title: Annales Academici
creator: None
text: Over den oorsprong van de op dit gebied te huis behoorende natuorvoor- Digitized by Google REDEVOERING. 241 werpen heeft men langen tijd m het onzekere verkeerd. In plaats van daarin de overblijfselen te zien van dieren, die in vroegere perioden op den aardbol hebben geleefd en hen te beschouwen als de onaantastbare oorkonden van de opeenvolging der onderacheiden vormen, heeft men over hun ontstaan allerhande hypothesen uitgedacht, de eene nog dwazer dan de andere. Ook Linnaeus standpunt is hier geenszins zuiver. Wel heeft hij in deze voorwerpen de versteende overblijfselen van dieren gezien, maar hunne beteekenis volstrekt niet begrepen. Of blijkt dit niet duidelijk uit het ffsjstema naturae", waar zij, zelfs in de laaiste door hem bewerkte uitgave, niet in het /rregnum animale", maar in het ^regnum lapideum'^ als de orde der irpetrifacta", nevens die der ^concreta" en //terrae", in de klasse der /yfossilia" zijn opgenomenP In de «^Recherches sur les Ossements fossiles" heeft Cuvier een meester- stuk nagelaten^ dat, behalve door zijn onschatbare waarde voor de verge- lijkende anatomie, vooral van groote beteekenis is, dewijl daarin met zekerheid is aangetoond, dat de voorwereldlijke dieren des te meer ver- schillend zijn van de thans levende, naarmate zij in oudere aardlagen worden aangetroffen. Dat Cuvier met zijne buitengewone verdiensten omtrent systematiek, vergelijkende anatomie en palaeontologie tot eene autoriteit der eerste grootte is verheven , zal U wel niet verwonderen , dat hij dus, evenals Linnaeus, eindelijk ook een hinderpaal is geweest voor de ontwikkeling der wetenschap, spreekt van zelf. De palaeontologie , zoowel voor het eene als andere rijk der organische natuur, doet ons in hare ontwikkeUngsgeschiedenis zien , hoe zij oorspron- kelijk niet door de zoologen en botanici ex professo werd beoefend^ maar daarentegen de eerste jaren harer kindschheid in dienst der geologie heeft doorgebracht Deze stelde haar slechts op prijs, in zooverre zij in staat was geschikte voorwerpen , zoogenoemde //Leitfossilien", aan te brengen , om den betrekkelijken ouderdom der onderscheiden aardlagen te bepalen. Een palaeontologische ontwikkelingsgeschiedenis der fauna en flora lag vol- strekt niet in haar doel. Van deze kon trouwens tot voor ruim veertig jaren geenszins sprake zijn in verband met de tbeorie, die tot op dien tijd met ijzeren hand haar schepter zwaaide op het geheele gebied der geologie. Volgens deze theorie zou de geheele vorming der aardkorst in 82 Digitized by Google £43 H. J. YAn ANKUM ecn aantal perioden kannen verdeeld worden, die elk op zioh zel?e eea bijzondere dierra* oi plantenwereld hebben bezeten. De opvolgende perio- den waren van elkander gescheiden door diep ingrijpende kataAtrophra» die telkens de geheele organische scbepping aonden vernietigd hebben. Alle vormen toch uit het planten- en uit het dierenrijk moesten bezwijken in den strijd tegen den invloed dezer geweldige revoluties, die natuurlijk 0iet nader konden verklaard worden, evenmin ala al de onderscheiden aeheppingaakten , die er noodig waren voor de met iedere periode nieuwe werelden van planten en dieren. Deze theorie werd door de autoriteit vao Cuvier tot een dogma verheven, dat niet alieen op het gebied der geologie^ maar ook der palaeontologie , ja der geheele zoologie en botanie in haar meest uitgestrekten omvang, jaren lang het vrije onderzoek hee£t tegen- gefaouden. Dat de onveranderlijkheid der soort in zeer nauw verband staat met deze theorie, behoef ik wel niet te betoogen; evenals Linnaevs heeft dus ook Cuvier de leer van de onveranderlijkheid der so<Mrt niet alleen omhelsd, maar daarenboven luide verkondigd. De ontwikkelingsgeschiedenis, een onderdeel der morphologte, is, wij hebben het reeds zooeven opgemerkt, een noodzakelijk fundament voor 't gebouw der wetenschappelijke dierkunde. Dit is het geval eoowel met de ontwikkelingsgeschiedenis van het individu , als met die der stammen. De ontwikkelingsgesohiedenis van het individu, gewoonlijk met dea naam embryologie ^ door Haeckel met dien van otUogenie aangeduid, is in de tweede helft der vorige eeuw een geheel nieuwe pmode ingetreden door de klassieke werken van Caspar Friedrich Woiff. In 'tjaar 1759, dus juist honderd jareu voor de eerste uitgave van Darwin'8 werk, vor^ scbeen zijne «^theoria generationis", die, met een tweede verhandeling «rde formatione intestinorum"^ voor altijd aan de door mannen als Halier e& Bonnet zoo krachtig gesteunde evolutie-theorie den doodsteek toebracht ea de leer der epigenesis grondvestte. Welk een groote invloed hierdoor is uitgeoefend^ begrijpt men aanstonds, wanneer men slechts bedenkC <1<A voigens de evolutie-theorte eigenlijk geen sprake kan zijn van een embrjo- iogisch onderaoek van eenige beteekenis. Volgens deae the«ie toch sijn van den beginne af alle deelen reeds gevormd aanwerig en hebben deae zich bij Terdere ontwikkeling enkel te onthullen. Met het invoeren vap Digitized by Google REDEYOBRING. S4S de leer der epigenesb, d. w. &. van het trapsgewijze ontstaan van den embryo uit een eenvoudigen kiem, heeft Wolff den grondslag voor de weteDflchappelijke OBtwikkelingsgeschiedenis gelegd. WolflTs geniale ondersoekiogen hebben echter ongeveer een halve eeaw geen invloed op de ontwikkeling der wetenscbap uitgeoefend. Zijne ver* handeling ^de formatione iiitedtinorum" was zoo zeer vergeten^ dat zeiCs Oken in 'tjaar 1806 zijne onderaoekingen //iiber die Bildung des Darm- kanals aus der Vesicula umbilioalis'' bekend maakte, zonder die vaii Wolff te kennen. Eerst sedert Meckel in 't jaar 1812 Wolff^s verhandeling over het darmkanaal in 't duitsch heeft vertaald , dagteekent de invloed , door de onderaoekingen van Wolff uitgeoefend. Door de werken van Christian Heinrich Fander