title: Annales Academici
creator: None
text: Bedrieg ik mij , MM. HH ! of heb ik regt te onderstellen , dat die koele , of (waarom zouden wij het niet uitdrukken?) die wijze bedaardheid, die degelijkheid , door velen aan het Nederlandsche volk toegekend, onze land- Digitized by Google REDEVOERING. U9 genooten met eerbied en ingenomenheid bezielt voor al wat den nadenken* den en emstig gestemden mensch steeds het meeste belang moet inboeze- menP Of zoude het mogelijk zijn, dat eene natie, waaraan met eenig regt de lof der genoemde deugden wordt toegekend, de beste schatten der menschheid had ieeren kennen^ en deze aan den ijdeien wind van dwaze en onervaren predikers van volksgeluk gewillig konde prijs gevenP Zoude echte godsdienstigheid , zoude hoogschatting van volksonderwijs , en al wat ter beschaving en veredeling van verstand en hart dienstbaar is bevonden, bij het nakroost geheel kunnen verloren gaan, of door hetzelve, bij het ontstaan van nieuwe en bedriegelijke denkbeelden over het geluk en de waardigheid der volkeren, als onnutte ballast worden weggeworpenP Neen, zegt gij met mij, dit is onmogelijk. Maar twijfel daarom niet aan onzen burgerzin , aan onze gehechtheid aan een vaderland , door zoo vele blijken der goddelijke voorzienigheid bewaard, door zoo vele beproe- vingen, ook van eigene schuld, gelouterd. Vraag het aan de jaren 1813 en 1815, 1830 en volgende, welke wij beleefd hebben, of bij den zoo- genaamd koelen Nederlander gees);drift kan ontstaan, kracht zich ont- wikkelen , als het de eere geldt van het land , door *der vaderen moed en trouwe vrijgevochten. Tast daarentegen de schatten aan, welke een edele volksgeest als het Digitized by Google 150 J. H. PHILIPSE hoogste goed waardeert, waar eene natie naar streven kan, gij snilt eca geheel ander tooneel zich zien ontwikkelen. In plaats van ijverloosheid en spot, zult gij ijver en geestdrift, voor laauwheid zult gij kracht en wedw- stand bij uwen anders bedaarden landgenoot doen geboren worden. DaD spreekt men van regten aan volk, landschap of stad door de wijaheid en braafheid der voorouderen verworven; dan ontstaat er onwil om af te staan, wat in de dierbaarste herinneringen en in den volksaard heeft wortelgeschoten. Deze gedachten werden in mij levendig» toen ik mij ambtshalve moest voorbereiden tot het plegtig uur van dezen feesteUjken dag. Het schijn- bare gevaar, waarmede vroeger onze hoogeschool werd bedreigd^ en de algemeene belangstelling, ook toen bij de ingezetenen van stad en omlig-^ gende gewesten opgewekt, gaven mij ahras de overtuiging, dat ik in die meening over onzen volksgeest niet dwaalde; en thans, nu het tijdstip daar is, waarop van mij de inleiding tot ons academiefeest verwacht wordt, nu alles jubelt en reine feestvreugde ademt, zoude ik nu aan de waarheid mijner opvatting ook maar eenigzins kunnen twijfelen? Ik wil echter niet ontveinzen, dat het verlangen van zoo velen, zelfs onder mijne ambtgenooten , mij in den beginne verraste, zoo niet be* vreemdde. Hoe! dacht ik, bij eene plegtigheid als deze, zoo naauw met hooger onderwijs en geleerdheid verbonden, de taal der gdberden, van ouds gebezigd, en met zoo veel roem en goedkeuring in cms land ge- handhaafd, ter zijde te stellen,. en de inwijding van een academiegebouw , met afwijking van voorvaderlijken trant, tot een feest voor het volk te maken, opgeluisterd en als doorweven met, hetzij meer emstige, hetzij vrolijke volksvermaken ! — En toch, MM. HHl niet slechts gebood de pligt der dankbaarheid het toegeven aan deze begeerte , maar ook zij zelve ontsproot uit het warmste gevoel van ingenomenheid met al veat Nederland op eigenen grond bezit of tot stand brengt, tar bekwaming, beschaving en veredeling der natie. Zoude het dan niet de onheuschheid zelve geweest zijn aan dien algemeenen wensch geen g^hoor te geven? Neen, wij erkenden het,^ de inwijdii^ van den prachtigen tempel der wetenschappen^, door de onvermoeide zorg, door de aanzienlijke uitgaven van sted en gewest in ons midden opgerigt, moest een waar en eendragtig volksfeest wezen, opdat elke stand der maatschappij , ieder burger, deel hebbe aaa Digitized by Google REDEVOERING. 151 t)nze feestvreugde, opdat ieder ingezeten van stad en land toone, hoe lief en onwaardeerbaar hem onze inrigting zij aan hoogere kennis en weten- schap toegewijd. En mx, MM. HH! zoude ik bij zulk eene stemming van den volksgeest van verre zoeken, wat mij als grondtoon van dit feest ieder feestgenoot schijnt aan te geven? Deze toon van edele en waardige volksvreugde zij dan ook het eenige onderwerp mijner eenvoudige toespraak. Ik noodig tt uit mij weiwillend met uwe aandacht te vergezellen, t^rwijl ik, mij de geschiedenis ten nutte makende der vroege verlichting en wetenschappelijke keimis ia deze gewesten, en hier en daar eenen vlugtigen blik werpende op het ontstaan en de ontwikkehng der vaderlandsche hoogescholen , tot u spreke over de loffelijke ingenomenheid van ona volk met zijne weteMchap^ ^lijke l. Loffelijk is deze ingenomenheid « en prijselijk in de hoogste mate; waat zij is een bewijs der waardeering van eene der voortreffelijkste gaven , ons door den goeden God uit zijne volheid medegedeeld, Of kent gij iets beters, iets meer verheffends voor den mensch^ wiens gnondslag in het stof is , dan het vermogen om het kunstig en onbegrijpe- lijk zamenstel van ligchaam en geest in werking en als in gestadigen gang te brengen, ten einde hij iets versta en gevoele vau zijne betrekking tot dien Hoogverhevene , van wien soo veel voortreffelijks in zijn aanwezen is oedergedaald; ten einde hij het doei van zijn eigen bestaan, en der ver^- eeniging met zijns gelijken en aanverwanten naar den geest moge nasporen , en de pUgten kenne, welke