , uti in ejus feparatione ab adjunftis corporibus plerumque con¬ tingit , tum abit pro parte in volatilifilmum fpiri- tum, acri fuffocante foetore difFufiflimo infeftum, at qui iis aftiombus , quibus fc tanquam acidum pro¬ dit , priori minus potens eft. §. z 7. Acidum feu Spiritus Nitri (O (J)) cogno* fcitur odore, quem in Athmofphsera: calore naturali exhalat , acri , gravi ; fi concentjatum eft , eru£tat fumos, qui, fi denfiores funt , apparent rubri, di» fpcrfi vero gryfei : concentrati color fulvus efl: : fi cum alcalino falc deferbuit, & tum inflammabilibus qui» btifcunquc additur ignique exponitur, diflipata parte phlegmatis, inflammationem efficit flrepentem , lucu¬ lento apparente jubare, cum coneitatiffima inflamma- bilis confumtione , quae Detonatio Chemicis audit : neque tamen fpiritus acidus, nec alcali, nec etiam am¬ borum falium mixtura , ex fe inflammabilia funt. Haec detonatio etiam in vafis claufis contingit. §. 2,8. Acidum feu Spiritus Salis communis (fl0), acri, fcd grato odore & fapore praeditus, facillime B 3 cognofci- %% ARTIS DOCIM ASTICAE Pars I. cognoftitur ex eo, quod folus inter acida Cuprum in* je&um cum effirrvefcentia (§. 23.) in prafii coloris 1 w quamen refolvat ; cum reliqua acida colorem effi¬ ciant coeruleum aut viridem : praeterea Aurum , ad¬ dito priore acido Nitri ( §. 27,) invadit : concentra¬ tio ex viridi flavefeit, Scholion 1. Ha cc bina pofleriora Acida , Nitri Sc Salis communis , rarius alibi exifiere deprehenfa fuere, nifi in Nitro & Sale communi, ex quibus arte Che* unica expelluntur, de quibus infra plura. Ambo haec acida efie partes illorum falium conllitutivas , docet Nitri & Salis communis non modo analyfis, quam gliquando fallacem efie concedo , fed etiam (impii- ciffima fynthcfis: quanquam hoc a quibusdam nega¬ tur , qui ambo illa acida ex arte Chemica tantum genita efie , nequaquam vero in Nitro & Sale prius prscexltitifle , line ulla ratione allerunt. Scholion 2. Caveas in explorandis hifce falibus ieu fpiritibus acidis , ne eos incaute ori aut naribus admoveas : fi eninf concentratiores paucis ingeruntur guttulis, caullica violentia, cuaftas, ad quas pertin¬ gunt , partes ocyffime defiruunt : praecipue pulmoni¬ bus infellus e It eorum odor: unde illi, qui frequen* ter proceffibus circa acida haecce incumbunt , Afi tfimatici plerumque deprehenduntur, 6c Phthifici per^ Ount. §. 2p: An verum Se perfeftum Sal Alcali fixum detur naturaliter in regno Foffili quaeritur? A quibus* dam ejus exiftentia in dubium vocata fuit. At A* quas fontium explorantibus , haud adeo raro occur- fi| |al$ fal , quod omnibus falis aleaUni fixi dotibus (§. 24.) theoretica; *j (§. 24.) gaudet: pnsprimis ex Thermis Carolinis, Aquis - gratienfibus , Spadanis, ahisquc fontibus me¬ dicatis , iis maxime , qui hepar Sulphuris redolent , paratur : continent id praeterea in fc Sal commune , aliave folia media, in fontibus fic didis falubnbus latentia. Notetur interim, quod alcali fixum foffile, de quo heic agimus, non omnino omnibus dotibus, cum fale alcali no fixo vegetabilium conveniat 5 fcd pnvprimis fcquentibus differat. 1. Vegetabile avide humiditatem cx aere abfoibet, a qua demum in li¬ quamen reiolvitur , quadruplo fere ponderofius fale eodem ficco^ econtra Minerale Alcali non dclique- fcit. 2. Vegetabile longe acrius eft Minerali. 3. Ve¬ getabile , cum acido Vitrioli conjundum , abit cum eo in falem compofitum , ad ignem valde refrada- rium, difficillime in aqua lolubilem : Minerale coit- tra in falem abit, & ad ignem ad aquam fiuxiliff fimum : aeteroquin etiam figura & duritie Cry (lalli inde natas differunt a prioribus. Reliquis conve¬ niunt. Quanquam igitur differentiae quaedam inter fal Alcali fixum Foffilc Vegetabile obtineat ; at¬ tamen iis charaderibus , ex quibus fal alcali, & qui¬ dem fixum, tale effe dijudicatur, conveniunt. Quin Nitrum veterum cfie videtur. Tale Alcali Foifile a terris fic didis alcalinis purum effe judices , fi fol- vitur in aqua , folutio per chartam bibulam traje- da , falis Alcalini fixi Vegetabilium fol titionem ad¬ mittit fine turbatione. Vocamur enim Terra alcali - quae in acidis fpiritibus (§. z6. 27. 28.) cum ef- fervefccntia folvuntur , ex quibus accedente fale al¬ cali no tota iterum prsecip itantur in pulveris forma. 