title: Het amboinsch kruidboek, dat is, beschryving van de meest bekende boomen, heesters, kruiden, land en waterplanten, die men in Amboina, en de omleggende eylanden vind, na haare gedaante, verscheide benamingen, aanqueking, en gebruik mitsgaders van eenige insecten en gediertens, voor't meeste deel met de figuren daar toe behoorend
creator: None
text: By de Baaijers, it bet in een grooter gebruik, dan in Amerika, kan ik altijd zien ze de Kaobefien met deze bladeren, en dat in de beti* maanden, als ze groter groei op 't ve id ft, toe aan de Kaobefien eeltst deze bladeren gaarn, en mede de jonge uitgevallen, vermilde daar gaancb groter ftberpitbeid by it. Andere knomt bij het met Pinang, in kalk, met de tanden bruin, in hart te maken, en zye dezelven in een vijver geplant bebben, 't volk zye voor een claar banden. Dit doen ze met de takken van de langtekste, dit zijn dunne vangronden in de boom begonnen. In Rumfhii Auctuario, spuien dix duplo folio, van Tapanaina Kits-jil Pequcnci beschreven, modo. Herbarium Tapanavo specices eelst, eodem modo arbore ascendendo, en grafflimo suo sumend, ex quarum ramis longa dependenter formen, quae fuso iterum in breves dividunt, laterales ramos: Bmx ejus oberrunt specices; major, & minor. Primo major specia furmentum gerit herbaceum, ac viride, minimum digitum circiter crassum, quod per fibrillas fuso in arbore inplantat, Polia aste libi adstant, caulem ambientia inferiore sua parte. Mi-ra: funt fornix, et bina folia libi eelene inposita, ut in Limonum foliis quoque apparet. Totum vero folium sex, septemve pollices longum est, unum latum, atque in meditogenem crucutu, & bifidum, cujus suprema pars prope geniculum parum ret aditum; Nullum gerunt nervum medium, sed ejus loco in superiore parte fulcata funi, ac sub us protuberans habent dorsum, suntque porro per longitudinem subliter stinata, glabra, & alta virentia. Sarmentorum extremum terminatur in tria quaque folia supra fese invicem convoluta, quorum apices vix dignosci polent, uti in Pinang tenero concipitur folio. Pungut eus huc usque ignoti funi, interna hujus funis Cubitantia ob tenacitatem in usu et ad ligamina instar Coteang. Secundo minor spedes tenuiora, & lignoctoria gerit sarmenta, cujus folia non multum variant ab illis prioris, funt enim a tribus cum dimidio ad sex pollices longa, ac vix unum latus, sonus ejusdem. Longissima in suprema surculorum parte locantur, ac breviora inferius, longorum quidam perfecte in medio distimtus funt, quidam superiore partem habent longiorem, minora superiora partem gerunt brevissima, ac quidque non nisi spatium tantum in solo tenent. Inter inferiora, et minima folia magnifauus excrescunt, qui primo funi obliqui consuli, dimidium dignum articulum longi. Interese Sirl-boe. Ex latera ad frutus proveniunt, uti in Gnomone concipitur, formam habentes tenera Pinang, seu in nostra patria solarglandum tenerarum, quis liquamofo indent caliculo, magnitudinem habeant unguis digiti minimi. Sinbox color flavus cit, fructuum primo viridis, dein circa apices flavescunt, sub putamine crustulcum oblongum reducitur duurumque officiulum. Nomen. Apud Ambonenses nullo alio innotuit nomine Tapanava Kitjil, ac potior illimum Kinarum arbores ascendit, ex cuius ramis dependet longis flagellis, quorum usus, uti dixi, aptus est. Altera Tapanava folia gerens eusdem sortis inventa est ad flumen Balu Gantong, quod ex cujusvis folii ortu implices gerit frutuolum, uti videbatur ex his sura quadam ortus, quod post quamvis fructum conspiciebat. Fructus magnitudinem habeat Pis, sed oblongo rotundus