en Carl Emst von Baer maakte de ontwikkeiingsgeschiedenis weinige jaren later reusachtige vorderingen. Vooral die van den laatsten hebben een zeer groote betee- kenis gehad voor de ontwikkeling der wetenschappelijke dierkunde. In aijne wericen vindt men niet alleen de eerste voUedige en in bijzon* derheden doordringende onderzoekingen over de ontwikkeling van het hoen, maar ook over die van een aantal andere gewervelde dieren. Daarenbovea was von Baer zoozeer doordrongen van de hooge wetenschap- pelijke waarde van het vergelijkend onderzoek, dat hij^ zooals Cuvier vaa de vergeiijkende anatomie, de grondvester is geworden der vergeiijkende emlNryoIogie. Bijna gelijktijdig met Cuvier» maar geheel onaf hankelijk van dezen, kwam ook von Baer, geleid door de ontwikkelingsgeschiedenis van 'tindividui tot het besluit» dat in het dierenrijk een viertal groote typea moeten onderscbeiden worden, die overeenkomen met die, welke door Cuvier werden aangegeven. Men ziet het; de verdiensteb van von Baer voor de dierkunde , ofschoon veel mioder algemeen bekend , zijn inderdaad niet geringer dan die van Cuvier, ja moeten door den wetenschappelijken zooioog veel hooger worden gesteld. Men vergete niet, dat de basis der klasstficatie bij von Baer berustte op de ontwikkelingsgeschiedenis van het individu, derhalve op een zeer groote kennis van het geheele orga* nisme. Cuvier daarentegen vond het uitgangspunt in de vergeiijkende anatomie^ een onderded der dierkunde veel minder ingrijpend dan de embryofegie. Het is dah ook niet te verwonderen, dat de ieer der 82* Digitized by Google 244 H. J. VAN ANKUM typen van von Baer in vele opzichten boven die van Gavier mort gesteld worden. Bij de vier groote tjpen , zooals die door Cavier en von Baer werden aangenomen, moet men niet zoozeer acht geven op een hoogeren of lage« ren trap van ontwikkeling , als wel op de wijze» waarop de deelen zich tot elkander verhoaden en op den algemeenen vorm. Deze moet onder- scheiden worden van de meer of minder hooge bewerktaiging » die in 66ne en dezelfde tjpe zeer kan verschillen. Cuvier heeft hierop, dit valt niet te ontkennen^ wel gelet, maar toch niet overal de beide begrippen van den algemeenen vorm en de meer of minder hooge ontwikkeling ge- noegzaam ait elkander gehouden. Getuige slechts de type der straaldieren, waarin door hem een aantal dieren zijn opgenomen» die volstrekt niet den gestraalden vorm vertoonen^ maar daarin alleen zijn geplaatst om hunne zeer lage bewerktuiging. Door von Baer werd als vaste regel aan- gegeven^ dat men steeds de verschillende typen van organisatie en de onderscheiden trappen van ontwikkeling van elkander moet onderscheiden. Juist hierdoor staat de leer der typen van von Baer verre boven die van Cuvier^ 't geen alleen is toeteschrijven aan 't verschil van uitgangspunt Elke type kan zich dus in hoogere en lagere ontwikkelingstrappen vertoonen , de enkele vorm toch wordt en door de type en door den gtBad van ont- wikkeling bepaald. De typen, die door Cuvier en von Baer werden onderscheiden , zijn die der animalia vertebrata, articuUta, mollusca en radiata. Door Cuvier zijn zij voornamelijk gegrondvest op de verhouding en ligging der centrale deelen van het voor gevoel en beweging dienend zenuwstelseL Von Baer zag daarentegen haar meest wezenlijk verschil in de geheel uiteenloopende embryonale ontwikkeling. Voor den tweeden tak der ontwikkelingsgeschiedenis , zooeven die der stammen, der piyla genoemd, is de veranderlijkheid der soort en hare onderlinge afstamming de conditio sine qua non. Tot het jaar 1859 gold echter algemeen in de wetenschap het dogma van hare onveranderlijkheid, dat, zooals ik reeds heb aangetoond, haren oorsprong heeft gevonden in de bovennatuurlijke scheppingsgeschiedenis, gesteund door de autoriteit van mannen als Linnaeus , Cuvier en zoovele andere beroemde zodlogen Digitized by Google REDEVOERING. 245 en botanici* Dat derhalve aao de ontwikkeliDgsgeschiedeQis der stammen , de pAyioffeme, looals zij door Haeckel wordt genoemd, thans, in de alier- eerste jaren harer kindschheid, zooals maar al te dikwijls geschiedt, nog geen hooge eischen mogen gesteld worden, spreekt van zelf. Het dogma van de onveranderlijkheid der soort is als 't ware eene ves- ting geweest» die, versterkt door de autoriteit van kerk en wetenschap, niet dan na herhaalde bestormingen , voor den rationeelen invloed der monistische phiiosophie is bezweken. De eerste bres werd reeds in 't jaar 1809 door Lamarck geschoten, toen hij in zijne «^Phiiosophie Zoologique" de descendentie-leer aangaf , d. w. z. de leer, volgens welke alle organis* znen» hetzij hedendaagsche , hetzij voorwereldlijke zich uit eenige weinige, of een enkelen grondvorm hebben ontwikkeid. De trapsgewijze verande- ring der soort werd door hem, behalve voor een klein gedeelte uit eene afwisseiing in uitwendige verhoudingen , bijna uitsluitend afgeleid uit den invloed der gewoonte, het al of niet gebruik der organen. Dat derhalve Ijamarck in zijne verklaringswijze niet overal van eenzijdigheid is vrijte- pleiten, behoeft wel niet nader te worden betoogd. Toch heeft hij reeds in de veranderingen der soort en in de erfelijkheid ^ waarmee deze van geslacht tot geslacht worden voortgeplant , de ware grondslagen gezien voor een natuuriijke verklaring van het ontstaan der organische vormen, van welke de meest eenvoudige door generatio aequivoca zouden voortgekomen sijn, die ik niet aarzel een noodzakelijk vereischte voor de natuurlijke Bcheppingsgeschiedenis te noemen. Lamarck was in zijne //Philosophie Zoologique" zoozeer zijne tijdgenooten vooruit en zooverre verheven boven hunne dualistische beschouwing, zoowel der anorganische als organische natuur, dat hij bijna in het geheel geene aanhangers heeft gevonden. In hoofdzaak stemt de descendentie-leer van Etienne