het besef van zulk eene hooge waarde zijner oatuur hem oplegt; ten einde hij de wereld in, en boven en rondom zieh bespiede, doorzoeke, trachte te begrijpen, en deze kennis te zijner ver- edeling, ter vermeerdering van menschengeluk, en ter eere yan den groo- ten formeerder, met ontzag en bewondering zich eigen make? Maar, gij stemt het mij toe, geeerde hoorders! niet iedere sprank van dit goddelijk vuur, zoo ligtelijk in elken onverbasterden mensch op te wekken, ontsteekt oogenbUkkelijk. het volle licht der waarheid; niet de eerste gewaarwording, niet ieder duister, onvolkpmen^ op zich zelf staand. Digitized by Google 152 J. H. PHILIPSE of liever zwevend, begrip; kortom niet alle begin van kennis wordt door den redelijken mensch met den eervollen naam van wetenschap betiteld. Neen, voorzeker ook hier zal het meer volmaakte slechts door geestkracht, oefening, ervaring en door deze zelfs niet voor ieder even gelukkig, of door allerlei middelen even gemakkeUjk te bereiken zijn. Orde en regehnaat moet, naar vaste grondbeginselen der menschehjke ziei ingegrift, h^t rader- werk der vermogens bij den denker en opmerker besturen; het verstand alle zijne inwendige krachten en werkingen aanwenden, om de voorwerpen van kennis, in of buiten ons aanwezig, alle denkbeelden in ons ontstaan, alle begrippen, reeds geordend en vastgesteld, op te nemen, in te zien, te doorgronden, en naar hunnen geUjken of verschiilenden aard te rang- schikken, te schiften en te onderscheiden , of tot eenheid van zamenhang en bevatting terug te leiden. Zietdaar nog maar al te gebrekbg u herinnerd , hoe dat heerlijk vermo- gen in ons binnenste werkzaam is en zich beweegt, om onzen geest tot die helderheid en voUedigheid op te voeren der kennis van zamenhangende waarheden, daadzaken of voorwerpen, welke, in haar verband en zamen- hang begrepen en erkend, als wetenachap wordt vereerd. Evenwel, zijn wij teregt ingenomen met hare hooge voortreffeUjkheid, goddeUjke eer komt haar in onze schatting daarom niet toe. Haren trotschen en laatdunkenden priester, die niets hoogers kent, beklagen wij; tot die sterke geesten verlangen wij niet te behooren , tot die aUes te boven stijgende genien, die, wanende de Godheid en haar wereldbestuur juist te beoordeelen, of des noods te kunnen missen, zich zelve en hunne kennis, en hunne vergode rede als in triumf laten rondvoeren, of door eene Ugt- zinnige menigte ten hemel verheffen: voorzeker neen! maar, terwijl wij naar de hoogte opzien, waar de waanwijsheid hen plaatst, en hunnra tuimelenden val bedaardeUjk afwachten, zijn wij evenmin bereid om hun de hand te reiken, die, uithoofde van het onvohnaakte* der menscheUjke kennis, geheel aan de kracht der hulpmiddelen twijfelen, ter verkrijging van waarheid eu zekerheid aangaande het wezen der dingen. Zpu dan aUes schijngestalte zijn, droombeeld, of dwaalbegrip; niet waardig om emstig te worden nagejaagd , of bij den verstandige eenige ingenomenheid te doen ontstaan? Het moge zoo zijn: wij kennen slechts ten deele; en Digitized by Google REDEYOERINa 15S welligt zal in volkomener staat vroegere bewondering der wetmachap van den schrandersten sterveling bevreemding baren: maar verkeeren wij dan niet allen hier beneden in eenen toestand van gestadige opvoeding en vQbnaakbaarheid, en levert ons dit zoogenoemde kinderspeeltuig thans geene voldoening, waarbij wij ons wel bevinden? Is dan de man zoo zeer te prijzen, die geenen eerbied meer gevoelt voor de eerste indrukken, mis- schien de droomen zijner jengd, omdat het werkelijke leven hem soms heeft te leurgesteld; of moet de. volwassene in kennis en smaak zich de ruwe prentverbeeldingen schamen, die hem als knaap hebben verrukt, en hem vroeger de eerste denkbeelden hebben gegeven van geschiedenis en de geschapene wereld^ waarvan hij zich thans juistere begrippen vonnt? Waartoe dit, vraagt gij welligt. Waartoe? Om ons al dadelijk te overtuigen , dat ingenomenheid met menschelijke wetenschap juiste waar- deering is, geene vergoding, of verwachting van iets, dat zij niet kan opleveren. Maar, voert mij welligt iemand uwer te gemoet^ wie twijfelt op onze hoogte van beschaving aan de hooge waarde dier edeie zucht naar kennis en ontwikkeling, den menschelijken geest als ingeschapen, en der weten- schap van goddelijke en menschelijke zaken door haar te verwerven ? Doch gij spreekt van ingenomenheid met wetenschappelijke inrigtingen: dus door wet en regel en bestuur en meerdere beoefenaren kenbaar; en dan nog vait uwe lofspraak met nadruk op uw eigen volk. Uwe ingenomenheid zal wel voorkeur beteekenen, en welligt hebt gij voomamelijk het oog op Groningen en hare thans feestvierende bevolking, Is dit overeenkomstig de vrijzinnigheid der eeuw? Voegt het den wereldburger , zoo bekrompen de bronnen aan te wijzen, waaiodt door land- en stadgenoot het levende water kan en moet worden geput, terwijl het overal elders in door de natuur rijker uitgedoste strdcen in prachtiger fonteinen opspringt? — Onnadenkende ! voegt er misschien een ander bij, weet gij dan niet, dat in de tijden der weder ontluikende geleerdheid en smaak in Europa onze vaderlandsche inannen en jongelingen de buitenlandsche hoogescholen be- zochten, en hoe sommigen ook daar, schitterende als sterren der eerste grootte, den roem van het vaderland verbreidden? Dat waren gulden dagen. Roem vrij de wetenschap in haren onmetelijken omvang, in hare 20 Digitized by Google 154 J. H. PHILIPSE wekladige verspreiding , in haren goddefijken oorsprong; maar wees niet ingenomen met de eene of andere vaderlandsche kweekschool; noem ten minste deze voorkeur niet loJBfeUjk. Dat de spreker op eenen dag als dezen meer bijzonder het oog vestigt op de hoogeschool in ons midden