title: Annales academici
creator: Rijksuniversiteit te Leiden, Rijksuniversiteit te Utrecht, Rijksuniversiteit te Groningen, Amsterdam (Netherlands) Athenaeum, Deventer (Netherlands). Athenaeum, Athenaeum te Franeker (Netherlands), Amsterdam (Netherlands) Seminarium theologicum augustinae confessionis
text: Voor den tweeden tak der ontwikkelingsgeschiedenis , zooeven die der stammen, der phyla genoemd, is de veranderlijkheid der soort en hare onderlinge afstamming de conditio sine qua non. Tot het jaar 1859 gold echter algemeen in de wetenschap het dogma van hare onveranderlijkheid, dat, zooals ik reeds heb aangetoond, haren oorsprong heeft gevonden in de bovennatuurlijke scheppingsgeschiedenis, gesteund door de autoriteit van mannen als Linnaeus, Cuvier en zoovele andere beroemde zoologen REDEVOERING. 245 en botanici. Dat derhalve aan de ontwikkeliDgsgescbiedenis der stammen, de pJ^loffenie, aooals zij door Haeckel wordt genoemd, thans, in de aller- eerste jaren harer kindschheid, zooals maar al te dikwijls geschiedt, nog geen hooge eischen mogen gesteld worden, spreekt van zelf. Het dogma van de onveranderlijkheid der soort is als 't ware eene ves- ting geweest, die, versterkt door de autoriteit van kerk en wetenschap, niet dan na herhaalde bestormingen , voor den rationeelen invloed der monistische philosophie is bezweken. De eerste bres werd reeds in 'tjaar 1809 door Lamarck geschoten, toen hij in zijne //Fhilosophie Zoologique" de descendentie-leer aangaf ^ d. w. z, de leer, volgens welke alle organis- men, hetzij hedendaagsche , hetzij voorwereldlijke zich uit eenige weinige, of een enkelen grondvorm hebben ontwikkeld. De trapsgewijze verande- ring der soort werd door hem, behalve voor een klein gedeelte uit eene afwisseling in uitwendige verhoudingen , bijna uitsluitend afgeleid uit den invloed der gewoonte, het al of niet gebruik der organen. Dat derhalve Lamarck in zijne verklaringswijze niet overal van eenzijdigheid is vrijte- pleiten, behoeft wel niet nader te worden betoogd. Toch heeft hij reeds in de veranderingen der soort en in de erfelijkheid , waarmee deze van geslacht tot geslacht worden voortgeplant , de ware grondslagen gezien voor een natuurlijke verklaring van het ontstaan der organische vormeu, van welke de meest eenvoudige door generatio aequivoca zouden voortgekomen zijn, die ik niet aarzel een noodzakelijk vereischte voor de natuurlijke flcheppingsgeschiedenis te noemen. Lamarck was in zijne //Philosophie Zoologique" zoozeer zijne tijdgenooten vooruit en zooverre verheven boven hunne dualistische beschouwing, zoowel der anorganische als organische natuur, dat hij bijna in het geheel geene aanhangers heeft gevonden. Id hoofdzaak stemt de descendentie-leer van Etienne Geoffroy St. Hilaire, die door hem in 1828 werd bekend gemaakt^ overeen met die van La- marck. Hij zocht echter de oorzaak van de soortsveranderingen niet zoozeer in de eigen werkzaamheid van het organisme, als veel meer in de rechtstreeksche werking van de levensomstandigheden. Zoo is Geoffroy b. v. van meening, dat alleen door de vermindering van koolzuur in de dampkringslucht de vogels uit kruipende dieren zijn ontstaan , daar bij de faetrekkelijke toename van het zuurstofgehalte in de lucht de ademhaling 246 H. J. VAN ANKUM levendiger zou zijn geworden. Daardoor zou de temperatuur van het bloed ziJD gestegen, de werkzaamheid van spieren en zenuwen zijn toe- genomen, de schubben der kruipende dieren in veeren zijn veranderd. Nog minder dan Lamarck, men ziet het, heeft Geoffroj St. Hilaire de ware oorzaak van de soortsverandering begrepen. Toch zal zijn naam altijd in eere blijven, daar hij het heeft gewaagd de veranderiijkheid der soort en haar onderlinge afstamming te verdedigen tegen haar meest geduchten tegenstander, den in de wetenschap in dien tijd voor nagenoeg onfeilbaar gehouden Cuvier. Den naam van Geoffroy St. Hilaire behoeft men slechts te noemen, om aanstonds te doen denken aan den hevigen strijd^ die tusschen beide groote zoologen, in Februari 1830 te Parijs, in de acade* mie royale des sciences^ is losgebarsten en die zelfs den 19 Juli, in spijt der verwarring op politiek gebied, door een groot aantal toehoorders werd bijgewoond. Toegerust met een buitengewoon groote kennis op 't gebied der systematische zoologie^ wist Cuvier een aantal diervormen aantevoeren, waarvan de onveranderlijkheid der soort vast scheen te staan en die dan ook in de oogen van de meerderheid de nederlaag toebrachten aan Geoffroj St. Hilaire. De waarde van de door Cuvier aangevoerde bewijsgronden werd te hoog gesteld en Geoffroy St. Hilaire was niet in staat tot staving der descendentie-leer genoegzaam feiten bijtebrengen ^ die voor de meerderheid even tastbaar waren als de argumenten, die door Cuvier tegen haar werden aangevoerd. De storm in de door Lamarck geschoten bres was afgeslagen. Cuvier en zijne auforiteit waren zegevierend uit den strijd te voorschijn getreden, de leer van de onveranderlijkheid der soort stond vaster dan ooit. > Hoe levendig de toen reeds ^-en^tachtigjarige Goethe in dezen atrijd belangstelde , is algemeen bekend. In een afzonderlijke verhandeling iirPrin- cipes de Philosophie Zoologique, discutes au sein de Tacademie royale des sciences par Mr. Geoffroy St. Hilaire'', die hij eerst in Maart 1882, dus weinige dagen voor zijn dood, voltooide, heeft hij niet alleen een zeer duidelijk overzicht gegeven van den belangrijken strijd, maar ook de hooge beteekenis van dezen toegelicht. Goethe was een der weinigen, dia niet werd meSgesIeept door de bewijsvoeringen van Cuvier, maar integen- deel de partij van Geoffroy St. Hilaire van ganscher harte omhelsde. De REDEVOERING. 