Geoffroy St. Hilaire, die dogr hem in 1828 werd bekend gemaakt.overeen met die van La- paarck. Hij zocht echter de oorzaak van de soortsveranderingen niet «oozeer in de eigen werkzaamheid van het organisme, als veel meer in <le rechtstreeksche werking van de levensomstandigheden. Zoo is Geoffroy b. V. van meening, dat alleen door de vermindering van kgplzuur in de dampkringslucht de vogels uit kroipende dieren zijn ontstaan, daar bij de betrekkelijke toename van het zuurstofgehalte in de lucht de ademhaling Digitized by Google 246 H. J. VAN ANKUM levendiger zou Kijn geworden. Daardoor m>u de tetnperatuur wa het bloed ziJQ gestegen, de werksaamhdd vaji q>ieren en seouweti njo toe^ genomeD, de schubben der krttipende dieren in veerea zijn verandeni Nog minder dan Lamarck, men ziet het, beeft Geofiroy St. Hiiaire de ware oorzaak van de soortsverandering begrepen. Toeh aal zijn naam «Itijd in eere biijven, daar hij het heeft gewaagd de veranderiijkheid der sooit etk haar onderlinge afstamming te verdedigeo tegen haar meest geduchten tegenstander, den in de wetenschap in dien tijd voor nagenoeg onfeilba«r gehouden Cuvier. Den naam van Geoffroy St. Hilaire behoeft men sleeht* te noemen, om aanstonds te doen denken aan den faevigen strijd, die tusBchen beide groote zooiogen» in Februari 1880 te Parijs, in de acad^* mie royale des sciences, is losgebarsten e& die zeife den 19 Juli, in spijt der verwarring op politiek gebied, door een groot aantal toehoorders werd bijgewoond. Toegerust met een buitengewoon groote kennis op 'tgebiod der systematische zook^gie, wist Cuvier een aantal diervormen aantevoereni waarvan de onveranderlijkheid der soort vast scheen te staan en die dan ook in de oogen van de meerderheid de nederlaag toebraohten aan Geoffiroy St. Hilaire. De waarde van de door Cuvier aangevoerde bewijsgronden werd te faoog gesteld en Geoffroy St. Hilaire was niet in staat tot staving der descendentie-leer genoegzaam feiten bijtebrengen » die yoor de meerderheid even tastbaar waren als de argooientett, die door Guvia tegen haar werden aangevoerd. De storm in de door Lamarck geschoten bres was afgeslagen. Cuvier en zijne autoriteit waren zegevierend uit den strijd te voorschijn getreden, de leer van de onveranderlijkheid der soort stond vaster dan ooit. Hoe levendig de toen reeds 6^en-tachtigjarige Goethe in dezen atrijd belangstelde , is algemeen bekend. In een afzonderlijke verhandeling ^Prin- cipes de Philosophie Zoologique, disout^s au sein de l'acad^mie loyale des sciences par Mr. Gec^roy St. Uilaire'', die hij eerst in Ifaart 1882» dus weinige dagen voor zijn dood, voltooide, beeft faij niet aileen een teer duidelijk overzicht gegeven van den belangrijken strijdi maar ook de hooge beteekenis van dezen toegelicht. Goetbe was een der weinigen, die niet werd me^esleept door de bewijsvoeringen wa Cuvier, maar integeo* deel de partij van Geoffiroy 3t Hilaire van ganscher hafte omhelsde. De Digitized by Google REDEVOERING. 24? BBam van Goethe is echter ook door andere zaken onafscheidelijk verbon^ dea aan de descendentie-theorie. Men behoeft slecbts een enkelen blik (e alaan in sijne beroemde verhandelingen ifdie Metamorphose der Pflan« zen", //die Wirbeltheorie des Schadels"» //liber den Zwischenkiefer des Menschen'^ slechts eenige weinige bladzijden, ook uit andere van zijne werken, te iezen» om tot de overtuiging te komen, dat Goethe als het ware een voorlooper is geweest van de descendentie-Ieer, deze in zekere nate met een prophetischen geest heeft aangekondigd , terwijl hij de waarheid van de gemeenschappelijke afstamming der organische vormen en de veranderlijkheid der soort op meer dan eene plaats heeft erkend en uitgesproken. iQoethe als den grondvester der descendentie-Ieer te verroeU den» schijnt mij overdreven en het gevolg te zijn van een te groote ver- eering, die niet tevreden hem op zoo menig gebied een genius te knnnen noemen, heoi ook op dat der natuurphilosophie den eersten lauwerkrans virenscht toetereiken. Goethe was echter niet altijd [natuurphilosoof in de volle beteekenis van het woord: somtijds kwam hij tot algemeene waar- heden> zonder genoegzaam de methode der inductie toetepassen. Zijne uit^raken , die op de onderlinge afstamming der soorten betrekking heb- ben^ zijn dan ook wel beteekenisvol , ma^r hun ontbreekt de ware grond- slag van een op feiten gehaseerde theorie. E^B enki^l pogenblik vestigen wij weder onze aandacht op den toestand cier geok)gie. In 't zelfde jaar, waarin het veto der meerderheid voor niet minder dan dria deoennieo de ontwikkeling eener natuurlijke scheppings- geschiedenis dec orga&isobe vormea had nitgesloten, verseheen het be« roemd^ werk van den eqgelscben natouronderzoeker Lyell , //Principles of Gieology", dat d,e th^rie der groote revoluties onzer aarde voor altijd van bafOr zetei rukCe. Lyell toonde aan/ dat die verschijnselen , welke wij ook tbaoa Bog aan, de oppervlakte onzer aarde waarnemen» geheel toereikend zijn, om de. ontiriU^liiig vao de aftrdkorst in alle, hetzij meer, hetzij^ mifidec ^leele^n p^ioden t^ verklaren en dat men zich, behalve van dede , van aieta an<ib»s te bedienen heeft dan van zeer groote tijdruimten , lifmrin 40ze .yeischijqwten 0B#pb<»idftUjk kebten plftata gegrepen. Van dat oQgenblik a£ ia belt een richlysnoer bij de geologische studien geweest, ooi uit hetgeen ih$Q9) w^cdt ^a^rgenomen, eena verklaring te viaden van Digitized by Google 248 H. J. VAN ANKUM 't geen in vorige perioden op den aardbol is geschied. De geologie heeft hierdoor voor altijd gebroken met het bovennatuurlijke en heeft sedert dien tijd aan de hand der monistische philosophie onophoudelijk gewerkt aan de voltooiing van 'tgebouw der natuurlijke scheppingsgeschiedenis. Rationeel zou het geweest zijn, indien men nu terstond ook het ontstaan der organische