bloeijende, zonder daarom onze overige vaderlandsche instellingen voor hooger onderwijs te veronachtzamen^ zal wel door hem niet behoeven verbloemd, veel min verontschuldigd te wor- den: maar welhgt zal hij zich en zijn onderwerp uit den drang van dien heftigen aauval, ten minste zijdeUngs, moeten redden. Mag ik dan op mijne beurt vragen, gij, geeerden! die zoo spreekt, of denkt: zendt gij uwe zonen om zedelijkheid en deugd en zuiveren godsdienstzin, — in Nederland, Gode zij dank I nog altijd als het hoogste goed gewaardeerd, — zendt gij hen om menschenheil en volksgeluk te leeren, naar eene school van communisten, of geeft gij hun aanbeveUngsbrieven mede aan eenen voomamen democraat in Frankrijks hoofdstad; of, — ziet gij in uwen lieveUng den aanstaanden diplomaat, die op onbaatzuchtige wijze. het voUcenregt op de belangen van zijn vaderland zal toepassen, — moet dan het trotsche Albion zijne oefenschool worden; of, — Ugt u eenvoudige waarheidszin , ook in wetenschap en kunst, het naast aan het hart, en is het nil admirafi van Horatius ai vroeg uwe leuze geweest, — verbUndt u dan de ntegen^eggeUjk groote geleerdheid van sommige Duitsdie naburen in die mate, dat daarheen, daarheen aUeen uwe verwachtingen voor uw kroost zich uitstrekken? Maar weUigt is wetenschap en nutte, den mensch verheffende, kennis bij eene koopwaar te vergeUjken, wel schitterend en edel, maar toch bij voorkeur en te regt op de beroemdste markten als handelswaar gezocht? Wij wiUen in zeker opzigt hier geenen twijfel opperen ; maar vragen dan toch al weder: wat maakt den handel voor stad en gewest, voor vaderland en naburige streken , zoo aanbkkeUjk en begeerUjk ? Is het slechts de waar zelve, of ook het vertier en de bedrijvigheid des handels, die ge- zondheid en levenskracht uitstort in de aderen en spieren des voUcs, en zijnen zegen mededeelt aan al wat hij met zijn bezielenden adem aanraakt? — Ziedaar, meen ik, het punt van vergeUjking. — O, zie dan met uw wereldburgerschap niet met minachting neder op eene bevoUdng , die , met Digitized by Google REDEVOERING. Wat, dunkt u, MM. HH! — ook deze gedachte wil ik niet terughouden; want het doet goed aan het hart, bij den landgenoot gehechtheid op te merken aan den geboortegrond , naarmate deze treffender herinneringen oplevert: — wat, dunkt u, zoude na het vestigen van den Joodschen staat in Palaestina het antwoord geweest zijn van den vromen Israeliet, als een magtig vorst hem en zijn geslacht in den vreemde, in een land zoo moge- lijk nog rijkelijker overvloeijende van melk en honig, den schitterendsten rijkdom en waardigheid en eere had aangebodenp //0, laat af van uwen knecht:" zoude hij gezegd hebben, //toen het onzen vader Jacob hongerde, zochten zijne zonen de voorraadschuren op van Egypte , en vestigde hij zich aldaar naar Jehova^s bestel; maar nu is het in dit beloofde en duur gekochte land zoo liefelijk, onder onzen wijnstok en vijgenboom gezeten, de vruchtbare velden, door ons en de onzen bearbeid, van zegen te zien golven, onze kudden te zien grazen; en als wij dan bij de gedenkteekenen van Abraham en Izaak eh Jacob de eerstelingen offeren, en Hem, die ons uit slavernij heeft verlost, om zijnen blijvenden zegen voor ons kroost en volk aanroepen ! neen , magtigste Pharao ! dit genot kunt gij ons niet vei^oeden." — En nu, heeft Nederland ook misschien zijne altaren, zijne gedenksteenen van goddelijke uitredding? Zoude men dit b. v. in Leiden, in Groningen durven vragenl Of is niet geheel het oude vader- land een blijvend gedenkteeken Zijner gunst en aknagt, waardig, dat men daar eigene gaven offere, en trouwe zwere aan de deiagden van het voorgeslachtp Duet met Koor: oit de Schepping van Hatdn. A en B. lu fodk een min heooorregt Umd Voor ons he6 daglioh^ reee^ Wel ona, zoo dddr heechamnge hmd Op U letena doelwU weee, 20^ Digitized by Google 156 J. tt PHILIPSE Koor. Beickavmff Ueki op ^slevens tpoor DdM me9$iek naar hooger doeboU voor. A. Wai slechii eb zumen HreeU en boeU, Zal met den t^'d tergao»: Wai voor een hooger doel onigloeii^ Ferdtoifni niet^ — Uiifl beeiaan. Koor. Wai mei den vloed der eeuwen vUetP y De vruckieny die besckaving Uedi, Verdwiinen niei, B. Jla kooger doel one tegenlaeki, Degeeet naar henme doraty JOan foordty mei moed en luet en krackiy Dee levene laet getoreeki. A. HeU dan ket voUfy leaar iedereen Vow kooger doehoU blaakt; Big 't Ucki der weteneekap dOeen EJk een naar kemtii kaaki. A eQ B* OeMkig euVt een volk gewiei Koor. Wai magiy wai rifidom kei ook mise^ Oekkkig zM een volk geme/ B. Dddr wooni en regt en orde en ruet; Dddr kneU geen keereekqppif ; Dddty eiifne roepmg eiek bewuety U ieder aUyd vriit A. Didry koe de Hjdgeeei dan ook woety Kweeki wijfekeid burgerzin; Siort U/tfde en eendragt H zaeki gemoed £n deugd en godevruckt in. A en B. DiAr keereeki e^ geeei en 46n gevoeU Digitized by Google REDEVOERING. 157 Koor. IMur^ ko€ de iiiigeesi Mera woe^^ Dddr sireveH ailen naar iSn doek A en B. Bif eulk een volk^ door eendragi iierk^ Betield door kooger kraeki^ Draagi allee wijikeide keiUg merk Bii voor- em nageslaeki. Koor. Gelukkig dan^ op Neerkmde grond^ Hunse en Ja/ uw itad^ uie land, WaoT wiiikeide iempel eeuMn iiond^ VerUekHngB outer immer brandt. U. Indien men in een tafereel de groote gebeortenissen in Nederland beleefd konde voorstellen, en de edelste daden, de grootBte krachtsinspan- ning voor vrijheid en vaderland wilde doen uitkomen, yoorwaai dit gewest en deze stad souden niet op den achtergrond worden gesteld. Maar ver- dienen ze ook evenzeer eerbied en hoogachting ais vroege kweeksters van verlichting en veredeling van verstand en maatschappelijk levenP Toen langzamerhand de nevelen der middeleeuwen optrokken, kwamen hier en daar lichtende