247 naam van Goethe is echter ook door andere zaken onafscheidelijk verbon- den aan de descendentie-theorie. Een enkd oogenblik vestigen wij weder onze aandacht op den toestand der geologie. In 'tzelfde jaar, waarin het veto der meerderheid voor niet minder dan drie decennien de ontwikkeling eener natuurlijke scheppings* geschiedenis der organische vormen had uitgesloten, verscheen het be- roemde werk van den engelschen natuuronderzoeker Ljell, //Frinciples of Geology", dat de theorie der groote revoluties onzer aarde voor altijd van haar zetel rukte; Lyell toonde aan^ dat die verschijnselen , welke wij ook thans nog aan de oppervlakte onzer aarde waarnemen^ geheel toereikend zijn, om' de ontwikkeling van de aardkorst in alle, hetzij meer, hetzij minder a%elegen perioden te verklaren en dat men zich, behalve van deze , van niets anders te bedienen heeft dan van zeer groote tijdruimten , waarin deze verschijnselen onophoudelijk hebben plaats gej^repen. Van dat oogenblik af is het een richtsnoer bij de geologische studien geweest, om nit hetgeen thans wordt waargenomen, eene verklaring te vinden van 248 H. J. VAN ANKUM 'tgeen in vorige perioden op den aardbol is geschied. De geologie heeft hierdoor voor altijd gebroken met het bovennatuarlijke en heeft sedert dien tijd aan de hand der mouistische philosophie onophoudelijk gewerkt aan de voltooiing van 'tgebouw der natuurlijke scheppingsgeschiedenis. Rationeel zou het geweest zijn, indien men nu terstond ook het ontstaan der organische vormen door natuurlijke oorzaken had trachten te verklaren en op dit gebied aanstonds had gebroken met het aannemen van een aantal bijzondere scheppingsakten , daar deze toch al haren grond verloren hadden, nu in de geologie het niet bestaan van de groote revoluties der aarde was bewezen. Dit is echter niet geschied : nog bijna dertig jaren moesten voorbijgaan , voordat men het waagde bij het ontstaan van plan- ten en dieren het begrip van bijzondere, mjstieke krachten uittesluiten. Aan Darwin komt de eer toe van in de beide rijken der organische natuur den onafgebroken samenhang van vroegere en latere perioden te hebben aangetoond, die door hem zijne verklaring heeft gevonden in de trapsge- wijze verandering der op elkander volgende vormen. De door hem gege- ven theorie is dus in hoofdzaak gelijk aan die van Lamarck en Geoffroy; evenals deze beide zoologen beweert Darwin « dat alle onderscheiden vormen van planten en dieren van eenige weinige of een enkelen grondvorm af komatig zijn onder de voortdurende^ zeer langzame verandering der soort. Hierin echter staan Lamarck en Geoffroy verre beneden Darwin , dat zij, wij hebben het zoo- even gezien , te vergeefs poogden de ware oorzaken van de veranderingen der soort te vinden. Darwin daarentegen heeft ons in de i/natural aelection", de itnatuurkeuze'\ den vasten grondslag voor de descendentie-Ieer gegeven. In de eerste plaats gaat hij uit van de erfelijkheid. Volgens hare wetten gaan de eigenschappen der ouders op de jongen over, zonder echter tot een absolute gelijkheid te leiden. Deze is slechts relatief, daar zich eenige, hoewel geringe afwijkingen kunnen voordoen, die op verdere nakomelingen f weder volgens de wetten der erfelijkheid, worden overge- bracht. Het best kan dit worden waargenomen aan cultuurplanten en huisdieren^ wier veranderingen jaren lang met den grootsten ijver en niet minder zorgvuldigheid door Darwin werden nagegaan. Hij zag hierdoor, hoe de mensch in staat is kleine afwijkingen telkens te vergrooten , indiea hij slechts de geschikte voorwerpen bij de teelt weet uittekiezen. REDEYOERING. 249 Ook in den nataQrstaat vindt men een dergelijke keaze, de naiuurJkeuze , die altijd werkzaam is tot het doen ontstaan van allerlei afwijkingen. In de nataar bestaat voortdurend tasschen alle organismen, planten en dieren, een atrijd om het leven, die zijn oorsprong heeft in zeer verschillende omstandigheden^ De eene plant b. v. trekt uit den grond een groot aantal voedende bestanddeelen en belet daardoor een andere tot ontwikkeling te komen. De plantenetende dieren vernietigen verschillende gewassen, zij zelve worden op hunne beurt door onderscheiden vleeschetende dieren verscheurd. Deze strijd om het leven bestaat echter niet hoofdzakelijk tasscben geheel afwijkende vormen , maar wel in de eerste plaats tasschen de verschillende individa's, die tot dezelfde soort behooren. Van iedeie soort van planten en dieren worden steeds veel meer individu^s geboren, dan kunnen blijven bestaan; deze voeren voortdurend, onder de meest ingewikkelde verhoudingen , een strijd om het leven , waarin juist die indi- vida'8 gespaard blijven , die door deze of gene eigenschap iets boven de andere vooruit hebben, beter dan zij in staat zijn aan nadeelige invloeden van klimaat, grondgesteldheid en anderszins weerstand te bieden, jougen voorttebrengen , die derhalve, wederom volgens de wetten der erfelijkheid , de bijzondere afwijkingen bezitten, die nuttig zijn tot instandhouding der soort en deze in de nakomeliugen te doen toenemen. Zooals derhalve de mensch bij het kweeken van planten en dieren een bepaalde keuze onder zijne voorwerpen doet, om deze of gene verandering standvastig te maken en te doen toenemen, zoo bestaat ook in de natuur, ten gevolge van den strifd om het leven, de natuurkeuze, die wijzigingen tot stand brengt, voor- deelig voor de soort. Ten gevolge van deze natuarkeuze, die eeuwen lang achter elkander heeft gewerkt en daarmeS steeds voortgaat, zijn, volgens de theorie van Darwin, al de verschillende vormen van planten en dieren langzamerhand op onzen aardbol ontstaan. De leer van Darwin is in zekere mate voor de beide rijken der organische natuur hetzelfde, wat die van Ljell is voor dat der anorganische. Beide toch vinden zij haar grond in zeer langzame werkingen^ die eeuwen achter elkander hebben voortge- duurd, beide toonen zij den samenhang aan van alle tot haar gebied behoorende natuurvoorwerpen. Eerst sedert de invoering der leer van Darwin dagteekent