vormen door natuuriijke oorzaken had trachten te verklaren en op dit gebied aanstonds had gebroken met het aannemen van een aantal bijzondere scheppingsakten , daar deze toch al haren grond verlorea hadden, nu in de geologie het niet bestaan van de groote revoluties der aarde was bewezen. Dit is echter niet geschied: nog bijna dertig jaren moesten voorbijgaan , voordat men het waagde bij het ontstaan van plan- ten en dieren het begrip van bijzondere, mjstieke krachten uittesluiten. Aan Darwin komt de eer toe van in de beide rijken der organische natuor den onafgebroken samenhang van vroegere en latere perioden te hebben aangetoond, die door hem zijne verklaring heeft gevonden in de trapsge- wijze verandering der op elkander volgende vormen. De door hem gege- ven theorie is dus in hoofdzaak gelijk aan die van Lamarck en Geoffroj; evenals deze beide zoologen beweert Darwin, dat alle onderscheiden vormen van planten en dieren van eenige weinige of e^n enkelen grondvorm af komstig zijn onder de voortdurende, zeer langzame verandering der soort. Hierin echter staan Lamarck en Geoffroy verre beneden Darwin , dat zij, wij hebben het zoo- even gezien , te vergeefs poogden de ware oorzaken van de veranderingen der soort te vinden. Darwin daarentegen heeft ons in de ffnaiural selection", de ffnatuurkeuze", den vasten grondslag voor de descendentie-Ieer gegeven. In de eerste plaats gaat hij uit van de erfelijkheid. Volgens hare wetten gaan de eigenschappen der ouders op de jongen over, zonder echter tot een absolute gelijkheid te leiden. Deze is slechts relatief, daar zioh eenige, hoewei geringe afwijkingen kunnen voordoen, die op verdere nakomelingen , weder volgens de wetten der erfelijkWd, worden overge- bracht. Het best kan dit worden waargenomen aan cultuurplanten en huisdieren, wier veranderingen jaren lang met den grootsten ijver en niet minder zorgvuldigheid door Darwin werden nagegaan.- Hij zag hierdoor, hoe de mensch in staat is kleine afwijkingen telkens te vergrobten , indien. hij slechts de geschikte voorwerpen bij de teelt weet uittekiezen. Digitized by Google REDEYOERING. 249 Ook in den nataurstaat vindt men een dergelijke keaze, de naiuurheuze, die altijd werkzaam is tot het doen ontstaan van alierlei afwijkingen. In de nataar bestaat voortdarend tasschen alle organismen, planten en dieren, een strijd om het leven, die zijn oorsprong heeft in zeer verschillende omstandigheden; De eene piant b. v. trekt ait den grond een groot aantal voedende bestanddeelen en belet daardoor een andere tot ontwikkeling te komen. De plantenetende dieren vernietigen verschiliende gewassen, zij zelve worden op hnnne beart door onderscheiden vleeschetende dieren verschenrd. Deze strijd om het leven bestaat echter niet hoofdzakelijk tnsschen geheel afwijkende vormen , maar wel in de eerste plaats tasschen de verschiilende individa'8| die tot dezelfde soort behooren. Van iedere soort van planten en dieren worden steeds veel meer individa's geboren, dan kannen blijven bestaan; deze voeren voortdarend, onder de meest ingewikkelde verhoudingen , een strijd om het leven , waarin jaist die indi- vida's gespaard blijven, die door deze of gene eigenschap iets boven de andere voorait hebben, beter dan zij in staat zijn aan nadeelige invloeden van klimaat^ grondgesteldheid en anderszins weerstand te bieden^ joagen voorttebrengen , die derhalve, wederom volgens de wetten der erfelijkheid ^ de bijzondere afwijkingen bezitten, die nuttig zijn tot instandhouding der soort en deze in de nakomeliugen te doen toenemen. Zooals derhaive de meusch bij het kweeken Van planten en dieren een bepaalde keuze onder zijne voorwerpen doet, om deze of gene verandering standvastig te maken en te doen toenemen, zoo bestaat ook in de nataur, ten gevolge van den stryd om het leven, de natuurieuze, die wijzigingen tot stand brengt, voor- deelig voor de soort. Ten gevolge van deze nataurkeuze, die eeuwen lang achter elkander heeft gewerkt en daarmeS steeds voortgaat, zijn, volgws de theorie van Darwin, al de verschillende vormen van planten en dieren langzamerhand op onzen aardbol onlstaan. De leer van Darwin is in zekere mate voor de beide rijken der organische natuur hetzelfde» wat die van Lyell is voor dat der anorganische. Beide toch vinden zij haar grond in zeer langzame werkiDgen, die eeuwen achter elkander hebben voortge* duurd, beide toonen zij den samenhang aan van alie tot haar gebied behoorende natuurvoorwerpen. Ewst sedert de invooring der leer van Darwin di^teekent het ontstaaa. 83 Digitized by Google m H. J. VAN ANKUH der pbjlogeDie, de palaeontologiBche oDtwikkelingsgesohiedenis der yerachil- knde soorteii van pfamken en dieren. Het is de taak der phylogenie, om de Yormveranderingen op te sporen , die de weinige groote hoofdklaasra , de atanmen of phj/la, hebben ondergaan onder de voortdurende verandering har«r soorten, gedurende den geheelen tijd van haar bestaan. De palaeontologie heeft derhalve door den invloed van Darwin'8 theorie ook een geheel andere beteekenis gekregen. Vroeger, zo6al8 wij hebben geaien, oitaluitend in diendt der geok)gie, is zij thans een van de meest belangrijke onderdeelen der zoologische wetenschap geworden. Immers zij wijst ons in de op haar gebied te huis beboorende natuurvoorwerpen , de versteende overblijfiselen der dieren, de voorouders aan van thans levende diersoorten en voortaan moet het haar streven zijn uit deze overblijfselen de ware geechiedenis van het op elkander volgen der verschillende vormeo samentestellen. Reeds Linnaeus heeft het in de «^Philosophia Botanica" uitgesproken , dat de natuurlijke rangschikking de eerste en ktatste wensch in de bota- nische wetensohap moet zijn , niet minder behoort ze zulks te wezen in de zoologische. Dat de phylogenie de basis is voor de natuurlijke rangschik- king