punten te voorschijn in Europa. Hier nogtans zal wel alles nog in duistemis hebben gelegen, toen men reeds elders in ons vaderland, in zuidelijker gewesten, zich in de morgenzon van het herboren licht verkwikte? De afgelegenheid , en moeijelijk te genaken ligging moge ligtelijk iemand in dien waan brengen : kennis en wetenschap en bescha- ^g> zegt men, vallen immers niet aLs een plasregen uit den hemel. Neen, zeker niet ais een plasregen! Maar wat beweegt daar, reeds in de 14^ eeuw onzer jaartelling, dien voomamen Deventerschen burger, om, na zich te Farijs en te Keulen en elders met de godgeleerdheid van dien tijd, met scholastieke wetenschap en tooverkunst te hebben doorvoed, of Uever overladen, der wereld en der waanwijsheid af te sterven, en als prediker de verbeteraar te worden van de openlijke eeredienst, de oiider- wijzer der naar beter onderrigt dorstende jongelingschapp — Onvoldaan en ontevreden met hetgeen hij gehoord en gezien heefk, waigt hem de luiheid Digitized by Google \ 158 J. H. PHILIPSE en zedeloosheid der kloosterlingen ; de drieste onkunde van het volk bedroeft hem: en dan — het heiligste ontheiligd! het zout der aarde weggesmetenl Neen , zegt hij , dit kan , dit mag zoo niet blijven. De mensch naar Gods beeld geschapen, en bestemd om naai zijnen heerlijken aanleg te kennen en te handelen , mag niet langer door onze schuld in dien poel van zonde en ellende worden voorgegaan! Wat is dit, mijne hoorders! — Het is een vonk van hemelsch vuur, in de borst van dezen uitgelezenen man ontstoken , en die al ras en in hem en in zijne medeburgers eenen gloed van leven en nieuwe ontwikkeling zal doen ontstaan, ter verlichting, ter veredeling van tijdgenoot en nakome- lingschap. Zoo iets is onafhankehjk van plaats en luchtstreek. Dit kon in de meer noordelijke gewesten van Nederland gebeuren. Wij weten het : het is gebeurd. Voorheen toch mogen zelfs onze grootste literatoren, bij het vermelden der herleving van letterkunde en geleerdheid in Europa, slechts naar het zuiden de oogen hebben gerigt, en deze gewigtige gebeurtenis hebben teruggebragt tot den aanvang der 15^ eeuw ^) ; thans is het immers meer algemeen erkend, dat reeds vroeger in Deventer, en ook spoedig elders in ons vaderland^ een licht is opgegaan van zuiverder kennis, hetwelk, als voorbode van ware geleerdheid en veredeling des volks, wijd en zijd door- drong; ja, dat hetgeen Italie voor het zuidelijk Europa was, Nederland in vele opzigten voor de meer noordelijke gewesten van datzelfde werelddeel is geworden. Het zijn de woorden van den geleerden Delprat, in het slot zijner verhandeling over de broederschap van Gerard Grootb en de fraterhuizen*). En inderdaad, — elke bladzijde van dit belangrijk geschrift, uit de geloofwaardigste bronnen geput, staaft het met onloocbenbare be- wijzen , — de vrome ijver en overtuigende welsprekendheid van dien voor- treffelijken man, later ondersteund door de zeldzame schranderheid van FiiORis Rabewijnsz, Groot£'s leerling en vriend, hebben in de stichting der broederschap des gemeenen levens de kiem gelegd eener inrigting, Zie A. Ypet, Zeerrede ter gedachtenU v. d. groote verdienei. der NederL^ beirekk, de kerkkervorming. (Gron. 1817) bl. 40 (6). *) G. H. M. Delprat , VerhmdeUng , enz. ; iiitgegeven door liet Utrechlsch Genootschap^ Utr. 18S0. bl. 268. Digitized by Google REDEVOERING. 159 die spoedig in ons vaderland en in Duitschland, overal waar zij hare takken uitbreidde, den kanker der maatschappijen tegenwerkte, nieuwe kracht en leven deed ontstaan, en in vereeniging met hen, die in het zuidelijker Europa de schriften der ouden aan het licht bragten , gedurende ruim anderhalve eeuw, eenen schat van levenswijsheid en gezuiverde we- tenschap heeft verspreid, waarin de kerkhervorming is gerijpt, en waaruit de ontluikende hoogere scholen hare beste sappen en kracht hebben ont- leend. Overal, waar deze broederschap zich vestigde, — en zij beval zich spoedig zelve aan, of werd door de edekten in den lande aanbevolen, — rezen scholen op uit haar midden, of nevens haar, welker hulpmiddelen door die vrome broederen werden verrijkt, welker leerlingen met liefde werden opgenomen of voorbereid, en men zag welhaast uit deze inrigtingen van godsdienstig volks- en geleerd-onderwijs mannen optreden, die en in ons vaderland en bij den vreemdeling als herstellers der wetenschap, ja als lichten der wereld tot op den huidigen dag worden geprezen. Wie nu waren zij , die vooral in de 15* eeuw met zoo veel roem dien- zelfden weg betraden en verder en verder voortzetteden, vroeger door Gebakd Groote, lang voor het uitvinden der drukkunst, geopend? Ingezetenen van Groningen, indien de verdiensten van het voorgeslacht ons toebehooren, o dan verheffe zich uwe borst, of liever, uwe dankbaar* heid rijze tot den AUerhoogste voor de eer aan uwe stad en gewest te beurt gevallen, en den vroegen zegen der volks-verlichting aldaar genoten. Neen waarlijk, als de knaap door zijnen vader of leermeester op Heiligerlee en de stad onzer inwoning wordt gewezen , als merkwaardig in d% vader- landsche geschiedenis ; als hij met voldoening nevens vader Willem, ook de namen van Lobewijk en Abolf van Nassau, van Rabenhaupt ver- nomen heeft, behoeft hij geene veel ruimere landkaart, om ook de lich- tende punten te leeren kennen , het vroegst uit den nacht der middel- eeuwen zigtbaar gewcMrden. Men wijze hem gerustelijk, nevens Deventer, op de Aduarder abdij , op de Bedumer school, of later, op die van St. Maarten met haren voortreffeKjken Reonerus PEABDiNnjs: en wie zoude de wereldberoemde namen van Wessel Gansfort en Rudolf Aori- cola nevens die van Alexanber Hegius en Desidxbius Erasmus durven verzwijgen? Digitized by Google 160 