het ontstaan 88 m H. J. YAN ANKUN def phylogeiiie, de pateeontologiBcbe ontwikkeling^escbiedems der veraehil- lende soorteii van plBBten en dieren. Het is de taak der phjlogenie, om de vormveranderingen op te sporen , die de weinige groote hooMklassen , de skmmen of phyla , hebben ondergaan onder de voortdurende verandering barer soorten, gedurende den gebeelen tijd van haar bestaan. De palaeonlologie heeft derbalve door den invloed van Darwin^s theorie ook een gebeel andere beteekenis gekregen. Vroeger, zooals wij hebben geeien, uiteluitend in dienst der geologie, is zij thans een van de meest belangrijke onderdeelen der zoologische wetenschap geworden. Immers zij wijst ons in de op haar gebied te huis behoorende natuurvoorwerpen , de versteende overblijfselen der dieren, de voorouders aan van tbans levende d^soorten en voortaan moet het haar streven zijn uit deze overblijfselen de ware geschiedenis van het op elkander volgen der verschillende vorroen samentestellen. Reede Linnaeus heeft het in de ^Fhilosophia Botanica" uitgesproken , dat de nataurlijke rangschikking de eerste en laatste wensch in de bota- nische wetensehap moet zijn , niet minder behoort ze zulks te wezen in de zoologische. Dat de phylogenie de basis is voor de natuurlijke rangschik- king en derhalve de sleutel voor de vervulling van dezen wensch mag ge- noemd wordra^ zal wel niemand betwisten, die slechts bedenkt, dat wij dan in het natuurlijke stelsel de nitdrukking zuUen vinden van de onder- linge verwantschap , die op de afstamming is gegrondvest. Dan zuUen wij ntet meer een stelsei hebben, dat naar willekeurige kenmerken is aangenomen, maar dat door de natuur zelve wordt aangegeven, als 'tware in hare oorkonden onuitwischbaar staat gegrift. De phylogenie, ik zeide het reeds zooeven , is nog in de* allereerste jaren harer kindsdiheid , daar- enboven zal zij. niet dan uiterst langzaam en eerst , na een groot aantal zeer moeielijke ontwikkelingsperioden te hebben doorgewOTSteld , tot eene hoogte komen, die ook maar eenigseins bevredigend mag genoemd worden. De palaeontologie toch, ^en harer fundamenten, zooals wij hebben opgemerkt, staat niet alleen nog op een zeer laag standpont, maar is daarenboven alleen geenszins voldoende, om een ook maar eenigszins getrouw beeld van de ontwikkeling der stammen te geven. Zij is, volgens de ver- gdijking van Darwin , een aeer onvolledige en in afwisselende dialekten REDEVOBRING. m geachieven geschiedems, waarvan enkel het laatste deel, dat alleen betiek- kiDg beeft op eenige gedeelten van de oppervlakte der aarde, tot ona is gekomen. Maar ook van dit laatate deel is alleen hier en daar een koet hoofdstok en van elke biadzijde zijn slechta eenige weinige regels ba- hoaden. fiehalve aan de hand der palaeontologie moet zich derhalve de phylo- genie nog aan die van andere onderdeelen der zoologische wetenschap ont- wikhelen: van de vergetijkende anatomie en vooral vau de embryoiogie, de ontwikkelingsgeschiedenis van het individa. Deze toch geeft ons in algemeene omtrekken het beeld van de reeks der onderscheiden vormen, die de voorouders van het individa, in de ontwikkeling der soort, van het begin der organische schepping af bebben doorloopen. Sedert men deee groote waarbeid heeft begrepen, heeft de embryologie voor de wetenschap- pelijke beoefening der zoologie eene beteekenis gekregen, die haar hooger doet staan dan eenig ander onderdeel van deze wetenschap. Darwin zelf heeft in den «fOrigin of Species" geene poging aangewend , om den stam- boom der organismen, hun natuurlijk stelsel, te ontwerpen* Wel spred^ hij aan het einde van zijn werk de hypothese uit, dat al de dieren van hoogstens vier of vijf , de planten van even zoovele of nog minder stam- soorten en alle organische wezens, voorwereldlijke en thans levende, ein- delijk van een enkelen protovorm zouden afkomstig zijn, toch geeft hij niet de keten aan, die de onderscheiden vormen van organismen als zoo^ vele schakels samenstellen. Berst in het jaar 1866 werd door Haeckel een eerste proeve van dk natuurlijke stelsel gegeven in de systematische inleiding van het tweede deel aijner tGenerelle MorphoIogie'\ Dat deze door hem ontworpen stam- boomen, al zijn zij ook gegrondvest op palaeontologie , vergelijkende ana- tomie en embryologie nog geenszins het ware^ natuurlijke stelsel vertegen- woordigen, volgt reeds ait de groote moeielijkheden , waarmeS de ont- wikkelmg der phylogenie gepaard gaat. De leer der stamboomen is dan ook nog geenszins rijp om« gehuld in een populair kleed, onder de oogen van het groote publiek te worden gebracht. Naar mijne meening verdient het dan ook hoogelijk te worden afgekeurd , dat Haeckel sinds eenige jaren e^ aantal populaire voordrachten op dit gebied heeft gehouden, waar 88» 252 H. J. YAN ANKUM BOg geraimen tijd de eene hypothese op de andere moet gestapeld en waar elk oogenblik door groote ontdekkingen geheel nieuwe gezicbtspanten zal- len geopend worden. De door Haeckel aangegeven stamboomen behooren nog enkel te huis in de binnenkamers der wetenschappelijke nataaronder- zoekers en zijn niets anders dan hulpgeboaweu , die waarschijnlijk meer dan ^enmaal hier en daar zullen verbeterd, maar niet dan na verloop van vele jaren, ja misschien nimmer^ door het eigenlijke geboaw van den waren stamboom zullen vervangen worden. Haeckel zelf erkent openlijk^ 6n in de //Generelle Morphologie" en in de //Natiirliche Schopfungsge- schichte", dat er in deze eerste proeve meer dan eene leemte gevonden wordt. Toch komt hem de groote verdienste toe, van voor de eerste maal een pad te zijn betreden, waarop wel elke schrede voorwaarts met bijna onoverkomelijke moeielijkheden gepaard gaat, maar dat door eiken weten- schappelijken zooloog voortaan moet worden ingeslagen en aan welks eind- paal het natuurlijke stelsel, in zoover het voor de menschen