en d^halve de sleutel voor de vervuUing van dezen wensch mag ge- QOemd worden» zal wel niemand betwisten, die slechts bedenkt, dat wij dan in het natuurlijke stelsel de uitdrukking zullen vinden van de onder- Unge verwantschap , die op de i^tamming is gegrondvest. Dan zuUen wij niet ineer een atelael hebben» dat naar wiUekeurige kenmerken is aangenomen , maar dat door de natuur zelve wordt aangegeven , als 't ware in hare oorkonden onuitwischbaar staat gegrift. De phylogenie, ik zeide het reeds aooeven, is nog in de allereerste jaren harer kindeohheid, daar- enboven zal saj niet dan uiterst langzaam en eerst, na een groot aantal zeer moeielijke ontwikkeUngsperioden te hebben doorgeworsteld , tot eene hoogte komen, die odc maar eemgszins bevredigend mag genoemd worden. De palaeontologie toch, een harer fundamenten» zooals wij hebben opgemerkt, staat niet alleen neg ep em zeer laag standpnnt, maar is daarenboven alleen geenszins voLdoende, om een ook maar eenigszins getrouw beeid van de ontwikkeUng der stammen te geven. Zij i8, volgens de ver** geli^king tan Dairwin» een zeer onvottedige ea in afwisselende dialekten Digitized by Google REDEVOEKING. S&l gedebreven geschiedeDis, waarvan enkel het laatste deel, dat alleen betiek- king heeft op eenige gedeelten van de oppervlakte der aarde, tot ons is gekomen. Maar ook van dit laatste deel is alleen hier en daar een kost hoofdstuk en van elke bladzijde zijn slechts eenige weinige regek b^ hoaden. Behaive aan de hand der palaeontologie moet zich derhahre de phyio- genie nog aan die van andere onderdeelen der soologische weteoaohap ont- wikhelen: van de vergelijkende anatomie en vooral van de embryologie, de ODtwikkeUng8ge8chiedeni8 van het individu. Deze toch geeft ons in algemeene omtrekken het beeld van de reeks der onderscheiden vormen, die de voorouders van het individu, in de ontwikkeling der soort, van het begin der organische schepping af hebben doorloopen. Sedert men deae groote waarheid heeft begrepen, heeft de embryok)gie voor de wetenschap- pelijke beoefening der zoologie eene beteekenis gekregen, die haar hoogw doet staan dan eenig ander onderdeel van deze wetenschap. Darwin zelf heeft in den «^Origin of Species" geene poging aangewend^ om den stam- boom der organismen, hun natuurlijk stelsel, te ontwerpen. Wel spreekt hij aan het einde van zijn werk de bypothese uit, dat al de dieren van hoogstens vier of vijf ^ de planten van even zoovele of nog minder stam- soorten en alle organische wezens, voorwereldlijke en thans levende, ein- delijk van een enkelen protovorm «zouden af komstig zijn , toch geeft hij niet de keten aan , die de onderscheiden vormen van organismen als zoo- vele schakels samenstellen. Eerst in het jaar 1866 werd door Haeckel een eerste proeve van dit natuurlijke stelsel gegeven in de systematische inleiding van het tweede deel zijner tGenerelle Morpbologie''. Dat deze door hem ontworpen stam- boomen, al zijn zij ook gegrondvest op palaeontologie , vergelijkende ana- tomie en embryologie nog geeuszins het ware^ natuurlijke stelsel verl^en- woordigen, volgt reeds uit de groote moeielijkheden , waarmed de ont- wikkeling der phylogenie gepaard gaat. De leer der stamboomen is dan ook nog geenszins rijp om, gehuld in een populair kleed, onder de oogen van het groote publiek te worden gebracht. Naar mijne meening verdient het dan ook hoogelijk te worden afgekeurd , dat Haeckel sinds eenige jaren een aantal populaire voordrachten op dit gebied heeft gehouden, waar 38* Digitized by Google 952 H. J. YAR ANKUM nog geraimen tijd de eene hTpothese op de andere moet gestapeld en waar elk oogenblik door groote ontdekkingen geheel nieuwe gezichtsponten zol- len geopend worden. De door Haeckel aangegeven stamboomen behooren nog enkel te^^huis in de binnenkamers der wetenachappelijke natuuronder* SEoekers en zijn niets anders dan hulpgebouwen , die waarschijnlijk meer dan eenmaal hier en daar zullen verbeterd, maar niet dan na verloop van vele jaren, ja misschien nimmer^ door het eigenlijke gebouw van den waren stamboom zuUen vervaogen worden. Haeckel zelf erkent openUjk, en in de //Oenerelle Morphologie'' en in de //Naturliche Schopfungsge- schichte"i dat er in deze eerste proeve meer dan e^ne leemte gevonden wordt. Toch komt hem de groote verdienste toe, van voor de eerste maal een pad te zijn betreden» waarop wel elke schrede voorwaarts met bijna onoverkomelijke moeielijkheden gepaard gaat» maar dat door elken weten- achappelijken zooloog voortaan moet worden ingeslagen en aan welks eind- paal het natuurlijke stelsel, in zoover het voor de menschen verkrijgbaar is, wordt uitgereikt als de schoonste prijs, die ooit op wetenschappelijk gebied is uitgeloofd. De groote menigte diervormen» sedert het begin van onze eeuw van heinde en ver uit de meest verwijderde landen bijeengebracht, de veei meer nauwkeurige onderzoekingen , die vooral onder den invloed der groote verbeteringen van den microscoop zijn ingesteld, hebben algemeen de zoologen van onzen tijd er toegeleid eenige wijziging aantebrengen in de eenmaal door Cuvier en von Baer aangegeven typen, in plaats van deze een zevental, die der Yertebrata, MoUusca» Arthropoda^ Vermes, Echino- dermata, Coelenterata en Protozoa te onderscheiden. De palaeontologie » vergelijkende anatomie en embryologie hebben het richtsnoer gevormd bij het aannemen van deze typen. Dat derhalve Haec- kel^ uitgaande van de ware grondslagen der phylogenie, bij het ontwerpen der stamboomen^ de onderscheiden typen grootendeels heeft kunnen be- houden, zal U wel niet verwonderen. De type der Protozoa kan echter niet als stam in het dierenrijk worden beschouwd. Een groot aantal vor- men uit deze type wordt door Haeckel tot het protistenrijk gebracht, de groep van organismen» die noch in den stamboom van het dierenrijk, noch in