erat, granulosis, et cancellatas ut in Sirl-boe, interne repletus dura, et occa carne. In Rufmus A O c tu a r i u s w o r d Hec Aanhangzel methode dubbelgedeelt blad van Tapajônna Ketsjil optic volgende wijze beschreven. Dil ii etn zellzamt zoorte van Tapajônna, opdezti- ve nummer mtl Let ihijlt zttl i* bomen rolpende , en in derzelver schors zig valt Liggende , en sinds derzelver takken , waar tange raakm af hand frende , en zig in lorie zyte-laUen ver dedende: Alen beste ver hot 200 rien van ; groot , en klein. De eerste de grote zaalt beste een kruidig groe- zee ten pijn dii, en met vruchten aan din d*b*~ men vull gebegd. De bladertm vlaan digt een malhandel ruadom den Jtel , dezelve met tuur onderkle omvat- tende. Zy zyn um een zeldzaam vazen , recht , als af ze tu t tue een op malhonderd gezien bladeren gemengd waren, gelijk men aan de Leren bladeren ziet. Hier geblokkeerd blad it zts , en zeven duimen lang, een dict breed , en in de midden met een knietje in tweekleurig verdeeld , waar van de gehele bel/ft iri 't knietje een eenig achterwaartje zig buigt. Zy bebben geen middelste , na in der ul- ver plaat: aan de boven y de een groot , en van videret t een mafkelei rugge, voor in lengte een gemaakt , glad, en fijn-grond. Aan bel einde eur r arti en zyn drie, en vier bladeren soort malkander goud , Diamant soort morg even de Spilzten blad kan , gelijk men aan de Pinang-bom bet jongste blad det. Kunst vrucht wyn nog onbekend , bet binnenste best van dii soort u vegen zijn* taamheide gebruikt tot bindwerk , gelijk Rottane. De luchter van ondersteboven soort bestaat dunderr, en bout-atbiigter runken, Lier aan zyn de bladeren niet ver/cbillende van de groote, significant zy zyn van drie en een halve maat lang, en schaarrig aan breed, van af zat de origine. De lange lantaarn aan 't voorste der rytten, en de toeter aan de achterkant, van de lange zyn zornig regt midden de midden gedeelte. Zomtgenoeg bebben de voorste Leter langer, de klokken bebben de voorste bel zet, in sommigen niet in een spitsje op een blad gezet. 't Uitbeenen de achterste, in kleine bladeren, aan de ry lienen komt doort voort zijnde eerst flammend kegel Atia, ten achterlijf van een spung lang. Gelyk om de hele boog. Hier uit ter zijden groeiende de vruchten, gelyk men oan de Genoom ziet, in de gedaante van jonge Ekkelijn, in een gebalde felite heen gaande, in de groote ten nagel van een pin en de kolom in de Sriboe is geelachtig aan de vruchten terstond regt groen, Haar na om een tijdstip onder ten smeulend in baal leidt een jonge baron horrel. Naam. Ry de Auboineszen is beter met ankers bekend als met den naam Japanaars, en beter loopt met 't aan Maritiem op, van dezelfde takken met een krans afhankend, zyn gebruik is, als gezegd, tot binden waren. Ren ander Tapanuw vanzelf fataen aan bladeren, aan de vier van de Buit Gantonggantengvis,kaar aan uit de der feboot van een blad quaamrn enkelde vruchten, z 00 * t fcbttn uit em kefje voortgevomen, de diekte ac lier ieder vrucht nogvind. De vrucht was in de groote van een Ennix, donker vlaamse rood, kortlig, en geruit als een Sibbon, van binnen uitgevuld met een droog hard vlees. Tabula Centesima Otagoefum Quarta De Hondert vier en Negentigste Plaat Ad Figuram Primam exhibet primam speciem Upendix du. Figura Secunda Appendicii ejusdem speciem, su virtuelijn. Figura Tertia Appendicii hujus tertiam sest septies. Figura Quarta Cujusdam delineat. OBSERVATIO. In plani* cua An* Parva Matab. part. 7. Tab. 40. conveniunt, quod vocatur Frutex Mubaiicus, folio auri-coli, praeclusus donato, fructu