verkrijgbaar is, wordt uitgereikt als de schoonste prijs» die ooit op wetenschappelijk gebied is uitgeloofd. De groote menigte diervormen, sedert het begin van onze eeuw van heinde en ver uit de meest verwijderde landen bijeengebracht, de veel meer nauwkeurige onderzoekingen , die vooral onder den invloed der groote verbeteringen van den microscoop zijn ingesteld, hebben algemeen de zoologen van onzen tijd er toegeleid eenige wijziging aantebrengen in de eenmaal door Cuvier en von Baer aangegeven typen, in plaats van deze een zevental, die der Vertebratai Mollusca, Arthropoda, Vermes^ Echino- dermata, Coelenterata en Protozoa te onderscheiden. De palaeontologie , vergelijkende anatomie en embryologie hebben het richtsnoer gevormd bij het aannemen van deze typen. Dat derhalve Haec- kel, uitgaande van de ware grondslagen der phylogenie, bij het ontwerpen der stamboomen, de onderscheiden typen grootendeels heeft kunnen be- houden, zal U wel niet verwonderen. De type der Protozoa kan echter niet als stam in het dierenrijk worden beschouwd. Een groot aantai vop- men uit deze tjpe wordt door Haeckel tot het protistenrijk gebracht, de groep van organismen, die noch in den stamboom van het dierenrtjk, nooh in dien van het plantenrijk op gebeiel natuurlijke wijze kunnen ge- REDEYOERING 253 rangscbilct worden. De InfasorieD worden als de wortel van de Vermes, de SpoDzen, nog door veie zoologen tot de Protozoa gerekend, als die der Coelenterata aangenomeD. De zes groote groepeo, die daD overblijveD/ typen^ io deD ziD vaa Cuvier od vod Baer, ziJD eveD zoovele stammeD. De groote overeeDStemmiDg toch, die al de oDderscheideD ledeD vaD eene type onderiing vertoonen, is het gevolg van de innige verwantscbap , die haren oorsprong heeft in de gemeenscbappelijke afstamming van denzelfden grondvorm. De gapingen^ die hier en daar tusscben de verschillende vormen* uit dezelfde type bestaan , blijken bij den vooruitgang der weten- schap al meer en meer scbijnbaar te zijn. Dit wordt wel in de eerste plaats bewezen door het embryologisch en palaeontologisch onderzoek. M aar getuige 0. a. ook de nog onlaogs bekend gewordeD, iD Australie levcDde Ceratodusvorm , eeD der laatste overblijfseleD vaD eeDe groep vaD diereD, waardoor de afdeeliDg der PereDDibraDchiaten aan die der Visschen is ver- bonden. Dat evenmin als tusschen de onderscbeiden vormen in elken stam tusschen de stammen zelve scherpe grenzen kunnen getrokken wor- den f dat zij daarentegen aan hun wortel in den stam der Yermes samen- hangen^ is door een aantal oDderzoekiDgeo meer dan waarscbijnlijk ge- worden. In dezen stam toch met al zijn verschillende vormen zieD wij ook thaDs DOg eeD aaDtal levcDde verwanteD vaD die reeds langeD tijd uit- gestorveu diercD, uit welke zich de groudvormeD vaD de vijf aadere stam- mcD hebbcD ODtwikkeld. Om dit met ecD cDkel woord Dader aanteduideu. Nauwkeurige eu uitgebreide ouderzoekiDgeD hebbcD de groep der Bryo- zoeu, vroeger tot de CoeleDterata^ daarDa tot de MoUusca gerekend, tot deu stam der Vermes gebracht. AaD dcD aDderea kant heeft het embryo- logisch ODderzoek de BryozoeD als de tbaDS leveDde vormeD van na ver- wante dieren doen kennen, waaruit zich eenmaal de stam der MoIIusca, in de laagste vormen der Brachiopoda , heeft ontwikkeld. Eenige Anneliden en de Rotatorien zijn de nog ievende overgangsvormen tot den stam der Artbropoda, andere Anneliden en de Sipunculaceen tot dien der Echino- dermata. Het embryologisch onderzoek wijst verder een groote overeen- komst aan tusschen eenige Infusorien en de eerste ontwikkelingstoestanden der Coelenterata, terwijl de scherpe scheiding van den stam der Verte- brata voor altijd is vervallen, sedert door de onderzoekingen van den 254 H. J. VAN ANKOM Rusaischen embryoloog Kowalewsky is aangetoond, faoe de ontwikkeUng der Ascidien met die van Amphioxus overeenstemt. Wanneer men daar- enboven bedenkt, dat ook de verschillende vormen uit den stam der Vet- mes zoo na aan elkander verwant zijn, dat men daaruit tot hunne gemeen- schappeiijke afstamming mag besluiten, moet men tot bet resultaat komen, dat, evenals de onderscheiden planten^ ook de dieren zich uit een enkelen stamvorm hebben ontwikkeld, waardoor eene eenheid in de geheele orga- nische schepping wordt aangetoond, die bij de ontwikkeling der weten- schap al meer en meer wordt bewezen. De anthropologie is een onderdeel der zoologie. Het is inderdaad geen gering bewijs van den helderen blik van Linnaeus, dat hij den menscb^ den Homo eapiens, in het systeem der dieren heeft opgenomen. Voor den natuuronderzoeker, die naar waarheid zoekt en wien het er enkel om te doen is deze te vinden^ is de mensch eene diersoort, die behoort tot de klasse der Zoogdieren in den grooten stam der Vertebrata. Als dit waar is, en het meest eenvoudig vergelijkend anatomisch en embryologisch onderzoek toont ons dit met zekerheid aan, moet op den mensch, evenals op al de andere Zoogdieren , de descendentie-leer van toepassing zijn. In den /i^Originof species" heeft Darwin dit noodzakelijke en meest belangrijke gevolg van zijne theorie niet dadelijk uitgesproken. Vogt , Huxlej, Haeckel en zoovele andere geniale natuuronderzoekers , hebben het eerst het vraag- stuk der dierlijke afstamming van den mensch van het standpunt der des- cendentie-Ieer met groote zorgvuldigheid eu juistheid behandeld. Thans heeft ook Darwin de groote vraag trachten optelossen in den ^Descent of Man'', een werk, waarin hij een aantal bewijzen voor dezen oorsprong van den mensch heeft gegeven. Desniettegenataande aal nog meer dan eenmaal van verschillende zijden de toepassing der descendentie-leer in het algemeen en op den mensch in het bijzonder op de meest hevige wijze worden bestreden. Langzamerhand zal zich echter de menschheid al meer en meer scharen onder de banier van het vrije onderzoek en breken met het aannemen van krachten, die, in plaats van iets te verklaren, de ont- wikkeling der wetenschap zoo dikwijis hebben tegengehouden. Aan de hand der descendentie-leer zal het gebouw van de natuurlijke schepping^- geschiedenis der organische vormen, dat thana reeds vaste fundamenten REDEVOERING. 