J. H. PHILIPSE Maar^ ik gevoel het, geeerde hoorders! het uitgestrekte veld, hetwelk zich hier voor ons opent, mag niet verder worden ingetreden, hoe aan- lokkelijk het moge wezen. Die kweekscholen van kennis en deugd, die verlichte vooi^angers van het volk, genoten niet slechts bescherming en voorkeor bij hunne land- genooten tegen al wat de onkunde dier tijden en de zedeloosheid der bedelmonniken hun trachtte te berokkenen, maar eerbied, ingenomenheid» volgzaamheid , hoogachting bij den bedrijvigen en voor ontwikkeling reeds vatbaren inwoner dezer streken werd meer en meer hunne welverdiende belooning '). Bijzonderheden tot staving verlangt zeker niemand uwer, mijne hoorders! Mijne toespraak toch in dit feestelijk uur mag zich niet door strengheid van betoog of voUedigheid eener verhandeling kenmerken. De voortreffelijke mannen van dat tijdvak hebben allen hunne lofredenaren gevonden, en hunne groote verdiensten, niet slechts met betrekking tot klassieke geleerd- heid, maar evenzeer tot volksonderwijs , zuivering der godsdienstige be- . grippen , en hervorming van het maatschappelijk leven , worden zoo alge- meen gewaardeerd, dat ik uwen smaak en uwe kennis zoude meenen te beleedigen door meer dan eene bloote herinnering dier glansrijke tijden te willen opwekken. De dienst, door Thomas a Kxmpis aan de godgeleerdheid bewezen, is wel eens vergeleken met den invloed van Socrates op de wijsbegeerte; en inderdaad, door leer en schrift van dien godvruchtigen man daalde zij uit deu hoogen, ontoegankelijken kring, binnen welken vooroordeel haar besloten hield, en verspreidde haren zegen in lagere gewesteu *). Maar welke moet dan de invloed geweest zijn van eenen Wessejl Gansfort, eenen wijze en godgeleerde , wel blakende van ijver en liefde voor zijnen Keer , maar wiens opgehelderde kennis en zuivere waarheidszin niets dulden kon van het mysticismus dier dagen, waarmede hij zoo ruimsqhoots in aanraking kwam. Gij weet het, hij was, door zijn opgeklaard verstand en groote geleerdheid, de ziel der bijeenkomsten van al wat door kennis en ') Delprat, Verhamdeling , bL 257 vgg. *) Delpbat, i. a. pl. U. 259. Digitized by Google REDEVOERING. 161 godsvrucht uitblonk in de abdij te Aduard, en na overal in ons werelddeel zijn licht te hebben rondgedragen , sleet hij hier in zijne geboortestad zijne laatste levensjaren, door allen geeerd en bemind, en de vraagbaak en voorganger van allen, die in verlichte godsvrucht en wetenschap belang stelden. — Is het wonder, mijne hoorders! dat de geleerde Ypeij in eene gedachtenisrede der groote verdiensten onzer vaderen bij de kerkhervorming , ais in verrukking, aan den eenigen Wessel al het heil toeschreef, dat deze stad naderhand zoo zeer onderscheidde ; al het licht , dat de vaderen reeds bestraalde, toen nog overal alles duister was; ai de rust, welke zij genoten, terwijl geheel Nederland in onrust verkeerde? Hij toch gedacht hem alb het rijzende licAt der wereld y welken eemaam men onzen grooten stadgenoot heeft gegeven, als den voomaamsten ontginner van eenen grond, die, spoedig ook door anderen in zijnen geest bearbeid, znlk eenen heer- lijken oogst heeft opgebragt. Wij vergeten daarom deze medearbeiders niet. Neen, grondige geleerden en taalkenners, edele geestelijken , als Herman Torrentinus, Gosewijtn VAN Halen , WiLLEM Frederiks , eu vooral Regnerus Fraebinius , ver- dienen de blijvende hulde der nakomelingschap ^). Reeds in de eerste helfl der 16® eeuw bloeide hier in het tegenwoordige provinciehuis eene school , waar de vermaardheid van gezegden Fraedinius van Winsum de jongelingschap als naar eene hoogeschool henenlokte, niet slechts uit het naburige Duitschland en alle de Nederlanden, maar ook uit Frankrijk, Spanje en Italie. — Zoo ging hier, sedert Wessel Gansport , hervorming in het godsdienstige en veredeling van het gemoed met echte kennis en geleerdheid gepaard: een braaf en verlicht geslacht groeide naast die edelen en letterhelden op, voor wie niet slechts roem naar buiten, maar liefde van de burgerij, ingenomenheid en hoogachting, ja de innigste zamenstemming der regering, de heerlijkste belooning was. Ingezetenen van Groningen! ik behoef het u niet te herinneren: de graven van Gansfort en Fraedinius zijn onder ons tot op dezen dag. Vergeten wij het nimmer: voor hem, die het met vaderland, kerk en maatschappij wel meent, is dat heilige grond. >) Delpbat, t. a. pl., bl. 112—119. 21 Digitized by Google 162 J. H. PHILIPSE Denkt niet, geeerden! dat ik te veel heb gezegd. De vrucliten van zoo veel goeds en edels zoekt men niet te vergeefs. In plaats der gruwelen , elders gepleegd ten tijde der kerkhervorming en afschudding van het Spaansche juk , ontmoet men in de geschiedenis van Groningen's toestand in die dagen zoo veel verlichting bij regenten en burgerij , zoo veel ver- draagzaamheid omtrent andersdenkenden » dat men met welgevallen deze schoone bladzijden gadeslaat, ja dat haar verhaal, naar eenvoudige waar- heid te boek gesteld, eene lofrede schijnt te bevatten *). Maar moest dan zoo veel hoop op eene nog betere toekomst te vergeefs worden opgevatP Inuners, na het bekende verraad van Rennbnbsrg zuchtte deze stad veertien bange jaren onder Spanjes dwingelandij. Geen nood! het goede zaad, in echt Nederlandsche harten eenmaal ontkiemd, wordt niet gemakkelijk vemietigd, en — in Gods raad was het anders besloten. Maurits en Willem Lodewijk hergaven Groningen nog ter goe- der ure aan het vaderknd , waarvan het , wij oordeelen naar de gevolgen , als academie-stad den luister moest verhoogen, en hetwelk het door vast- beradenheid en dapperheid eenmaal van den rand des afgronds zoude redden. Studenten onzer hoogeschooll het was eene goede gedachte, die u door vaderlandsliefde