parvo, tuberculoformis Plumbum. Alwaar. p. 07. &c. CAPUT Versteen in de Ferstell Figuur de terstee aart van de Appendix mei een dubbelzijdig blad. De Tweede Figuur, die in de text van die Appendix, ofte Jianggazei. De Derde Figuur, die in de derde soort van die Appendix. De Vierde Figuur, tekent af de Cugutba-Plaat. AANMERKING. Deze platen komen overeen met die in de An Parva van de //. Matab. part. 7. Tab. 40. het pecn genaamd werd Malabarse Sru, met een hoofd, dat lange oren heeft, en een kleine ronde vrucht van Plumbum. Alwaar. p. 07. &c. SALVIFICATUR FERETE SEMPITERNUM ET CREDITI MODUS UTI APUD NOS IN EUROPA, FINE RADICE NEMO PE, AC FUNIS, INCUMBENS HERBIS, FRUTICULIS, ITA Tamen Ut Ejus Ortus DIGNUS NEQUIAT. Planta enim est intrincata, nudis floribus, libenter invicem mixta, convoluta, atque infarci nubis aliis infestat herbis, quas adeo obtegisse, ut dignosci neququent. Ut vero certus erat, an ortum haberet, sepissime pollicitus sum, quis ejus radices mihi ostendere, polit, ipseque sepissime experimentum in foliis, fruticibus publius, ac vagis armentis, Spitibus gaudentibus. Plurimi igitur attendentes inquirere semper concureant, nullibi terni infixam esse, ac tubercula subposita solutum modo ramis peregrinorum fruticum adhucgere, cuius tubercula iterum tam frequentia erant, de undique diffusa, ut detegi non potuit, quo modo primarium esset, ex quo ortum duceret. Adhuc nudum adfendens concluserat quis unum maximum, a eoque vestiillimum esse, ex quo hanc plantam sumi duceret ortum. Cauliculi ejus cramptices habent filis navigii, parum floriferi, intenta virides, non lenta, sed fragiles, sic intricati decurrentes. Ad latera aliorum emittunt brevi caulincoli, qui caput sua folia viridia selem aperientes in flores triplicitos albos, ac virides decidua. Frutus fuit haec, vaga, hic & illic floribus provenientes, sessile caulincoli; in fident es, paulo majore baccis Myrtillorum, pallide virentes, plerumque, tandem in sumi coloribus, rotundi, superius umbilicati. Matura corticem gerunt externe tenue, quam ponere vehis, ac nigricans exhibet granulum, paulo majus Pipere, interne medullam continens flavam, lentam, & insipidam. Cuifla wort febitrop op duivend manier, giet by anstoon van Eupora, te uniat under verhouding, te blaarret, op andere ringen, en in vreemde verklaringen varierende, met dat men baronnen oorpronk te kennen aan. Het ten is verwerd gebracht, met taal strengels door zijn onderrechten, en om zijn zeker gevoelens en in het verwocht op andere ruige ruitingen, die beter zodanig bedekt zijn, dat men zich met beten te kennen komt. Om nu te verzekeren, dat het gekozen merkblecht, zo dacht ik, diens aanvraag te een prijs te geven, met dien ik ten naasten deszelfde voortelde, zij het bewapend, en het zwaar geprobeerd aan te raken, die in zee, en vrije tijd was. Daar dan de takker op een vlekken glas, het kwam telkens weer op, dat het nuanceert in de koperen vaten, en met de ondergeschreven briefjes, of postzegels, aan de takken van treemde beelden stond, weltrijke postzegels dan weer tederzijdig veel loeren, hier en daar verspreid, dat men niet raden kon van de oorlogstroonwijk. Echter, naarmate het landen betreden, zou men besluiten dat er een verhouding is, en oudste macht zyn, daar de emerald eerst zyn of oorpronk afgenomen is. De fretten zyn in de dikke van zeilgaren, tuur geleerdt, influent, per quos prorepunt excreccundo, pedes pisces Polypi referentes, qui brevia qua sine funt digiti, ex albicantibus verrucis compositi, quibus fissa figunt ills ramis, et nutrimentum ex peregrino capiunt