255 heeft gekregeD , al meer en meer worden opgetrokken , tot het eindelijk als eene der grootste en schoonste veroveringen van den menschelijken geest door de gebeele menschheid zal gehuldigd worden. Yoor den beoefenaar der dierkunde in haar meest uitgestrekten omvang ia bet niet voldoende een dier, hoe nauwkeurig ook, uit de oogpunten te hebben beschouwd, die door de thans reeds besproken onderdeelen der wetenschap: sjstematiek, vergelijkende anatomie en embryologie, worden meSgebracht. Men kan niet zeggen een dicr te kennen, zonder het met de meeste nauwgezetheid in de uitingen van zijn leven, niet alleen als brganisme op zich zelf, maar ook in betrekking tot de buitenwereld , te hebben nagegaan. Dit is de taak der phjsiologie, een onderdeel der wetenschap, waarop de theorie van Darwin eveneens een zeer grooten in- nloed heeft uitgeoefend en waarvoor, niet minder dan voor de morphologie, sedert het jaar 1859^ een geheel nieuwe periode is aangebroken. Dat gedeelte der physiologie, dat zich ten doel stelt het leven van het dier nategaan in betrekking tot de buitenwereld ^ de //Relations-Phjsio- logie'^ zooais zij door Haeckel wordt genoemd, kan weder in een tweetal onderdeelen worden gesplitst. Het eene, de leer van de levenswijze» van de httishouding der dieren^ heeft de aandacht van een aantal natuuronder- zoekers getrokken , die in het nagaan van deze verhoudingen en in de be** schrijving van den uitwendigen vorm bijna de geheele taak der zoologi- sche wetenschap hebben gezien. Ik behoef slechts de namen te noemen van Reaumur^ de Geer^ Rosel von Rosenhof^ Bonnet, om aantetoonen, hoe dit onderdeel der zoologische wetenschap in vroegeren tijd niet is verwaarloosd. Met de opkomst der waarlijk wetenschappelijke zoologie is het aantal onderzoekingen omtrent de levenswijze, de huishouding der dieren niet toegenomen. Door den wetenschappelijken zooioog werd dit onderdeei meer als eene soort van dilettantismus beschouwd en als zoodanig buiten zijn terrein gerekend. Of moet het daaraan niet worden toegeschre- ven , dat twee der grootste ontdekkingen in de zoologie , de generatiewisse- ling der Salpen , door een dichter» Chamisso , de parthenogenesis door een predikant, Dzierzon, werden ontdekt? Dit zou waarschijnlijk het geval niet geweest zijn , indien de wetenschappelijke zooloog zelf zich niet enkel bijna uitsiuitend tot het morphologisch deel der wetenschap had bepaald. 256 H. J. VAN ANKUM De desceDdentie-theorie^ die in de leer der natuurkeuze haar waren grondslag heeft gevonden , legt den zooloog van onzen tijd den plicht op ook dit onderdeel der wetenschap op degelijke wijze te behandelen. Alleen door een nauwgezette studie omtrent de huishouding der dieren zal het mogeiijk zijn de zoo ingewikkelde verhoudingen van den /ystrijd om het leven" te leeren kennen* Op weik eene wijze de huishouding van het dier door den zooloog, die op dezen naam in onzen tijd wil aanspraak maken» moet beoefend worden, leert ons de kiassieke verhandeling , uithet vorige jaar, van Munchen'8 beroemden zoolpog Carl Theodor von Siebold iirBeitrage zur Parthenogenesis der Arthropoden". Hel tweede onderdeel der //Eelations-Fhysiologie'^ de geographie der dieren in den meest uitgebreiden zin van het woord, is zonder de toe- passing der descendentie-leer niets anders dan een dorre verzameling van feiten , als H ware een statistisch en tabellarisch overzicht van de onder- scheiden plaatsen^ waar op onzen aardbol de verschillende diervormen wor- den aangetroffen. De dikwijls schijnbaar zonderlinge verspreiding der die- ren op onze aarde zal eerst hare verklaring vinden in den waren samen- hang» die er tusschen al de vormen, voorwereldlijke en nog levende, be- staat , eene verwantschap , die ons door de afstammings-leer duidelijk wordt aangetoond. Eerst onder den invloed der descendentie-Ieer derhalve is het mogelijk de oorzaken optesporen» eerst door haar is dus de leer van de geographische verspreiding der dieren een wetenschappelijk onderdeel der zoologie geworden. Dat gedeelte der phjsiologie, welks taak het is de uitingen van het leven bij het organisme op zich zelf te onderzoeken, de physiologie in engeren zin , wordt door Haeckel met den naam ^Conservations-Physiologie" aangeduid. Dat de descendentie-Ieer ook voor haar van groote beteekenia mag genoemd worden, is boven allen twijfel verheven. Immers alleen volgens de descendentie-leer is het mogelijk den natuurlijken samenhang van de verrichtingen der onderscheiden cellen en organen aantewijzen. Evenals deze zelve zich slechts trapsgewijze onder voortdurende verandering hebben gevormd» evenzoo hebben zich ook de verrichtingen bij de voort- gaande differentieering der onderscheiden deelen ontwikkeld. Zoo heeft derhalve de dierkunde, aan de hand der descendentie-Ieer» REDEYOERING. m 6n door haren omvang 6a door hare beteekenis eene der meeat eervoUe plaatsen ingenomen op 'tgebied der menschelijke kennis. Dat ook de toekomst ODzer wetenschap schoon mag genoemd worden, aarzel ik niet uit te spreken. Zij zal het antwoord niet schaldig blijven op een aantal vraag8takken ^ die naar de meening van velen niet kunnen opgelo8t worden. gln^B Imire der Natnr'' ^Dringt kein enchaffiier Qeist." Het zai nog wel meer dan e^nmaal den natauronderzoeker worden toegeroepen, die aan de hand der descendentie-leer tot in de diepste ge- heimen der nataur zal trachten doortedringen. Maar met Goethe zal^^aiin antwoord zijn: ^Nator iu;t weder Kem/' irNoch Schale/'^^'^^^.. ^ASioB ist aie mit einenunale/' Door zijne werkzaamheid zal ongetwijfeld de