dien van het plantenrijk op geheel natuurlijke wijze kunnen ge- Digitized by Google REDEVOERING 253 rangschikt worden. De Infasorien worden als de wortel van de Vermes, de SpoDsen^ nog door vele soologen tot de Protozoa gerekend^ als die der Coelenterata aangenomen. De zes groote groepen , die dan overblijven ^ typeny in den zin van Cuvier en von Baer, zijn even zoovele stammen. De groote overeenstemming toch , die al de onderscheiden leden van eene type onderling vertoonen^ is het gevolg van de innige verwantschap , die haren oorsprong heeft in de gemeenschappelijke afstamming van denzplfden grondvorm. De • gapingen , die hier en daar tosschen de verschillende vormen oit dezelfde tjpe bestaan, blijkeh bij den vooruitgang der weten- schap al meer en meer schijnbaar te zijn. Dit wordt wel in de eerste plaats bewezen door het embryologisch en palaeontologisch onderzoek. Maar getoige o. a. ook de nog onlangs bekend geworden, in Australie levende Ceratodusvorm , een der laatste overblijfselen van eene groep van dieren, waardoor de afdeeling der Perennibranchiaten aan die der Visschen is ver- bonden. Dat evenmin als tusschen de onderscheiden vormen in elken stam tusschen de stammen zelve scherpe grenzen kunnen getrokken wor- den , dat zij daarentegen aan hun wortel in den stam der Vermes samen- hangen, is door een aantal onderzoekingen meer dan waarschijnlijk ge- worden. In dezen stam toch met al zijn verschillende vormen zien wij ook thans nog een aantal levende verwanten van die reeds langen tijd uit- gestorven dieren, uit welke zich de grondvormen van de vijf andere stam- men hebben ontwikkeld. Om dit met een enkel woord nader aanteduiden. Nauwkeurige en uitgebreide onderzoekingen hebben de groep der Bryo- zoeu, vroeger tot de Coelenterata^ daarna tot de MoIIusca gerekend, tot den stam der Vermes gebrachtr Aan den anderen kant heeft het embrjo- logisch onderzoek de Bryozoen als de thans levende vormen van na ver- wante dieren doen kennen, waaruit zich eenmaal de stam der MoIIusca, in de laagste vormen der Brachiopoda , heeft ontwikkeld. Eenige Anneliden en de Rotatorien zijn de nog levende overgangsvormen tot den stam der Arthropoda^ andere Anneliden en de Sipunculaceen tot dien der Echino- dermata. Het embryologisch onderzoek wijst verder een groote overeen- komst aan tusschen eenige Infusorien en de eerste ontwikkelingstoestanden der CoelenterataV terwijl de scherpe scheiding van den stam der Verte- brata voor altijd is vervallen, sedert door de onderzoekingen van den Digitized by Google 254 H. J. VAN ANKDM Rassischen embryoloog Kowalewsky is aangetooDd , hoe de ontwikkeling der Ascidien met die van Amphioxus overeenstemt. Wanneer men daar- enboven bedenkt, dat ook de verschillende vormen uit den stam der Ver- mes zoo na aan elkander verwant zijn, dat men daaruit tot hunne gemeen- schappelijke afstamming mag besluiten, moet men tot het resultaat komen, dat ^ evenals de onderscheiden planten , ook de dieren sich uit 66a enkelen stamvorm hebben ontwikkeld^ waardoor eene eenheid ia de geheele orga- nische schepping wordt aangetoond, die bij de ontwikkeling d» weten- schap al meer en meer wordt bewezen. De anthropologie is een onderdeel der zoologie. Uet is inderdaad geen gering bewijs van den helderen blik van Linnaeus, dat hij den mensch, den Homo sapiena, in het sjsteem der dieren heeft opgenomen. Yoor den natuuronderzoeker^ die naar waarheid zoekt en wien het er enkel om te doeu is deze te vinden , is de mensch eene diersoort , die behoort tot de klasse der Zoogdieren in den grooten stam der Vertebrata. AIs dit waar is^ en het meest eenvoudig vergelijkend anatomisch en embryologisoh onderzoek toont ons dit met zekerheid aan, moet op den mensch^ evenals op al de andere Zoogdieren , de descendentie-Ieer van toepassing zijn. In den «^Originofspecies" heeft Darwin dit noodzakelijke en meest belangrijke gevolg van zijne theorie niet dadelijk uitgesproken. Vogt , Huxley, Haeckel en zoovele andere geniale natuuronderzoekers , hebben het eerst het vraag** stuk der dierlijke afstamming van den mensch van het standpunt der des- oendentie-Ieer met groote zorgvuldigheid en juistheid behandeld* Tbans heeft ook Darwin de groote vraag trachten optelossen in den «rDescent of Man", een werk, waarin hij een aantal bewijzen voor dezen oorsprong van den mensch heeft gegeven. Desniettegenstaande sal nog meer dan e^nmaal van verschillende zijden de toepassing der desoendentie-leer in het algemeen en op den mensch in het bijzonder op de meest hevige wijae worden^bestreden. Langzamerhand zal zich echter de menschheid al meer en/ meer scharen onder de banier van het vrije onderzoek en breken met het aannemen vah krachten^ die, in plaats van iets te verklaren, de onk- wikkeling der wetenschap zoo dikwijls hebben tegengehouden. Aan de hand der descendentie-Ieer zal het gebonw van de natuttriijke scheppings- geschiedenis der organische vormen, dat thane reeds vaste fundamentea Digitized by Google REDEVOERING. 