corpore eodem modo, quo viscum. Haec tubercula hanc tantum ejus radices censenda funt, qua per totum fruticem tam ample diversa funt, ut differe nequeat, quam primaria fuerit radix, ex qua prima valeat originem. Praeter has frutus dicunt quidam, alium et super rum frugum in hac aliquando reperiri planta, qui magnitudinem habet simile Panem nucis, et parum spinulos, qui inventorem felicem reddit, ita ut captivus reducere holes, quum supradam excipiet, sed tam raro obeurrit, ut apud nos Trifolium quadrifolium. Alii fabulantur, aliquando fortuito casu veram quoque detegere radicem, qua se terra inplantat. Haec falsa censetur detectori ad divitias contingendas, sed puto addendas esse plumas Cygni nigrus, et sanguineus Phryxis. Nomen. Latine Cuscuta Indica. Malaise Danidad, et Reebut Putri, h.e. capillitium Principlale, alias Danum Tali Tali. Arabice ejus modi herba vocatur Cuscuta, in officinis Cafeuta, et Cuscuta. Inde Malai, et Mooli sunt Cuscu secerunt, quod quatuor figurificat. Primo quodvis pepliceum, et pervium virgultum. Secundo lacum talibus virgulto, et vepribus plenum. Tertio animal Cuscutum, Malai Cruju, Belgice Krinkoes dictum, quod in talibus locis, et villis defliscuta arboribus habitat. Mirum naturae distributio apertam in ventre Crumenam habet, abie fucus ejus formantur, et aluntur. Beuggroen, niet tastbaar, taai, naar ligt om te breken, en verward door elkaar loopende. Terzijde geven zit aan detectie, kort flitsende uit, en aan dezelfven liet men groene knoppen in, die zich in een kleintje openen valt droog ani le bladje gemaakt, die effen vult malkander luiken. De vruchten zyn rare beïrd, hier en daar valt voortkomende, onder voetje tegen baar kleintjes zittende, wat groter als Myrtle-kruid, de meesten tyd lief groen blijvende, ten gevolg rookverwning, regen rond, boven met ten molen. De type Ubben aan buiten een dunne schaal, de vroeger van zeldzame opgemaakte vericent een stoarsegevingen farri, was groter dan Pepper, binnen met een geelachtige schurw. Jij zit Ubben boi, en zitthen op die manier leilten, die je beslaan met eenige uitvoorzichten, de voeten van die vlekvriezen geleken, namentlijk farcie vingers, van vlakke vragen gemaakt, aan vaar meedoe bar aan de voorziende takken vast zitten, hun haar voorzien uit ten vroemde liefdevolle trekken, op die manier als bet Niffam doet. Die dieren balven moet men zestig pootje, zorgt voor zitten, kortelijker bouwen, die over de gebalde struik zo verre verspreid rijn, dat men niet raden kan, voelke de stille boosdeviertjes zijn, daarbij zijn zeer gele begijn van genomen gebeefd. Gebalven voorzien vruchten zeggen sommigen, dat er nog een ander rare vruchtenslag aan dit geschenk gevonden wordt. Perde, die zeer groote zal zijn als een Pangea-noot, ook een verbazingwekkend vrucht, en den vinger geluikt zal maken om gevangen te bekomen, als bij op die vinder roven gaat, doch bij is te raar om te vinden, als bij een de vierkantige klaver. Andere fibuleeren, dat men tijd bij rare gevallen ook de eigentlijke wereld zou vinden, waarbij in de aarde zit. De bouwen staren voor gelukkig aan de vinder, om rykdom te vergelden a moar het betreuren, dat men de vreemde variatie Zwaven, en bloed van Grijsioenen daarbij moet doen. Naam. In 't Latijn: Cuscuta Indici. In 't Maleijt: Dan fldan, en Hambut Putri, dat is Prinsesse-baum, andere Dan Tali Tali. Op het Arabisch: Voord dierglyke plant genaamd Cuscuta, en Cuscuta in de Apotheken Cuscuta, en Cuscuta. Daar van hebben de Maleiers, en Molucenenbus Cuscuta genoemd, beter gekend in dingen van leiden. Verwarring