wetenachappelijke dier- kunde van dag tot dag eene schrede voorwaarts doen op het pad harer ontwikkeling, waarop haar reeds zoo menige iauwerkrans is toegereikt. Ik zoude aan het einde mijner taak zijn, indien ik mij niet had voor- gesteid nog een enkel woord te wijden aan de hulpmiddelen , bij het tegenwoordig standpunt der dierkunde» noodig voor de beoefening en het onderwijs van deze wetenschap aan de Hoogescholen. Toen linnaeus in 1745 te Upsala een natuurhistorisch museum grond- vestte^ waarin hij de onderscheiden diervormen samenbracht^ die hij kon verkrijgen en deze rangschikte naar het door hem aang^even systeem, bewees hij aan de beoefeniog der dierkunde een niet geringen dienst en trachtte hij eene inrichting te stichten, die geheel aan de eischen der toenmalige wetenschap voldeed. Of ook in onzen tijd een dergelijk maseum noodig is? Ik aarzel geen enkel oogenblik dit bevestigend te beantwoor- den. De enkel beschrijvende » systematische zoologie toch, al beschoawen wij haar ook volstrekt niet meer als de eigenlijke wetenschapi is een ge- deeite, dat onmisbaar mag genoemd worden bij de wetenschappelijke on- derzoekingen omtrent de ondersoheiden diervormen. Een musenm, in den 84 19« H. J. ?AN ANKUK geest iran LinoaeQs, ^dus efin Buiver syateaiatiach , okoet zooveel mogelijk alle dierea bevatten , idie luer of daar op den aardbol vooikameB , gemttg* scbikt 4iaar het ean of aoder Ggrsteem, dat op de meeet geleidelijke wijze een ovenlicht der tondei^dieiden vormen kan geven. Vooral ter wille der «oUedigheid en ook wegens de groote onkosten, die aan het tot staafd brengen en uitbreiden van een zoodanig museum verbonden zijn, is het naar mijne meening zeer wensdherrjk, dat in iederen staat slechts een enkel groot museum van dien aard wordt gevonden in eene der grootste academiestddoB eki waarin in de alleree»te plaats al de venchillende dieren van den^^ad^rlandaohen bodem en van de buitenlandsche bezittingen wor- den bijeengebracht. Daardoor zal men in eene reeks van musea^ over de geheele wereld verspreid , al de verscbillende vormen bij eikander krijgen , die ooit op den aardbol zijtjt gdvoncbny met juiste opgaven omtrent tijd en plaats, waar zij zijn aangetrofiPen. Van deze systematische musea moe- ten die der Hoogeschofen , ^mter h^t besftunt van den Hoogleeraar met het onderwijs der dierkunde bektst, geheel verschillend zijn. Deze moeten er niet naar streven zooveel mogelijk al de dieren te bevatten, die hier of daar zyn gevonden. Zij moeten zich tevreden steUen met de grood* vormen, noodig voor het onderwijs en vooral verzameUngen bevatten van vergelijkebd anatomischen en embrjrologischen aard. Immers wij hebhen het zooeven gezien, dat bij het tegenwoordig stand-^ punt der wetenscbap docur de de^cendentie-theorie de embrjologie en de leer van de levenswijsBe en de huishouding der dieren zeer belangrijke onderdeelen der wetenscbap «ijn geworden, dat de dierkunde zich in de toekomst bepaaldel^k aan hunne hand moet trachten te ontwikkelen. De. embrjrokgie toch is de yooirnaamste hasis voor het natuurlijke stelsel, het waarnemen van.de hnishouding der dieren het noodzakelijk fundament tot hefc verkiarsen der niet zelden aeer duistere verhoudiogen vao deu strijd om het leven. Aan de «(isterweteiQSQhap der zoologie , de botanie^ is reeds KESEYOERinG. ^ 369 sinds geruimen tijd in den aan alle Hoogescholen; verbonden bpBtua> bdta- nicus gelegenhfiid gegeven tot embryologiache ondonsoekingen en waarne- mingen' omtrent levenswijse. Aan< bijaa: geen enkele Hoogeschool bestaat er tot opi dit oogenblik voor de dierkunde iets van dien aard. Zelfs niet het kleinate plekje groiid met eenige aquaria en andere inrichtingen tot het houdent van levebde dieren ia voor haar beachikbaar gesteld. Bij het onderwijs. in da dierkunda kunnen nog niet» als bij dat in de plantenkunde , telkens levende voorwerr pen in. verschillmde ontwikkelingstoestanden worden aangewezen, bijna uitslnitend is het beperkt tot het gebruik van gedroc^de of spiritusf- objecten. Dat aan dezen toestand zoodra mogelijk een einde moet worden g^ maakt, opd^ ook het onderwijs in de zoologie en hare beoefening aan dJd, HoogesoholeQ aan het tegenwoordig standpunt der wetenschap zal beant^ woorden , behoef ik waarlijk niet nader te betoogeUi Men versta mij echter wel. Ik bedoel volstrekt niet, dat men aaii>de Hoogescholen horti zoologici, diergaarden, zal gaan verbinden^ die daar- enboven maar al te dikwijls in min of meer gezeliige theetuinen ont- aarden en groote aquaria zal oprichten als die te Hamburg, Brussel of Berlijn. In de diergaarden moeten een aantal schoone, vleeschetende dieren met olifanten , giraffiBn en andere ixiierkwaardige vormen uife ver a%el^or landm zijn uitgestald, in de groote aquaria, die telkens door het publiek worden bezocht, moeten in de* eerste plaats grootere diervormen praohtig^ zijn ten toon gesteld. Van dit ailes is niets noodig bij de inriohtingen , die aan de Hoogescholen moeten verbond^n wordeu; Deze hebben alleen gelegenheid te geven tot het zooveel mogelijk in den naftuarataat.hpade» van levendoi^ meeatal lagere diervormen, die bij het ondermjs voor eea. zekeren tijd» biV. een cursus, of bij het een of aoder onderzpek noodigi zijn. Zee* en ao^water aquaria^ kleinere en grootere afgealotian rjiioiten tot het. houden. en kwedEen van dikwijls algemeen te vinden diervoriM& zijn hier noodig. AUeen met behulp van dergelijke inrichtingen kan naar mijne meening bij het tegenwoordig atandpunt der dierkunde voldoend. onderwijs in dezer wetonaehap mogelijk.zijn. 84* S60 H. J. YAN ATf^Kim Alle begin n moeielijkl • Hij, die induBtrieele onderaemiiigen heeft tot ttand gebracht^ die de geheele wereld doen verbaasd staan, weet maar al te goed, welke groote swarigheden in het begin te overkomen waren. De wetenachappelijke man, die in het een of ander werk de