255 heeft gekregen , al meer en meer worden opgetrokken , tot het eindelijk als eene der grootste en schoonste veroveringen van den- menschelijken geest door de geheele menschheid zal gehuldigd virorden. Voor den beoefenaar der dierkunde in haar meest uitgestrekten omvang is het niet voldoende een dier^ hoe nauwkeurig ook, uit de oogpunten te hebben beschouwd, die door de thans reeds besproken onderdeelen der wetenschap: sjstematiek, vergelijkende anatomie en embryologie, worden meegebracht. Men kan niet zegge^ een dier te kenneu, zonder het met de meeste nauwgezetheid in de uitingen van zijn leven, niet alleen als organisme op zich zelf, maar ook in betrekking tot de buitenwereld ^ te hebben nagegaan. Dit is de taak der phjsiologie, een onderdeel der wetenschap, waarop de theorie van Darwin eveneens een zeer grooten in- vloed heeft uitgeoefend en waarvoor, niet minder dan voor de morphologie, aedert het jaar 1850, een geheel nieuwe periode is aangebroken. Dat gedeelte der physiologie , dat zich ten doel stelt het leven van het dier nategaan in betrekking tot de buitenwereld , de //Relations-Physio- bgie'^ zooals zij door Haeckel wordt genoemd, kan weder in een tweetal onderdeelen worden gesplitst. Het eene, de leer van de levenswijze^ van de huishouding der dieren, heeft de aandacht van een aantal natuuronder- zoekers getrokken, die in het nagaan van deze verhoudingen en in de be- schrijving van den uit;wendigen vorm bijna de geheele taak der zoologi- 9che wetenschap hebben gezien. Ik behoef slechts de namen te noemen van Reaumur, de Geer, Rosel von Rosenhof, Bonnet, om aantetoonenr, lioe dit onderdeel der zoologische wetenschap in vroegeren tijd niet is yerwa|irk)osd. Met de opkomst der waarlijk wetenschappelijke zoologie is het aantal onderzoekingen omtrent de levenswijze, de huishouding der dieren niet toegenomen. Door den wetenschappelijken zooloog werd dit QDderdeel meer als eene soort van dilettantismus beschouwd en als zoodanig buiten zijn terrein gerekend. Of moet het daaraan niet worden toegeschre- vea, dat twee der grootste ontdekkingen in de zoologie, de generatiewisse- liog der Salpen , door een dichter, Chamisso , de parthenogenesis door een predikant, Dzierzon^ werden ontdekt? Dit zou waarschijnlijk het geval niet geweest zijn, indien de wetenschappelijke zooloog zelf zich niet enkel bijna oitslaitend tot het morphologisch deel der wetenschap had bepaald. Digitized by Google 256 H. J. VAN ANKUH De descendeDtie-theorie^ die io de leer der natuurkeuze haar waren grondslag heeft gevonden, legt den zooloog van onsen tijd den plicht op ook dit onderdeel der wetenschap op degelijke wijze te behandelen. Alleen door een nauwgezette studie omtrent de huishouding der dieren zal het mogelijk zijn de zoo ingewikkelde verhoudingen van den «^Btrijd om het leven" te leeren kennen. Op welk eene wijze de huishouding van het dier door den zooloog, die op dezen naam in onzen tijd wil aanspraak maken^ moet beoefend worden, leert ons de klassieke verhandeling, uithet' vorige jaar^ van Munchen'8 beroemden zooloog Carl Theodor von Siebold i^Beitrage zur Parthenogenesis der Arthropoden". Het tweede onderdeel der //Relations-Physiologie'^ de geographie der dieren in den meest uitgebreiden zin van het woord, is zonder de toe- passing der descendentie-leer niets anders dan een dorre verzameling van feiten , als 't ware een statistisch en tabellarisch overzicht van de onder- scheiden plaatsen, waar op onzen aardbol de verschillende diervormen wor- den aangetroffen. De dikwijls schijnbaar zonderlinge verspreiding der die- ren op onze aarde zal eerst hare verklaring vinden in den waren samen- hang, die er tusschen al de vormen, voorwereldlijke en nog levende, be- staat , eene verwantschap , die ons door de afstammings-Ieer duidelijk wordt aangetoond. Eerst onder den invloed der descendentie-leer derhalve is het mogelijk de oorzaken optesporen , eerst door haar is dus de leer van de geographische verspreiding der dieren een wetenschappelijk onderdeel der zoologie geworden. Dat gedeelte der physiologie^ welks taak het is de uitingen van het leven bij het organisme op zich zelf te onderzoeken, de phjsiologie in engeren zin , wordt door Haeckel met den naam ^Conservations-Physiologie'' aangeduid. Dat de descendentie-Ieer ook voor haar van groote beteekenis mag genoemd worden , is boven allen twijfel verheven. Immers alleen volgens de descendentie-Ieer is het mogelijk den natuurlijken samenhang van de verrichtingen der onderscheiden cellen en organen aantewijzen. Evenals deze zelve zich slechts trapsgewijze onder voortdurende verandering hebben gevormd, evenzoo hebben zich ook de verrichtingen bij de voort-^ gaande differentieering der onderscheiden deelen ontwikkeld. Zoo heeft derhalve de dierkunde, aan de hand der descendentie-leer^ Digitized by Google REDEYOERING. 257 en door haren omvang en door hare beteekenis eene der meest eervoUe pkatsen ingenomen op 'tgebied der menschelijke kennis. Dat ook de toekomst onzer wetenscbap schoon mag genoemd worden, aarzel ik niet uit te spreken. Zij zal het antwoord niet schuldig blijven op een aantal vraagstukken , die naar de meening van velen niet kimnen opgelost worden. jyln'8 Innre der Natnr'' ^Dringt kein erschaffQer Geist/' Het zal nog wel meer dan e^nmaal den natauronderzoeker worden toegeroepen, die aan de hand der descendentie-leer tot in de diepste ge« heimen der natuur zal trachten doortedringen. Maar met Goethe zal zijn antwoord zijn : ^Natni hat weder Eem/' jyNoch Schale," ^Alles ist sie mit einemmale.'' Door zijne werkzaamheid zal ongetwijfeld de wetenschappelijke dier- kunde van dag tot dag eene schrede voorwaarts doen op het pad harer ontwikkeling, waarop haar reeds zoo menige lauwerkrans is toegereikt Ik zoude aan het einde mijner taak zijn, indien ik mij niet had voor- gesteld nog een enkel woord te wijden aan de huipmiddelen , bij het tegenwoordig standpunt der dierkunde, noodig voor de beoefening en het onderwijs van deze wetenschap aan de Hoogescholen. Toen Linnaeus in 1745 te Upsala een natuurhistorisch muaeum grond« vestte, waarin hij de onderscheiden diervormen samenbraoht, die hij kon verkrijgen en deze rangschikte naar het door hem aangegeven systeem, bewees hij aan de beoefening der dierkunde een niet geringen dienst en trachtte hij eene inrichting te stichten, die geheel aan de eischen der toenmalige wetenschap voldeed. Of ook in onzen tijd een dergelijk museum noodig is P Ik aarzel geen enkel oogenblik dit bevestigend te beantwoor- den. De enkel beschrijvende, sjstematische zoologie toch, al beschouwen wij haar ook voistrekt niet meer ak de eigenlijke wetenschap, is een ge- deeite, dat