en ingenomenheid met deze kweekschool van wetenschap en godsvrucht werd ingegeven , toen gij het voomemen opvattedet om deze gebeurtenis nog eens aan Groningen's verheugde burgerij voor oogen te stel- len. Wij brengen u reeds voorloopig onzen dank voor uwe edele pogingen, waarvan wij de waardige uitvoering met belangstelling te gemoet zien. Belangrijke dag in de geschiedenis dezer stad! Neen, het goede zaad, eenmaal zoo rijkelijk uitgestrooid, hoezeer onderdrukt, bleek ook toen niet geheel gestikt of uitgeroeid te zijn. De akker was vruchtbaar .gebleven, Mannen, als de wereldberoemde Ubbo Emmius, zijn daar, of komen her- waarts, om hem met zorg te bearbeiden: en nu, zietl van alle zijden stroomt frissche levenslucht aan; alles herleeft, en Groningen is spoedig wederom wat het worden moest, vruchtbare kweekster van verdraagzaam- heid, verlichting, kennis en alle maatschappelijke deugden. >) P. HorsTEDE DE Groot, OeacMedenM der Broederenkerk. Gron. 1882. bl. B. Digitized by Google REDEVOERING. 168 Muzyk Taa Mozabt. Koor. ^t Ooede saad den grond gegeven Ouikiead er ien leven, *t FruckUfoar graan^ in 'eakkere milde voren Wel eeret verhargen^ MaaTy door de zorgen Der Almagt betoaard^ Ontsprtdt en groeit in de aard, Tot itrake Umga een zee van koren 2Hck des maaijere Ued op nieuw doet hooren. *tZaad van kemia tmft beetaan: Zif ^t een iifd lang^ aU het graan^ In nackt verborgeny Foor lente^e morgen Door de Almagt steeda hekoed Immer gedrenkt^ gevoed, Zal kei met nieutoe kraeii, Onilokt aan den nacki^ AUer harten loeer bekoren; Zoo , ten oogsttijd als bewaardy Eeil verspreiden over de aard, We aanbidden 's Faders zorgen Of onze levensbaan, JFat voor onze oogen zi; verborgen^ Jl toai goed is bliift immer bestaan. Uy Heer der Aardel U predikt ons natuur. HaUelujaf U, Heer der Wp^eld! U predikt ons dii uury Aam U g\j de eerl Ameru HaUeh^al 21 Digitized by Google 164 J. E. PHILIPSE III. En zoo zijn wij dan eindelijk, zegt welligt iemand uwer, genaderd tot de stichting onzer academie. Vreest niet, geeerde hoorders! dat ik de beschrijving der blijde dagen van den 23 Augustus en volgende van 1614 zal herhalen; ik wil ook geene getrouwe teekening leveren der thans ge- sloopte klooster- en academiegebouwen, of zelfs eene poging aanwenden om over de verdiensten te spreken van zoo vele voortreflfelijke mannen, die aldaar gedurende ruim twee eeuwen het licht der wetenschap deden schijnen. Gij gevoelt het, bij zulk eenen rijkdom van stof, zoude het bij eene dorre, thans zeker aUerongepastste , schets moeten blijven; en daarbij MM. HH! behalve de latijnsche beschrijving der inwijding uit de pen van Ubbo Emmius zelven gevloeid ^) , zijn immers de redevoeringen voorhanden van den hooggeleerden Muntinghb, in 1814 *), en van den ijverigen en kundigen Feith, in 1817, hier ter plaatse uitgesproken •), alsmede de geschiedenis der Broederenkerk , door mijnen geachten ambtgenoot Hofstede DE Groot zoo keurig bewerkt. Wie, die Groningen, 'tzij als inwoner, 't zij als kweekeling lief heeft, kent deze belangrijke geschriften niet? Ik mag dus met ulieden slechts hier en daar eenen blik werpen op dit uitgebreid tafereel , en ook daarbij zal ons het feest van dezen dag , en het gekozene onderwerp moeten besturen, Leiden was, gelijk bekend is, in 1575 voorgegaan, en had tot ieders verbazing naauwelijks vier maanden na hare uitredding, de hoogeschool binnen hare muren gevestigd. Franeker volgde in 1585 onder Frieslands stadhouder Willem Lodewijk, en ook tien jaren later, het eerste na de reductie van 1594, hadden de staten van dit gewest reeds het voomemen opgevat, om in deze stad, nevens de triviale school, gelijk de latijnsche scholen in die dagen heetten , een coliegium £EtcuItatum te stichten. Men bepaalde zich echter voorloopig bij het tijdelijk opdragen van een coUegie over de instituten aan zekeren doctor Mellen Bbunsema , daar de be- ') Vid. Effigies etVitas Prqfeaaorum Acad. Groning. Gron, 1654. p. 6 «qq. ') Acta saecularia Acad, Gramnganae, ed. Hekmann. Muntinohe. Gron. 1814!. p. 25 sqq. ') Kedevoering en dichtregelen , ter gelegenheid van het 25jarig feest v. h. depart. Oro- nmgen der maatsch. tot nut van ^talgemeeny in 1817, door H. 0. Feith en B. H. Lulofs. Gron. 1819. bL 18—16, en 80—67. Digitized by Google REDEVOERING. 165 narde toestand van het land en de uitgeputte schatkist eene meer emstige uU;voering verhinderden. Eindelijk, toen na het sluiten des twaalfjarigen bestands, de handen ruimer waren geworden voor de huiselijke belangen van het gewest, hervatte men dan ook in 1612 dit werk met ijver en Borgvuldigheid , en werd'het door de plegtige inwijding onzer hoogeschooi op den 23 Augustus des jaars 1614 onder de gunstigste voorteekenen be- krachtigd, Het was alsof de heillooze twisten iusschen Stad en Omme- landen nooit hadden bestaan, en, zpo ergens, dan voorzeker hier mogt de academie eene instelling zijn, geheel uit den boezem des volks voort- gesproten , en door de vertegenwoordiging van alle standen der maatschappij met groote eensgezindheid ten uitvoer gelegd. Elders werd, gehjk bekend is, de eerste opwekking, of krachtige aanmoediging , door de beminde vorsten uit het huis van Oranje-Nassau gegeven; maar nergens, waar dergelijk voomemen werd opgevat , ontbrak het aan krachtige medewerking van regering en volk, aan edele geestdrift om zulk een gewigtig doel te bereiken; ja, de voorbeelden zijn bekend van bijzondere personen, die, van het' openbare leven verwijderd '), een deel van hun aanzienlijk ver- mogen afzonderden, ten einde bij hun verscheiden uit de wereld aan de stad hunner geboorte of inwoning de in hunne schatting grootste weldaad na te laten , eene openbare inrigting van wetenschappeUjk hooger