heerUjke resultaten van een voor* trelBPelijk oodersoek heeft nedrgeiegd, — hij sal knnnen spreken van den eersten tijd^ toen hij, overstelpl door allerhande moeielijkheden , menigmaal op het punt waa den arbeid te ataken. Zoo is het ook hierl Het tot stand brengen van deie inrichtingen aan de Hoogescholen zal in het begln met meer dan ^e moeielijkheid ge- paard gaan. Maar het einde tal de moeite loonenl Langzamerhand tot Btand gekomen zullen zij, evenals de loologiache stations te Napek en elders , getuigen , hoe op het gebied der dierkunde vooruitgang bestaat en Bullen juiat zij, door de studenten aan de Hoogeacholen ti meer en meer lust voor de beoefening der dierkunde inteboezemen , de wetenachap met rvttzenschreden doen vooruitgaan. Zeer Geachte Toehoordersl Veel heb ik reed8 van Uw geduld gevergd. YeTganir mij nog;* alvorene dit «preekgestoeke te verlaten, met een enkel woord te voldoen aan de verplichtingen , mij niet alleen door het gebruik, maar ook door den drang des harten opgelegd* Allereerst wend ik mij dan tot U, Bdel Groot Achtbare Heeren, Cnra- toren van deze HoogeschooII Levendig gevoel ik het, dat ik U nimmer genoeg zal kunnen danken voor het groote bewijs van vertroawen, mij en mijner werkzaamheid geschonken , nu ik door Z. M. onzen geeerbiedigden Eoning, op Uw vereerende voordracht, ben geroepen tot de hooge be- trekking , die ik heden aanvaard. Nieliegenstaande mijn jeugdigen leeftijd hebt Gij , overtuigd van mijne liefde voor de wetenschap , mij den leeratoel der dierkunde aan Uwe Hoogeschool waardig gekeurd. Het ia mij eene behoefte U thans openlijk de verzekering te geven, dat ik, met al wat in mij is/zal streven UW& verwachtibg niet te beadiamen. Door grooten ijver zal ik trachten te vergoeden, wat mij — en ik gevoel op dit oogen* REDEYOERING. 261 hlik meer dan ooit , hoeveel het is — nog aan ervaring ontbreekt. Daar- door hoop ik nuttig werkzaam te zijn in de heerlijke nataurwetenschap , die ik van kindsbeen af heb lief gehad en iets te kunnen bijbrengen tot den bloei der Groningsche Hoogeschool, die mij na aan het harte ligt, aan welke ik zelf, v66r nog korten tijd, onder leiding mijner voortreffelijke leermeesters , als student werkzaam was. Wilt mij ook verder Uw machtige ondersteuning niet onthouden! In- sonderheid» waar ik eerlang tot U zal komen met het voorstel tot het aanscfaaffen der hulpmiddelen » noodig voor het onderwijs en de beoefening der dierkunde bij het tegenwoordig standpunt der wetenschap. Dit verzoek richt ik ook tot U, HoogWelGeboren Gestrenge Heer^ Secretaris van het Coliege van Curatoren I Nog slechts korten tijd belast met de gewichtige betrekking^ die Gij aan deze Hoogeschool bekleedt, geeft Uw uitnemende kennis , Uw groote ijver een voldoenden waarborg , dat Gij zult treden in de voorstappen van Uw verdienstelijken voorganger^ als hij zult trachten de belangen dezer Hoogeschool te behartigen.. Hoog Geleerde Heeren, Hoogleeraren aan deze Hoogeschool! Hoe uit- eenloopend de vakken van wetenschap mogen zijn, die Gij tot de Uwe hebt gekozen» toch vindt Gij hierin Uw punt van vereeniging, dat het U allen bij Uwe studien er om te doen is naar de waarheid te zoeken. Bij het waarnemen der natuur zal ook ik trachten daarnaar te streven. Met deze verzekering begroet ik U als mijne ambtgenooten. Ik doe het niet zonder schroom. Immers^ wanneer ik Uwe rijen overzie^ valt mijn oog op mannen, die mij niet alleen in leeftijd, maar bovenal in wetenschap en ervaring verre overtreffen. Met alle bescheidenheid neem ik plaats in Uw midden, overtuigd^ dat slechts liefde voor wetenschap en onderwijs mij toegang hebben verleend tot Uwen kring. Vergunt mij , den jeugdigen ambtgenoot, dat ik mij dringend aanbeveel in Uwe welwillendheid I Dit verzoek richt ik inzonderheid tot U, Hoogleeraren der wis- en natuurkundige faculteitl Meer dan eenmaal zal ik Uwe voorlichting be- hoeven. Wilt mij met raad en daad bijstaan in de vervulling der moeie- lijke, die voortaan op mijne schouders rust. 262 H. J. VAN ANKUM Hoe gaame had ik hier iiiij.Qe beide hooggeacbte voargaiigers en lee^ m/sestera gezien ! Gij allen herioDert U den waardigen Claas Mulder, nog voor weinige jaira 000 sieraad van deze Hoogeschool , al te spoedig dooi; den dood aan zijne ge- achte familie, talrijke vrienden en dankbare leerlingen ontruktl Met heel mijn hart breng ik hulde aan de nagedachtenis van dien vaderlijken Vriend , dk mijne eerste schreden op het pad der dierkundige wetenschap heeft geleid. Ambtsbezigheden verhinderen IT hier tegenwoordig te zijn , Hoog Geleerde Salverda 1 In U erken ik vol dankbaarheid den leidsman , niet alleen in mijne dierkundige studien , maar ook in den tak van onderwijs , waarin Gij eenmaal met zooveel roem aan onze polytechnische school zijt werkzaam geweest. In U hoop ik altijd te behouden een uitstekenden leermeester, een trouwen vriendl Moge het lager onderwijs , waarin voor een groot gedeelte de toekomst eener natie ligt opgesloten , in U een niet minder voortrefPelijk Inspecteur vinden dan het hooger onderwijs in U heeft gehad een degelijk Hoogleeraarl Zeer Geliefde Vader! Geene woorden zijn in staat, om de gevoelens van ware hoogachting, warme dankbaarheid , innige liefde uittedrukken, die mij bezielen, nu ik van deze plaats U mag begroelen. Gij hebt achter U een leven, waarin Gij meer dan een dienst aan de wetenschap en aan de maatschappij hebt bewezen» waarin Gij voor Uw geheele om- geving een voorbeeld zijt geweest van groote arbeidzaamheid', van eerlijk- heid des harten. Voor mij waart Gij daarenboven de trouwe, zorgdra* gende Vader, wien het nimmer te veel was, waar het gold de belaogen van zijn kind te bevorderen. Uw voorbeeld zal ik voor oogen houden, ook in den nieuwen werkkring, die zich op dezen dag voor mij ontsluit, Waarde Broeder 1 Na een drietal jaren in Groningen teruggekeerd > zalik, als in vroegeren en lateren tijd» dagelijks met U omgaan^ Behoef ik U wel te zeggen, dat ik dit op hoogen prijs stelP Neen, immers Gij weet, dat ik overtuigd ben in U een ouderen. Broeder te bezitten, die mij altijd ten goede raadt en door wiens vriendschappelijken omgang ik in meer dan ^n opzicht zal kunnen leeren. Moge het U gegeven worden al meer en meer vruchten te plukken in de betrekking, die Gij met zoo- veel ijver waarneemt en waarin Gij zoozeer zijt gewaardeerdl REDEVOERING. 