is, en een ondoorgankelijk schild boven. Het tweede een heem met zodanig boftebn en brand in bezet. Ten derde het beste Cuscuta, op het Maleijt Cuscuta, op het Duits Cuscuta, beter gekend op dierglyke plaatsen, en in 't algemeen, en in dichte bossen, zich ontwikkelt. Laat geen door een onbekend rijkje te beoosten, bracht in de natuur ten openen barreit draagt in de kuik, verwerkt in jodiumvorm, en gemaakt. Quinto Belgi addunt gramen illud Caricoformis, quod omnes patentes Colles, in Campos vstet, adeoque loca tali gramine plena, Cohauttt appellant. In cupella crepitat fruticum speciebus, & arboreules plerumque in litoral, & circa ora fluminis, unclenitn vero amat Fruticem Crxodili, Mulaice Dan Jioaya, fique hunc adtingere neaucai, tum per Polypodium prorepit, cujus caules tuberculis fuit ambit, & contait, uti illius pluma: ramulum Cuscuta obductum delineavi. Nota est hanc planca a Java usque per omnes Orientales insulas. Ut isti ad navigia ipfiorum externe oblinienda, fit pice obturanda, quod labur vocant; Hunc in lacus 10-jac here fumicur planta, quae in aqua contunditur, et concretur, donec puls (it viscola, cui addiffcetur copia quadam cribata: calcis, donec puls in tenax. Quae tam majora quam minora obducuntur navigia, ut ab aqua marina arceantur. Haec autem puls tantum inservit defcultu aliius melioris materiae, quae ex Dammar, Sclan, seu Miniac, Ojarak cum cale mixta preparatur. Viscolitas ex illis cauliculis extrahendur, dulas Calappi mixta, et per notem rori expolita conducit ad caput obliniendum subsequenter, quod post binas horas iterum abluirur, et insinuitur, ut capillitium longum, ac Genium excresec, unde Malaiensel obtinuit nomen. Malabarcosi aliique incola primis ejus tumunt cauliculos, quos parum contundunt, et ladicus eburneaum infundunt, quod inde effercscit, quodque propinant ad ardorem in febribus alique calidis morbis inminuentdum, vel alitis in corpora refrigerandum. Ternatesi volentes navigia sua oblinire, hac coquunt plantam parum in aqua, cui cribatum addunt calcem, corticem arboris funicularis, ac longos fruticos Lolato, seu Mingi, Mingi, quae omnia simul contundunt, donec cavum conquirant pultem. In his rebus succum admixtum tenuem calcem, folia, ac viscosum corticem cum Rarae. In Hort. Med. part. 7. Fie. 44. Custutha declaratur sub nomine Acotijo Polii, Braern. Melico Tuli. Portugall. Ramis Dasevi. Belgico Mervleebiusirtel. OBSERVATIO. Hircus est Cuscuta Indica, rarius foliosa, flaccida, (sleatis bexapellis), frigus coronato rotundo monosperma, Hj. 3. p. 55. Fie. Cuscuta Indica stolonibus albis, foliis minimis. Ten vierde deel, na het puntige gras, de vallei, de onverwachte plaats, Ivandale, en de zelfde puntige, 2 dagen later, bouwen, genaamd, duivel, aan de andere kant van de rivier, handenbedrijven, bemachtigd beter 't boompje, Fruit, Crotchi, op jewelend, Dairn Bay, en zelfs dit niet, krijgt kan, soo loopt beter over, beter weggaan, ont wierde zig met ten plats, poezen, vast maakt, geldig, ik een stukje van 't zweet gras met de Cucumis braken, afvallen, bedekt. Het is beter dan aan Java, aan de andere kant, Gebruk van Jurans, in Stedenveld, werd het veel gebruikt, kom bij ons buiten te zijn, en 't pikken, 't terug, de schuur, noemen; Hier in de buurt men dit gebied gemist, meer, in waarheid, in de wereld, voor dat het een vijverige pap over was, daar ontsierde men ta aanleggen, vroegelijk, vroeg men dan een groene vogel, ah dat vaart, een verassend genot, groen, om waar de best mater bevrijd was, en zyn. Doch is de pap maar een noodbouwwerk, en vangende, de