onderwijs. Wat mag dan toch wel de drijfveer geweest zijn , die onder zoo veel zorg en inspanning, ja reeds toen de vijand nog in het hart des lands genesteld was, en het water telkens aan de lippen dreigde te komen, zulke veelomvattende en kostbare plannen met zeldzame voortvarendheid deed volvoeren? Was het ijdelheid en zucht om bij den vreemdeling uit te blinken in glans en geleerdheid? Neen, het is helaas! voor den naneef bewaard, om boven alles angstig te vragen, hoedanig toch buiten 'slands het oordeel over den Nederlander zal kunnen zijn: hun en hunner zeifstandigheid was het genoeg , dat zij het wisten , hoe veel goeds en nuttigs door hen zelven ') Anna van Twickelo, en haar zoon Balthazab Bobdekbe, te Deventer. Zie CoBN. Fbansen van Ece, Feeatrede. Jrm. Acadt Oron. 1829 — 80. p. 7, in f. , sq. 27 in f* , sqq. en de aldaar aangebaalde Tegemo. Staat va» Ov^a^el. III. bl. 213. Digitized by Google 165 J. H. PHILIPSE werd tot stand gebragt. — Daarbij , ijdele pralerij in het gezigt van eenen koenen en overal rondloerenden vijand komt slecht te pas. Zoo begreep het ook de gewapende Leidsche burgerij op den achtsten Februarij 1576, toen zij, onder gestadig losbranden der musketten, onder kruiddamp eii oorlogsrumoer , Apollo en de Zanggodinnen bij ^ich ontving, als wilde zij aan Willem van Obanje en hare regering de krachtigste verzekering ge- ven, dat zij, even als kort te voren hare veege wallen, zoo ook thans en voortaan het kleinood haar geschonken mannelijk zoude weten te verdedigen ^). Maar cfcui toch later, toen zoo vele gewesten volgden? toen zal wel ijver- zucht in het spel zijn gekomen, of, hetgeen thans in onze vrijzinnige eeuw zoo hard klinkt , steilheid van godsdienstbegrip , en de zucht om de regt- zinnige leer bij het aankomend geslacht te bestendigen? Een en onverdeelbaar waren de Nederlandsche gewesten zeker niet; misschien betwijfelt het ecn zwaarmoedi^ beschouwer, of zij het wel ooit zullen zijn: zij hadden zoo hunne agene belangen en denkbeelden over algemeen en bijzonder volksgeluk; en daarbij was ieda* volkomen heer en meester gebleven in huis en hof . Immers ^s lands algeiiieene staten waren gedelegeerden van zeven geunieerde, maar toch afzonderlijke potentaten of souvereinen. Wij spreken geene lofrede uit op het oude Nederland; maar met vertrouwen nogtans z^gen wij : ijver voor het schoone en goede is, op hoe vele plaatsen deze zich door ingenomenheid moge openbaren, mits vrij van verachtelijke jaloerschheid of slinksche onderkruiping, geen laak- bare naijver; vooral dan niet, als de vruchten van zoo veel edelsen voor^ treffelijks eerst regt in de nabijheid worden geplukt en genoten. Voor hem, wiens hart voor vaderland en godsdienst warm in den boezem klopt^ zijn er niet ligt kweekscholen van kennis en deugd te veel. Zag men niet den edelen Kemper aan Utrechfs herstelling medewerken? En o^ mogten Praneker cn Harderwijk niet door den Corsikaanschen geweldenaar voor altijd zijn gefnuikt geworden! Deze uitboezeming voegt vooral ook thans der gelukkiger zuster-academie, nu zij , na z66 veel goeds te hebben zien ondergaan, noch krachtig en luisterrijk daarstaat. Fbancisgi Pabricii OraHo m naialm ceniestmum ei qmnqnagesmim Acad. Z. B. VllS^^ p. 10. — M. SiEaENBBBX, GesoAied. d. Leidache Hooffeechoolf I. bl. 24% Digitized by Google REDEVOERING. 167 En, wat betreft de godsdienstige drangredenen onzer vrome vaderen, wie zoude niet wenschen , dat het heiligste en verhevenste wat de mensch bezit, steeds met wijsheid en zachtmoedigheid ware bestuurd, en op het leven toegepast; want dit kan niet anders dan den God der liefde wel- gevaliig zijn. Maar, indien wij hen, die opregtelijk betuigden, dat in de jaren hunner jongeiingschap, bij politieke opgewondenheid, hun hoofd, niet hun hart had medegehoid, gaame hunne dwaling vergeven: wie zoude het dan in de vaderen, na de bitterheid der tijden door hen beleefd, niet verschoonbaar achten, dat hun ijver jegens andersdenkenden wel eens te verre is gegaan, en niet is vrij te pleiten van twistzieke vervolging en geesteiijke heerschappij ? Evenwel zij het verre van ons, zelfs eenen schijn van soortgelijke blaam te werpen op de brave mannen, die allereerst en voornamelijk de hand hebben geleend tot het oprigten onzer oudste academien. Hoort Willem VAN Oranje, of WiLLEM LoDEwiJK *) , of ook dc Statcu van ons gewest^); en zoo gij hunne redenen niet kunt billijken, o, keurt dan gerustelijk den opstand af tegen Spanje, en zegt, dat het beter ware geweest, zich aan de ^/vierege tyrannije ende verdruckinge soo des goddelycken diensts als der vrijheit der landen" te onderwerpen. Het zijn woorden, door den vader des vaderlands , in zijnen heerlijken brief aan de Staten van HoIIand ge- schreven te Middelburg op den 28 December 1574 *). De tyrannij van den vreemdeling op het geweten en de burgerlijke vrijheid der landzaten, vooral ook in him kroost, voor altijd te vemietigeh, zietdaar, naar zijne. meening, de bijzonder aangename dienst door 'slands staten Gode te bewijzen. Daarom moest de jeugd //beyde in de rechte kennisse Grodts, ende allerley goede eerlycke ende vrye consten ende wetenschappen , die- nende tot die wettelycke regieringe der landen, opgevoet ende onderricht worden." Onvergetelijke woorden van den braven en schranderen vorst! Ja waarlijk, zulk eene universiteit zoude niets anders wezen dan een //vast blokhuis en bewaamisse der gantschen landen, en mede een onver- 1) Zie WiNS£Mii}B, Chromque van FrietlatU. Fraaek. 