263 Beste Vader, Trouwe Broeder! Blijft voor mij, wat Gij altijd voor mij geweest zijt! Tot U een woord van dank, geachte Vrienden! die mij op zoo harte- lijke wijze hebt geluk gewenscht met de ouderseheiding mij te beurt ge- vallen en mij Ihans Uwe belaDgstelling hebt getoond door mijne inwij- dingsrede met Uwe tegenwoordigheid te vereeren. In 'tbijzonder breng ik dien aan U, WelBdele Zeer Geleerde Hooge- wer£f! Nooit zal ik, voor weinige dagen nog Uw ambtgenoot aan de Hoogere Burgerschool te Rotterdam, de vele vriendschap vergeten, mij door U bewezen, de aangename uren, die wij samen hebben doorgebracht. Breng, in de schoone, mij dnvergetelijke Maasstad teruggekeerd , mijne groete aan vrienden en bekenden ! Mogen wij elkander recht dikwijis op onzen verderen levensweg ontmoeten! WelEdele Heeren, Studenten! Met groote ingenomenheid aanvaard ik mijne taak , overtuigd , dat lust tot vrije en zelfstandige studie de drijf- veer is, die U aan deze Hoogeschool doet werkzaam ziju. Mijn leven zal ik voortaan aan Uwe belangen wijden. Dit geldt inzonderheid U, M. H., die de natuur- en geneeskundige studien tot de Uwe hebt gekozen. Bij het beoefenen der wetenschap zult Gij dikwijis op groote moeieiijkheden stuiten. Gij zult U daardoor niet laten afechrikken I Zij zuUen U integendeel een prikkei zijn , om telkens met grooteren ijver op het eenmaal ingeslagen pad voorttegaan. Ik beloof U nimmer moede te zullen worden , waar het geldt U bij Uwe studien de behulpzame hand te reiken. Wel is waar kom ik niet tot U met de ervaring van een hoogeren leeftijk — daartoe verschillen onze jaren veel te weinig — maar toch bezield met grooten ijver en vurige liefde voor wetenschap. Daardoor zal mij — naar ik hoop — Uw vriendschappelijke medewerking ten deel valleu , die de eerste voorwaarde is , zal mijn wer- ken in Uw midden met den gewenschten uitslag bekroond worden. Te samen willen wij ons wijden aan het onderzoek der schoone natuur, te samen werken voor het welzijn onzer dierbare Alma Mater! M PLAATS DEB THEOLOGISCHE WETENSCHAP IN DB BNCYCLOPEDIE DEB WETENSCHAPPEN. REDEVOERING BU DB AANYAABDING TAN HET HOOOLEEBAABSAMBT AAN DB GEONINGSCHB HOOGESCHOOL, mTOVSPAOKEN DBN Sl»" NOYEMBEB 1878. D». D. CHANTEPIE DE LA SAUSSAYE. 85 SDEL GBOOT ACOBTBABB HEEBEN , GITBATOBEN DEZBB HOOaE- SGHOOLI HOOGWELGEBOBEN HEEB, SEGBETABIS YAN HET OOLLEGE YAN OUBATOBENI HOOGGELEBBDE HEEB, BECTOB MAGNIFIG17S, HOOGGELEEBDE HEEBEN PBOFBSSOBEN, ZEEB GEAGHTB AMBTGENOOTEN ! EDEL AGHTBABE HEEBEN, AAN WIE HET BESTUUB YAN DEZB STAD OB DB HANDHAYING VAN HET BBGHT IS TOEVEB- TBOUWDI WELEDELB ZEEBGELBEBDE HEEBEN, DOGTOBEN IN DB YEB- SGHILLENDE PAGULXJfilTJfiN ! WELEEBWAABDE HEEBEN» GODSDIENSTLEEBABEN ! WELEDELB HEEBEN, STUDENTEN AAN DEZB HOOGESGHOOLI EN YOOBTS GU ALLEN. DIE DEZB PLBGHTIGHEED MBT UWE TEGBNWOOBDIGHEID YEBEEBTI GEAGHTB TOEHOOBDBBS! V66r ruim drie jaren werd aan eene der doitsche aniversiteiten , door eenen hoogleeraar in de bespiegelende wijsbegeerte, bij eene gelegenheid als deze, in eene rede over de gemeenschap der faculteiten ^)^ de opmer- king gemaakt dat dit onderwerp in den laataten tijd meer dan vroeger in academische redenen behandeld was geworden. De oorzaak van dit ver* schijnsel iag, naar den redenaar, in het gevaar, waarmede, door de toe- nemende arbeidsverdeeling in ieder vak en den ijver voor d^taii-onderzoek, de wetenschap in haar geheel bedreigd werd^ namelijk dat de gemeen- schappelijke band, die alle wetenschappen verbindt^ zou worden oit het oog verloren en daarmede het zedelijk karakter der wetenachap prijsgegeven. Zoo wordt in Daitschiand geoordeeld, in Doitschland, het land der universiteiten bij uitnemendheid, hot land» waar, ondanks al de verschei- 86* 268 D. GHANTEPIE DE LA SAUSSATE denheid van stammen en wat ook tot hiertoe Noord en Zuid gescheiden had gehoaden, lang voor de politieke eenheid, de universiteiten een mid- denpunt van vereeniging waren. In haar toch vond de ref^ublica Uterata eene organisatie, die» boven de beklemmingen van den PoHzei-ataat ver- heven» haar republikeinsch karakter handhaafde en het ideaal van vrijheid en gemeenschap, van een /^koninklijk priesterdom" zoeht te verwezenlij- ken, Ook daar thans klachten over ^Zersplitterunff" en een zoeken van waarborgen tot behoud der gemeenschap. Ook d4fiur! Ik heb het oog op Nederland, waar de universiteiten, hoezeer ook geierd, toch niet die centrale betedLenis hebben voor het Mtionale leven als in Duitsohland; waar de philosophische geest, die het gescheidene verbindt» zooveel zwakker is, waar bovendien de begrippen over onderwijs in het algemeen, over hooger onderwijs in het bijzonder^ meer dan in Duitschland den invloed hebben ondergaan der fransche uni- versitaire indeelingen of liever .afscheidingen van vakken. Kan men zelfs wel ten onzent op alle universitaire sjrmpathien rekenen, wanneer men op dien band aller wetenschappen wijstP Wordt de wijsgeerige grond, waarin zij alle wortelen, algemeen erkend? Indien dit zoo ware, waarom wordt dan de studie der wijsbegeerte zelve, aU afzonderlijk vak van wetenachap, zoo kennelijk verwaarloosd? Evenwel meer dan zij, deelt de wetenschap, tot wier beoefening en vertegenwoordiging in uw midden ik heden geroepen word, in die on- gunst der openbare meening en ondervindt den invloed der strooming die van de studie der onzichtbare dingen naar die der zichtbare afvoort. 