onmisbaar mag genoemd worden bij de wetenschappelijke on- derzoekingen omtrent de onderscheiden diervormen* Een museum, in den 84 Digitized by VnOOQ lC _J S58 H. J. YAN ANKUH geest van LiDnaeus, dus een zuiver sjstematisch ^ moet zooveel mogelijk alle dieren bevatten ^ die hier of daar op den aardbol voorkomen , gerang* sohikt naar het een of ander systeem, dat op de meest geleidetijke wijze cen overzicht der onderscheiden vormen kan geven. Voorai ter vnlle der Tolledigbeid en ook wegens de groote onkosten, die aan bet tot stand brengen en uitbreiden van een zoodanig museum verbonden zijn, is het naar mijne meening zeer wenschelijk, dat in iederen staat slechts een enkel groot museum van dien aard wordt gevonden in eene der grootste acftdemiesteden en waarin in de allereerste plaats al de verschillende dieren van den vaderlandschen bodem en van de buitenlandsche bezittingen wor- den bijeengebracht. Daardoor zai men in eene reeks vaii musea^ over de geheele wereld verspreid , al de verschillende vormen bij elkander krijgen , die ooit op den aardbol zijti gevonden , met juiste opgaven omtrent tijd en plaats, waar zij zijn aangetroffen. YaD deze systematische musea moe- ten die der Hoogescholen , onder het bestuur van den Hoogleeraar met het onderwijs der dierkunde belast, geheel verschillend zijn. Deze moeten er niet naar streven zooveel mogelijk al de dieren te bevatten, die hier of daar zijn gevonden. Zij moeten zich tevreden stellen met de grond- vormen, noodig voor het onderwijs en vooral verzameiingen bevatten van vei^elijkehd anatomischen en embrjologischen aard. Immers wij hebben het zooeven gezien, dat bij het tegeowoordig stand- punt der wetenscbap door de descendentie-theorie de embryologie en de leer van de levenswijze en de huishouding der dieren zeer belangrijke onderdeelen der wetenschap aijn geworden, dat de dierkunde zich in de toekomst bepaaldeiijk aan hunne hand moet trachten te ontwikkelen. D^ eHibc^iEOilQgie toch is de voornaamste basis voor het natuurlijke stelael, het waaroemen van de huiahouding der dieren hcit noodzakelijk fundament tot heb verkkaren der niet zelden zeec diwteire, verhoudingen van den strijd om* het leven. Aan de MiterwetelLSQhap der «oologie , de botanie^ is reeds Digitized by Google REDEYOERING. 259 sinds geruimen tijd in den aan alie Hoogescholen verbonden hortus bota- nicus gelegenheid gegeven tot embryologische onderzoekingen en waame- mingen omtrent levenswijse. Aan bijna geen enkele Hoogesohooi bestaat er tot op dit oogenblik voor de dierkunde iets van dien aard. Zelfs niet het kleinste plekje grond met eenige aquaria en andere inrichtingen tot het houden van levende dieren is voor haar beschikbaar gesteld. Bij het onderwijs in de dierkunde kunnen nog niet, als bij dat in de plantenkunde , telkens levende voorwer- pen in verschillende ontwikkeiingstoestanden worden aangewezen^ bijna nitsluitend is het beperkt tot het gebruik van gedroogde of spiritus^ objecten. Dat aan dezen toestand zoodra mogelijk een einde moet worden ge- maakty opdat ook het onderwijs in de zoologie en hare beoefening aan de Hoogescholen aan het tegenwoordig standpunt der wetenschap zal beant* woorden , behoef ik waarlijk niet nader te betoogen. Men versta mij echter weL Ik bedoel volstrekt niet, dat men aan de Hoogescholen horti zoologici, diergaarden, zal gaan verbinden, die daar- enboven maar al te dikwijls in min of meer gezellige theetuinen ont- aarden en groote aquaria zal oprichten als die te Hamburg» Brussel of Berlijn. In de diergaarden moeten een aantal schoone^ vleeschetende dieren met olifanten , giraffen en andere merkwaardige vormen uit ver afgelegen landen zijn uitgestald, in de groote aquaria, die telkens door het publiek worden bezocht, moeten in de eerste plaats grootere diervormen prachtig zijn ten toon gesteld. Van dit alles is niets noodig bij de inrichtingen , die aan de Hoogescholen moeten verbonden worden. Deze hebben alleen gelegenheid te geven tot het zooveel mogelijk in den natuurstaat houden van levende, meestal lagere diervormen, die bij het onderwijs voor een zekeren tijd^ b. v. een cursus, of bij het een of ander onderzoek noodig zijn. Zee* en zoetwater aquaria, kleinere en grootere afgesloten ruimten tot het houden en kweeken van dikwijls algemeen te vinden diervormen zijn hier noodig. Alleen met behulp van dergelijke inrichtingen kan naar mijne meening bij het tegenwoordig standpunt der dierkunde voldoend onderwijs in deze wetenschap mogelijk zijn. 84* Digitized by Google 260 H. J. VAN ANKUM AUe begin is moeielijkl Hij, die industrieele ondernemingen heeft tot stand gebracht^ die de geheele wereld doen verbaasd staan , weet maar al te goed , welke groote zwarigheden in het begin te overkomen waren. De wetenschappeiijke man , die in het een of ander werk de heerlijke resultaten van een voor- treffelijk onderzoek heeft neergelegd, — hij zal konnen spreken van den eersten tijd, toen hij, overstelpl door allerhande moeielijkheden , menigmaal op het punt was den arbeid te staken. Zoo is het ook hier! Het tot stand brengen van deze inrichtingen aan de Hoogescholen zal in het begin niet meer dan eene moeieiijkheid ge- paard gaan. Maar het einde zal de moeite loonenl Langzamerhand tot stand gekomen zullen zij, evenals de zoologische stations te Napels en elders , getuigen , hoe op het gebied der dierkunde vooruitgang. bestaat en zullen juist zij, door de studenten aan de Hoogescholen al meer en meer lust voor de beoefening der dierkunde inteboezemen « de wetenschap met. reuzenschreden doen vooruitgaan. Zeer<jeachte Toehoordersl Veel heb ik reeds van Uw geduld gevergd. Vergunt mij nog, alvorens dit spreekgestoelte te veriaten, met een enkel woord te voldoen aan de verplichtingen , mij niet alleea door het gebruik, maar ook door den drang des harten opgelegd. 