1622. bL 759 en yy. *) Ejffiff. et mtae Prof. Gronmg. p. 4 — 6. ') Zie N. C. KiST , Bijdragen tot de nroegete gBeeUedenk der hoogeschool te Leiden, (1850), bl. 116, 116. Digitized by Google 168 J. H. PHILIPSE brekelijke band der eenigheid van denselven; niet alleen onder malkanderen ^ maar ook met alle aanpalende provincien." Edele vorstl gij zijt voor de bevrijding van ons vaderland gevallen, maar reeds was de zuurdeessem in het welbereide meel gelegd ; en hij is doorgedrongen , en heeft heerlijk gewerkt. Licht en leven is van uwe stichting uitgegaan , kennis en gods- vrucht en deugd heeft zij alomme verspreid; en ook andere vaderlandsche harten zijn er door in ijver ontstoken, om bij zich dergelijke zetels voor grondige kennis en geleerdheid te stichten, en de weldaden der beschaving en bekwaamheid onder hunne medeburgers te verspreiden ! O, vergeten wij nimmer, wat wij aan den stichter van onzen staat en zijn geslacht, wat wij aan de vroomheid onzer vaderen te danken hebben! Wie dien edelen stam wil knotten in Nederland, en als ter bespotting met eenen nietsbeduidenden glans overtrekken; wie van geene stille gods- dienstige en maatschappelijke deugden meer verkngt te hooren ; wie hoog- klinkende woorden, wie ijdele droomen van trotsche en waanwijze volks- leiders stellen durft boven hetgeen godsdienst, grondig volksonderwijs , en beproefde wetenschap, leeren aangaande den aard en de hoogste belangen der maatschappij , hij sta zijn regt af van deelgenootschap in den eeretitel, die nog aan het kroost van zulke mannen toekomt^ dien van eene gods- dienstige en verstandige natie. Maar welde nu die voortvarendheid en vaste wil bij het oprigten der vaderlandsche hoogescholen uit zulk eene zuivere bron; niet minder prij- zenswaardig was de wijsheid , de zorgvuldigheid , de echte mildheid , waar- mede men deze inrigtingen tot stand bragt, ^n tot de onderhouding en ontwikkeling daarvan , naar den gang der wetenschappen , medewerkte. Dit slechts alleen van de Groningsche hoogeschool in sommige bijzonder- heden min of meer uitvoerig pogende te schetsen, zoude ik reeds van uwe toegevende aandacht misbruik moeten maken. Ik zoude u, geeerde hoorders! het programma moeten aanhalen, door de staten alhier, in Julij 1614, kort voor de inwijding, uitgevaardigd , als een schitterend bewijs hunner juiste waardering van echt wetenschappelijke kennis in haren geheelen omvanff ^). Ik zoude voorts u moeten verhalen, hoe op den dag der ') Bffigiee et vitae Frqf. Oromng. ibid. Digitized by Google REDEYOERING. 169 inwijding zelve ^ op den 23 Augustus , de geleerde stads-syndicus Pancras VAN Castricom, even als dertig jaren te voren in Franeker de gedepu- teerde uit Friesknds Staten , Abel Erakckena *) , het niet beneden zich rekende, de hoogleeraren met eene latijnsche redevoering voor te gaan, en hun in overeenstenuning met denzelfden voortrefltelijken geest, weike 'slands overheid bezielde, den aard en het uitgebreide nut der academien in. sierlijke taal voor te spiegelen; maar vooral zoude ik niet mogen ver- zwijgen, hoe geene moeite of zorg werd ontzien, om ook van elders de bekwaamste mannen aan de nieuwe stichting te verbinden. En dan! die eerbied voor eenen Ubbo Emmius , hun' vraagbaak en medewerker; eenen man, groot door geleerdheid en betrekking met al wat Europa en het vaderland uitnemends bezat in geschiedkunde en oude letteren, maar nog grooter door ongehuicheide nederigheid, schoon bij stadhouder, edelen, regering en de gansche burgerij geacht en bemind! Dit alles, — en hoe veel meer nog zoude ik moeten opnoemen, — is een bewijs, dat men zich bewust was door de oprigting onzer hoogeschool een groot en heerlijk werk te verrigten. Met opzet moet ik voorbijgaan, hetgeen en kort na hare vestiging en later , gedurende de twee eeuwen van haar aanwezen , door *s lands regering is toegebragt ter bevestiging en uitbreiding van hare hulpmiddelen, naar- mate zich het veld en de geheele omvang der wetenschap had uitgebreid. Gij weet het, mijne hoorders! en velen herinneren het zich met welgevallen, hoe in den jare 1815, na het herstel van ons vaderland, toen aUes in Noord-Nederland levendige hoop op de toekomst en blijde eeustemmigheid ademde, gij weet het, hoe toen de volksstem zich mede verklaarde voor hare hoogescholen , en hoe door den eersten koning uit het beminde ge- slacht ook Groningen met eene ruime hand is bedeeld, en met Nederlandr sche onbekrompenheid behandeld: maar ook vroeger, toen de academie alhier eene geheel gewestelijke inrigting was, werd al wat haar betrof en aan haren bloei kpn bevorderlijk zijn, voor zoo verre 'slands middelen en de druk der tijden zulks toelieten, door onze overheid met zorgvuldigheid behartigd en met mildheid geschonken. Leest de naauwkeurige aantee- 1) WiNSBMius, ibid. p. 762. 22 Digitized by Google 170 J. H. PHILIPSE keningen op de reeds aangehaalde redevoering van den ons allen nog zoo dierbaren Feith, van dien achtbaren geleerde, wiens laatste werkje nog van zijne liefde en ingenomenheid voor onze hoogeschool getuigde, en gij zult u ligtelijk overtuigen , dat ook op de Groningsche hoogeschool en hare geschiedenis grootendeels kan worden toegepast, ai wat de verdienstelijke Hoogleeraar Holtius, vroeger mede een sieraad onzer academie, in eene rectorale redevoering, in 1836 te Utrecht gehouden ^), zeide over de edele en ruime inzigten onzer voorouders , bij het stichten en uitbreiden hunner hoogescholen. Voorzeker, men mag onze oud-vaderlandsche instellingen voor hooger onderwijs gerustelijk vergelijken met die, welke reeds elders bestonden. Slaafsche dwang en tucht, eenzijdige en bekrompen voorkeur voor landaard , of voor het eene of andere vak van kennis , waren van den beginne af gelukkig vermeden. Neen, er moest vrijheid en leven zijn, slechts door behoorlijk gezag geregeld, zouden de wetenschappen zich kunnen ontwikkelen, en bij leeraars en kweekelingen liefde en geestdrift voor het schoone en goede doen ontstaan. 