groente, van andere beter, in natura, dit vormen twee domeinen, van Major Djaraj, met klokken gemengd, op een vlakke grond. De fympeligheid uil de vmoomniet stelen getrokken, net roepel van Calappus-pit gemeagt, in een nacht in da dano geest, diend om 'samen jagens beter boosd daar mee te scheuren, 't volk men dan naar een verloren order afraai, en nam een digi, en lang baarhier doen groeien, stoar van bet maar dan Maltijdgenoten naar better. De Maleiers, en andere Inlanders tegenwoordig stieren, krokodil, en dan ze in Karmentelk, die daar van de vord, deel uit dan dronken, om het bittene in konden, en andere hier zit te veranderen, en bij andere voorzorgen beter hebben te versterken. De Temanen volgde de leer van de vaartogen besproken, koken dit gemakkelijk op de manier, daarbij dat de gift kalk, schaarse van Land-boom, en de leem te gebruiken van Salar, of Mangi Mangi, alles onder malkstennder volgende, dat beter slikken te dikke pap verwerken, laat landen doen ze bij den voorigen zoutpijpel kalk, hiervoor en de vleugjes baas van Cajoe Baroe. In de uitgestelde patiënten He. 44. van Maltijdgenoten onder den naam van Acatsja Valli. Brammer. Zei. 2. van de Tbef Zrijl. 2. van Maltijdgenoten baarschrijver uitgebadenilum aan maritieme Plakken. Almelo p. 16. en Pijl. Ta. net Medische Taal. Partugees Ramos Daicvi. In de Nederlandsche Geneeskunde. AANMERKING. Dit is de Indische Cuscuta, zee er zelden bladdragend, metzelsbladige wortel, met een ronde, gekroonde de, een zachte vorm van Ray tem. 2 p. 55. een Indische Cuscuta, met witte nevelende bloem, zoals beter Malf. Zei. p. 6. een de rebelle. Zei.p. 84. en beschreven Cuscuta der Barbarijnen aan voorzien vrachtend van Plaken. Almelo p. 16. r, ■■ Digitized by ( Digitized by Digitized by Coo Digitized by Goi D^gitized by Google Digitized by jL l*£; tv fe ^ fwJZd i,;»» Digitized by wM I * • K>|ij Digitized by ( NAPOtl Digitized Dfgitized by 'Jy 11; /jP«| Mgriajrl A’ . | g/ wmK& J£ - Digitized by Digitized "by Google Digitized by Digitized by Googte K»|ij Digitized by GoO£ -X ■A ; * Digitized by K M ■ 1 \’r -;v \H Digitized by je wb w i 6 f Hf * ] *\J l^SBr 1 Igt SI? Ini Digitized by by Google IMKd Bjl ^ 4H jj^fl & jH 'BM rmk^i P^M gfeBCgl ^m .f ■piiH W1\\ i? 1 0. *££*»■ Dlgitized*by Google ;;^F1 1 I J r NAF DLI w 1 ■ /W. Xj*. 7ai. l^XXXf V . '1 ■<,'>» -l> f j i IAPOLI I I ■WWW-1 " •«y w. Ism.y V>/ t .V, Digitized by Goo^Ie Digitized by Goog 1 I f»i Digitized by Coogfc ; Digitized by v i, S^Yff/ i B» K 1 j %) ■btfgg^ I^Hki Jk' 4 : / • Digitized by Googli . . 0igili#ed*7' Digitized by Googie f e-« Digitized by Googfc J, Y^~\ Y_ sj. f 1 f/4 m Digitized by Googfc cxxm. Digiti zef) by Google Digitized by Googl Digitized by Googlcj illi W&\k Digitized by Googl W/, |S8£i yg^twm^ , K ISStlpHMMii SMMNk «WHHm ^(tltMIil Digitized by Googjie Digitized by Googte E| - - m wH ■fe.'SS^!BS.< ' Digitized by Googlj Digitized by Googl Digitized by Googl Digitized by Goog 'I Digitized by Googl i. Digitized by Goog| Digitized by Goog Digitized by Googt Digitized by GoogI< Digitized by Googl Digitized by CoogI 1 Digitized by Googlj; I Digitized by Googlp i i Digilized by Google Digitized by ■- J cxzax. Xm.r. /W- fot Digitized by CoogI i Digitized by Googl ! Digitized by Googlp W 7 /JL "1| ~ 1 mm Jm # Digitized by Googt Digitized by Googl Digitized by Googte / Digitized by Googlj m \ jm w \ / { > i ' Jf Digitized by Googte Digitized by Googte WA Wrm A 1 jHw Digitized by Googte I k ^grA  V. Jam V. IZI. CX.XXX. Digitized by Googte i. Digitized by Googte <iv .. I Digilized by Googte I i. 